Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk MediaWiki:Anontalkpagetext 8 182 42590160 40987305 2026-05-09T23:36:14Z Aca 108187 [[en:WP:HTML5|WP:HTML5]] 42590160 wikitext text/x-wiki {{fmbox | type = system | id = anontalkpagetext | image = [[File:User-info.svg|40px|User info]] | style = margin-top: 1em; font-size: 90%; | text = Ovo je stranica za razgovor anonimnog korisnika koji još nije napravio nalog ili ga ne koristi. Zbog toga moramo da koristimo brojčanu [[IP adresa|IP adresu]] da bismo identifikovali njega ili nju. Takvu adresu može da deli više korisnika. Ako ste anonimni korisnik i mislite da su Vam upućene nebitne primedbe, molimo vas da [[Posebno:Userlogin|napravite nalog ili da se prijavite]] kako biste izbegli buduću zabunu sa ostalim anonimnim korisnicima. Pravljenje naloga takođe skriva IP adresu.<br/><div style="text-align:center;"> [http://whatismyipaddress.com/ip/{{PAGENAMEE}} IP informacije] • [http://www.dnsstuff.com/tools/tracert/?tool_id=68&ip={{PAGENAMEE}} Traceroute] • [http://toolserver.org/~chm/whois.php?ip={{PAGENAMEE}} WHOIS] • [http://www.ip2location.com/{{PAGENAMEE}} Geolocate] • [http://toolserver.org/%7Eluxo/contributions/contributions.php?user={{PAGENAMEE}}&blocks=true Globalni doprinosi]] • [[:en:Regional Internet registry|RIR]]: [http://whois.arin.net/rest/ip/{{PAGENAMEE}}.html Amerika] • [http://www.ripe.net/fcgi-bin/whois?searchtext={{PAGENAMEE}} Evropa] • [http://www.afrinic.net/cgi-bin/whois?query={{PAGENAMEE}} Afrika] • [http://www.apnic.net/apnic-bin/whois.pl?searchtext={{PAGENAMEE}} Azija-Pacifik] • [http://www.lacnic.net/cgi-bin/lacnic/whois?lg=EN&query={{PAGENAMEE}} Latinska Amerika/Karibi]</div> }} mfirw0f5uchlbpbdaiednzsdax79po9 Kaahumanu 0 2792 42589971 42248398 2026-05-09T15:32:18Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589971 wikitext text/x-wiki {{Monarh (HR) | ime =Elizabeta Kaʻahumanu | slika =[[Datoteka:Queen Kaahumanu.jpg|210px]] | opis =Kaʻahumanu s ogrlicom | titula =[[kraljica]] [[Havaji|Havaja]] | supruzi =[[Kamehameha I.|Kamehameha I., kralj Havaja]]<br />[[Kaumualiʻi|Kaumualiʻi, kralj Kauaija]]<br />[[Kealiiahonui]] | otac =[[Keeaumoku Pāpaiahiahi]] | majka =Namahanai Kaleleokalani | datum rođenja =17. ožujka [[1768]]. | datum smrti =5. lipnja [[1832]]. | vjera =[[hrišćanstvo|kršćanstvo]] }} '''Kaahumanu''', formalno poznata kao '''Elizabeta Kaahumanu''', ([[1768]]-[[1832]]), kraljica [[Hawaii|Havaјa]], rođena јe [[17. 3.|17. marta]] 1768. na havaјskom ostrvu [[Maui]] od oca Keeaumokua i maјke Namahane. Keeaumoku јe bio kraljevski savjetnik i priјatelj Kamehamehe Prvog, kome јe uređeno da se oženi sa Kaahumanu kada јe imao 13 godina. Iako јe imao mnogo žena, Kaahumanu će postati njegova miljenica. Ona јe bila ta koјa јe podržala i ohrabrila svog muža u ratu za uјedinjenje Havaјa. == Kraljica == Nakon smrti Kamehamehe [[5. maј]]a [[1819]]., Kaahumanu јe prema kraljevoј želji podijelila vlast na Havaјima sa svoјim sinom Liholihoom, koјi јe uzeo ime Kamehameha Drugi. Skupština se složila i postavila јe za premiјera. Njena moć јe rasla do poziciјe kraljice - regenta, sa koјom јe vladala za vrijeme Kamehamehe Drugog i potonjeg Kamehamehe Trećeg. == Prva havaјska feministkinja == Kaahumanu јe bila ispred svog vremena boreći se za prava havaјskih žena starosjedilaca. Otklonila јe [[tabu]]e koјi su forsirali havaјske žene. Izborila se, u zaјedništvu sa Keopuolani, kraljicom Kamehamehe Drugog, da јede za istim stolom kao i mladi kralj, čime јe razbila pravila starog društva. == Kaumualii od Kauaia == Kada јoј јe muž umro, Kaahumanu se uplašila da će ostrvo Kauai, koјe Kamehameha nikada niјe silom osvoјio, prekinuti svoј odnos sa kraljevinom. 9. oktobra 1821. Kaahumanu јe kidnapovala guvernera ostrva Kauai i vjenčala se s njim na silu. == Pokrštavanje == Aprila 1824, Kaahumanu јe zvanično obјavila svoјe pristupanje [[protestantizam|protestantskom]] kršćanstvu i pozvala svoјe podanike da se krste. Iste godine predstavila јe Havaјima prvi havaјski poredak zasnovan na kršćanskoj etici i vrijednostima. Kaahumanu јe krštena 5. decembra [[1825]]. na mjestu gde јe danas crkva Kavaiahao. Misionari su ubijedili Kaahumanu da [[Katolička crkva]] treba da bude protjerana sa ostrva. 7. јula [[1827]]. Kaahumanu јe naredila prvim katoličkim misionarima da napuste ostrvo. [[1830]]. godine Kaahumanu јe potpisala zakon koјi јe zabranio katoličko učenje i zaprijetio deportaciјom svakome ko bi se oglušio o zakon. == Ustanovljavanje relaciјa sa SAD == Kaahumanu јe prva pregovarala između Kraljevstva Havaјi i Sјedinjenih Država sa predsjednikom [[John Quincy Adams|Johnom Quincy Adamsom]] 1826. Pregovori su uspostavili odgovornost starosjedilaca Havaјa koјi su dugovali američkim trgovcima. Dug јe plaćen sandalovinom vrijednom 150.000 američkih dolara. Isti dokument јe bio i sporazum o slobodnoј trgovini, osiguravaјući Amerikancima pravo da uplove u sve luke Havaјa za potrebe trgovine. Amerikancima јe zagarantovano i pravo da tuže havaјskim sudovima i da budu zashtićeni prema havaјskim zakonima. == Kraј vladavine == 1827. Kaahumanu se razbolila i njeno zdravlje se pogoršavalo. Umrla јe 5. јuna [[1832]]. U njenu čast misionari su odštampali novu kopiјu [[Novi zavjet|Novog zavjeta]] na havaјskom јeziku. Opelo јe održano u Kavaiahao crkvi, koјu јe proglasila [[Vestminsterska opatiјa|Vestminsterskom opatiјom]] Havaјa. Sahranjena јe na posjedu palate Јolani, ali јe kasniјe premeštena u Kraljevski mauzoleј Havaјa. == Povezano == * [[Liliuokalani|Kraljica Liliuokalani]] == Dodatna literatura == Na engleskom јeziku: * Rosemary I. Patterson, [http://search.barnesandnoble.com/booksearch/isbnInquiry.asp?userid=BQv18c9ySO&isbn=1880836211&itm=1 Kuhina Nui: A Novel Based on the Life of Ka‘ahumanu, the Queen Regent of Hawai‘i (1819-1832)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929155931/http://search.barnesandnoble.com/booksearch/isbnInquiry.asp?userid=BQv18c9ySO&isbn=1880836211&itm=1 |date=2007-09-29 }}, Pine Island Press, 1998 * Jane L. Silverman, [http://search.barnesandnoble.com/booksearch/isbnInquiry.asp?userid=BQv18c9ySO&isbn=0961923407&itm=4 Ka‘ahumanu: Molder of Change] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929122836/http://search.barnesandnoble.com/booksearch/isbnInquiry.asp?userid=BQv18c9ySO&isbn=0961923407&itm=4 |date=2007-09-29 }}, Friends of the Judiciary History Center of Hawai‘i, 1995 == Vanjske veze == {{Commonscat|Kaʻahumanu}} * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=8122046 Find-A-Grave profile for Queen Ka‘ahumanu] {{Lifetime|1768|1832|Kaahumanu}} [[Kategorija:Havajski monarsi|Kaahumanu]] qqt8t2wtt0awxv7yjadw5hjimn63ess Mađarska 0 3127 42589948 42563579 2026-05-09T13:59:12Z Edgar Allan Poe 29250 42589948 wikitext text/x-wiki {| {{prettyinfobox}} align="right" width="285px" |+<font size="+1">'''Magyarország'''<br />'''''Mađarska'''''</font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" | align="center" width="140px" | [[Datoteka:Flag of Hungary.svg|125px|Zastava Mađarske]] | align="center" width="140px" | [[Datoteka:Coat of arms of Hungary.png|65px]] |- | align="center" width="140px" | ([[Zastava Mađarske|Detalji]]) | align="center" width="140px" | ([[Grb Mađarske|Detalji]]) |} |- | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;" | <font size="-1"><small>Nacionalni [[krilatica|moto]]: ''Cum Deo pro Patria et Libertate'' ([[Ferenc II Rákóczi]])</small></font> |- | align=center colspan=2 | [[Datoteka:EU-Hungary.svg|250px]] |- | [[Službeni jezik|Zvanični jezik]] | [[Mađarski jezik|mađarski]] |- | [[Glavni grad]] | [[Budimpešta]]<br/> (<small>1.706.851</small>)<ref name="ksh"/> |- | [[Mađarski šefovi države|Predsjednik]] | [[Tamás Sulyok]] (<small>2024.</small>) |- | [[Spisak predsjednika Vlade Mađarske|Premijer]] | [[Péter Magyar]] (<small>2016.</small>) |- | [[Površina (geometrija)|Površina]]<br /> <small>Ukupno</small><br /> <small>% vode</small> | <br/> 93.030&nbsp;km² ([[spisak država po površini|108°]])<br/> 0.74% |- | [[Stanovništvo]]<br /> <small>Ukupno (2022)</small><br /> <small>[[Gustoća stanovništva|Gustoća]]</small> | <br/> 9.689.010<ref name="ksh">{{hu}}{{cite web|url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/hu/nep0034.html|title=A lakónépesség nem, megye és régió szerint|date=|accessdate = 18. 10. 2022}}</ref> ([[spisak država po stanovništvu|91°]])<br/> 104,1/km² |- | Važni datumi | [[25. 12.]] [[1000]]<br /> [[29. 8.]] [[1526]]<br /> [[8. 7.]] [[1686]]<br /> [[23. 3.]] [[1848]]<br /> [[18. 2.]] [[1867]]<br /> [[16. 11.]] [[1918]]<br /> [[1. 2.]] [[1946]]<br /> [[20. 8.]] [[1949]]<br /> [[23. 10.]] [[1989]]<br /> [[1. 5.]] [[2004]] |- | [[Valuta]] | [[Mađarska forinta|Forinta]] (''HUF'') |- | [[Vremenska zona]] | [[UTC]] +1 |- | [[Državna himna]] |''[[Himnusz]]'' |- | [[Internet domen]] | [[.hu]] |- | [[Popis pozivnih brojeva država|Pozivni broj]] | 36 |} '''Mađarska''' ({{jez-mađ|Magyarország}} [[međunarodni fonetski alfabet|IPA]]: {{IPA-hu|ˈmɒɟɒrorsaːɡ||hu-Magyarország.ogg}}) je država u [[Srednja Evropa|srednjoj Evropi]]. Ona je [[Unitarna država|jednostavna]] [[Predstavnička demokratija|demokratska]] [[parlamentarna republika]] od [[1989.]] Član je [[NATO|Severnoatlantskog saveza]] od [[1999.]],<ref>{{en}}{{cite web|url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm|title=NATO: Member countries|date=|accessdate = 18. 10. 2022}}</ref> [[Evropska unija|Evropske Unije]] od [[2004.]] i deo [[Šengenski sporazum|Šengenske zone]] od [[2007.]] Država broji 9,68 miliona stanovnika<ref name="ksh"/> i zvanični jezik je [[mađarski jezik|mađarski]]. Glavni grad je [[Budimpešta]]. == Geografija == {{Sekcija}} Površina Mađarske je od 93.030&nbsp;km<sup>2</sup>. Graniči sa [[Slovačka|Slovačkom]], [[Ukrajina|Ukrajinom]], [[Rumunija|Rumunijom]], [[Srbija|Srbijom]], [[Hrvatska|Hrvatskom]], [[Slovenija|Slovenijom]] i [[Austrija|Austrijom]]. Ukupna dužina granica je od 2.106&nbsp;km. Geografski centar je selo [[Pusztavacs]]{{efn|[[Pusztavacs]], [[Pest (županija)|županija Pest]], {{coord|47|10|16|N|19|30|3|E|region:NO|display=inline,title}}.}}. Najviša tačka je brdo [[Kékes]] (1.014 m), između Budimpešte i [[Eger]]a. Najniža tačka (78 [[Nadmorska visina|m. n. v.]]) se nalazi na reci [[Tisa|Tisi]] u blizini [[Szeged]]a. === Klima === {{Sekcija}} === Bilje i fauna === {{Sekcija}} == Kultura == {{Sekcija}} Zvanična država himna je ''[[Himnusz]]'', kompozicija: [[Ferenc Erkel]] (1844), tekst: [[Ferenc Kölcsey]] (1823). Spomenici [[Svjetska baština|Svetske baštine]] ([[UNESCO]]) u Mađarskoj<ref>{{en}}{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/hu|title=Hungary: properties inscribed on the World Heritage List|date=|accessdate=19. 10. 2022}}</ref>: * [[Datoteka:Flag of UNESCO.svg|25px|border]] Grad [[Budimpešta]] (1987) * [[Datoteka:Flag of UNESCO.svg|25px|border]] Selo [[Hollókő]] i okolica (1987) * [[Datoteka:Flag of UNESCO.svg|25px|border]] [[Kraške spilje Aggteleka i Slovačkog krša]] (1995) * [[Datoteka:Flag of UNESCO.svg|25px|border]] [[Opatija Pannonhalma]] (1996) * [[Datoteka:Flag of UNESCO.svg|25px|border]] Nacionalni park [[Hortobágy|Hortobágy/Puszta]] (1999) * [[Datoteka:Flag of UNESCO.svg|25px|border]] Ranokršćanska nekropola [[Pečuh|Sopianae u Pečuhu]] (2000) * [[Datoteka:Flag of UNESCO.svg|25px|border]] Jezero [[Nežidersko jezero|Fertö]] (2001) * [[Datoteka:Flag of UNESCO.svg|25px|border]] [[Tokajski vinogradi]] (2002) == Stanovništvo == {{Sekcija}} {| style="text-align:left; width:100%" class="wikitable" border="1" width="270" cellpadding="3" cellspacing="1" style="float:right; margin-right: 10px;" |bgcolor="#7FFFD4"|<small>[[Popis gradova u Mađarskoj|Glavni mađarski gradovi]]</small>||bgcolor="#7FFFD4"| <small>Stanovništvo (proc. 2022)</small> |- || <small>[[Budimpešta]]</small> || <small>1.723.836</small> |- || <small>[[Debrecen]]</small> || <small>201.432</small> |- || <small>[[Miskolc]]</small> || <small>154.521</small> |- || <small>[[Szeged]]</small> || <small>160.766</small> |- || <small>[[Pečuh]]</small> || <small>142.873</small> |- || <small>[[Győr]]</small> || <small>132.038</small> |- || <small>[[Nyíregyháza]]</small> || <small>116.799 </small> |- || <small>[[Kecskemét]]</small> || <small>110.687</small> |} U 2022. Mađarska broji 9.769.526<ref name="ksh"/> stanovnika i spada među države u demografskom opadanju{{efn|Godine 2001. broj stanovnika Mađarske je bio 10.200.298<ref name="ksh"/>. U 2020. je bio 9.749.763<ref name="datacommons">{{en}}{{cite web|url=https://datacommons.org/place/country/HUN?utm_medium=explore&mprop=count&popt=Person&hl=en#|title=Data Commons: Hungary. Country in Europe|date=|accessdate = 18. 10. 2022}}</ref> ili 9.769.526<ref name="ksh"/>.}}. Etničke grupe: [[Mađari]] (89.9%), [[Romi]] (4.0%), [[Nemci]] (2.6%), [[Hrvati]] (0,8%) [[Srbi]] (0,02%), [[Slovaci]] (0.8%), [[Rumuni]] (0.7%), i drugi. Veroispovest: [[Katolička crkva|rimokatolici]] (63%), [[Kalvinizam|kalvinisti]] (20%), [[Luteranizam|luterani]] (5%), [[Ateizam|ateisti]] i bez religije (12%). Po statistikama, Mađarska je ipak zemlja sa jakim procentom stanovništva koji ne veruje ili nema verskog opredelenja (oko 1.860.000<ref>{{en}}{{cite web|url=https://www.pewresearch.org/religion/2015/04/02/religious-projection-table|title=Pew Research Center: Religious Composition by Country, 2010-2050|date=|accessdate = 18. 10. 2022}}</ref>). Po drugim istragama, nešto između 32% o 35% stanovništva ne veruje u Boga<ref>{{cite book|last=Martin|first=Michael|year=2007|title=The Cambridge Companion to Atheism|url=https://archive.org/details/cambridgecompani00mart_852|location= New York|publisher= Cambridge University Press|pages=311|ref = }}, str. 51</ref>. {{V. također|Popis gradova u Mađarskoj}} Najveći mađarski grad je [[Budimpešta]], glavni ekonomski i politički centar pa i zvanični glavni grad države. U 2022. grad broji 1,7 miliona stanovnika (17% od ukupnog stanovništva), dok u krugu metropole (''Budapesti agglomeráció'') živi oko 3 miliona stanovnika. Sledi nekoliko gradova srednje većine koji se nalaze u blizini granica: [[Debrecen]], [[Miskolc]], [[Szeged]], [[Pécs]], [[Győr]], [[Nyíregyháza]], [[Kecskemét]] i [[Székesfehérvár]]. Ostali deo urbanog stanovništva čine mali gradovi od 30–50.000 žitelja. Danas oko 5 miliona Mađara živi [[Mađarska dijaspora|izvan Mađarske]]. Po procenama, grupe autohtonih Mađara se nalaze u [[Rumunija|Rumuniji]] (1,2 mln), [[Slovačka|Slovačkoj]] (422.000), [[Srbija|Srbiji]] (253.000), [[Ukrajina|Ukrajini]] (156.000), [[Austrija|Austriji]] (90.000), [[Hrvatska|Hrvatskoj]] (14.000) i [[Slovenija|Sloveniji]] (10.500). Kasnije naseljene zajednice nalazimo u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]] (1,5 mln), [[Kanada|Kanadi]] (348.000), [[Nemačka|Nemačkoj]] (296.000), [[Izrael]]u (250.000), [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] (250.000) i u [[Francuska|Francuskoj]] (200.000). == Uprava == {{Sekcija}} * [[Mađarski parlament]] ([[Országház]]) * Oblik vladavine: republika. * Glasačko pravo: 18 godina. * Nacionalni praznik: * [[Pasoš Mađarske]] == Ekonomija == {{Sekcija}} [[Datoteka:500 forint elolap.png|thumb|250px|right|Novčanica od 500 [[Mađarska forinta|forinti]]]] {{glavni|Ekonomija Mađarske}} Poljoprivreda, ribolov, prehrambena industrija, turizam. Valuta: [[Mađarska forinta|Forint]] (HUF) == Historija == {{main|Istorija Mađarske}} {{V. također|Spisak vladara Mađarske|Mađarski šefovi države|Spisak predsjednika Vlade Mađarske|Kraljevina Ugarska}} Karpatski basen i dolina reke Dunav su oblast Evrope koja ima daleku, veoma složenu i nimalo linearnu historiju. Prvi tragovi ljudskog naseljavanja mogli bi datirati još pre 500.000 godina kod vrste [[homo heidelbergensis]]a, mada značajniji tragovi postoje počev od pojave [[homo neanderthalensis]]a pre oko 100.000 godina. [[Homo sapiens]] je stigao u karpatski basen pre 30.000 godina pre nove ere a možda je pripadao [[Aurignačka kultura|aurignačkoj kulturi]]. Zatim nalazimo bitne tragove [[Кultura linearnotrakaste keramike|Кulture linearnotrakaste keramike]] koja uvodi poljoprivredu na Karpatskom basenu. Prvi rimski napadi su počeli između [[156. pne.|156.]] i [[70. pne.|70. pre Hrista]], mada su Rimljani uspostavili prve stabilne baze u Panonskoj niziji između vladavine cara [[Tiberije|Tiberija]] i cara [[Klaudije|Klaudija]], stvarajući nekoliko vojnih baza koje su beležile granicu uz reke Dunava (''[[Budim|Aquincum]]'', ''[[Komárom|Brigetio]]'', ''[[Győr|Arrabona]]'', ''[[Pécs|Sopianae]]'', ''[[Esztergom|Solva]]'', ''[[Szombathely|Savaria]]'', ''[[Sopron|Scarbantia]]''). Današnja [[Panonska nizija|teritorija Mađarske]] u starom veku bila deo [[rimske provincije]] [[Panonija|Panonije]]. U [[4. vijek|4. veku]] su je naselili [[Huni]] pod vođstvom [[Atila|Atile]]. Potom ovo područje naseljavaju germanska plemena. Nakon njih dolaze [[Avari]] i [[Slaveni|Sloveni]] (oko [[550-e|550]]-[[590-e|590]]). Današnji Mađari, [[Mađari|Ugri]] (v. [[Onoguri]]), su naselili Panoniju krajem [[9. vek]]a. Oko [[1000.]] godine Mađari su primili [[hrišćanstvo]], vojvoda Vajk je promenio ime u [[Sveti Stefan Mađarski|Stefan]] a papa [[Silvestar II (papa)|Silvestar II.]] je ga krunisao za [[kralj]]a Mađara. Od [[11. vek|1000.]] do [[1301.]] [[Kraljevina Ugarska (1000-1526)|Ugarskom]] su vladali [[Arpadovići]], nakon čega kraljevina prelazi pod strani uticaj tokom dva veka ([[Přemyslovići]], [[Wittelsbach]], [[Anžuvinci]], [[Luxembourg (dinastija)|Luxemburgovci]], [[Habsburg]]ovci, [[Jagelovići]]). U [[15. vek]]u Mađarska je bila potkopana endemskom unutrašnjom političkom nestabilnošću, dok je u evropskoj geopolitičkoj tabli predstavljala jedno od najvećih kraljevstava u Evropi, zauzimala je veoma centralnu poziciju na kontinentu i bila je jedna od najtraženijih kruna u Evropi usred borbi za vlast između najambicioznijih tajkunskih porodica. Suočena sa situacijom koja je postajala sklerotična, Mađarska je ipak procvetala pod vođstvom vojne porodice [[Hunyadi]], pravih [[Renesansa|renesansnih]] gospodara, ali su se njene krhkosti pokazale nepremostivim pred napredovanjem jedne od najvećih vojnih sila tog vremena, [[Osmansko Carstvo|Osmanskog carstva]]. [[Datoteka:Hungary at the End of 16th Century.jpg|thumb|380px|desno|Mađarski prostor pri kraju [[16. vek]]a]] U [[Mohačka bitka|bici kod Mohača]] ([[1526]]) osmanska vojska je porazila mađarske snage i time je nestala [[Kraljevina Ugarska (1000-1526)|Kraljevina Ugarska]]. Veći deo je pao pod vlast Osmanskog carstva (''[[Rumelija]]''), drugi je ušao u sastav [[Habsburška Monarhija|Habsburške monarhije]] ([[Vojna krajina]] i «Austrijska Mađarska»), dok treći ([[Transilvanija]] ili [[Istočna Kraljevina Ugarska]]) je postao polunezavisna kneževina i vazal [[Visoka Porta|Visoke Porte]] pod dinastijom [[Zapolya (dinastija)|Zapolja]]. Osmanlije su [[1541.]] konačno osvojile [[Budimska palača|Budimsku tvrđavu]] a [[1544.]] su stigle do [[Miskolc]]a i zatim su vladale dolinom Dunava do [[1686.]] Posle [[Tridesetogodišnji rat|Tridesetogodišnjeg rata]] (1618-1648), [[Habsburg|Habzburgovci]] su delimično napustili scenu srednje Evrope i Carstva da bi posvetili više pažnje događajima na jugu i na istoku. S druge strane, Osmansko carstvo je dostiglo sjaj pod [[Sulejman I|Sulejmanom Veličanstvenim]] (1520-1566), a posle toga takvo napredovanje i takvi uspesi su se pokazali kao neponovljivi. Vojne kampanje su se često pokazale manje profitabilnim nego što se očekivalo, dok je carstvo postajalo izuzetno skupa struktura za upravljanje, sa burnom tendencijom, i postepeno je počinjalo da slabi iz čisto unutrašnjih razloga. Iz takvih razloga, posle poraza u [[Opsada Beča 1683.|opsadi Beča]] (1683), počinje suton Osmanskog Carstva. U [[Veliki turski rat|Velikom turskom ratu]] (1683-1699), vojna koalicija koju su vodili Habsburgovci je osvojila celu Panonsku niziju. Krajem 17. veka, Habsburška monarhija zaposeda Transilvaniju i otomanske teritorije u Panonskoj niziji, tako da svi Mađari dolaze pod vlast Habsburga. U periodu reformacije, Mađari prilaze [[luteranizam|luteranstvu]] i [[kalvinizam|kalvinizmu]]. Mađari su 1848. godine podigli bunu protiv Habsburga zahtevajući nacionalna prava. Ono što su Mađari tražili od Habsburga, nisu hteli da daju nemađarskom stanovništvu tadašnje Ugarske, zbog čega je došlo do sukoba između Mađara i pripadnika drugih narodnosti tadašnje Ugarske - Slovaka,Srba, Hrvata, Rumuna, itd. Mađari su izgubili rat, a samim tim nisu ni ostvarili svoja nacionalna prava. Posle 1860. godine, Habsburška politika prema Mađarima se menja, tako da je 1867. godine Habsburška monarhija transformisana u [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarsku]], u kojoj je Ugarska dobila veliki stepen autonomije. Granica između [[Austrija|Austrije]] i Ugarske je išla rekom Lajtom. Ugarska je vodila politiku ugnjetavanja slovenskog življa: Srba, Hrvata, Slovaka, ali i neslovenskih Rumuna. U [[Prvi svjetski rat|Prvom svetskom ratu]] (1914-1918) Austro-Ugarska je bila članica [[Sile Osovine|Sila osovine]] zajedno sa [[Nemačka|Nemačkom]] i [[Italija|Italijom]]. Kada je Austro-Ugarska izgubila rat, država se podelila na Austriju i Mađarsku, a preostali delovi su ušli u sastav [[Rumunija|Rumunije]], [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]] i [[Jugoslavija|Jugoslavije]], kao ratna otšteta, odlukom pobedničkih snaga u Trijanonu (Francuska). U [[Drugi svjetski rat|Drugom svetskom ratu]] (1939-1945), Mađarska je bila na strani [[Trojni savez|Trojnog saveza]]. Učestvovala je u razbijanju Jugoslavije 1941 godine, posle čega su mađarske trupe okupirale Bačku, Baranju, Međumurje i Prekumurje. Specijalni odredi – streličasti krstovi učestvovali su u mnogim zločinima nad Srbima na okupiranim teritorijama. 1945-1989 Mađarska je bila pod sovjetskim uticajem. Bila je članica Varšavskog ugovora. Do antikomunističke i antisovjetske pobune je došlo 1956. Pobuna je ugušena. 1989. promenila je ime Narodna Republika Mađarska u Republika Mađarska. 2004. predsednik Mađarske je Ferenc Madl. == Transport == Mađarska ima pet međunarodna aerodroma: * [[Aerodrom Ferenc Liszt Budimpešta]] (BUD) * [[Aerodrom Debrecen]] (DEB) * [[Aerodrom Hévíz–Balaton]] (SOB) * [[Aerodrom Győr-Pér]] (QGY) * [[Aerodrom Pécs-Pogány]] (PEV) Aerodrom Budimpešta je dobro povezan sa celom Evropom. Među ostalim, ima aktivne relacije prema [[Egipat|Egiptu]], [[Ujedinjeni Arapski Emirati|Emiratima]], [[Saudijska Arabija|Saudijskoj Arabiji]], [[Jordan]]u, [[Kazahstan]]u (sezonski letovi za [[Astana|Astanu]]), prema [[New York]]u, [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Turska|Turskoj]], [[Gruzija|Gruziji]]. == Povezano == * [[Mađarska i Evropska unija]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Hungary}} * {{hu}} [https://kormany.hu/ Stranica Mađarske Vlade ''Magyarország Kormánya''] * {{hu}} [https://www.parlament.hu/ Stranica Mađarskog Parlamenta ''Országgyűlés''] * {{hu}} [https://miniszterelnok.hu/ Stranica Mađarskog Prvog Ministra] * {{hu}} [https://www.sandorpalota.hu/ Stranica Predsednice Mađarske] * {{en}} [https://visithungary.com/ Turistička stranica Mađarske] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Bibliografija == {{Evropa}} {{države EU}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Mađarska| ]] [[Kategorija:Države u Evropi]] hbef1rx4vdoj5y6uv7g8v9fs9ei64zi Kontrola rađanja 0 3329 42590163 42508559 2026-05-09T23:45:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590163 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Kontrola rađanja | Image = Opened Oral Birth Control.jpg|| Caption = Tablete za kontracepciju | ICD10 = | ICD9 = | ICD9unlinked = | MeshID = D003267 | LOINC = | other_codes = | MedlinePlus = | eMedicine = }} '''Kontrola rađanja''' (''kontrola začeća, kontracepcija, kontrola plodnosti'') jeste metoda ili sredstvo za sprečavanje neželjene [[Trudnoća|trudnoće]].<ref>{{cite web|title=Definition of Birth control|url=http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=53351|work=MedicineNet|accessdate=9. 8. 2012.|archive-date=2012-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120806234913/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=53351|dead-url=yes}}</ref> U kontrolu začeća spada; planiranje porodice, siguran polni odnos i nabavka i upotreba sredstava za sprečavanje začeća.<ref name=OED2012>{{Cite book|title=Oxford English Dictionary|year=June 2012 (online)|publisher=Oxford University Press|url=http://www.oed.com/view/Entry/19395}}</ref><ref name=WHO-health-topic>{{cite web|last=World Health Organization (WHO)|title=Family planning|url=http://www.who.int/topics/family_planning/en/|work=Health topics|publisher=World Health Organization (WHO)}}</ref> Deo sredstava za kontrolu začeća, kao što muških [[kondom]]i ili ženske membrane, mogu da istovremeno pomognu i sprečavanju polno prenosivivih infekcija (polnih bolesti).<ref name="pmid22423463">{{cite journal |last1 = Taliaferro | first1 = L. A. |last2 = Sieving | first2 = R. |last3 = Brady | first3 = S. S. |last4 = Bearinger | first4 = L. H. |title = We have the evidence to enhance adolescent sexual and reproductive health--do we have the will? |journal = Adolescent medicine: state of the art reviews |volume = 22 |issue = 3 |pages= 521–543, xii |year= 2011 |pmid = 22423463}}</ref><ref name="pmid22341164">{{cite journal |last1 = Chin | first1 = H. B. |last2 = Sipe | first2 = T. A. |last3 = Elder | first3 = R. |last4 = Mercer | first4 = S. L. |last5 = Chattopadhyay | first5 = S. K. |last6 = Jacob | first6 = V. |last7 = Wethington | first7 = H. R. |last8 = Kirby | first8 = D. |last9 = Elliston | first9 = D. B. |displayauthors=9 |doi = 10.1016/j.amepre.2011.11.006 |title = The Effectiveness of Group-Based Comprehensive Risk-Reduction and Abstinence Education Interventions to Prevent or Reduce the Risk of Adolescent Pregnancy, Human Immunodeficiency Virus, and Sexually Transmitted Infections |journal = American Journal of Preventive Medicine |volume = 42 |issue = 3 |pages= 272–294 |year= 2012 |pmid = 22341164 |pmc = |url = http://www.ajpmonline.org/article/S0749-3797(11)00906-8/abstract | issn = 0749-3797 }}</ref> Kontrola začeća, kao način zaštite od neželjene trudnoće koriste se još od antičkog doba, ali efikasne i sigurne metode kontrole začeča, postale su masovno dostupne tek u drugoj polovini [[20. vek]]u.<ref name=Hopkins2010>{{Cite book|last1=Hanson|first1=S.J.|last2=Burke|first2=Anne E.|date = 21. 12. 2010.|chapter=Fertility control: contraception, sterilization, and abortion|chapterurl=http://books.google.ca/books?id=4Sg5sXyiBvkC&pg=PR232|editor1-last=Hurt|editor1-first=K. Joseph|editor2-last=Guile|editor2-first=Matthew W.|editor3-last=Bienstock|editor3-first=Jessica L.|editor4-last=Fox|editor4-first=Harold E.|editor5-last=Wallach|editor5-first=Edward E.|title=The Johns Hopkins manual of gynecology and obstetrics|edition=4th|location=Philadelphia|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins|pages=382–395|isbn=978-1-60547-433-5}}</ref> U nekim kulturama svesno se ograničava kontrola začeća i proglašava moralno i politički nepoželjnom.<ref name=Hopkins2010/> Najefikasnije metode kontrole začeća su [[sterilizacija (medicina)|sterilizacija]] primenom [[vazektomija|vazektomije]] – podvezivanje spermatičnih puteva kod muškaraca i [[jajovod]]a kod žena, intrauterine spirale (''IUD'') i [[kontraceptivni implant|ugradivi kontraceptivi implntati]].<!-- <ref name=WHO_FP2011/>--> Pored ovogih metoda, koje se ređe koriste u masovnijoj upotrebi su; veliki broj hormonalnih kontraceptiva uključujući pilule, kontraceptivni flastere, vaginalne prstenove, i injekcioni kontraceptive.<!-- <ref name=WHO_FP2011/> --> U manje efikasne metode kontracepcije spadaju kontrceptivne prepreke|prepreke kao što su; [[kondom]]i, [[dijafragma (kontracepcija)|dijafragme]] i kontraceptivni sunđer i [[metoda plodnih dana]].<!-- <ref name=WHO_FP2011/> --> Najmanje efikasne metode su [[spermicid]]i i metoda prekidanja snošaja, pre ejakulacije sperme iz muškog polnog organa.<!-- <ref name=WHO_FP2011/> --> Sterilizacija, iako je efikasna, nije reverzibilna, za razliku od ostalih metoda, koje gotovo odmah po njihovom prestanku primene omogućavaju začeće.<ref name=WHO_FP2011/> Hitnom kontrolom začeća može se sprečiti trudnoća u roku od nekoliko dana od nezaštićenog seksa.<ref name="pmid12065267">{{cite journal |author=DiCenso A, Guyatt G, Willan A, Griffith L |title=Interventions to reduce unintended pregnancies among adolescents: systematic review of randomised controlled trials |journal=BMJ |volume=324 |issue=7351|pages=1426 |date=June 2002 |pmid=12065267 |pmc=115855 |doi= |url=}}</ref><ref name="pmid18923389">{{cite journal |last1 = Duffy | first1 = K. |last2 = Lynch | first2 = D. A. |last3 = Santinelli | first3 = J. |doi = 10.1038/clpt.2008.188 |title = Government Support for Abstinence-Only-Until-Marriage Education |journal = Clinical Pharmacology &#38; Therapeutics |volume = 84 |issue = 6 |pages= 746–748 |year= 2008|pmid = 18923389 |pmc = |url = http://www.nature.com/clpt/journal/v84/n6/full/clpt2008188a.html}}</ref> Jedan deo parova smatra seksualnu apstinencija, jedan od načina uspešne kontrole začeća, ali može negativno uticati na psihičko stanje apstinenenata, a često može i da dovede do povećanja broja trudnoće kod tinejdžerki ako ne postoji edukacija o kontracepciji, po prestanku celibata.<ref name="pmid22764559">{{Cite journal |last1 = Black | first1 = A. Y. |last2 = Fleming | first2 = N. A. |last3 = Rome | first3 = E. S. |title = Pregnancy in adolescents |journal = Adolescent medicine: state of the art reviews |volume = 23 |issue = 1 |pages= 123–138, xi |year= 2012 |pmid = 22764559}}</ref><ref name="pmid22764557">{{cite journal |last1 = Rowan | first1 = S. P. |last2 = Someshwar | first2 = J. |last3 = Murray | first3 = P. |title = Contraception for primary care providers|journal = Adolescent medicine: state of the art reviews |volume = 23 |issue = 1 |pages= 95–110, x–xi|year= 2012 |pmid = 22764557}}</ref><ref name=WHO_FP2011p260>{{Cite book|first=World Health Organization Department of Reproductive Health and Research|title=Family planning : a global handbook for providers : evidence-based guidance developed through worldwide collaboration.|year=2011|pages=260–300|publisher=WHO and Center for Communication Programs|location=Geneva, Switzerland|isbn=978-0-9788563-7-3|url=http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf|edition=Rev. and Updated ed.|access-date=2014-02-19|archive-date=2013-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054335/http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf}}</ref> Kako se kod mladih [[tinejdžerska trudnoća|tinejdžerki]], postoji veća verovatnoća da se trudnoća „loše završi“,<!-- <ref name="pmid22764559"/> --> sveobuhvatno seksualno vaspitanje u školama treba kroz nastavu da tinejdžerke upozna sa pristupom kontroli začeća, što smanjuju stopu neželjenih trudnoća u ovoj starosnoj grupi.<ref name="pmid22764559"/><ref name="pmid22764557"/> Iako mladi ljudi mogu koristiti sve vidove kontrole začeća,<ref name=WHO_FP2011p260/> reverzibilna kontrola začeća dugoročnim metodama, kao što su implanti, intrauterine naprave ili vaginalni prstenovi, predstavlja najsigurnije način za smanjenje stope nastanka tinejdžerskih trudnoća.<ref name="pmid22764557"/> Po porođaju, žena koja ne doji dete, može ponovo ostati u drugom stanju posle samo četiri do šest nedelja.<ref name=WHO_FP2011p260/> Neke metode kontrole začeća porodilja mogu da se primenjuju odmah po porođaju, dok druge zahtevaju pauzu od najmanje šest meseci. Kod dojilja je korisnija primena sintetičkih progesterona, nego kombinovanih kontraceptivnih pilula.<ref name=WHO_FP2011p260/> Kod žena u menopauzi preporučuje se nastavak kontrola začeća još godinu dana posle poslednje menstruacije.<ref name=WHO_FP2011p260/> {{TOC limit|3}} == Istorijat == [[Datoteka:Silphium.jpg|thumb|300px|Stari srebrnjak iz [[Kirene, Libija|Kirenea]] na kojem je struk[[silfiuma]]]] Egipatski [[Ebers Papirus]] iz 1550&nbsp;p. n. e. i [[Kahun Papirus]] iz 1850&nbsp;p. n. e. sadrže neke od najranijih dokumentovanih opisa kontrole začeća, korišćenje meda, listova [[bagrema]] i neupredenog pamučnog vlakna koji bi se stavljao u vaginu radi blokiranja sperme.<ref name=History2010/><ref name=Lipsey2005>{{Cite book |last1=Lipsey |first1= Richard G.|last2=Carlaw |first2=Kenneth|last3=Bekar |first3=Clifford|chapter=Historical Record on the Control of Family Size|chapterurl=http://books.google.com/books?id=tSrGTMtBv50C&pg=PA335|pages=335–40|title=Economic Transformations: General Purpose Technologies and Long-Term Economic Growth|publisher=Oxford University Press |year=2005|isbn=978-0-19-928564-8}}</ref> Drevni egipatski crteži takođe pokazuju i korišćenje kondoma.<ref name=Ebe2010/> U [[Knjizi Postojanja]] pominje se izvlačenje muškog polnog organa ili [[prekid snošaja]], kao metod kontrole začeća kada [[Onan]] „prosipa svoje seme“ (ejakulira) na tlo kako ne začeo dete sa [[udovica|suprugom svog umrlog brata]] [[Tamar (Postojanje)|Tamar]].<ref name=History2010>{{Cite book |last=Cuomo|first=Amy|chapter=Birth control|editor-last=O'Reilly|editor-first=Andrea|title=Encyclopedia of motherhood|year=2010|publisher=Sage Publications|location=Thousand Oaks, Calif. |isbn=9781412968461 |pages=121–126|chapterurl=http://books.google.ca/books?id=Pcxqzal4bEYC&pg=PA124}}</ref> Verovanje je da se u [[antičkoj Grčkoj]] [[silfium]] koristio radi kontrole začeća, i zbog svoje efikasnosti, a samim tim i zbog velike potražnje, bio branjem iskorenjen.<ref>{{Cite book |author=unspecified|chapter=Herbal contraceptives and abortifacients|editor-last=Bullough|editor-first=Vern L.|title=Encyclopedia of birth control|year=2001 |publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif. |isbn=9781576071816|pages=125–128|url=http://books.google.ca/books?id=XuX-MGTZnJoC&pg=PA125}}</ref> U srednjevekovnoj Evropi, svaki pokušaj da se zaustavi trudnoća smatrao se nemoralnim od strane [[katoličke crkve]].<ref name=History2010/> Verovanje je da su žene tog vremena ipak koristile veliki broj mera za kontrolu rađanja, kao što su prekid snošaja i uvlačenje korena ljiljana i rutvice u vaginu (a, uz to, i čedomostvo posle porođaja).<ref>{{Cite book|last=McTavish|first=Lianne|chapter=Contraception and birth control|editor-last=Robin|editor-first=Diana|title=Encyclopedia of women in the Renaissance : Italy, France, and England|year=2007|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=9781851097722|pages=91–92|chapterurl=http://books.google.ca/books?id=OQ8mdTjxungC&pg=PA91}}</ref> [[Đakomo Kazanova|Kazanova]] (1725-1798), je tokom [[italijanske renesanse]] opisao korišćenje jagnjeće kože kao pokrivača za sprečavanje trudnoće; međutim, opšta upotreba kondoma se nije pojavila sve do 20. veka.<ref name=History2010/> 1909. godine, Ričard Rihter je izumeo prvu intrauterinu napravu napravljenu od utrobe svilene bube, koju je kasnije usavršio i prodavao u Nemačkoj [[Ernst Grefenberg]] tokom kasnih 1920-ih.<ref>{{Cite book|last1=Fritz|first1=Marc A.|last2=Speroff|first2=Leon|year=2011|chapter=Intrauterine contraception|title=Clinical gynecologic endocrinology and infertility|edition=8th|location=Philadelphia|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins |pages=1095–1098 |isbn=978-0-7817-7968-5 |url=http://books.google.com/books?id=KZLubBxJEwEC&pg=RA1-PA1095}}</ref> U 1916. godine, [[Margaret Sanger]] je otvorila prvu kliniku za kontrolu začeća u SAD, zbog čega je bila uhapšena.<ref name=History2010/> Usledilo je otvaranje prve klinike u Ujedinjenom Kraljevstvu 1921. godine od strane [[Meri Stoups]].<ref name=History2010/> [[Gregori Pinkus]] i [[DŽon Rok (američki naučnik)|DŽon Rok]] , uz pomoć [[Američke federacije za planiranje roditeljstva]], su usavršili prve kontraceptivne pilule 1950-ih koje su postale javno dostupne 1960-ih.<ref>{{Cite book|last=Poston|first=Dudley|title=Population and Society: An Introduction to Demography|year=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139489386|url=http://books.google.ca/books?id=CR-EXq4y8XAC&pg=PA98|pages=98-}}</ref> [[Medicinski abortus]] je postao alternativa hirurškom abortusu dostupnošću [[analog prostaglandina|analoga prostaglandina]] tokom 1970-ih i dostupnošću [[mifpristona]] tokom 1980-ih.<ref>{{cite journal|last1=Kulier|first1=Regina|last2=Kapp|first2=Nathalie|last3=Gülmezoglu|first3=A. Metin|last4=Hofmeyr|first4=G. Justus |last5=Cheng |first5=Linan |last6=Campana |first6=Aldo|date=November 9, 2011|title=Medical methods for first trimester abortion|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=11|page=CD002855|doi=10.1002/14651858.CD002855.pub4|pmid=22071804}}</ref> == Značaj kontrole začeća == Oko 222&nbsp;miliona žena u zemljama u razvoju, koje žele da izbegnu trudnoću, ne koriste moderne metode kontrole začeća.<ref name="Guttmacher2012">{{cite web|title=Costs and Benefits of Contraceptive Services: Estimates for 2012|url=http://www.guttmacher.org/pubs/AIU-2012-estimates.pdf|work=United Nations Population Fund|pages=1|format=pdf|date=June 2012}}</ref><ref name="pmid22784540">{{cite journal |last1 = Carr |first1 = B. |last2 = Gates | first2 = M. F. |last3 = Mitchell | first3 = A. |last4 = Shah | first4 = R.|title = Giving women the power to plan their families |doi = 10.1016/S0140-6736(12)60905-2 |journal = The Lancet |volume = 380 |issue = 9837 |pages= 80–82 |year= 2012 |pmid = 22784540 |pmc = |url =http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60905-2/fulltext}}</ref> Kontrola začeća koja se zahvaljujući SZO sve više primenjuje u [[Zemlja u razvoju|zemljama u razvoju]] smanjila je [[smrtnost porodilja]] za 40% (oko 270.000 sprečenih smrtnih slučajeva u 2008.godini) a da je bilo više sredstava mogla bi da spreči 70% da su bili zadovoljeni svi zahtevi za kontrolu začeća.<ref name="pmid22784533">{{cite journal|last=Cleland|first=J|coauthors=Conde-Agudelo, A; Peterson, H; Ross, J; Tsui, A|title=Contraception and health.|journal=Lancet|date=Jul 14, 2012|volume=380|issue=9837|pages=149–56|pmid=22784533|doi=10.1016/S0140-6736(12)60609-6}}</ref><ref name="pmid22784531">{{cite journal|last1 = Ahmed | first1 = S. |last2 = Li | first2 = Q. |last3 = Liu | first3 = L. |last4 = Tsui |first4 = A. O. |title = Maternal deaths averted by contraceptive use: An analysis of 172 countries |doi = 10.1016/S0140-6736(12)60478-4 |journal = The Lancet |volume = 380 |issue = 9837 |pages= 111–125|year= 2012 |pmid = 22784531 |pmc = |url =http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60478-4/fulltext}}</ref> Ako bi se vreme između dve trudnoće produžilo, efikasnom kontrolom začeća, samo po tom osnovu, značajno bi bio poboljšan kvalitet zdravlja žena, samih porađaja i preživljavanje novorođenčadi.<ref name="pmid22784533"/> Kontrola začeća je posebno značajna u zemljama u razvoju, jer se sa boljim pristupom kontroli začeća, poboljšava: zdravlje žene, zarada žene i zaradom steknuta imovina, spostveno školovanje i obrazovanje sopstvene dece.<ref name="pmid22784535">{{cite journal |last1 = Canning | first1 = D. |last2 = Schultz | first2 = T. P. |doi = 10.1016/S0140-6736(12)60827-7 |title = The economic consequences of reproductive health and family planning |journal = The Lancet |volume = 380 |issue = 9837 |pages= 165–171 |year= 2012 |pmid = 22784535 |pmc = |url =http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60827-7/fulltext}}</ref> Kontrola začeća uvećava i [[privredni rast]] u zemljama sa boljom kontrolom začeća zato što je, sa manjim broju maloletne dece, žena više radno angažovana i manja je potrošnja porodičnog budžeta.<ref name="pmid22784535" /><ref name="pmid22784542">{{cite journal |last1 = Van Braeckel | first1 = D. |last2 = Temmerman | first2 = M.|last3 = Roelens | first3 = K. |last4 = Degomme | first4 = O. |title = Slowing population growth for wellbeing and development |doi = 10.1016/S0140-6736(12)60902-7 |journal = The Lancet |volume = 380|issue = 9837 |pages= 84–85 |year= 2012 |pmid = 22784542 |pmc = |url =http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60902-7/fulltext}}</ref> === Zdravstveni značaj === [[Datoteka:Maternal mortality rate worldwide.jpg|thumb|300px|alt=mapa stope smrtnosti porodilja|stopa smrtnosti porodilja u 2010. godini<ref name=CIA2010>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2223rank.html?countryName=Australia&countryCode=as&regionCode=aus&rank=156#as Country Comparison: Maternal Mortality Rate] u ''The CIA World Factbook''</ref>]] Procenjuje se da je korišćenje kontraceptivnih sredstava u [[zemljama u razvoju]] smanjilo [[smrtnost porodilja]] do 40% (oko 270.000 sprečenih smrtnih ishoda u 2008.godini) a moglo bi se sprečiti i 70% smrtnosti porodilja kada bi se potpuno zadovoljila potražnja za kontraceptivnim sredstvima.<ref name="pmid22784533"/><ref name="pmid22784531"/> Ovo se postiže smanjenjem broja neplaniranih trudnoća koje se sledstveno završavaju rizičnim abortusima i sprečavanjem visoko rizičnih trudnoća sa visokim rizikom.<ref name="pmid22784533"/> Kontrolom začeća povećava se stopa preživljavanja kod dece u zemljama u razvoju, tako što se produžava vreme između trudnoća.<ref name="pmid22784533"/> U ovoj populaciji ishodi su gori kada majka zatrudni u roku od 18 meseci od predhodnog porođaja.<ref name="pmid22784533"/><ref name=Shol2010>{{cite journal|last=Sholapurkar|first=SL|title=Is there an ideal interpregnancy interval after a live birth, miscarriage or other adverse pregnancy outcomes?|journal=Journal of obstetrics and gynaecology : the journal of the Institute of Obstetrics and Gynaecology|date=February 2010|volume=30|issue=2|pages=107–10|pmid=20143964|doi=10.3109/01443610903470288}}</ref> Odlaganje naredne trudnoće posle [[pobačaja]] izgleda da ne menja rizik i ženama se savetuje da pokušaju da ostanu u drugom stanju kad god budu na to spremne.<ref name=Shol2010/> [[Tinejdžerska trudnoća|Tinejdžerske trudnoće]], posebno kod mlađih tinejdžerki, su visokog rizika od neželjenih ishoda, naročito od [[prevremeni porođaj|ranog porođaja]], [[rađanja nedonoščadi]] i [[smrti beba|mrtvorođenih beba]].<ref name="pmid22764559"/> U SAD 82% trudnoća kod devojaka između 15 i 19 godina su neplanirane.<ref name=Marnach2013 /> Obimno [[seksualno obrazovanje]] i nesmetan pristup kontraceptivnim sredstvima povoljno utiču na smanjenju stope zatrudnjivanja u ovoj uzrasnoj grupi.<ref>{{cite journal|last=Lavin|first=C|coauthors=Cox, JE|title=Teen pregnancy prevention: current perspectives.|journal=Current Opinion in Pediatrics|date=August 2012|volume=24|issue=4|pages=462–9|pmid=22790099|doi=10.1097/MOP.0b013e3283555bee}}</ref> === Finansijski značaj === [[Datoteka:Countriesbyfertilityrate.svg|thumb|300px|alt=fertility rate map|Zemlje prema [[stopi plodnosti]] u 2012.godini. {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#AE23AE|7–8 dece}} {{legend|#FF00FF|6–7 dece }} {{legend|#FF0000|5–6 dece n}} {{legend|#FF6600|4–5 dece n}} {{col-break}} {{legend|#FFFF00|3–4 dece }} {{legend|#00FF00|2–3 dece }} {{legend|#20DFD8|1–2 dece }} {{legend|#35B0E3|0–1 dece }} {{col-end}}]] U zemljama u razvoju, kontrola začeća uvećava [[privredni rast|ekonomski rast]] zahvaljujući tome što tu ima manje zavisne dece pa tako više žena može biti [[radno sposobno]].<ref name="pmid22784535" /> Zarade žena, imovina, [[indeks telesne mase]] i školovanje njihove dece i njihov indeks telesne mase, sve se to upoboljšava sa većim pristupom kontroli začeća.<ref name="pmid22784535"/> [[Planiranje porodice]] putem korišćenja moderne kontrole rađanja predstavlja jednu od [[najisplativijih]] intervencija u zdravstvu.<ref name=Tsui2010/> Ujedinjene Nacije procenjuju da se sa svakim utrošenim dolarom, uštedi dva do šest dolara.<ref>{{cite journal|last=Carr|first=B|coauthors=Gates, MF; Mitchell, A; Shah, R|title=Giving women the power to plan their families.|journal=Lancet|date=Jul 14, 2012|volume=380|issue=9837|pages=80–2|pmid=22784540|doi=10.1016/S0140-6736(12)60905-2}}</ref> Ova ušteda se vezuje za prevenciju neplaniranih trudnoća i za smanjenje širenja seksualno prenosivih bolesti.<ref name=Tsui2010/> Iako su sve metode isplative finansijski, ipak najveće uštede se ostvaruju primenom bakarnih intrauterinih naprava.<ref name=Tsui2010>{{cite journal |author=Tsui AO, McDonald-Mosley R, Burke AE |title=Family planning and the burden of unintended pregnancies |journal=Epidemiol Rev |volume=32 |issue=1 |pages=152–74 |date=April 2010 |pmid=20570955 |pmc=3115338 |doi=10.1093/epirev/mxq012 |url= |ref=harv}}</ref> Ukupni medicinski troškovi za trudnoću, porođaj i brigu oko novorođenčeta u SAD u 2012. godini u proseku iznose 21.000 dolara za vaginalni porođaj i 31.000 dolara za [[carski rez]].<ref name=NYT2013>{{cite news|last=Rosenthal|first=Elisabeth|title=American Way of Birth, Costliest in the World|url=http://www.nytimes.com/2013/07/01/health/american-way-of-birth-costliest-in-the-world.html|newspaper=New York Times|date = 30. 6. 2013.}}</ref> In most other countries the cost is less than half.<ref name=NYT2013/> U većini drugih država troškovi su upola manji.<ref name=NYT2013/> Za dete rođeno u 2011.godini, prosečna porodica u SAD potrošiće 235.000 dolara za njegovo 17-godišnje podizanje.<ref name=USDAChildExpense>{{cite web|title = Expenditures on Children by Families, 2011|publisher = United States Department of Agriculture, Center for Nutrition Policy and Promotion|url = http://www.cnpp.usda.gov/ExpendituresonChildrenbyFamilies.htm|access-date = 2014-02-19|archivedate = 2008-03-08|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080308082505/http://www.cnpp.usda.gov/ExpendituresonChildrenbyFamilies.htm|deadurl = yes}}</ref> == Odnos društva i religije prema kontroli začeća == === Zakonske regulative === Sporazumi o [[ljudskim pravima]] zahtevaju od većine vlada da obezbede planiranje porodice i informacije i usluge u vezi sa kontracepcijom.<!-- <ref name="hrintlaw"/> --> One uključuju zahteve za kreiranje nacionalnog plana za pružanje usluga za planiranje porodice, ukidanje zakona koji ograničavaju pristup planiranju porodice, obezbeđenje da je na raspolaganju širok spektar raznovrsnih sigurnih i efikasnih metoda kontrole začeća, uključujući i urgentnu metodu kontrole začeća, obezbeđenje postojanja obučenog kadra i odgovarajuće opreme u zdravstvu, koja treba da je po prihvatljivim cenama, i kreiranje procesa revidiranja implementiranih programa.<!-- <ref name="hrintlaw"/> --> Ako vlade ne urade ono što je napred navedeno, one mogu time prekršiti obaveze iz međunarodnog ugovora.<ref name="hrintlaw">{{cite journal |author= Cottingham J., Germain A., Hunt P. |year= 2012 |title = Use of human rights to meet the unmet need for family planning | url = | journal = The Lancet | volume = 380 | issue = 9837|pages= 172–180 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)60732-6 | pmid = 22784536 | ref = harv }}</ref> Ujedinjene nacije su pokrenule akciju pod nazivom “Svaka žena, svako dete'' da bi procenile napredak u pravcu zadovoljavanja kontraceptivnih potreba žena. <!-- <ref name=Gutt2012/> --> Ova inicijativa je postavila cilj da poveća broj korisnika modernih metoda kontracepcije na 120 miliona žena u 69 najsiromašnijih zemalja sveta do 2020. godine.<!-- <ref name=Gutt2012/> --> Pored toga, oni žele da iskorene diskriminaciju prema devojkama i mladim ženama koje traže kontraceptivna sredstva.<ref name=Gutt2012>{{cite journal|author1=Susheela Singh |author2=Jacqueline E. Darroch|title=Adding It Up: Costs and Benefits of Contraceptive Services Estimates for 2012|journal=Guttmacher Institute and United Nations Population Fund (UNFPA), 201|date=June 2012|url=http://www.guttmacher.org/pubs/AIU-2012-estimates.pdf|format=PDF}}</ref><ref name=every>{{cite web|url=http://www.everywomaneverychild.org/about|title=About Every Woman Every Child|publisher=United Nations Foundation|accessdate=21. 9. 2013.|archive-date=2014-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140213025224/http://www.everywomaneverychild.org/about|dead-url=yes}}</ref> === Stav religija prema kontroli začeća === [[Religija|Religijski]] pogledi na [[Etika|etiku]] kontrole začeća široko variraju:<ref name=Srikanthan2008>{{cite journal|last=Srikanthan|first=A|coauthors=Reid, RL|title=Religious and cultural influences on contraception|url=http://www.jogc.org/abstracts/full/200802_WomensHealth_1.pdf|journal=Journal of obstetrics and gynaecology Canada – Journal d'obstetrique et gynecologie du Canada (JOGC)|date=February 2008|volume=30|issue=2|pages=129–37|pmid=18254994|ref=harv|access-date=2014-02-19|archive-date=2013-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213236/http://www.jogc.org/abstracts/full/200802_WomensHealth_1.pdf|dead-url=yes}}</ref> * [[Katolička crkva]] zvanično prihvata samo prirodno planiranje porodice u nekim slučajevima,<ref name="pope1">{{cite web |url=http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/encyclicals/documents/hf_p-vi_enc_25071968_humanae-vitae_en.html|title=Humanae Vitae: Encyclical of Pope Paul VI on the Regulation of Birth|author=Pope Paul VI |date = 25. 7. 1968.|accessdate = 1. 10. 2006.|publisher=Vatican}}</ref> iako veliki broj katolika u razvijenim zemljama prihvata i primenjuje moderne metode kontrole začeća.<ref>{{Cite book|editor=Rosemary Skinner Keller|author=Rosemary Radford Ruether |title=Encyclopedia of women and religion in North America|chapter=Women in North American Catholicism|chapterurl=http://books.google.ca/books?id=EoJrHDirVQUC&pg=PA127|year=2006|publisher=Indiana Univ. Press|location=Bloomington, Ind. [u.a.]|isbn=978-0-253-34686-5|url=http://books.google.ca/books?id=EoJrHDirVQUC|page=[http://books.google.ca/books?id=EoJrHDirVQUC&pg=PA132 132]}}</ref><ref>{{Cite book|editor=Bob Digby|title=Heinemann 16-19 Geography: Global Challenges Student Book 2nd Edition|url=http://books.google.com/books?id=-_c7JP6vzd4C|year=2001|publisher=Heinemann|isbn=978-0-435-35249-3|page=[http://books.google.com.ph/books?id=–_c7JP6vzd4C&pg=PA158 158]|author=Bob Digby et.al.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Rengel|first=Marian|title=Encyclopedia of birth control|year=2000|publisher=Oryx Press|location=Phoenix, Ariz|isbn=978-1-57356-255-3|url=http://books.google.ca/books?id=dx1Kz-ezUjsC&pg=PA202|pages=202-}}</ref> Među [[protestanti]]ma postoji velika raznolikost pogleda, od [[Kviverful|nepodržavanja ničega]] do onih koji dozvoljavaju sve metode kontrole rađanja.<ref>{{Cite book|last=Bennett|first=Jana Marguerite|title=Water is thicker than blood : an Augustinian theology of marriage and singleness|year=2008|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-531543-1|url=http://books.google.ca/books?id=bQF4j8nv1VQC&pg=PA178|pages=178-}}</ref> * Pogledi u [[Judaizam|judaizmu]] kreću se od stavovova onih strožih ortodoksnih sekti, pa do opuštenije reformske sekte.<ref name="jew_BC">{{Cite book | title=Birth Control in Jewish Law| url=https://archive.org/details/nlsiu.296.3.fel.26549| last=Feldman| first=David M.|year=1998| publisher=Jason Aronson| location=Lanham, MD| isbn = 0-7657-6058-4}}</ref> * [[Hinduizam|hindusi]] dozvoljavaju korišćenje, kako prirodnih, tako i veštačkih kontraceptiva.<ref name="hindu_BC">{{cite web|url=http://www.healthsystem.virginia.edu/internet/chaplaincy/hindu.cfm|title=Hindu Beliefs and Practices Affecting Health Care|accessdate=6. 10. 2006.|publisher=University of Virginia Health System|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070515044827/http://www.healthsystem.virginia.edu/internet/chaplaincy/hindu.cfm|archivedate=2007-05-15|deadurl=no}}</ref> * Zajedničko [[budizam|budističko]] gledište je da je preventivna kontracepcija prihvatljiva, dok intervencija posle začeća nije.<ref name="buddhist_BC">{{cite web|url=http://web.singnet.com.sg/~alankhoo/MoreQA.htm#Abortion|title=More Questions & Answers on Buddhism: Birth Control and Abortion|accessdate=14. 6. 2008.|publisher=Alan Khoo|archive-date=2008-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20080530023240/http://web.singnet.com.sg/~alankhoo/MoreQA.htm#Abortion|dead-url=yes}}</ref> * U [[islam]]u, kontraceptivi su dozvoljeni ako ne škode zdravlju, iako od njihove upotrebe neki islamisti odvraćaju žene.<ref>{{cite journal | author=Khalid Farooq Akbar| title=Family Planning and Islam: A Review| journal=Hamdard Islamicus|volume=XVII| issue= 3| url=http://muslim-canada.org/family.htm | ref=harv}}</ref> [[Kuran]] ne sadrži ništa eksplicitno o moralnosti kontracepcije ali sadrži izjave koje podstiču [[reprodukcija|rađanje dece]]. Takođe je saopšteno da je prorok [[Muhamed]] rekao „ženite se i umnožavajte se“.<ref>Yusuf Al-Qaradawi, Muhammad Saleh Al-Munajjid. "[http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?pagename=IslamOnline-English-Ask_Scholar/FatwaE/FatwaE&cid=1119503544224 Contraception: Permissible?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209103633/http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?pagename=IslamOnline-English-Ask_Scholar%2FFatwaE%2FFatwaE&cid=1119503544224 |date=2010-02-09 }},"''IslamOnline''.</ref> == Epidemiologija == [[File:SOWM2010 modern contraception.svg|thumb|alt=mapa rasprostranjenosti savremene kontrole rađanja|Procenat žena koje su primenjivale savremenu kontrolu rađanja u 2010. {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#000000|6%}} {{legend|#550000|12%}} {{legend|#aa0000|18%}} {{legend|#ff0000|24%}} {{legend|#ff5500|30%}} {{legend|#dddd00|36%}} {{col-break}} {{legend|#55aa00|42%}} {{legend|#00ff00|48%}} {{legend|#00aa55|54%}} {{legend|#0055aa|60%}} {{legend|#0000ff|66%}} {{legend|#7700ff|72%}} {{col-break}} {{legend|#aa00ff|78%}} {{legend|#ff00ff|84%}} {{legend|#ff77ff|86%}} {{legend|#b9b9b9|Nema podataka}} {{col-end}}]] Posmatrano globalno, od 2009. godine, blizu 60% onih koji su u braku i sposobnih da dobiju potomstvo primenjuje kontrolu začeća.<ref name=Darroch2013/> Koliko se često različite metode koriste, jako se razlikuje od zemlje do zemlje.<ref name=Darroch2013/> Najčešće primenjivana metoda u razvijenim zemljama je kondom i oralni kontraceptivi, u Africi oralni kontraceptivi, a u Latinskoj Americi i Aziji sterilizacija.<ref name=Darroch2013>{{cite journal|last=Darroch|first=JE|title=Trends in contraceptive use.|journal=Contraception|date=March 2013|volume=87 |issue=3|pages=259–63 |pmid=23040137 |doi=10.1016/j.contraception.2012.08.029}}</ref> U zemljama u razvoju, sveobuhvatno, 35% kontrole začeća je putem ženske sterilizacije, 30% putem intrauterinih sredstava, 12% putem oralnih kontraceptivea, 11% putem kondoma, a 4% putem muške sterilizacije.<ref name=Darroch2013/> Iako manje korišćene u razvijenom svetu nego u zemljama u razvoju, broj žena koje su koristile intrauterine naprave od 2007.godini bio je preko 180&nbsp;miliona.<ref name=Darney2010/> Izbegavanje seksa u plodnim danima koristi oko 3,6% žena sposobnih za rađanje, sa iznosom i do 20% u oblastima Južne Amerike.<ref name=Dar2010p315>{{Cite book|last=Darney|first=Leon Speroff, Philip D.|title=A clinical guide for contraception|year=2010|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia, Pa.| isbn = 1-60831-610-6|page=315|edition=5th}}</ref> Od 2005. godine, 12% parova koristi muški oblik kontracepcije (bilo kondome, bilo vazektomiju) sa višom stopom u razvijenim zemljama.<ref name=Naz2009/> Primena muških oblika kontrole začeća se smanjila između 1985. do 2009. godine.<ref name=Darroch2013/> Upotreba kontraceptiva među ženama u [[podsaharskoj Africi]] porasla je sa oko 5% u 1991.godini na oko 30% u 2006.godini.<ref>{{cite journal|last=Cleland|first=JG|coauthors=Ndugwa, RP; Zulu, EM|title=Family planning in sub-Saharan Africa: progress or stagnation?|journal=Bulletin of the World Health Organization|date=Feb 1, 2011|volume=89|issue=2|pages=137–43|pmid=21346925|doi=10.2471/BLT.10.077925|pmc=3040375}}</ref> Od 2012. godine, 57% žena sposobnih da rađaju želelo je da izbegne trudnoću (867 od 1520&nbsp;miliona).<ref name=Dar2013/> Oko 222 miliona žena, međutim, nisu bile u mogućnosti da dođu do kontrole začeća. 53&nbsp;miliona od kojih su iz podsaharske Afrike, a 97&nbsp;miliona iz Azije.<ref name=Dar2013>{{cite journal|last=Darroch|first=JE|coauthors=Singh, S|title=Trends in contraceptive need and use in developing countries in 2003, 2008, and 2012: an analysis of national surveys.|journal=Lancet|date = 2013-05-18|volume=381 |issue=9879 |pages=1756–1762 |pmid=23683642 |doi=10.1016/S0140-6736(13)60597-8}}</ref> Ovo dovodi do 54&nbsp;miliona neplaniranih trudnoća i blizu 80.000 smrti porodilja godišnje.<ref name=Darroch2013/> Delimičan razlog što su mnoge žene bez kontrole začeća je taj što mnoge zemlje ograničavaju pristup kontroli začeća iz religijskih ili političkih razloga,<ref name=Hopkins2010/> dok je drugi razlog [[siromaštvo]].<ref name=Rasch2011/> Usled restriktivnih zakona o [[abortusu]] u podsaharskoj Africi, mnoge žene se obraćaju nelegalnim vršiocima abortusa u vezi sa [[neželjenim trudnoćama]], što rezultira da ima 2-4% [[rizičnih abortus]]a svake godine.<ref name=Rasch2011>{{cite journal|last=Rasch|first=V|title=Unsafe abortion and postabortion care -an overview.|journal=Acta obstetricia et gynecologica Scandinavica|date=July 2011|volume=90|issue=7|pages=692–700|pmid=21542813|doi=10.1111/j.1600-0412.2011.01165.x}}</ref> == Metode kontrole začeća == {| class="wikitable" style = "float: right; margin-left:15px; text-align:center" |+Izgledi za ostanak u drugom stanju tokom prve godine korišćenja:<ref name=Hopkins2010/><ref name=CDC2013>{{cite journal|author=Division of Reproductive Health, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|date = 2013-06-21 |title=U.S. Selected practice recommendations for contraceptive use, 2013: adapted from the World Health Organization Selected practice recommendations for contraceptive use, 2nd edition|journal=MMWR Recommendations and Reports |volume=62 |issue=5 |pages=1–60 |pmid=23784109 |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr6205a1.htm}}</ref> ! Metoda!! Uobičajeno korišćenje !! Savršeno korišćenje |- | Bez kontrole rađanja || 85% || 85% |- | Kombinovana pilula || 8% || 0.3% |- | Pilula samo sintetskog progesterona 3% || 1.1% |- | Sterilizacija (kod žena) || 0.5%|| 0.5% |- | Sterilizacija (kod muškaraca) || 0,15 % || 0.10% |- | Kondom (kod žena) || 21% ||5% |- | Kondom (kod muškaraca) || 18% || 2% |- | Bakarna intrauterina naprava || 0,8 % || 0.6% |- | Hormonska intrauterina naprava |0,2 % || 0.2% |- | Flaster|| 8% || 0.3% |- | Vaginalni prsten || 9% || 0.3% |- | Depo Provera || 3-6% || 0.2% |- | Implant || 0,05 % || 0.05% |- |Dijafragma i spermicid || 12% || 6% |- | Prekid odnosa || 27% || 4% |- | Standardni metod plodnih dana || ~12-25% || ~1-9% |- | Metod- amenorea u laktaciji || 0-7.5%<ref name=Vander2003>{{cite journal|last=Van der Wijden|first=C|coauthors=Kleijnen, J; Van den Berk, T |title=Lactational amenorrhea for family planning.|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |year=2003 |issue=4 |pages=CD001329 |pmid=14583931 |doi=10.1002/14651858.CD001329}}</ref> || <2%<ref name=Blenning2005/> |} U metode kontrole rađanja spadaju [[metode prepreke]], [[hormonalna kontrola začeća]], [[intrauterine naprave]] (intrauterine naprave), sterilizacija i bihevioralne metode. One se koriste pre ili u toku polnog odnosa dok je [[hitna kontrola začeća]] efikasna samo u roku od nekoliko dana od polnog odnosa. Efikasnost se uglavnom izražava u procentu broja žena koje zatrudne tokom prve godine korišćenja date metode,<ref>{{cite book|last=Brown|first=Gordon Edlin, Eric Golanty, Kelli McCormack|title=Essentials for health and wellness|year=2000|publisher=Jones and Bartlett|location=Sudbury, Mass.|isbn=9780763709099|url=http://books.google.ca/books?id=_0H4iyS_DFwC&pg=PA162|pages=161-|edition=2nd ed.}}</ref> a ponekad u vidu životne stope nuspeha kod metoda visoke efikasnosti kao što je [[podvezivanje jajovoda]].<ref name=Dew2012>{{cite book |last=Edmonds |first=edited by D. Keith |title=Dewhurst's textbook of obstetrics & gynaecology|publisher=Wiley-Blackwell |year=2012 |location=Chichester, West Sussex|isbn=9780470654576|url=http://books.google.ca/books?id=HfakBRceodcC&pg=PA508|pages=508-|edition=8th ed.}}</ref> Najefikasnije metode su one sa dugotrajnim dejstvom, koje ne zahtevaju neprekidne posete lekaru.<ref name=Will2012/> Hirurška sterilizacija, hormonski implanti i intrauterini ulošci, tokom prve godine primene imaju stope neuspeha manje od 1%.<ref name=Will2012/> Ukoliko se striktno primenjuju, kod hormonskih kontraceptivnih pilula, flastera ili prstenova, kao i kod metode laktacione amenoreje (LAM), stope neuspeha tokom prve godine (ili kod LAM-a tokom prvih 6 meseci) takođe mogu biti manje od 1%.<ref name=Will2012/> Kod tipične primene, stope neuspeha tokom prve godine su znatno veće, u intervalu od 3-9%, kao posledica nepravilne primene.<ref name=Will2012/> Ostale metode, poput plodnih i neplodnih dana, kondoma, dijafragme i spermicida, imaju veće stope neuspeha u prvoj godini čak i onda kada se koriste besprekorno.<ref name=Will2012/> Mada sve metode kontrole začeća imaju neke potencijalne neželjene efekte, njihov rizik je manji nego u slučaju [[Trudnoća|trudnoće]].<ref name=Will2012>{{cite book|last=Hoffman|first=Barbara|title=Williams gynecology|year=2012|publisher=McGraw-Hill Medical|location=New York |isbn=978-0071716727 |page=Chapter 5|edition=2nd ed.}}</ref> Po prestanku primene ili uklanjanju, mnoge metode kontrole začeća, uključujući oralne kontraceptive, intrauterine uloške, implante i injekcije, stopa trudnoće tokom sledeće godine ista je kao kod onih koji nisu koristili kontrolu začeća.<ref>{{cite journal |last=Mansour |first=D |coauthors=Gemzell-Danielsson, K; Inki, P; Jensen, JT|title=Fertility after discontinuation of contraception: a comprehensive review of the literature|journal=Contraception|date=2011 |volume=84 |issue=5 |pages=465–77 |pmid=22018120 |doi=10.1016/j.contraception.2011-04-02|ref=harv}}</ref> Kod osoba koje imaju neke specifične zdravstvene probleme, pri primeni određenih formi kontrole začeća potrebna su dalja ispitivanja.<ref name=WHO2009_10/> Kod žena koje su inače zdrave, mnoge metode kontrole začeća ne bi trebalo da iziskuju [[lekarski pregled]], uključujući pilule za kontrolu začeća, injekcionu ili implantacionu kontrolu začeća, kao i kondome.<ref>{{cite book |last=Department of Reproductive Health and Research, Family and Community|title=Selected practice recommendations for contraceptive use.|year=2004 |publisher=World Health Organization |location=Geneva |isbn=9241562846 |page=Chapter 31|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2004/9241562846.pdf|edition=2 ed.}}</ref> Naročito, kada su u pitanju [[karlični pregled]], [[pregled dojki]] ili analiza krvi pre početka korišćenja pilula za kontrolu začeća, izgleda da nemaju uticaja na rezultate, pa stoga oni nisu potrebni.<ref>{{cite journal |last=Tepper |first=NK|coauthors=Curtis, KM; Steenland, MW; Marchbanks, PA|title=Physical examination prior to initiating hormonal contraception: a systematic review.|journal=Contraception|date=2013 |volume=87|issue=5|pages=650-4|pmid=23121820}}</ref><ref name=WHO_FP2011p10/> [[Svetska zdravstvena organizacija]] je 2009. godine objavila detaljnu listu kriterijuma medicinske kvalifikacije za svaki tip kontrole začeća.<ref name=WHO2009_10>{{cite book |last=Organization |first=World Health|title=Medical eligibility criteria for contraceptive use|year=2009|publisher=Reproductive Health and Research, World Health Organization|location=Geneva|isbn=9789241563888|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2010/9789241563888_eng.pdf|pages=1-10|edition=4th ed.}}</ref> === Hormonska === [[Hormonski kontraceptiv]]i deluju tako što inhibiraju [[ovulaciju]] i [[ljudsko začeće|oplođenje]].<ref name="Nelson 2011">{{cite book |last1=Nelson |first1=Anita L. |last2=Cwiak|first2=Carrie|year=2011|chapter=Combined oral contraceptives (COCs)|editor1-last=Hatcher|editor1-first=Robert A.|editor2-last=Trussell|editor2-first=James|editor3-last=Nelson|editor3-first=Anita L. |editor4-last=Cates|editor4-first=Willard Jr.|editor5-last=Kowal|editor5-first=Deborah|editor6-last=Policar|editor6-first=Michael S. (eds.)|title=Contraceptive technology|edition=20th revised|location=New York |publisher=Ardent Media |pages=249–341|isbn=978-1-59708-004-0 |issn=0091-9721|oclc=781956734}}</ref> Oni su dostupni u nekoliko različitih oblika među kojima su [[oralni kontraceptivi|oralne pilule]], implanti [[subdermalni|ispod kože]], [[injekcioni kontraceptivi|injekcije]], [[kontraceptivni flaster|flasteri]], [[hormonski intrauterini ulošci)|intrauterine naprave]] i [[vaginalni prsten]]. Trenutno su dostupni samo za žene. Postoje dva načina oralne kontrole začeća, [[kombinovana oralna kontraceptivna pilula]] i [[pilula samo sa progestogenom]].<ref name="Ammer 2009a">{{cite book|last=Ammer|first=Christine|year=2009|chapter=oral contraceptive|title=The encyclopedia of women's health|edition=6th|location=New York|publisher=Facts On File|isbn=978-0-8160-7407-5|pages=312–315|chapterurl=http://books.google.com/books?id=_MRDimrELCIC&pg=PA312&vq=oral+contraceptive}}</ref> Ako se uzimaju tokom trudnoće, one niti povećavaju rizik od [[pobačaj]]a niti uzrokuju [[defekte pri rođenju]].<ref name=WHO_FP2011p10/> <!--Комбиновани --> Kombinovani hormonski kontraceptivi su povezani sa neznatno povećanim rizikom od pojave [[venska tromboza|venskih]] i [[arterijska tromboza|arterijskih krvnih ugrušaka]] ; međutim, rizik je manji od onog povezanog sa trudnoćom.<ref name=Review2011>{{cite journal |last=Brito|first=MB|coauthors=Nobre, F, Vieira, CS|title=Hormonal contraception and cardiovascular system |journal=Arquivos brasileiros de cardiologia|date=2011 |volume=96 |issue=4 |pages=e81–9|pmid=21359483|doi=10.1590/S0066-782X2011005000022|ref=harv}}</ref> Zbog postojanja ovog rizika, oni se ne preporučuju ženama starijim od 35&nbsp;godina koje su pušači.<ref>{{cite journal|last=Kurver|first=MJ|coauthors=van der Wijden, CL; Burgers, J|title=[Summary of the Dutch College of General Practitioners' practice guideline 'Contraception'].|journal=Nederlands tijdschrift voor geneeskunde|date=2012 |volume=156|issue=41 |pages=A5083|language=Ducth|pmid=23062257}}</ref> NJihov uticaj na seksualnu želju varira, pri čemu se povećava ili smanjuje kod nekih osoba, ali kod većine nema nikakvog uticaja.<ref>{{cite journal |last=Burrows|first=LJ|coauthors=Basha, M; Goldstein, AT|title=The effects of hormonal contraceptives on female sexuality: a review.|journal=The journal of sexual medicine|date=2012 |volume=9|issue=9|pages=2213-23|pmid=22788250}}</ref> Kombinovani oralni kontraceptivi smanjuju rizik od [[raka jajnika]] i [[raka endometrijuma]], a ne menjaju rizik od [[raka dojke]].<ref name=Shulman2011/><ref>{{cite journal|last=Havrilesky|first=LJ|coauthors=Moorman, PG; Lowery, WJ; Gierisch, JM; Coeytaux, RR; Urrutia, RP; Dinan, M; McBroom, AJ; Hasselblad, V; Sanders, GD; Myers, ER|title=Oral Contraceptive Pills as Primary Prevention for Ovarian Cancer: A Systematic Review and Meta-analysis. |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2013-07_122_1/page/139|journal=Obstetrics and gynecology |date=2013 |volume=122|issue=1 |pages=139-147|pmid=23743450}}</ref> Oni često smanjuju menstrualno krvarenje i [[dismenoreja|bolne menstrualne grčeve]].<ref name=WHO_FP2011p10>{{cite book|first=World Health Organization Department of Reproductive Health and Research|title=Family planning : a global handbook for providers : evidence-based guidance developed through worldwide collaboration.|year=2011|pages=1-10|publisher=WHO and Center for Communication Programs|location=Geneva, Switzerland|isbn=978-0-9788563-7-3|url=http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf|edition=Rev. and Updated ed.|access-date=2014-02-19|archive-date=2013-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054335/http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf}}</ref> Manje doze estrogena kojih ima u vaginalnom prstenu mogu da redukuju rizik od osetljivosti dojki, [[mučnine]], kao i glavobolju povezanu sa proizvodima koji sadrže veće doze estrogena.<ref name=Shulman2011>{{cite journal |last=Shulman |first=LP|title=The state of hormonal contraception today: benefits and risks of hormonal contraceptives: combined estrogen and progestin contraceptives.|journal=American journal of obstetrics and gynecology|date=2011 |volume=205|issue=4 Suppl|pages=S9-13|pmid=21961825}}</ref> <!--Прогестин --> [[Pilule samo sa progestinom]], injekcije i intrauterini ulošci nisu povezani sa povećanim rizikom od pojave krvnih ugrušaka i mogu ih koristiti žene koje su ranije imale krvne ugruške u venama.<ref name=Review2011/><ref>{{cite journal|last=Mantha|first=S.|coauthors=Karp, R.; Raghavan, V.; Terrin, N.; Bauer, K. A.; Zwicker, J. I.|title=Assessing the risk of venous thromboembolic events in women taking progestin-only contraception: a meta-analysis |journal=BMJ|date = 2012-07-08|volume=345|issue=aug07 2|pages=e4944–e4944|doi=10.1136/bmj.e4944|ref=harv|pmid=22872710|pmc=3413580}}</ref> Kod onih sa istorijom krvnih ugrušaka u arterijama, trebalo bi da se koriste nehormonski način kontrole začeća ili metoda samo sa progestinom, pored verzije sa injekcijama.<ref name=Review2011/> Pilule samo sa progestinom mogu da dovedu do poboljšanja menstrualnih simptoma, a mogu ih koristiti i žene koje doje pošto ne utiču na [[laktacija|produkciju mleka]].<!-- <ref name="pmid21961819"/> --> Kod metoda samo sa progestinom može doći do neredovnog krvarenja, pri čemu su neke korisnice prijavile i [[amenoreja|izostanak menstruacije]].<ref name="pmid21961819">{{cite journal|last=Burke|first=AE|title=The state of hormonal contraception today: benefits and risks of hormonal contraceptives: progestin-only contraceptives.|journal=American journal of obstetrics and gynecology|date=2011 |volume=205|issue=4 Suppl|pages=S14-7|pmid=21961819}}</ref> Progestini, [[drospirenon]] i [[desogestrel]] smanjuju na najmanju meru [[androgen]]ska neželjena dejstva, ali povećavaju rizik od pojave krvnih ugrušaka, pa iz tog razloga nisu prva linija.<ref>{{cite journal |last=Rott |first=H|title=Thrombotic risks of oral contraceptives.|journal=Current opinion in obstetrics & gynecology|date=2012 |volume=24 |issue=4|pages=235-40|pmid=22729096}}</ref> Postoje neslaganja oko tipične stope neuspeha u prvoj godini kod primene injekcionog progestina, [[Depo-Provera]], pri čemu se brojke kreću u rasponu od manje od 1%<ref>{{cite web|author=[[Uprava za hranu i lekove|FDA]]|year=2005|title=Depo-Provera U.S. Prescribing Information|url=http://www.fda.gov/cder/foi/label/2005/020246s013lbl.pdf|accessdate=2007-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070615203907/http://www.fda.gov/cder/foi/label/2005/020246s013lbl.pdf|archivedate=2007-06-15|deadurl=no}}</ref> do više od 6%.<ref name=Will2012/> === Barijera === [[Datoteka:Kondom.jpg|thumb|Urolani muški [[kondom]]]] [[Barijerni kontraceptiv]]i su naprave kojima se pokušava sprečiti [[trudnoća]] na taj način što fizički sprečavaju da [[sperma]] uđe u [[materica|matericu]].<ref name=Neinstein2008/> Ovde spadaju muški [[kondom]]i, [[ženski kondom]]i, [[cervikalne kape]], [[Dijafragma (kontraceptivna)|dijafragme]] i [[kontraceptivni sunđer]]i sa [[spermicid]]om.<ref name=Neinstein2008>{{cite book |last=Neinstein |first=Lawrence |title=Adolescent health care : a practical guide|year=2008|publisher=Lippincott Williams & Wilkins |location=Philadelphia |isbn=9780781792561 |url=http://books.google.ca/books?id=XIzo5uo3XIQC&pg=PA624|pages=624-|edition=5th ed.}}</ref> Globalno, kondomi su najuobičajenija metoda kontrole začeća.<ref>{{cite book|last=Chaudhuri|title=Practice Of Fertility Control: A Comprehensive Manual|year=2007|publisher=Elsevier India|isbn=9788131211502|url=http://books.google.ca/books?id=pzanxKlcU74C&pg=PA88|edition=7th|pages=88-}}</ref> [[Konbom|Muški kondomi]] se stavljaju na muški [[penis]] u erekciji i fizički blokiraju ejakuliranu spermu da uđe u telo seksualnog partnera.<ref name=Hamil2012/> Moderni kondomi su najčešće napravljeni od [[lateks]]a, ali ima i onih napravljenih od drugih materijala kao što su [[poliuretan]] ili jagnjeća creva.<ref name=Hamil2012>{{cite book|last=Hamilton|first=Richard|title=Pharmacology for nursing care|publisher=Elsevier/Saunders|location=St. Louis, Mo.|isbn=9781437735826|page=799|year=2012|url=http://books.google.ca/books?id=_4SwO2dHcAIC&pg=PA799|edition=8th ed.}}</ref> [[Ženski kondom]]i su takođe dostupni, a najčešće su izrađeni od [[Nitril guma|nitrila]], lateksa ili poliuretana.<ref>{{cite book|title=Facts for life |year=2010 |publisher=United Nations Children's Fund|location=New York|isbn=9789280644661|url=http://books.google.ca/books?id=GAFgWda-2NMC&pg=PA141|pages=141-|edition=4th ed.}}</ref> Prednost muških kondoma je u tome što nisu skupi, jednostavni su za upotrebu i nemaju mnogo neželjenih dejstava.<ref>{{cite book|last=Pray|first=Walter Steven|title=Nonprescription product therapeutics|year=2005|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=9780781734981|url=http://books.google.ca/books?id=XU1sMK1djVAC&pg=PA414|pages=414-|edition=2nd ed.}}</ref> U Japanu oko 80% parova koji koriste kontrolu začeća koristi kondome, dok u Nemačkoj ovaj broj iznosi oko 25%,<ref name=Ebe2010>{{cite book |last=Eberhard |first=Nieschlag,|title=Andrology Male Reproductive Health and Dysfunction|year=2010|publisher=Springer-Verlag Berlin Heidelberg|location=[S.l.] |isbn=9783540783558|url=http://books.google.ca/books?id=mEgckDNkonUC&pg=PA563|pages=563-|edition=3rd ed.}}</ref> a u Sjedinjenim Državama je 18%.<ref>{{cite book|last=Barbieri|first=Jerome F.|title=Yen and Jaffe's reproductive endocrinology : physiology, pathophysiology, and clinical management |year=2009|publisher=Saunders/Elsevier|location=Philadelphia, PA|isbn=9781416049074|url=http://books.google.ca/books?id=NudwnhxY8kYC&pg=PA873 |pages=873-|edition=6th ed.}}</ref> Muški kondomi i dijafragma sa spermicidom imaju slične stope neuspeha pri tipičnoj upotrebi tokom prve godine, koje iznose redom 15% i 16%.<ref name=Hopkins2010/> Kod besprekorne upotrebe efikasniji su kondomi, sa stopom neuspeha u prvoj godini od 2% prema stopi neuspeha u prvoj godini od 6% kod dijafragme.<ref name=Hopkins2010/> Kondomi imaju i dodatnu prednost u tome što pomažu da se spreči širenje nekih seksualno prenosivih infekcija kao što je [[Sida|HIV/SIDA]].<ref name=WHO_FP2011>{{cite book|first=World Health Organization Department of Reproductive Health and Research|title=Family planning : a global handbook for providers : evidence-based guidance developed through worldwide collaboration.|year=2011|publisher=WHO and Center for Communication Programs|location=Geneva, Switzerland|isbn=978-0-9788563-7-3|url=http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf|edition=Rev. and Updated ed.|access-date=2014-02-19|archive-date=2013-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054335/http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf}}</ref> Kontraceptivni sunđeri su kombinacija prepreke i spermicida.<ref name=Will2012/> Kao i dijafragme, oni se ubacuju vaginalno pre seksualnog odnosa i moraju se postaviti preko [[cerviks]]a da bi bili efikasni.<ref name=Will2012/> Tipične stope neuspeha tokom prve godine zavise od toga da li je ili ne žena prethodno rađala, pri čemu iznose 24% kod žena koje su rađale, a 12% kod onih koje nisu.<ref name=Will2012/> Sunđer se može ubaciti do 24&nbsp;časa pre seksualnog odnosa i mora se ostaviti na mestu još najmanje šest sati nakon odnosa.<ref name=Will2012/> Ima izveštaja o alergijskim reakcijama<ref>{{cite journal|last=Kuyoh|first=MA|coauthors=Toroitich-Ruto, C; Grimes, DA; Schulz, KF; Gallo, MF|title=Sponge versus diaphragm for contraception: a Cochrane review. |url=https://archive.org/details/sim_contraception_2003-01_67_1/page/15|journal=Contraception|date=2003 |volume=67|issue=1|pages=15-8|pmid=12521652}}</ref> i težim neželjenim dejstvima, kao što je [[sindrom toksičnog šoka]].<ref>{{cite book|last=Organization|first=World Health|title=Medical eligibility criteria for contraceptive use|year=2009|publisher=Reproductive Health and Research, World Health Organization|location=Geneva|isbn=9789241563888|url=http://books.google.ca/books?id=pouTfH33wF8C&pg=PA88|pages=88-|edition=4th ed.}}</ref> === Intrauterini ulošci === Aktuelni [[intrauterini ulošci]] su obično male naprave u obliku slova ,'T', koje sadrže bakar ili levonorgestrel, a ubacuju se u matericu.<ref>{{cite book|last=Chaudhuri|title=Practice Of Fertility Control: A Comprehensive Manual (7Th Edition)|year=2007|publisher=Elsevier India|isbn=9788131211502|url=http://books.google.ca/books?id=pzanxKlcU74C&pg=PA95|pages=95-}}</ref> Oni predstavljaju vid [[dugoročne reverzibilne kontrole začeća]]. Stope neuspeha u prvoj godini kod primene intrauterinih naprava sa bakrom iznose oko 0,8%, dok je kod intrauterinih naprava sa levonorgestrelom stopa neuspeha 0,2% u prvoj godini.<ref name=Hopkins2010/> Među različitim vrstama kontrole začeća, zajedno sa implantima za kontrolu začeća, njihova primena dovodi do najveće satisfakcije među korisnicima.<ref name=Comm2012>{{cite journal|last=Committee on Adolescent Health Care Long-Acting Reversible Contraception Working Group, The American College of Obstetricians and|first=Gynecologists|title=Committee opinion no. 539: adolescents and long-acting reversible contraception: implants and intrauterine devices.|url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2012-10_120_4/page/983|journal=Obstetrics and gynecology|date=2012 |volume=120|issue=4|pages=983-8|pmid=22996129}}</ref> Postoje dokazi koji podržavaju efikasnost i sigurnost primene kod adolescenata<ref name=Comm2012/> i onih koji nisu imali dece.<ref>{{cite journal|last=Black|first=K|coauthors=Lotke, P; Buhling, KJ; Zite, NB; Intrauterine contraception for Nulliparous women: Translating Research into Action (INTRA), group|title=A review of barriers and myths preventing the more widespread use of intrauterine contraception in nulliparous women.|journal=The European journal of contraception & reproductive health care : the official journal of the European Society of Contraception|date=2012 |volume=17|issue=5|pages=340-50|pmid=22834648}}</ref> Primena intrauterinih naprava ne utiče na [[dojenje]] i mogu se ubaciti neposredno nakon porođaja.<ref name=Gabbe2012>{{cite book|last=Gabbe|first=Steven|title=Obstetrics: Normal and Problem Pregnancies |year=2012 |publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9781455733958|url=http://books.google.ca/books?id=x3mJpT2PkEUC&pg=PA527|pages=527-}}</ref> Takođe, mogu se koristiti neposredno nakon [[pobačaj|abortusa]].<ref>{{cite journal|last=Steenland|first=MW|coauthors=Tepper, NK; Curtis, KM; Kapp, N |title=Intrauterine contraceptive insertion postabortion: a systematic review.|journal=Contraception|date=2011 |volume=84 |issue=5 |pages=447-64|pmid=22018119}}</ref> Čim se uklone, čak i posle dugoročne upotrebe, plodnost se odmah vraća u normalu.<ref>{{cite book|last=Hurd|first=[edited by] Tommaso Falcone, William W.|title=Clinical reproductive medicine and surgery |year=2007 |publisher=Mosby |location=Philadelphia |isbn=9780323033091|url=http://books.google.ca/books?id=fOPtaEIKvcIC&pg=PA409|pages=409-}}</ref> Dok kod primene intrauterinih naprava od bakra može da dođe do povećanja menstrualnog krvarenja i pojave bolnijih grčeva,<ref name=Grimes2007>{{Cite journal |author= Grimes, D.A., MD | title = "Intrauterine Devices (IUDs)" In:Hatcher, RA; Nelson, TJ; Guest, F; Kowal, D | journal = Contraceptive Technology 19th ed. | location = New York |publisher = Ardent Media |year= 2007 }}</ref> primena hormonskih intrauterinih naprava može da smanji menstrualno krvarenje ili potpuno zaustavi menstruaciju.<ref name=Gabbe2012/> Ostale moguće komplikacije uključuju izbacivanje (2&ndash;5%), a u ređem broju slučajeva dolazi do perforacije materice (manje od 0,7%).<ref name=Marnach2013>{{cite journal|last=Marnach|first=ML|coauthors=Long, ME; Casey, PM|title=Current issues in contraception.|journal=Mayo Clinic proceedings. Mayo Clinic|date=2013 |volume=88|issue=3|pages=295-9|pmid=23489454}}</ref><ref name=Gabbe2012/> Pojava grčeva se može lečiti primenom [[Nesteroidni antiinflamatorni lek|NSAIL]]-a.<ref name=Marnach2013/> Do 2007. godine, primena intrauterinih naprava je najrasprostranjeniji oblik upotrebe reverzibilne kontrole začeća, sa više od 180&nbsp;miliona korisnica širom sveta.<ref name=Darroch2013/><ref name=Darney2010>{{cite book|last=Darney|first=Leon Speroff, Philip D.|title=A clinical guide for contraception |year=2010|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia, Pa.|isbn=9781608316106|url=http://books.google.ca/books?id=f5XJtYkiJ0YC&pg=PT425|pages=242-243|edition=5th ed.}}</ref> Prethodni model intrauterinog uloška ([[Dalkon štit]]) je bio povezan sa povećanim rizikom od [[pelvične inflamatorne bolesti]]; međutim, kod aktuelnih modela nema uticaja na rizik kod osoba koje nemaju seksualno prenosive infekcije u vreme ubacivanja.<ref name="guttmacher2007">{{cite web|url= http://www.guttmacher.org/pubs/gpr/10/4/gpr100419.html|title= Popularity Disparity: Attitudes About the IUD in Europe and the United States|publisher= Published by [http://www.guttmacher.org/archive/GPR.jsp Guttmacher Policy Review] Published Fall 2007|accessdate= 2010-04-27|archive-date= 2010-03-07|archive-url= https://web.archive.org/web/20100307124351/http://www.guttmacher.org/pubs/gpr/10/4/gpr100419.html}}</ref> === Sterilizacija === [[Sterilizacija (medicina)|Hirurška sterilizacija]] može da se obavlja putem [[podvezivanja jajovoda]] kod žena i putem [[vazektomije]] kod muškaraca.<ref name=Hopkins2010/> Ovde ne postoje neki značajni dugotrajni sporedni efekti, a podvezivanje jajovoda smanjuje rizik od nastanka [[rak jajnika|raka jajnika]].<ref name=Hopkins2010/> Mogućnost nastanka kratkotrajnih komplikacija je 20 puta manja kod vazektomije nego kod podvezivanja jajnika.<ref name=Hopkins2010/><ref>{{cite journal |author=Adams CE, Wald M |title=Risks and complications of vasectomy |journal=Urol. Clin. North Am. |volume=36 |issue=3 |pages=331–6 |date=2009 |pmid=19643235 |doi=10.1016/j.ucl.2009.05.009 |url=https://archive.org/details/sim_urologic-clinics-of-north-america_2009-08_36_3/page/331}}</ref> Posle vazektomije može doći do oticanja mošnica kao i do bolova u njima, što obično prolazi posle nedelju do dve dana.<ref>{{cite book |author=Hillard, Paula Adams |title=The 5-minute obstetrics and gynecology consult |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |location=Hagerstwon, MD |year=2008 |pages=265 | isbn = 0-7817-6942-6 |url=http://books.google.ca/books?id=fOoFIQOdIhkC&pg=PA265}}</ref> Što se podvezivanja jajnika tiče, komplikacije nastaju u 1 do 2 procenta slučajeva a ozbiljne komplikacije nastaju uglavnom kao posledica [[anestezija|anestezije]].<ref>{{cite book |author=Hillard, Paula Adams |title=The 5-minute obstetrics and gynecology consult |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |location=Hagerstwon, MD |year=2008 |pages=549 | isbn = 0-7817-6942-6 |url=http://books.google.ca/books?id=fOoFIQOdIhkC&pg=PA549}}</ref> Neither method offers protection from sexually transmitted infections.<ref name=Hopkins2010/> Neke žene se pokaju zbog toga što su pristale na sterilizaciju: oko 5% starijih od 30 , a oko 20% mlađih od 30 godina.<ref name=Hopkins2010/> Muškarci se ređe kaju što su pristali na sterilizaciju manje od (<5%) i to oni mlađi, koji imaju mladu decu ili ih uopšte nemaju, i nestabilan brak koji povećava rizik.<ref>{{cite book|last=Hatcher|first=Robert|title=Contraceptive technology |year=2008 |publisher=Ardent Media |location=New York, N.Y. |isbn=9781597080019 |url=http://books.google.ca/books?id=txh0LpjjhkoC&pg=PA390|pages=390-|edition=19th ed.}}</ref> U jednoj anketi koja je sprovedena među populacijom koja ima decu, njih 9% je izjavilo da, kad bi ponovo bili u prilici da dobiju dete, oni se ne bi na to odlučili.<ref>{{cite book |last=Moore |first=David S. |title=The basic practice of statistics|year=2010|publisher=Freeman|location=New York |isbn=9781429224260 |url=http://books.google.ca/books?id=JOMQKI8zj_EC&pg=PR25|pages=25-|edition=5th ed.}}</ref> Iako se sterilizacija smatra nepovratnim procesom,<ref name=Deff2011/> moguće je pokušati [[odvezivanje jajovoda]] kako bi se [[jajovod]]i ponovo učinili prohodnim ili [[obrnuta vazektomija]] kako bi se sada [[semenovodi]] kod muškaraca učinili prohodnim. Kad su u pitanju žene, njihova želja za odvezivanjem jajovoda često je povezana sa promenom brčnog druga.<ref name=Deff2011/> Stopa uspešnog zatrudnjivanja posle odvezivanja jajnika kreće se između 31 i 88%, uz komplikacije u koje spada i rizik od nastanka [[vanmaterične trudnoće]].<ref name=Deff2011>{{cite journal |last=Deffieux |first=X |coauthors=Morin Surroca, M; Faivre, E; Pages, F; Fernandez, H; Gervaise, A|title=Tubal anastomosis after tubal sterilization: a review.|journal=Archives of gynecology and obstetrics|date= 2011 |volume=283 |issue=5 |pages=1149–58 |pmid=21331539 |doi=10.1007/s00404-011-1858-1}}</ref> Broj muškaraca koji traže obrnutu vazektomiju je između 2 i 6%.<ref name=Shri2010>{{cite journal|last=Shridharani|first=A|coauthors=Sandlow, JI|title=Vasectomy reversal versus IVF with sperm retrieval: which is better?|journal=Current Opinion in Urology|date= 2010 |volume=20 |issue=6 |pages=503–9 |pmid=20852426 |doi=10.1097/MOU.0b013e32833f1b35}}</ref> Stope uspešnog dobijanja drugog deteta posle obrnute vazektomije kreću se između 38 i 84%; uspešnost je manja što je vremenski period od vazektomije do obrnute vazektomije duži.<ref>{{cite book |last=Lawrence |first=Ruth |title=Breastfeeding : a guide for the medical professional.|year=2010|publisher=Saunders|location=Philadelphia, Pa. |isbn=9781437707885 |url=http://books.google.ca/books?id=jhQ2zHnKEKwC&pg=PA673|pages=673-|edition=7th ed.}}</ref> === Ponašanje === U metode koje se odnose na ponašanje partnera spadaju [[kontraceptivne metode koje se zasnivaju na plodnim i neplodnim danima|podešavanje tajminga]] ili metoda polnog odnosa pri kojem se sprečava unošenje sperme u reproduktivni trakt žene, bez obzira da li je došlo do ovulacije ili nije.<ref name=Grim2004/> Ako se ova metoda precizno primenjuje, u prvoj godini njenog korišćenja može doći do greške u oko 3,4% slučajeva, međutim, ako se ne primenjuje savesno, onda ovaj procenat može narasti čak do 85%.<ref>{{cite book|last=Lawrence|first=Ruth|title=Breastfeeding : a guide for the medical professional.|year=2010|publisher=Saunders|location=Philadelphia, Pa.|isbn=9781437707885|url=http://books.google.ca/books?id=jhQ2zHnKEKwC&pg=PA673|pages=673-|edition=7th ed.}}</ref> ==== Plodni i neplodni dani ==== [[Metode plodnih i neplodnih dana]] podrazumevaju određivanje najplodnijih dana [[menstrualnog ciklusa]] u cilju izbegavanja nezaštićenog odnosa.<ref name=Grim2004/> Технике одређивања плодних дана укључују мерење [[базалне телесне температуре]], праћење [[секреције из грлића материце]], или бројање дана у циклусу.<ref name=Grim2004>{{cite journal|last=Grimes|first=DA|coauthors=Gallo, MF; Grigorieva, V; Nanda, K; Schulz, KF|title=Fertility awareness-based methods for contraception.|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|date=2004-10-18 |issue=4 |pages=CD004860 |pmid=15495128 |doi=10.1002/14651858.CD004860.pub2}}</ref> U prvoj godini one imaju tipičnu grešku između 12% i 25%; procenat greške kod besprekornog korišćenja zavisi od sistema koji se primenjuje i tipično se kreće između 1 i 9%.<ref name=Hopkins2010/> Međutim, dokazi na kojima se ove procene zasnivaju su slabi budući da većina parova u ispitivanju rano prestaje sa njihovom primenom.<ref name=Grim2004/> Globalno, njih primenjuje 3,6% parova.<ref name=Sivin2010/> Ako se zasniva i na merenju bazalne temperature tela i na još nekom primarnom znaku, onda se metoda smatra simptotermalnom. Saopšteno je da se stopa neželjenih trudnoća kreće između 1% i 20% kod parova koji primenjuju simptotermalnu metodu.<ref>{{cite journal |last=Pallone|first=SR|coauthor=Bergus, GR |title=Metode koje se zasnivaju na određivanju plodnih i neplodnih dana: druga opcija za planiranje porodice |journal=Journal of the American Board of Family Medicine : JABFM |year= 2009 |volume = 22 |issue=2 |pages=147-57 |pmid=19264938}}</ref> ==== Metoda povlačenja ==== [[Metoda povlačenja]] (takođe poznat pod nazivom coitus interruptus), jeste postupak kojim se prekida seksualni čin „izvlačenjem“ penisa pre ejakulacije.<ref name=WHO2009_100>{{cite book|last=Organization|first=World Health|title=Medical eligibility criteria for contraceptive use|year=2009|publisher=Reproductive Health and Research, World Health Organization |location=Geneva |isbn=9789241563888 |pages=91–100 |url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2010/9789241563888_eng.pdf|edition=4th ed.}}</ref> Glavni rizik metode povlačenja jeste u tome što ovaj postupak muškarac ne može uvek da obavi na pravi način ili u pravo vreme.<ref name=WHO2009_100/> Ako se ova metoda primenjuje na savršen način, u prvoj godini mogućnost nastanka greške je oko 4%, do 27% pri njenoj uobičajenoj primeni.<ref name=WHO2009_10/> Neki medicinski stručnjaci ovakav postupak ne smatraju kontraceptivnom metodom.<ref name=Will2012/> Postoji malo dokaza vezano za sadržaj sperme u [[preejakulatornoj tečnosti]].<ref name=Jones2009>{{cite journal|last=Jones|first=RK|coauthors=Fennell, J; Higgins, JA; Blanchard, K|title=Better than nothing or savvy risk-reduction practice? The importance of withdrawal.|journal=Contraception|date=2009 |volume=79|issue=6|pages=407–10|pmid=19442773|doi=10.1016/j.contraception.2008.12.008}}</ref> I, dok u nekim probnim istrađivanjima, sperma nije nađena,<ref name=Jones2009/> u jednom eksperimentu ona je pronađena kod 10 od 27 pregledanih volontera.<ref>{{cite journal |last=Killick |first=SR |coauthors=Leary, C; Trussell, J; Guthrie, KA|title=Sperm content of pre-ejaculatory fluid.|journal=Human fertility (Cambridge, England)|date=2011 |volume=14|issue=1 |pages=48–52|pmid=21155689|doi=10.3109/14647273.2010.520798|pmc=3564677}}</ref> Metodu prekida odnosa kao kontrolu rađanja koristi oko 3% parova.<ref name=Sivin2010>{{cite journal|last=Freundl|first=G|coauthors=Sivin, I; Batár, I|title=State-of-the-art of non-hormonal methods of contraception: IV. Natural family planning.|journal=The European journal of contraception & reproductive health care : the official journal of the European Society of Contraception|date= 2010 |volume=15 |issue=2 |pages=113–23 |pmid=20141492 |doi=10.3109/13625180903545302}}</ref> ==== Apstinencija ==== Iako neke grupe zastupaju potpunu [[seksualnu apstinenciju]], pod kojom podrazumevaju izbegavanje seksualne aktivnosti, u kontekstu kontrole rađanja, ovaj pojam podrazumeva uzdržavanje od vaginalnog odnosa.<ref name="ppabst">{{cite web |title=Abstinence |work=Planned Parenthood |year=2009 |url=http://www.plannedparenthood.org/health-topics/birth-control/abstinence-4215.htm |accessdate=2009-09-09 |archive-date=2009-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090910053822/http://www.plannedparenthood.org/health-topics/birth-control/abstinence-4215.htm }}</ref><ref>{{cite book |last1=Murthy |first1=Amitasrigowri S |last2=Harwood |first2=Bryna|title=Contraception Update |publisher=Springer |edition=2nd |year=2007 |location=New York |pages=Abstract|doi=10.1007/978-0-387-32328-2_12 |isbn=978-0-387-32327-5}}</ref> Kada je u pitanju prevencija trudnoće, apstinencija je 100% efikasna; međutim, neće se svako ko namerava da apstinira odreći seksualne aktivnosti, i u mnogim populacijama postoji veliki rizik od zatrudnjivanja putem [[nekonsezualnog seksa]].<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.jadohealth.2005.02.001 |title=The limits of abstinence-only in preventing sexually transmitted infections |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-adolescent-health_2005-04_36_4/page/269 |year=2005 |last1=Fortenberry |first1=J. Dennis |journal=Journal of Adolescent Health |volume=36 |issue=4 |pages=269–70 |pmid=15780781 |ref=harv}}, which cites:<br />{{cite journal |doi=10.1016/j.jadohealth.2005.01.005 |title=After the promise: The STD consequences of adolescent virginity pledges |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-adolescent-health_2005-04_36_4/page/271 |year=2005 |last1=Brückner |first1=Hannah |last2=Bearman |first2=Peter |journal=Journal of Adolescent Health |volume=36 |issue=4 |pages=271–8 |pmid=15780782 |ref=harv}}</ref><ref>{{cite journal|title=Nonconsensual Sex Undermines Sexual Health| journal = Network|year= 2005 | volume = 23 | url = http://www.fhi.org/en/RH/Pubs/Network/v23_4/nt2341.htm |author= Kim Best | issue = 4|ref=harv}}</ref> [[Edukacija o samo seksualnoj apstinenciji]] ne umanjuje procenat [[tinejdžerskih trudnoća]].<ref name="pmid22341164" /><ref name=Ott2007>{{cite journal|last=Ott|first=MA|coauthors=Santelli, JS|title=Abstinence and abstinence-only education|journal=Current Opinion in Obstetrics and Gynecology|date= 2007 |volume=19|issue=5|pages=446–52|pmid=17885460|doi=10.1097/GCO.0b013e3282efdc0b|ref=harv}}</ref> Stope tinejdžerske trudnoće su više kod učenika edukovanih o apstinenciji kao jedinom sigurnom sredstvu zaštite od zatrudnjivanja, nego kod onih koji su edukovani sveobuhvatnim seksuaknim obrazovanjem.<ref name=Ott2007/><ref>{{cite journal|last=Duffy|first=K|coauthors=Lynch, DA; Santelli, J|title=Government support for abstinence-only-until-marriage education.|url=https://archive.org/details/sim_clinical-pharmacology-and-therapeutics_2008-12_84_6/page/746|journal=Clinical pharmacology and therapeutics|date= 2008|volume=84|issue=6|pages=746–8|pmid=18923389|doi=10.1038/clpt.2008.188}}</ref> Neki zvaničnici, onima koji primenjuju apstinenciju kao primarni metod, preporučuju korišćenje rezervnih raspoloživih metoda kao što su kondomi ili urgentne kontraceptivne pilule.<ref>{{cite book |author=Kowal D|year=2007|chapter=Abstinence and the Range of Sexual Expression|editor=Hatcher, Robert A., et al. |title=Contraceptive Technology|edition=19th rev. |pages=81–86 |location=New York |publisher=Ardent Media | isbn = 0-9664902-0-7}}</ref> [[Seks bez penetracije]] bez vaginalnog seksa i [[oralni seks]] bez vaginalnog seksa takođe se ponekad smatraju metodama kontrole začeća.<ref>{{cite journal |last1 = Feldmann | first1 = J. |last2 = Middleman | first2 = A. B. |title = Adolescent sexuality and sexual behavior |journal = Current Opinion in Obstetrics and Gynecology |volume = 14 |issue = 5 |pages= 489–493 |year= 2002 |pmid = 12401976| url =http://journals.lww.com/co-obgyn/Abstract/2002/10000/Adolescent_sexuality_and_sexual_behavior.8.aspx}}</ref> I pored toga što se njima uglavnom izbegava trudnoća, do trudnoće ipak može doći ako se radi o [[interkruralnom seksu]] i drugim oblicima seksa u kojima se penis nalazi u blizini vagine (trljanje genitalija i izvlačenje penisa posle [[analnog snošaja]]) kada sperma može da se nađe u blizini ulaza u vaginu i tako se pomeša sa vaginalnim lubrikantnim tečnostima.<ref>{{cite book|last=Thomas|first=R. Murray|title=Sex and the American teenager seeing through the myths and confronting the issues|year=2009|publisher=Rowman & Littlefield Education|location=Lanham, Md. |isbn=9781607090182 |url=http://books.google.ca/books?id=gM9EFgsJHyoC&pg=PA81|pages=81-}}</ref><ref>{{cite book|last=Edlin|first=Gordon|title=Health & Wellness. |year=2012 |publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=9781449636470|url=http://books.google.ca/books?id=csGk6j5rlN0C&pg=PA213|pages=213-}}</ref> ==== Laktacija ==== [[Metod laktacione amenoreje]] podrazumeva primenu prirodne ženske [[postporođajne neplodnosti]] do koje dolazi posle porođaja i može da se produži [[dojenje]]m.<ref name=Blackburn2007>{{cite book|last=Blackburn|first=Susan Tucker|title=Maternal, fetal, & neonatal physiology : a clinical perspective|year=2007|publisher=Saunders Elsevier|location=St. Louis, Mo.|isbn=9781416029441|url=http://books.google.it/books?id=2y6zOSQcn14C&pg=PA157|pages=157-|edition=3rd ed.}}</ref> Ovde je obično potreban izostanak [[Menstruacija|menstruacije]], isključivo dojenje bebe i dete mlađe od 6 meseci.<ref name=Blenning2005>{{cite journal|last=Blenning|first=CE|coauthors=Paladine, H|title=An approach to the postpartum office visit.|journal=American family physician|date= 2005-12-15|volume=72|issue=12|pages=2491–6|pmid=16370405}}</ref> [[Svetska zdravstvena organizacija]] stoji na stanovištu da, ako je dojenje jedini izvor hrane za bebu, onda, u prvih šest meseci posle porođaja, može doći do zatrudnjivanja u 2% slučajeva<ref>{{cite web |title=WHO 10 facts on breastfeeding |work=World Health Organization|date= 2005|url=http://www.who.int/features/factfiles/breastfeeding/facts/en/index2.html}}</ref> Istraživanja su pokazala da je stopa greške bila od 0% do 7.5%.<ref name=Vander2008>{{cite journal|last1=Van der Wijden |first1=Carla |last2=Brown |first2=Julie|last3=Kleijnen|first3=Jos|date = 2008-10-08 |title=Lactational amenorrhea for family planning|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=4|page=CD001329|doi=10.1002/14651858.CD001329|pmid=14583931}}</ref> Stope se uvećavaju na 4-7% prve godine i na 13% u drugoj godini.<ref name=Fritz2012>{{cite book|last=Fritz|first=Marc|title=Clinical Gynecologic Endocrinology and Infertility |year=2012 |isbn=9781451148473 |pages=1007–1008|url=http://books.google.it/books?id=KZLubBxJEwEC&pg=PA1007}}</ref> Formula hranjenja, izmuzavanjem umesto dojenja, korišćenjem [[flašice]] i davanjem čvrste hrane povećava stopu greške.<ref>{{cite book|last=Swisher|first=Judith Lauwers, Anna|title=Counseling the nursing mother a lactation consultant's guide|publisher=Jones & Bartlett Learning|location=Sudbury, MA|isbn=9781449619480|pages=465–466|url=http://books.google.it/books?id=2X0_Takcr_wC&pg=PA465|edition=5th ed.}}</ref> Kod onih koje isključivo doje, njih oko 10% dobiju menstruaciju pre isteka trećeg meseca, a 20% pre isteka šestog meseca.<ref name=Fritz2012/> Kod onih koje ne doje, plodnost se može vratiti četiri nedelje posle porođaja.<ref name=Fritz2012/> === Hitnost === Metode [[Urgentna kontracepcija|urgentne kontrole začeća]] su lekovi (pilule za „jutro posle“)<ref>{{cite web|author1=Office of Population Research|author2=Association of Reproductive Health Professionals|date=2013-07-31|title=What is the difference between emergency contraception, the 'morning after pill', and the 'day after pill'?|location=Princeton|publisher=Princeton University|url=http://ec.princeton.edu/questions/morningafter.html|accessdate=2013-09-07|archivedate=2013-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130923062617/http://ec.princeton.edu/questions/morningafter.html|deadurl=yes}}</ref> ili naprava koje se koriste posle nezaštićenog seksualnog odnosa sa nadom da će se sprečiti trudnoća.<ref name=Gizzo2012>{{cite journal|last=Gizzo|first=S|coauthors=Fanelli, T; Di Gangi, S; Saccardi, C; Patrelli, TS; Zambon, A; Omar, A; D'Antona, D; Nardelli, GB|title=Nowadays which emergency contraception? Comparison between past and present: latest news in terms of clinical efficacy, side effects and contraindications.|journal=Gynecological endocrinology : the official journal of the International Society of Gynecological Endocrinology|date= 2012|volume=28|issue=10|pages=758–63|pmid=22390259|doi=10.3109/09513590.2012.662546}}</ref> NJima se prvenstveno deluje na sprečavanje ovulacije i plodnosti.<ref name=Hopkin2012>{{cite book |title=The Johns Hopkins Manual of Gynecology and Obstetrics |year=2012 |isbn=9781451148015 |url=http://books.google.ca/books?id=4Sg5sXyiBvkC&pg=PR241|edicija=4|pages=391-|poglavlje=Fertility Control:Contraception, Sterilization, and Abortion}}</ref> Postoji veliki broj različitih opcija, u koje uključujući [[Juspe režim|jaka doza kontraceptivnih pilula]], [[levonorgestrel]], [[mifepriston]], [[ulipristal]] i intrauterina sredstva.<ref name=CochEmerg2012>{{cite journal|last=Cheng|first=L|coauthors=Che, Y; Gülmezoglu, AM|title=Interventions for emergency contraception.|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|date= 2012-08-15|volume=8|pages=CD001324|pmid=22895920|doi=10.1002/14651858.CD001324.pub4}}</ref> [[Levonorgestrel]] pilule smanjuju mogućnost trudnoće za 70% (stopa trudnoće 2.2%) ako se koriste u roku od 3&nbsp;dana posle nezaštićenog odnosa ili korišćenja neispravnog kondoma.<ref name=Gizzo2012/> [[Ulipristal]] smanjuje mogućnost trudnoće za oko 85% (stopa trudnoće 1.4%) do 5&nbsp;dana i može biti nešto efikasniji od levenorgestrela.<ref name=Gizzo2012/><ref name=CochEmerg2012/><ref>{{cite journal|last=Richardson|first=AR|coauthors=Maltz, FN|title=Ulipristal acetate: review of the efficacy and safety of a newly approved agent for emergency contraception.|journal=Clinical therapeutics|date= 2012 |volume=34 |issue=1 |pages=24–36 |pmid=22154199 |doi=10.1016/j.clinthera.2011.11.012}}</ref> [[Mifepriston]] je takođe efikasniji od levonorgestrela dok su bakarne intrauterine naprave najefikasnija metoda.<ref name=CochEmerg2012/> SInrauterine naprave mogu da se uvuku u roku od 5&nbsp;dana posle odnosa i da spreče 99% trudnoća (stopa trudnoće je od 0.1 do 0.2%).<ref name=Hopkin2012/><ref>{{cite web|title=Update on Emergency Contraception|url=http://www.arhp.org/Publications-and-Resources/Clinical-Proceedings/EC/Effectiveness|publisher=Association of Reproductive Health Professionals|accessdate=2013-05-20|date=2011|archivedate=2013-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130511124153/http://www.arhp.org/Publications-and-Resources/Clinical-Proceedings/EC/Effectiveness|deadurl=yes}}</ref> Ovo ih čini najefikasnijim oblikom kontrole začeća u urgentnoj kontracepciji.<ref name=Cleland2012>{{cite journal |author=Cleland K, Zhu H, Goldstruck N, Cheng L, Trussel T |year=2012 |title=The efficacy of intrauterine devices for emergency contraception: a systematic review of 35 years of experience |journal=Human Reproduction |volume=27 |issue=7 |pages=1994–2000 |doi=10.1093/humrep/des140 |pmid=22570193 |ref=harv}}</ref> Ako se pilule za „jutro posle“ ženama daju unapred, to ne utiče na stopu nastanka seksualno prenosivih infekcija, korišćenja kondoma, stopu trudnoće niti na sprečavanje začeća pri rizičnom seksualnom ponašanju.<ref name="pmid17894132">{{cite journal |author=Kripke C |title=Advance provision for emergency oral contraception |journal=Am Fam Physician |volume=76 |issue=5 |pages=654 |date= 2007 |pmid=17894132 |doi= |url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2007-09-01_76_5/page/654}}</ref><ref name="pmid21923590">{{cite journal |author=Shrader SP, Hall LN, Ragucci KR, Rafie S |title=Updates in hormonal emergency contraception |journal=Pharmacotherapy |volume=31 |issue=9 |pages=887–95 |date= 2011 |pmid=21923590 |doi=10.1592/phco.31.9.887 |url=}}</ref> Sve metode imaju minimalne sporedne efekte.<ref name=CochEmerg2012/> === Dvostruka zaštita === Dvostruka zaštita je primena metoda koje štite i od seksualno prenosivih infekcija i od trudnoće.<ref>{{cite journal |author= |title=Dual protection against unwanted pregnancy and HIV / STDs |journal=Sex Health Exch |volume= |issue=3 |pages=8 |year=1998 |pmid=12294688 |doi= |url=}}</ref> Može se koristiti bilo samo kondom, bilo zajedno sa nekom drugom metodom kontrole začeća ili izbegavanjem [[seksualnog odnosa|penetrantnog seksa]].<ref name=Cates2002>{{cite journal|author=Cates, W., Steiner, M. J.|year=2002|title=Dual Protection Against Unintended Pregnancy and Sexually Transmitted Infections: What Is the Best Contraceptive Approach?|journal=Sexually Transmitted Diseases|volume=29|issue=3|pages=168–174|url=http://journals.lww.com/stdjournal/Fulltext/2002/03000/Dual_Protection_Against_Unintended_Pregnancy_and.7.aspx|doi=10.1097/00007435-200203000-00007|pmid=11875378|ref=harv}}</ref><ref>{{cite web|publisher=International Planned Parenthood Federation|date=2000|title=Statement on Dual Protection against Unwanted Pregnancy and Sexually Transmitted Infections, including HIV|url=http://www.ippf.org/NR/rdonlyres/534B49A6-4C25-4853-BD8E-527E02FCD5A1/0/IMAPstatementmay2000.pdf|format=PDF|access-date=2014-02-19|archivedate=2012-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225124142/http://www.ippf.org/NR/rdonlyres/534B49A6-4C25-4853-BD8E-527E02FCD5A1/0/IMAPstatementmay2000.pdf|deadurl=yes}}</ref> Ako je trudnoća glavna briga, razumno je korišćenje dve metode u isto vreme,<ref name=Cates2002/> preporučuju se dva oblika kontrole začeća onima koji koriste lekove protiv [[Akne|akni]] kao što je [[izotretinoin]], zbog postojanja visokog rizika od [[defekta kod novorođenčadi]] ako se uzima u toku trudnoće.<ref name=Gupta2011>{{cite book|last=Gupta|first=Ramesh C.|title=Reproductive and Developmental Toxicology|url=http://books.google.com/books?id=jGHRR32wz5MC |date = 2011-02-25 |publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-382032-7|page=105}}</ref> <center><gallery align="center" perrow="5"> File:Condom unrolled durex.jpg|Odmotani muški [[lateks]] [[kondom]]|alt=odmotani kondom File:Préservatif féminin.jpg|Poliuretanski [[ženski kondom]]|alt=ženski kondom File:Contraceptive diaphragm.jpg| [[Dijafragma (kontraceptivna)|dijafragma]], vaginalno-cervikalna [[kontraceptivna barijera|barijera]] u pakovanju sa[[Kovanicom od 25 centi (Kovanica SAD) kovanica SAD od četvrt dolara]] |alt=dijafragma File:Éponge spermicide.jpg|A [[kontraceptivni sunđer]] smešten u svom otvorenom pakovanju |alt=kontraceptivni sunđer File:Plaquettes de pilule.jpg|Tri vrste [[Kombinovane oralne kontraceptivne pilule|pilula za kontrolu začeća]] u pakovanju sa kalendarom|alt=pakovanja pilula za kontrolu rađanja File:BirthControlPatch.JPG|Transdermalni [[kontraceptivni flaster]]|alt=kontraceptivni flaster File:NuvaRing in hand.jpg|A [[Nuva Ring]] vaginalni prsten|alt=vaginalni prsten File:Mirena IntraUterine System.jpg|Hormonalna [[intrauterina naprava]] (IUN) sa pozadinom na kojoj je prikazan njen položaj u [[Materica|materici]]|alt=hormonalna intrauterina naprava File:Emergency_contraceptive.jpg|Podeljena doza od dve pilule za [[urgentnu kontracepciju]] (većina pilula za „jutro posle“ sada zahteva samo jednu)|alt=pilule za urgentnu kontracepciju File:Geburtenkontrollkette.jpg|A [[Ciklusne perle]], koriste se za računanje plodnih dana na osnovu dana posle menstruacije|alt=kalendarska niska za kontrolu rađanja </gallery></center> === Suprotstavljeni stavovi === Postoji veliki broj [[opštih pogrešnih shvatanja]] kada je u pitanju seks i trudnoća.<ref>{{cite book|last=Hutcherson|first=Hilda|title=What your mother never told you about s.e.x|year=2002|publisher=Perigee Book|location=New York|isbn=9780399528538|url=http://books.google.ca/books?id=xu8tb2o66iIC&pg=PA201|pages=201-|edition=1st Perigee ed.}}</ref> [[Tuš (kupatilo)|tuširanje]] posle seksualnog odnosa nije efikasan oblik kontrole začeća.<ref>{{cite book|last=Rengel|first=Marian|title=Encyclopedia of birth control|year=2000|publisher=Oryx Press|location=Phoenix, Ariz |isbn=9781573562553 |url=http://books.google.ca/books?id=dx1Kz-ezUjsC&pg=PA65|pages=65-}}</ref> Pored toga, ono je povezano sa velikim brojem zdravstvenih problema i zato se ne preporučuje.<ref>{{cite journal|last=Cottrell|first=BH|title=An updated review of of evidence to discourage douching.|journal=MCN. The American journal of maternal child nursing|date=2010 |volume=35|issue=2|pages=102–7; quiz 108–9|pmid=20215951|doi=10.1097/NMC.0b013e3181cae9da}}</ref> Žene mogu zatrudneti i tokom prvog seksualnog odnosa<ref>{{cite book|last=Alexander|first=William|title=New Dimensions In Women's Health - Book Alone|year=2013|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=9781449683757|url=http://books.google.ca/books?id=GVPHhIM3IZ0C&pg=PA105|edition=6th|pages=105-}}</ref> i u bilo kojem [[seksualnom položaju]].<ref>{{cite book|last=Sharkey|first=Harriet|title=Need to Know Fertility and Conception and Pregnancy|year=2013|publisher=HarperCollins|isbn=9780007516865|url=http://books.google.ca/books?id=Mc7qlSypV6UC&pg=PP17|pages=17-}}</ref> Moguće je, iako sa vrlo malim izgledima, da žena zatrudni i u toku menstruacije.<ref>{{cite book|last=Strange|first=Mary|title=Encyclopedia of women in today's world|year=2011|publisher=Sage Reference|location=Thousand Oaks, Calif.|isbn=9781412976855|url=http://books.google.ca/books?id=bOkPjFQoBj8C&pg=PA928|pages=928-}}</ref> == Istraživanje == === Ženski pol === Potrebna su poboljšanja kada su u pitanju postojeće metode kontrole začeća, pošto oko polovine žena koje neplanirano ostanu u drugom stanju koriste kontraceptivna sredstava u to vreme.<ref name=Will2012/> Proučavan je veliki broj izmena postojećih kontraceptivnih metoda, uključujući poboljšani ženski kondom, poboljšanu [[SILCS dijafragma|dijafragmu]], flaster koji sadrži samo progestin i vaginalni prsten sa progesteronom sa dugim dejstvom.<ref name=Jensen2011>{{cite journal|last=Jensen|first=JT|title=The future of contraception: innovations in contraceptive agents: tomorrow's hormonal contraceptive agents and their clinical implications.|journal=American journal of obstetrics and gynecology|date= 2011|volume=205|issue=4 Suppl|pages=S21-5|pmid=21961821|doi=10.1016/j.ajog.2011.06.055}}</ref> Ovaj vaginalni prsten izgleda deluje tri do četiri meseca i trenutno je dostupan u nekim krajevima sveta.<ref name=Jensen2011/> Proučavan je veliki broj metoda za obavljanje sterilizacije preko grlića materice.<!-- <ref name=Cast2010/> --> Jedan podrazumeva stavljanje [[kvinakrina]] u matericu što dovodi do stvaranja ožiljaka i neplodnosti.<!-- <ref name=Cast2010/> --> Iako postupak nije skup i ne zahteva hirurške veštine, postoji briga za dugoročne neželjene efekte.<ref name=Cast2010>{{cite journal|last=Castaño|first=PM|coauthors=Adekunle, L|title=Transcervical sterilization.|journal=Seminars in reproductive medicine|date= 2010|volume=28|issue=2|pages=103–9|pmid=20352559|doi=10.1055/s-0030-1248134}}</ref> Proučavana je i jedna druga supstanca, [[poliodokanol]], koja funkcioniše na isti način.<ref name=Jensen2011/> Naprava koja se zove [[Essure]], koja se širi kada se ubaci u jajovode i blokira ih, odobrena je za upotrebu u SAD 2002. godine.<ref name=Cast2010/> === Muški pol === {{Main|Muška kontracepcija}} Metode koje se odnose na mušku kontrolu začeća su kondomi, vazektomije i izvlačenje.<ref name=Glasier2010>{{cite journal |last=Glasier |first=A |title=Acceptability of contraception for men: a review. |journal=Contraception |date= 2010 |volume=82 |issue=5 |pages=453–6 |pmid=20933119 |doi=10.1016/j.contraception.2010.03.016}}</ref><ref>{{cite journal|last=Kogan|first=P|coauthors=Wald, M|title=Male contraception: history and development.|journal=The Urologic clinics of North America|date=2014 |volume=41|issue=1|pages=145–61|pmid=24286773|doi=10.1016/j.ucl.2013.08.012}}</ref> Između 25 i 75% muškaraca koji su seksualno aktivni bi koristiolo hormonalnu kontrolu začeća kada bi im bila na raspolaganju.<ref name=Naz2009/><ref name=Glasier2010/> Isprobava se veliki broj hormonalnih i nehormonskih metoda,<ref name=Naz2009>{{cite journal|last=Naz|first=RK|coauthors=Rowan, S|title=Update on male contraception.|journal=Current Opinion in Obstetrics and Gynecology |date= 2009 |volume=21 |issue=3|pages=265–9|pmid=19469045}}</ref> a postoji nekoliko istraživanja u vezi sa mogućnošću primene [[kontraceptivnih vakcina]].<ref>{{cite journal|last=Naz|first=RK|title=Antisperm contraceptive vaccines: where we are and where we are going?|journal=American journal of reproductive immunology (New York, N.Y. : 1989)|date= 2011 |volume=66 |issue=1 pages=5–12 |pmid=21481057 |doi=10.1111/j.1600-0897.2011.01000.x}}</ref> Reverzibilna hirurška metoda koja se upravo ispituje je [[rukovođenje reverzibilnom inhibicijom sperme]] (RRIS) koja se sastoji u ubrizgavanju polimerskog gela, [[stiren maleinskog anhidrida]] u [[dimetil sulfoksid]]u, u [[semenovod]].<!-- <ref name=Naz2009/> --> Injekcija natrijum bikarbonata spira pomenutu supstancu i uspostavlja plodnost. <!-- <ref name=Naz2009/> --> Druga metoda je [[naprava unutar semenovoda]] koja podrazumeva umetanje [[poliuretan|uretanskog]] čepa u [[semenovod]] da bi ga blokirala.<!-- <ref name=Naz2009/> --> Kombinacija [[androgen]]a i [[progestin]]a deluje obećavajuće, kao i [[modulatori selektivnih androgenih receptora]].<ref name=Naz2009/> [[Ultrazvuk]] i metode zagrevanja testisa upravo su prošli preliminarna proučavanja.<ref>{{cite journal|last=Naz|first=RK|title=Antisperm contraceptive vaccines: where we are and where we are going?|journal=American journal of reproductive immunology (New York, N.Y. : 1989)|date= 2011 |volume=66 |issue=1 |pages=5–12 |pmid=21481057 |doi=10.1111/j.1600-0897.2011.01000.x}}</ref> == Druge životinje == [[Kastracija]] ili sterilizacija, koja podrazumeva uklanjanje nekih reproduktivnih organa, često se koristi kao metod kontrole začeća kod kućnih ljubimaca. Mnogi [[azili za životinje]] zahtevaju da se, kao deo dogovora o usvajanju, primenjuju ovi postupci.<ref>{{cite book|last=Millar|first=Lila|title=Infectious Disease Management in Animal Shelters|year=2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781119949459|url=http://books.google.ca/books?id=n8NbuhrrFd8C&pg=PT58}}</ref> Kod velikih životinja ova hirurška intervencija je poznata pod nazivom [[kastracija]].<ref>{{cite book|last=Ackerman|first=[edited by] Lowell|title=Blackwell's five-minute veterinary practice management consult|year=2007|publisher=Blackwell Pub.|location=Ames, Iowa|isbn=9780781759847|url=http://books.google.ca/books?id=26FZVV40aWwC&pg=PA80|pages=80-|edition=1st ed.}}</ref> Na kontrolu rađanja se gleda kao na alternativu lovu kao sretstva kontrole [[prekomernog razmnožavanja divljih životinja]].<ref name="Boyle 2009">{{cite web|last=Boyle|first=Rebecca|date = 2009-03-03|title=Birth control for animals: a scientific approach to limiting the wildlife population explosion|work=Popular Science|location=New York|publisher=[http://www.popsci.com/about-us PopSci.com]|url=http://www.popsci.com/environment/article/2009-03/birth-control-animals?single-page-view=true}}</ref> Utvrđeno je da su [[kontraceptivne vakcine]] efikasne kod velikog broja različitih životinjskih populacija.<ref>{{cite journal|last=Kirkpatrick|first=JF|coauthors=Lyda, RO; Frank, KM|title=Contraceptive vaccines for wildlife: a review.|journal=American journal of reproductive immunology (New York, N.Y. : 1989)|date= 2011|volume=66|issue=1|pages=40–50|pmid=21501279|doi=10.1111/j.1600-0897.2011.01003.x}}</ref><ref>{{cite journal|last=Levy|first=JK|title=Contraceptive vaccines for the humane control of community cat populations.|journal=American journal of reproductive immunology (New York, N.Y. : 1989)|date= 2011|volume=66|issue=1|pages=63–70|pmid=21501281|doi=10.1111/j.1600-0897.2011.01005.x}}</ref> == Svetski dan kontracepcije == Svetski dan kontracepcije je [[26. septembar]]. Ovaj dan posvećen je podizanju svesti i poboljšanju edukacije o seksualnom i reproduktivnom zdravlju, sa vizijom „sveta u kojem je svaka trudnoća željena.“<ref name=WorldContraceptionDay>{{Cite web|url=http://www.your-life.com/en/home/world-contraception-day/|title=''Svetski dan kontracepcije''|accessdate=2014-01-25|last=|first=|coauthors=|date=|work=|publisher=|archivedate=2014-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140818081827/http://www.your-life.com/en/home/world-contraception-day/|deadurl=yes}}</ref> Ovaj dan podržan je od strane vladinih i međunarodnih nevladinih grupa (organizacija) uključujući, Azijsko-pacifički savet za kontracepciju, Latinoamerički centar zdravlja i žena, Evropsko društvo za kontracepciju i reproduktivno zdravlje, [[Nemačka fondacija za svetsku populaciju]], međunarodna federacija pedijatrijske i adolescentne ginekologije, Međunarodne federacije planiranog roditeljstva, Marie Stopes International, Međunarodnih usluga za populaciju, Saveta za populaciju, Agencija Sjedinjenih Država za međunarodni razvoj (ACDMR), i organizacije „Žene rađaju“.<ref name=WorldContraceptionDay/> == Veze == * [[Mifepriston|RU-486]] == Izvori == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{Cite book |ref= harv|last=Darney|first=Leon Speroff, Philip D.|title=A clinical guide for contraception|year=2010|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia, Pa.| isbn = 1-60831-610-6|page=315|edition=5th}} * {{Cite book| ref=harv| title=Birth Control in Jewish Law| url=https://archive.org/details/nlsiu.296.3.fel.26549| last=Feldman| first=David M.| year=1998| publisher=Jason Aronson| location=Lanham, MD| isbn=0-7657-6058-4}} * {{Cite book|ref=harv|last=Bennett|first=Jana Marguerite|title=Water is thicker than blood : an Augustinian theology of marriage and singleness|year=2008|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-531543-1|url=http://books.google.ca/books?id=bQF4j8nv1VQC&pg=PA178|pages=178-}} * {{Cite book|ref=harv|last=Rengel|first=Marian|title=Encyclopedia of birth control|year=2000|publisher=Oryx Press|location=Phoenix, Ariz|isbn=978-1-57356-255-3|url=http://books.google.ca/books?id=dx1Kz-ezUjsC&pg=PA202|pages=202-}} * {{Cite book|ref=harv|editor=Bob Digby|title=Heinemann 16-19 Geography: Global Challenges Student Book 2nd Edition|url=http://books.google.com/books?id=-_c7JP6vzd4C|year=2001|publisher=Heinemann|isbn=978-0-435-35249-3|page=[http://books.google.com.ph/books?id=–_c7JP6vzd4C&pg=PA158 158]|author=Bob Digby et.al.}} * {{Cite book|ref=harv|editor=Rosemary Skinner Keller|author=Rosemary Radford Ruether|title=Encyclopedia of women and religion in North America|chapter=Women in North American Catholicism|chapterurl=http://books.google.ca/books?id=EoJrHDirVQUC&pg=PA127|year=2006|publisher=Indiana Univ. Press|location=Bloomington, Ind. [u.a.]|isbn=978-0-253-34686-5|url=http://books.google.ca/books?id=EoJrHDirVQUC|page=[http://books.google.ca/books?id=EoJrHDirVQUC&pg=PA132 132]}} * {{Cite book|ref=harv|last=Poston|first=Dudley|title=Population and Society: An Introduction to Demography|year=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139489386|url=http://books.google.ca/books?id=CR-EXq4y8XAC&pg=PA98|pages=98-}} * {{Cite book|ref=harv|last1=Fritz|first1=Marc A.|last2=Speroff|first2=Leon|year=2011|chapter=Intrauterine contraception|title=Clinical gynecologic endocrinology and infertility|edition=8th|location=Philadelphia|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins|pages=1095–1098|isbn=978-0-7817-7968-5|url=http://books.google.com/books?id=KZLubBxJEwEC&pg=RA1-PA1095}} * {{Cite book|ref=harv|last=McTavish|first=Lianne|chapter=Contraception and birth control|editor-last=Robin|editor-first=Diana|title=Encyclopedia of women in the Renaissance : Italy, France, and England|year=2007|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=9781851097722|pages=91–92|chapterurl=http://books.google.ca/books?id=OQ8mdTjxungC&pg=PA91}} * {{Cite book|ref=harv|first=World Health Organization Department of Reproductive Health and Research|title=Family planning : a global handbook for providers : evidence-based guidance developed through worldwide collaboration.|year=2011|pages=260–300|publisher=WHO and Center for Communication Programs|location=Geneva, Switzerland|isbn=978-0-9788563-7-3|url=http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf|edition=Rev. and Updated ed.|access-date=2014-02-19|archive-date=2013-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054335/http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf}} * {{Cite book|ref=harv|last1=Hanson|first1=S.J.|last2=Burke|first2=Anne E.|year=2010|chapter=Fertility control: contraception, sterilization, and abortion|chapterurl=http://books.google.ca/books?id=4Sg5sXyiBvkC&pg=PR232|editor1-last=Hurt|editor1-first=K. Joseph|editor2-last=Guile|editor2-first=Matthew W.|editor3-last=Bienstock|editor3-first=Jessica L.|editor4-last=Fox|editor4-first=Harold E.|editor5-last=Wallach|editor5-first=Edward E.|title=The Johns Hopkins manual of gynecology and obstetrics|edition=4th|location=Philadelphia|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins|pages=382–395|isbn=978-1-60547-433-5}} * {{Cite book|ref=harv|title=Oxford English Dictionary|year=June 2012 (online)|publisher=Oxford University Press|url=http://www.oed.com/view/Entry/19395}} * {{Cite book|ref=harv|author=unspecified|chapter=Herbal contraceptives and abortifacients|editor-last=Bullough|editor-first=Vern L.|title=Encyclopedia of birth control|year=2001|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=9781576071816|url=http://books.google.ca/books?id=XuX-MGTZnJoC&pg=PA125}} * {{Cite book|ref=harv|last=Cuomo|first=Amy|chapter=Birth control|editor-last=O'Reilly|editor-first=Andrea|title=Encyclopedia of motherhood|year=2010|publisher=Sage Publications|location=Thousand Oaks, Calif.|isbn=9781412968461|chapterurl=http://books.google.ca/books?id=Pcxqzal4bEYC&pg=PA124}} * {{Cite book |ref=harv |last1=Lipsey |first1=Richard G. |last2=Carlaw |first2=Kenneth |last3=Bekar |first3=Clifford |chapter=Historical Record on the Control of Family Size |chapterurl=http://books.google.com/books?id=tSrGTMtBv50C&pg=PA335 |title=Economic Transformations: General Purpose Technologies and Long-Term Economic Growth |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-928564-8 }} * {{Cite book |ref=harv |first=World Health Organization Department of Reproductive Health and Research |title=Family planning : a global handbook for providers : evidence-based guidance developed through worldwide collaboration. |year=2011 |publisher=WHO and Center for Communication Programs |location=Geneva, Switzerland |isbn=978-0-9788563-7-3 |url=http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf |edition=Rev. and Updated ed. |access-date=2014-02-19 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054335/http://www.fphandbook.org/sites/default/files/hb_english_2012.pdf }} * Speroff, Leon; Darney, Philip D. (November 22, 2010). [http://books.google.com/books?id=f5XJtYkiJ0YC&lpg=PP1&ots=VIRzj4boJR&dq=isbn%3A9781608316106&pg=PP1#v=onepage&q&f=false ''A clinical guide for contraception''] (5th ed.). Philadelphia, Pa.: Lippincott Williams & Wilkins. {{ISBN|978-1-60831-610-6}}. * Stubblefield, Phillip G.; Roncari, Danielle M. (December 12, 2011). [http://books.google.com/books?id=P3erI0J8tEQC&lpg=PP1&ots=l3vsNGaDD2&dq=editions%3AytqC2tqT5BIC&pg=PA247#v=onepage&q&f=false "Family Planning"], pp.&nbsp;211–269, in Berek, Jonathan S. (ed.) ''Berek & Novak's Gynecology, 15th ed.'' Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins, {{ISBN|978-1-4511-1433-1}}. * Jensen, Jeffrey T.; Mishell, Daniel R. Jr. (March 19, 2012). [http://books.google.com/books?id=X5KT_w6Nye8C&lpg=PP1&pg=PA215#v=onepage&f=false"Family Planning: Contraception, Sterilization, and Pregnancy Termination"], pp.&nbsp;215–272, in Lentz, Gretchen M.; Lobo, Rogerio A.; Gershenson, David M.; Katz, Vern L. (eds.) ''Comprehensive Gynecology, 6th ed.'' Philadelphia: Mosby Elsevier, {{ISBN|978-0-323-06986-1}}. {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Contraception}} * [http://www.jazas.org.yu/pages/article.php?id=974 Omladina JAZAS-a o kontracepciji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080317180145/http://www.jazas.org.yu/pages/article.php?id=974 |date=2008-03-17 }} * [http://www.contraception.net Contraception.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425133358/http://www.contraception.net/ |date=2009-04-25 }} {{Izabran}} [[Kategorija:Ginekologija i porodništvo]] [[Kategorija:Seksualnost]] [[Kategorija:Demografija]] [[Kategorija:Kontrola rađanja]] [[Kategorija:Medicinska tehnologija]] 0p0yr4jm68c8264v7c2d8csvojosf3i Kristalna noć 0 3442 42590201 42585325 2026-05-10T02:21:45Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590201 wikitext text/x-wiki '''Kristalna noć''' ('''''Kristallnacht,'''''), takođe poznata i po nazivu ''Reichskristallnacht'' (carska kristalna noć), ''Pogromnacht'' (noć pogroma), je bio veliki [[pogrom]] koji se desio širom [[Nemačka|Nemačke]] u noći [[9. novembar|9. novembra]], [[1938]]. (uključujući rane časove sledećeg dana). Pogrom je bio usmjeren protiv [[Jevreji|jevrejskih]] građana širom zemlje, i za mnoge posmatrače je bio prva naznaka onoga šta danas nazivamo [[Holokaust]]om (čiji je bio rani događaj). == Terminologija == Ime ovog događaja je unekoliko kontroverzno. Nazivan je imenom ''Kristallnacht'' ([[Nemački jezik|nemački]] - kristalna noć) od strane mnogih ljudi zbog polomljenih izloga prodavnica čiji su vlasnici mahom bili Hebreji. Načelno postoje dva objašnjenja za ovaj termin: Dr. [[Valter H. Pele]], istoričar specijalizovan za modernu Nemačku je tvrdio da direktan prevod nije prihvatljiv jer je njegova originalna namjera bila da cinično propagira nasilje kao nešto metaforički "sjajno i blistavo" za Nemačku. U terminu ''Reichskristallnacht'', prefiks "''Reichs-''" je prisvojeni pridjev imenice "''[[Rajh]]''", što znači "carstvo". Obe forme ove riječi su široko korištene u nemačkoj vladinoj propagandi tokom [[NSDAP|nacističkog]] perioda, i u ovom slučaju bi se istaklo kako (nebitno koliko spontanim predstavljen ovaj događaj) se radi o događaju od značaja za celu naciju, a ne samo o skupu lokalnih događaja, čiji se značaj ograničava na te zajednice. Mnogo verovatnije ali zaboravljeno poreklo reči Kristallnacht nije u nemačkoj propagandi nego u razgovorima običnih ljudi, pogotovo u [[Berlinu]]. Svesni činjenice da su mnogo ozbiljniji zločini nego što je razbijanje izloga počinjeni, ljudi su skovali ovaj eufemističan naziv jer su se bojali represije nacističkog državnog aparata ako bi nazvali stvari pravim imenom. Mnogim ljudima je bilo jasno da novembarski pogromi nisu bili izlivi "spontanog gnjeva nemačkog naroda" kao što je nacistička propaganda pokušavala da predstavi, već državno-organizovan i izvršen čin terora. Ovo objašnjava prefiks ''Reichs''- (imperijalni), koji su ljudi koristili i u drugim kontekstima da ismiju i kritikuju aspekte nacističke diktature (npr. Reichswasserleiche - "Carski davljenik" za glumicu Kristinu Zederbaum). Značenje ''(Reichs-)Kristallnacht'' kao termina koji kritikuje i optužuje nacističko rukovodstvo je bio u velikoj meri zaboravljen. Danas se u Nemačkoj uglavnom koristi izraz ''Pogromnacht'' ("noć [[pogrom]]a"), što oslikava konsenzus da je ''"Kristallnacht"'' isuviše [[eufemizam|eufemističan]] izraz. == Događaji == === Uvod === Tokom 1930-ih, mnogi Hebreji poljskog porekla su živjeli u Nemačkoj. Petka [[28. oktobar|28. oktobra]], [[1938]], 17.000 njih je bez upozorenja okupljeno u sred noći i deportovano iz Nemačke u [[Poljska|Poljsku]]. Mnogi od njih su bili u Nemačkoj veći deo svog života; neki su čak bili odlikovani nemački veterani iz [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]]. Poljska vlada je odbila da ih primi, zbog čega su se oni vukli između nemačkih i poljskih graničnih ispostava tokom hladnih dana i noći, dok nemačke vlasni nisu konačno ubedile poljsku vladu da im odobri ulaz. [[Herschel Grynszpan]] (''Heršel Grinspan''), jevrejski Nemac koji je pobegao u [[Francuska|Francusku]], je primio pismo od svoje porodice u kome su opisani užasni uslovi koje su oni iskusili tokom ove deportacije. U ponedjeljak [[7. novembar|7. novembra]], on je upucao sekretara nemačke ambasade u [[Pariz]]u, [[Ernst fom Rat|Ernsta fom Rata]]. Dva dana kasnije, Rat je umro u bolnici, i to je dalo povoda nacistima da organizuju pogrom. [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-1970-083-44, Magdeburg, zerstörtes jüdisches Geschäft.jpg|Kristalna noć primer načinjene štete|thumb|right|230px|Kristalna noć, primjer načinjene štete]] === Kristalna noć === Ubistvo fom Rata je služilo kao izgovor da se lansira divljanje protiv jevrejskog stanovništva širom Nemačke. Planirano je da napad izgleda kao spontani čin, ali ga je u stvari organizovala nemačka vlada. Ovo znači da je sa organizacijom bilo saglasno vođstvo NSDAP-a, i da se kao u čestim slučajevima vlada oslanjala na partijsku organizaciju kao dodatak zvaničnim vladinim linijama autoriteta. U pogromu je oštećeno i u mnogim slučajevima uništeno oko 1574 [[sinagoga]] (skoro sve koje su postojale u Nemačkoj), mnoga jevrejska groblja, više od 7.000 hebrejskih radnji, i 29 velikih trgovina. Više od 20.000 Jevreja je uhapšeno i odvedeno u [[koncentracioni logor|koncentracione logore]]; nekolicina je prebijena na smrt dok su ostali bili primorani da gledaju. Broj ubijenih Hevreja nije sa sigurnošću utvrđen, ali procjene variraju od 36 do oko 200 tokom dva dana nemira. Najčešće se govori o broju 91. Prirodu nasilja oslikava i činjenica da su neki Nemci koji nisu bili Jevreji ubijeni samo zato što je neko smatrao da "izgledaju kao Jevreji". === Tadašnji odjek u svetu === Kristalna noć je uzrokovala bes širom svjeta. Diskreditovala je pro-nacističke pokrete u Evropi i Severnoj Americi, i vremenom dovela do njihovog opadanja. Mnoge novine su osudile ovaj pogrom, a neki su ga poredili sa ubilačkim pogromima u carskoj [[Rusija|Rusiji]] tokom 1880-ih. [[SAD]] su povukle svog ambasadora (ali nisu prekinule diplomatske odnose) dok su druge vlade prekinule diplomatske odnose sa Nemačkom u znak protesta. === Dalji događaji === Progon i ekonomska šteta učinjena nemačkim Jevrejima nije stala sa pogromom, iako su njihove radnje opljačkane. Bili su takođe primorani da plate kolektivnu kaznu od 1 milijarde maraka nacističkoj vladi. Ovo predstavlja formu [[kolektivno kažnjavanje|kolektivnog kažnjavanja]], koje je kasnije zabranjeno [[Ženevske konvencije|Ženevskim konvencijama]]. Kad je najavljivao nasilnu naplatu, vrhovni nacistički zvaničnik, [[Herman Gering]] koji se još ranije zalagao za mere protiv Jevreja, je omaškom opisao teške uslove kojima su bili izloženi Jevreji nakon Kristalne noći: "Nemačko jevrejstvo će kao kaznu za njihove gnusne zločine, itd. moraju da daju doprinos od jedne milijarde maraka. Svinja neće počiniti novo ubistvo. Uzgred, moram primetiti da ja ne bih voleo da budem Jevrejin u Nemačkoj. " Ova noć je uvela novu fazu u [[anti-semitizam|anzi-semitskim]] aktivnostima nacističke partije i državnih aparata, vodeći do deportacija, i konačno istrebljenja većine Jevreja koji su živeli u Nemačkoj. Mada je u to vreme malo ljudi to znalo, pogrom kristalne noći je bio prvi korak u sistematskom progonu i masovnim ubistvima Jevreja širom Evrope u onome šta će postati poznato kao Holokaust. == Dalja literatura == * George L. Mosse, ''Toward the Final Solution: A History of European Racism'' * ---- ''Confronting History: A Memoir'' * ---- ''Nazi Culture: Intellectual, Cultural, and Social Life in the Third Reich (George L. Mosse Series in Modern European Cultural and Intellectual History) '' * ---- ''The Crisis of German Ideology : Intellectual Origins of the Third Reich '' * Christopher R. Browning , ''Collected Memories: Holocaust History and Post-War Testimony (George L. Mosse Series in Modern European Cultural and Intellectual History)'' * William L. Shirer ''[[The Rise and Fall of the Third Reich]]'', 1959. * Leni Yahil, ''The Holocaust: the Fate of the European Jewry'' * Herbert Schultheis, ''Die Reichskristallnacht in Deutschland nach Augenzeugenberichten'', Rötter Druck und Verlag GmbH, Bad Neustadt a. d. Saale, {{ISBN|978-3-9800482-3-1}} == Moderni odgovor == Mnogo decenija kasnije, veza sa godišnjicom kristalne noći je isticana kao glavni razlog protiv biranja 9. novembra, dana rušenja [[Berlinski zid|Berlinskog zida]], [[1989]], za novi nemački nacionalni praznik; izabran je [[3. oktobar]] [[1990]], za praznik ponovnog ujedinjenja Nemačke. Izraz "kristalna noć" se danas često koristi kao opis sličnih događaja tokom etničkih ili vjerskih nereda. == Vanjske veze == {{Commonscat|Kristallnacht}} * [http://edition.cnn.com/WORLD/europe/9811/09/germany.kristallnacht/ CNN: Nemačka vrši komemoraciju nacističke ere ''Kristallnacht''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225014507/http://edition.cnn.com/WORLD/europe/9811/09/germany.kristallnacht/ |date=2008-02-25 }} ([[8. novembar]], [[1998]].) dhm.de: "Die Reichspogromnacht" (o.D.) http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/antisemitismus/kristallnacht/ http://www.shoa.de/content/view/176/210/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} http://www.nrw2000.de/ns/pogrom1.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050924185530/http://nrw2000.de/ns/pogrom1.htm |date=2005-09-24 }} http://www.freitag.de/2002/46/02461801.php {{holokaust}} [[Kategorija:Holokaust]] [[Kategorija:Treći Reich]] [[Kategorija:1938.]] anpo23w33cp9w6q0vghm74ah6xjcoze The Rolling Stones 0 4673 42590145 42546725 2026-05-09T22:11:01Z Niegodzisie 128435 /* Studijski albumi */ 42590145 wikitext text/x-wiki {{Druga upotreba|prvi album ovog sastava|The Rolling Stones (album)}} {{Glazbenik | Ime = The Rolling Stones | Img = The Rolling Stones Summerfest in Milwaukee - 2015.jpg | Img_capt = The Rolling Stones na [[Summerfest]]u u [[Milwaukee]]ju 2015. | Img_size = | Landscape = | Background = skupina | Pseudonim = | Osnivanje = | Mjesto = | Prebivalište = | Žanr = [[rock and Roll|rock]]<br />[[Rhythm and blues|R&B]]<br />[[country]]<br /><!-- [[reggae]] ????? --> | Djelatno_razdoblje = 1962. - danas | Producentska_kuća = [[Decca]]<br />[[Rolling Stones Records]]<br />[[Virgin Records]] | Angažman = | URL = [http://www.rollingstones.com Rolling Stones] | Sadašnji članovi = [[Mick Jagger]]<br />[[Keith Richards]]<br />[[Ron Wood]]<br />[[Charlie Watts]] | Bivši članovi = [[Brian Jones]]<br />[[Ian Stewart]]<br />[[Dick Taylor]]<br />[[Mick Taylor]]<br />[[Bill Wyman]] | nagrade = | Značajni instrumenti = }} [[File:Rolling_Stones_1965.jpg|thumb|The Rolling Stones 1965: Brian Jones, Charlie Watts, Mick Jagger, Keith Richards, Bill Wyman]] '''The Rolling Stones''' je [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanska]] [[rock and Roll|rock]] grupa oformljena u travnju 1962.g. koja je postala poznata u [[1960-e|60]]-ima, a deluje i danas. Osnivači su bili: [[Brian Jones]] ([[gitara]] i [[usna harmonika]]), [[Ian Stewart]] (klavijature), [[Mick Jagger]] (vokal), [[Keith Richards]] (gitara), a početni sastav su upotpunili [[Bill Wyman]] (bas) i [[Charlie Watts]] (bubnjevi). Ime grupe su odabrali prema [[blues]] pjesmi koju je 1948.g. snimio [[Muddy Waters]]. Kao i druge britanske rock grupe tog doba nastali su pod utjecajem američkog [[rhythm and blues]]a i ranog [[rock and Roll|rock'n'rolla]]. Nisu se previše opterećivali težnjom da budu autentični blues stilisti i od svojih početaka do sada okušali su se u raznim glazbenim žanrovima. Čuveni [[logo]] grupe "''Tongue and Lip Design''" dizajnirao je John Pasche 1971.g. i prvi put se pojavljuje na albumu ''[[Sticky Fingers]]''. == Početci == Richards i Jagger su od 1950-ih bili prijatelji u osnovnoj školi u [[Dartford]]u, a onda su se njihove obitelji kroz selidbe razdvojile. Prijateljstvo je obnovljeno 1960. slučajnim susretom na dartfordskoj željezničkoj stanici gdje su na putu u srednju školu obojica čekali vlak. Jagger je pod rukom nosio albume [[Chuck Berry]]a i [[Muddy Waters]]a, što je pobudilo Richardsovu znatiželju i otkrilo zajedničku glazbenu sklonost. Sastav "Rolling Stones", imao je svoj prvi službeni nastup pod tim imenom 12. srpnja 1962.g. u londonskom [[Marquee Club]]u, nastavili su kao lokalna [[rhythm and blues]] grupa, nastupajući vikendom u klubu '''Crawdaddy''' (u [[london]]skom kvartu ''Richmond''), u vlasništvu njihovog prvog podupiratelja i menadžera [[Giorgio Gomelsky|Giorgia Gomelskog]].<ref>George Tremlett: The Rolling stones story, Futura Publications Limited, London 1974, {{ISBN|0-86007-128-6}}</ref>. Sastav je uglavnom svirao pjesme [[Bo Diddley]]a, [[Muddy Waters]]a, [[Chuck Berry]]a i [[Buddy Holly|Buddya Hollya]] i to ne baš u punoj dvorani. Taj stil glazbe, nije u to vrijeme bio previše popularan u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]], a postajale su i grupe koje su to bolje izvodile, kao [[Blues Incorporated]] ([[Alexis Korner]]a). Stonesima je krenulo nabolje, kad su u travnju 1963. g. uzeli za managera [[Andrew Loog Oldham|Andrew Oldhama]]. Oldham (koji je tada imao 19 godina i bio mlađi od svih članova grupe) bio je premlad za dobivanje licence za glazbenog agenta, te se udružio s veteranom Ericom Eastonom. == Prvi singlovi == Debitantski singl Stonesa je obrada pjesme "[[Come On]]" koju je 1961.g. napisao i snimio [[Chuck Berry]], a B-strana je također bila obrada pjesme "I Want To Be Loved" koju je napisao [[Willie Dixon]]. Obje pjesme su snimljene u svibnju 1963.g. Drugi singl "I Wanna Be Your Man" objavljen u studenom 1963.g. napisali su [[John Lennon|Lennon]] i [[Paul McCartney|McCartney]] nakon što ih je, navodno, Oldham slučajno sreo na ulici i nagovorio da daju svoj skromni doprinos za budući singl novonastale grupe, što su obojica nesebično prihvatili. Ideju za pjesmu su već imali i dovršili su je u studiju ''De Lane Lea'' pred impresioniranim Stonesima. Pjesma je objavljena tri tjedna prije verzije koju su snimili [[The Beatles]] i zorno je demonstrirala distinkciju između dvaju bandova: sirovost, žestinu i [[cinizam]] Stonesa. Treći singl "Not Fade Away" objavljen početkom 1964.g. napisao je i snimio [[Buddy Holly]] sa svojim pratećim bandom 1957.g. Verzija Stonesa također ima snažno naglašeni ''Bo Diddley beat'', brzi i zarazni ritam koji vuče porijeklo iz zapadne [[Afrike]]. Četvrti singl "It's All Over Now" objavljen sredinom 1964.g. napisao je [[Bobby Womack]] za svoj band ''The Valentinos''. Postao je prvi broj 1 hit Stonesa daleko nadmašivši original. Peti singl "Tell Me" iz 1964. je ujedno i prvi od mnogih budućih kojeg je napisao autorski dvojac Jagger/Richards. Sjetna pop-balada naznačila je odmak od njihovih blues korijena i nagovijestila otvorenost banda prema raznovrsnim glazbenim stilovima. == Članovi == Ian Stewart je iz marketinških razloga izdvojen iz prve postave ("šestorica je previše za pop-grupu"), ali do svoje smrti 1985.g. ostao je neraskidivo vezan uz Stonese kao ''road manager'' i povremeni studijski i scenski klavijaturist. Brian Jones je bio multi-instrumentalist sklon eksperimentiranju na ne-tradicionalnim instrumentima kao što su [[sitar]] i [[marimba]]. Takodjer je eksperimentirao sa istovremenom uporabom [[LSD]]-a, [[alkoholi|alkohola]] i [[konoplja|kanabisa]]. Bio je neformalni lider grupe do svoje prerane smrti 1969.g. kad je pronađeno njegovo beživotno tijelo na dnu vlastitog bazena. U međuvremenu su sredinom 60-ih Jagger i Richards preuzeli autorsku i kreativnu kontrolu unutar grupe. Kratko prije Jonesove smrti, grupi se pridružio gitarist [[Mick Taylor]], kojeg je Jaggeru preporučio [[John Mayall]], i koji je ostao član banda do 1974.g. Richards je nakon Taylorovog odlaska pozvao svog dugogodišnjeg prijatelja i bivšeg člana grupe [[Faces]] [[Ron Wood|Ronnie Wooda]] da im se pridruži, i od 1975.g. do danas Wood je stalni član banda. Wyman napušta band 1990. i odlazi u aktivnu mirovinu, a od 1993. na turnejama i u studiju zamjenjuje ga [[basist]] [[Darryl Jones]] (rođen 1961.g.). Jones do danas nije postao punopravni član grupe i nastupa kao profesionalni prateći glazbenik ([[sideman]]). Sredinom 60-ih su bili, nakon [[The Beatles|Beatlesa]], drugi najpopularniji "[[band]]" u svijetu. Bili su poznati i kao ''pobunjenički'' band, s [[image]]om loših momaka. Od početaka ih se povezivalo sa ''sexom, drogom i alkoholom'', što je uskoro postao [[sinonim]] za rockere. Originalna postava mijenjala se nekoliko puta, ali su od 1962. pa do danas u njoj prisutni Mick Jagger, Keith Richards i Charlie Watts. Band je imao i svojih crnih trenutaka od javnog žigosanja zbog stalnog problema s [[droga]]ma pa do tragičnog svršetka američke turneje [[1969]] na koncertu u [[Altamont]]u kada su pripadnici osiguranja ubili jednog crnog obožavatelja.<ref>Michael Heatley (ur.): "Velika rock enciklopedija", Veble Commerce, Zagreb 1996., str. 194-195 {{ISBN|953-96448-4-4}}</ref> == Stonesi u Zagrebu == Rolling Stonesi su u dva navrata nastupali u [[Zagreb]]u i to prvi put [[1976]]. u Domu sportova (za što je bio zaslužan [[Ante Sorić]]<ref name=več>{{cite web |url=http://www.vecernji.hr/vizualna-umjetnost/covjek-koji-je-uveo-hrvatsku-kulturu-u-novo-doba-967341 |title = ''Čovjek koji je uveo hrvatsku kulturu u novo doba'' |publisher = Jutarnji list |author= Ana Lendvaj |language = hrvatski |accessdate = 16. 10. 2014}}</ref>) i nakon tog [[1998]], kada su svirali na [[hipodrom]]u u okviru turneje ''[[Bridges to Babylon]]''. == Diskografija == {{Glavni|Diskografija The Rolling Stonesa}} === Studijski albumi === * ''[[The Rolling Stones (album)|The Rolling Stones]]'' (1964.) * ''[[The Rolling Stones No. 2]]'' (1965.) * ''[[Out of Our Heads]]'' (1965.) * ''[[Aftermath]]'' (1966.) * ''[[Between the Buttons]]'' (1967.) * ''[[Their Satanic Majesties Request]]'' (1967.) * ''[[Beggars Banquet]] ''(1968.) * ''[[Let It Bleed]]'' (1969.) * ''[[Sticky Fingers]]'' (1971.) * ''[[Exile on Main St.]]'' (1972.) * ''[[Goats Head Soup]]'' (1973.) * ''[[It's Only Rock 'n' Roll]]'' (1974.) * ''[[Black and Blue]]'' (1976.) * ''[[Some Girls]]'' (1978.) * ''[[Emotional Rescue]]'' (1980.) * ''[[Tattoo You]]'' (1981.) * ''[[Undercover]]'' (1983.) * ''[[Dirty Work]]'' (1986.) * ''[[Steel Wheels]]'' (1989.) * ''[[Voodoo Lounge]]'' (1994.) * ''[[Bridges to Babylon]]'' (1997.) * ''[[A Bigger Bang]]'' (2005.) * ''Blue & Lonesome'' (2016.) * ''Hackney Diamonds'' (2023.) * ''Foreign Tongues'' (2026.) === Live albumi === * ''[[Got Live if You Want It!]]'' (1966.) * ''[[Get Yer Ya-Ya's Out! The Rolling Stones in Concert]]'' (1970.) * ''[[Love You Live]]'' (1977.) * ''[["Still Life" (American Concert 1981)]]'' (1982.) * ''[[Flashpoint]]'' (1991.) * ''[[Stripped (Rolling Stones)|Stripped]]'' (1995.) * ''[[No Security]]'' (1998.) * ''[[Live Licks]]'' (2004.) * ''[[Shine a Light]]'' (2008.) === Kompilacije === * ''[[Big Hits (High Tide and Green Grass)]]'' (1966.) * ''[[Through the Past, Darkly (Big Hits Vol. 2)]]'' (1969.) * ''[[Made in the Shade]]'' (1975.) * ''[[Sucking in the Seventies]]'' (1981.) * ''[[Rewind (1971-1984)]]'' (1984.) * ''[[Jump Back: The Best of The Rolling Stones]]'' (1993.) * ''[[Forty Licks]]'' (2002.) * ''[[Rarities 1971-2003]]'' (2005.) == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.rollingstones.com/ Službena stranica grupe The Rolling Stones] * [http://www.godgammeldags.no/rolling/ Welcome ROLLING STONES 'Good Guys'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110820135340/http://www.godgammeldags.no/rolling/ |date=2011-08-20 }} ;Ostali projekti {{WProjekti |commons = Rolling Stones |commonscat = Rolling Stones }} {{The Rolling Stones}} {{DEFAULTSORT:Rolling Stones, The}} [[Kategorija:The Rolling Stones| ]] [[Kategorija:Britanske rock grupe]] [[Kategorija:Britanska invazija]] oby11xxnemykmi4fmlqaolvlszltv9d Kambodža 0 5264 42589986 42498571 2026-05-09T16:24:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589986 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zemlja | mikronacija = | konvencionalno_dugo_ime = Kraljevina Kambodža | ime = | izvorno_ime = {{small|[[kmerski]]:}} ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា<br>''Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa'' | ime_genitiv = Kambodže | status = | zastava = Flag of Cambodia.svg | alt_flag = | zastava2 = | alt_flag2 = | grb = Coat of arms of Cambodia.svg | alt_coat = | tip_simbola = [[Grb Kambodže|Kraljevski grb]] | geslo = ជាតិ សាសនា ព្រះមហាក្សត្រ | geslo_prijevod = Narod, vjera, kralj | državna_himna = [[Nokor Reach]] | kraljevska_himna = | drugi_simbol = | tekst_simbol = | drugi_tip_simbola = | tekst_tipa_simbola = | slika_karte = Cambodia on the globe (Cambodia centered).svg | loctext = | alt_map = | opis_karte = | slika_karte2 = | alt_map2 = | opis_karte2 = | glavni_grad = [[Phnom Penh]] | latd = 11 | latm = 33 | latNS = N | longd = 104 | longm = 55 | longEW = E | najveći_grad = [[Phnom Penh]] | tip_najvećeg_naselja = najveći grad | najveće_naselje = | službeni_jezici = [[kmerski]] | nacionalni_jezici = | regionalni_jezici = | etničke_grupe = | etničke_grupe_godina = | religija = [[theravada]] [[budizam]]<br>{{small|(službena religija)}} | demonim = | org_tip = | članstvo = | tip_vlasti = [[Unitarna država|Unitarna]] [[Parlamentarizam|parlamentarna]] [[Izborna monarhija|izborna]] [[ustavna monarhija]] s [[Sistem dominantne partije|dominantnom strankom]] | vođa_titula1 = [[Kralj Kambodže|Kralj]] | vođa_ime1 = [[Norodom Sihamoni]] | vođa_titula2 = [[Premijer Kambodže|Premijer]] | vođa_ime2 = [[Hun Manet]] | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = | vođa_titula5 = | vođa_ime5 = | vođa_titula6 = | vođa_ime6 = | vođa_titula7 = | vođa_ime7 = | vođa_titula8 = | vođa_ime8 = | vođa_titula9 = | vođa_ime9 = | zakonodavac = [[Parlament Kambodže|Parlament]] | gornji_dom = [[Senat (Kambodža)|Senat]] | donji_dom = [[Narodna skupština (Kambodža)|Narodna skupština]] | suverenitet_tip = | suverenitet_napomena = | uspostava_događaj1 = [[Kraljevstvo Funan]] | uspostava_datum1 = [[68.]] – [[550.]] | uspostava_događaj2 = {{nowrap|[[Kraljevstvo Chenla]]}} | uspostava_datum2 = [[550.]] – [[706.]] | uspostava_događaj3 = [[Kmersko Carstvo]] | uspostava_datum3 = [[802.]] – [[1431.]] | uspostava_događaj4 = [[Kraljevina Kambodža (1953–1970)|Nezavisnost]]<br>{{small|(od [[Francuska|Francuske]])}} | uspostava_datum4 = [[9. studenog]] [[1953.]] | uspostava_događaj5 = {{nowrap|[[Pariški mirovni sporazum (1991)|Pariški mirovni sporazum]]}} | uspostava_datum5 = [[23. listopada]] [[1991.]] | uspostava_događaj6 = Reuspostava monarhije | uspostava_datum6 = [[24. rujna]] [[1993.]] | uspostava_događaj7 = [[Bangkoška deklaracija]] | uspostava_datum7 = [[30. travnja]] [[1999.]] | uspostava_događaj8 = | uspostava_datum8 = | uspostava_događaj9 = | uspostava_datum9 = | uspostava_događaj10 = | uspostava_datum10 = | uspostava_događaj11 = | uspostava_datum11 = | uspostava_događaj12 = | uspostava_datum12 = | površina_km2 = 181035 | površina_oznaka = Ukupno | površina_fusnota = | površina_rang = 88 | vode = 2.5 | površina_oznaka2 = | površina_podaci2 = | površina_oznaka3 = | površina_podaci3 = | stanovništvo_proc = 15,762,370 | stanovništvo_proc_godina = [[2016]]. | stanovništvo_proc_rang = 65 | stanovništvo_oznaka2 = | stanovništvo_podaci2 = | stanovništvo_oznaka3 = | stanovništvo_podaci3 = | stanovništvo_popis = | stanovništvo_popis_godina = | stanovništvo_popis_rang = | gustoća_stanovništva = 81.8 | stanovništvo_gustina_rang = 118 | broj_članica = | GDP_PPP = $64.405 mlrd. | GDP_PPP_rang = | GDP_PPP_godina = [[2017.]] | GDP_PPP_per_capita = $4,022 | GDP_PPP_per_capita_rang = | GDP_nominal = $20.953 mlrd. | GDP_nominal_rang = | GDP_nominal_godina = [[2017.]] | GDP_nominal_per_capita = $1,308 | GDP_nominal_per_capita_rang = | Gini = 31.8 | Gini_ref = | Gini_rang = | Gini_godina = [[2011]] | Gini_promjena = | HDI = 0.563 | HDI_ref = | HDI_rang = 143 | HDI_godina = [[2011]] | HDI_promjena = increase | valuta = [[Kambodžanski riel|riel]] | valuta_kod = KHR | vremenska_zona = [[Krasnojarsko vrijeme|KRAT]] | utc_nadom = +7 | vremenska_zona_DST = | utc_nadom_DST = | DST_napomena = | antipodi = | datum_format = dd/mm/gggg | pozivni_broj = +855 | svetac_zaštitnik = | internetski_nastavak = [[.kh]] | službeni_website = | slika_karte3 = | širina_karte = | alt_map3 = | opis_karte3 = | fusnota_a = | fusnota_b = | fusnota_c = | fusnota_d = | fusnota_e = | fusnota_f = | fusnota_g = | fusnota_h = | fusnota_1 = | fusnota_2 = | fusnota_3 = | fusnota_4 = | fusnota_5 = | fusnota_6 = | fusnota_7 = | fusnota_8 = | komentar = }} '''Kambodža''' ([[Kmerski jezik|kmerski]]: កម្ពុជា, UNGEGN: ''Kâmpŭchéa'', ALA-LC: ''Kambujā''), službeno '''Kraljevina Kambodža''', jest [[monarhija]] koje se nalazi na južnom dijelu [[Indokina|indokineskog]] poluotoka u [[Jugoistočna Azija|Jugoistočnoj Aziji]]. Kambodža ima površinu od 181,035 km{{sup|2}}, a graniči s [[Tajland]]om na sjeverozapadu, [[Laos]]om na sjeveroistoku, [[Vijetnam]]om na istoku i [[Tajlandski zaljev|Tajlandskim zaljevom]] na jugu. U Kambodži trenutno živi više od 15,000,000 stanovnika. Službena religija je [[theravada]] [[budizam]], kojeg prakticira oko 95% populacije. [[Kmeri]] su dominantna etnička skupina u zemlji, a manjinske skupine su [[Vijetnamci]], [[Kinezi]], [[Cham (narod)|Cham]] i oko 30 [[Planinski Kmeri|planinskih plemena]]. Glavni i najveći grad je [[Phnom Penh]], koji je politički, ekonomski i kulturni centar zemlje. Krajevina je uređena kao [[Izborna monarhija|izborna]] [[ustavna monarhija]], na čijem je čelu [[Norodom Sihamoni]], kralj kojeg izabire Kraljevsko vijeće, kao šef države. Uz njega, egzekutivu predstavlja i [[Premijer Kambodže|premijer]]; aktualni premijer je [[Hun Manet]], koji je [[2023.]] godine naslijedio svog oca, [[Hun Sen|Hun Sena]], koji je na vlasti bio više od 30 godina te je tako najduži nekraljevski vladar u jednoj jugoistočnoazijskoj zemlji. Godine [[802.]], [[Jayavarman II|Jayavarman II.]] je ujedinio zaraćene [[Kmeri|kmerske]] prinčeve [[Kraljevstvo Chenla|Kraljevstva Chenla]] špod imenom "Kambudža" ("Kambuja").<ref name="CHANDLER">Chandler, David P. (1992) ''History of Cambodia''. Boulder, CO: Westview Press, {{ISBN|0813335116}}.</ref> Taj događaj označio je početak [[Kmersko Carstvo|Kmerskog Carstva]], koje će rasti više od 600 godina, omogućavajući nasljednim kraljevima kontrolu i utjecaj nad većim dijelom Jugoistočne Azije, ali i akumulaciju moći i bogatstva. [[Indizirana država|Indizirana monarhija]] gradila je monumentalne hramove, među kojima je i [[Angkor Wat]], danas zaštićena [[svjetska baština]], te je pripomogla u inicijalnom širenju [[hinduizam|hinduizma]], kasnije i [[budizam|budizma]], na teritoriju Jugoistične Azije. Nakon što je [[Angkor]] u [[15. vijek|XV. vijeku]] pao u ruke [[Kraljevstvo Ayutthaya|Kraljevstva Ayutthaya]], oslabljena Kambodža nastavila je postojati kao [[vazalna država]] sudjednih sila. Godine [[1863.]], Kambodža je postala [[Francuska|francuski]] protektorat te je udvostručila svoj teritorij, povrativši sjever i zapad zemlje od [[Tajland]]a. Kambodža je [[1953.]] godine postala nezavisna država. Obližnji [[Vijetnamski rat]] proširio se i na Kambodžu s [[SAD|američkim]] bombaridranjima od [[Operacija Menu|1969.]] do [[Operacija Freedom Deal|1973.]] godine. Nakon [[Državni udar u Kambodži 1970.|puča iz 1970.]] godine, svrgnuti kralj je pružio podršku svojim bivšim protivnicima, [[Crveni Kmeri|Crvenim Kmerima]]. Ovi su ubrzo postali dominantna snaga u zemlji te su, nakon osvajanja [[Phnom Penh]]a [[1975.]] godine, bili na čelu režima koji je od [[1975.]] do [[1979.]] bio odgovoran za monstruozni [[Kambodžanski genocid]]. Režim Crvenih Kmera svrgnut je od strane [[Vijetnam]]a i od strane Vijetnama podržavane [[Narodna Republika Kampućija|NR Kampućije]] u [[Kambodžansko-vijetnamski rat|Kambodžansko-vijetnamskom ratu]]. Nakon [[Pariški mirovni sporazum (1991)|Pariškog mirovnog sporazuma]] iz [[1991.]] godine, Kambodža je pala pod upravu [[Prijelazna uprava Ujedinjenih naroda u Kambodži|misije Ujedinjenih nacija]]. [[Ujedinjene nacije]] povukle su se iz zemlje nakon održanih izbora na kojima je izlaznost bila veća od 90%. [[Državni udar u Kambodži 1997.|Puč iz 1997.]] godine koncentrirao je svu vlast u ruke premijera [[Hun Sen]]a i [[Kambodžanska narodna stranka|Kambodžanske narodne stanke]], koji su na vlasti i danas. Suvremena Kambodža suočena je s brojnim problemima. Važna sociopolitička pitanja su rašireno siromaštvo,<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/2014/09/28/us-cambodia-economy-idUSKCN0HN0YJ20140928|title=Consumerism booms as Cambodia embraces once-forbidden capitalism|work=Reuters|accessdate=28 October 2014|archivedate=2014-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141001050010/https://www.reuters.com/article/2014/09/28/us-cambodia-economy-idUSKCN0HN0YJ20140928|deadurl=yes}}</ref> korupcija,<ref>{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/cambodia-0#.U0D8dFcvorQ|title=2013 Freedom House|work=Freedom House|year=2013|accessdate=6 April 2014|archivedate=2013-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130407061216/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/cambodia-0#.U0D8dFcvorQ|deadurl=yes}}</ref> manjak političkih sloboda,<ref>{{cite web|url=http://cpi.transparency.org/cpi2013/results/|title=2013 Corruption Perceptions Index|work=Transparency International|year=2013|accessdate=6 April 2014|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://archive.today/20131203061004/http://cpi.transparency.org/cpi2013/results/|dead-url=yes}}</ref> nizak ljudski razvoj<ref name="UNDP">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2013/|title= The 2013 Human Development Report – "The Rise of the South: Human Progress in a Diverse World"|publisher=[[HDR]] [[Program Ujedinjenih naroda za razvoj]]|pages=144–147|accessdate=2 March 2013}}</ref> i visoka glad među stanovinštvom.<ref>Welthungerhilfe, IFPRI, and Concern Worldwide: [http://www.ifpri.org/sites/default/files/publications/ghi13.pdf 2013 Global Hunger Index – The challenge of hunger: Building Resilience to Achieve Food and Nutrition Security]. Bonn, Washington D. C., Dublin. October 2013.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/7.30/content/2014/s4007692.htm|title=Cambodia's opposition leader says Australian asylum seeker deal will fund corruption|publisher=|accessdate=28 October 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Thailand ranks 2nd in ASEAN for the best quality of life |url=http://thainews.prd.go.th/centerweb/newsen/NewsDetail?NT01_NewsID=WNSOC5703270010003 |newspaper=National News Bureau of Thailand |date=27 March 2014 |author=Chueyprasit, Orapa |author2=Naasiri, Chaite |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140328130706/http://thainews.prd.go.th/centerweb/newsen/NewsDetail?NT01_NewsID=WNSOC5703270010003 |archivedate=28 March 2014 |df= }}</ref> David Roberts, direktor organizacije ''[[Human Rights Watch]]'' za Jugoistočnu Aziju, opisao je Kambodžu kao "neodređeno komunističku zemlju sa slobodnim tržištem s relativno autoritativom koalicijom koja vlada u atmosferi površne demokracije."<ref name="ReferenceA">{{cite book|author=David Roberts|title=Political Transition in Cambodia 1991-99: Power, Elitism and Democracy|url=https://books.google.com/books?id=SnYWDAAAQBAJ&pg=PR9&lpg=PR9&focus=viewport&vq=%22vaguely+communist%22&dq=roberts+2001+%22Political+Transition+in+Cambodia%22|date=29 April 2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-136-85054-7}} (section XI, "Recreating Elite Stability, July 1997 to July 1998")</ref> Iako je ''per capita'' dohodak nizak u odnosu na većinu susjednih zemaja, Kambodža ima jedno od najbrže rastućih tržišta u Aziji s prosječnim rastom od oko 6% tokom posljednjeg desetljeća. Poljoprivreda ostaje dominantna gospodarska djelatnost, s izraženim rastom tekstilne industrije, građevine i turizma, što dovodi do povećanih stranih investicija i međunarodne trgovine.<ref>[http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html Cambodia to outgrow LDC status by 2020 | Business | The Phnom Penh Post – Cambodia's Newspaper of Record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521094658/http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html |date=2011-05-21 }}. The Phnom Penh Post (18 May 2011). Retrieved on 20 June 2011.</ref> Po pitanju vladavine prava, Kambodža na godišnjim izvještajima redovito završava među najlošije plasiranim zemljama svijeta.<ref name="PPPWJP">{{cite news|last1=Cuddy|first1=Alice|title=Rule of law rank near bottom|url=http://www.phnompenhpost.com/national/rule-law-rank-near-bottom|accessdate=7 February 2016|work=Phnom Penh Post|date=2 June 2015|quote= Indeks vladavine prava Svjetskog projekta pravde, koji se temelji na ispitivanjima običnih ljudi i nacionalnih stručnjaka, rangira zemlje prema osam ključnih indikatra uključujući kontrolu vladinih ovlasti, izostanak korupcije, regulatornih provjera... U svakom izmjerenom faktoru, Kambodža je ostvarila najgore rezultate u [[Istočna Azija|Istočnoj Aziji]] i pacifičkoj regiji, gdje ju uspoređujemo s [[Mijanmar]]om, [[Vijetnam]]om i [[Mongolija|Mongolijom]]... [g]dje je vladavina prava slaba.}}</ref> ==Etimologija== {{main|Nazivi Kambodže}} "Kraljevina Kambodža" je službeni naziv zemlje na [[srpskohrvatski|srpskohrvatskom jeziku]]. Sam termin "Kambodža" nastao je fonetizacijom [[Francuska|francuskog]] izraza "''Cambodge''" (i [[engleski|engleskog]] izraza "''Cambodia''", koji je također nastao od francuskog izraza), koji pak predstavlja francusku transliteraciju [[Kmerski|kmerskog]] izraza "Kampućija" ([[kmerski]]: កម្ពុជា). "Kampućija" je zapravo skraćena alternativa punog naziva države na kmerskom, ''Preah Reacheanachak Kampuchea'' ([[kmerski]]: ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា). Kmerski [[endonim]] "Kampućija" dolazi od [[sanskrt]]skog naziva ''Kambojadeśa'' (कम्बोजदेश); termin se sastoji od izraza ''deśa'' (देश), koji se prevodi kao "zemlja" ili "država", i naziva naroda [[Kambodži]] (कम्बोज), što aludira na mitove o osnovanju prvog [[Kraljevstvo Kambodžā|kmerskog kraljevstva]].<ref>{{cite journal|last1=Chad|first1=Raymond|title=Regional Geographic Influence on Two Khmer Polities|journal=Salve Regina University, Faculty and Staff: Articles and Papers|date=1 April 2005|page=137|url=http://digitalcommons.salve.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1015&context=fac_staff_pub|accessdate=1 November 2015}}</ref> Kolokvijalno, Kambodžani svoju zemlju nazivaju ''Srok Khmer'' ({{IPA-km|srok kʰmae}}), što doslovno znači "Zemlja Kmera", ili pak nešto formalnije ''Prateh Kampuchea'' (ប្រទេសកម្ពុជា), što doslovno znači "Država Kampućija". Naziv "Kambodža" se gotovo redovito koristi na Zapadu, dok je na Istoku češće korišten termin "Kampućija".<ref>{{cite web |url= http://dictionary.reference.com/browse/kampuchea |title= kampuchea. (n.d.). Collins English Dictionary – Complete & Unabridged 10th Edition. | publisher= Dictionary.com |date= |accessdate=31 October 2015}}</ref><ref>{{cite web |url= https://books.google.com/books?id=5oGnZRd4GKwC&pg=PA3&lpg=PA3&dq=cambodia+etymology&source=bl&ots=gfl35zNFvt&sig=kvKH0R2WPsPNK47FjlbxuxyMDI0&hl=en&sa=X&ved=0CEAQ6AEwB2oVChMIpY-o5qbuyAIVBuGmCh30jg7m#v=onepage&q=cambodia%20etymology&f=false |title= Cambodia | publisher= Google Books |date= |accessdate=31 October 2015}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.nectec.or.th/thai-yunnan/20.html#9 |title= "On some Cambodian Words," Thai-Yunnan Project Newsletter No. 20., Department of Anthropology, Research School of Pacific Studies Australian National University by Serge Thion | publisher= Nectec |date= |accessdate=31 October 2015}}</ref> ==Historija== {{main|Historija Kambodže}} [[File:Bayon Angkor Relief1.jpg|thumb|left|300px|Reljef na hramu [[Bayon]] koji prikazuje borbu [[Kmeri|Kmera]] protiv naroda [[Cham (narod)|Cham]]; kasni [[12. vijek|XII.]]/rani [[13. vijek|XIII.]] vijek.]] Historija Kambodže može se pratiti od 5. tisućljeća pne.;<ref>{{cite web |url=http://www.cambodiatribunal.org/history/cambodian-history/ |title=Cambodian History: Searching for the Truth |last=Chandler |first=David |date=July 2009 |website=Cambodia Tribunal Monitor |publisher=Northwestern Primary School of Law Center for International Human Rights and Documentation Center of Cambodia |accessdate=November 25, 2015 |quote=We have evidence of cave dwellers in northwestern Cambodia living as long ago as 5000 BCE.}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Mourer |first1=Cécile |last2=Mourer |first2=Roland |date=July 1970 |title=The Prehistoric Industry of Laang Spean, Province of Battambang, Cambodia |journal=Archaeology & Physical Anthropology in Oceania |volume=5 |issue=2 |pages=128–146 |publisher=Oceania Publications, University of Sydney |jstor=40386114}}</ref> bogata prahistorijska arheološka ostavština svjedoči o postojanju organiziranih ljudskih zajednica još od [[pleistocen]]a. Prvi detaljni izvještaji o postojanju nekakve složenije, političke strukture mogu se pronaći u kineskim tekstovima koji govore o [[Kraljevstvo Funan|Kraljevstvu Funan]], političkom entitetu koji je obuhvaćao najjužniji dio [[Indokina|indokineskog poluotoka]] u periodu od [[1. vijek|I.]] do [[6. vijek|VI. vijeka]] nove ere. Sa središtem u donijem dijelu toka rijeke [[Mekong]],<ref name="Stark2006">{{cite journal |last=Stark |first=Miriam T. |date=2006 |title=Pre-Angkorian Settlement Trends in Cambodia's Mekong Delta and the Lower Mekong Archaeological Project |url=http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/stark/pdfs/Stark_06_IPPA.pdf |journal=Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association |publisher=University of Hawai’i-Manoa |volume=26 |issue= |pages=98–109 |doi=10.7152/bippa.v26i0.11998 |accessdate=5 July 2015 |quote= Delta Mekoga imala je centralnu ulog u razvoju najranijih složenih političkih entiteta u Kambodži od otprilike 500. pne. do 600. godine (...) izaslanici Kang Dai i Zhu Ying posjetili su deltu sredinom trećeg stoljeća kako bi istražili prirodu morskog puta od Jugoistočne Azije do Indije (...) ekonomija temeljena na žrtvovanju, koja (...) Također sugerira da je važnost regije nastavila trajati neometano.| issn = 0156-1316 }}</ref> Funan ostaje zapamćen kao najstarija regionalna [[Hinduizam|hinduistička]] kultura, što sugerira postojanje dužih socioekonomskih odnosa s pomorskim partnerima [[Indosfera|Indosfere]] na zapadu.<ref name="Stark1999">{{cite journal |last1=Stark |first1=Miriam T. |last2=Griffin |first2=P. Bion |last3=Phoeurn |first3=Chuch |last4=Ledgerwood |first4=Judy |last5=Dega |first5=Michael |last6=Mortland |first6=Carol |last7=Dowling |first7=Nancy |last8=Bayman |first8=James M. |last9=Sovath |first9=Bong |last10=Tea |first10=Van |last11=Chamroeun |first11=Chhan |last12=Latinis |first12=Kyle |display-authors=4 |date=1999 |title=Results of the 1995–1996 Archaeological Field Investigations at Angkor Borei, Cambodia |url=http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/stark/pdfs/AP1999%20article.pdf |journal=Asian Perspectives |publisher=University of Hawai'i-Manoa |volume=38 |issue=1 |pages=7–36 |doi= |accessdate=5 July 2015 |quote= ... razvoj pomorske trgovine i utjecaj hinduizma stimulirali su razni etatizam u političkim entitetima na obalama Jugoistočne Azije, gdje je pasivno domorodačko stanovništvo prihvatilo ideje državotvorstva i ideologije predstavljene od strane stranaca...}}</ref> Do kraja VI. vijeka, civilizacija koja se u kineskim analima naziva [[Chenla]] (ili Zhenla), potpuno je zamijenila Funan, kontrolirajući veće dijelove teritorija i imajući centraliziraniju vlast..<ref>{{cite web |url=http://michaelvickery.org/vickery1994what.pdf |title= "What and Where was Chenla?", Recherches nouvelles sur le Cambodge | publisher= Michael Vickery’s Publications |accessdate=5 July 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.khmerstudies.org/download-files/publications/siksacakr/no2/consideration.pdf?lbisphpreq=1 |title=Considerations on the Chronology and History of 9th Century Cambodia by Dr. Karl-Heinz Golzio, Epigraphist - ...the realm called Zhenla by the Chinese. Their contents are not uniform but they do not contradict each other. |publisher=Khmer Studies |accessdate=5 July 2015 |archive-date=2015-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524140459/http://www.khmerstudies.org/download-files/publications/siksacakr/no2/consideration.pdf?lbisphpreq=1 |dead-url=yes }}</ref> [[Kmersko Carstvo]] uspostavljeno je početkom [[9. vijek|IX. vijeka]]. Historijski izvori u ovom slučaju referiraju na mitsku inicijaciju i [[konsekracija|konsekraciju]] [[Jayavarman II|Jayavarmana II.]] na [[Phnom Kulen|planini Kulen]], u konstekstu ceremonije iz [[802.]] preko koje je isti uspostavio svoj politički legitimitet.<ref>{{cite journal |last=Wolters |first=O. W. |date=1973 |title=Jayavarman II's Military Power: The Territorial Foundation of the Angkor Empire |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |issue=1 |pages=21–30 |jstor=25203407}}</ref> Njegujući [[Hinduizam|hinduističku]] tradiciju [[kult]]a [[Devarāja|Devarāje]], snažni vladari u sukcesiji su vladali klasičnim dobom kmerske civilizacije do [[11. vijek|XI. vijeka]]. Nova dinastija, provincijskog porijekla, uvela je [[budizam]] u zemlju što je, prema nekim naučnicima, dovelo do religijskih diskontinuiteta i općeg pada.<ref>{{cite web |url=https://studiesofasia.wikispaces.com/file/view/EDAS8003A+Assignment+1+Khmer+civilisation+at+Angkor.pdf |title=The emergence and ultimate decline of the Khmer Empire - Many scholars attribute the halt of the development of Angkor to the rise of Theravada...p.14 |date= |publisher=Studies Of Asia |accessdate=24 July 2016 |archive-date=2020-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200620024207/https://studiesofasia.wikispaces.com/file/view/EDAS8003A+Assignment+1+Khmer+civilisation+at+Angkor.pdf |dead-url=yes }}</ref> [[Spisak kambodžanskih kraljeva|Kraljevska kronologija]] završava u [[14. vijek|XIV. vijeku]]. Velika postignuća u upravi, poljoprivredi, arhitekturi, hidrologiji, logistici, urbanom planiranju i umjetnosti dokaz su postojanja kreativne i progresivne civilizacije, koja je u svojoj kompleksnosti bila jedan od temelja jugoistočnoazijske kulture.<ref>{{cite web |url=http://www.ancient.eu/Khmer_Empire/ |title= Khmer Empire | publisher= The Ancient History Encyclopedia |date= |accessdate=7 July 2015}}</ref> Pad se nastavio kroz prijelazni period od otprilike 100 godina, nakon kojega je uslijedio srednji period kambodžanske historije znan kao [[Mračno doba Kambodže]], a koji je započeo sredinom [[15. vijek|XV. vijeka]]. Iako su hinduistički kultovi u tom periodu bili gotovo u potpunosti zamijenjeni, monumentalne građevine starog središta ostale su i dalje važno duhovno središte.<ref>{{cite web |url=http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1971/JSS_059_2h_Chandler_EighteenthCenturyInscriptionFromAngkorWat.pdf |title= AN EIGHTEENTH CENTURY INSCRIPTION FROM ANGKOR WAT by David P. Chandler | publisher= The Siam Society |date= |accessdate=29 June 2015}}</ref> Ipak, od sredine XV. vijeka, gro populacije započeo je postepenu selidbu na istok - uz kraće izuzetke - smjestivši se na [[sutok]]u rijeke [[Mekong]] i jezera [[Tonle Sap]] kod [[Chaktomuk]]a, [[Longvek]]a i [[Oudong]]a.<ref>{{cite web |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/cambodia/history-kingdom.htm |title= Kingdom of Cambodia - 1431-1863 |date= | publisher= GlobalSecurity |accessdate=12 June 2015}}</ref><ref name="Google Books">{{cite web |url=https://books.google.com/books?id=7i0jGxysUUcC&pg=PA147&lpg=PA147&dq=Siamese+intervention+cambodia+1431&source=bl&ots=fzPd5x-Svm&sig=sR5-f67w1YzJGlcEK9vlAGbcQSs&hl=en&sa=X&ved=0CFAQ6AEwCGoVChMI77OEz7KJxgIVBnmmCh0zqADW#v=onepage&q=Siamese%20intervention%20cambodia%201431&f=false |title= Patriots and Tyrants: Ten Asian Leaders By Ross Marlay, Clark D. Nehe |date= | publisher= Google Books |accessdate=12 June 2015}}</ref> Pomorska trgovina bila je osnova za vrlo prosperitetan [[16. vijek|XVI. vijek]]. Međutim, to je za posljedicu imali povećan utjecaj stranaca - [[Malajci|malajskih]] [[islam|muslimana]], [[Cham (narod)|Chama]], pustolova iz kršćanske [[Europa|Europe]] te misionara - na vlast u Kambodži. Promjenjiva sreća i snažno gospodarstvo, s jedne strane, te poremećena kultura i kompromitirano plemstvo, s druge strane, bili su glavne odlike Longvek perioda kambodžanske historije.<ref>{{cite web |url=http://www.history.ac.uk/reviews/review/870 |title=Murder and Mayhem in Seventeenth Century Cambodia |publisher=Institute of Historical Research (IHR) |date= |accessdate=26 June 2015 |archive-date=2018-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017163112/https://www.history.ac.uk/reviews/review/870 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.themua.org/collections/files/original/dbfc18c3e3c6e83a95c2df47dcd683b8.pdf |title= Maritime Trade in Southeast Asia during the Early Colonial Period ...transferring the lucrative China trade to Cambodia... |publisher= Oxford Centre for Maritime Archaeology University of Oxford |date= |accessdate=26 June 2015}}</ref> Do XV. vijeka, tradicionalni susjedi [[Kmeri|Kmera]], narodi [[Moni|Mon]] i [[Cham (narod)|Cham]], postepeno su zamijenjeni izdržljivim [[Tajlanđani|Sijamcima]] i [[Vijetnamci|Anamcima]].<ref>{{cite web |url=https://books.google.com/books?id=R5p7cRyK748C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |title= Blood and Soil: Modern Genocide 1500-2000 By Ben Kiernan p. 102 The Vietnamese destruction of Champa 1390-1509| publisher= Google Books |date= |accessdate=27 June 2015}}</ref> Ti su narodi percipirali, shvatili i dosljedno slijedili imperativno načelo da je kontrola nad donjim tokom rijeke [[Mekong]] ključ za kontrolu nad cijelom [[Indokina|Indokinom]].<ref>{{cite web |url=http://www.ayutthaya-history.com/Ayutthayan_Wars_1551.html |title= 1551 - WAR WITH LOVEK - During the Burmese siege of Ayutthaya in 1549 the King of Cambodia, Ang Chan... | publisher= History of Ayutthaya |date= |accessdate=26 June 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://books.google.com/books?id=jtsMLNmMzbkC&pg=PA100&lpg=PA100&dq=lovek+history&source=bl&ots=6QtV1x2i2V&sig=ibhgUMzyUkhaZ4C1XqnAPkGMCmQ&hl=en&sa=X&ei=M5CMVYbwBcWi8AX-4YKoCQ&ved=0CDQQ6AEwBjgo#v=onepage&q=lovek%20history&f=false |title= The Cambridge History of Southeast edited by Nicholas Tarling |publisher= Google Books |date= |accessdate=26 June 2015}}</ref> Slabašno kmersko kraljevstvo samo je poticalo stratege u [[Kraljevstvo Ayutthaya|Ayutthayji]] (kasnije u [[Bangkok]]u) i [[Huế]]u. Napadi na i osvajanja kmerskih kraljevskih rezidencija doveli su do toga da suvereni nemaju ceremonijalni i legitimni centar vlasti. Problemi sa sukcesijom i bračne politike dodale su raspadu kraljevskog prestiža. [[Oudong]] je osnovan [[1601.]] godine kao kraljevsko središte tokom Srednjeg perioda.<ref>{{cite web |url=http://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89821/bria?sequence=1 |title= Reconceptualizing Southern Vietnamese History from the 15th to 18th Centuries Competition along the Coasts from Guangdong to Cambodia by Brian A. Zottoli | publisher= University of Michigan |date= |accessdate=26 June 2015}}</ref> Sljedeća važna epoha bio je [[19. vijek|XIX. vijek]], koji je doveo novu tehnoligiju, ali i [[Europa|europske]] kolonizatore s jasnim ciljem o globalnoj dominaciji. Dolazak Europljana donio je, doduše, kraj višestoljetnih susjedskih sukoba; naime, [[Tajland|Sijam]] je, iako ponižen i u povlačenju, izbjegao kolonizaciju kao [[tampon država]], dok je [[Vijetnam]] postao glavni fokus [[Francuska|francuskih]] kolonizatora.<ref>{{cite web |url=http://www.nationmultimedia.com/home/The-great-Lao-buffer-zone-30124168.html |title=The great Lao buffer zone |last=Smithies |first=Michael |work=[[The Nation]] |date=8 March 2010 |accessdate=3 April 2015 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402155047/http://www.nationmultimedia.com/home/The-great-Lao-buffer-zone-30124168.html |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/thailand/17.htm |title=The Crisis of 1893 |editor-last=LePoer |editor-first=Barbara Leitch |work=Thailand: A Country Study |publisher=[[Library of Congress]] |year=1987 |accessdate=3 April 2015}}</ref> Kambodža je ubrzo postala dio [[Francuska Indokina|Francuske Indokine]] te je, iako mahom zanemarivana,<ref>{{cite web |url=http://www.mpil.de/files/pdf2/mpunyb_keller_9_127_178.pdf |title= Cambodia became a peripheral area, widely uncared for by France as economic benefits from Cambodia were negligible | publisher= Max-Planck-Institut |date= |accessdate=November 26, 2015}}</ref> bila u mogućnosti povratiti svoj integritet i kročiti u modernost.<ref>{{cite web |url=http://www.cicp.org.kh/userfiles/file/Working%20Paper/CICP%20Working%20Paper%20No%2042_CAMBODIA%E2%80%99S%20BORDER%20WITH%20ENGAGEMENT%20FROM%20POWER%20COUNTRIES.pdf |title=CAMBODIA’S BORDER WITH ENGAGEMENT FROM POWER COUNTRIES by SORIN SOK, Research Fellow - The treaty of 1863 |publisher=Cambodian Institute for Cooperation and Peace |date= |accessdate=7 July 2015 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225185640/http://www.cicp.org.kh/userfiles/file/Working%20Paper/CICP%20Working%20Paper%20No%2042_CAMBODIA%E2%80%99S%20BORDER%20WITH%20ENGAGEMENT%20FROM%20POWER%20COUNTRIES.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=vLk5c5S51FYC&pg=PA31&lpg=PA31&dq=Admiral+de+la+Grandiere#v=onepage&q=Admiral%20de%20la%20Grandiere&f=false |title=Cambodia: A Shattered Society |last=Martin |first=Marie Alexandrine |publisher=[[University of California Press]] |page=31 |year=1994 |accessdate=3 April 2015|isbn=9780520070523 }}</ref> [[File:Sihanouk 1967.jpg|thumb|250px|Princ, kasnije kralj, [[Norodom Sihanouk]] bio je jedan od pionira moderne kambodžanske historije i jedan od glavnih faktora u uspostavi njezine nezavisnosti.]] Nakon 80 godina kolonijalne hibernacije, kratkotrajna [[Japanska okupacija Kambodže|japanska okupacija]] tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], koja je koncidirala s investiturom [[Norodom Sihanouk|kralja Sihanouka]], bila je uvodni čin<ref>{{cite web |url=http://www.foia.cia.gov/sites/default/files/document_conversions/14/esau-54.pdf |title=COMMUNISM AND CAMBODIA - Cambodia first declared independence from the French while occupied by the Japanese. Sihanouk, then King, made the declaration on 12 March 1945, three days after Hirohito's Imperial Army seized and disarmed wavering French garrisons throughout Indo-China. |publisher=DIRECTORATE OF INTELLIGENCE |date= |accessdate=7 July 2015 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053917/http://www.foia.cia.gov/sites/default/files/document_conversions/14/esau-54.pdf |dead-url=yes }}</ref> u nezaustavljivi proces reemancipacije i reuspostave nezavisne Kambodže. [[Kraljevina Kambodža (1953–1970)|Kraljevina Kambodža]], nezavisna od [[1953.]] godine, borila se ostati neutralna u [[Hladni rat|periodu polarizacije]] između dvaju nuklearnih sila, [[SAD|Sjedinjenih Država]] i [[SSSR|Sovjetskog Saveza]].<ref>{{cite web |url=http://www.usip.org/publications/the-cambodia-peace-settlement |title=Simulation on The Cambodia Peace Settlement - The Sihanouk Era - The government of the new kingdom initially took a neutral stance in order to protect itself from neighboring countries |publisher=UNITED STATES INSTITUTE OF PEACE |date= |accessdate=7 July 2015 |archive-date=2016-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160903120533/http://www.usip.org/publications/the-cambodia-peace-settlement |dead-url=yes }}</ref> Eslakacija [[Vijetnamski rat|Vijetnamskog rata]] dovela je do sve većeg uplitanja Kambodže,<ref>{{cite web |url=http://www.yale.edu/cgp/CAS34-4_Kiernan_Introduction.pdf |title= Conflict in Cambodia, 1945-2002 by Ben Kiernan - American aircraft dropped over half a million tons of bombs on Cambodia's countryside, killing over 100.000 peasants... | publisher= Yale University |date= |accessdate=7 July 2015}}</ref> a to je za posljedicu imalo dva važna događaja - prvi je bila [[Kmerska Republika]] iz [[1970.]], a drugi [[Kambodžanski građanski rat|građanski rat]]. [[Crveni Kmeri]] su [[1975.]] izašli kao pobjednici u građanskom ratu te su uveli Kambodžu u njazin najmračnijih period, [[Demokratska Kampućija|Demokratsku Kampućiju]],<ref>{{cite web |url=https://books.google.com/books?id=R5p7cRyK748C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |title= Blood and Soil: Modern Genocide 1500-2000 |date= | publisher= Google Books |accessdate=11 June 2015}}</ref> koju je obilježio monstruozni [[Kambodžanski genocid|genocid]] pod direkcijom [[Pol Pot]]a. Kraj komunističkog režima koincidirao je s [[Kambodžansko-vijetnamski rat|vijetnamskom okupacijom]], tokom koje se [[Narodna Republika Kampućija]] pokušala izboriti za međunarodni suverenitet. Nakon [[Prijelazna uprava Ujedinjenih nacija u Kambodži|mandata Ujedinjenih nacija]], Kambodža je [[1993.]] godine postepeno zakoračila u svoje moderno dobra.<ref>{{cite web |url=http://www.infoplease.com/encyclopedia/world/cambodia-history.html |title=Cambodia - History |publisher=Sandbox Networks, Inc. |date= |accessdate=June 6, 2016 |archive-date=2017-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170212134609/http://www.infoplease.com/encyclopedia/world/cambodia-history.html }}</ref> [[Norodom Sihanouk]] je vraćen na kraljevsko prijestolje, međutim sva je vlast, prema međunarodnim dogovorima, pripala vladi. Donekle uspostavljena stabilnost ponovo je poljuljana [[1997.]] godine, kada je premijer [[Hun Sen]] izveo [[državni udar]] i preuzeo apsolutnu vlast u državi.<ref name="97COUP">[https://web.archive.org/web/20070627054853/http://cambodia.ohchr.org/Documents/Statements%20and%20Speeches/English/40.pdf STATEMENT BY AMBASSADOR THOMAS HAMMARBERG, SPECIAL REPRESENTATIVE OF THE SECRETARY-GENERAL OF THE UNITED NATIONS FOR HUMAN RIGHTS IN CAMBODIA]. UN OHCHR Cambodia (9 July 1997)</ref> Pokušaji rekonstrukcije postepeno su se počeli pojavljivati u posljednjim godinama kroz uspostavu višestranačkog sustava i [[ustavna monarhija|ustavne monarhije]]. ==Geografija== {{main|Geografija Kambodže}} Kambodža ima ukupnu površinu od 181,035 km{{sup|2}} i nalazi se u potpunosti u tropskom pojasu, između 10° i 15° sjeverno te 102° i 108° istočno. Na sjeverozapadu graniči s [[Tajland]]om, na sjeveroistoku s [[Laos]]om, a na istoku s [[Vijetnam]]om. Na jugu ima 443 km dugu obalu na [[Tajlandski zaljev|Tajlandskom zaljevu]]. Reljef Kambodže karakterizira niska centralna ravnica okružena visoravnima i niskim gorjem, a u sklopu kojeg se nalazi jezero [[Tonle Sap]] te gornji dijelovi delte [[Mekong]]a. S vanjske strane te centralne ravnice nalaze se prijelazne ravnice, slabo prošumljene i ne više od 200 metara nadmorske visine. Sjever kambodžanske ravnice naslanja se na pješčanu [[škarpa|škarpu]], koja formira prema jugu okrenutu hridinu koja se proteže ukupno 320 km u smjeru istok-zapad s nadmorskim visinama od 180 do 550 metara. Hridina predstavlja južni obronak [[Planine Dângrêk|lanca Dângrêk]]. Prema jugu, u istočnim dijelovima zemlje, teče rijeka [[Mekong]]. Istočno od rijeke, prijelazne ravnice se postepeno stapaju s istočnim visoravnima, regijom prošumljenih planina i visokih platoa koja se proteže u [[Laos]] i [[Vijetnam]]. Na jugozapadu zemlje nalaze se dva distinktna visinska predjela, [[planine Krâvanh]] i [[Planine Dâmrei|Dâmrei]], koji formiraju još jednu visoravan koja zauzuma velik dio površine između Tonle Sapa i Tajlandskog zaljeva. U toj udaljenoj i uglavnom nenaseljenoj regiji nalazi se i najviši vrh Kambodže, [[Phnom Aural]], visok 1,813 metara. Južna priobalna regija koja izlazi na Tajlandski zaljev zapravo je uski nizinski pojas, dobro prošumljen i slabo naseljen, izoliran od centralne ravnice zbog jugozapadnih visoravni. Najistaknutija geografska odlika su inundacije Tonle Sapa, koje se tokom sušne sezone rasprostiru na oko 2,590 km{{sup|2}}, a tokom kišne sezone se šire i na 24,605 km{{sup|2}}. Ova gusto naseljena ravnica, posvećena kultiviranju riže, predstavlja žilu kucavicu Kambodže. Velik dio ovog područja određen je kao prirodni rezervat. <gallery mode="packed-hover" caption="Geografija Kambodže"> File:Cambo 152.jpg|Poplavljeni teren u centralnoj Kambodži File:Chrey Thom Waterfall Mondulkiri.jpg|Vodopad Chrey Thom, [[Mondul Kiri (provincija)|provincija Mondul Kiri]] File:Mondulkiri province Northeastern Cambodia.jpg|Planinski predio na sjeveroistoku zemlje, [[Mondul Kiri (provincija)|provincija Mondul Kiri]] File:Kampot Cambodia.jpg|[[Planine Dâmrei]], [[Kampot (provincija)|provincija Kampot]] File:Koh Rong Sanloem west coast 2014.jpg|Otok [[Koh Rong Sanloem]], [[Tajlandski zaljev]] </gallery> ===Klima=== [[File:Cambodia map of Köppen climate classification.svg|thumb|left|[[Köppenova klasifikacija klime]] na mapi Kambodže.]] Klima u Kambodži je, kao i u ostatku Jugoistočne Azije, pod dominantnim utjecajem [[monsun]]a, koji mogu biti tropski vlažni ili suhi, zbog velikih razlika tokom godišnjih dobā. Prosječne temperature u zemlji kreću se od 21°C do 35°C, uz veliku učestalost tropskih monsuna. Jugozapadni monsuni pušu prema unutrašnjosti donoseći vlažne vjetrove iz [[Tajlandski zaljev|Tajlandskog zaljeva]] i [[Indijski ocean|Indijskog oceana]] od svibnja do listopada. Monsuni sa sjeveroistoka donose sušnu sezonu, koja traje od studenog do travnja. Najviše padalina prisutno je tokom rujna i listopada, dok su najsuši periodi u siječnju i veljači. Klimatološki, Kambodža ima dva izražena godišnja doba. Kišna sezona, koja traje od svibnja do listopada, može dovesti i do pada temperature na 21°C i generalno je popraćena velikom vlažnošću. Sušna sezona traje od studenog do travnja kada se temperature penju do 40°C, mahom tokom posljednjeg mjeseca sezone. Katastrofalne poplave pogodile su zemlju [[2001.]] i [[2002.]] godine, a gotovo svake godine dolazi do određenog stupnja poplavljivanja.<ref>{{cite book|last=Nobleman|first=Marc Tyler|title=Cambodia|url=https://archive.org/details/cambodia0000nobl|year=2003|publisher=Bridgestone Books|location=Mankato, Minn|isbn=9780736813709|page=[https://archive.org/details/cambodia0000nobl/page/7 7]}}</ref> ===Ekologija=== {{main|Biota Kambodže}} [[Biodiverzitet]] Kambodže uglavnom se temelji na njezinim [[sezonska tropska šuma|sezonskim tropskim šumama]], koje sadrže oko 180 zabilježenih vrsta [[stablo|stabala]] i [[Riparijska zona|riparijske]] ekosustave. U zemlji se nalazi 212 vrsta [[sisavci|sisavaca]], 536 vrsta [[ptice|ptica]], 240 vrsta [[gmazovi|gmazova]], 850 vrsta slatkovodnih riba (područje jezera [[Tonle Sap]]) i 435 vrsta morskih riba koje su naučnici dokumentirali i zabilježili. Većina biodiverziteta obitava oko jezera Tonle Sap i okolne biosfere.<ref>[https://archive.today/20110728131701/http://www.tsbr-ed.org/english/online_catalogue/textual_detail.asp?ref=141 Tonle Sap Biosphere Reserve: perspective 2000], Mekong River Commission (MRC), 1 March 2003.</ref> ==Politika== {{multiple image|align=right| perrow = 1/2/2 |total_width=320 | image1 =Le Palais Royal (Phnom Penh) (6997773481).jpg|width1=1536|height1=1024 | image2 = 6th National Assembly of Cambodia official portrait.jpg|width2=3648|height2=2736 | image3 = Main-entrance-of -the-senate-1.jpg|width3=4608|height3=3072 | image4 =|width4=2000|height4=1333 | image5 = 2016 Phnom Penh, Budynek sądu (04).jpg|width5=4988|height5=3395 | footer = Zgrade najvažnijih političkih institucija u Kambodži (od vrha, s lijeva na desno): Prijetsolna dvorana u sklopu [[Kraljevska palača (Phnom Penh)|Kraljevske palače]]; zgrade [[Narodna skupština (Kambodža)|Narodne skupštine]] i [[Senat (Kambodža)|Senata]]; [[Palača mira (Phnom Penh)|Palača mira]], središte Vlade Kambodže; i zgrada [[Vrhovno vijeće magistrature|Vrhovnog vijeća magistrature]]. }} Nacionalna politika Kambodže odvija se unutar okvira postavljenih [[Ustav Kambodže|Ustavom]] iz [[1993.]] godine. Formalno se radi o [[ustavna monarhija|ustavnoj monarhiji]], a koja u praksi funkcionira kao [[parlamentarizam|parlamentarna]] [[predstavnička demokracija]]. Na čelu izvršne vlasti su [[Premijer Kambodže|premijer]], poziciju koju trenutno drži [[Hun Manet]] (od [[2023.]] godine), kao šef vlade, te [[Kralj Kambodže|kralj]], aktualni je [[Norodom Sihamoni]], kao državni poglavar. Premijera imenuje kralj prema savjetu i uz odobrenje [[Narodna skupština (Kambodža)|Narodne skupštine]]. Faktično izvršavanje egzekutivne vlasti je u rukama premijera i njegovih imenovanih ministara. [[Zakonodavna vlast]] podijeljena je između egzekutive i [[Parlament Kambodže|dvodomnog Parlamenta]] ([[kmerski]]: សភាតំណាងរាស្ត្រ ''Saphea Damnang Reastr''), koji se sastoji od [[Narodna skupština (Kambodža)|Narodne skupštine]] ([[kmerski]]: រដ្ឋសភា ''Rotsaphea''), kao donjeg doma, i [[Senat (Kambodža)|Senata]] ([[kmerski]]: ព្រឹទ្ធសភា ''Protsaphea''), kao gornjeg doma. Ukupno 123 člana Narodne skupštine biraju se [[proporcionalna reprezentacija|proporcionalnom reprezentacijom]] na mandat u trajanju od maksimalno pet godina; Senat broji ukupno 61 članaka, dvojicu od kojih imenuje kralj, dvojicu Narodna skupština, a ostatak izabiru općinska vijeća iz 24 [[Provincije Kambodže|kambodžanske provincije]]. Mandat senatora traje šest godina.<ref>{{cite web|title=Cambodia 1993 (rev. 2008)|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Cambodia_2008?lang=en|website=Constitute|accessdate=17 April 2015}}</ref> Kralj je izborni, a izabire ga [[Kraljevsko vijeće kambodžanskog prijestolja|Kraljevsko vijeće]]; aktualni kralj, [[Norodom Sihamoni]], izabran je [[14. listopada]] [[2004.]] godine. Ovakav sustav izbora kralja uveden je promptno nakon što je [[Norodom Sihanouk]] abdicirao tjedan dana prije izbora svog nasljednika; izbor kralja Sihanomija tada su podržali i premijer [[Hun Sen]] i princ [[Norodom Ranariddh]], kraljev polubrat i glavni savjetnik, obojica članovi Kraljevskog vijeća. Sihanomi je okrunjen [[29. listopada]] [[2004.]] godine. Iako je formalno višestranačka demokracija, Kambodža je pod neupitnom kontrolom [[Kambodžanska narodna stranka|Narodne stranke]] i bivšeg premijera [[Hun Sen]]a, bivšeg [[Crveni Kmeri|Crvenog Kmera]], koji si je apsolutnu vlast priskrbio u [[Državni udar u Kambodži 1997.|insceniranom puču]] [[1997.]] godine; godine [[2023.]] povukao se u mirovinu, a poziciji premijera formalno ga je naslijedio njegov sin, [[Hun Manet]], iako Hun Sen i dalje ima veliku ulogu u kambodžanskoj politici. Politička kultura u Kambodži općenito je na vrlo niskim razinama, uz optužbe za namještanje izbora, gotovo nepostojeću oporbu i vlast koja silom održava svoj autoritet.<ref name=HRWAdams>{{cite web|author=Adams, Brad |url=https://www.hrw.org/news/2012/05/31/10000-days-hun-sen |title=Adams, Brad, ''10,000 Days of Hun Sen'', International Herald Tribune, reprinted by Human Rights Watch.org |publisher=Hrw.org |date=31 May 2012 |accessdate=15 March 2013}}</ref> Dodatan udar višestranačju bila je i sudska odluka iz [[2017.]] godine kojom je glavna opozicijska stranka ukinuta, što je utrlo put još autoritarnijem sustavu vlasti.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/dec/03/cambodia-strongman-leader-thousands-stability-ceremony-angkor-hun-sen |title=Guardian report on Hun Sen as strongman |publisher=Guardian | date=3 December 2017}}</ref> Uz to, [[korupcija]] je gorući problem u zemlji te se Kambodža smatra jednom od najkorumpiranijih zemalja na svijetu; unatoč usvajanju antikorupcijskog zakona [[2010.]] godine, stupanj korupcije je i dalje visok, a zviždači po samom zakonu ne uživaju gotovo nikakvu zaštitu.<ref name="globalwitness.org">[http://www.globalwitness.org/campaigns/corruption/oil-gas-and-mining/cambodia Retrieved November-14-2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141010033539/http://www.globalwitness.org/campaigns/corruption/oil-gas-and-mining/cambodia |date=2014-10-10 }}. Globalwitness.org. Retrieved on 5 July 2015.</ref> Sudbena vlast formalno je nezavisna od ostalih grana, međutim u stvarnosti je kambodžansko sudtsvo jedno od najpolitiziranijih, što dodatno doprinosti ionako visokoj razini korupcije.<ref name="globalwitness.org"/> Najviši sud u državi je [[Vrhovno vijeće magistrature]] (Vrhovni sud), koje broji 17 sudaca, a postoje i niža sudska tijela. Sudbena vlast formirana je tek [[1997.]] godine (iako ju je ustav predvidio još [[1993.]]), što je bila posljedica masovne čistke odvjetnika i sudaca za vrijeme režima [[Crveni Kmeri|Crvenih Kmera]], koji su potpuno eliminirali suce i odvjetnike, proglasivši ih "klasnim neprijateljima"; u zemlji je tada ostalo između 6 i 12 pravnih stručnjaka.<ref>{{Cite web|url=http://www.cambodiatribunal.org/assets/pdf/court-filings/e51_7_1_en-1.pdf|title=CO-PROSECUTORS' SUBMISSION ON STATUTE OF LIMITATIONS FOR NATIONAL CRIMES|last=|first=|date=May 2, 2011|website=|access-date=}}</ref> Samo odvjetnišvto ponovo je uvedeno tek [[1995.]] godine osnivanjem Odvjetničke komore Kraljevine Kambodže ([[kmerski]]: គណៈមេធាវីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា).<ref>{{Cite book|title=Introduction to CAMBODIAN LAW|publisher=Konrad-Adenauer-Stiftung, Cambodia|year=2012|isbn=978-99950-982-1-6|editor-last=Peng|editor-first=Hor|location=|pages=7–8, 15–16|editor-last2=Phallack|editor-first2=Kong|editor-last3=Menzel|editor-first3=Jörg}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kim|first=Chin|last2=Falt|first2=Jeffrey L.|date=1996|title=LAW OF THE BAR: KINGDOM OF CAMBODIA (STATUTORY UNDERPINNINGS OF THE DEVELOPMENT OF AN INDEPENDENT BAR IN CAMBODIA: CODE OF ETHICS; INTERNAL REGULATIONS)|url=|journal=California Western International Law Journal|volume=27: 2, Art. 5|pages=357–387|via=CWSL Scholarly Commons}}</ref> ===Administrativna podjela=== {{main|Administrativna podjela Kambodže|Provincije Kambodže}} Kambodža je administrativno podijeljena na tri razine. Prvu razinu čine [[Phnom Penh|glavni grad]] ([[kmerski]]: ភ្នំពេញ ''reach thani'') i 24 [[Provincije Kambodže|provincije]] ([[kmerski]]: ខេត្ត ''khaet''). Glavni grad predstavlja posebnu administrativnu jedinicu prve razine i ne spada među 24 provincije, unatoč činjenici da spadaju u istu administrativnu razinu. Provincije se dalje dijele na distrikte ([[kmerski]]: ស្រុក ''srok''), koji se dalje dijele na komune ([[kmerski]]: ឃុំ ''khum''), odnosno sela ([[kmerski]]: ភូមិ ''phum''). Distrikti u sklopu [[Phnom Penh]]a nazivaju se ''khani'' ([[kmerski]]: ខណ្ឌ), a koji se dalje dijele na jedinice nazvane ''sangkat'' ([[kmerski]]: សង្កាត់). Isti se dalje dijele na ''krome'' ([[kmerski]]: ''ភូមិ''), koji se također mogu prevesti kao "sela", mada ne moraju nužno pokrivati samo jedno naselje. <div class="left"> {| class="wikitable sortable" |- ! Mapa !! Ime !! Izvorno ime !! Upravno središte !! Površina (km²) !! Populacija |- |rowspan="27"|[[File:Provincial Boundaries in Cambodia.svg|420px|center]] !colspan="6"| Glavni grad (''reach thani'') |- | [[Phnom Penh]] || {{center|ភ្នំពេញ}} || ([[Chamkar Mon (distrikt)|Chamkar Mon]]) || {{center|678.46}} || {{center|1,501,725}} |- !colspan="6"| Provincije (''khaet'') |- | [[Banteay Meanchey (provincija)|Banteay Meanchey]] || {{center|បន្ទាយមានជ័យ}} || [[Serei Saophoan]] || {{center|6,679}} || {{center|677,872}} |- | [[Battambang (provincija)|Battambang]] || {{center|បាត់ដំបង}} || [[Battambang]] || {{center|11,702}} || {{center|1,058,174}} |- | [[Kampong Cham (provincija)|Kampong Cham]] || {{center|កំពង់ចាម}} || [[Kampong Cham]] || {{center|4,549}} || {{center|928,694}} |- | [[Kampong Chhnang (provincija)|Kampong Chhnang]] || {{center|កំពង់ឆ្នាំង}} || [[Kampong Chhnang]] || {{center|5,521}} || {{center|472,341}} |- | [[Kampong Speu (provincija)|Kampong Speu]] || {{center|កំពង់ស្ពឺ}} || [[Chbar Mon]] || {{center|7,017}} || {{center|716,944}} |- | [[Kampong Thom (provincija)|Kampong Thom]] || {{center|កំពង់ធំ}} || [[Stueng Saen]] || {{center|13,814}} || {{center|631,409}} |- | [[Kampot (provincija)|Kampot]] || {{center|កំពត}} || [[Kampot]] || {{center|4,873}} || {{center|585,850}} |- | [[Kandal (provincija)|Kandal]] || {{center|កណ្តាល}} || [[Ta Khmau]] || {{center|3,568}} || {{center|1,265,280}} |- | [[Koh Kong (provincija)|Koh Kong]] || {{center|កោះកុង}} || [[Khemarak Phoumin]] || {{center|11,160}} || {{center|117,481}} |- | [[Kep (provincija)|Kep]] || {{center|កែប}} || [[Kep]] || {{center|336}} || {{center|35,753}} |- | [[Kratié (provincija)|Kratié]] || {{center|ក្រចេះ}} || [[Kratié]] || {{center|11,094}} || {{center|319,217}} |- | [[Mondulkiri (provincija)|Mondulkiri]] || {{center|មណ្ឌលគីរី}} || [[Senmonorom]] || {{center|14,288}} || {{center|61,107}} |- | [[Oddar Meanchey (provincija)|Oddar Meanchey]] || {{center|ឧត្តរមានជ័យ}} || [[Samraong]] || {{center|6,158}} || {{center|185,819}} |- | [[Pailin (provincija)|Pailin]] || {{center|បៃលិន}} || [[Pailin]] || {{center|803}} || {{center|70,486}} |- | [[Preah Sihanouk (provincija)|Preah Sihanouk]] || {{center|ព្រះសីហនុ}} || [[Sihanoukville]] || {{center|868}} || {{center|221,396}} |- | [[Preah Vihear (provincija)|Preah Vihear]] || {{center|ព្រះវិហារ}} || [[Tbeng Meanchey]] || {{center|13,788}} || {{center|171,139}} |- | [[Pursat (provincija)|Pursat]] || {{center|ពោធិ៍សាត់}} || [[Pursat]] || {{center|12,692}} || {{center|397,161}} |- | [[Prey Veng (provincija)|Prey Veng]] || {{center|ព្រៃវែង}} || [[Prey Veng]] || {{center|4,883}} || {{center|947,372}} |- | [[Ratanakiri (provincija)|Ratanakiri]] || {{center|រតនគីរី}} || [[Banlung]] || {{center|10,782}} || {{center|150,466}} |- | [[Siem Reap (provincija)|Siem Reap]] || {{center|សៀមរាប}} || [[Siem Reap]] || {{center|10,299}} || {{center|896,443}} |- | [[Stung Treng (provincija)|Stung Treng]] || {{center|ស្ទឹងត្រែង}} || [[Stung Treng]] || {{center|11,092}} || {{center|111,671}} |- | [[Svay Rieng (provincija)|Svay Rieng]] || {{center|ស្វាយរៀង}} || [[Svay Rieng]] || {{center|2,966}} || {{center|482,788}} |- | [[Takéo (provincija)|Takéo]] || {{center|តាកែវ}} || [[Doun Kaev]] || {{center|3,563}} || {{center|844,906}} |- | [[Tboung Khmum (provincija)|Tboung Khmum]] || {{center|ត្បូងឃ្មុំ}} || [[Suong]] || {{center|4,928}} || {{center|754,000}} |} </div> ==Stanovništvo== {{main|Popis gradova u Kambodži}} Prema procjeni iz [[2016.]] godine, u Kambodži trenutno obitava 15,762,370 stanovnika. Stopa rođenih je 25.4 na 1,000 stanovnika, a stopa porasta populacije trenutno iznosi 1.7%.<ref name="Birth Rate">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |title=Birth Rate |work=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=15 March 2013 |archivedate=2019-02-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190223211514/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |deadurl=yes }}</ref> Čak 50% populacije Kambodže mlađe je od 22 godine. Omjer žena u odnosu na muškarce je 1.04, što Kambodžu čini zemljom s najviše žena u odnosu na muškarce u subregiji rijeke [[Mekong]].<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html |title=Sex Ratio |work=CIA World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=21 December 2010 |archive-date=2013-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016065003/https://www.cia.gov/library//publications/the-world-factbook/fields/2018.html |dead-url=yes }}</ref> Među populacijom starijom od 65 godina, omjer iznosi 1.6:1.<ref name="CIACB">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |date=2010-12-29 }}. CIA World FactBook.</ref> Stopa plodnosti [[2010.]] godine iznosila je 3.0 djece po jednoj ženi;<ref name="CDHS"/> ta je brojka predstavljala pad u odnosu na [[2000.]], kada je stopa bila 4.0.<ref name="CDHS"/> Žene u urbanim sredinama imaju prosječno 2.2 djece, dok žene u ruralnim predjelima imaju prosječno 3.3 djece.<ref name="CDHS">[http://www.nis.gov.kh/ National Institute of Statistics CAMBODIA DEMOGRAPHIC AND HEALTH SURVEY 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227230811/http://www.nis.gov.kh/ |date=2011-02-27 }}. Nis.gov.kh (10 November 2013). Retrieved on 5 July 2015.</ref> ===Etničke grupe=== [[File:Cambodia ethnic map.svg|thumb|400px|left|Etnička mapa Kambodže]] Kambodža je u velikoj mjeri etnički homogena zemlja; prema podacima iz [[2013.]] godine, gotovo 98% stanovništva su [[Kmeri]], izvorni govornici [[kmerski|kmerskog jezika]], jedinog službenog jezika u zemlji.<ref name="Popis">{{Cite web |title=Cambodia Socio-Economic Survey 2013 |url=http://www.nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20CSES%202013.pdf |access-date=2018-02-04 |archive-date=2016-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113144749/http://www.nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20CSES%202013.pdf }}</ref> Kmeri su narod koji potječe iz područja donjeg toka rijeke [[Mekong]], koji i zauzima najveći dio današnje Kambodže. Oni su najstariji narod koji obitava današnju Kambodžu te se vjeruje da su to područje nastanili oko [[2000. pne.]] Kmeri se danas dijele na tri dominantne skupine. Kmeri iz Kambodže smatraju se domorodačkim stanovništvom današnje države, dok [[Sjeverni Kmeri]] žive u [[Tajland]]u, a ''[[Khmer Krom]]'' uglavnom na području [[Vijetnam]]a. Svi ostali narodi u Kambodži su manjinske skupine. [[Chami]] su najbrojniji, oko 1.2% ukupong stanovništva,<ref name="Popis"/> te uglavnom žive u zasebnim naseljima, mada ih dio živi i s Kmerima. Uglavnom su situirani na jugoistoku zemlje, uz granicu s [[Vijetnam]]om, gdje ih također obitava veliki dio. Treća skupina su [[Vijetnamci]], koji sačinjavaju oko 0.1% stanovništva.<ref name="Popis"/> Oni uglavnom naseljavaju jugoistočni dio zemlje, uz granicu s [[Vijetnam]]om. Iako se [[vijetnamski jezik]], kao i kmerski, ubraja među [[Austroazijski jezici|austroazijske]], zbog činjenice da su Kmeri bili pod utjecajem indijske kulturološke sfere, a Vijetnamci pod kineskom, danas postoji vrlo malo kuturoloških veza među dvama narodima. Etničke tenzije među dvama narodima postoje još od [[Mračno doba Kambodže|Mračnog doba]] ([[16. vijek|XVI.]] – [[19. vijek|XIX. vijek]]), kada su Vijetnamci i [[Tajlanđani]] pokušali porobiti oslabljenu Kambodžu i dominirati cijelom [[Indokina|Indokinom]]. Uz njih, značajniju skupinu čine i [[Kinezi]], kojih također ima 0.1%.<ref name="Popis"/> Većina današnjih Kineza u Kambodži su potomci migranata koji su se u XIX. vijeku doselili u tadašnji [[Francuska Kambodža|francuski protektorat]] u potrazi za poslom. Većina ih živi u gradovima i bave se trgovinom. U zemlji živi omanja grupa [[Tajlanđani|Tajlanđana]], a ranije je postojala i veća koncentracija [[Laošani|Laošana]].<ref name="Popis"/> Domorodačko stanovništvo u planinskim dijelovima zemlje, [[Planinski Kmeri]] ([[kmeri]]: ខ្មែរលើ ''Khmer Loeu''), uvelike se razlikuje od Kmera u ostatku zemlje. Naime, kako su kroz povijest bili geografski dosta izolirani, nisu potpali pod proces kulturološke indizacije te danas imaju jako malo kulturoloških poveznica s Kmerima u ostatku zemlje. ===Religija=== {{main|Religija u Kambodži}} {{bar box |title=Religijska struktura Kambodže<br>prema podacima iz [[2010.]] godine<ref name="pew2010">[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Pew Research Center – Global Religious Landscape 2010 – religious composition by country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219024554/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=2018-02-19 }}.</ref> |titlebar=#ddd |left1='''Religija''' |float=right |bars= {{bar percent|[[Budizam]]|orange|96.9}} {{bar percent|[[Islam]]|green|2.0}} {{bar percent|Narodne religije|red|0.6}} {{bar percent|[[Kršćanstvo]]|yellow|0.4}} {{bar percent|Nereligiozni|Black|0.2}} |caption= }} [[Theravada|Teravadski]] [[budizam]] je službena religija u Kambodži, a prakticira ju više od 95% stanovništva. U zemlji se, prema procjeni, nalazi oko 4,400 manastirskih hramova za prakticiranje [[budizam|budističke]] religije.<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148861.htm |title=Cambodia |publisher=State.gov |accessdate=15 March 2013}}</ref> Budizam u Kambodži je duboko ukorijenjen u [[Hinduizam|hinduizmu]], tantrizmu i animizmu. S druge strane, većina [[Kinezi|Kineza]] i [[Vijetnamci|Vijetnamaca]] u Kambodži prakticira [[Mahajana|mahajaski]] budizam, a kod kineske zajednice prisutni su i elementi [[konfucijanizam|konfucijanizma]] i [[taoizam|taoizma]]. Druga najborjnija religija, iako ju prakticira samo 2% stanovništva, je [[islam]], koji je uglavnom prisutan među [[Cham (narod)|Chamima]], čak 80% kojih prakticira tu religiju; ostatak muslimana uglavnom su [[Malajci]], kojih nema prevelik broj.<ref>{{cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/13400/ramadan-ends-friday-evening/|title=Ramadan Ends Friday Evening|work=Khmer Times – News Portal Cambodia -}}</ref> U religijskoj strukturi prisutne su i narodne religije, dok je [[kršćanstvo]] prakticirano od strane samo 0.4% stanovništva. Udio nereligioznih osoba je izrazito malen i iznosi samo 0.2%. ===Jezici=== Jedini službeni jezik u Kambodži je [[kmerski]], koji spada u skupinu [[Austroazijski jezici|austroazijskih jezika]]. [[Kmerski alafabet|Kmersko pismo]], službeno u zemlji, potječe od južnoindijskog [[Palavsko pismo|palavskog pisma]], nastalog u [[6. vijek|VI. vijeku]]. Iako nije službeni, [[francuski jezik]] je također naširoko prisutan u Kambodži, što je posljedica kolonijalizma. Mnogi stari Kambodžani i danas govore francuski, a isti se koristi kao službeni jezik u nastavi u nekim školama i univerzitetima financiranim od strane francuske vlade. Kambodža je članica [[Frankofonija|Frankofonije]], a [[kambodžanski francuski]], kao dijalekt, još uvijek se koristi u Kambodži, posebice na sudovima. Ipak, od [[1993.]] godine, [[engleski jezik]] počeo je preuzimati primat i postajati najčešće korišteni strani jezik u zemlji. Od [[2002.]], engleski je zamijenio francuski na poštanskim markicama i na valuti.<ref>[https://www.shitennoji.ac.jp/ibu/images/toshokan/kiyo46-20.pdf English Language and its Education in Cambodia, a Country in Transition, Koji Igawa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160817210033/https://www.shitennoji.ac.jp/ibu/images/toshokan/kiyo46-20.pdf |date=2016-08-17 }}. (PDF) . Retrieved on 20 December 2016.</ref> ===Kriminal=== {{main|Kriminal u Kambodži}} Prema podacima iz [[2012.]] godine, Kambodža je imala stopu [[ubojstvo|ubojstva]] od 6.5 na 100,000 stanovnika, s ukupno 964 ubojstva tokom te godine.<ref name=UNODC>{{cite web|url=https://www.unodc.org/gsh/en/index.html|title=UNODC: Global Study on Homicide|publisher=unodc.org}}</ref> Od ostalih oblika kriminaliteta, pljačke su prilično učestale, mada najčešće u obliku sitnih krađa ili džeparenja, a česte mete budu turisti. Oružane pljačke nisu pretjerano česte, ali lak pristup oružuju ih čini potencijalno rastućom kategorijom. Iako je [[prostitucija]] zakonom zabranjena, izrazito je učestala; procjene s početka 90-ih godina navodile su kako u Kambodži radi oko 100,000 seksualnih radnika.<ref name="Barry 1"/> Ipak, serija intervjua iz [[1993.]] godine otkrila je kako posao prostutke ne nosi sa sobom stigmu te se ne smatra društveno neprihvatljivim ponašanjem.<ref name="Barry 1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=p8N-zQGWVf8C&pg=PA137 |pages=137–|title=The Prostitution of Sexuality |first=Kathleen |last=Barry |publisher=NYU Press |year=1996 |isbn=9780814712771 }}</ref> ==Gospodarstvo== {{main|Ekonomija Kambodže}} Kambodža trenutno ima otvoreno tržište ([[tržišna ekonomija]]) i bilježi ubrzan ekonomski rast u posljednjem desetljeću.<ref>[http://latitude.blogs.nytimes.com/2013/04/12/development-and-its-discontent/ ''Development and Its Discontent''] April 12, 2013 New York Times</ref> Procjena nominalnog [[BDP]]-a za [[2017.]] godinu iznosila je [[Američki dolar|$]]20.953 milijardi, dok je per capita dohodak procijenjen na $1,308; iako u porastu, per capita dohodak je i dalje nizak u odnosu na susjedne zemlje. Godine [[1995.]], nominalni [[BDP]] iznosio je samo $2.92 milijarde,<ref>{{cite web |url=http://library.law.columbia.edu/urlmirror/CHRLR/32CHRLR429/cambodia_0196_bgn.html |title=Background Notes: Cambodia, January 1996 |publisher=Bureau of East Asian and Pacific Affairs U.S. Department of State - Economy |date= |accessdate=October 12, 2016 |archive-date=2022-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014104554/http://library.law.columbia.edu/urlmirror/CHRLR/32CHRLR429/cambodia_0196_bgn.html }}</ref> što je potaklo vlast da ukine [[plansko gospodarstvo]] i započne prijelaz na tržišno gospodarstvo.<ref>{{cite journal|last=Chheang|first=Vannarith|title=The Political Economy of Tourism in Cambodia|journal=Asia Pacific Journal of Tourism Research|date=September 2008|volume=13|issue=3|pages=281–297|doi=10.1080/10941660802280414}}</ref> Ta je promjena ubrzo dovela do osjetnog rasta, koji je stagnirao tokom [[1997.]] i [[1998.]] zbog regionalne krize i internih problema, ali je nastavljen već [[1999.]] godine s rastom od 4%. Tokom [[2016.]] godine, Kambodža je napravila nagli skok iz skupine najslabije razvijenih zemalja u skupinu zemalja sa srednjom razinom dohotka, a trend rasta nastavlja se i danas. Najvažnije gospodarske grane su tekstilna industrija i [[turizam]], a značajan doprinos daje i [[poljoprivreda]], koja je i dalje dominantna djelatnost u zemlji.<ref>{{cite journal|last=Weggel|first=Oskar|title=Cambodia in 2005: Year of Reassurance|journal=Asian Survey|date=January 2006|volume=46|issue=1|pages=158|doi=10.1525/as.2006.46.1.155}}<!--|accessdate=9 February 2013--></ref> Uslužne djelatnosti mahom su orijentirane na trgovinu, a nedavno su se pojavili i izvještaji o otkriću [[nafta|nafte]] i [[zemni plin|plina]] u moru. Aktualna vanjska politika Kambodže bazira se na njegovanju dobrih odnosa sa susjedima (posebice [[Tajland]]om i [[Vijetnam]]om), ali i na integraciji u regionalne ([[ASEAN]]) i globalne ([[WTO]]) organizacije. Neki od glavnih ekonomskih problema su loš obrazovni sustav i nedostatak kvalitetne radne snage, posebice u osiromašenim selima, gdje se stanovništvo bori s nedostatkom osnovne infrastrukture. ==Kultura== {{main|Kambodžanska kultura|Kambodžanska književnost|Ples u Kambodži|Sport u Kambodži}} [[File:Vorvong-Sorvong-tale-Pavie9.jpg|220px|thumb|left|Ilustracija legende o braći [[Vorvong i Sorvong|Vorvongu i Sorvongu]], nastala tokom [[19. vijek|XIX. vijeka]].]] Historijski gledano, mnogi su faktori doprijnijeli formiranju kambodžanske kulture. Inicijalni utjecaji dolazili su od [[Theravada|teravadskog]] [[budizam|budizma]] i [[hinduizam|hinduizma]], dok je poseban kulturološki utjecaj imala [[Angkor]]ska kultura. U suvremenom dobu, [[Francuski kolonijalni imperij|francuski kolonijalizam]] je snažno utjecao na formiranje kambodžanske kulture, a u najnovijem vremenu je i ona potpala pod utjecaj [[globalizacija|globalizacije]]. Kultura Kambodže ne uključuje samo kulturološke običaje i ostavštinu etničke većine u nizinskom predjelu zemlje, već i kulturu 20-ak planinskih plemena znanih kao [[Planinski Kmeri]], što je naziv kojega je skovao [[Norodom Sihanouk]] kako bi potaknuo jedinstvo između stanovnika nizinskih i planinskih predjela. Najraniji zapisi kambodžanske historije nastali su na [[Rukopisi na palminim listovima|palminim listovima]]; knjige od palminih listova sadrže bilješke o [[Kmeri|kmerskim]] legendama, ''[[Reamker]]'' (kambodžansku verziju ''[[Ramajana|Ramajane]]''), priče o nastanku [[budizam|budizma]] i druge tekstove. Kako bi zaštitile od vlade i klime, te se knjige umataju u platno.<ref>[https://web.archive.org/web/20080924135657/http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/ A Khmer pagoda stores unique leaf prayer books]. english.vietnamnet.vn (23 September 2008).</ref> [[Kambodžanska književnost]] generalno se dijeli na pisanu, koja je mahom nastajala na dvorovima i u budističkim hramovina, te usmenu, koja se u formi legendi prenosila kroz generacije. Kralj [[Ang Duong]] jedan je od najznačajnijih predstavnika dvorske književnosti, napisavši nekoliko značajnih romana tokom [[19. vijek|XIX. vijeka]]; iz tog perioda datiraju i ''[[Kambodžanske kraljevske kronike]]'', važni historijski tekstovi koji dokumentiraju kambodžansku historiju od [[1430.]] godine do početka [[16. vijek|XVI. vijeka]].<ref>{{cite web |url=http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1971/JSS_059_2h_Chandler_EighteenthCenturyInscriptionFromAngkorWat.pdf |title=AN EIGHTEENTH CENTURY INSCRIPTION FROM ANGKOR WAT - by David P. Chandler |publisher= Siamese Heritage Protection Program |date= |accessdate=May 12, 2015}}</ref> Period francuske kolonizacije uvelike je utjecao na modernizaciju kambodžanske književnosti, iako je u vrijeme režima [[Crveni Kmeri|Crvenih Kmera]], zbog državnog progona intelektualaca, ista doživjela značajnu stagnaciju. Usmena književnost bogata je kmerskim legendama i pričama iz kmerskog folklora koje su se inicijalno prenosile usmenom predajom, a tek su u [[19. vijek|XIX.]] i [[20. vijek|XX. vijeku]] dobile i svoje pisane zapise te su bile podloga za mnoga djela suvremene kambodžanske književnosti.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=7LvQXeJ2Dcs A la rencontre des conteurs de légendes du Cambodge]</ref> Među poznatijim legendama iz kmerskog folklora su ona o braći [[Vorvong i Sorvong|Vorvongu i Sorvongu]], dvojici kmerskih prinčeva koji, nakon što su izgubili ugled, moraju odraditi seriju iskušenja kako bi ga ponovo stekli, te ona o braći [[Preah Ko i Preah Keo|Preah Kou i Preah Keu]], koja je izrazito popularna među narodom. Iako su suvremeni urbani centri uvelike osjetili val modernizacije i globalizacije, ruralni dijelovi zemlje još su uvelike zadržali elemente kmerske kulture razvijene još tokom [[Kmersko Carstvo|Kmerskog Carstva]], a koje su posebno vidljive u odjeći, hrani i plesu. Upravo je ples jedna od najupečatljivijih odlika suvremene kambodžanske kulture, a dijeli se na tri glavne kategorije - [[kmerski klasični ples]], narodni ples i društveni plesovi. [[Kmerski klasični ples]], za kojeg većina smatra da je nastao u vrijeme [[Angkor]]a (mada postoji skupina naučnika koja ga smatra varijacijom [[sijam]]skog plesa), zapravo je stilizirani performans kojeg plešu i muškarci i žene, a koji se uglavnom izvodi u pratnji ''[[pinpeat]]'' ansambla uz vokale; njegova funkcija istovremeno je i za užitak, ali i ceremonijalna,<ref name=UnescoDance>{{cite web|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00060 |title=UNESCO Culture Sector – Intangible Heritage – 2003 Convention : |publisher=Unesco.org |accessdate=15 March 2013}}</ref> s obzirom da su se često izvodili prilikom različitih obreda ili prezentacije priča iz kmerskog folklora.<ref name=Cravath1968>{{cite journal|author=Cravath, Paul |year=1986|jstor=1124400 |doi=10.2307/1124400|title=The Ritual Origins of the Classical Dance Drama of Cambodia|journal=Asian Theatre Journal|volume=3|issue=2|pages=179–203}}</ref> Službeni naziv plesa je "Teatar kraljevskog bogatstva" ([[kmerski]]: របាំព្រះរាជទ្រព្យ ''Robam Preah Reach Trop''). Narodni ples, koji se uglavnom izvodi uz [[mahori]] glazbu, slavi različite kulturološke i etničke skupine Kambodže. Ruralnog porijekla i znatno svjetovniji u svom pristupu,<ref name=FolkDance>[[Sam-Ang Sam|Sam, Sam-ang]] & Sam, Chan Moly (Winter 2003) [https://web.archive.org/web/20090915000000*/http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf Khmer Folk Dance], Khmer Studies Institute; Newington, CT; {{ISBN|0-941785-02-5}}</ref> narodni plesovi su osjetno neformalni i manje stilizirani u odnosu na klasični ples. Posljednja kategorija, ona društvenih plesova, uglavnom je prisutna tokom banketa i sličnih socijalnih okupljanja; među iste se ubrajaju narodni plesovi [[romvong]], [[romkbach]], saravan i lam leav, ali i zapadni plesovi poput [[bolero (ples)|bolera]], [[madison (ples)|madisona]] ili [[cha-cha]]. Uz ples, glazba je također važan dio kambodžanske kulture. Glazba se dijeli na tradicionalnu i modernu. Tradicionalni glazbeni oblici prisutni su još od [[Kmersko Carstvi|Kmerskog Carstva]]<ref name=umbc>[http://www.umbc.edu/eol/cambodia/histcmus.htm Cambodian music history]. umbc.edu</ref> te su često bili izvođeni uz plesove; primjer toga je [[mahori]] glazba, koja se izvodila uz kraljevski ples [[aspara|asparu]]. Ruralni oblici glazbe su ''chapei'', koji se sastojao od [[a cappella]] pjevanja u pratnji gitare (između stihova), te ''a yai'', koji je zapravo oblik lirskog pjesništva. Popularna glazba počela se značanije razvijati od 60-ih godina, a uz standardno korištenje zapadnih stilova, česte su i kombinacije tradicionalne glazbe sa suvremenim, zapadnim tendencijama. [[Sinn Sisamouth]] i [[Ros Serey Sothea]], koji su djelovali tokom 60-ih i 70-ih godina, smatraju se pionirima kambodžanskog popa. Tokom režima [[Crveni Kmeri|Crvenih Kmera]], brojni pjevači i izvođači popularne glazbe su ubijeni,<ref>{{cite book|last=Ringer|first=Greg|title=Killing Fields|year=2002|publisher=Charles Scribner's Sons|location=New York|pages=368–370}}</ref> što je dovelo do opadanja glazbene produkcije tokom tog perioda; uz to, Kmeri su uništili veliki broj originalnih snimki iz tog perioda. Preporod kambodžanskog stila uslijedio je tokom 80-ih i 90-ih godina, kada je izbjeglica Keo Surath u [[SAD|Sjedinjenim Državama]] započeo s obnovom kambodžanske glazbe. Suvremeni period donio je porast popularnosti ''[[kantrum]]a'', tradicionalne glazbe [[Sjeverni Kmeri|Sjevernih Kmera]], kombinirane s modernom instrumentacijom.<ref>{{cite web|url=http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/cambodia_527 |title=Cambodia : National Geographic World Music |publisher=Worldmusic.nationalgeographic.com |date=17 October 2002 |accessdate=16 March 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120818104047/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/cambodia_527 |archivedate=18 August 2012 }}</ref> Iako brojni sportovi sve više dobivaju na popularnosti, razvoj profesionalnog sporta u Kambodži uvelike zaostaje za Zapadom, mahom zbog loših ekonomskih uvjeta u zemlji. [[Nogomet]] je najpopularniji sport, a u Kambodžu ga uveli [[Francuzi]] te je odmah postao popularan među narodom.<ref>{{cite web|url=http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080626194544/http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp |archivedate=26 June 2008 |title=AFF- The official site of the ASEAN Football Federation |publisher=Web.archive.org |date=26 June 2008 |accessdate=16 March 2013}}</ref> [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Kambodže|Kambodžanska reprezentacija]] je svoj najbolji plasman na međunarodnom natjecanju ostvarila [[1972.]] godine, osvojivši četvrto mjesto na [[AFC Azijski kup 1972.|Azijskom kupu]] u [[Tajland]]u; bio je to ujedno i jedini njihov nastup na kontinentalnom prvenstvu. Prvi nastup na [[Olimpijske igre|Olimpijskim igrama]] imali su [[1956.]] godine, kada su poslali dvojicu natjecatelja u konjičkim sportovima. Brojni tradicionalni sportovi također su popularni, a među iste se ubrajaju utrka zmajevim brodovima, utrka bivola, borilačke vještine [[bokator]] i [[pradal serey]] te tradicionalno kmersko hrvanje. == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Cambodia}} * {{CIA World Factbook link|cb|Cambodia}} * [https://web.archive.org/web/20080703234535/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/cambodia.htm Cambodia] from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Asia/Cambodia}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13006539 Cambodia profile] from the [[BBC News]] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90520/Cambodia Cambodia] at ''[[Encyclopædia Britannica]]'' * Cambodia – Traveling the [http://www.tourismcambodia.com/ far east] * {{Wikiatlas|Cambodia}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=KH Key Development Forecasts for Cambodia] from [[International Futures]] ;Vlada * [http://www.norodomsihanouk.info/ King of Cambodia, Norodom Sihanouk] Official website of former King Norodom Sihanouk {{fr icon}} * {{cite web|url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.frame.html |title=Cambodia.gov.kh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061005044434/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.view.html |archivedate=5 October 2006 |deadurl=yes |df= }} Official Royal Government of Cambodia Website (English Version) * [http://www.mfaic.gov.kh/ Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation] * [https://web.archive.org/web/20020202171903/http://www.mot.gov.kh/ Ministry of Tourism] '''Civilno društvo''' * [http://ccc-cambodia.org/ Cooperation Committee for Cambodia (CCC)] * [http://adhoc-cambodia.org/ Cambodian Human Rights and Development Association (ADHOC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101230020740/http://www.adhoc-cambodia.org/ |date=2010-12-30 }} * [http://www.cchrcambodia.org/ Cambodian Center for Human Rights (CCHR)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210322174010/http://www.cchrcambodia.org/ |date=2021-03-22 }} * [http://www.licadho-cambodia.org/ Cambodian League for the Promotion and Defense of Human Rights (LICADHO)] * [http://www.actioniec.org/ Action IEC Working For Cambodian Community Education Through Media and Culture]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2011&country=8009 Freedom in the World 2011: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111023143655/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2011&country=8009 |date=2011-10-23 }} * [http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&year=2011&country=8009 Freedom of the Press 2011: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107104436/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&year=2011&country=8009 |date=2012-01-07 }} {{Azija}} {{Zemlje članice Pokreta nesvrstanih}} {{Frankofonija}} {{Izabran}} [[Kategorija:Kambodža| Kambodža]] [[Kategorija:Države u Aziji]] n6wihau1e5lsc2fg0mi0r908h653jfs Konzervativizam 0 6665 42590165 42229360 2026-05-10T00:11:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590165 wikitext text/x-wiki '''Konzervativizam''' je određeno stanje duha, način mišljenja o čovjeku i društvu koji je usredotočen na čuvanje postojećeg političkog, društvenog i gospodarskog poretka. To je stajalište pojedinca i skupina, koje se protive promjenama postojećeg stanja. Danas se izraz rabi u različitim značenjima, pa se govori o političkom, kulturnom, vjerskom i jezičnom konzervativizmu. Konzervativizmom se naziva i posebna politička taktika i metoda djelovanja koja podupire ''[[status quo]]'', ravnotežu, pomirljivost i kompromis, te oklijevanje prema promjenama. To se značenje uvriježilo i u običnom govoru, pa se pod konzervativizmom misli na sve što je suzdržano, oprezno, skeptično i nesklono naglim promjenama.<ref name=SR96>Ravlić, 2013., str. 96.</ref> Kao [[ideologija]], konzervativizam se oblikuje u 19. stoljeću, u sukobu s [[Liberalizam|liberalizmom]] i [[Socijalizam|socijalizmom]]. Za njegovo nastajanje presudna je [[Francuska revolucija]]. Njezin prvi i najveći kritičar [[Edmund Burke]] smatra se ocem modernog konzervativizma, a revolucionarne ideje i politike trajan su predmet osporavanja konzervativaca. Izraz konzervativizam skovan je polovicom 19. stoljeća. Podrijetlo ima u latinskoj imenici ''conservatio'', koja od kraja srednjeg vijeka ulazi u europske jezike u značenju "očuvati nešto od kvarenja ili uništenja". Na prijelazu između 18. i 19. stoljeća u engleskom se jeziku izraz rabi u političkom značenju očuvanja postojećeg političkog poretka. U Francuskoj je između 1818. i 1820. izlazio list ''La Conservateur'', kojeg je uređivao romantičarski pisac [[Rene de Chateaubriand]], koji je zastupao ideju obrane staroga poretka.<ref name=SR96/> == Elementi konzervativizma == [[Datoteka:EdmundBurke1771.jpg|minijatura|Edmund Burke]] U svojem ogledu ''Konzervativizam kao ideologija'' (1957.), [[Samuel P. Huntington]] tvrdi da konzervativizam nije bio uska ideologija opravdanja aristokratskog otpora [[Francuska revolucija|Francuskoj revoluciji]]. [[Edmund Burke]] je istim konzervativnim argumentima branio ne samo feudalne francuske institucije, nego također komercijalne engleske i tradicionalne indijske. Konzervativizam nije ni autonomni sustav općevažećih ideja kao što su poredak, ravnoteža i umjerenost, koje svaka inteligentna osoba može prihvatiti. On se u povijesti pojavljuje samo u vrijeme velikih političkih previranja. Za Huntingtona je konzervativizam sustav ideja koje služe za obranu uspostavljenih institucija kada su one izvrgnute temeljitom napadaju. U normalnom stanju stvari postoji skup razboritih maksima, npr. da postojeće institucije utjelovljuju mudrost prošlih naraštaja, da su predrasude, iskustvo i običaji bolji vodiči nego razum, logika i apstrakcije, ali imaju slab politički rejting. No, kad se pojavi nešto poput Francuske revolucije, te maksime postaju političke životne istine kojima se može objasniti stanje i povesti mase ljudi. Kad su ugroženi temelji društva, konzervativna ideologija podsjeća ljude na nužnost nekih institucija i poželjnost postojanja drugih. To objašnjava ponašanje nekih liberala koji, suočeni s napadima radikala s lijeva na liberalizam, razvijaju konzervativnu obranu vlastitih liberalnih institucija. Burke je sam bio [[Vigovci|vigovski]] liberal. Iako Huntingtonovo razmatranje ima više problematičnih točaka, ono ipak upozorava na bitnu os konzervativne ideologije: ideja obrane postojećeg poretka, autoriteta, etabliranih institucija, [[Tradicija|tradicije]], svega što bi on nazvao temeljima društva.<ref>Ravlić, 2013., str. 96. - 97.</ref> Hrvatski pravnik [[Šefko Kurtović]] naveo je da je filozofija konzervativizma "mijenjati čuvajući ono što još vrijedi".<ref name=SK57>Kurtović, 1993., str. 57.</ref> === Poredak === Ideja poretka ključna je za konzervativnu misao. Poredak se održava tradicijom, navikom pokoravanja. [[Racionalizam]], ideja o slobodnom umu, shvaćen je kao subverzivno učenje koje ruši temelje svake legalnosti. Za konzervativce uloga zakona nije održavanje slobode, nego čuvanje poretka. Za njih je sloboda uvijek udružena s redom i poretkom. Burke je pisao: "Jedina sloboda na koju mislim jest sloboda povezana s redom; sloboda mora postojati zajedno s redom i vrlinom, inače je nema". Moderni konzervativac [[Robert Nisbet]] zaključio je: "Prava sloboda nije utemeljena na negativnoj psihologiji puštanja. Njezini su korijeni u pozitivnim činima posvećivanja ciljevima i vrijednostima. Sloboda pretpostavlja autonomnu egzistenciju vrijednosti koje čovjek želi slobodno slijediti i prema njima živjeti". Za konzervativce bez prava nema države. Prema konzervativnom shvaćanju zakoni obvezuju, bez obzira na suglasnost, i ne treba vjerovati u racionalnost kao osnovu pojedinačnog i društvenog života. Pozivajući se na bezuvjetnu valjanost prava, konzervativizam je prirodno razvio ideju o [[suverenost]]i kao izvoru prava. Suverenost je neotuđivo i nedjeljivo pravo donošenja odluke i onaj tko u državi ima to pravo smatra se suverenom. Povezivanjem legalnosti i suverenosti nastaje kozervativna ideja obveze - ljudi moraju slušati suverenu vlast jer se ona ne zasniva na njihovoj suglasnosti, već na pravu. Pravo se poštuje bezuvjetno, pa nije moguće poslušnost uvjetovati suglasnošću. Konzervativna misao polazi od stava da prošle odluke obvezuju. Štoviše, engleski su konzervativci tvrdili da je "zakon to bolji što je stariji". Prema konzervativnim autorima, vlast ne dijeli pravdu nego slijedi pravo, a izvor prava je u moralnim normama, a one ne nastaju nekim postupkom racionalnog odlučivanja, već sponatno.<ref>Ravlić, 2013., str. 97.</ref> === Autoritet === Za mnoge konzervativce, liberalizam je trojanski konj [[Totalitarizam|totalitarizma]]. Stalnim rušenjem tradicionalnih autoriteta on slabi društvenu strukturu, ohrabruje nastanak mase i zatiranje [[Individualizam|individualnosti]] te time utire put totalitarnom gospodaru. Pritom konzervativci razlikuju [[moć]] i [[autoritet]]. Prema Robertu Nisbetu, moć je jednostavno primjena sile bez pristanka, što se događa i u [[diktatura]]ma i u [[Egalitarizam|egalitarističkim]] demokracijama. Autoritet je, međutim, zasnovan na pristanku i obvezi, on proizlazi iz "ciljeva i funkcija koje zahtijeva odgovor i darovitost" ljudi. Autoritet za konzervativce nije tek nužno zlo niti proizlazi iz ugovora slobodnih pojedinaca, nego se razvija prirodno, kao dio prirodnog oblika društvenog života koji se ne može promijeniti nikakvim izvedenim tvorbama. Roditelji imaju autoritet nad djecom bez ikakva prethodnog ugovora ili sporazuma. Autoritet se razvija iz prirodne nužnosti. On je ukorijenjen u prirodi društva i u svim institucijama. Za dobro je društvo važno da postoji i razvija se mnoštvo autoriteta koji služe raznim oblicima života. Svatko treba vodstvo, potporu i sigurnost spoznajući gdje mu je mjesto i što se očekuje od njega. Iz isticanja važnosti autoriteta proizlazi naglašavanje uloge vodstva i discipline.<ref>Ravlić, 2013., str. 97. - 98.</ref> Za konzervativce je prirodna struktura društva [[Hijerarhija|hijerarhijska]]. Socijalne su nejednakosti neizbježna posljedica ustroja društva koje se temelji na prirodnim nejednakostima. Kao što mozak, srce i pluća obavljaju različite funkcije unutar tijela, različiti staleži i skupine koje čine društvo imaju svoje specifične uloge. Država je organski izraz različitih skupina i korporacija u društvu; putem nje one se žele izraziti, a ona nastoji biti "agencija" tih skupina. Konzervativci odbijaju politizaciju i uvlačenje mase u upravljanje državom. Građani su kao djeca unutar obitelji - treba im vođenje i disciplina. Valja ih naučiti da budu svjesni svojih dužnosti i obveza, a ne samo svojih prava. Autoritet države prirodno je nužan i provodi se za dobro građana, ali će većina konzervativaca brzo reagirati protiv neopravdane uporabe vladinih ovlasti. Vlada mora biti ograničena u tom smislu da ne može i ne smije pokušati promijeniti ljudska bića. Politika treba biti ograničena na pomirbu sukoba između skupina i pojedinaca, i ne smije biti zaokupljena moralno ispravnim i pogrešnim. Za modernog konzervativca [[Michael Oakeshott|Michaela Oakeshotta]], vlada se ne treba baviti time što je moralno ispravno, a što nije, njezina zadaća nije da pravi ljude dobrima ili čak boljima. Ona nije nužna zbog neke prirodne izopačenosti čovječanstva, nego samo zbog "stalne sklonosti ljudi prema neobičnostima".<ref>Ravlić, 2013., str. 98.</ref> === Ljudska nesavršenost === Konzervativizam ima pesimističan pogled na ljudsku prirodu. Za razliku od liberala, koji pojedinca vidi racionalnim bićem sposobnim za sporazumijevanje s drugima kako bi poboljšali svoj život i imutak, za konzervativce su ljudi pogrešiva, ograničena, poluracionalna bića čije se ponašanje ne može poboljšati. Ljudi su moralno nesavršena bića, njihove su intelektualne sposobnosti ograničene, a ljudski su poslovi odviše složeni. Konzervativci su stoga uvelike zaokupljeni osobnim karakterom. Za njih ljudi provode svoje živote boreći se s velikim silama iskušenja, svakodnevno se suočavajući s tradicionalnim porocima - sklonošću zadovoljstvu, a ne ispunjavanju dužnosti, pogreškama samoljublja i samopraštanja i drugima. Ti se poroci mogu svladati samo disciplinom, vjerom i institucionalnim ograničenjima. Zato je za Burka prva pretpostavka postojanja društva obuzdavanje ljudskih nagona, ograničavanje njihovih sklonosti i podčinjavanje njihovih strasti. Ljudska se bića mogu civilizirati samo ako se onemogući izražavanje njihovih nasilnih i antisocijalnih nagona. Konzervativci stoga ističu ulogu tradicionalnih institucija - obitelji, crkve, vlade, korporacija, škole - koje imaju zadaću razviti u čovjeku osjećaj osobne discipline, hrabrosti i motivacije, te suzbiti ili ograničiti pogreške koje ljudi čine. Stoga je konzervativni pisac [[Peter Viereck]] definirao konzervativizam kao "političku [[Sekularizam|sekularizaciju]] učenja o [[Istočni grijeh|istočnom grijehu]]". Prema njegovu mišljenju, institucije moraju činiti ono što ljudi ne mogu: osigurati strukture koje će nadomjestiti ograničenja ljudske prirode, ali čuvajući ljudski potencijal za konstruktivno djelovanje. Iz osnovnog uvida u ljudsku nesavršenost i pogrešivost proizlazi konzervativni pristup politici, suprotstavljen radikalno reformističkim, revolucionarnim i totalitarnim pokretima koji su obilježili povijest od vremena Francuske revolucije. Za [[Noel O'Sullivan|Noela O'Sullivana]], konzervativizam je "filozofija nesavršenosti, vezana za ideju granica i usmjerenja prema obrani jednog stila ograničene politike". Burke se borio protiv "duha inovacije", pukog obožavanja promjene radi nje same. Taj duh inovacije posebice je smrtonosan kada se primjenjuje na ljudske institucije. Za Oakeshotta je moderna povijest Europe "zatrpana projektima racionalističke politike". Konzervativci svoje ideje više temelje na iskustvu i stvarnosti, izbjegavajući doktrinarne sheme. Za njih reforme i revolucije često izazivaju veće patnje od dotadašnjih. Ne činiti ništa ne može biti bolje nego činiti nešto i konzervativci će uvijek nastojati osigurati da "liječenje ne bude gore od bolesti".<ref>Ravlić, 2013., str. 98. - 99.</ref> === Tradicija === [[Datoteka:Tradition-Warner-Highsmith.jpeg|minijatura|[[Olin Levi Warner|Warnerova]] ''Tradicija'', brončani zabat na glavnom ulazu Kongresne knjižnice u Washingtonu, SAD.]] Bitna ideja konzervativizma jest obrana [[Tradicija|tradicije]], čuvanje uspostavljenih običaja i institucija. Upravo zato što toliko traju, institucije treba čuvati. Povijest i nije drugo do stečeno, prenošeno i institucionalizirano iskustvo naraštaja. Ona se izražava postojanošću struktura, navikama i predrasudama koje se prenose naraštajima. Sadašnjost nije slobodna za svakovrsnu konstrukciju, kako tvrde racionalistički konstrukcionisti. Temelj političkog života jest povijesna zajednica koju tvore mnogi naraštaji ljudskih bića, oblikovani samosvjesnim tradicijama svojih nacija i zemalja. Ta povijesna tradicija stvara uvjete života suvremenika i oni se ne mogu promijeniti bez velikih šteta. Edmund Burke je to jezgrovito izrekao tvrdnjom da "prošlost mora stvarati sadašnjost". On je opisivao društvo kao partnerstvo prošle, sadašnje i buduće generacije (između živih, mrtvih i onih koji se tek trebaju roditi). Za Burka "ljudi koji ne gledaju naprijed, na potomstvo, nikad ne gledaju ni natrag, na svoje pretke". Tradicija je, kako kaže [[Gilbert Keith Chesterton]], "demokracija mrtvih" u kojoj oni čija je jedina zasluga da tumaraju po zemlji moraju poštovai doprinos ili glasove svojih prethodnika. Tradicija izražava skupljenu mudrost prošlosti koja se čuva u institucijama. Pravi ustav jednog naroda nije komad papira, on živi u povijesti njegovih institucija. Progresisti vide sadašnjost kao početak budućnosti, a za konzervativce ona je posljednja točka do koje je dospjela prošlost u svom neprekidnom razvoju. Mi ne možemo znati gdje smo, a još manje kamo idemo, dok ne znamo gdje smo bili - to je stajalište osvještenog konzervativca. Konzervativci obožavaju tradiciju i zbog toga što ona pojedincu daje osjećaj pripadnosti i stabilnosti, priskrbljuju ljudima identitet i osjećaj ukorijenjenosti. Promjene su putovanje u nepoznato, stvaraju neizvijesnost i nesigurnost.<ref>Ravlić, 2013., str. 99.</ref> === Organicizam === Konzervativizam je u osnovi [[Antiindividualizam|antiindividualistički]] usmjeren, te ističe skupinu umjesto pojedinca. Istina , u suvremenosti, osobito u SAD-u, uz [[Organicizam|organicistički]] ili [[tradicionalni konzervativizam]], govori se o [[Individualizam|individualističkom]] ili [[Libertarijanističi konzervativizam|libertarijanističkom konzervativizmu]], koji se vezuje uz uspon [[Neokonzervativizam|neokonzervativizma]]. Međutim, uporaba izraza ''individualistički'' može se pripisati specifičnom značenju izraza [[Liberalizam u SAD-u|liberalizam]] i [[Konzervativizam u SAD-u|konzervativizam]] u SAD-u. U biti konzervativizam je organicistički. Pojedinac je dio društvenih skupina kojima pripada, u koje se ukorjenjuje; to su [[obitelj]], prijatelji, posao ili rad, mjesna zajednica ili čak [[nacija]]. Te skupine daju pojedinčevu životu sigurnost i značenje. Za konzervativce je obitelj temelja društvena skupina i društvena institucija, proizvod prirodnih društvenih pobuda kao što su ljubav, skrb i odgovornost. Ona svim članovima daje sigurnost i o njima se brine, uči pojedince vrijednostima dužnosti i nužnosti poštovanja drugih. Za konzervativce sloboda ne znači puštanje pojedinca na miru, nego svjesno prihvaćanje društvenih obveza i obavljanje svojih dužnosti. Društvene skupine oblikuju se prirodno, proizlaze iz prirodnih nužnosti. Društvo postoji prije pojedinca, ono pomaže oblikovati individualni karakter i osobnost. Ono nije nešto mehaničko, nije stroj čiji su dijelovi pojedinačno razdvojeni i zamjenjivi. Društvo je organska cjelina, sustav skupina, a ne puki zbroj pojedinaca. Ono je živa stvar, organizam, čiji dijelovi rade zajedno kao mozak, srce, pluća i jetra unutar ljudskog organizma. Društvo je organsko u artikuliranosti svojih institucija i uzajamnosti odnosa svojih funkcija, kao i u svojem nužnom, neponištivom i kumulativnom razvoju kroz vrijeme. Svaki dio toga organskog društva - obitelj, crkva, vlada - ima posebnu ulogu u funkcioniranju cjeline i odražava zdravlje društva. Ono nije stroj, umjetni proizvod, nego prirodna stvar koja raste i razvija se prema svojim pobudama. Najopasnije je dirati u prirodni tok stvari, npr. uvođenjem kontrole rađanja, izazivanjem prirode umjetnim izumima, ulaženjem u genetski lanac i način na koji priroda uspostavlja ravnotežu. Jedan pogrešan korak u prirodnom lancu može pokvariti sve, uništiti napore naraštaja. [[Joseph de Maistre]], koji je Francusku uspoređivao sa starim hrastom što širi svoje grane i pruža hlad Europi, kaže da se jedno drvo može posjeći za nekoliko sati, a potrebne su stotine godina da ono naraste. Ako se posiječe, to se više ne može popraviti. Slično je sa svim umjetnim i nepromišljenim promjenama kojima čovjek narušava prirodu.<ref>Ravlić, 2013., str. 99. - 100.</ref> === Religija === Konzervativizam je među velikim političkim ideologijama jedinstven po svom isticanju Crkve i judeo-kršćanskog morala. Svi razni konzervativci, a među njima najviše Burke, bili su zgranuti [[Jakobinci|jakobinskim]] udarima na Crkvu u Francuskoj. Konzervativizam ističe društvenu vrijednost [[Religija|religije]]. Religija je bitan socijalni cement društva. Za Burka je ona "čovjekova kopča u ovom inače nerazumljivom i zato neprijateljskom svijetu". To je moralna tvornica koja opskrbljuje društvo skupom zajedničkih vrijednosti i uvjerenja što su svakom društvu potrebna da bi ga održala na okupu. Nisbet primjećuje da je za politički konzervativizam važan jedino institucionalni aspekt religije. Institucionalna crkva ima dvije bitne vrijednosti: ona ptiče pripisivanje određene svetosti vitalnim političkim institucijama i odnosima, i drugo, crkva ima ulogu moralnog nadzornika nad državnim vlastima i njihovim samovoljnim postupcima. [[Demokršćanstvo|Demokršćanske]] stranke diljem Europe otvoreno promoviraju [[Kršćanstvo|kršćanske]] vrednote, a talijanski su demokršćani imali posebno bliske odnose s [[Vatikan]]om. [[Anglikanska Crkva]] često se opisuje kao "[[Konzervativna stranka (Ujedinjeno Kraljevstvo)|Konzervativna stranka]] na molitvi".<ref name=SR100>Ravlić, 2013., str. 100.</ref> === Domoljublje === [[Datoteka:PledgeOfAllegiance1899.jpg|minijatura|Učenička zakletva zastavi, Washington, SAD, 1899.]] Ljubav prema vlastitoj zemlji važan je element svake vrste konzervativizma. [[Domoljublje]] je istodobno prirodan i zdrav nagon. Osjećaj privrženosti i ljubavi koje imamo prema svojoj obitelji treba proširiti na [[Nacija|naciju]] i zemlju. Zato plaćamo poreze i spremni smo uzeti oružje da je branimo. Konzervativci vezuju vrijednost patriotizma s kulturom. Naš jezik, simboli, iskustva, sve to dijelimo s našim sudržavljanima, a državljanima drugih zemalja. Kultura se prenosi s generacije na generaciju i povezuje se u nacionalnom pamćenju. Za konzervativce je čovječanstvo skup nacija od kojih svaka teži održati poseban karakter i jedinstvenost, stvarajući prirodnu branu sumnjičavosti prema namjerama i ponašanju drugih nacija. Konzervativci [[Nacionalna država|nacionalnu državu]] ne smatraju samo političko-teritorijalnom jedinicom, nego moralnim poretkom.<ref name=SR100/> === Vlasništvo === Konzervativno uzdizanje sigurnosti [[Vlasništvo|vlasništva]] proizalazi iz njegove vezanosti za [[legalizam]], [[Tradicija|tradiciju]] i [[autoritet]]. Liberali smatraju vlasništvom važnim za razvoj osobe. Konzervativci će tome dodati da bez sigurnosti vlasništva nitko ne može imati pouzdana očekivanja od budućnosti, poredak postaje nesiguran te se povećava mogućnost [[Anarhija|anarhije]]. Vlasništvo je oblik zaštite, donosi sigurnost u svijetu neizvjesnosti, a vlasnici su glavni održavatelji reda i zakonitosti jer su najzainteresiraniji za održavanje poretka, za poštovanje zakona, autoriteta i društvenog poretka. Konzervativci stoga osobito poštuju zemljišno vlasništvu. Prema Burku, mnogo je lakše svakom građaninu usaditi smisao za važnost poretka ako on putem svoje imovine ima dio u društvu. A taj dio nikad nema težinu za svijest i savjest pojedinca ako nije riječ o vlasništvu u obliku zemlje ili neke druge nepokretne imovine. [[Joseph Schumpeter]] dokazivao je da je uspjeh socijalizma olakšan djelovanjem nekih štetnih sila protiv vlasništva. Tvrdio je da [[Kapitalizam|kapitalistički]] proces oduzima život samoj ideji vlasništva time što običnim paketom dionica zamjenjuje zidove i strojeve tvornice. Uz očuvanje poretka, vlasništvo je za konzervativce proširenje individualne osobnosti. Ljudi se ostvaruju kroz ono što imaju. Usto, vlasništvo je izraz kontinuiteta društva jer nije nastalo tijekom jednog naraštaja. Zadaća je sadašnje generacije čuvati ga za sljedeće.<ref name=SR101>Ravlić, 2013., str. 101.</ref> == Oblici konzervativizma == Konzervativizam se izvorno pojavljuje kao otpor modernizaciji, kao način mišljenja koji ističe važnost određenih duhovnih i materijalnih interesa uništenih ili barem potisnutih nastankom modernog građansko-individualističkog, industrijskog i tržišno-konkurencijskog društvenog stanja te kao suprotnost liberalizmu kao ideologiji napretka. Možemo govoriti o trima fazama ili oblicima konzervativizma: autoritarnom ili [[Reakcija (politika)|reakcionarnom konzervativizmu]], [[Paternalistički konzervativizam|paternalističkom]] ili umjerenom konzervativizmu te [[Liberalni konzervativizam|liberalnom konzervativizmu]] ili [[Neokonzervativizam|neokonzervativizmu]].<ref name=SR101/> === Autoritarni konzervativizam === [[Reakcija (politika)|Reakcionarni]] ili autoritarni konzervativizam pojavljuje se potkraj 18. i početkom 19. stoljeća kao reakcija na [[Francuska revolucija|Francusku revoluciju]], odnosno kao suprotnost ideologiji liberalizma čije su ideje potaknule [[Američki rat za neovisnost]] i Francusku revoluciju. U vrijeme Revolucije, glavni branitelj autokratske vladavine bio je francuski političar i mislilac [[Joseph de Maistre]]. Za njega je uzor savršene vladavine [[Papa|papina]] vlast nad [[Katolička Crkva|Crkvom]]. De Maistre se zalagao za obnovu apsolutne vlasti nasljedne [[Monarhija|monarhije]]. Vjerovao je u prednost neupitnog prihvaćanja tradicionalnog autoriteta, u organsko društvo povezano "prijestoljem i oltarom". Njegova je glavna zamisao bila očuvati poredak koji sam po sebi može ljudima dati zaštitu i sigurnost. Revolucija, pa čak i reforma, može oslabiti lance koji drže ljude zajedno i prouzročiti pad u kaos i ugnjetavanje. Tijekom 19. stoljeća, europski su konzervativci bili skloni vrijednostima autokratske vladavine. Ona je bila posebno ukorijenjena u [[Rusko Carstvo|Rusiji]], gdje je car [[Nikola I., ruski car|Nikola I.]] obznanio moto "[[pravoslavlje]], autokracija i nacija", nasuprot vrijednostima koje je potaknula Francuska revolucija - "[[sloboda, jednakost i bratstvo]]". U Francuskoj je autoritarni konzervativizam uspostavljen u obliku [[Bonapartizam|bonapartizma]], koji je spoj [[Autoritarizam|autoritarizma]] i obećanja gospodarskog napretka i društvenih reformi. Time je nastala svojevrsna plebiscitarna diktatura koja je postala svojstvena za 20. stoljeće, a modelski joj je oblik [[peronizam]].<ref>Ravlić, 2013., str. 101. - 102.</ref> [[Konzervativna revolucija]], koja se zbivala u [[Weimarska Republika|Njemačkoj]] 1920-ih i 1930-ih, obično se svrstava u zaseban oblik konzervativizma jer poredak shvaća na nov način, ne kao statičnu, nego kao dinamičnu i konfliktnu cjelinu. Ali njezina je revolucionarnost bio tek pokušaj prilagodbe revoluciji za koju je smatrala da može razoriti konzervativne vrijednosti, pa je zato, kako je to jasno formulirao [[Arthur Moeller van den Bruck]], potrebno staviti revolucionarna sredstva ili čak revolucionarne postulate u funkciju "spašavanja života Europe i Njemačke". Njezina unutarnja ideološka struktura nastavila se na tradiciju majsterovskog reakcionarnog konzervativizma, ali je prilagođena novim prilikama i ciljevima. Nastala kao reakcija na njemački poraz u [[Prvi svjetski rat|Prvom svjetskom ratu]], ona je obnovila tradicionalne konzervativne motive i vrednote te im dala osobito pojačanje - [[rat]] kao izvorište pravog morala i prave zajednice, herojstvo kao njezinu bit, uzdizanje nacije kao čvrste zajednice drugarske bliskosti koja prožima sve, te vizija totalne mobilizacije kao najvišem cilju. To je rezultiralo novim poimanjem autoriteta, koji je pojačao hijerarhijski i sveprožimajući karakter dotadašnje konzervativne zamisli državnog autoriteta. Konzervativna revolucija našla je u pretku totalnog autoriteta jamstvo nacionalne moći i branu usponu totalnog planskog [[Socijalizam|socijalizma]]. Njezini teoretičari, kao što su [[Carl Schmitt]], [[Ernst Jünger]] i drugi, polazili su od uvjerenja da je liberalizam rabio čvrsto organsko jedinstvo nacionalne zajednice i time potkopao temelje državne moći. Socijalizam je samo dovršio taj destruktivni projekt. Preuzimajući od socijalista revolucionarnu strast i mržnju prema buržoazijskom svijetu i njegovim institucijama, osobito [[Parlamentarizam|parlamentarizmu]], oni su rješenje pronašli u [[Totalitarizam|totalitarnoj]] državi, pokretu i ideologiji. Iako se ne može poistovjetiti s [[Nacionalsocijalizam|nacionalsocijalizmom]], konzervativna revolucija je omogućila njegov prodor jer je stvorila duhovnu klimu i uporište za njegov uspon, kao i ideje kojima se može opravdati nacionalsocijalistička politika.<ref name=SR102>Ravlić, 2013., str. 102.</ref> === Paternalistički konzervativizam === [[Paternalistički konzervativizam]] je oblik konzervativizma koji je prevladavao u 19. i 20. stoljeću, a oslonac nalazi u Burkovom poučku da promjene mogu katkad biti toliko prirodne ili neizbježne da im se ne smijemo opirati. "Država koja nema načina izvesti neku promjenu, nema ni načina održati se". Takav pragmatičan pristup, koji zagovara da se bitne konzervativne vrijednosti mogu zaštititi samo ako se poštuju praktične okolnosti ili iskustvo, odbacuje dramatične ili radikalne promjene, ali je spreman prihvatiti razumno shvaćanje "promjene radi očuvanja".<ref name=SR102/> [[Šefko Kurtović]] je ukazao kako je filozofija paternalističkog konzervativizma "mijenjati čuvajući ono što još vrijedi".<ref name=SK57/> [[Datoteka:Benjamin Disraeli by Cornelius Jabez Hughes, 1878.jpg|minijatura|lijevo|Benjamin Disraeli]] Dok je u prvoj polovici 19. stoljeća političkim životom dominirala opreka konzervativaca i liberala, od 1848. ta se opreka ublažavala pred nadirućim socijalizmom. Konzervativne snage više ne zastupaju tvrdi [[antiliberalizam]], nego se liberalno tržišno društvo poima kao poredak kojeg valja braniti. U drugoj polovici 19. stoljeća, konzervativci u Engleskoj prihvaćaju demokraciju kao neizbježnu realnost unutar koncepcije sloge rada i kapitala. Britanski državnik [[Benjamin Disraeli]] u svojoj je političkoj filozofiji dokazivao da je industrijalizam izazvao, s jedne strane, uništenje ustaljenih standarda ponašanja i raspad starih hijerarhijskih odnosa u kojima su vladari dobro znali za svoje dužnosti prema podanicima, te, s druge strane, rastuće ekonomske nejednakosti koje bi mogle podijeliti Britaniju u dvije nacije - naciju bogatih i naciju siromašnih - te izazvati revoluciju. Disraeli zagovara jedan tip konzervativne reforme koja bi sprječavanjem revolucije bila u dugoročnom interesu bogatih. Ta se ideja iskazala u njegovoj doktrini o "jednoj naciji", koja zajedničkim ciljevima povezuje [[Aristokracija|aristokraciju]] i radništvo nasuprot razornom djelovanju modernog kapitalizma. Za Disraelija je lijek za nesreću koja je snašla društvo "iskreni povratak sustavu koji se može opisati kao lojalnost i duboko poštovanje, kao vođenje brige o narodnim pravima i iskazivanju socijalnih suosjećanja". On tvrdi da bogatstvo i povlastice podrazumijevaju socijalne obveze, posebno odgovornost za siromašne. Bogati i moćni moraju preuzeti barem socijalne odgovornosti, što je zapravo cijena povlastice. Od zemljovlasnika se zahtijevala očinska odgovornost za njihove seljake, a od kralja odgovornost za naciju. Disraeli je romantizirao srednjovjekovnu sliku odnosa vladara i podanika. Bit je socijalne reforme stvoriti aktivnu aristokraciju. Aristokracija ponovno mora preuzeti ulogu vodstva kako bi poboljšala prilike običnih ljudi. Ona u modernom dobu mora obnoviti duh srednjovjekovnih vitezova, koji nisu bili samo dobrotvori slabih, već su ih i štitili. Aristokracija mora preuzeti paternalističku brigu za puk, jer "puk nije jak, puk ne može nikada biti jak". Disraelijeva "torijevska demokracija" i na njegovu projektu oživljena [[Konzervativna stranka (Ujedinjeno Kraljevstvo)|Konzervativna stranka]], pokazivali su stvarnu brigu za dobrobit običnog naroda. Disraeli je kao političar zaslužan što je 1867. prihvaćen drugi reformski zakon, kojim je pravo glasa prvi put prošireno na radništvo, te za socijalne reforme koje su poboljšale stambene uvjete i higijenu. Njegove ideje i politika snažno su djelovali na razvoj konzervativizma i pridonijele reformističkoj tradiciji koja se pozivala i na pragmatične instinkte konzervativaca i na njihov osjećaj društvene dužnosti.<ref>Ravlić, 2013., str. 102. - 103.</ref> Drukčiji primjer partenalnog konzervativizma zaživio je u [[Njemačko Carstvo|Njemačkoj]] u vrijeme [[Otto von Bismarck|Otta von Bismarcka]]. Suočen s usponom [[Socijaldemokracija|socijaldemokracije]], Bismarck je posegnuo za kombinacijom državne represije i socijalne reforme. [[Socijaldemokratska stranka Njemačke|Socijaldemokratska stranka]] je zabranjena, a njezine vođe progonjene, ali se državnim mjerama nastojalo siromašne vezati za poredak. U 1880-ima, Njemačka je stvorila pravu, istina ograničenu, socijalnu državu. Uveden je sustav [[Zdravstveno osiguranje|zdravstvenog osiguranja]], naknada za vrijeme bolesti i [[Mirovina|starosne mirovine]]. Iako je taj oblik paternalističkog konzervativizma imao zbog specifične njemačke tradicije snažna autoritarna obilježja, on se mogao prilagoditi demokratskim institucijama. Na taj se konzervativizam kasnije naslonila ideja i politika [[Demokršćanstvo|demokršćanstva]].<ref name=SR103>Ravlić, 2013., str. 103.</ref> Paternalistički konzervativizam predstavio se kao dostojan protivnik rastućem socijalizmu. Ostajući vjeran bitnim idejama konzervativne tradicije - autoritetu države, religijskim i obiteljskim vrijednostima, socijalnoj distanci - on je nudio sklad interesa zasnovan na uzajamnoj ljubavi, poštovanju i pokornosti jednih i vodstvu i brizi drugih. Prihvativši taj oblik konzervativizma kao svoje ideološko-programsko uporište, konzervativne stranke stekle su reputaciju umjerenih, reformističkih i pučki orijentiranih upravljača državom.<ref name=SR103/> === Liberalni konzervativizam === {{Višestruka slika |slika1=Official Portrait of President Reagan 1981.jpg |širina1=200 |opis1=Ronald Reagan |slika2=Margaret Thatcher.png |širina2=180 |opis2=Margaret Thatcher }} Burke je bitno pridonio spajanju konzervativnih vrijednosti s ideologijom [[Slobodno tržište|slobodnog tržišta]] te je time utemeljio tradiciju [[Liberalni konzervativizam|liberalnog konzervativizma]] koji se danas pojavljuje u obliku ''[[Neokonzervativizam|neokonzervativizma]]''. Liberalni konzervativci polaze od ideje da [[Ekonomski liberalizam|liberalna ekonomija]] utemeljena na individualnoj slobodi stjecanja i raspolaganja može biti u skladu s tradicionalnom konzervativnom socijalnom filozofijom koja se temelji na vrijednostima kao što su autoritet i dužnost. Za Burka je slobodno tržište bilo učinkovito i pošteno, te istodobno prirodno i nužno. Ono je prirodno jer izražava žudnju za bogatstvom koja je dio ljudske prirode. Ta je ideja sve do polovice 20. stoljeća bila nevažni dio konzervativne tradicije i politike, kojima je dominirala paternalistička paradigma. Ali je tijekom 1960-ih ideje konzervativnih liberala [[Friedrich von Hayek|Friedricha von Hayeka]] i [[Milton Friedman|Miltona Friedmana]] snažno prodiru među konzervativce, te putem politike [[Tačerizam|tačerizma]] i [[Reganizam|reganizma]] dominiraju konzervativizmom krajem 20. stoljeća. Liberalni konzervativac nije spreman načelo individualne slobode proširiti iz ekonomske sfere na druga područja života. Za njega je sloboda ponajprije ekonomska sloboda, sloboda [[Poduzetništvo|poduzetništva]], sloboda izbora. On zadržava tradicionalno konzervativno gledanje na ljudsku prirodu kao nesavršenu, te je jaka država potrebna da održi javni poredak i osigura poštovanje autoriteta. Dok liberali vjeruju da [[tržišna ekonomija]] čuva individualnu slobodu i slobodu izbora, konzervativci su više privučeni tržištem kao instrumentom socijalne discipline. Tržište može prijetnjom nezaposlenosti odvratiti radnike od borbe za stalno veće nadnice. Zato je ono instrument održanja socijalne stabilnosti, koji djeluje usporedno s mnogim izravnijim instrumentima prisile kao što su policija i sudovi. Slobodno tržište i jaka država su formula tačerizma.<ref>Ravlić, 2013., str. 103. - 104.</ref> Istraživač suvremenog konzervativizma [[Peter Steinfels]] na američkom primjeru rezimira bitne ideje neokonzervativne analize. Prvo, neokonzervativci smatraju da je kriza autoriteta zahvatila Sjedinjene Države i Zapad. Vladajuće institucije lišene su legitimnosti te je potkopano povjerenje u vodeće elite. Ugroženi su društvena stabilnost i naslijeđe liberalne civilizacije. Drugo, tekuća je kriza ponajprije kulturna kriza, pitanje vrijednosti, morala i ponašanja. Nisu problem društveno-gospodarske strukture nego su naša uvjerenja postala slabija, naš moral je popustio te je iskvareno naše ponašanje. Treće, vlada je žrtva "preopterećenosti". Nastojeći učiniti što više, prirodno je doživjela neuspjeh i zbog toga potkopala svoj autoritet. Četvrto, suočen s krizom, neokonzervativizam ustraje na tome da se vlast ponovno potvrdi, a vlada zaštiti. Odgovornost za neuspjeh vladinih programa treba proširiti i time smanjiti mogućnost kritike i potkopavanja autoriteta vlade, zatim treba smanjiti očekivanja stanovništva te diskreditirati kritičare kao ideološke neprijatelje povezane s [[Ekstremizam|ekstremizmom]] ([[modernizam]] se povezuje s [[Nihilizam|nihilizmom]], kritika postupaka američke vlade s [[Antiamerikanizam|antiamerikanizmom]], programi pomoći siromašnima s pljačkanjem, kritika troškova za naoružavanje s utjecajem [[Komunizam|komunizma]], borba za prava žena ili homoseksualaca s razaranjem obitelji i sl.). Peto, nepouzdani međunarodni poredak zahtijeva stabilno, jedinstveno društvo na zemlji. Naglašavanjem opasnosti od komunizma i neliberalnih stajališta Trećeg svijeta postiže se potrebna nacionalna odanost i disciplina.<ref>Ravlić, 2013., str. 104.</ref> Glavni smjer neokonzervativne kritike liberalne [[Država blagostanja|države blagostanja]] jest analiza preopterećenosti. Neokonzervativci polaze od toga da je demokratski sustav najviše pridonio postavljanju pretjeranih zahtjeva državi. Došlo je do "prevelikog širenja" zahtjeva za participacijom, što se očituje u pretjernom politiziranju tema i konflikata. Kriza upravljanja nastaje zato što raste jaz između opsega zahtjeva i državne sposobnosti upravljanja, zbog čega se gubi povjerenje u sustav. Rješenja se traže u smanjenju opsega prava koja jamči država, čije održavanje vezuje ruke državnoj vlasti. Strategija rasterećenja države usmjerena je u dva osnovna pravca: prvi je [[Tehnokracija|tehnokratski]] - oslobođenje odlučivanja od političke kontrole i prepuštanje stručnjacima, a drugi je tržišni - prepuštanje mnogih funkcija prirodnim mehanizmima i odbacivanje distributivne pravednosti.<ref>Ravlić, 2013., str. 104. - 105.</ref> Nova [[Politička desnica|desnica]] bliska je neokonzervativizmu. Ona kombinira napad na [[Ekonomski intervencionizam|intervencionističku]] državu s moćnom ponovnom obnovom tradicionalnih vrijednosti koje se odnose na obitelj, ulogu žene, [[pobačaj]], [[homoseksualnost]] i druga društvena pitanja. Ona počinje [[Neoliberalizam|neoliberalnim]] ciklusom, ali ga produžuje u posve [[Egalitarizam|neegalitarnome]] i [[Etatizam|etatističkom]] smjeru, u kojemu se [[Moralizam|moralističkim]] zanosom siromašni uvjeravaju da socijalna pomoć obnavlja siromaštvo te da su nejednakosti prirodne i od Boga dane. S tim je shvaćanjem tijesno povezan novi moralizam, [[ksenofobija]] i autoritarni [[nacionalizam]]. U [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]], [[Margaret Thatcher]] je zazivala povratak [[Viktorijansko razdoblje|viktorijanskim]] vrijednostima, a u SAD-u je "moralna većina" vodila kampanju za povratkom obiteljskim vrijednostima. Osobito je u SAD-u ona povezana s oživljavanjem privrženosti religiji. Kampanje protiv [[pobačaj]]a i [[Pro-life pokreti|''Pro-life'' pokreti]] uspostavljaju kriterije moralno dobroga i lošega. Dok je za liberale moralni pluralizam zdrav jer potiče na različitost i racionalnu raspravu, za neokonzervativce i nove desničare on je vrlo opasan jer podriva koheziju društva. Otvoreno društvo je društvo u kojem nedostaju bilo kakvi ujedinjujući moralni standardi. Moderni konzervativac [[Daniel Bell]] tvrdi da je liberalizam u sferi obiteljskog, seksualnog i općenito moralnog života poguban za opstanak društva. [[Moralni relativizam]], koji se temelji na uvjerenju o podjednakoj autentičnosti različitih vrijednosnih standarda, vodi krajnjem [[Individualizam|individualizmu]], izoliranosti i nepovezanosti pojedinaca. Ako vlada moralni relativizam, a pojedinci rade ono što im se sviđa, nemoguće je uspostaviti civilizirane standarde ponašanja. Simptome toga neokonzervativci otkrivaju u američkom društvu od kraja 1960-ih: opće mu je obilježje slom autoriteta u obitelji i društvu. Zato se oni zauzimaju za oštre mjere radi poboljšanja stanja: strože kažnjavanje prijestupnika i uvođenje ili održanje [[Smrtna kazna|smrtne kazne]], za okrutnije izvršenje smrtne kazne, povećanje ovlasti policije, ali i njihovo jasnije definiranje. Tako se pozivanja na inicijativu i poduzetništvo u društvu ujedinjuju s potrebom za jakom državom i disciplinom. Margaret Thatcher je rudarske vođe 1984. - 1985. tretirala kao unutarnje neprijatelje od kojih se nacija mora zaštititi. Istodobno neokonzervativci upozoravaju na jačanje vanjskog neprijatelja. [[Ronald Reagan]] je [[Sovjetski Savez]] nazvao carstvom zla, a neokonzervativci su branitelji različitih represivnih i autoritarnih režima kao brane od komunizma. Njihova je formula jednostavna: slobodno tržište i jaka država. Neokonzervativci su često neoliberali koji polaze od toga da vjernost liberalnim vrijednostima razumijeva svijest da sam liberalizam nije dovoljan. Zato je neokonzervativizam mješavina ideja i tema koja obuhvaća liberalne i konzervativne tradicije.<ref>Ravlić, 2013., str. 105.</ref> == Izvori == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * Šefko Kurtović: Opća povijest prava i države: novi vijek. Zagreb: Pravni fakultet u Zagrebu, 1993. {{ISBN|8678190639}} * Slaven Ravlić: Svjetovi ideologije: uvod u političke ideologije. Zagreb: Politička kultura, 2013. {{ISBN|9789532580570}} * Eccleshall, Robert. ''English Conservatism since the Restoration: An Introduction and Anthology''. London: Unwin Hyman, 1990 {{ISBN|978-0-04-445346-8}} * Hainsworth, Paul. ''The extreme right in Western Europe'', Abingdon, OXON: Routledge, 2008 {{ISBN|0-415-39682-4}} * Osterling, Jorge P. ''Democracy in Colombia: Clientelist Politics and Guerrilla Warfare''. New Brunswick, NJ: Transaction Publishers, 1989 {{ISBN|0887382290}}, 9780887382291 * Winthrop, Norman and Lovell, David W. "Varieties of Conservative Theory". In Winthrop, Norman. ''Liberal Democratic Theory and Its Critics''. Beckenham, Kent: Croom Helm Ltd., 1983 {{ISBN|0-7099-2766-5}}, 9780709927662 * Blee, Kathleen M., and Sandra McGee Deutsch, eds. ''Women of the Right: Comparisons and Interplay Across Borders'' (Penn State University Press; 2012) 312 pages; scholarly essays giving a global perspective on women in right-wing politics. * Theodore Dalrymple. ''Our Culture, What's Left of It: the Mandarins and the masses'' /, 2005 * Blinkhorn, Martin. ''Fascists and conservatives : the radical right and the establishment in twentieth-century Europe'' / 1990 * Crunden, Robert Crunden. ''The Superfluous Men: Critics of American Culture, 1900–1945'' 1999 * Fryer., Russell G. ''Recent conservative political thought : American perspectives'' 1979 * ''The Conservative Movement'' / Paul E. Gottfried., 1993 * ''The British Right : Conservative and right wing politics in Britain'' / Neill Nugent., 1977 * ''America alone: the neo-conservatives and the global order'' / Stefan A. Halper., 2004 * ''Conservatism'' / Ted Honderich. * ''The Conservative Mind'' / Russell Kirk., 2001 * ''The Politics of Prudence'' / Russell Kirk., 1993 * ''The Politics of American Foreign Policy: How Ideology Divides Liberals and Conservatives over Foreign Affairs'' / Peter Hays Gries, 2014 (Stanford University Press) * ''The conservative press in twentieth-century America'' / Ronald Lora., 1999 * ''From the New Deal to the New Right: race and the southern origins of modern conservatism'' / Joseph E. Lowndes., 2008 * ''Conservatism'' / Jerry Z. Muller. * ''Right-wing women: from conservatives to extremists around the world'' / P. Bacchetta., 2002 * ''Unmaking law: the Conservative campaign to roll back the common law'' / Jay M. Feinman., 2004 * ''Radicals or conservatives?: the contemporary American right'' / James McEvoy., 1971 * ''Conservatism: Dream and Reality'' / Robert Nisbet., 2001 * ''Ought the Neo-Cons be Considered Conservatives?: a philosophical response'' / AQ: Journal of Contemporary Analysis. [http://eprints.qut.edu.au/archive/00003599/ 75(6):32–33/40]. 2003 * ''Conservatism'' / Noel O'Sullivan. * ''The new racism : conservatives and the ideology of the tribe'' / Martin Barker., 1982 * ''A time for choosing: the rise of modern American conservatism'' / Jonathan M. Schoenwald., 2001 * ''The Meaning of Conservatism'' / Roger Scruton. * ''Facing fascism: the conservative party and the European dictators, 1935–1940'' / N. J. Crowson., 1997 * ''The End of Politics: triangulation, realignment and the battle for the center ground'' / Alexander Lee and Timothy Stanley., 2006 * Schneider, ed. ''Conservatism in America since 1930: a reader'' (2003) * Witonski, Peter, ed. ''The wisdom of conservatism'' (4 vol. Arlington House, 1971) 2396 pages) {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Conservatism}} * [http://turnabout.ath.cx:8000/node/3/#36 James Kalb's Conservatism FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001163503/http://turnabout.ath.cx:8000/node/3/#36 |date=2006-10-01 }} * [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-60 ''Dictionary of the History of Ideas'':] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050404045829/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-60 |date=2005-04-04 }} Conservatism. * [http://tiger.towson.edu/~apeak1/writtenwork/thoughtpieces/regardingconservatism.html Regarding Conservatism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928020930/http://tiger.towson.edu/~apeak1/writtenwork/thoughtpieces/regardingconservatism.html |date=2007-09-28 }} by Alexander S. Peak * [http://www.liberalsvsconservatives.com Liberals Vs Conservatives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410051900/http://www.liberalsvsconservatives.com/ |date=2021-04-10 }} Non partisan community where both sides of the fence may enter into debate. * [http://www.urbanconservative.com/2007/02/13/best-conservative-blogs-on-the-internet/ "Best Conservative Blogs on the Internet,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602130735/http://www.urbanconservative.com/2007/02/13/best-conservative-blogs-on-the-internet/ |date=2008-06-02 }} UrbanConservative. * [http://chronicleofbias.com "Chronicle of Bias,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110230612/http://chronicleofbias.com/ |date=2016-01-10 }} a site that seeks to advance the conservative viewpoint in the media and argue against liberal bias. * [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-60 ''Dictionary of the History of Ideas'', Conservatism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050404045829/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-60 |date=2005-04-04 }}. * [http://thedailyconservative.net ''The Daily Conservative''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601135519/http://www.thedailyconservative.net/ |date=2008-06-01 }}. * [http://www.conservativehawk.com ''The Conservative Hawk'']{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ideologije}} [[Kategorija:Konzervativizam| ]] [[Kategorija:Političke teorije]] [[Kategorija:Ideologije]] [[Kategorija:Političke nauke]] 3vuuie0yghxauwmbecxip3h85s7d95t Klinička psihologija 0 7927 42590133 42248630 2026-05-09T21:41:10Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590133 wikitext text/x-wiki '''Klinička psihologija''' je disciplina unutar [[primijenjena psihologija|primijenjene psihologije]], koja se bavi evaluacijom individualnih sposobnosti i crta ličnosti, s naročitim naglaskom na [[patološka reakcija|patološke reakcije]], odnosno ponašanje koje se smatra [[aberantna|aberantnim]], ili je posljedica neke [[bolest]]i. U svom radu klinički psiholozi se koriste velikim brojem tehnika, u prvom redu kliničkim intervjuom, te psihološkim testovima sposobnosti i upitnicima ličnosti. == Vanjske veze == * [http://testovi.50webs.com Testovi ličnosti online]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Psihologija]] 6v75r1f7t2kver9z4khcbr09wgv323r Kalmici 0 9574 42589982 42397603 2026-05-09T16:17:04Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589982 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Annushka by I.Argunov (1767, Kuskovo).jpg|200px|thumb|Anoushka]] '''Kalmici''' su zapadnomongolski narod, koji pretežno živi u autonomnoj republici [[Kalmikija|Kalmikiji]] ([[Rusija]]) u kojoj čini apsolutnu etničku većinu od 57%. Kalmici su većim delom [[budizam|budističke]], a manjim delom pravoslavne veroispovesti, a govore kalmičkim jezikom, koji spada u mongolsku grupu altajske porodice jezika. Kalmika ukupno ima oko 161.000. == Historija == [[Datoteka:Rus-Kalm.png|mini|Položaj Kalmikije na Kavkazu]] [[Datoteka:Kalmyk by Repin.jpg|mini|''Portret Kalmika'', [[Ilja Rjepin|Ilja Repin]] ([[1871]])]] Pre svog dolaska u predele zapadne Rusije početkom [[17. vek]]a živeli su sa [[Mongoli]]ma čiji su deo tada bili. U Rusiju ih je 1628. godine poveo njihov vođa, „nojon“ (knez) posle razmirica sa tadašnjim vladarima mongolske države (poznate pod nazivom „Ojratska unija") tražeći pomoć od ruskog cara za razračunjavanja sa neprijateljima. U Rusiji su se Kalmici prvo pojavili u [[Sibir]]u a zatim su prodrli na Ural i Volgu.<ref name=autogenerated1>[http://www.members.tripod.com/budisti/uv1.html Uvod - 1. deo: Ko su Kalmici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221163748/http://www.members.tripod.com/budisti/uv1.html |date=2016-12-21 }}, Pristupljeno 8. 4. 2013.</ref> Dolazak Kalmika je ruska vlast primila sa simpatijama, nagrađujući poklonima njihove vođe, jer se nadala da će oni biti branioci južnih granica od stalnih najezdi Tatara i kavkaskih gorštaka. Ubrzo su Kalmici izgubili svoju samostalnost, a autonomija koju su imali je počela da se sužava uz stalno pojačavanje pritisaka od strane carske administracija. To je Kalmike navelo na ideju da se vrate u svoju postojbinu, Džungariju. Ta seoba je započela januara [[1771]]. godine kada je na dug, težak i neizvestan put krenulo oko četri petine ukupne populacije - samo je mali broj njih stigao do Džunharije. Oni koji su ostali u Rusiji živeli su na zapadnim obalama Volge. U potrazi za ispašom i vodom stalno su se selili. Njihov život se postepeno menjao: počeli su da se bave zemljoradnjom što je dovelo do organizovanja stalnih staništa, „stanica“. Položaj koji su u Rusiji imali bio je u izvesnoj meri položaj privilegovanih jer ih Rusi nisu osvojili, već su sami Kalmici dobrovoljno priznali rusku vlast. Bili su zahvalni za povlastice koje su im Rusi dali i kada su [[1917]]. godine [[boljševici]] udarili na „Belog Cara“, zahvalni Kalmici ustadoše sa oružjem protiv boljševika.<ref name=autogenerated1 /> U toj borbi Kalmici su izgubili oko 60 procenata svog stanovništva. I poražena vojska i civilno stanovništvo su nastojali da se što pre domognu luka, ukrcaju na brodove i napuste Rusiju. Samo je manji broj tih begunaca uspeo da se domogne brodava i izbegne zarobljavanje, oko 2200 do 3000 Kalmika oba pola i svih uzrasta. Najveći broj izbeglih je spas našao u logorima u okolini Carigrada i u samom gradu gde su se zadržali narednih 2-3 godine a zatim su se postepeno raselili po evropskim zemljama: Bugarskoj, Jugoslaviji, Čehoslovačkoj i Francuskoj. Bogato budističko nasljeđe Kalmikije je uništeno [[1930]]. [[Josif Staljin|Staljin]]ovom politikom ateizacije i kolektivizacije društva. Na području Kalmikije tada je izvršeno spaljivanje svih religioznih tekstova i proterivanje u Sibir monaha i budista. == Povezano == * [[Kalmički budistički hram u Beogradu|Kalmički dom u Beogradu]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kalmyks}} * [http://www.nupi.no/cgi-win/Russland/a_enhet.exe?Kalmykia Norsk Utenrikspolitisk Institutt (NUPI)'s Centre for Russian Studies Kalmykiya page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061221032105/http://www.nupi.no/cgi-win/Russland/a_enhet.exe?Kalmykia |date=2006-12-21 }} * [http://www.members.tripod.com/budisti/uv1.html Kratka istorija Kalmika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221163748/http://www.members.tripod.com/budisti/uv1.html |date=2016-12-21 }} * [https://web.archive.org/web/20031212151556/http://members.tripod.com/kakono/ Kalmyk Buddhist Temple in Belgrade, Yugoslavia (1929-1944)]; * [http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ru0071) US Library of Congress Country Studies: Russia, The North Caucasus] * [http://www.fotoelista2.narod.ru/ Modern Kalmykia and Young Kalmyk People in the 21st Century] * [http://www.kalmykleaders.org Web-Portal of the Interregional Not-for-Profit Organization "The Leaders of Kalmykia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190124130206/http://www.kalmykleaders.org/ |date=2019-01-24 }} * [http://www.kalmykphilly.org/ Kalmyk Brotherhood Society, Philadelphia, PA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070209094749/http://www.kalmykphilly.org/ |date=2007-02-09 }} * [http://www.kalmykamericansociety.org/ Kalmyk American Society] * [http://www.olnagazur.org/ Kalmuck Mongolian Buddhist Center, Howell, NJ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130306110532/http://www.olnagazur.org/ |date=2013-03-06 }} [[Kategorija:Kalmici|Kalmici]] [[Kategorija:Mongolski narodi]] [[Kategorija:Etničke grupe Rusije]] [[Kategorija:Kalmikija]] 4onokpeht4a9o8zkvn0q1vsh0e2y0yo Lagos 0 9691 42590245 42559767 2026-05-10T07:02:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590245 wikitext text/x-wiki ''' Lagos''' je najveći grad u [[Nigerija|Nigeriji]]. S obzirom da su nakon dobijanja nezavisnosti provedena samo dva popisa stanovništva (1972. i 1991. godine), procjene o broju stanovnika donesene 2012 iznosi 21 milion ljudi, što Lagos čini najvećim gradom u Africi (nakon [[Kairo|Kaira]]). Lagos se nalazi na {{coor dms|6|34|60|N|3|19|59|E|type:city}}. Lagos je nastao od malog naselja [[Joruba|Yoruba]], da bi mu pečat dale dvije evropske kolonijalne sile i učinile ga komercijalnim središtem buduće Nigerije. U prošlosti je Lagos bio glavni grad Nigerije, ali je [[12. 12.|12.12.]] [[1991]]. službeno taj status predao [[Abuja|Abuji]]. No, i dan danas se smtara komercijalnim središtem Nigerije. == Vanjske veze == {{Commonscat|Lagos, Nigeria}} '''Vladine službe''' * [http://www.lagosstate.gov.ng/ Lagos State Government Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215013033/http://www.lagosstate.gov.ng/ |date=2008-02-15 }} * [http://www.lagoschamber.com/ Lagos Chamber of Commerce] * [http://www.lagoshouseofassembly.org/ Lagos State House of Assembly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181108074957/http://www.lagoshouseofassembly.org/ |date=2018-11-08 }} * [http://www.lagosjudiciary.gov.ng/ Lagos State Judiciary Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050124234551/http://www.lagosjudiciary.gov.ng/ |date=2005-01-24 }} '''Mediji''' * [http://www.tribune.com.ng/ Nigerian Tribune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060511042529/http://www.tribune.com.ng/ |date=2006-05-11 }} daily newspaper * [http://www.ngrguardiannews.com/ The Guardian] daily newspaper * [http://www.thisdayonline.com/ This Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091208004525/http://www.thisdayonline.com/ |date=2009-12-08 }} daily newspaper * [http://www.vanguardngr.com/ Vanguard] daily newspaper * [http://www.sunnewsonline.com Daily Sun] Entertainment-oriented Newspaper * [http://www.punchng.com Punch] daily Newspaper '''Obrazovanje''' * [http://www.unilag.edu/ University of Lagos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051227122037/http://www.unilag.edu/ |date=2005-12-27 }} * [http://www.lbs.edu.ng/ Lagos Business School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201103145030/https://www.lbs.edu.ng/ |date=2020-11-03 }} - Pan-African University '''Ostalo''' * [http://www.lagosh3.com/ Lagos Hash House Harriers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060518165141/http://www.lagosh3.com/ |date=2006-05-18 }} * [[Yaba College of Technology, Lagos|Yaba College]]'s student magazine [http://squash.seabhcan.com/ Squash] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928053813/http://squash.seabhcan.com/ |date=2007-09-28 }} * [http://www.flickr.com/photos/zouzouwizman/ Pictures of the street and Wax market in lagos] * [http://maps.google.com/maps?ll=6.546606,3.328171&spn=0.329862,0.468361&t=k&hl=en Satellite picture by Google Maps] * [http://www.lagoslive.com/ Lagos Live: the definitive online guide to Lagos, Nigeria] * [https://archive.today/20130707044306/www.guardian.co.uk/flash/page/0,16876,1667357,00.html The Guardian Christmas appeal 2005: Aids in Africa] Flash movie on [[AIDS]] in the city, consisting of a photo story of 66 pictures alongside an 11-minute audio report by [[Jonathan Steele]] of ''[[The Guardian]]'' * [https://www.youtube.com/watch?v=wUbHqqYes14 "Lagos"], serijal ''72+'', [[Al Jazeera Balkans]], 23. 2. 2024. ([[YouTube]]) [[Kategorija:Gradovi u Nigeriji]] {{stub}} 46nec5h7tvztokkxh9xrx1zmnkkeuga Klimatologija 0 10564 42590132 42242653 2026-05-09T21:38:08Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590132 wikitext text/x-wiki '''Klimatologija''' je znanost o [[klima|klimi]]. Predmet joj je proučavanje značajki klima raznih dijelova svijeta, njihova klasifikacija i rasprostranjenost. Klimatologija se dijeli na: # opću (fizičku) klimatologiju i # [[klimatografija|klimatografiju]]. Opća klimatologija proučava fizičke osnove klime kao prosječnog stanja [[atmosfera|atmosfere]]. Klimatografija je prikaz klima pojedinih regija ili [[meteorologija|meteoroloških]] postaja. Suvremena klimatologija je kompleksna [[znanost]] jer osim pojedinačnih klimatskih elemenata istražuje i njihove međusobne odnose kako bi se došlo do što pouzdanijih podataka. Kako je klima osim u prostoru promjenljiva i u [[vrijeme (fizika)|vremenu]], unutar klimatologije razvila se i [[paleoklimatologija]] koja proučava klimu prošlosti. == Povezano == * [[Povijesni razvoj klimatologije]] == Literatura == Šegota, T., 1988.: Klimatologija za geografe. 1-486, Školska knjiga, Zagreb == Vanjske veze == {{Commonscat|Climatology}} * [http://www.meteologos.rs/ MeteoLogos - svet meteorologije]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, MeteoLogos * [http://library.noaa.gov/Collections/Digital-Docs/Foreign-Climate-Data/Yugoslavia-Climate-Data Yugoslavia climatological data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019185626/https://library.noaa.gov/Collections/Digital-Docs/Foreign-Climate-Data/Yugoslavia-Climate-Data |date=2020-10-19 }}, library.noaa.gov (1900, 1920-45, 1946-50, 1951-65, 1949-78, 1949-54, 1962-69) * [http://www.hidmet.gov.rs/latin/meteorologija/klimatologija_godisnjaci.php Meteorološki godišnjak - klimatološki podaci], RHMZ Srbije (1949-2022) [[Kategorija:Klimatologija| ]] hv338ua4gc7192j3c56vbnt34z7uvgq Kruševac 0 11875 42590204 42577239 2026-05-10T02:50:27Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590204 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Kruševac (razvrstavanje)}} {{Grad u Srbiji | naziv = Kruševac | ime genitiv = Kruševca | slika = Kruševac collage.jpg | opis_slike = Kolaž sastavljen od fotografija Kruševca | grb = COA Kruševac.png | opis_grba = Grb Kruševca | gradska_zastava = FLAG Kruševac.png | opis_zastave = Zastava Kruševca | stara_imena = | površina = 854 | stanovništvo = 68119 | aglomeracija = 113582 | gustina = | opis gustine = šira zona/opština | nadmorska_visina = 137 | prvi pomen = | dan_grada = [[28. jun]] | slava = Sveta Trojica | pobratimi =Pistoja, Trogir, Travnik, Bijeljina, Krf, Volvi , Stara Zagora, Rmniku Vlčea, Odincov, Novopolok | pokrajina = [[centralna Srbija]] | okrug = [[Rasinski upravni okrug|Rasinski okrug]] | gšir = 43.583333 | gduž = 21.326667 | registarska_oznaka = KŠ | pozivni_broj = 037 | poštanski_kod = 37-000 | adresa = | telefon = | faks = | veb-strana = [http://www.krusevac.rs www.krusevac.rs] | elektronska_pošta = | gradonačelnik = [[Jasmina Palurović]] | stranka = [[Srpska napredna stranka|SNS]] }} '''Kruševac''' je grad koji se nalazi u središnjem/južnom delu [[Srbija|Srbije]], u dolini Zapadnog Pomoravlja, na reci [[Rasina|Rasini]]. Kruševac danas ima 68.119 stanovnika{{fact}} na teritoriji grada i oko 113.582 stanovnika{{fact}} na teritoriji opštine. Opština Kruševac obuhvata 101 naselje. Kruševac je centar [[Rasinski okrug|Rasinskog okruga]]. Opština Kruševac zahvata površinu od 854&nbsp;km². Poznat je kao srednjovekovna srpska prestonica. Nalazi se u [[kruševačkoj kotlini]] koja obuhvata kompozitnu dolinu [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]] i prostire se između Levča i Temnića na severu, [[Župa|Župe]], [[Kopaonik]]a i [[Jastrebac|Jastrepca]] na jugu i Kraljevačke kotline i Ibarske doline na zapadu. == Historija == [[Datoteka:Krusevac-lazarica.JPG|thumb|left|Crkva Lazarica]] Grad je podigao [[knez Lazar]] [[1371]]. godine. Prvi put se pominje [[1387]]. godine, u povelji kojom [[knez Lazar]] potvrđuje ranije trgovačke privilegije Dubrovčanima. == Privreda == Kruševac je nekada bio jak privredni centar sa posebno razvijenom metalo - prerađivačkom („14. oktobar“) i hemijskom [[industrija|industrijom]] (HI „Župa“, „Merima“, „-{Trayal}-“ i „Rubin“). Posle privatizacije velikih društvenih kolektiva, u gradu ima i preko 1500 privatnih preduzeća i preko 3500 samostalnih radnji različitih delatnosti. Proces privatizacije ostavio je velike tragove na kruševačkoj privredi, i veliki broj nezaposlenih. == Gradske slave i proslave == U narodnoj sveslovenskoj mitologiji Sveti Vid označava vrhovno, svevideće božanstvo. U srpskoj narodnoj tradiciji [[Vidovdan]] se obeležava kao dan Kosovskog boja [[1389]]. godine. Stoga ga je srpska crkva od [[1892]]. godine, ozvaničila i uvrstila u svoje praznike, a posle proroka Amosa i svetog [[knez Lazar|kneza Lazara]]. Najznačajniji praznik za grad Kruševac svakako je [[Vidovdan]], duboko ukorenjen u svesti stanovništva na ovim prostorima kao dan pogibije [[knez Lazar|kneza Lazara]] u borbi za očuvanje svoje države i naroda. Proslavlja se sa svim atributima gradske slave, kao i Duhovi ili Sv. Trojica. Na [[Vidovdan]] se takođe svake godine, u crkvi Lazarici, daje pomen kosovskim, ali i svim drugim izginulim srpskim ratnicima u oslobodilačkim ratovima. U prošlosti se toga dana održavao i vašar, najveći u Kruševcu. Vašari ili sajmovi, nekada važan vid trgovine, uvedeni su u Kruševcu kad i u celoj Srbiji, zakonskom uredbom [[1839]]. godine. Osim Vidovdanskog, održavali su se na Blagovesti, 7. aprila, Sv. Iliju, 2. avgusta i na "Malu Gospojinu", 21. septembra, što se održalo do današnjih dana. Esnafske slave, nekada važna karakteristika građanskog društva, kada su razni esnafi, društva i udruženja, uglavnom humanitarnog karaktera, proslavljali svog patrona - zaštitnika (najstariji esnafi u Kruševcu su lončarski iz [[1839]], mumdžijski iz [[1842]], trgovačko-bakalski iz [[1846]], meandžijski iz [[1848]]...) zadržale su se još samo kod humanitarnog društva "Dobra narav", ili "Baksuzi, ugursuzi i namćori", specifičnog za ovaj grad, koje se okuplja svake godine devetog utorka od Božića, gajeći svoja pravila ponašanja. == Turizam == Kod Kruševca se nalazi poznata banja [[Ribarska Banja]] je balneološko lečilište i klimatsko mesto koje se nalazi na severnim padinama planine [[Jastrebac]]. == Značajne osobe == * [[Miodrag Petrović Čkalja]], poznati glumac * [[Dragiša Binić]], legendarni fudbaler Crvene Zvezde * [[Goran Grbović]], poznati bivši košarkaš * [[Miodrag-Rade Jašarević]], umetnik narodne muzike, dugogodišnji šef Narodnog orkestra Radio Beograda i violinista * [[Nenad Sakić]], poznati bivši fudbaler * [[Miodrag Ražnatović|''Miško'' Ražnatović]], poznati košarkaški menadžer * [[Katarina Vučetić]], manekenka, voditeljka * [[Dragan Milosavljević]], poznati košarkaš * [[Taško Načić]], poznati glumac * [[Vojin Ćetković]], poznati glumac * [[Milica Todorović]], pevačica * [[Ljubinka Bobić]], poznata glumica * [[Bojan Zajić]], poznati fudbaler * [[Anka Đurović|Anka Đurović-Crvenčanin]], poznata bolničarka * [[Tomislav Milićević|''Toma'' Milićević]], poznati fudbaler Crvene Zvezde i poznati trener omladinske škole Crvene Zvezde * [[Ognjen Petrović|''Olja'' Petrović]], poznati fudbaler Crvene Zvezde * [[Radojka Živković]] (Tomić), poznata srpska harmonikašica i kompozitor * [[Milan Puzić]], poznati glumac * [[Radmila Savićević]], poznata glumica * [[Vlastimir Đuza Stojiljković|Vlastimir ''Đuza'' Stoiljković]], poznati glumac * [[Radoš Bajić]], poznati glumac * [[Dobrica Ćosić]], pisac, političar, prvi predsednik Savezne Republike Jugoslavije 1992-1993 * [[Radmila Živković]], poznata glumica * [[Božin Simić]], pukovnik Srpske vojske, ambasador FNRJ * [[Marko Živić]], srpski glumac * [[Dragutin Minić Karlo]], satiričar i novinar * [[Jana Milić]], srpska glumica * [[Katarina Marković]], srpska glumica * [[Nataša Tapušković]], srpska filmska, pozorišna i filmska glumica * [[Vojin Ćetković]], srpski glumac == Povezano == {{commonscat|Kruševac}} * [[Lazar Hrebeljanović]] * [[Istorija Srbije u srednjem veku]] == Vanjske veze == {{portal|Srbija}} * [http://www.krusevac.rs/ Zvanična prezentacija Opštine Kruševac] * [http://037info.net/ Nezavisni kruševački Internet portal] * [http://krusevacpress.com/ KruševacPRESS - prvi zvanično registrovan kruševački Internet medij] * [http://www.turizamkrusevac.com/ Turistička organizacija Kruševca]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://037ks.com/ Gradski portal Kruševac ONLINE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190628152445/http://037ks.com/ |date=2019-06-28 }} * [http://www.krusevacgrad.rs/ Grad Kruševac] * [http://www.rtk.rs/ RADIO TELEVIZIJA KRUŠEVAC] * [http://www.jefimija.tv/ Televizija Jefimija Kruševac] * [http://www.krusevacinfo.com/ Kruševac Info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801155331/http://www.krusevacinfo.com/ |date=2019-08-01 }} * [http://www.zckrusevac.org.rs/ Zdravstveni centar Kruševac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607140902/http://www.zckrusevac.org.rs/ |date=2013-06-07 }} * [http://gimnazija.org.rs/ Gimnazija Kruševac] * [http://www.nbks.org.rs/ Biblioteka Kruševac] * [http://csu.edu.rs/ CSU - Centar za stručno usavršavanje - Kruševac]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ec.org.rs/ Edukativni centar - Kruševac] * Zapadno Pomoravlje danas i sutra, Zapis 1995, [http://www.plavosrce.com/DOWNLOAD/zapadno%20pomoravlje.pdf] {{Istorijske prestonice Srbije}} [[Kategorija:Istorija Srbije u srednjem veku]] [[Kategorija:Prestonice Srbije]] [[Kategorija:Gradovi u Srbiji]] [[Kategorija:Kruševac]] h1y8awy2tscebiy1lzsmbk7uh3kqcv6 Kosovska Mitrovica 0 12159 42590192 42564204 2026-05-10T01:10:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590192 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Kosovska Mitrovica | ime_genitiv =Kosovske Mitrovice | izvorno_ime = | slika_panorama =Kosovska Mitrovica bridge - from north.JPG | veličina_slike =280px | opis_slike =Most preko Ibra u Kosovskoj Mitrovici | slika_zastava = | slika_zastava_veličina = | slika_grb = [[Datoteka:Stema e Komunës Mitrovicë.svg|85px]]<br /><small>''([[Srbija|Republika Srbija]])'' ''([[Kosovo|Republika Kosovo]])'' | slika_grb_veličina = | slika_karta = | veličina_karte = | opis_karte = | gšir = 42.8923333333 | gduž = 20.8686666667 | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Kosovo}} | utemeljenje_datum = | osnivač = | nazvan_po = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1 = <!-- do d50 --> | titula_vođe = | ime_vođe = | stranka_vođe = | površina_ukupna = | visina = | stanovništvo_godina =2014. | stanovništvo_bilješke= | stanovništvo =71,636 | stanovništvo_gustoća = | vremenska_zona =CET | utc_pomak =+1 | vremenska_zona_DST =CEST | utc_pomak_DST =+2 | poštanski_broj =38227 | pozivni_broj =+381 28 | gradovi_prijatelji = | web_stranica = | bilješke = }} '''Kosovska Mitrovica''' ([[albanski jezik|alb.]] ''Mitrovica'' ili ''Mitrovicë''; 1982–91. '''Titova Mitrovica''', alb. ''Mitrovica e Titos''), grad na severu [[Kosovo|Kosova]], na 42.89° severno, 20.87° istočno, na 496 metara nadmorske visine (ušće Sitnice u Ibar). Kosovska Mitrovica je i opština čija je površina 350&nbsp;km². Pored grada, opštinu čini i 49 sela. U Kosovskoj Mitrovici je sedište Kosovskomitrovičkog upravnog okruga, koji osim mitrovičke, zahvata još pet opština: [[Vučitrn]], [[Srbica|Srbicu]], [[Zvečan]], [[Zubin Potok]] i [[Leposavić]]. Kosovska Mitrovica se nalazi na severu [[Kosovo i Metohija|Kosovske kotline]], sa istoka, severa i zapada okružena planinama [[Mokra Gora (Užice)|Mokrom Gorom]] i obroncima [[Golija (Srbija)|Golije]] i [[Kopaonik]]a. Kroz grad teku reke [[Ibar]], koji ga deli na [[Jug|južni]] i [[sever]]ni deo, [[Sitnica]] i [[Ljušta]]. Od grada na sever počinje [[Ibarska klisura]] kroz koju Ibar teče ka [[Kraljevo|Kraljevu]], gde se uliva u [[Zapadna Morava|Zapadnu Moravu]]. == Ime grada == Mitrovica je jedna od najstarijih naseobina na Kosmetu. Prvi put se pominje u [[srednji vijek|srednjovekovnim]] pisanim dokumentima. Ime ''Mitrovica'' potiče iz [[14. vek]]a, po crkvi [[Dimitrije Solunski|Svetog Dimitrija Solunskog]], koja je bila ispod zvečanskog utvrđenja, a koju je [[1315]]. godine srpski kralj [[stefan Uroš II Milutin|Milutin]] darovao svojoj zadužbini - manastiru [[Manastir Banjska|Banjska]]. Oko crkve je bilo srpsko groblje, a od 19. veka tu se sahranjuju i [[Osmansko Carstvo|Turci]]. U neposrednoj blizini je sada Spomenik rudarima ustanicima, koji su se [[1941]]. godine pridružili narodonooslobodilačkim brigadama u Srbiji. == Historija == Na prostoru grada nađeni su tragovi rudarenja iz doba [[neolit]]a, rimski žrtvenici i statuete (2–3. vek). U 6. veku [[vizantijsko carstvo|vizantijski]] car [[Justinijan I]] gradi [[zvečanski grad|tvrđavu Zvečan]]. Kao rudarski grad [[Trepča (srednjovekovni rudnik)|Trepča]] se pominje [[1303]]. godine. U Starom Trgu se do bombardovanja 1999. godine nalazio Muzej kristala. U blizini su ostaci tvrđave [[Ćutet]] (13. vek). U [[Brnjak]]u je bio grad-dvorac (druga polovina 13. veka) koji je pripadao ženi srpskog kralja [[Stefan Uroš I|Stefana Uroša I]], [[Jelena Anžujska|Jeleni Anžujskoj]], koja je u njemu umrla [[1314]]. godine. U vreme [[Nemanjići|Nemanjića]] kraj Kosovske Mitrovice već se nalazio grad [[Zvečan]] koji je igrao važnu ulogu u srednjovekovnoj istoriji Srbije, a čiji se ostaci kula i danas uzdižu na obližnjem istoimenom brdu. Za vreme [[Osmansko carstvo|Osmanskog carstva]] Mitrovica je bila mala orijentalna varoš. Nakon [[Prvi svetski rat|Prvog balkanskog rata]] [[1912]]. Kosovska Mitrovica, zajedno sa ostatkom Kosova i [[Republika Makedonija|Makedonijom]], ulazi u sastav [[Kraljevina Srbija|Kraljevine Srbije]], a [[1918]]. [[Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca|Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca]]. Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] Kosovska Mitrovica i rudnik [[Trepča]] bili su u sastavu [[Milan Nedić|Nedićeve]] [[Srbija pod nemačkom okupacijom|Srbije]], u okviru nemačke okupacione zone. Nakon Drugog svetskog rata, u skladu sa načelom da bi u svakoj republici i pokrajini [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] po jedan grad trebalo da ponese ime predsednika [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], Kosovska Mitrovica menja ime i postaje ''Titova Mitrovica''. [[1991]]. godine gradu je vraćeno njegovo staro ime ''Kosovska Mitrovica''. === Kosovska Mitrovica za vreme i posle rata na Kosovu === [[Datoteka:North Kosovska Mitrovica.jpg|mini|levo|220p|Severni deo Kosovske Mitrovice i tvrđava Zvečan u pozadini]] I grad i opština su pretrpeli velike štete koje je izazvalo NATO bombardovanje Srbije 1999. godine. Ovo područje je bilo polje terorističkog delovanja [[Oslobodilačka vojska Kosova|Oslobodilačke vojske Kosova]] i pre bombardovanja. Nakon [[NATO]] agresije, kada su iz svih gradova na Kosovu i Metohiji Srbi prognani, Mitrovica je uspela da odoli surovom etničkom čišćenju, zahvaljujući svojim građanima ali i reci Ibru, koja je bila prirodna granica etničke podeljenosti grada i pre bombardovanja. Grad je postao simbol otpora etničkom čišćenju na Kosovu i Metohiji. U južnom delu danas živi oko 50.000 Albanaca. Većina od oko 6.500 Roma iz ovog dela je izbegla u druge delove Srbije. U severnom delu grada oko 10.000 kosovskih Srba je ostalo u svojim domovima, ali je taj broj povećan nakon dolaska srpskih izbeglica iz drugih krajeva Kosova i Metohije. Na severnoj (srpskoj) obali Ibra živi i oko 2.000 Albanaca i 1.700 Bošnjaka, koji žive u nekoliko gradskih mahala. Skoro svi Srbi koji su živeli u južnom delu grada izbegli su u severni. Procenjuje se da je [[2003]]. godine u gradu živelo ukupno 75.600 stanovnika, dok se stanovništvo opštine procenjuje na 105.000. [[Datoteka:Most Kosovska Mitrovica.jpg|mini|desno|300p|Most na [[Ibar|Ibru]]]] Kosovska Mitrovica je nakon bombardovanja postala žarište etničkih sukoba dve zajednice. Most na Ibru koji povezuje dve strane grada čuvale su naoružane grupe da bi sprečavale prodore sa druge strane. Zbog tako napete situacije u gradu, trupe [[KFOR]]-a i [[UNMIK]] policija su zauzele most da bi sprečile dalje sukobe. Međutim, nasilje i provokacije su se nastavile sa obe strane reke, tako da su međunarodne trupe i policijski kontrolni punktovi postavljeni oko pojedinih područja, čak i ispred pojedinih zgrada. Dana [[17]]. [[mart]]a, [[2004]], utapanje jednog albanskog deteta iz sela [[Čabra]] u [[Ibar|Ibru]], za koje su unapred optuženi srpski mladići iz sela [[Zupče]] da su navodno nagnali pse na albansku decu, iskorišćeno je od strane albanskih terorista i ekstremista kao povod za velike etničke sukobe u gradu i na širem području Kosova i Metohije. Demonstracije hiljada ekstremista albanske nacionalnosti pretvorile su se u nerede i oružane napade, poprimajući oblik varvarskog divljanja i pogroma nad nealbanskim, pre svega srpskim stanovništvom, u kome je najmanje osam ljudi poginulo, a oko 300 povređeno, dok je na desetine srpskih kulturnih objekata, uključujući i crkve i manastire širom Kosova i Metohije, opljačkano i spaljeno. Ovo krvoproliće je bilo najveći [[Nemiri na Kosovu i Metohiji 2004.|nemir na Kosovu i Metohiji]] nakon NATO agresije. Istog datuma, četiri godine kasnije, u blizini zgrade Opštinskog suda izbili su sukobi između srpskog stanovništva i specijalnih snaga UNMIK policije. Sukobi su isprovocirani bezrazložnim hapšenjem sudija i službenika suda srpske nacionalnosti. I u ovom celodnevnom incidentu bilo je desetine povređenih, dok je jedan ukrajinski policajac izgubio život. Ni godinu dana kasnije, problem sudstva u Kosovskoj Mitrovici nije rešen. Zgradu obezbeđuju vojnici KFOR-a. [[Datoteka:Crkva Svetog Dimitrija.JPG|mini|desno|300p|Crkva Svetog Dimitrija, u pozadini Spomenik rudarima]] == Industrija == Brzi razvoj grada započeo je u [[19. vek]]u, kada je jedna engleska kompanija otpočela eksploataciju rude olova i cinka u [[Trepča|Trepči]], mada se ruda ovde iskorišćavala još u nemanjićko vreme. Od tada Kosovska Mitrovica postaje jedan od najvećih, ali i najzagađenijih industrijskih centara na Kosovu i Srbiji. Pored rudnika Trepča, u Zvečanu postoji Topionica olova i cinka, a u samom gradu među većim preduzećima izdvajaju se Fabrika superfosfata (veštačka đubriva i sumporna kiselina) i Fabrika akumulatora „Trepča“. Sa NATO agresijom i etničkim čišćenjem Srba iz Pokrajine, rad rudnika, topionice i fabrika je potpuno zamro. == Demografija == Pre [[NATO bombardovanje SRJ|NATO bombardovanja]] [[1999]]. opština Kosovska Mitrovica imala je oko 116.500 stanovnika, po proceni [[Organizacija za evropsku bezbednost i saradnju|OEBS]]-a. Po popisu iz 1991. godine opština je imala 104.022 stanovnika, od koji su 78% bili [[Albanci]], 10,2% [[Srbi]], 4,96% [[Bošnjaci]], 4,63% [[Romi]] i 0,41% [[Turci]]. Većina nealbanskog stanovništva živela je u gradu Kosovska Mitrovica, koji je imao 84.736 stanovnika – 71% kosovskih Albanaca, oko 9.000 Srba i 10.141 drugih nacionalnosti. Većina Srba živela je u severnom delu grada, dok je većina Albanaca živela na južnoj strani reke Ibar. Grad je postao poprište stalnih sukoba jer su ekstremisti albanske nacionalnosti želeli da silom uspostave jedinstvenu administrativnu upravu nad gradom, čemu se Srbi iz severnog dela oštro protive, verujući da bi to bio uvod u izgon Srba iz ovog grada. Kosovska Mitrovica (gradsko naselje) ima 33.904 stanovnika, dok područje opštine Kosovska Mitrovica ima 71.909 stanovnika prema zvaničnim rezultatima [[Popis stanovništva 2011. na Kosovu|popisa stanovništva 2011.]] godine na Kosovu. Kako su Srbi najvećim delom bojkotovali popis stanovništva, pravi broj stanovnika je veći za 15.000-20.000 stanovnika <ref name="Попис">''Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Republici Kosovo 2011. [http://census.rks-gov.net/istarMDAS/MD/dawinciMD.jsp?a1=yC&a2=sF0&n=1UR306000121U&o=&p=0&sp=null&l=1&exp=0 Stanovništvo- (podaci po naseljima) na Kosovu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808032659/http://census.rks-gov.net/istarMDAS/MD/dawinciMD.jsp?a1=yC&a2=sF0&n=1UR306000121U&o=&p=0&sp=null&l=1&exp=0 |date=2014-08-08 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref>. [[Datoteka:Sabor2.jpg|mini|desno|300p|Sa Sabora kulturno-umetničkog stvaralaštva Srbije, 2011.]] == Kultura == Svi administrativni i kulturni objekti Mitrovice nalaze se u južnom, albanskom delu, pa i pravoslavni hram Sveti Sava. Sa podelom grada, srpski deo ostao je bez adekvatnih uslova za rad - Kulturni centar, Gradska biblioteka, amatersko pozorište, galerija - sve je to ostalo preko Ibra. Morali su krenuti ispočetka. Za rad su morali koristiti prostorije nekadašnjeg Tehničko-metalurškog fakulteta. U Kosovskoj Mitrovici je od [[2005]]. godine smeštena i Srpska drama [[Pokrajinsko narodno pozorište|Narodnog pozorišta]] u [[Priština|Prištini]], čija se scena sada nalazi u Domu kulture u [[Zvečan]]u. Posle 18 godina pauze, [[2011]]. godine obnovljen je Sabor kulturno-umetničkog stvaralaštva Srbije. Ova manifestacija okuplja likovne umetnike, pisce, folklorne ansamble i kulturne poslenike iz Srbije, Republike Srpske i Crne Gore. U Kosovskoj Mitrovici se od [[2001]]. godine nalazi privremeno sedište većine fakulteta [[Univerzitet u Prištini (srpski)|Univerziteta u Prištini]]. Od 2003. godine u obližnjem Zvečanu redovno se održava i „Nort Siti [[džez]] i [[bluz]] festival“, na kome su gostovali mnogi eminentni muzičari iz Srbije i sveta. Na uzvišenju iznad grada, u severnom delu Mitrovice, posle NATO bombardovanja, sagrađena je crkva [[Dimitrije Solunski|Svetog Dimitrija]]. Gradska slava Kosovske Mitrovice je praznik [[Mitrovdan]] koji se obeležava 8. novembra<ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B2%D0%BE/986884/%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0+%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B5+%D0%9C%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5.html RTS: Slava Kosovske Mitrovice (8.11.2011)], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref>. == Galerija == <gallery> Image:Pogled na K.Mitrovicu.jpg|Pogled na Kosovsku Mitrovicu sa tvrđave Zvečan Image:Pogled na Kosovsku Mitrovicu.jpg|Pogled na K. Mitrovicu i pravoslavnu crkvu Image:Severna Kosovska Mitrovica.jpg|Severni deo K. Mitrovice Image:Severna Kosovska Mitrovica (2).jpg|Severni deo K. Mitrovice </gallery> {{Climate chart|Kosovska Mitrovica |- 4|3|31 |- 4|5|23 |0|10|19 |3|16|42 |8|20|63 |11|25|47 |13|28|38 |12|27|40 |9|23|31 |5|18|75 |2|12|39 |- 2|3|52 |float=left |clear=both }} == Povezano == * [[Nemiri na Kosovu i Metohiji 2004.|Hronologija terorističkih napada na Kosovu]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Mitrovica, Kosovo}} * [http://www.osce.org/documents/mik/2005/02/1011_en.pdf OSCE Profil Kosovske Mitrovice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020213/http://www.osce.org/documents/mik/2005/02/1011_en.pdf |date=2016-03-05 }} * [http://www.reliefweb.int/mapc/eur_bal/reg/mitrovinca_mar00.html HCIC, Mitrovica Situation]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - HCIC, UNHCR, WEU, KFOR (22 Mar 2000) * [http://www.reliefweb.int/mapc/eur_bal/reg/mitrovince.html Mitrovica Situation]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - HCIC, UNHCR, WEU, KFOR (24 Feb 2000) * [http://www.northcityfest.com/ Jazz & Blues Festival North City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128144952/http://northcityfest.com/ |date=2011-01-28 }} {{Opština Kosovska Mitrovica}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Kosovska Mitrovica| ]] [[Kategorija:Gradovi na Kosovu]] [[Kategorija:Opština Kosovska Mitrovica]] 4srn18ratcya4jkyme77aodvszjr59h LGBTQ 0 12392 42590218 42343708 2026-05-10T05:04:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590218 wikitext text/x-wiki <!-- {{LGBT+ sajdbar}} -->[[Datoteka:Gay flag.svg|mini|261x261p|[[Zastava duginih boja (LGBT)|Zastava duginih boja]] koja predstavlja [[LGBT zajednica|LGBT zajednicu]]]] '''LGBT+''' ('''el-dži-bi-ti-plus''') je inicijalizam koji pokriva različite [[Neheteroseksualnost|neheteroseksualne]] orijentacije i [[Cisrodnost|necisrodne]] identitete u govoru. Inicijalizam se može odnositi na bilo koju osobu koja [[Neheteroseksualnost|nije heteroseksualna]] ili [[Cisrodnost|cisrodna]], a ne samo na osobe homoseksualne, biseksualne i transrodne orijentacije. Varijacija LGBT upotrebljava se od devedesetih godina 20. veka. Uz svoje varijante funkcioniše kao krovni termin za više [[Seksualna orijentacija|seksualnih orijentacija]] i [[Rodni identitet|rodnih identiteta]]. Pojam LGBT+ je adaptacija inicijalizma '''LGBT''', koji je po sebi adaptacija inicijalizma '''LGB'''. Termin LGB je počeo zamenjivati termin „gej” kako bi obuhvatio više članova [[LGBT+ zajednica|LGBT+ zajednice]] počev od sredine osamdesetih godina. Kraći termin LGB se i dalje upotrebljava onda kada se iz razgovora isključuju transrodne osobe, često od strane anti-trans aktivista.<ref>{{Cite web|url=https://www.dictionary.com/e/lgbtq-terms/ |title=A Language Of Pride: Understand The Terms Around LGBTQ Identity |website=Dictionary.com |access-date=2023-08-19}}</ref> Radi isticanja te sveobuhvatnosti varijanta '''{{Dfn|LGBTK}}''' ({{jez-eng|LGBTQ}}) sadrži slovo ''K'' ({{jez-eng|Q}}) za one koji se identifikuju kao [[kvir]] ({{jez-eng|queer}}) ili [[Ispitivanje seksualne orijentacije i rodnog identiteta|ispituju svoj seksualni ili rodni identitet]] ({{jez-eng|questioning}}). Duži akronimi su izazvali kritike zbog njihove dužine, koji se ponekad nazivaju „{{jez|en|iskošeno=ne|alphabet soup}}“ ({{prev|supa od slova}}). == Etimologija i značenje == LGBT+ (el-dži-bi-ti-plus) kao inicijalizam pokriva različite [[Neheteroseksualnost|neheteroseksualne]] orijentacije i [[Cisrodnost|necisrodne]] identitete.<ref>{{cite web |url=https://www.coe.int/en/web/gender-matters/lgbt- |title=LGBT+ |website=coe.int |publisher=[[Savet Evrope]] |access-date=2022-08-04}}</ref> Pojam LGBT+ je adaptacija inicijalizma '''LGBT''',<ref>{{cite web |url=https://www.rethink.org/advice-and-information/living-with-mental-illness/wellbeing-physical-health/lgbtplus-mental-health/ |title=LGBT plus mental health |access-date=2022-08-04 |archive-date=24. 02. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224214757/https://www.rethink.org/advice-and-information/living-with-mental-illness/wellbeing-physical-health/lgbtplus-mental-health/ |url-status= }}</ref> koji je po sebi adaptacija inicijalizma '''{{Dfn|LGB}}'''. Termin LGB je počeo zamenjivati termin gej kako bi obuhvatio više članova [[LGBT+ zajednica|LGBT+ zajednice]] počev od sredine osamdesetih godina.<ref>{{harvnb|Gunderloy|1989|pp=}}</ref> Kraći termin LGB se i dalje upotrebljava onda kada se iz razgovora isključuju transrodne osobe.<ref name="Bisexuality and Transgend">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=2SOe4igsrbgC |title=Bisexuality and Transgenderism: InterSEXions of The Others|last=Alexander|first=Jonathan |last2=Yescavage |first2=Karen |publisher=Haworth Press |year=2003|isbn=978-1-56023-287-2 |access-date=2015-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906150516/https://books.google.com/books?id=2SOe4igsrbgC |archive-date=2015-09-06}}</ref><ref name="Psychology and Sexu">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=v5IzSjeq1S8C |title=Psychology and Sexual Orientation: Coming to Terms |trans-title=Psihologija i seksualna orijentacija: prihvatanje |last=Bohan|first=Janis S. |publisher=Routledge |year=1996|isbn=978-0-415-91514-4 |access-date=2015-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906160451/https://books.google.com/books?id=v5IzSjeq1S8C |archive-date=2015-09-06}}</ref> Inicijalizam se može odnositi na bilo koju osobu koja [[Neheteroseksualnost|nije heteroseksualna]] ili nije [[Cisrodnost|cisrodna]], a ne samo na osobe homoseksualne, biseksualne i transrodne orijentacije.<ref name="The Handbook of Lesb">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pUUyLSKD5voC |title=The Handbook of Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Public Health: A Practitioner's Guide To Service |trans-title=Vodič za lezbejsko, gej, biseksualno i transrodno javno zdravlje: Vodič za praktičare |last=Shankle|first=Michael D. |publisher=Haworth Press |year=2006|isbn=978-1-56023-496-8 |access-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906170653/https://books.google.com/books?id=pUUyLSKD5voC|archive-date=6 September 2015}}</ref> Radi isticanja te sveobuhvatnosti varijanta '''{{Dfn|LGBTK}}''' ({{jez-eng|LGBTQ}}) sadrži slovo K ({{jez-eng|Q}}) za one koji se identifikuju kao [[kvir]] ({{jez-eng|queer}}) ili [[Ispitivanje seksualne orijentacije i rodnog identiteta|ispituju svoj seksualni ili rodni identitet]] ({{jez-eng|questioning}}).<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2014/05/23/civilities-what-does-the-acronym-lgbtq-stand-for/|title=Civilities, What does the acronym LGBTQ stand for?|work=[[The Washington Post]]|access-date=19 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200103082543/https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2014/05/23/civilities-what-does-the-acronym-lgbtq-stand-for/|archive-date=3 January 2020}}</ref> == Istorija pojma == [[Datoteka:Stonewall_Inn_5_pride_weekend_2016.jpg|levo|mini| [[Stounvol in]] u [[gej četvrt]]i [[Grinvič Vilidž]] na [[Menhetn]]u, mesto [[Stounvolska pobuna|Stounvolske pobune]] u junu [[1969]]. godine, kolevka modernog pokreta za [[prava LGBT+ osoba po državama ili teritoriji|prava LGBT osoba]] i ikona [[LGBT kultura|LGBT kulture]], ukrašena je [[zastava duginih boja (LGBT+)|zastavicama duginih boja]].<ref name="GayGreenwichVillage1">{{Cite web|url=https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/why-new-york-city-is-a-major-destination-for-lgbt-travelers/|title=Why New York City Is a Major Destination for LGBT Travelers|last=Goicichea|first=Julia|date=16 August 2017|publisher=The Culture Trip|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102084000/https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/why-new-york-city-is-a-major-destination-for-lgbt-travelers/|archive-date=2 January 2020|url-status=live|access-date=2 February 2019}}</ref><ref name="GayGreenwichVillage2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/06/25/nyregion/stonewall-inn-named-national-monument-a-first-for-gay-rights-movement.html |title=Stonewall Inn Named National Monument, a First for the Gay Rights Movement |last=Eli Rosenberg |date=24 June 2016|work=The New York Times |access-date=25 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506010607/https://www.nytimes.com/2016/06/25/nyregion/stonewall-inn-named-national-monument-a-first-for-gay-rights-movement.html |archive-date=6 May 2020}}</ref><ref name="GayGreenwichVillage3">{{Cite web|url=http://www.nps.gov/diversity/stonewall.htm|title=Workforce Diversity The Stonewall Inn, National Historic Landmark National Register Number: 99000562|publisher=National Park Service, U.S. Department of the Interior|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306222059/http://www.nps.gov/diversity/stonewall.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=live|access-date=21 April 2016}}</ref>]] [[Datoteka:Palco_BolognaPride08.jpg|mini| LGBT publikacije, [[Parada ponosa|parade ponosa]] i srodni događaji sve više odbacuju ''LGBT'' inicijalizam i redovno dodaju nova slova i bave se pitanjima postavljanja tih slova u novi naslov.<ref>Cahill, Sean, and Bryan Kim-Butler. "Policy priorities for the LGBT community: Pride Survey 2006." New York, NY: National Gay and Lesbian Task Force (2006).</ref>]] Varijacija LGBT upotrebljava se od devedesetih godina 20. veka. Uz svoje varijante funkcioniše kao krovni termin za više [[Seksualna orijentacija|seksualnih orijentacija]] i [[Rodni identitet|rodnih identiteta]].<ref>{{Cite journal |last=Parent|first=Mike C. |last2=DeBlaere |first2=Cirleen |last3=Moradi |first3=Bonnie |date=jun 2013. |title=Approaches to Research on Intersectionality: Perspectives on Gender, LGBT, and Racial/Ethnic Identities |journal=Sex Roles |volume=68 |issue=11–12 |pages=639–645 |doi=10.1007/s11199-013-0283-2| issn = 0360-0025 }}</ref> Pre seksualne revolucije 1960-ih, [[Zapadnjačka kultura|zapadne kulture]] nisu imale izraze koji nisu bili [[pejorativ]]i da opišu ljude koji se ne uklapaju u norme rodnih i seksualnih identiteta. Neke druge kulture su uspele da razviju ne-pejorativne izraze, kao što je izraz ''[[nebinarnost#Osobe dva duha|dvodušnost]]'' u [[Američki starosedeoci|starosedelačkim kulturama Severne Amerike]]. Najbliže što se tome došlo je bio koncept ''[[treći pol|trećeg pola]]'', koji je potekao iz [[Seksologija|seksologije]] 1860-ih, kao i raznih Hindu tekstova, ali nikad nije ušao u svakodnevni govor.<ref name="The Social Studies C"/><ref>Kennedy, Hubert C. (1980): «The "third sex" theory of Karl Heinrich Ulrichs», artículo en inglés, en la revista ''Journal of Homosexuality'', 6 (1-2): págs.&nbsp;101-103; 1981.</ref><ref>[[Magnus Hirschfeld|Hirschfeld, Magnus]] (1904): ''Berlins Drittes Geschlecht'' (‘el tercer sexo en Berlín’).</ref><ref>[[Havelock Ellis|Ellis, Havelock]]; y [[John Addington Symonds|Symonds, John Addington]] (1897): ''Sexual inversion'' (‘la inversión del género’).</ref><ref>[[Edvard Karpenter|Carpenter, Edward]] (1908): [http://www.fordham.edu/halsall/pwh/carpenter-is.html «The intermediate sex: a study of some transitional types of men and women»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230530190549/https://www.fordham.edu/halsall/pwh/carpenter-is.html |date=2023-05-30 }}, artículo en inglés en el sitio web Fordham.edu (Estados Unidos).</ref><ref>Duc, Aimée (1901): ''Sind es Frauen? Roman über das dritte Geschlecht'' (‘¿Estas son mujeres?, una novela acerca del tercer género’).</ref> Početkom 1950-ih u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], gej magazini, organizacije i klubovi su počeli da koriste termin ''[[Homofilija (pokret)|homofil]]'' kako bi istakli da u homoseksualnim vezama postoji [[ljubav]], a u prvoj polovini [[20. vek]]a se pojavljuje i reč ''lezbejka''.<ref>{{Cite book |last=Tamagne| first = Florence | publisher = Algora | title = A history of homosexuality in Europe. Berlin, London, Paris 1919-1939 | url =https://archive.org/details/historyhomosexua00tama_272| url-access = registration | edition = 1ª |year=2006| isbn = 0-87586-355-8 | pages = [https://archive.org/details/historyhomosexua00tama_272/page/n49 39]-42| language = inglés}}</ref> Reč ''homofil'' je korišćena u pozitivnom smislu u [[Zapadna Evropa|zapadnoevropskim zemljama]] i SAD tokom 1950-ih, 60-ih i 70-ih, kada prestaje da se koristi i zamenjuju je reči ''[[gej]]'' i ''[[Homoseksualnost|homoseksualac]]''.<ref>{{cite book |title=La sociedad gay: una invisible minoría |trans-title=Gej društvo: nevidljiva manjina |first=Juan A. |last=Herrero-Brasas |publisher=FOCA |year=2001|isbn=9788495440150 |pages=294}}</ref><ref>{{cite book|last=Minton|first=Henry |title=Departing from Deviance |publisher=[[University of Chicago Press]] |year=2002|isbn=0226530434 |url=http://books.google.com/books?id=cCoADHpbzHsC&pg=PA238&%7cpg=PA238 |access-date=2009-01-01}}</ref> Prvi široko korišćeni izraz, [[Homoseksualnost|''homoseksualac'']], koji se sada koristi prvenstveno u naučnom kontekstu, nekad je nosio negativne konotacije. ''Gej'' je postao popularan termin tokom 1970-ih u SAD.<ref name="The Social Studies C">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4qFMqjxte9IC |title=The Social Studies Curriculum: Purposes, Problems, and Possibilities |last=Ross|first=E. Wayne |publisher=SUNY Press |year=2006|isbn=978-0-7914-6909-5|access-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619085357/https://books.google.com/books?id=4qFMqjxte9IC |archive-date=19 June 2019}}</ref> Kako su lezbejke sve više ulazile u pažnju javnosti, fraza „gej i lezbejka" koristila se sve češće.<ref name="Gay Pride Nee">{{Cite news|url=http://www.denverpost.com/ci_6198394?source=rss|title=Gay Pride Needs New Direction|last=Swain|first=Keith W.|date=21 June 2007|work=[[Denver Post]]|access-date=5 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421235751/http://www.denverpost.com/ci_6198394?source=rss|archive-date=21 April 2016}}</ref> Spor oko toga da li primarni fokus njihovih političkih ciljeva treba da bude [[feminizam]] ili [[prava LGBT+ osoba po državama ili teritoriji|prava homoseksualaca]] doveo je do raspuštanja nekih lezbejskih organizacija, uključujući Kćeri Bilitisa, koju su osnovali Del Martin i Phillis Lyon,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wqt4krhmQrwC&dq=daughters+of+bilitis+founder&pg=PA394|title=Rebels, Rubyfruit, and Rhinestones: Queering Space in the Stonewall South - James Thomas Sears - Google Books|last=Sears|first=James Thomas|year=2001|isbn=9780813529646|access-date=2022-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514161912/https://books.google.com/books?id=wqt4krhmQrwC&dq=daughters+of+bilitis+founder&pg=PA394|archive-date=14 May 2022}}</ref> ali se rasformirala 1970. zbog sporova oko toga koji cilj treba da ima prednost.<ref>{{Cite journal|last=Esterberg|first=Kristen|year=1994|title=From Accommodation to Liberation: A Social Movement Analysis of Lesbians in the Homophile Movement|url=https://archive.org/details/sim_gender-society_1994-09_8_3/page/424|journal=Gender and Society|volume=8|issue=3|pages=424–443|doi=10.1177/089124394008003008}}</ref> Kako je jednakost bila prioritet za [[Lezbejski feminizam|lezbejske feministkinje]], disparitet uloga između muškaraca i žena ili butch i femme smatran je [[Patrijarhat|patrijarhalnim]]. Lezbejske feministkinje su izbegavale igru [[Rodna uloga|rodnih uloga]] koja je bila rasprostranjena u barovima, kao i percipirani [[šovinizam]] gej muškaraca; mnoge lezbejske feministkinje su odbile da rade sa gej muškarcima ili da se prihvate njihovih ciljeva.<ref>{{harvnb|Faderman|1991|pp=210–211}}</ref> Lezbejke koje su imale esencijalistički stav, da su rođene kao homoseksualci i koristile deskriptor „lezbejka“ da definišu seksualnu privlačnost, često su smatrale da su [[Separatistički feminizam|separatistička]] mišljenja lezbejki-feministkinja štetna za prava homoseksualaca.<ref>{{harvnb|Faderman|1991|p=217–218}}</ref> Biseksualne i transrodne osobe su takođe tražile priznanje kao legitimne kategorije unutar šire manjinske zajednice.<ref name="Gay Pride Nee" /> Posle promena nakon [[Stounvolska pobuna|Stounvolske pobune]] [[1969]]. godine u [[Njujork]]u, kasnih 1970-ih i ranih 1980-ih, neki gejevi i lezbejke su manje prihvatali [[Biseksualnost|biseksualne]] ili [[Transrodnost|transrodne]] osobe.<ref name="Bisexuality and Transgend"/><ref name="Transgender Subjectivities">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QiJryCzrZmYC|title=Transgender Subjectivities: A Clinician's Guide|last=Leli|first=Ubaldo|last2=Drescher|first2=Jack|publisher=Haworth Press|year=2005|isbn=978-0-7890-2576-0|access-date=2 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906145439/https://books.google.com/books?id=QiJryCzrZmYC|archive-date=6 September 2015}}</ref> Kritičari kažu da transrodne osobe glume [[stereotip]]e i da su biseksualci jednostavno gej muškarci ili lezbejke koji se plaše da [[izlazak iz ormara|izađu]] i budu iskreni u vezi sa svojim identitetom.<ref name="Transgender Subjectivities" /><ref>{{cite web |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5603307/ |title=Bisexuality, minority stress, and health | last =Fejnstajn | first =Brajan A. | last2 =Djan | first2 =Kristina |date=2017-01-23 |website=ncbi.nlm.nih.gov |access-date=2022-06-18 |quote=}}</ref> Svaka zajednica unutar šire LGBT zajednice se borila da razvije sopstveni identitet, uključujući da li treba i ako da, kako da se uskladi sa drugim [[Rod (sociologija)|rodnim]] i zajednicama zasnovanim na [[seksualna orijentacija|seksualnim orijentacijama]], ponekad isključujući druge podgrupe; ovi sukobi traju do danas.<ref name="Bisexuality and Transgend" /> LGBTK aktivisti i umetnici kreirali su postere kako bi podigli svest o ovom pitanju od početka pokreta.<ref name="Exhibition Guide">{{Cite web|url=http://www.politicalgraphics.org/out-of-the-closet|title=Out of the Closet and Into the Streets|website=[[Center for the Study of Political Graphics]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002103737/http://www.politicalgraphics.org/out-of-the-closet|archive-date=2 October 2016|url-status=live|access-date=1 October 2016}}</ref> Otprilike 1988. godine, aktivisti su počeli da koriste inicijalizam ''LGBT'' u Sjedinjenim Državama.<ref>[https://books.google.com/books?id=PiglAQAAIAAJ Research, policy and practice: Annual meeting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190619085339/https://books.google.com/books?id=PiglAQAAIAAJ|date=19 June 2019}}, American Educational Research Association Verlag AERA, 1988.</ref> Tek 1990-ih unutar pokreta, gej, lezbejke, biseksualne i transrodne osobe su stekle jednako poštovanje.<ref name="Bisexuality and Transgend" /> Ovo je podstaklo neke organizacije da usvoje nova imena, kao što je GLBT istorijsko društvo uradilo [[1999]].<ref>{{Cite web|url=https://www.glbthistory.org/timeline|title=Our History|last=Koskovich|first=Gerard|website=The GLBT Historical Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107212644/https://www.glbthistory.org/timeline|archive-date=7 January 2022|url-status=live|access-date=7. 1. 2022.}}</ref> Iako je LGBT zajednica prošla kroz mnogo kontroverzi u vezi sa univerzalnim prihvatanjem različitih grupa članova (posebno biseksualne i transrodne osobe su ponekad bile marginalizovane od strane šire LGBT zajednice), termin ''LGBT'' je bio i ostao pozitivan simbol inkluzije.<ref name="Bisexuality and Transgend" /><ref name="The Handbook of Lesb"/> Uprkos činjenici da inicijalizam ''LGBT'' nominalno ne obuhvata sve pojedince u manjim zajednicama (pogledajte [[lGBT+#Varijante inicijalizma|varijante u nastavku članka]]), termin je opšte prihvaćen da uključuje one koji nisu posebno identifikovani u njemu.<ref name="Bisexuality and Transgend" /><ref name="The Handbook of Lesb"/> Upotreba termina ''LGBT'' je tokom vremena u velikoj meri pomogla u dovođenju inače marginalizovanih pojedinaca u jednu širu zajednicu.<ref name="Bisexuality and Transgend" /><ref name="The Handbook of Lesb" /> Transrodna glumica [[Kendis Kejn]] je [[2009]]. godine opisala LGBT zajednicu kao „poslednju veliku manjinu", napominjući „da još uvek možemo biti otvoreno uznemiravani" i „da nas prozivaju na televiziji".<ref name="Advocate 2009-03">{{Cite news |title=I Advocate... |date=March 2009 |work=[[The Advocate (LGBT magazin)|The Advocate]] |publisher=Issue #1024 |pages=80}}</ref> U 2016. godini, [[GLAAD]]-ov ({{jez-eng|Gay & Lesbian Alliance Against Defamation}}, {{jez-srp|Gej i lezbejski savez protiv klevete}}, danas poznat samo po skraćenici -{''GLAAD''}-) referentni vodič za medije navodi da je ''LGBTK'' preferirani inicijalizam, budući da više uključuje mlađe članove zajednica kojima je ''[[kvir]]'' preferirana etiketa.<ref>{{Cite web |url=http://www.advocate.com/media/2016/10/26/expanding-acronym-glaad-adds-q-lgbt |title=Expanding the Acronym: GLAAD Adds the Q to LGBT |last=Ring|first=Trudy |date=26 October 2016 |publisher=Advocate |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514161913/https://www.advocate.com/media/2016/10/26/expanding-acronym-glaad-adds-q-lgbt |archive-date=14 May 2022 |url-status=live |access-date=30 October 2016}}</ref> Međutim, neki ljudi smatraju ''kvir'' pogrdnim izrazom koji potiče iz [[Govor mržnje|govora mržnje]] i odbacuju ga, posebno među starijim članovima zajednice.<ref name="Nadal-2017">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=lVYoDwAAQBAJ&pg=PA1384 |title=The SAGE Encyclopedia of Psychology and Gender |last=Nadal|first=Kevin |date=15 April 2017 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-1-4833-8427-6 |location=Thousand Oaks, California |pages=1384 |oclc=994139871 |access-date=3 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619085340/https://books.google.com/books?id=lVYoDwAAQBAJ&pg=PA1384 |archive-date=19 June 2019}}</ref> Britanski {{jez|en|iskošeno=ne|[[YouGov]]}} je anketiranjem 969 kvir Britanaca u maju i junu 2023. godine došao do podataka da 42% ispitanih koristi termine LGBTK i LGBTK+, 29% koristi LGBT i LGBT+, dok 13% koristi LGBTKIA i LGBTKIA+. Među osobama između 16 i 24 godine, LGBTK+ je termin koji koristi 41% ispitanih.<ref name="RezultatiYouGov">{{Cite web |url=https://yougov.co.uk/topics/society/articles-reports/2023/07/28/lgbt-lgbtq-lgbtqia-what-acronym-does-queer-communi |title=LGBT; LGBTQ; LGBTQIA: what acronym does the queer community use? |date=2023-07-28 |access-date=2023-07-29 |work=[[YouGov]] }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders" style="margin: 1em auto 1em auto;" |- |+ Rezultati istraživanja {{jez|en|iskošeno=ne|YouGov}}-a<ref name="RezultatiYouGov"/> |- ! Termin ! Zasebni procenti ! Grupisani procenti |- ! scope="row" style="text-align:center" | LGBTK+ | 29% | rowspan="2" | 42% |- ! scope="row" style="text-align:center" | LGBTK | 13% |- ! scope="row" style="text-align:center" | LGBT+ | 21% | rowspan="2" | 29% |- ! scope="row" style="text-align:center" | LGBT | 8% |- ! scope="row" style="text-align:center" | LGBTKIA+ | 11% | rowspan="2" | 13% |- ! scope="row" style="text-align:center" | LGBTKIA | 2% |- ! scope="row" style="text-align:center" | LGB | 3% | rowspan="8" {{N/A|}} |- ! scope="row" style="text-align:center" | LGBTKI+ | 2% |- ! scope="row" style="text-align:center" | LGBTKA+ | <1% |- ! scope="row" style="text-align:center" | LGBKT+ | <1% |- ! scope="row" style="text-align:center" | LGBTKI | <1% |- ! scope="row" style="text-align:center" | LGBTKA | <1% |- ! scope="row" style="text-align:center" | Ostali | 1% |- ! scope="row" style="text-align:center" | Kvir | <1% |} == Varijante inicijalizma == [[Datoteka:Plaza_de_Mayo_LGBT.jpg|mini| [[Parada ponosa]] [[2010]]. na Plazi de Majo, u [[Buenos Ajres]]u, koja koristi LGBTIK inicijalizam<ref>{{Cite web|url=http://www.marchadelorgullo.org.ar/|title=Marcha del Orgullo LGBTIQ|publisher=Comisión Organizadora de la Marcha (C.O.M.O)|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20021008094404/http://www.marchadelorgullo.org.ar/|archive-date=8 October 2002|url-status=live|access-date=2 December 2016}}</ref>]] [[Datoteka:Helsinki_Pride_Parade_I_(5897488480).jpg|mini| Ljudi se okupljaju na Senatskom trgu u [[Helsinki]]ju neposredno pre početka [[Helsinki pride]] [[2011]].]] Postoje mnoge varijante, kao i varijacije koje menjaju redosled slova, uključujući '''{{Dfn|LGBT+}}'''.<ref>{{Cite web|url=https://www.rethink.org/advice-and-information/living-with-mental-illness/wellbeing-physical-health/lgbtplus-mental-health/|title=LGBT+ mental health |website=LGBT+ mental health |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224214757/https://www.rethink.org/advice-and-information/living-with-mental-illness/wellbeing-physical-health/lgbtplus-mental-health/ |archive-date=24 February 2022 |url-status=live |access-date=2022-03-29}}</ref><ref name="udayton.edu">{{Cite web|url=http://news.trust.org/item/20190426194739-w5zag/ |title=Armenia's LGBT+ community still waits for change one year after revolution |last=Vikhrov|first=Natalie|date=26 April 2019|website=Thomson Reuters Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224103611/http://news.trust.org/item/20190426194739-w5zag/ |archive-date=24 February 2021 |url-status=live |access-date=28 April 2019}}</ref> Postoje i druge uobičajene varijante, kao što su '''LGBTKIA''' ({{jez-eng|LGBTQIA}}),<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/LGBTQIA|title=LGBTQIA|last=Merriam-Webster|website=Merriam-Webster.com|publisher=[[Merriam-Webster]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107090134/https://www.merriam-webster.com/dictionary/LGBTQIA|archive-date=7 January 2022|url-status=live|access-date=2021-01-07|quote=Definition of LGBTQIA: lesbian, gay, bisexual, transgender, queer/questioning (one's sexual or gender identity), intersex, and asexual/aromantic/agender}}</ref> sa „A” koje označava [[aseksualnost]], [[Romantična orijentacija#Aromanticizam|aromantičnost]] ili [[arodnost]],<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.buddy-project.org/articles/asexual-aromantic|title=What the A in LGBTQIA+ Stands For|last=Kuykendall|first=Emily|website=Buddy Project|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521215113/http://www.buddy-project.org/articles/asexual-aromantic|archive-date=21 May 2021|url-status=live|access-date=21 May 2021|quote=The A in LGBTQIA+ stands for asexual, aromantic, and agender[…]}}</ref> i '''LGBTKIA+''', gde „+“ predstavlja one koji su deo zajednice, ali koje inicijalizam LGBTK ne obuhvata tačno ili ne odražava njihov identitet.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://uncw.edu/lgbtqia/facstaff-resources/lgbtqia.html|title=LGBTQIA+|website=www.uncw.edu|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831162512/https://uncw.edu/lgbtqia/facstaff-resources/lgbtqia.html|archive-date=31 August 2021|url-status=live|access-date=31 August 2021}}</ref> Duži akronimi su izazvali kritike zbog njihove dužine,<ref>{{Cite web|url=https://qz.com/quartzy/1303522/the-new-rainbow-pride-flag-is-a-design-disaster-but-a-triumph-for-lgbtq-inclusiveness/ |title=The new rainbow pride flag is a design disaster—but a triumph for LGBTQ inclusiveness |date=12 June 2018 |publisher=Quartz |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628214003/https://qz.com/quartzy/1303522/the-new-rainbow-pride-flag-is-a-design-disaster-but-a-triumph-for-lgbtq-inclusiveness/ |archive-date=28 June 2020 |url-status=live |access-date=7 July 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.oakpark.com/News/Articles/9-24-2019/Coming-to-terms-with-terms/|title=Coming to terms with terms |date=24 September 2019 |website=www.oakpark.com |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629054846/https://www.oakpark.com/News/Articles/9-24-2019/Coming-to-terms-with-terms/ |archive-date=29 June 2020 |url-status=live |access-date=25 June 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://oliverarditi.com/2019/12/04/the-challenge-of-generosity/|title=The challenge of generosity|last=Oli|date=4 December 2019|website=Oliver Arditi|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628115531/https://oliverarditi.com/2019/12/04/the-challenge-of-generosity/|archive-date=28 June 2020|url-status=live|access-date=25 June 2020}}</ref> koji se ponekad nazivaju „alphabet soup“ (iliti supa od slova).<ref name="DeMarco2012">{{Cite web |url=http://www.huffingtonpost.com/linda-demarco/no-more-alphabet-soup_b_1527958.html |title=No More Alphabet Soup |last=DeMarco|first=Linda |last2=Bruni |first2=Sylvain |date=18 July 2012 |website=The Huffington Post |orig-year=1st pub. 18 May 2012 |id=1527958 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150203014445/http://www.huffingtonpost.com/linda-demarco/no-more-alphabet-soup_b_1527958.html |archive-date=3 February 2015|url-status=live}}</ref> Iako su identični po značenju, ''LGBT'' može imati više [[Feminizam|feminističku]] konotaciju od ''{{Dfn|GLBT}}''-a jer stavlja „L“ (za „lezbejku“) na prvo mesto.<ref name="Bisexuality and Transgend" /> ''LGBT'' takođe može uključivati dodatna slova „K” i/ili „I” ili „P” za ''[[kvir]]'' ili ''[[Ispitivanje seksualne orijentacije i rodnog identiteta|ispitanje]],'' tj. ''preispitivanje'' ({{jez-eng|Questioning}}, ponekad skraćeno znakom pitanja umesto slovom) proizvodeći varijante ''LGBTK'', ''LGBTI'' i ''{{Dfn|LGBTKI}}'' ({{jez-eng|LGBTQ}} i {{jez-eng|LGBTQQ}}).<ref name="In-Between Bodies">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Ph74JKY_5dwC|title=In-Between Bodies: Sexual Difference, Race, and Sexuality|last=Bloodsworth-Lugo |first=Mary K. |publisher=SUNY Press |year=2007|isbn=978-0-7914-7221-7 |access-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906145702/https://books.google.com/books?id=Ph74JKY_5dwC |archive-date=6 September 2015}}</ref><ref name="Girls' Violence">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=O0ye93mW0eUC|title=Girls' Violence: Myths and Realities|last=Alder|first=Christine |last2=Worrall |first2=Anne |publisher=SUNY Press |year=2004|isbn=978-0-7914-6110-5 |access-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906153055/https://books.google.com/books?id=O0ye93mW0eUC |archive-date=6 September 2015}}</ref><ref name="Advocacy Research in">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ct_5Cf1aH0kC |title=Advocacy Research in Literacy Education: Seeking Higher Ground|last=Cherland|first=Meredith Rogers |last2=Harper |first2=Helen J. |publisher=Routledge |year=2007|isbn=978-0-8058-5056-7 |access-date=2 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906154218/https://books.google.com/books?id=ct_5Cf1aH0kC |archive-date=6 September 2015}}</ref> Redosled slova nije standardizovan; pored varijacija između pozicija početnog „L” ili „G” koje su već pomenute, manje uobičajena slova, ako se koriste, mogu se pojaviti gotovo bilo kojim redosledom.<ref name="Bisexuality and Transgend" /> U Španiji se koristi ''LGTB'', odnosno preokretanje slova „B“ i „T“.<ref>{{Cite web |url=https://www.fundeu.es/recomendacion/lgtb-en-mayusculas-1074/ |title=LGTB, en mayúsculas |date=22 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219162045/https://www.fundeu.es/recomendacion/lgtb-en-mayusculas-1074/ |archive-date=19 December 2021 |url-status=live |access-date=19 December 2021}}</ref> Varijantni termini obično ne predstavljaju političke razlike unutar zajednice, već jednostavno proizilaze iz toga šta pojedinaci i grupe preferiraju.<ref name="Narrative Therapy">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=STMieEKGGikC |title=Narrative Therapy: Making Meaning, Making Lives |last=Brown|first=Catrina |last2=Augusta-Scott |first2=Tod |publisher=Sage Publications Inc |year=2006|isbn=978-1-4129-0988-4 |access-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906165342/https://books.google.com/books?id=STMieEKGGikC |archive-date=6 September 2015}}</ref> Dok neki ljudi tvrde da ''[[panseksualnost]]'', ''[[poliseksualnost]]'', ''[[Panseksualnost#Etimologija|omniseksualnost]]'' i ''[[seksualna fluidnost]]'' potpadaju pod krovni termin ''biseksualac'' (i stoga se smatraju delom biseksualne zajednice), drugi se ne slažu i tvrde da iako ti identiteti imaju neke zajedničke karakteristike, ipak su različiti.<ref name="bipanpoli">{{cite web |url=https://www.verywellmind.com/what-is-sexual-fluidity-5210420 |title=What Is Sexual Fluidity? |last=Ohvovoriole |first=Toketemu |date=2021-12-26 |website=verywellmind.com |access-date=2022-06-22 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.webmd.com/sex/pansexuality-what-it-means |title=Pansexuality: What It Means |last=Contributors|first=WebMD Editorial|date=2021-10-21 |website=webmd.com/ |access-date=2022-06-22}}</ref> U samoj biseksualnoj zajednici postoji konfuzija šta to znači biti biseksualan, a šta panseksualan i poliseksualan. Časopis ''Roling Stoun (engl.'' -{[[Rolling Stone]]}-) piše da neki ljudi veruju da se korišćenjem prefiksa ''bi-'' isključuju članovi transrodne zajednice i rodno neusklađene osobe, da se fokus stavlja na privlačnost ka isključivo cisrodnim muškarcima i ženama i da su prefiksi kao što su ''pan-'' i ''omni-'' ({{jez-grč|πᾶν}}; {{jez-lat|omni}}; {{jez-srp|sve}}) prikladniji. Drugi tvrde da prefiks označava privlačnost ka dva (ili više) rodna identiteta.<ref>{{cite web |url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/whats-the-real-difference-between-bi-and-pansexual-667087/ |title=Whats The Real Difference Between Bi and Pansexual |last=Zejn |first=Zakari |date=2018-06-18 |website=rollingstone.com |access-date=2022-06-22}}</ref> Neki koriste ''LGBT+'' u značenju „LGBT i srodne zajednice“.<ref name="udayton.edu" /> '''{{Dfn|LGBTKIA}}''' ({{jez-eng|LGBTQIA}}) se ponekad koristi i osnovnom terminu dodaje kvir, [[međupolnost|međupolna]] (interseksualna) i [[aseksualnost|aseksualna]] osoba.<ref name="LGBTKIA">{{Cite web|url=http://lgbtqia.ucdavis.edu/index.html|title=Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender, Queer, Intersex, Asexual Resource Center|date=21 September 2015|publisher=University of California, Davis|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202112709/http://lgbtqia.ucdavis.edu/index.html|archive-date=2 February 2017|url-status=dead|access-date=20 January 2017}}</ref> Druge varijante mogu imati „N" za ''nesiguran'' (ili -{„U”}- za {{jez-eng|unsure}}); „R” za ''radoznao'' (ili -{„C"}- za {{jez-eng|curious}}); drugo -{„T”}- za ''[[Transvestizam|transvestit]]''; „DD” ili „2" za ''dvoduhovne'' osobe (ili -{„TS”}- za {{jez-eng|two-spirited}}); „SS” ili „S” za ''strejt saveznike'' (ili -{„SA”}- ili -{„A”}- za {{jez-eng|straight allies}}).<ref name="Oberlin">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T3RFabY6chcC|title=Oberlin College: Oberlin, Ohio|last=Lebaron|first=Sarah|last2=Pecsenye|first2=Jessica |last3=Roland |first3=Becerra |last4=Skindzier |first4=Jon|publisher=College Prowler, Inc |year=2005|isbn=978-1-59658-092-3 |access-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906160313/https://books.google.com/books?id=T3RFabY6chcC |archive-date=6 September 2015}}</ref><ref name="Teaching about Asian">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=JqLOnyU081kC |title=Teaching about Asian Pacific Americans: Effective Activities, Strategies, and Assignments for Classrooms and Communities (Critical Perspectives on Asian Pacific Americans)|last=Chen|first=Edith Wen-Chu |last2=Omatsu|first2=Glenn|publisher=Rowman & Littlefield|year=2006|isbn=978-0-7425-5338-5|access-date=2 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906152229/https://books.google.com/books?id=JqLOnyU081kC|archive-date=6 September 2015}}</ref><ref name="After Revolution: M">{{Cite book|url=https://archive.org/details/afterrevolution00flor|title=After Revolution: Mapping Gender and Cultural Politics in Neoliberal Nicaragua|last=Babb|first=Florence E.|publisher=University of Texas Press|year=2001|isbn=978-0-292-70900-3|url-access=registration}}</ref><ref name="Gay and Lesbian Righ">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DN2KGHnYN0EC|title=Gay and Lesbian Rights Organizing: Community-based Strategies|last=Padilla|first=Yolanda C.|publisher=Haworth Press|year=2003|isbn=978-1-56023-275-9|access-date=2 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906172637/https://books.google.com/books?id=DN2KGHnYN0EC|archive-date=6 September 2015}}</ref><ref name="From Hate Crimes t">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=fzp9QP0h6bAC|title=From Hate Crimes to Human Rights: A Tribute to Matthew Shepard|last=Swigonski|first=Mary E. |last2=Mama |first2=Robin S. |last3=Ward |first3=Kelly |last4=Shepard |first4=Matthew|publisher=Haworth Press|year=2001|isbn=978-1-56023-257-5|access-date=2 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906152612/https://books.google.com/books?id=fzp9QP0h6bAC|archive-date=6 September 2015}}</ref> Uključivanje strejt saveznika u LGBT akronim se pokazalo kontroverznim jer su mnogi strejt saveznici bili optuženi da koriste LGBT zagovaranje da bi stekli popularnost i status u poslednjih nekoliko godina,<ref name="Becker2006">{{Cite journal|last=Becker|first=Ron|year=2006|title=Gay-Themed Television and the Slumpy Class: The Affordable, Multicultural Politics of the Gay Nineties|journal=Television & New Media|volume=7|issue=2|pages=184–215|doi=10.1177/1527476403255830|issn=1527-4764}}</ref> a razni LGBT aktivisti su kritikovali heteronormativni pogled na svet određenih strejt saveznika.<ref name="DeTurk2011">{{Cite journal|last=DeTurk|first=Sara|date=2011|title=Allies in Action: The Communicative Experiences of People Who Challenge Social Injustice on Behalf of Others|journal=Communication Quarterly|volume=59|issue=5|pages=569–590|doi=10.1080/01463373.2011.614209|issn=0146-3373|doi-access=free}}</ref> Neki mogu dodati i „P“ za ''[[Poliamorija|poliamoriju]]'', „H“ za ''[[HIV|HIV pozitivne]]'', ili „O“ za ''ostale''.<ref name="Bisexuality and Transgend" /><ref name="Peace Kills">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IqivmWcKYZEC |title=Peace Kills: America's Fun New Imperialism|last=O'Rourke|first=P. J.|publisher=Grove Press |year=2001|isbn=978-0-8021-4198-9|access-date=2 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709191755/https://books.google.com/books?id=IqivmWcKYZEC|archive-date=9 July 2021}}</ref> Inicijalizam ''{{Dfn|LGBTIH}}'' koristi se u [[Indija|Indiji]] da obuhvati hidžra [[treći rod]]ni identitet i srodnu subkulturu.<ref name="Pune Mirror">{{Cite web|url=http://www.punemirror.in/pune/cover-story/Maiden-stage-act-by-citys-LGBT-face-gets-censors-chop/articleshow/45312884.cms|title=Maiden stage act by city's LGBT face gets censor's chop|last=Gurjar|first=Kaumudi|website=punemirror.in|publisher=Pune Mirror|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528092821/http://www.punemirror.in/pune/cover-story/Maiden-stage-act-by-citys-LGBT-face-gets-censors-chop/articleshow/45312884.cms|archive-date=28 May 2016|url-status=dead|access-date=22 December 2014}}</ref><ref name="GayLeeds">{{Cite web|url=http://www.gayleeds.com/editors/article/_LGB-or-LGBT-or-LGBTQ-or-What/|title=Gay Leeds&nbsp;— Your comprehensive guide to all things gay in Leeds|last=McCusker|first=Ros|website=gayleeds.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109003322/http://www.gayleeds.com/editors/article/_LGB-or-LGBT-or-LGBTQ-or-What/|archive-date=9 January 2015 |url-status=dead |access-date=22 December 2014}}</ref> Dodavanje slova „D” označava [[demiseksualnost]].<ref name="demi">{{cite web |url=https://outrightinternational.org/content/acronyms-explained |title=ACRONYMS EXPLAINED |website=outrightinternational.org |access-date=21. 6. 2022. |archive-date=25. 06. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625062555/https://outrightinternational.org/content/acronyms-explained}}</ref> Dodavanje termina ''saveznici'' inicijalizmu izazvalo je kontroverzu,<ref name="ISD">{{Cite web|url=http://www.iowastatedaily.com/news/article_50e5e8f6-5edc-11e4-a17f-f77a797314c5.html|title=Adding 'allies' to LGBT acronym sparks controversy |last=Kelly|first=Morgan |website=iowastatedaily.com |publisher=Iowa State Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001010/http://www.iowastatedaily.com/news/article_50e5e8f6-5edc-11e4-a17f-f77a797314c5.html|archive-date=5 March 2016|url-status=live|access-date=29 December 2014}}</ref> a neki vide uključivanje „saveznika“ umesto „aseksualnog“ kao oblik [[Diskriminacija protiv aseksualnih osoba|aseksualnog brisanja]].<ref name="Maroon1">{{Cite web|url=http://www.loyolamaroon.com/2.6713/column-a-stands-for-asexuals-and-not-allies-1.2833151|title=Column: "A" stands for asexuals and not allies |last=Richard|first=Katherine |website=loyolamaroon.com |publisher=The Maroon|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206150654/http://www.loyolamaroon.com/2.6713/column-a-stands-for-asexuals-and-not-allies-1.2833151|archive-date=6 December 2013 |url-status=dead|access-date=29 December 2014|quote=That "A" is not for allies, that "A" is for asexuals. [...] Much like bisexuality, asexuality suffers from erasure.}}</ref> Slično ''{{Dfn|LGBTIKA+}} ({{jez-eng|LGBTIQA+}})'' označava ''lezbejka, gej, biseksualac, transrodna osoba, interseksualac, kvir/ispitivanje, aseksualan'' i mnoge druge termine (kao što su ''nebinarni i panseksualni'').<ref name="LGBTIKA+">{{Cite web |url=https://www.latrobe.edu.au/students/support/wellbeing/lgbtiqa-services/what-lgbtiqa-means |title=What does LGBTIQA+ mean |last=University|first=La Trobe |website=www.latrobe.edu.au |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013093334/https://www.latrobe.edu.au/students/support/wellbeing/lgbtiqa-services/what-lgbtiqa-means |archive-date=13 October 2018 |url-status=live |access-date=13 October 2018}}</ref> „+” posle „A” može označavati drugo „A” koje predstavlja ''saveznike'' ({{jez-eng|allies}}).<ref>{{Cite web |url=https://diversity.utexas.edu/genderandsexuality/wp-content/uploads/2016/03/Handout-LGBTQA-Definitions-2016.pdf |title=Concepts & Categories of LGBTQA+Identities|last=University|first=Texas |website=www.utexas.edu// |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803141647/https://diversity.utexas.edu/genderandsexuality/wp-content/uploads/2016/03/Handout-LGBTQA-Definitions-2016.pdf |archive-date=3 August 2020 |url-status=dead |access-date=29 June 2020}}</ref> U [[Kanada|Kanadi]] se zajednica ponekad identifikuje kao LGBTK2 ({{jez-eng|LGBTQ2}}) (lezbejka, gej, biseksualna, transrodna, kvir i dva duha).<ref name="DvaDuha">{{Cite web|url=https://pm.gc.ca/eng/news/2017/11/28/government-canada-initiatives-support-lgbtq2-communities-and-promote-diversity-and |title=Government of Canada initiatives to support LGBTQ2 communities and promote diversity and inclusion |date=28 November 2017|website=JUSTIN TRUDEAU, PRIME MINISTER OF CANADA|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109012040/https://pm.gc.ca/eng/news/2017/11/28/government-canada-initiatives-support-lgbtq2-communities-and-promote-diversity-and|archive-date=9 January 2019 |url-status=live |access-date=8 January 2019}}</ref> U zavisnosti od toga koja organizacija koristi akronim, izbor akronima se menja. Preduzeća i [[Kanadska radiodifuzna korporacija|CBC (Kanadska radiodifuzna korporacija)]] često jednostavno koriste ''LGBT'' kao zamenu za bilo koju duži akronim, grupe privatnih aktivista često koriste ''LGBTK+'',<ref>{{Cite web|url=https://www.rainbowrefugee.com/|title=Rainbow Refugee|archive-url=https://web.archive.org/web/20190112043352/http://www.rainbowrefugee.com/|archive-date=12 January 2019|url-status=live|access-date=8 January 2019}}</ref> dok pružaoci usluga javnog zdravlja favorizuju inkluzivniji ''LGBT2K+'' ({{jez-eng|LGBT2Q+}}) da bi se prilagodili [[Autohtoni narodi|autohtonim narodima]].<ref>{{Cite web |url=http://www.vch.ca/public-health/health-topics-a-z/topics/lgbt2q+ |title=LGBT2Q+ |website=www.vch.ca |archive-url=https://web.archive.org/web/20190109110908/http://www.vch.ca/public-health/health-topics-a-z/topics/lgbt2q+|archive-date=9 January 2019|url-status=live|access-date=8 January 2019}}</ref> Neko vreme je organizacija [[Nedelja ponosa u Torontu|Toronto prajda]] koristila mnogo duži akronim ''LGBTTIKI2SS'' ({{jez-eng|LGBTTIQQ2SA}}), ali ju je odbacila u korist jednostavnijeg teksta.<ref>{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/canada/lgbtq-queer-sexual-diversity-pride-labels-acronym-1.3661094|title=Is it time to drop LGBTQ's 'infinitely expanding alphabet' for something simpler? {{!}} CBC News|last=Szklarski|first=Cassandra|date=2 July 2016|work=CBC|access-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190619085342/https://www.cbc.ca/news/canada/lgbtq-queer-sexual-diversity-pride-labels-acronym-1.3661094|archive-date=19 June 2019|publisher=CBC|language=en}}</ref> Premijer [[Džastin Trido]] je takođe kritikovan zbog upotrebe akronima 2DLGBTKIIA+ ({{jez-eng|2SLGBTQQIA+}}).<ref name="Justin">{{Cite news|url=https://nypost.com/2021/10/07/justin-trudeau-mocked-after-using-2slgbtqqia-acronym/|title=Justin Trudeau Mocked After Using 2SLGBTQQIA Acronym}}</ref> === Inkluzija tranrodnih === Neke grupe su usvojile termin ''trans*'' kao inkluzivniju alternativu za „[[transrodnost|transrodne osobe]]“, gde se trans (bez zvezdice) koristi za opisivanje [[trans muškarac]]a i [[trans žena]], dok trans* pokriva sve ne-[[cisrodnost|cisrodne]] ([[Nebinarnost|nebinarne]]) identitete, uključujući transrodne, [[transseksualnost|transseksualne]], [[transvestizam|transvestite]], [[nebinarnost|dženderkvir]], [[nebinarnost#Rodna kolebljivost ili rodna promenljivost|rodno kolebljive]], [[nebinarnost|nebinarne]], [[arodnost|arodne]], [[nebinarnost#Osobe dva duha|dvoduhovne]] i [[nebinarnost#Birodnost|dvorodne]] osobe, [[treći rod]] i trans muškarce i trans žene.<ref name="trans*">{{Cite news|url=http://www.slate.com/blogs/outward/2014/01/10/trans_what_does_it_mean_and_where_did_it_come_from.html|title=What Does Trans* Mean, and Where Did It Come From?'|last=Ryan|first=Hugh|date=10 January 2014|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|access-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521104711/http://www.slate.com/blogs/outward/2014/01/10/trans_what_does_it_mean_and_where_did_it_come_from.html|archive-date=21 May 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://vadenprd.stanford.edu/special-topics/lgbtq-health/glossary|title=Glossary of Transgender Terms|date=14 February 2014|website=Vaden Health Center Stanford University|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521105407/http://vadenprd.stanford.edu/special-topics/lgbtq-health/glossary|archive-date=21 May 2014|url-status=dead|access-date=21 May 2014}}</ref> Isto tako, termin ''transseksualac'' obično potpada pod krovni termin ''transrodna osoba'', ali neki transseksualci se protive tome.<ref name="Bisexuality and Transgend" /> === Inkluzija međupolnih === Oni koji dodaju [[međupolnost|međupolne]] osobe u LGBT grupe ili organizacije mogu koristiti prošireni inicijalizam '''{{Dfn|LGBTI}}''' ({{jez-eng|LGBTI}})<ref>{{harvnb|Maurice|Bowman|1999|pp=}}</ref><ref name="Challenging Lesbian Nor">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=usruybRjfMUC|title=Challenging Lesbian Norms: Intersex, Transgender, Intersectional, and Queer Perspectives|last=Aragon|first=Angela Pattatuchi|publisher=Haworth Press|year=2006|isbn=978-1-56023-645-0|access-date=5 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20121122110205/http://books.google.com/books?id=usruybRjfMUC|archive-date=22 November 2012}}</ref> ili '''{{Dfn|LGBTIK}}''' ({{jez-eng|LGBTIQ}}).<ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/trans-women-march-for-their-rights-in-conservative-indonesia/4894550.html|title=Trans Women March for Their Rights in Conservative Indonesia|last=Siddharta|first=Amanda|date=28 April 2019|website=VOA|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190428120725/https://www.voanews.com/a/trans-women-march-for-their-rights-in-conservative-indonesia/4894550.html|archive-date=28 April 2019|url-status=live|access-date=28 April 2019}}</ref> Odnos [[međupolnost|interseksualaca]] prema lezbejskim, gej, biseksualnim, trans i kvir zajednicama je složen,<ref>{{Cite web|url=https://www.aamc.org/download/431576/data/reasonsdeck.pdf|title=Reasons to Add and Reasons NOT to Add "I" (Intersex) to LGBT in Healthcare|last=Dreger|first=Alice|date=4 May 2015|publisher=[[Association of American Medical Colleges]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160609230211/https://www.aamc.org/download/431576/data/reasonsdeck.pdf|archive-date=9 June 2016|url-status=live|access-date=8 May 2021}}</ref> ali se interseksualne osobe često dodaju u LGBT kategoriju kako bi se stvorila LGBTI zajednica. Neki međupolni ljudi preferiraju inicijalizam ''LGBTI'', dok bi drugi radije da ne budu uključeni kao deo termina.<ref name="Challenging Lesbian Nor" /> [[Emi Koyama]] opisuje kako uključivanje interspolnih osoba u ''LGBTI'' može da negira adresiranje pitanja ljudskih prava specifičnih za međupolne osobe, uključujući stvaranje lažnog utiska „da su prava međupolnih osoba zaštićena“ zakonima koji štite LGBT osobe, i propuštanje da se prizna da mnoge međupolne osobe nisu deo LGBT zajednice.<ref>{{Cite web |url=http://www.intersexinitiative.org/articles/lgbti.html |title=Adding the "I": Does Intersex Belong in the LGBT Movement? |last=Koyama|first=Emi |website=Intersex Initiative |archive-url=https://web.archive.org/web/20160517075057/http://www.intersexinitiative.org/articles/lgbti.html |archive-date=17 May 2016 |url-status=live |access-date=18 May 2016}}</ref> Organizacija [[Interseks ljudska prava Australije]] navodi da neke interseksualne osobe privlače istopolne osobe, dok su druge heteroseksualne, ali da „LGBTI aktivizam se borio za prava ljudi koji su izvan očekivanih binarnih polnih i rodnih normi“.<ref>{{Cite web|url=http://oii.org.au/allies|title=Intersex for allies|date=21 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607042937/http://oii.org.au/allies/|archive-date=7 June 2016|url-status=live|access-date=18 May 2016}}</ref><ref>[http://gaynewsnetwork.com.au/news/oii-releases-new-resource-on-intersex-issues-13999.html OII releases new resource on intersex issues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606202143/http://gaynewsnetwork.com.au/news/oii-releases-new-resource-on-intersex-issues-13999.html|date=6 June 2014}}, ''Intersex for allies'' and ''Making services intersex inclusive'' by Organisation Intersex International Australia, via Gay News Network, 2 June 2014.</ref>[[Julius Kaggwa]], aktivista za interseks i transrodna prava iz organizacije ''Inicijativa za podršku ljudima sa atipičnim razvojem pola'' ({{jez-eng|Support Initiative for People with atypical sex Development (SIPD)}}) je napisao da, „iako nam gej zajednica nudi mesto relativne bezbednosti, ona takođe ne shvata naše specifične potrebe“.<ref name="Kaggwa2016">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/sep/16/intersex-ugandan-lgbt-gay-rights-life-never-felt-more-dangerous? |title=I'm an intersex Ugandan – life has never felt more dangerous |last=Kaggwa|first=Julius |date=19 September 2016|work=[[The Guardian]] |access-date=3 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161006015137/https://www.theguardian.com/world/2016/sep/16/intersex-ugandan-lgbt-gay-rights-life-never-felt-more-dangerous|archive-date=6 October 2016 |issn=0261-3077}}</ref> Brojne studije su pokazale veće stope istopolne privlačnosti kod interseksualnih osoba,<ref name="mb1991" /><ref name="hast2010">{{Citation|publisher=The Hastings Center Bioethics Forum|last=Dreger|first=Alice|last2=Feder|first2=Ellen K|last3=Tamar-Mattis|first3=Anne|title=Preventing Homosexuality (and Uppity Women) in the Womb?|date=29 June 2010|access-date=18 May 2016|url=http://www.thehastingscenter.org/Bioethicsforum/Post.aspx?id=4754|archivedate=2 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402051942/http://www.thehastingscenter.org/Bioethicsforum/Post.aspx?id=4754}}</ref> sa australijskom studijom objavljenom 2016. o osobama rođenim sa atipičnim polnim karakteristikama koja je otkrila da 52% ispitanika nije heteroseksualno,<ref name="oiijones">{{Cite web|url=https://oii.org.au/30313/intersex-stories-statistics-australia/|title=New publication "Intersex: Stories and Statistics from Australia"|date=3 February 2016|website=[[Organisation Intersex International Australia]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160829033933/https://oii.org.au/30313/intersex-stories-statistics-australia/|archive-date=29 August 2016|url-status=dead|access-date=18 August 2016}}</ref><ref name="jones2016">{{Cite book|url=http://oii.org.au/wp-content/uploads/key/Intersex-Stories-Statistics-Australia.pdf|title=Intersex: Stories and Statistics from Australia|last=Jones|first=Tiffany|last2=Hart|first2=Bonnie|last3=Carpenter|first3=Morgan |last4=Ansara |first4=Gavi |last5=Leonard |first5=William |last6=Lucke |first6=Jayne |year=2016|publisher=Open Book Publishers|isbn=978-1-78374-208-0|location=Cambridge, UK |access-date=2 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914152729/http://oii.org.au/wp-content/uploads/key/Intersex-Stories-Statistics-Australia.pdf|archive-date=14 September 2016}}</ref> stoga je istraživanje interseksualnih subjekata korišćeno za istraživanje načina prevencije homoseksualnosti.<ref name="mb1991">{{Cite journal|last=Meyer-Bahlburg|first=Heino F.L.|date=January 1990|title=Will Prenatal Hormone Treatment Prevent Homosexuality?|journal=Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology|volume=1|issue=4|pages=279–283|doi=10.1089/cap.1990.1.279|issn=1044-5463|quote=human studies of the effects of altering the prenatal hormonal milieu by the administration of exogenous hormones lend support to a prenatal hormone theory that implicates both androgens and estrogens in the development of gender preference ... it is likely that prenatal hormone variations may be only one among several factors influencing the development of sexual orientation}}</ref><ref name="hast2010" /> Kao iskustvo rođenja sa polnim karakteristikama koje se ne uklapaju u društvene norme,<ref name="unfe-fact">{{Cite web|url=https://unfe.org/system/unfe-65-Intersex_Factsheet_ENGLISH.pdf|title=Free & Equal Campaign Fact Sheet: Intersex|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=2015|publisher=United Nations [[Office of the High Commissioner for Human Rights]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071043/https://unfe.org/system/unfe-65-Intersex_Factsheet_ENGLISH.pdf|archive-date=4 March 2016|url-status=live|access-date=28 March 2016}}</ref> međupolnost je termin drugačiji od transrodnosti,<ref name="coeres1952">[http://www.assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-en.asp?fileid=20057&lang=en Children's right to physical integrity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131226081751/http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-en.asp?fileid=20057&lang=en|date=26 December 2013}}, [[Savet Evrope|Council of Europe]] Parliamentary Assembly, Report Doc. 13297, 6 September 2013.</ref><ref>{{Cite web|url=http://interactyouth.org/post/100048044990/laverne-cox-is-on-this-weeks-faking-it-in-honor|title=Trans? Intersex? Explained!|publisher=[[Advocates for Informed Choice#Inter/Act|Inter/Act]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018091459/http://interactyouth.org/post/100048044990/laverne-cox-is-on-this-weeks-faking-it-in-honor|archive-date=18 October 2014|url-status=dead|access-date=10 July 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://oii.org.au/18194/differences-intersex-trans/|title=Basic differences between intersex and trans|date=3 June 2011|publisher=[[Organisation Intersex International Australia]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904081530/http://oii.org.au/18194/differences-intersex-trans/|archive-date=4 September 2014|url-status=live|access-date=10 July 2013}}</ref> dok su neke interseksualne osobe i interseksualne i transrodne.<ref>{{Citation|publisher=Intersex Day|last=Cabral Grinspan|first=Mauro|authorlink=Mauro Cabral|title=The marks on our bodies|date=25 October 2015|url=http://intersexday.org/en/mauro-cabral-marks-bodies/|access-date=4 October 2016|archivedate=5 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160405220557/http://intersexday.org/en/mauro-cabral-marks-bodies/}}</ref> === Značenje slova akronima === {|class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center" |+<ref name="Bisexuality and Transgend" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name="In-Between Bodies" /><ref name="bipanpoli" /><ref name="LGBTKIA" /><ref name="Oberlin" /><ref name="Peace Kills" /><ref name="Pune Mirror" /><ref name="demi"/><ref name="ISD" /><ref name="LGBTIKA+" /><ref name="DvaDuha" /><ref name="Justin" /><ref name="trans*"/> ! colspan="2" | Simbol ! rowspan="2" | Značenje |- ! na srpskoj latinici ! na engleskom i hrvatskoj latinici |- | -{L}- | -{L}- | Lezbejka |- | -{G}- | -{G}- | Gej |- | -{B}- | -{B}- | Biseksualnost |- | rowspan="3" colspan="2" | -{T}- | Transrodnost |- | Transvestitizam |- | Transseksualnost |- | colspan="2" | -{T*}- ili -{T}- | Trans* |- | -{K}- | -{Q}- | Kvir |- | -{K, I, P}- ili ? | -{Q}- ili ? | Ispitivanje ili preispitivanje |- | -{I}- | -{I}- | Interspolnost |- | colspan="2" rowspan="3" | -{A}- | Aseksualnost |- | Aromantičnost |- | Arodnost |- | -{SS, S}- | -{SA, A}- | (Strejt) saveznik |- | -{DD, 2}- | -{TS, 2}- | Dvodušnost |- | -{N}- | -{U}- | Nesigurnost |- | rowspan="2" | -{H}- | rowspan="2" | -{H}- | Hidžra |- | HIV pozitivni |- | rowspan="3" | -{P}- | rowspan="3" | -{P}- | Poliamorija |- | Panseksualnost |- | Poliseksualnost |- | rowspan="2" colspan="2" | -{O}- | Ostali |- | Omniseksualnost |- | rowspan="3" colspan="2" | + | Svi koji ne spadaju pod slova navedena u akronimu |- | Srodne zajednice |- | Ako dolazi posle slova „A”, može da označava saveznike |} == Kritika termina == [[Datoteka:Were_a_gay_and_happy_family_wagon.jpg|mini| LGBT porodice, poput ovih na [[Parada ponosa|paradi ponosa]] u [[Boston]]u [[2007]], istraživači su označili kao ''[[Neheteroseksualnost|neheteroseksualne]]'' iz različitih razloga.<ref name="The Spectre of Promiscuity">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_UR77Hw2WLYC|title=The Spectre of Promiscuity: Gay Male and Bisexual Non-Monogamies and Polyamories|last=Klesse|first=Christian|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|year=2007|isbn=978-0-7546-4906-9|access-date=2 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906172622/https://books.google.com/books?id=_UR77Hw2WLYC|archive-date=6 September 2015}}{{Pojasniti|reason=Da li ovaj izvor tvrdi da su trans pojedinci neheteroseksualni?|date=May 2018}}</ref>]] Sa inicijalizmima ''LGBT'' ili ''GLBT'' se ne slažu svi koje oni obuhvataju.<ref name="Counseling Lesbian, G">{{Cite book|url=https://archive.org/details/counselinglesbia2002finn|title=Counseling Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Substance Abusers: Dual Identities|last=Finnegan|first=Dana G.|last2=McNally|first2=Emily B.|publisher=Haworth Press|year=2002|isbn=978-1-56023-925-3|url-access=registration}}</ref> Na primer, neki tvrde da transrodni i transseksualni ciljevi nisu isti kao kod lezbejki, homoseksualaca i biseksualnih (LGB) osoba.<ref name="Coming Out in Christi">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yjdhpMnHEIMC|title=Coming Out in Christianity: Religion, Identity, and Community|last=Wilcox|first=Melissa M.|publisher=Indiana University Press|year=2003|isbn=978-0-253-21619-9|access-date=2 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906172731/https://books.google.com/books?id=yjdhpMnHEIMC|archive-date=6 September 2015}}</ref> Ovaj argument se usredsređuje na ideju da transrodnost ima više veze sa rodnim identitetom, ili razumevanjem osobe da li je ili nije muškarac ili žena, bez obzira na njihovu seksualnu orijentaciju.<ref name="Bisexuality and Transgend" /> LGB pitanja se mogu posmatrati kao pitanje seksualne orijentacije ili privlačnosti.<ref name="Bisexuality and Transgend" /> Ove razlike su napravljene u kontekstu političke akcije u kojoj se LGB ciljevi, kao što su zakonodavstvo o [[Istopolni brak|istopolnim brakovima]] i rad na [[Ljudska prava|ljudskim pravima]] (koji možda ne uključuju transrodne i interseksualne osobe), mogu smatrati da se razlikuju od transrodnih i transseksualnih ciljeva.<ref name="Bisexuality and Transgend" /> Verovanje u „lezbejski i gej separatizam“ (ne mešati sa srodnim „[[Separatistički feminizam|lezbejskim separatizmom]]“), smatra da lezbejke i gej muškarci formiraju (ili bi trebalo da formiraju) zajednicu koja se razlikuje i koja je odvojena od drugih grupa koje su inače uključene u LGBTK sferu.<ref name="Gays/Justice">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=dfUw8Zl0kPEC |title=Gays/Justice: A Study of Ethics, Society, and Law |last=Mohr|first=Richard D. |publisher=Columbia University Press |year=1988|isbn=978-0-231-06735-5|access-date=5 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619085713/https://books.google.com/books?id=dfUw8Zl0kPEC |archive-date=19 June 2019}}</ref> Iako se ne čini uvek da imaju dovoljno podrške ili organizacije da bi se nazvali [[Društveni pokret|pokretom]], separatisti su značajan, glasan i aktivan element u mnogim delovima LGBT zajednice.<ref name="Gays/Justice" /><ref name="Sexual Identities, Queer Politi">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Rd31TPHaxdEC|title=Looking Queer: Body Image and Identity in Lesbian, Bisexual, Gay, and Transgender Communities|last=Atkins|first=Dawn|publisher=Haworth Press|year=1998|isbn=978-0-7890-0463-5|access-date=2 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906162509/https://books.google.com/books?id=Rd31TPHaxdEC|archive-date=6 September 2015}}</ref><ref name="Gay and Lesbian Polit">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=89C9DGEertsC |title=Gay and Lesbian Politics: Sexuality and the Emergence of a New Ethic |last=Blasius|first=Mark |publisher=Temple University Press |year=1994|isbn=978-1-56639-173-3 |access-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906162432/https://books.google.com/books?id=89C9DGEertsC|archive-date=6 September 2015}}</ref> U nekim slučajevima separatisti će poricati postojanje ili pravo na jednakost biseksualnih orijentacija i transseksualnosti,<ref name="Sexual Identities, Queer Politi" /> ponekad vodeći javnu [[Bifobija|bifobičnu]] i [[Transfobija|transfobičnu]] politiku.<ref name="Gays/Justice" /><ref name="Sexual Identities, Queer Politi" /> Za razliku od separatista, [[Piter Tatčel]] iz LGBT grupe za ljudska prava -{OutRage!}- tvrdi da bi odvajanje transrodnog pokreta od LGB-a bilo „političko ludilo“, navodeći da:<ref name="LGB but Why T?">{{Cite web|url=http://www.mother-ship.com/blog/lgbt-lesbian-gay-bisexual-but-why-transgender-1721 |title=LGB - but why T?|last=Tatchell|first=Peter|date=24 June 2009|website=mother-ship.com|publisher=Mothership Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703020520/http://www.mother-ship.com/blog/lgbt-lesbian-gay-bisexual-but-why-transgender-1721|archive-date=3 July 2009|url-status=dead|access-date=18 March 2015|quote=To try and separate the LGB from the T, and from women, is political madness. Queers are, like transgender people, gender deviant. We don't conform to traditional heterosexist assumptions of male and female behaviour, in that we have sexual and emotional relationships with the same sex. We should celebrate our discordance with mainstream straight norms. The right to be different is a fundamental human right. The idea that we should conform to straight expectations is demeaning and insulting.}}</ref><blockquote>Kvirovi su, kao i transrodne osobe, rodno devijantni. Ne pridržavamo se tradicionalnih heteroseksističkih pretpostavki o muškom i ženskom ponašanju, jer imamo seksualne i emocionalne odnose sa istim polom. Trebalo bi da slavimo naše neslaganje sa mejnstrim pravim normama. [...]</blockquote>Prikaz sveobuhvatne „LGBT zajednice“ ili „LGB zajednice“ takođe ne podržavaju neke lezbejke, gej, biseksualne i transrodne osobe.<ref name="That's Revolting">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4moAP04OpPIC|title=That's Revolting!: Queer Strategies for Resisting Assimilation|last=Sycamore|first=Matt Bernstein|publisher=Soft Skull Press|year=2005|isbn=978-1-932360-56-1|access-date=5 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20121122123638/http://books.google.com/books?id=4moAP04OpPIC|archive-date=22 November 2012}}</ref><ref name="The Political Edge">{{Cite book|url=https://archive.org/details/politicaledge00carl|title=The Political Edge|last=Carlsson|first=Chris|publisher=City Lights Books|year=2005|isbn=978-1-931404-05-1|access-date=5 July 2008|url-access=registration}}</ref> Neki ne prihvataju ili ne odobravaju [[Prava LGBT osoba|političku i društvenu solidarnost, vidljivost i kampanju za ljudska prava]] koja obično ide uz to, uključujući marševe i događaje [[lGBT+ ponos|gej ponosa]].<ref name="That's Revolting" /><ref name="The Political Edge" /> Neki od njih veruju da grupisanje ljudi sa neheteroseksualnom orijentacijom održava mit da je isticanje gej/lezbejskog/bi/aseksualnog/panseksualnog/itd. identiteta nešto što čini čoveka gorim od drugih ljudi.<ref name="That's Revolting" /> Ovi ljudi su često manje vidljivi u poređenju sa više mejnstrim gej ili LGBT aktivistima.<ref name="That's Revolting" /><ref name="The Political Edge" /> Pošto je ovu frakciju teško razlikovati od heteroseksualne većine, uobičajeno je da ljudi pretpostavljaju da svi LGBT osobe podržavaju LGBT oslobođenje i vidljivost LGBT osoba u društvu, uključujući pravo da se život živi na drugačiji način od većine.<ref name="That's Revolting" /><ref name="The Political Edge" /><ref name="Class Matters: Cr">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aD4yphfHBWMC|title=Class Matters: Cross-Class Alliance Building for Middle-Class Activists|last=Leondar-Wright|first=Betsy|publisher=New Society Publishers|year=2005|isbn=978-0-86571-523-3|access-date=2 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906155708/https://books.google.com/books?id=aD4yphfHBWMC|archive-date=6 September 2015}}</ref> U knjizi ''Anti-Gej'' iz 1996. godine, zbirci eseja koju je uredio [[Mark Simpson (novinar)|Mark Simpson]], koncept „uniformnog“ identiteta koji je zasnovan na [[Stereotipi o LGBT+ zajednici|LGBT stereotipima]] kritikuje se zbog potiskivanja individualnosti LGBT osoba.<ref>{{Cite web|url=http://www.marksimpson.com/pages/anti_gay.html|title=Anti-Gay|publisher=Marksimpson.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927113556/http://www.marksimpson.com/pages/anti_gay.html|archive-date=27 September 2011|url-status=dead|access-date=23 October 2011}}</ref> Pišući u [[BBC News Magazine]] [[2014]]. godine, [[Julie Bindel]] postavlja pitanje da li različite rodne grupe sada, „smućkane zajedno“ ... „dele ista pitanja, vrednosti i ciljeve?“ Bindel je predložila niz mogućih novih inicijalizama za različite kombinacije grupa i zaključuje da je možda došlo vreme da se savezi reformišu ili da konačno svi krenu krenu „svojim putem“.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-28130472|title=Viewpoint: Should gay men and lesbians be bracketed together?|last=Julie Bindel |date=2 July 2014 |work=[[BBC News Magazine]] |access-date=4 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140703195331/http://www.bbc.com/news/magazine-28130472 |archive-date=3 July 2014 |author-link=Julie Bindel}}</ref> Godine [[2015]]. skovan je slogan „Napustimo T“ ({{jez-eng|Drop the T}}) kako bi se ohrabrile LGBT organizacije da prestanu da podržavaju [[Transrodnost|transrodne osobe]]; mnoge LGBT grupe su ovu kampanju naširoko osudile kao [[Transfobija|transfobičnu]].<ref name="adv">{{Cite web |url=http://www.advocate.com/transgender/2015/11/06/lgbt-groups-respond-petition-asking-drop-t |title=LGBT Groups Respond to Petition Asking to 'Drop the T' |date=6 November 2015|website=www.advocate.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517163841/https://www.advocate.com/transgender/2015/11/06/lgbt-groups-respond-petition-asking-drop-t |archive-date=17 May 2019 |url-status=live |access-date=1 June 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pinknews.co.uk/2015/11/12/drop-the-t-counter-petition-surpases-original/|title=Signatures for 'Drop The T' counter-petition surpass original - PinkNews · PinkNews |date=12 November 2015|website=www.pinknews.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517163842/https://www.pinknews.co.uk/2015/11/12/drop-the-t-counter-petition-surpases-original/|archive-date=17 May 2019|url-status=live |access-date=1 June 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/drop-the-t-petition-backlash|title=Why More Than 1,000 People Have Signed a Petition to Drop the "T" From LGBT |date=9 November 2015|website=Teen Vogue|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517163840/https://www.teenvogue.com/story/drop-the-t-petition-backlash|archive-date=17 May 2019|url-status=live|access-date=1 June 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/gay-transphobia-2015-styl_b_8546278|title=Gay Transphobia, 2015 Style|last=Beyer|first=Dana|last2=Director|first2=ContributorExecutive|date=12 November 2015|website=HuffPost|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517172713/https://www.huffpost.com/entry/gay-transphobia-2015-styl_b_8546278|archive-date=17 May 2019|url-status=live|access-date=1 June 2019|last3=Maryl|first3=Gender Rights}}</ref> == Alternativni termini == Mnogi ljudi su pokušali da pronađu generički termin koji bi zamenio brojne postojeće inicijalizme.<ref name="Sexual Identities, Queer Politi"/> Reči kao što su ''[[kvir]]'' (krovni termin za seksualne i rodne manjine koje nisu heteroseksualne ili cisrodne) i ''[[zastava duginih boja (LGBT+)|duga]]'' su isprobane, ali većina njih nije široko prihvaćena.<ref name="Sexual Identities, Queer Politi" /><ref name="Forging Gay Identities">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jnYy6hSdocAC|title=Forging Gay Identities: Organizing Sexuality in San Francisco, 1950–1994|last=Armstrong|first=Elizabeth A.|publisher=University of Chicago Press|year=2002|isbn=978-0-226-02694-7|access-date=5 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20121122141703/http://books.google.com/books?id=jnYy6hSdocAC|archive-date=22 November 2012}}</ref> === Kvir === [[Datoteka:Queer Liberation Not Rainbow Capitalism.jpg|mini|300x300p|Transparent na kom piše „Kvir oslobođenje, ne [[Ružičasti kapitalizam|dugin kapitalizam]]” tokom Parade ponosa u [[Dablin]]u 2016. godine]] ''Kvir'' ima mnogo negativnih konotacija prema starijim ljudima koji tu reč pamte kao ismevanje i uvredu i takva (negativna) upotreba termina se i dan danas nastavlja.<ref name="Sexual Identities, Queer Politi" /><ref name="Forging Gay Identities" /> Mnogi mlađi ljudi takođe shvataju da je ''kvir'' politički nabijeniji termin od ''LGBT''.<ref name="Forging Gay Identities" /><ref name="It's Your World">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ud3Zzo2-VMsC |title=It's Your World—If You Don't Like It, Change It: Activism for Teenagers |last=Halpin|first=Mikki |publisher=Simon and Schuster|year=2004|isbn=978-0-689-87448-2 |access-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906152241/https://books.google.com/books?id=Ud3Zzo2-VMsC|archive-date=6 September 2015}}</ref> === SRM/RSM === SRM, ili RSM,<ref>{{Cite web|url=https://www.gaystarnews.com/article/five-alternative-terms-instead-lgbt/|title=Five alternative terms you can use instead of LGBT|last=Besanvalle|first=James|date=20 July 2018|website=Gay Star News|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128054231/https://www.gaystarnews.com/article/five-alternative-terms-instead-lgbt/|archive-date=28 January 2021|url-status=live|access-date=20 January 2021}}</ref> skraćenica za [[Seksualne manjine|seksualne i rodne manjine]], dobila je posebnu popularnost u vladama, akademijama i u medicini. Usvojen je od strane [[Nacionalni instituti za zdravlje|Nacionalnih instituta za zdravlje]] (NIZ) u SAD;<ref>{{Cite web|url=https://dpcpsi.nih.gov/sgmro|title=Sexual & Gender Minority Research Office|website=National Institutes of Health|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112015435/https://dpcpsi.nih.gov/sgmro|archive-date=12 November 2020|url-status=live|access-date=23 November 2020}}</ref> [[Centri za Medicare i Medicaid usluge]];<ref>{{Cite web|url=https://www.cms.gov/About-CMS/Agency-Information/OMH/resource-center/hcps-and-researchers/data-tools/sgm-clearinghouse|title=Sexual and Gender Minority Clearinghouse|website=Centers for Medicare & Medicaid Services|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123162325/https://www.cms.gov/About-CMS/Agency-Information/OMH/resource-center/hcps-and-researchers/data-tools/sgm-clearinghouse|archive-date=23 November 2020|url-status=live|access-date=23 November 2020}}</ref> i [[Williams Institute]], koji proučava zakone i politiku prema SGM.<ref>{{Cite web|url=https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/development-agenda-sgm/|title=A Development Agenda for Sexual and Gender Minorities|last=Park|first=Andrew|date=July 2016|website=Williams Institute|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112030521/https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/development-agenda-sgm/|archive-date=12 November 2020|url-status=live|access-date=23 November 2020}}</ref> [[Univerzitet Djuk]] i [[Univerzitet Kalifornije u San Francisku]] imaju istaknute zdravstvene programe za seksualne i rodne manjine.<ref>{{Cite web|url=https://dukesgmhealth.org/|title=Duke Sexual and Gender Minority Health Program|website=Duke University|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613110406/https://dukesgmhealth.org/|archive-date=13 June 2021|url-status=live|access-date=13 June 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sgmhealth.ucsf.edu/home|title=Center for Sexual & Gender Minority Health|website=University of California San Francisco|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613110416/https://sgmhealth.ucsf.edu/home|archive-date=13 June 2021|url-status=live|access-date=13 June 2021}}</ref> Jedan NIZ dokument preporučuje termin SGM jer uključuje „one koji se možda ne identifikuju kao LGBT … ili one koji imaju specifično zdravstveno stanje koje utiče na reproduktivni razvoj“,<ref>{{Citation|title=Strategic Plan to Advance Research on the Health and Well-being of Sexual and Gender Minorities|date=<!-- c. 2015 -->|url=https://www.edi.nih.gov/sites/default/files/EDI_Public_files/sgm-strategic-plan.pdf|publisher=National Institutes of Health|access-date=23 November 2020|archivedate=18 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210318075832/https://www.edi.nih.gov/sites/default/files/EDI_Public_files/sgm-strategic-plan.pdf}}</ref> publikacija [[Kancelarija za menadžment i budžet Bele kuće]] objašnjava da „Smatramo da je SGM inkluzivniji, jer uključuje osobe koje nisu izričito referencirane od strane identiteta navedenih u LGBT“,<ref>{{Cite web|url=https://nces.ed.gov/FCSM/pdf/FCSM_SOGI_Terminology_FY20_Report_FINAL.pdf|title=Updates on Terminology of Sexual Orientation and Gender Identity Survey Measures|date=August 2020|website=Federal Committee on Statistical Methodology, under the auspices of the Office of Management and Budget|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608193829/https://nces.ed.gov/fcsm/pdf/FCSM_SOGI_Terminology_FY20_Report_FINAL.pdf|archive-date=8 June 2021|url-status=live|access-date=21 June 2021}}</ref> a vladin dokument [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] favorizuje SGM jer inicijali poput LGBTIK+ označavaju termine koji, posebno izvan [[Globalni sever i globalni jug|globalnog severa]], „ne uključuju nužno lokalna shvatanja i termine koji se koriste za opisivanje seksualnih i rodnih manjina“.<ref>{{Citation |title=Gender and Strategic Communications in Conflict and Stabilisation Contexts |date=January 2020 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/866351/How_to_Guide_on_Gender_and_Strategic_Communication_in_Conflict_and_Stabilisation_Contexts_-_January_2020_-_Stabilisation_Unit.pdf |publisher=HM Government |access-date=23 November 2020 |archivedate=1 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201101050719/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/866351/How_to_Guide_on_Gender_and_Strategic_Communication_in_Conflict_and_Stabilisation_Contexts_-_January_2020_-_Stabilisation_Unit.pdf}}</ref> Primer upotrebe van globalnog severa je [[Ustav Nepala]], koji identifikuje „rodne i seksualne manjine“ kao zaštićenu klasu.<ref>{{Citation|title=Constitution of Nepal|url=http://www.lawcommission.gov.np/en/archives/981|year=2015|publisher=Nepal Law Commission|access-date=24 November 2020|archivedate=30 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200930151001/http://www.lawcommission.gov.np/en/archives/981}}</ref> RSRM se takođe koristi za uključivanje romantičnih manjina.<ref>{{Citation|last=Choudhuri|first=Devika Dibya|title=Multiplicity of LGBTQ+ Identities, Intersections, and Complexities|date=2019-09-20|url=http://dx.doi.org/10.4324/9780429447297-1|journal=Rethinking LGBTQIA Students and Collegiate Contexts|pages=3–16|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-44729-7|access-date=2021-06-09|last2=Curley|first2=Kate|doi=10.4324/9780429447297-1}}</ref><ref>{{Citation|last=Lapointe|first=Alicia|title=Postgay|date=2016|url=https://doi.org/10.1057/978-1-137-55425-3_21|journal=Critical Concepts in Queer Studies and Education: An International Guide for the Twenty-First Century|pages=205–218|editor-last=Rodriguez|editor-first=Nelson M.|series=Queer Studies and Education|place=New York|publisher=Palgrave Macmillan US|language=en|doi=10.1057/978-1-137-55425-3_21|isbn=978-1-137-55425-3|access-date=2021-06-09|editor2-last=Martino|editor2-first=Wayne J.|editor3-last=Ingrey|editor3-first=Jennifer C.|editor4-last=Brockenbrough|editor4-first=Edward}}</ref> === Duga === ''Duga'' ima konotacije koje podsećaju na [[Hipici|hipije]], [[nju ejdž]] pokrete i grupe kao što su [[Dugina porodica (pokret)|Dugina porodica]] ili [[Džesi Džekson]]ova ''[[Rainbow/PUSH]]'' ({{jez-eng|Rainbow/PUSH}}). ''IRLj'' ({{jez-eng|SGL}}) (Istorodna ljubav) ({{jez-eng|same gender loving}}) je ponekad favorizovan među gej muškarcima [[Afroamerikanci]]ma kao način da se razlikuju od onoga što smatraju LGBT zajednicama u kojima dominiraju [[Bijelci|belci]].<ref name="The Politics of Gay Rights">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=AlErV-3RpDEC |title=The Politics of Gay Rights|last=Rimmerman|first=Craig A. |last2=Wald |first2=Kenneth D. |last3=Wilcox |first3=Clyde |publisher=University of Chicago Press |year=2006|isbn=978-1-4129-0988-4 |access-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906163312/https://books.google.com/books?id=AlErV-3RpDEC |archive-date=6 September 2015}}</ref> === Drugi krovni termini === Neki ljudi zagovaraju termin „manjinski seksualni i rodni identiteti“ (MSRI ({{jez-eng|MSGI}}), skovan 2000. godine), kako bi eksplicitno uključili sve ljude koji nisu [[Cisrodnost|cisrodni]] i [[Heteroseksualnost|heteroseksualni]]; ili ''rodne, seksualne i romantične manjine'' (RSRM) ({{jez-eng|GSRM}}), što eksplicitnije uključuje [[Romantična orijentacija|manjinske romantične orijentacije]] i [[Poliamorija|poliamoriju]]; ali ni oni nisu široko prihvaćeni.<ref name="Bradford Uni">{{Cite web|url=http://lgbt.wikidot.com/|title=Welcome to the Bradford University Minority Sexual and Gender Identity Site!|year=2008|publisher=Bradford Uni MSGI Society |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827175247/http://lgbt.wikidot.com/ |archive-date=27 August 2008|url-status=live |access-date=9 September 2008}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.acronymfinder.com/Gender,-Sexual,-and-Romantic-Minorities-%28GSRM%29.html |title=GSRM - Gender, Sexual, and Romantic Minorities|publisher=acronymfinder.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009075718/http://www.acronymfinder.com/Gender,-Sexual,-and-Romantic-Minorities-%28GSRM%29.html |archive-date=9 October 2014|url-status=live |access-date=6 October 2014}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.huffingtonpost.com/ron-suresha/diversities-may-enrich-lgbtqiap-alphabet-soup_b_3929870.html |title='Diversities' May Enrich 'LGBTQIAP' Alphabet Soup|date=19 September 2013|website=The Huffington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007061956/http://www.huffingtonpost.com/ron-suresha/diversities-may-enrich-lgbtqiap-alphabet-soup_b_3929870.html|archive-date=7 October 2014|url-status=live|access-date=6 October 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://queerumich.com/post/25021141159/lgbt-lgbtq-queer-quiltbag-gsm-gsrm-whats|title=LGBT? LGBTQ? Queer? QUILTBAG? GSM? GSRM?|website=queerumich.com|publisher=[[Univerzitet Mičigena|University of Michigan]] (on [[Tumblr]])|archive-url=https://web.archive.org/web/20150409024759/http://queerumich.com/post/25021141159/lgbt-lgbtq-queer-quiltbag-gsm-gsrm-whats|archive-date=9 April 2015|url-status=live|access-date=12 March 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.derby.ac.uk/campus/support/gender-and-sexual-minority-students/|title=Gender and Sexual Minority Students (LGBTIQA)|publisher=University of Derby|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209064109/https://www.derby.ac.uk/campus/support/gender-and-sexual-minority-students/|archive-date=9 February 2018|url-status=live|access-date=12 March 2015}}</ref> Drugi retki krovni termini su [[Rodna i seksualna raznolikost|Rodna i seksualna različitost]] (RSR) ({{jez-eng|GSD}}),<ref>[http://www.pinknews.co.uk/2013/02/25/organisation-proposes-replacing-the-limiting-term-lgbt-with-more-inclusive-gsd/ Organisation proposes replacing the 'limiting' term LGBT with 'more inclusive' GSD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180616231332/https://www.pinknews.co.uk/2013/02/25/organisation-proposes-replacing-the-limiting-term-lgbt-with-more-inclusive-gsd/|date=16 June 2018}}, 25 February 2013</ref> MORII ({{jez-eng|MOGII}}) (Marginalizovane orijentacije, rodni identiteti i interseks) i MORUI ({{jez-eng|MOGAI}}) (Marginalizovane orijentacije, rodna usklađenja i interseks).<ref>{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/02/25/gender-and-sexual-diversities-gsd-lgbt-label-_n_2758908.html|title='Gender And Sexual Diversities,' Or GSD, Should Replace 'LGBT,' Say London Therapists|date=25 February 2013|work=The Huffington Post|access-date=6 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141012080406/http://www.huffingtonpost.com/2013/02/25/gender-and-sexual-diversities-gsd-lgbt-label-_n_2758908.html|archive-date=12 October 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dal.ca/news/2014/08/01/pride-on-the-prowl.html|title=Pride on the prowl|website=Dalhousie News|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009094232/http://www.dal.ca/news/2014/08/01/pride-on-the-prowl.html|archive-date=9 October 2014|url-status=live|access-date=6 October 2014}}</ref> === Medicina === U ustanovama javnog zdravlja, ''MSM'' („[[muškarci koji imaju seks sa muškarcima]]“) se klinički koristi za opisivanje muškaraca koji imaju seks sa drugim muškarcima bez pozivanja na njihovu seksualnu orijentaciju, a ''ŽSŽ'' („[[žene koje imaju seks sa ženama]]“) se takođe koristi kao analogan termin.<ref>Young, R M & Meyer, I H (2005) The Trouble with "MSM" and "WSW": Erasure of the Sexual-Minority Person in Public Health Discourse American Journal of Public Health July 2005 Vol. 95 No. 7.</ref><ref>Glick, M Muzyka, B C Salkin, L M Lurie, D (1994) Necrotizing [[Periodontitis|ulcerative periodontitis]]: a marker for immune deterioration and a predictor for the diagnosis of [[Sida|AIDS]] Journal of Periodontology 1994 65 p. 393–397.</ref> === MVPFAFF === [[Datoteka:Auckland pride parade 2016 37 (cropped).jpg|mini|300x300p|Transparent podrške za faafafine na Paradi ponosa u [[Okland]]u 2016. godine.]] ''MVPFAFF'' ({{jez-eng|MVPFAFF}}) je skraćenica za [[Māhū]], [[Vakasalewalewa]], palopa, [[Fa'afafine]], [[Akava'ine]], [[Fakaleitī]] i [[Fakafifine]]. Ovaj termin razvila je [[Phylesha Brown-Acton]] 2010. godine na konferenciji o ljudskim pravima Azijsko-pacifičkih igara.<ref>{{Cite journal|last=Brown-Acton|first=Phylesha|date=25 February 2020|title=Hands and feet: A reflection on Polynesian navigation—a Niue Fakafifine community practitioner perspective in Aotearoa-New Zealand|url=https://www.tekaharoa.com/index.php/tekaharoa/article/view/298|journal=Te Kaharoa|language=en|volume=15|issue=1|doi=10.24135/tekaharoa.v15i1.298|issn=1178-6035|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624205208/https://www.tekaharoa.com/index.php/tekaharoa/article/view/298|archive-date=24 June 2021|access-date=2 October 2021}}</ref> Ovo se odnosi na one u zajednici duginih [[Pacifički ostrvljan|pasifika]] koji se mogu, ali ne moraju identifikovati sa LGBT akronimom.<ref>{{Cite web|url=https://www.leva.co.nz/our-work/suicide-prevention/finding-help/support-services/rainbow/|title=Rainbow|website=Le Va|language=en-NZ|archive-url=https://web.archive.org/web/20211002023943/https://www.leva.co.nz/our-work/suicide-prevention/finding-help/support-services/rainbow/|archive-date=2 October 2021|url-status=live|access-date=2 October 2021}}</ref> == Povezano == * [[Rodna i seksualna raznolikost]] * [[LGBT simboli]] == Reference == {{izvori|20em}} == Literatura == {{refbegin|30em}} * {{Cite book| ref=harv| last = Tamagne | first = Florence | publisher = Algora | title = A history of homosexuality in Europe. Berlin, London, Paris 1919-1939 | url =https://archive.org/details/historyhomosexua00tama_272| url-access = registration | edition = 1ª | year = 2006 | isbn = 0-87586-355-8 | pages = [https://archive.org/details/historyhomosexua00tama_272/page/n49 39]-42| language = inglés}} * {{cite book|ref=harv|last=Faderman|first=Lillian|year=1991|title=Odd Girls and Twilight Lovers: A History of Lesbian Life in Twentieth Century America |publisher=Penguin Books|isbn=0-14-017122-3}} * {{Cite book| ref=harv|last=Gunderloy |first=Mike |title=Acronyms, Initialisms & Abbreviations Dictionary |volume=1 |publisher=Gale Research Co.|year=1989 |isbn=978-0-8103-0683-7 |url=https://books.google.com/books?id=JDtUAAAAMAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906161715/https://books.google.com/books?id=JDtUAAAAMAAJ |archive-date=2015-09-06 }} * {{Cite book| ref=harv|last=Maurice|first=William L.| last2 = Bowman| first2 = Marjorie A.|url=https://books.google.com/books?id=HX9HAAAAMAAJ|title=Sexual medicine in primary care |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906150820/https://books.google.com/books?id=HX9HAAAAMAAJ |archive-date=6. 9. 2015. |publisher=Mosby Year Book |year=1999 |isbn=978-0-8151-2797-0|pages=}} {{refend}}<!-- {{portalbar|LGBT}} --> [[Kategorija:LGBT| ]] [[Kategorija:Transrodnost]] [[Kategorija:Homoseksualnost]] [[Kategorija:Biseksualnost]] 0sw3lyoj6dx0l51fxz3v30f9dqr6o5k Kakanj 0 12651 42589978 42515231 2026-05-09T15:57:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589978 wikitext text/x-wiki {{Općina FBiH| ime = Kakanj| županija = [[Zeničko-dobojski kanton|Zeničko-dobojski]]| centar = Kakanj| načelnik = Mirnes Bajtarević| površina = 377| stanovništvo = 37 441 (2013)| gustoća = 99||grb=Coat of arms Kakanj.svg|karta=BiH_municipality_location_Kakanj.svg|ime_ć=Какањ}} '''Kakanj''' je industrijski grad i općina u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], u [[srednja Bosna|srednjoj Bosni]]. == Geografija == Kakanj se nalazi sjeverno od [[Visoko (BiH)|Visokog]], a jugo-istočno od [[Zenica|Zenice]]. Smješten je između brda na obje obale rijeke [[Rijeka Zgošća|Zgošće]]. Administrativno pripada [[Zeničko-dobojski kanton|Zeničko-dobojskoj županiji]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]]. == Stanovništvo == [[1991]]. godine, općina Kakanj je imala 55.857 stanovnika, od kojih su 54.51% [[Bošnjaci]], 29.76% [[Hrvati]], 8.84% [[Srbi]], 4.53% [[Jugoslaveni]] i 2.36% ostali. Grad Kakanj je imao 12.016 stanovnika, dok danas prema slobodnoj procjeni grad ima oko 20.000 stanovnika. == Naseljena mjesta == Alagići, Bare, Bastašići, Bašići, Begići, Bičer, Bijela Njiva, Bijele Vode, Bijelo Polje, Bilješevo, Bistrik, Bištrani, Bjelavići, Bosna, Brežani, Brnj, Brnjic, Bukovlje, Bistrik-Crkvenjak, Crnač, Čaje, Čatići, Čizmići, Danci, Demiri, Desetnik, Doboj, Donja Papratnica, Donji Banjevac, Donji Kakanj, Donji Lučani, Donji Tičići, Dračići, Drijen, Dubovo Brdo, Dumanac, Gora, Gornja Papratnica, Gornja Slapnica, Gornji Banjevac, Gornji Lučani, Gornji Tičići, Govedovići, Gradac, Groce, Halinovići, Haljinići, Hausovići, Hodžići, Hrasno, Hrastovac, Ivnica, Javor, Jehovina, Jerevice, Jezero, Kakanj, Karaula, Karaulsko Polje, Klanac, Kondžilo, Koprivnica, Kraljeva Sutjeska, Krševac, Kubure, Kučići, Kujavče, Lipnica, Lučići, Lukovo Brdo, Mačuh, Malješ, Marijina Voda, Mile, Miljačići, Mioči, Modrinje, Mramor, Nažbilj, Novo naselje Bare, Obre, Papratno, Pavlovići, Pedići, Podbjelavići, Podborje, Poljani, Poljice, Pope, Popržena Gora, Povezice, Ratanj, Ribnica, Ričica, Rojin Potok, Rošćevina, Saranovići, Sebinje, Semetiš, Seoce, Slagoščići, Slapnica, Slivanj, Slivnice, Sopotnica, Starposle, Subotinje, Termoelektrana, Teševo, Tičići, Trgovišće, Trnovci, Tršće, Turalići, Turbići, Varda, Varalići, Veliki Trnovci, Viduša, Vrtle, Vrtlište, Vukanovići, Zagrađe, Zgošća, Zlokuće, Željeznička Stanica Kakanj i Živalji. == Uprava == == Historija == Staro istorijsko jezgro grada Kaknja se nalazi u naselju koje danas nosi ime Donji Kakanj premda bi prikladniji naziv bio Stari Kakanj. Donji Kakanj je još u tursko doba bio sjedište suda i pazara. Rudnik Kakanj je osnovan 1900. godine. U sljedećih stotinu godina, Kakanj se intenzivno razvijao bez urbanog planiranja, u početku, samo oko rudnika, a kasnije i na obalama rijeka Zgošće i Bosne što je dovelo do pomjeranja gradskog središta. Osim Donjeg Kaknja dugu istoriju imaju naselja Kraljeva Sutjeska, Zgošća i Doboj. Vezano za istoriju Kaknja dugo i žilavo se održava teza kako je grad Kakanj nastao sa istoimenim rudnikom koja nije utemeljena na istorijskim činjenicama. == Gospodarstvo == [[File:Kakanj (Kraftwerk).jpg|thumb|Termoelektrana]] [[File:ŽFBH 441-307.jpg|thumb|Tvornica Cement]] Kakanj je jedan od najznačajnijih bosansko-hercegovačkih [[industrija|industrijskih]] i [[turizam|turističkih]] gradova. U Kaknju se nalazi [[Termoelektrana Kakanj]] (jedna od pet u BiH), Tvornica [[Cement]]a Kakanj (jedna od dvije u BiH), Rudnik [[mrki ugljen|mrkog ugljena]] Kakanj (trenutno najuspješniji rudnik u BiH)... == Značajne osobe == * [[Kenan Hasagić]], bosanskohercegovački fudbalski golman * [[Rudolf "Rudi" Čajavec]], jugoslavenski partizanski pilot * [[Senaid Hasić]], atletičar * [[Amel Tuka]], atletičar i bivši karatista , atletski menadžer mu je Claudio Arduini. * [[Senad Tuka]], višebojac i otac Amela Tuke * [[Nermina Tuka]], rukometašica i majka Amela Tuke * [[Irna Smaka-Imamović]], bivša Miss Bosne i Hercegovine za 2003.godinu. * [[Nijaz Merdanović]], bivši fudbaler Sarajeva * [[Senad Merdanović]], bivši fudbaler Sarajeva * [[Dejan Lovren]], hrvatski fudbaler * [[Amar Jašarspahić-Gile]], folk pjevač * [[Nezir Mujagić]], fudbalski trener * [[Željko Šain]], dekan i profesor * [[Kornelija Kvesić]], hrvatska košarkašica * [[Zijad Gračić]], glumac * [[Jedinko Perica]], bivši fudbaler Rudara iz Kaknja,Olimpije iz Ljubljane i fudbalski trener * [[Jovo Blažanović]], vojno lice-starješina zaim kobilica rukometas reprezentacije bih 1999-2001 trener u italiji == Spomenici i znamenitosti == U neposrednoj blizini Kaknja nalazi se [[Kraljeva Sutjeska]], mjesto boravka [[historija srednjovjekovne Bosne|bosanskih]] kraljeva, malo dalje od Kraljeve Sutjeske nalazi se srednjovjekovni stari grad [[Bobovac]], koji se nedavno počeo obnavljati. U Kraljevoj Sutjesci se nalazi [[Franjevci|Franjevački Samostan]], s muzejom u kojem se čuvaju i neki podaci o bosanskoj državnosti iz [[srednji vijek|srednjeg vijeka]]. Na područiju općine Kakanj nalazi se i zimsko izletište Ponijeri. Na magistralnom putu Kakanj-[[Zenica]], nalazi se [[termalni izvor|izvor termalne vode]] Tičići. Potrebno je još spomenuti planinarski dom Bočica. == Obrazovanje == ==Kultura== [[Datoteka:Samostan i župa sv. Ivana Krstitelja-Kraljeva-Sutjeska.jpg|mini|desno|250px|Franjevački samostan i crkva sv. Ive Krstitelja u Kraljevoj Sutjesci]] {{Glavni|Nacionalni spomenici u Kaknju}} == Sport == * [[FK Rudar Kakanj]] <!-- vidi [[:en:FK Rudar Kakanj]] --> * [[Odbojkaški klub Kakanj]] * [[Šahovski klub Rudar Kakanj]] * [[Kuglaški klub Kakanj]] * [[Teniski Klub Kameni Dvorac]] * [[Košarkaški Klub Kakanj]] <!-- ja, pa ja, pa ja, pa ja... mi ovo mi ono ... treba sredit: Odmah je potrebno naglasiti da je u Kaknju sport veoma razvijen. Treba istaknuti jedan o nacjenjenijih fudbalskih klubova na prostoru Bosne i Hercegovine, Rudar Kakanj, koji postoji od [[1928]]. godine. Potrebno je naglasiti uspjehe kakanjskih odbojkaša, odnosno odbojkaškog kluba Kakanj, koji je najtrofejniji odbojkaški poslijeratni klub u Bosni i Hercegovini, više puta je predstavljao Bosnu i Hercegovinu na europskim takmičenjima. Od ostalih klubova izdvaja se šahovski klub Rudar Kakanj, i kuglaški klub Kakanj, koji su isto tako predstavljali Bosnu i Hercegovinu, više puta na europskim takmičenjima. Pored ovih klubava istaknuti klub je i Teniski Klub Kameni Dvorac koji osvaja sve više turnira. Dok Košarkaški Klub Kakanj, nakon prekida od nekoliko godine opet zaigrao, i u punoj je formi. --> == Reference == {{reference}} == Vanjske veze == * [http://www.kakanj.com.ba Službena stranica Općine Kakanj] * [http://kakanjlive.com Kakanj Live] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805062919/http://kakanjlive.com/ |date=2013-08-05 }} * [http://kakanj-x.com/ Kakanj-x] * [http://www.rmukakanj.ba Rudnik mrkog uglja Kakanj] * [http://kaportal.ba Kakanjski Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824055139/http://kaportal.ba/ |date=2013-08-24 }} * [http://kakanjske.com Kakanjske Novine]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Administrativna podjela BiH}} {{commonscat|Kakanj}} [[Kategorija:Naseljena mjesta u Federaciji Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Zeničko-dobojski kanton]] 2o1gt4h5n46qhvdav3t95on8fgiwo3a Kovin 0 18259 42590195 42501923 2026-05-10T01:26:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590195 wikitext text/x-wiki {{Dablink|Ukoliko ste tražili tvrđavu kod Prijepolja, pogledajte članak [[Kovin (tvrđava)]].}} {{Dablink|Za drugu upotrebu, pogledajte članak [[Srpski Kovin]].}} {{Naseljeno mesto u Srbiji |mesto=Kovin |slika=Kovin,_Romanian_Orthodox_church.jpg |opis_slike=Srpska pravoslavna crkva |grb= |pokrajina=Vojvodina |okrug=Južnobanatski |opština=Kovin |nadm visina=67 |populacija={{decrease}} 13515 |površina=84,9 |gustina=168 |poštanski kod=26220 |pozivni broj=013 |registarska oznaka=KO |gšir=44.741833 |gduž=20.972333 }} '''Kovin''' je grad i sedište istoimene [[opština Kovin|opštine]] u [[južnobanatski upravni okrug|južnom Banatu]], u [[Vojvodina|Vojvodini]]. Prema popisu iz [[2011]]. godine 13.515 stanovnika. Nalazi se 3 kilometra udaljen od [[Dunav]]a, a rukavac Dunava, [[Dunavac]], dolazi do ivica grada i na njemu je pristanište. Nadmorska visina lesne terase na kojoj je Kovin sagrađen je 79 metara. Nalazi se na 13 kilometara udaljenosti od [[Smederevo|Smedereva]], 34 kilometara od [[Pančevo|Pančeva]] i 50 kilometara od [[Beograd]]a. Posle Pančeva je najznačajniji grad u banatskom Podunavlju. == Nazivi == Kovin je poznat po još nekim nazivima na drugim jezicima: {{Jez-rum|Cuvin}}, {{Jez-mađ|Kevevára}}, {{Jez-nem|Kubin}}. == Historija == Istorija Kovina govori da se prvi [[zemljoradnja|zemljoradnici]] i [[stočarstvo|stočari]] naseljavaju u [[Banat]] u mlađem kamenom dobu - neolitu. Nalazišta [[neolit]]a su pronađena kod Kovina, [[Gaj (Kovin)|Gaja]] i [[Dubovac (Kovin)|Dubovca]], a ostaci bronzanog doba otkriveni su kod Kovina, Gaja, Dubovca i [[Mramorak|Mramorka]]. Ovo područje bilo je i na udaru keltskih plemena koja su se naseljavala u Podunavlju i donosila latensku kulturu. Deo [[Kelti|keltskih]] plemena [[Skordisci]], stalno se naseljavaju u Podunavlju, a iz latenskog doba u opštini Kovin otkrivena su nalazišta kod [[Pločica (Kovin)|Pločice]], Kovina i Dubovca. Iz rimskog doba tragovi rimskih utvrđenja otkriveni su između Dunavca i [[Ponjavica|Ponjavice]], a na terioriji Kovina predmeti iz rimskog doba. Utvrđenje, koje se danas zove Stari Grad, je postojalo još u rimsko doba jer su tu pronađeni novčići sa raznim likovima uključujući i [[Gaj Julije Cezar|Julija Cezara]]. Opeka od koje je sazidano utvrđenje je nosila žig VII Klaudijeve legije, a pretpostavlja se da se utvrđenje zvalo Kontra Margum ({{Jez-lat|Contra Margum}}) jer je bilo smešteno nasuprot ušća [[Velika Morava|Morave]] u Dunav, gde je bilo utvrđenje pod nazivom Margum. Postoje pisani tragovi da je utvrđenje tokom vremena imalo naziv ''Castra Augusto Flaviciusa'' i ''Constantin''. Pod današnjim imenom se prvi put pominje u 12. veku i kasnije, promenom gospodara se menjao i naziv grada. Mađari su ga zvali Keve, Kevin, Kev, a u 19. veku Temeš-Kubin, dok je 1910. dobio zvaničan naziv Kevevara; Nemci su ga zvali Kubin, a Srbi uvek - Kovin. Na mestu prelaza preko Dunava je nastalo zemljano pa kameno utvrđenje, a u njegovoj blizini se formirala i varoš. Tako je funkcionisao grad sa utvrđenjem u doba ugarskih i turskih vladara. Kovin je 1518. godine dobio status slobodnog grada<ref>Tada je slobodan grad bio još samo Stari Slankamen.</ref>. Početkom 18. veka je kao posledica mirovnog sporazuma između Austrije i Turske srušena kovinska tvrđava a stradala je i varoš. Posle toga gubi na značaju mada je ovde bilo sedište granične kompanije, a početkom 19. veka postaje i sresko središte. Železnica je došla 1894. godine kada je sagrađena pruga Vršac-Alibunar-Kovin. Pruga se završavala kod Dunava i roba se pretovarala na skele i prevozila preko. Zgrada železničke stanice još uvek postoji ali pruga već dugo vremena nije u upotrebi. Izmislivši vest, da su Srbi otvorili vatru na austrougarsku vojsku kod Kovina, austrougarski ministar inostranih dela, grof Berhtold, uzeo je to kao povod za rat i objavio ga je 28. jula 1914.<ref>{{Cite book|last= Ćorović|first= Vladimir|authorlink= Vladimir Ćorović|coauthors= |title= Istorija srpskog naroda|year= |url= http://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/7_22_l.html|publisher= |location= Beograd|id=|accessdate = 19. 3. 2013.}}</ref> Drumski most preko Dunava je sagrađen 1976. godine i od tada Kovin postaje tranzitno mesto i saobraćajna raskrsnica a Kovin sve više oseća gravitacione uticaje Smedereva, koje je bliže od Pančeva. === Srednjovekovni Kovin === Srednjovekovni grad Kovin podignut je na levoj obali Dunava, na nasutom veštačkom uzvišenju koje dominira širim prostorom. Kovina je tada imao veliki značaj za odbranu južne granice ugarske države. Tvrđava postoji sve do njegovog rušenja odredbom Beogradskog mira 1739. godine. Izgled osnove utvrđenja, odnosno njegove najmlađe faze, sačuvan je na Marsiljijevom crtežu iz XVIII veka. Činila su ga dva dela odvojena odbrambenim jarkom. Južni deo, koji je skoro uništen, imao je osnovu nepravilnog trougaonog oblika, a severni deo utvrđenja je pravougaoni prostor dimenzija 130x150 m. Ostaci tvrđave su od 1995. godine upisani kao spomenik kulture od velikog značaja u Republici Srbiji<ref>[http://spomenicikulture.mi.sanu.ac.yu/spomenik.php?id=1108 Ostaci tvrđave grada Kovina]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Nacionalni centar za digitalizaciju</ref>. [[Image:Kovin,_Orthodox_church.jpg|right|thumb|220px|Rumunska pravoslavna crkva]] == Geografija == Kovin je smešten na rtu diluvijalne terase koje duboko zadire prema koritu Dunava, iznad aluvijalne terase koja se prostire od [[Ivanovo (Pančevo)|Ivanova]] do [[Dubovac (Kovin)|Dubovca]] i prema podeli koju je sačinio Branislav Bukurov predstavlja Banatsko naselje ivičnog tipa. Kovin je grad četvrtog ranga i predstavlja lokalni gravitacioni centar u pančevačkom mezopodručju<ref name="Naselja Banata">''Naselja Banata, geografske karakteristike'', Slobodan Đurić, Matica srpska, 2004, Novi Sad</ref>. == Stanovništvo == Velike promene u broju i etničkoj strukturi stanovništva južnog [[Banat]]a nastaju tokom [[18. vek]]a. [[Kolonizacija]] Nemaca je počela posle [[Požarevački mir|Požarevačkog mira]], masovnije naseljavanje Srba izvršeno je [[1739]]. godine nakon [[Beogradski mir|Beogradskog mira]]. Intenzivnije naseljavanje [[Mađari|Mađara]] počelo je posle [[1779]]. godine, a plansko naseljavanje [[Rumuni|Rumuna]] bilo je u drugoj polovini 18. veka. Krajem [[18. vek|18.]] i početkom [[19. vek]]a naseljavaju se [[Česi]], [[Slovaci]], [[Poljaci]] i drugi narodi. Godine [[1919]]. na početku života Kraljevine SHS varoš Kovin je imao 6.720, a selo [[Bavanište]] 6.173 žitelja. Više od 4000 stanovnika imali su [[Mramorak]], [[Deliblato]] i [[Skorenovac]], a u Ostrovu koje sada pripada opštini [[Požarevac]], u to vreme živelo je samo 1.208 stanovnika. Prema popisu iz [[1900]]. godine Kovin je imao 7,345 stanovnika i tokom čitavog 20. veka broj je rastao uz dva prekida zbog ratova. === Struktura === U naselju Kovin živi 11362 punoletna stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 39,0 godina (37,7 kod muškaraca i 40,4 kod žena). U naselju ima 4663 domaćinstva, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,98. Ovo naselje je uglavnom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine). {| style="width:50%; background:none;" |- | style="width:50%; vertical-align:top; border:1px solid gray;"| <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka'' {| |- | style="padding: 0;" | <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940 PlotData = bar:17100 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:11400 color:gray1 from:start till:end bar:5700 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(62,102)(77,117) color:blue width:2 points:(77,117)(100,139) color:blue width:2 points:(100,139)(128,143) color:blue width:2 points:(128,143)(157,156) color:blue width:2 points:(157,156)(185,155) color:blue width:2 points:(185,155)(217,161) color:blue width:2 </timeline> |} </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> | style="width:50%;"| {{Popis |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 9}}</ref> |p1948=8309 |p1953=9766 |p1961=11986 |p1971=12408 |p1981=13779 |p1991=13669 |p1991n=13408 |p2002s=14872 |p2002=14250 }} |} {{Grafikon postoci |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 1}}</ref> |širina=300px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] |pozadina=#ddd |pozicija=left |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|11513|80.79}} {{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]]|blue|786|5.51}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]]|red|418|2.93}} {{Vrsta sa postotkom|[[Romi]]|green|286|2.00}} {{Vrsta sa postotkom|[[Jugosloveni]]|orange|180|1.26}} {{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|cyan|132|0.92}} {{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]|magenta|72|0.50}} {{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]|black|66|0.46}} {{Vrsta sa postotkom|[[Slovaci]]|gray|33|0.23}} {{Vrsta sa postotkom|[[Bugari]]|pink|28|0.19}} {{Vrsta sa postotkom|[[Slovenci]]|navy|27|0.18}} {{Vrsta sa postotkom|[[Nemci]]|silver|22|0.15}} {{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]]|purple|14|0.09}} {{Vrsta sa postotkom|[[Česi]]|yellow|13|0.09}} {{Vrsta sa postotkom|[[Vlasi (Srbija)|Vlasi]]|blue|13|0.09}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rusi]]|red|5|0.03}} {{Vrsta sa postotkom|[[Ukrajinci]]|green|4|0.02}} {{Vrsta sa postotkom|[[Panonski Rusini|Rusini]]|orange|2|0.01}} {{Vrsta sa postotkom|[[Bunjevci]]|cyan|2|0.01}} {{Vrsta sa postotkom|[[Bošnjaci]]|magenta|2|0.01}} {{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]]|black|2|0.01}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato|gray|185|1.29}} }} {{Grafikon piramida |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 2}}</ref> |širina=300px |naslov= |pozadina=#eee |levo2=m |desno2=ž |šipke levo desno= {{Vrsta levo desno|?|gray|38|4.90|3.87|30}} {{Vrsta levo desno|80+|gray|84|10.85|19.37|150}} {{Vrsta levo desno|75-79|gray|135|17.44|32.04|248}} {{Vrsta levo desno|70-74|gray|261|33.72|44.70|346}} {{Vrsta levo desno|65-69|gray|335|43.28|54.52|422}} {{Vrsta levo desno|60-64|gray|326|42.11|55.16|427}} {{Vrsta levo desno|55-59|gray|348|44.96|50.12|388}} {{Vrsta levo desno|50-54|gray|598|77.26|74.80|579}} {{Vrsta levo desno|45-49|gray|638|82.42|83.33|645}} {{Vrsta levo desno|40-44|gray|544|70.28|73.64|570}} {{Vrsta levo desno|35-39|gray|471|60.85|60.98|472}} {{Vrsta levo desno|30-34|gray|470|60.72|54.90|425}} {{Vrsta levo desno|25-29|gray|497|64.21|58.65|454}} {{Vrsta levo desno|20-24|gray|539|69.63|62.91|487}} {{Vrsta levo desno|15-19|gray|514|66.40|64.85|502}} {{Vrsta levo desno|10-14|gray|455|58.78|58.91|456}} {{Vrsta levo desno|5-9|gray|401|51.80|48.32|374}} {{Vrsta levo desno|0-4|gray|320|41.34|38.88|301}} |prosekm=37.7 |prosekž=40.4 }} {{DomaćinstvaNaseljaSrbija|2439|2563|3262|3573|4292|4452|4663|873|1096|922|1148|387|175|40|12|4|6|2.98}} {{BrakNaseljaSrbija|5798|1983|3289|248|231|47|6145|1433|3338|996|344|34}} {{ZanimanjaNaseljaSrbija|2896|387|9|18|797|116|226|358|68|230|1991|105|-|1|440|39|25|385|83|49|4887|492|9|19|1237|155|251|743|151|279|27|55|248|73|139|57|-|-|88|58|59|128|153|380|46|6|-|34|85|114|376|226|519|103|6|-|122}} == Galerija == <gallery> Image:Dunavac1.jpg|Pogled na Dunavac, ka šljunkari Image:Dunavac2.jpg|Pogled na Dunavac, ka šećerani Image:OstaciStarogGrada.jpg|Ostaci starog grada, srednjovekovnog utvrđenja Image:KatolickaCrkva.jpg|Katolička crkva Image:RumunskaCrkva.jpg|Rumunska pravoslavna crkva Image:SrpskaCrkva.jpg|Srpska pravoslavna crkva sv. Arhanđela Image:Kovin,_Catholic_Church.jpg|Katolička crkva svete Tereze od Avile Image:Banat Josephinische Landaufnahme pg177.jpg|Kovin na karti iz 1769-72 </gallery> == Povezano == * [[Kovin (tvrđava)|Tvrđava Kovin]], srednjovekovna tvrđava u blizini [[Prijepolje|Prijepolja]] * [[Srpski Kovin]] ({{Jez-mađ|Rác-Keve}}), mesto u [[Mađarska|Mađarskoj]] * [[Banat]] * [[Manastir Bavanište]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{Cite book |ref= harv|last= Ćorović|first= Vladimir|authorlink= Vladimir Ćorović|coauthors= |title= Istorija srpskog naroda|year= |url= http://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/7_22_l.html|publisher= |location= Beograd|id=|accessdate = 19. 3. 2013.}} == Vanjske veze == {{portal|Srbija}} {{Commonscat|Kovin}} * [http://www.kovin.rs/ Sajt opštine Kovin] {{sr}} * [http://www.radiobus.rs/ Lokalna radio stanica - Radio Bus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191114074613/http://radiobus.rs/ |date=2019-11-14 }} {{sr}} * [http://www.kovinekspres.rs/ Lokalne novine - Kovin Ekspres] {{sr}} * [http://www.kulturakovin.rs/ Centar za kulturu Kovin]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{sr}} ;Geografske reference * [http://nona.net/features/map/placedetail.1439425/Kovin/# Mapa i razdaljine do najbližih naselja] * [http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Kovin.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] * [http://wikimapia.org/maps?ll=44.741833,20.972333&spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (Wikimapia)] * [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/vojvodina/kovin/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)] * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=44.741833&longitude=20.972333&zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Opština Kovin}} [[Kategorija:Kovin| ]] [[Kategorija:Gradovi u Srbiji]] [[Kategorija:Gradovi u Vojvodini]] [[Kategorija:Opština Kovin]] [[Kategorija:Banat]] 41wtfevaud6ftbalybovtuobo4zh2iw Evropsko vijeće 0 19969 42590090 42134404 2026-05-09T19:03:03Z Aca 108187 + 42590090 wikitext text/x-wiki {{Razlikovati|[[Vijeće Evrope|Vijećem Evrope]]|[[Vijeće Evropske unije|Vijećem Evropske unije]]}} '''Europsko vijeće''' ([[engleski jezik|engleski]] ''The European Council'') sastanak je [[šef države|predsjednika država]] ili [[premijer|predsjednika vlada]] država članica [[Evropska unija|Europske unije]]. Europsko vijeće razvilo se iz povremenih sastanaka na vrhu (''summita'') predsjednika država i vlada država članica [[Evropska ekonomska zajednica|Europske ekonomske zajednice]] 1960-tih godina. Ovakvi sastanci postali su od [[1975]]. godine redovita praksa dva puta godišnje na inicijativu tadašnje [[Francuska|francuskog]] predsjednika [[Valéry Giscard d'Estaing]]a (prvi se održao u [[Dublin]]u za vrijeme [[Irska|irskog]] predsjedanja [[Vijeće Evropske unije|Vijećem EU]]). Formalno je priznat [[1986]]. godine Jedinstvenim europskim aktom (''Single European Act''). Čelnici država ili vlada zemalja Europske unije sastaju se najmanje dva puta u godini (lipanj, prosinac, a po potrebi još najviše dva puta kako bi raspravljali na neformalnim sastancima o pojedinim temama) zajedno s predsjednikom [[Evropska komisija|Europske komisije]] kako bi raspravljali o pitanjima bitnim za Uniju, te dali političke poticaje za daljnje aktivnosti. To političko tijelo ima ključnu ulogu u usuglašavanju interesa i stajališta država članica. Unutar Vijeća osobito je istaknuta uloga predsjednika Vijeća. Tu funkciju svakih šest mjeseci obnaša predsjednik one države koja predsjedava Europskom unijom. Vijeće može donositi pravno obvezujuće akte, a tada se smatra da ih je donijelo [[Vijeće Evropske unije|Vijeće EU]] u sastavu predsjednika država ili vlada budući da samo Europsko vijeće nije formalo tijelo koje može samo donosit odluke. Ono to rijetko čini. Kada [[Ustav Europske unije]] stupi na snagu, Europsko vijeće će konačno biti pravno priznato kao jedno od tijela u institucionanoj strukturi Europske unije. Također rotirajuće predsjedništvo biti će zamjenjeno funkcijom Predsjednika EU s mandatom od dvije i pol godine. Europsko vijeće ne treba miješati s [[Vijeće Evropske unije|Vijećem Europske unije]] (koje se naziva još i Vijećem ministara EU) koje je zasebno [[institucije Evropske unije|tijelo Europske unije]], niti s [[Savjet Evrope|Vijećem Europe]], koje je zasebna [[međunarodna organizacija]] sa sjedištem u [[Strasbourg]]u, odvojena od EU. {{Commonscat|European Council}} [[Kategorija:Evropska unija]] sloqn6lqg1p4ijhclolr83t1vds50i8 42590168 42590090 2026-05-10T00:16:15Z Poništena izmjena [[Special:Diff/42590090|42590090]] korisnice [[Special:Contributions/Aca|Aca]] ([[User talk:Aca|razgovor]]) 42590168 wikitext text/x-wiki {{Razlikovati|[[Savjet Evrope|Savetom Evrope]]|[[Vijeće Evropske unije|Savetom Evropske unije]]}} '''Europsko vijeće''' ([[engleski jezik|engleski]] ''The European Council'') sastanak je [[šef države|predsjednika država]] ili [[premijer|predsjednika vlada]] država članica [[Evropska unija|Europske unije]]. Europsko vijeće razvilo se iz povremenih sastanaka na vrhu (''summita'') predsjednika država i vlada država članica [[Evropska ekonomska zajednica|Europske ekonomske zajednice]] 1960-tih godina. Ovakvi sastanci postali su od [[1975]]. godine redovita praksa dva puta godišnje na inicijativu tadašnje [[Francuska|francuskog]] predsjednika [[Valéry Giscard d'Estaing]]a (prvi se održao u [[Dublin]]u za vrijeme [[Irska|irskog]] predsjedanja [[Vijeće Evropske unije|Vijećem EU]]). Formalno je priznat [[1986]]. godine Jedinstvenim europskim aktom (''Single European Act''). Čelnici država ili vlada zemalja Europske unije sastaju se najmanje dva puta u godini (lipanj, prosinac, a po potrebi još najviše dva puta kako bi raspravljali na neformalnim sastancima o pojedinim temama) zajedno s predsjednikom [[Evropska komisija|Europske komisije]] kako bi raspravljali o pitanjima bitnim za Uniju, te dali političke poticaje za daljnje aktivnosti. To političko tijelo ima ključnu ulogu u usuglašavanju interesa i stajališta država članica. Unutar Vijeća osobito je istaknuta uloga predsjednika Vijeća. Tu funkciju svakih šest mjeseci obnaša predsjednik one države koja predsjedava Europskom unijom. Vijeće može donositi pravno obvezujuće akte, a tada se smatra da ih je donijelo [[Vijeće Evropske unije|Vijeće EU]] u sastavu predsjednika država ili vlada budući da samo Europsko vijeće nije formalo tijelo koje može samo donosit odluke. Ono to rijetko čini. Kada [[Ustav Europske unije]] stupi na snagu, Europsko vijeće će konačno biti pravno priznato kao jedno od tijela u institucionanoj strukturi Europske unije. Također rotirajuće predsjedništvo biti će zamjenjeno funkcijom Predsjednika EU s mandatom od dvije i pol godine. Europsko vijeće ne treba miješati s [[Vijeće Evropske unije|Vijećem Europske unije]] (koje se naziva još i Vijećem ministara EU) koje je zasebno [[institucije Evropske unije|tijelo Europske unije]], niti s [[Savjet Evrope|Vijećem Europe]], koje je zasebna [[međunarodna organizacija]] sa sjedištem u [[Strasbourg]]u, odvojena od EU. {{Commonscat|European Council}} [[Kategorija:Evropska unija]] 33kjx1tkbn3yncigbt8hbd7g824f736 42590169 42590168 2026-05-10T00:16:24Z Poništena izmjena [[Special:Diff/42134404|42134404]] korisnice [[Special:Contributions/Aca|Aca]] ([[User talk:Aca|razgovor]]) 42590169 wikitext text/x-wiki {{Razlikovati|[[Savjet Evrope|Savetom Evrope]]|[[Vijeće Evropske unije|Savetom Evropske unije]]}} '''Europsko vijeće''' ([[engleski jezik|engleski]] ''The European Council'') sastanak je [[šef države|predsjednika država]] ili [[premijer|predsjednika vlada]] država članica [[Evropska unija|Europske unije]]. Europsko vijeće razvilo se iz povremenih sastanaka na vrhu (''summita'') predsjednika država i vlada država članica [[Evropska ekonomska zajednica|Europske ekonomske zajednice]] 1960-tih godina. Ovakvi sastanci postali su od [[1975]]. godine redovita praksa dva puta godišnje na inicijativu tadašnje [[Francuska|francuskog]] predsjednika [[Valéry Giscard d'Estaing]]a (prvi se održao u [[Dublin]]u za vrijeme [[Irska|irskog]] predsjedanja [[Vijeće Evropske unije|Vijećem EU]]). Formalno je priznat [[1986]]. godine Jedinstvenim europskim aktom (''Single European Act''). Čelnici država ili vlada zemalja Europske unije sastaju se najmanje dva puta u godini (lipanj, prosinac, a po potrebi još najviše dva puta kako bi raspravljali na neformalnim sastancima o pojedinim temama) zajedno s predsjednikom [[Evropska komisija|Europske komisije]] kako bi raspravljali o pitanjima bitnim za Uniju, te dali političke poticaje za daljnje aktivnosti. To političko tijelo ima ključnu ulogu u usuglašavanju interesa i stajališta država članica. Unutar Vijeća osobito je istaknuta uloga predsjednika Vijeća. Tu funkciju svakih šest mjeseci obnaša predsjednik one države koja predsjedava Europskom unijom. Vijeće može donositi pravno obvezujuće akte, a tada se smatra da ih je donijelo [[Vijeće Evropske unije|Vijeće EU]] u sastavu predsjednika država ili vlada budući da samo Europsko vijeće nije formalo tijelo koje može samo donosit odluke. Ono to rijetko čini. Kada [[Ustav Europske unije]] stupi na snagu, Europsko vijeće će konačno biti pravno priznato kao jedno od tijela u institucionanoj strukturi Europske unije. Također rotirajuće predsjedništvo biti će zamjenjeno funkcijom Predsjednika EU s mandatom od dvije i pol godine. Europsko vijeće ne treba miješati s [[Vijeće Evropske unije|Vijećem Europske unije]] (koje se naziva još i Vijećem ministara EU) koje je zasebno [[institucije Evropske unije|tijelo Europske unije]], niti s [[Savjet Evrope|Vijećem Europe]], koje je zasebna [[međunarodna organizacija]] sa sjedištem u [[Strasbourg]]u, odvojena od EU. {{Commonscat|European Council}} [[Kategorija:Evropska unija]] dgdbtftmlflvypxra516u9f4r2kflya 42590174 42590169 2026-05-10T00:34:59Z Vipz 151311 42590090 wikitext text/x-wiki {{Razlikovati|[[Vijeće Evrope|Vijećem Evrope]]|[[Vijeće Evropske unije|Vijećem Evropske unije]]}} '''Europsko vijeće''' ([[engleski jezik|engleski]] ''The European Council'') sastanak je [[šef države|predsjednika država]] ili [[premijer|predsjednika vlada]] država članica [[Evropska unija|Europske unije]]. Europsko vijeće razvilo se iz povremenih sastanaka na vrhu (''summita'') predsjednika država i vlada država članica [[Evropska ekonomska zajednica|Europske ekonomske zajednice]] 1960-tih godina. Ovakvi sastanci postali su od [[1975]]. godine redovita praksa dva puta godišnje na inicijativu tadašnje [[Francuska|francuskog]] predsjednika [[Valéry Giscard d'Estaing]]a (prvi se održao u [[Dublin]]u za vrijeme [[Irska|irskog]] predsjedanja [[Vijeće Evropske unije|Vijećem EU]]). Formalno je priznat [[1986]]. godine Jedinstvenim europskim aktom (''Single European Act''). Čelnici država ili vlada zemalja Europske unije sastaju se najmanje dva puta u godini (lipanj, prosinac, a po potrebi još najviše dva puta kako bi raspravljali na neformalnim sastancima o pojedinim temama) zajedno s predsjednikom [[Evropska komisija|Europske komisije]] kako bi raspravljali o pitanjima bitnim za Uniju, te dali političke poticaje za daljnje aktivnosti. To političko tijelo ima ključnu ulogu u usuglašavanju interesa i stajališta država članica. Unutar Vijeća osobito je istaknuta uloga predsjednika Vijeća. Tu funkciju svakih šest mjeseci obnaša predsjednik one države koja predsjedava Europskom unijom. Vijeće može donositi pravno obvezujuće akte, a tada se smatra da ih je donijelo [[Vijeće Evropske unije|Vijeće EU]] u sastavu predsjednika država ili vlada budući da samo Europsko vijeće nije formalo tijelo koje može samo donosit odluke. Ono to rijetko čini. Kada [[Ustav Europske unije]] stupi na snagu, Europsko vijeće će konačno biti pravno priznato kao jedno od tijela u institucionanoj strukturi Europske unije. Također rotirajuće predsjedništvo biti će zamjenjeno funkcijom Predsjednika EU s mandatom od dvije i pol godine. Europsko vijeće ne treba miješati s [[Vijeće Evropske unije|Vijećem Europske unije]] (koje se naziva još i Vijećem ministara EU) koje je zasebno [[institucije Evropske unije|tijelo Europske unije]], niti s [[Savjet Evrope|Vijećem Europe]], koje je zasebna [[međunarodna organizacija]] sa sjedištem u [[Strasbourg]]u, odvojena od EU. {{Commonscat|European Council}} [[Kategorija:Evropska unija]] sloqn6lqg1p4ijhclolr83t1vds50i8 9. aprila 0 21285 42590103 42584718 2026-05-09T19:51:37Z Dostojewskij 61117 /* Rođenja */ + [[Kristen Stewart]] 42590103 wikitext text/x-wiki <div align=center> [[Dnevni kalendar|Dani]] - [[Popis godina|Godine]]<br /> [[8. 4.|prethodni dan]] - [[10. 4.|sledeći dan]] </div> ---- {| style="float:right;" |- |{{MesecMart}} |- |{{MesecApril}} |- |{{MesecMaj}} |} '''9. travanj/april''' ('''9. 4.''') je 99. dan godine po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]] (100. u [[prijestupna godina|prijestupnoj godini]]). Do kraja godine ima još 266 dana. == Događaji == * [[1683]]. – Francuski istraživač [[Rober Kavalije de la Sal]] proglasio je deo teritorije u Americi francuskim posedom i nazvao je [[Louisiana|Luizijana]] u čast kralja [[Luj XIV|Luja XIV]]. * [[1807]]. – Austrijska vojska savladala je [[Ticanova buna|Ticanovu bunu]], ustanak sremskih seljaka, koji je počeo [[3. 4.|3. aprila]] pod vođstvom [[Teodor Avramović Tican|Teodora Avramovića Ticana]]. * [[1865]]. – [[Američki građanski rat]]: General [[konfederativne Američke Države|konfederalnih]] snaga [[Robert Li]] predao komandantu armije Unije [[Ulysses S. Grant|Julisizu Grantu]]. * [[1906]]. – [[Velika Britanija]] i [[Francuska]] su potpisale konvenciju o nezavisnosti Sijama ([[Tajland]]). * [[1928]]. – U [[Turska|Turskoj]], nakon reformi [[Kemal Atatürk|Kemala Ataturka]], [[islam]] je prestao da bude državna religija. * [[1940]]. – [[Drugi svjetski rat|Drugi svetski rat]]: [[Nemačka|Nemačke]] trupe napale su [[Danska|Dansku]] i [[Norveška|Norvešku]] u [[Drugi svjetski rat|Drugom svetskom ratu]]. * [[1948]]. – [[Jevreji|Jevrejska]] milicija napala je [[Palestinci|arapski]] grad [[Der Jasin]] na području današnjeg [[Izrael]]a. * [[1969]]. – Francusko-britanski supersonični putnički [[avion]] "[[Konkord]]" obavio je prvi let, od Bristola do Ferforda u Engleskoj. * [[1974]]. – [[Indija]], [[Pakistan]] i [[Bangladeš]] potpisali su sporazum o repatrijaciji ratnih zarobljenika. * [[1977]]. – [[Komunistička partija Španija]] legalizovana je nakon 38 godina zabrane delovanja u vreme [[Francisco Franco|Frankovog]] režima. * [[1988]]. – [[Li Peng]] je imenovan za premijera [[Narodna Republika Kina|Kine]], nakon događaja na [[Tjen An Men]]u. * [[1990]]. – Posle 40 godina vladavine komunista, na izborima u [[Mađarska|Mađarskoj]] pobedio je [[Mađarski demokratski forum]]. * [[1991]]. –. ** [[Gruzija]] je proglasila nezavisnost od [[Sovjetski Savez|SSSR]]-a. ** Savet bezbednosti [[Ujedinjeni narodi|UN]] doneo je odluku o slanju 1.440 pripadnika mirovnih snaga za nadgledanje iračko-kuvajtske granice i povlačenja američkih snaga iz južnog [[Irak]]a. * [[1992]]. – [[Sali Berisha|Sali Beriša]] izabran je za prvog nekomunističkog predsednika [[Albanija|Albanije]] posle Drugog svetskog rata. * [[1995]]. – Peruanski predsednik [[Alberto Fudžimori]] osvojio je drugi petogodišnji mandat na prvim mirnim predsedničkim izborima u [[Peru]]u od [[1980]]. godine. * [[1998]]. – U paničnoj jurnjavi islamskih hodočasnika u [[Saudijska Arabija|Saudijskoj Arabiji]] poginulo je 119 vernika iz više zemalja. * [[1999]]. – Pobunjeni vojnici su na aerodromu u Nijameju ubili predsednika Nigera [[Ibrahim Bare Mainasar|Ibrahima Barea Mainasaru]]. * [[2002]]. – Pod snažnim pritiskom SAD [[Izrael]] se povukao iz dva palestinska grada, a sukobi su nastavljeni u izbegličkom kampu u Đenini, u Zapadnoj Obali. * [[2003]]. – [[Sjedinjene Američke Države|Američke]] snage su ušle u centar [[Bagdad]]a i preuzele kontrolu nad glavnim gradom Iraka. . == Rođenja == * [[1336]]. – [[Timur]], mongolski vladar († [[1405]].). <!-- * [[1336]]. — [[Timur]], mongolski vladar († [[1405]].). --> * [[1821]]. – [[Charles Baudelaire]], francuski pjesnik i kritičar († [[1867]].). * [[1830]]. – [[Eadweard Muybridge]], američki fotograf († [[1904]].). * [[1835]]. – [[Leopold II od Belgije]], kralj Belgije († [[1909]].). * [[1865]]. – [[Erich Ludendorff]], njemački general u [[Prvi svjetski rat|Prvom svjetskom ratu]]. * [[1869]]. – [[Élie Cartan]], francuski matematičar. * [[1888]]. – [[Sol Hurok]], američki kazališni producent, ruskog podrijetla († [[1974]].). <!-- * [[1888]]. — [[Sol Hurok]], američki kazališni producent, ruskog podrijetla († [[1974]].). --> * [[1905]]. – [[James William Fulbright]], američki političar. * [[1908]]. – [[Victor Vasarely]], francuski slikar i grafičar mađarskog porijekla († [[1997]].). * [[1924]]. – [[Julije Njikoš]], hrvatski skladatelj, melograf, glazbeni organizator i doajen hrvatske tamburaške glazbe († [[2010]].). <!-- * [[1924]]. — [[Julije Njikoš]], hrvatski skladatelj, melograf, glazbeni organizator i doajen hrvatske tamburaške glazbe († [[2010]].). --> * [[1926]]. – [[Hugh Hefner]], američki publicist i izdavač magazina ''[[Playboy]]'' († [[2017]].). * [[1933]]. – [[Jean-Paul Belmondo]], francuski glumac. * [[1933]]. – [[Cmiljka Kalušević]], bivša jugoslavenska i srpska košarkašica i atletičarka († [[1989]].). <!-- * [[1933]]. — [[Cmiljka Kalušević]], bivša jugoslavenska i srpska košarkašica i atletičarka († [[1989]].). --> * [[1948]]. – [[Radojka Šverko]], hrvatska pjevačica. * [[1954]]. – [[Dennis Quaid]], američki glumac. * [[1955]]. – [[Milutin Karadžić]], srpski i crnogorski glumac i producent. <!-- * [[1955]]. — [[Milutin Karadžić]], srpski i crnogorski glumac i producent. --> * [[1963]]. – [[Marc Jacobs]], američki modni dizajner. <!-- * [[1963]]. — [[Marc Jacobs]], američki modni dizajner. --> * [[1966]]. – [[Cynthia Nixon]], američka glumica. * [[1971]]. – [[Jacques Villeneuve]], kanadski vozač Formule 1. * [[1972]]. – [[Linda Begonja]], hrvatska kazališna, televizijska i filmska glumica. <!-- * [[1972]]. — [[Linda Begonja]], hrvatska kazališna, televizijska i filmska glumica. --> * [[1974]]. – [[Jenna Jameson]], američka glumica i model. <!-- * [[1974]]. — [[Jenna Jameson]], američka glumica i model. --> * [[1975]]. – [[Robbie Fowler]], bivši engleski nogometaš i nogometni trener. * [[1980]]. – [[Jerko Leko]], hrvatski nogometaš. * [[1983]]. – [[Lukáš Dlouhý]], češki teniser. <!-- * [[1983]]. — [[Lukáš Dlouhý]], češki teniser. --> * [[1986]]. – [[Mirna Jukić]], austrijska plivačica hrvatskog podrijetla. <!-- * [[1986]]. — [[Mirna Jukić]], austrijska plivačica hrvatskog podrijetla. --> * [[1987]]. – [[Blaise Matuidi]], francuski nogometaš. <!-- * [[1987]]. — [[Blaise Matuidi]], francuski nogometaš. --> * [[1990]]. – [[Kristen Stewart]], američka filmska glumica. * [[1998]]. – [[Elle Fanning]], američka filmska i televizijska glumica. <!-- * [[1998]]. — [[Elle Fanning]], američka filmska i televizijska glumica. --> . == Smrti == * [[1553]]. – [[François Rabelais|Fransoa Rable]], francuski književnik (* [[1494]].). * [[1626]]. – [[Francis Bacon]], engleski filozof, književnik i državnik. * [[1882]]. – [[Dante Gabriel Rossetti]], engleski slikar i pjesnik. * [[1934]]. – [[Safvet-beg Bašagić]], bošnjački pisac i političar. * [[1945]]. – [[Johann Georg Elser]], njemački stolar (* [[1903]].). <!-- * [[1945]]. — [[Johann Georg Elser]], njemački stolar (* [[1903]].). --> * [[1959]]. – [[Frank Lloyd Wright]], američki arhitekt (* [[1867]].). <!-- * [[1959]]. — [[Frank Lloyd Wright]], američki arhitekt (* [[1867]].). --> * [[1992]]. – [[Kjašif Smajlović]], bošnjački novinar. * [[2008]]. – [[Burt Glinn]], američki fotograf (* [[1925]].). . == Blagdani/Praznici == * [[Veliki četvrtak (Veliko bdenije)]] ---- ''Vidi takođe'': [[Popis godina|Godišnji kalendar]] - [[Dnevni kalendar]]<br /> {{Mjeseci}} [[Kategorija:Dani u godini]] 81hn494282xam4qu039pkf9mzgqgfub 42590104 42590103 2026-05-09T19:52:49Z Dostojewskij 61117 /* Rođenja */ [[Jean-Paul Belmondo]]: † 2021 42590104 wikitext text/x-wiki <div align=center> [[Dnevni kalendar|Dani]] - [[Popis godina|Godine]]<br /> [[8. 4.|prethodni dan]] - [[10. 4.|sledeći dan]] </div> ---- {| style="float:right;" |- |{{MesecMart}} |- |{{MesecApril}} |- |{{MesecMaj}} |} '''9. travanj/april''' ('''9. 4.''') je 99. dan godine po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]] (100. u [[prijestupna godina|prijestupnoj godini]]). Do kraja godine ima još 266 dana. == Događaji == * [[1683]]. – Francuski istraživač [[Rober Kavalije de la Sal]] proglasio je deo teritorije u Americi francuskim posedom i nazvao je [[Louisiana|Luizijana]] u čast kralja [[Luj XIV|Luja XIV]]. * [[1807]]. – Austrijska vojska savladala je [[Ticanova buna|Ticanovu bunu]], ustanak sremskih seljaka, koji je počeo [[3. 4.|3. aprila]] pod vođstvom [[Teodor Avramović Tican|Teodora Avramovića Ticana]]. * [[1865]]. – [[Američki građanski rat]]: General [[konfederativne Američke Države|konfederalnih]] snaga [[Robert Li]] predao komandantu armije Unije [[Ulysses S. Grant|Julisizu Grantu]]. * [[1906]]. – [[Velika Britanija]] i [[Francuska]] su potpisale konvenciju o nezavisnosti Sijama ([[Tajland]]). * [[1928]]. – U [[Turska|Turskoj]], nakon reformi [[Kemal Atatürk|Kemala Ataturka]], [[islam]] je prestao da bude državna religija. * [[1940]]. – [[Drugi svjetski rat|Drugi svetski rat]]: [[Nemačka|Nemačke]] trupe napale su [[Danska|Dansku]] i [[Norveška|Norvešku]] u [[Drugi svjetski rat|Drugom svetskom ratu]]. * [[1948]]. – [[Jevreji|Jevrejska]] milicija napala je [[Palestinci|arapski]] grad [[Der Jasin]] na području današnjeg [[Izrael]]a. * [[1969]]. – Francusko-britanski supersonični putnički [[avion]] "[[Konkord]]" obavio je prvi let, od Bristola do Ferforda u Engleskoj. * [[1974]]. – [[Indija]], [[Pakistan]] i [[Bangladeš]] potpisali su sporazum o repatrijaciji ratnih zarobljenika. * [[1977]]. – [[Komunistička partija Španija]] legalizovana je nakon 38 godina zabrane delovanja u vreme [[Francisco Franco|Frankovog]] režima. * [[1988]]. – [[Li Peng]] je imenovan za premijera [[Narodna Republika Kina|Kine]], nakon događaja na [[Tjen An Men]]u. * [[1990]]. – Posle 40 godina vladavine komunista, na izborima u [[Mađarska|Mađarskoj]] pobedio je [[Mađarski demokratski forum]]. * [[1991]]. –. ** [[Gruzija]] je proglasila nezavisnost od [[Sovjetski Savez|SSSR]]-a. ** Savet bezbednosti [[Ujedinjeni narodi|UN]] doneo je odluku o slanju 1.440 pripadnika mirovnih snaga za nadgledanje iračko-kuvajtske granice i povlačenja američkih snaga iz južnog [[Irak]]a. * [[1992]]. – [[Sali Berisha|Sali Beriša]] izabran je za prvog nekomunističkog predsednika [[Albanija|Albanije]] posle Drugog svetskog rata. * [[1995]]. – Peruanski predsednik [[Alberto Fudžimori]] osvojio je drugi petogodišnji mandat na prvim mirnim predsedničkim izborima u [[Peru]]u od [[1980]]. godine. * [[1998]]. – U paničnoj jurnjavi islamskih hodočasnika u [[Saudijska Arabija|Saudijskoj Arabiji]] poginulo je 119 vernika iz više zemalja. * [[1999]]. – Pobunjeni vojnici su na aerodromu u Nijameju ubili predsednika Nigera [[Ibrahim Bare Mainasar|Ibrahima Barea Mainasaru]]. * [[2002]]. – Pod snažnim pritiskom SAD [[Izrael]] se povukao iz dva palestinska grada, a sukobi su nastavljeni u izbegličkom kampu u Đenini, u Zapadnoj Obali. * [[2003]]. – [[Sjedinjene Američke Države|Američke]] snage su ušle u centar [[Bagdad]]a i preuzele kontrolu nad glavnim gradom Iraka. . == Rođenja == * [[1336]]. – [[Timur]], mongolski vladar († [[1405]].). <!-- * [[1336]]. — [[Timur]], mongolski vladar († [[1405]].). --> * [[1821]]. – [[Charles Baudelaire]], francuski pjesnik i kritičar († [[1867]].). * [[1830]]. – [[Eadweard Muybridge]], američki fotograf († [[1904]].). * [[1835]]. – [[Leopold II od Belgije]], kralj Belgije († [[1909]].). * [[1865]]. – [[Erich Ludendorff]], njemački general u [[Prvi svjetski rat|Prvom svjetskom ratu]]. * [[1869]]. – [[Élie Cartan]], francuski matematičar. * [[1888]]. – [[Sol Hurok]], američki kazališni producent, ruskog podrijetla († [[1974]].). <!-- * [[1888]]. — [[Sol Hurok]], američki kazališni producent, ruskog podrijetla († [[1974]].). --> * [[1905]]. – [[James William Fulbright]], američki političar. * [[1908]]. – [[Victor Vasarely]], francuski slikar i grafičar mađarskog porijekla († [[1997]].). * [[1924]]. – [[Julije Njikoš]], hrvatski skladatelj, melograf, glazbeni organizator i doajen hrvatske tamburaške glazbe († [[2010]].). <!-- * [[1924]]. — [[Julije Njikoš]], hrvatski skladatelj, melograf, glazbeni organizator i doajen hrvatske tamburaške glazbe († [[2010]].). --> * [[1926]]. – [[Hugh Hefner]], američki publicist i izdavač magazina ''[[Playboy]]'' († [[2017]].). * [[1933]]. – [[Jean-Paul Belmondo]], francuski glumac († [[2021]].). * [[1933]]. – [[Cmiljka Kalušević]], bivša jugoslavenska i srpska košarkašica i atletičarka († [[1989]].). <!-- * [[1933]]. — [[Cmiljka Kalušević]], bivša jugoslavenska i srpska košarkašica i atletičarka († [[1989]].). --> * [[1948]]. – [[Radojka Šverko]], hrvatska pjevačica. * [[1954]]. – [[Dennis Quaid]], američki glumac. * [[1955]]. – [[Milutin Karadžić]], srpski i crnogorski glumac i producent. <!-- * [[1955]]. — [[Milutin Karadžić]], srpski i crnogorski glumac i producent. --> * [[1963]]. – [[Marc Jacobs]], američki modni dizajner. <!-- * [[1963]]. — [[Marc Jacobs]], američki modni dizajner. --> * [[1966]]. – [[Cynthia Nixon]], američka glumica. * [[1971]]. – [[Jacques Villeneuve]], kanadski vozač Formule 1. * [[1972]]. – [[Linda Begonja]], hrvatska kazališna, televizijska i filmska glumica. <!-- * [[1972]]. — [[Linda Begonja]], hrvatska kazališna, televizijska i filmska glumica. --> * [[1974]]. – [[Jenna Jameson]], američka glumica i model. <!-- * [[1974]]. — [[Jenna Jameson]], američka glumica i model. --> * [[1975]]. – [[Robbie Fowler]], bivši engleski nogometaš i nogometni trener. * [[1980]]. – [[Jerko Leko]], hrvatski nogometaš. * [[1983]]. – [[Lukáš Dlouhý]], češki teniser. <!-- * [[1983]]. — [[Lukáš Dlouhý]], češki teniser. --> * [[1986]]. – [[Mirna Jukić]], austrijska plivačica hrvatskog podrijetla. <!-- * [[1986]]. — [[Mirna Jukić]], austrijska plivačica hrvatskog podrijetla. --> * [[1987]]. – [[Blaise Matuidi]], francuski nogometaš. <!-- * [[1987]]. — [[Blaise Matuidi]], francuski nogometaš. --> * [[1990]]. – [[Kristen Stewart]], američka filmska glumica. * [[1998]]. – [[Elle Fanning]], američka filmska i televizijska glumica. <!-- * [[1998]]. — [[Elle Fanning]], američka filmska i televizijska glumica. --> . == Smrti == * [[1553]]. – [[François Rabelais|Fransoa Rable]], francuski književnik (* [[1494]].). * [[1626]]. – [[Francis Bacon]], engleski filozof, književnik i državnik. * [[1882]]. – [[Dante Gabriel Rossetti]], engleski slikar i pjesnik. * [[1934]]. – [[Safvet-beg Bašagić]], bošnjački pisac i političar. * [[1945]]. – [[Johann Georg Elser]], njemački stolar (* [[1903]].). <!-- * [[1945]]. — [[Johann Georg Elser]], njemački stolar (* [[1903]].). --> * [[1959]]. – [[Frank Lloyd Wright]], američki arhitekt (* [[1867]].). <!-- * [[1959]]. — [[Frank Lloyd Wright]], američki arhitekt (* [[1867]].). --> * [[1992]]. – [[Kjašif Smajlović]], bošnjački novinar. * [[2008]]. – [[Burt Glinn]], američki fotograf (* [[1925]].). . == Blagdani/Praznici == * [[Veliki četvrtak (Veliko bdenije)]] ---- ''Vidi takođe'': [[Popis godina|Godišnji kalendar]] - [[Dnevni kalendar]]<br /> {{Mjeseci}} [[Kategorija:Dani u godini]] 7roixwjr2p66erlib0ds55sbgh9kbi6 MediaWiki:Newarticletext 8 21631 42590164 42557381 2026-05-10T00:05:31Z Aca 108187 lektura 42590164 wikitext text/x-wiki <div class="plainlinks" id="newarticletext" style="border: 1px solid #cccccc; padding: 0.6em 1.2em"> {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Razgovor s korisnikom|'''Nijedna poruka''' nije poslata ovom korisniku.|'''Wikipedija nema {{#switch:{{NAMESPACE}}|Kategorija=[[Wikipedija:Kategorije|kategoriju]]|Pomoć=stranicu [[Pomoć:Sadržaj|pomoći]]|Datoteka=[[Wikipedija:Slike|datoteku]]|MediaWiki=MediaWiki stranicu|Portal=portal|Šablon=[[Wikipedija:Spisak šablona|šablon]]|Korisnik=korisničku stranicu|Wikipedija=Wikipedijinu|Razgovor=stranicu za razgovor|Razgovor o kategoriji=stranicu za razgovor|Razgovor o pomoći=stranicu za razgovor|Razgovor o datoteci=stranicu za razgovor|Razgovor o MediaWikiju=stranicu za razgovor|Razgovor o portalu=stranicu za razgovor|Razgovor o šablonu=stranicu za razgovor|Razgovor o Wikipediji=stranicu za razgovor|članak}} pod ovim imenom.''' {{#switch:{{SUBPAGENAME}}|{{PAGENAME}}={{#switch:{{NAMESPACE}}|Kategorija=Da biste izbjegli dupliranje, pogledajte [[Wikipedija:Kategorije|postojeće kategorije]] prije stvaranja ove stranice.|Pomoć=Da biste izbjegli dupliranje, pogledajte [[Pomoć:Sadržaj|postojeće stranice za pomoć]] prije stvaranja ove stranice.|Datoteka=Ne pravite ručno ovu stranicu. Ako želite postaviti sliku pod imenom ''{{PAGENAME}}'', pogledajte [[Wikipedija:Slike]] za upute.|MediaWiki=|Portal=|Šablon=Da biste izbjegli dupliranje, pogledajte [[Wikipedija:Spisak šablona|postojeće šablone]] prije stvaranja novog šablona.|Korisnik=Ovu stranicu treba izraditi i mijenjati [[Korisnik:{{PAGENAME}}]].|Wikipedija=|Razgovor=Prije stvaranja ove stranice, provjerite da li postoji stranica pod imenom ''[[{{PAGENAME}}]]''.|Razgovor o kategoriji=Prije stvaranja ove stranice, provjerite da li postoji kategorija pod imenom ''[[:Kategorija:{{PAGENAME}}]]''.|Razgovor o pomoći=Ako ne pravite razgovor o podstranici, provjerite da li postoji stranica pod imenom ''[[Pomoć:{{PAGENAME}}]]''.|Razgovor o datoteci=Prije stvaranja ove stranice, provjerite da li ''[[:Datoteka:{{PAGENAME}}]]'' postoji.|Razgovor o MediaWikiju=Prije stvaranja ove stranice, provjerite da li stranica ''[[MediaWiki:{{PAGENAME}}]]'' postoji.|Razgovor o portalu=Prije stvaranja ove stranice, provjerite da li ''[[Portal:{{PAGENAME}}]]'' postoji.|Razgovor o šablonu=Prije stvaranja ove stranice, provjerite da li ''[[Šablon:{{PAGENAME}}]]'' postoji.|Razgovor o Wikipediji=Prije stvaranja ove stranice, provjerite da li ''[[Wikipedija:{{PAGENAME}}]]'' postoji.}}|}}}} {{#switch:{{NAMESPACE}}|Datoteka=| * Ako želite testirati uređivanje, koristite [[Wikipedija:Igralište|igralište]]. * {{#switch:{{NAMESPACE}}|Razgovor s korisnikom=Ako želite poslati poruku korisniku ''{{PAGENAME}}'',|Da biste izradili stranicu pod imenom ''{{FULLPAGENAME}}'',}} unesite tekst u polje ispod. Kada završite, napišite sažetak izmjene i kliknite na dugme "Objavi stranicu". Vaše izmjene odmah će biti vidljive. {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{TALKSPACE}}| |* Ako ste novi na Wikipediji, pročitajte [[Pomoć:Sadržaj|stranicu pomoći]] da biste saznali više o uređivanju stranica.}}}} * Ako ste očekivali {{#switch:{{NAMESPACE}}|Datoteka=datoteku|stranicu}} na ovome mjestu, a niste je pronašli, {{#switch:{{NAMESPACE}}|Datoteka=datoteka|stranica}} možda još nije vidljiva zbog zastoja na bazi podataka servera ili je možda izbrisana. Pokušajte [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=purge}} očistiti predmemoriju], provjeriti [{{fullurl:Special:Log/delete|page={{FULLPAGENAMEE}}}} dnevnik brisanja] ili pričekati nekoliko minuta prije nego što ponovo probate {{#switch:{{NAMESPACE}}|Datoteka=postaviti datoteku|izraditi stranicu}}. </div> bbi8tb7ktip8v6vr2k5a3mczn6htsto Lapland (Finska) 0 22614 42590259 42397996 2026-05-10T07:52:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590259 wikitext text/x-wiki {{Preusmjeri|Laponija (Finska)||Laponija (razvrstavanje)}} {{Regija (HR) | ime =Lapland | ime_genitiv=Laplanda | slika =Lappi_in_Finland.svg | slika_opis= Pozicija Laplanda na karti [[Finska|Finske]] | nalazi_se_u_sastavu= [[Finska|Finske]] | upravni_oblik= [[Finske regije|regija]] | službeni_jezik= | glavni_grad=[[Rovaniemi]] | vladar = | titula_vladara= [[guverner]] | površina=92661.6 | stanovnika=182514 | pozivni_broj = | web=http://www.lappi.fi/lapinliitto/fi | komentar = |}} '''Lapland''' ([[švedski jezik|švedski]]: ''Lappi'', [[švedski jezik|švedski]]: ''Lappland'') je jedna od 19 [[Finske regije|regija]] [[Finska|Finske]] na krajnjem [[sjever]]u zemlje. == Geografija == Lapland [[granica|graniči]] na [[jug]]u sa [[Sjeverna Ostrobotnija|Regijom Sjeverna Ostrobotnija]], a sa [[zapad]]a sa [[švedske grofovije|švedskom grofovijom]] [[Norrbotten (grofovija)|Norrbotten]] i [[Botnijski zaliv|Botnijskim zaljevom]]: Na [[sjever]]u graniči sa [[Norveška|norveškim]] okruzima [[Troms]] i [[Finnmark]], a sa [[istok]]a sa [[Ruski|ruskom]] [[Murmanska oblast|Oblasti Murmansk]]. Lapland je svojom površinom od 92,661.6 [[km²]] najveća finska regija, ali i najrjeđe naseljena jer na njoj živi 182,514 stanovnika<ref name=mam>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/php/finland-lappi.php | title =Finland: Lapland | accessdate = 14. 10. 2015. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> što je oko 3,6% stanovništva. Finski Lapland je samo dio puno veće [[Skandinavija|skandinavske]] regije [[Laponija|Laponije]] domovine [[Saami|Saami (Laponaca)]], koja je danas podjeljena između četiri države U Laplandu leži drugo po veličini [[jezero]] Finske - [[Inari (jezero)|Inari]] veliko 1,084.33 [[km²]]<ref name=jarvi/><ref name=jarvi>{{cite web | url =http://www.jarviwiki.fi/wiki/Lake_statistics | title =''Lake statistics'' | accessdate =14. 10. 2015 | language =finski | publisher =Järvi&Meri }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Najveći urbani centri su [[Tornio]], [[Kemi]], [[Kemijärvi]] i [[Rovaniemi]] koji je i [[glavni grad|administrativni centar]] regije. ==Administrativna podjela== Lapland je podjeljen na 21 [[općina]], od kojih 4 ima status grada (oni su podebljani). {{colbegin|2}} * '''[[Rovaniemi]]''' (61,215) * '''[[Tornio]]''' (22,371) * '''[[Kemi]]''' (21,939) * [[Sodankylä]] (8,825) * [[Keminmaa]] (8,474) * '''[[Kemijärvi]]''' (7,889) * [[Inari (Finska)|Inari]] (6,818) * [[Kittilä]] (6,469) * [[Ylitornio]] (4,454) * [[Ranua]] (4,093) * [[Kolari (Finska)|Kolari]] (3,842) * [[Salla]] (3,789) * [[Pello]] (3,674) * [[Posio]] (3,636) * [[Simo (Finska)|Simo]] (3,299) * [[Tervola]] (3,238) * [[Muonio]] (2,375) * [[Enontekiö]] (1,892) * [[Utsjoki]] (1,259) * [[Savukoski]] (1,100) * [[Pelkosenniemi]] (949) {{colend}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Lapland, Finland}} * [http://www.lappi.fi/lapinliitto/fi ''Službene stranice Regije Lapland''] {{fi icon}} {{maakunta}} [[Kategorija:Regije Finske]] 4ajovotmb80r704auca5xe7cdj3z001 Korupcija 0 24159 42590177 42446592 2026-05-10T00:38:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590177 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Corruption Perceptions Index 2006.png|thumb|desno|250px|Indeks percepcije korumpiranosti prema istraživanju organizacije [[Transparency International]]; crveno-zemlje s velikim indeksom korupcije; plavo - zemlje s malim indekosm korupcije]] [[Datoteka:UNCAC 1.png|mini|]] '''Korupcija''' u najširem smislu predstavlja svaku zloupotrebu položaja od strane [[država|državnog]] službenika ili osobe koja vrši određenu javnu funkciju, a koja za cilj ima osobnu i/li materijalnu korist. Protuzakonite aktivnosti državnih službenika koje za neposredan cilj nemaju materijalnu korist - kao vansudske likvidacije političkih protivnika, [[policijska brutalnost]] ili [[ratni zločin]]i - se ne smatraju dijelom korupcije. Njome se ne smatraju ni zloupotrebe položaja u privatnim, odnosno ne-državnim institucija koje umjesto toga potpadaju pod širi pojam [[kriminal bijelog ovratnika|kriminala bijelog ovratnika]]. Korupcija se manifestira na razne načine u raznim državama, kulturama i periodima, isto kao što ovisno o tome varira i sama definicija korupcije, odnosno aktivnosti koje se smatraju dijelom te pojave. Korupcija se najčešće javlja u obliku [[mito|potkupljivanja]] državnih službenika, ali i [[iznuda|iznuđivanja]] novca građana, zatim kao [[nepotizam]] i [[pronevjera|pronevjere]] javnih sredstava. U raznim kulturama postoji i različit odnos prema korupciji. U nekim državama je toliko rasprostranjena da se smatra sasvim normalnim, uobičajenim, a ponekad i prihvatljivim načinom života i poslovanja. U nekim državama je korupcija, pak, toliko rasprostranjena da se može shvatiti i kao poseban vid društvenog poretka poznat pod nazivom [[kleptokracija]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Corruption}} === Vijesti === * [http://www.ipsnews.net/new_focus/corruption/index.asp IPS Inter Press Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505021601/http://ipsnews.net/new_focus/corruption/index.asp |date=2012-05-05 }} - News on corruption from around the world * [http://topics.developmentgateway.org/governance/rc/BrowseContent.do~source=RCContentUser~folderId=2987 Development Gateway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060915015356/http://topics.developmentgateway.org/governance/rc/BrowseContent.do~source=RCContentUser~folderId=2987 |date=2006-09-15 }} * [http://www.intelligentgiving.com/articles/expert_opinions/corruptababble Article: Corruptababble!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070304014343/http://www.intelligentgiving.com/articles/expert_opinions/corruptababble |date=2007-03-04 }} from Intelligent Giving === Blogovi === * [http://psdblog.worldbank.org/psdblog/corruption/index.html The World Bank's Private Sector Development Blog on Corruption] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060909044214/http://psdblog.worldbank.org/psdblog/corruption/index.html |date=2006-09-09 }} === Međunarodne organizacije i istraživanja === * [http://www.u4.no Anti-Corruption Resource Centre (U4)] - Online research reports and extensive resources on anti-corruption in a development context * [http://www.traceinternational.org TRACE] - a non-profit membership organization providing anti-bribery compliance tools * [http://www.c2principles.org/ C2 Principles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404073308/http://www.c2principles.org/ |date=2007-04-04 }} - a framework developed by researchers of [[Wharton School]] to reduce global corruption. * [http://law-ref.org/CORRUPTION/index.html United Nations Convention against Corruption at Law-Ref.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100226072207/http://law-ref.org/CORRUPTION/index.html |date=2010-02-26 }} - fully indexed and crosslinked with other documents * [http://www.oecd.org/topic/0,2686,en_2649_37447_1_1_1_1_37447,00.html OECD: Corruption] * [http://www1.worldbank.org/publicsector/anticorrupt/ World Bank anti-corruption page] * [http://www.unodc.org UN Office on Drugs and Crime] - Has sub-section dealing with corruption worldwide. * [http://topics.developmentgateway.org/governance The Development Gateway's virtual library and online community on anti-corruption and good governance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060726072827/http://topics.developmentgateway.org/governance/ |date=2006-07-26 }} * [http://www.transparency.org/ Transparency International] ** [http://www.transparency.org/tools Tools against corruption] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060929135925/http://www.transparency.org/tools |date=2006-09-29 }} ** [http://www.globalcorruptionreport.org/ Global Corruption Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200313175358/http://www.globalcorruptionreport.org/ |date=2020-03-13 }} * [http://www.againstcorruption.org/ UNICORN: A Global Trade Union Anti-corruption Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150219185911/http://www.againstcorruption.org/ |date=2015-02-19 }}, based at [[Cardiff University]] * [http://www.icgg.org/ Internet Center For Corruption Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060721185532/http://www.icgg.org/ |date=2006-07-21 }} * [http://corruptlist.com/ The Corrupt List - Publicly Voted Chart For The Corrupted Politicians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224215508/http://corruptlist.com/ |date=2007-02-24 }} * [http://www.globalintegrity.org Global Integrity Report] - Extensive analysis of openness and accountability of governments by [[Global Integrity]], which grew out of the [[Center for Public Integrity]]. * [http://www.institutionalreform.org/ Tool to analyze anti-corruption and institutional reform] * [http://www.american.edu/traccc/ Terrorism, Transnational Crime and Corruption Center] - an academic research center devoted to studying [[transnational crime]] and corruption * [http://www.interchangelimited.com Interchange Solutions Limited] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070716051443/http://www.interchangelimited.com/ |date=2007-07-16 }} === Regionalne i nacionalne organizacije koje istražuju korupciju === * [http://corruptionfreeindia.blogspot.com/ Forum to Free India from Corruption] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060822092119/http://corruptionfreeindia.blogspot.com/ |date=2006-08-22 }} * [http://www.thecornerhouse.org.uk/subject/corruption/ Corner House: UK and anti-corruption] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050723082828/http://www.thecornerhouse.org.uk/subject/corruption/ |date=2005-07-23 }} * [http://www.latinbusinesschronicle.com/corruption.htm Latin Business Chronicle: Latin American Corruption ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060710204604/http://www.latinbusinesschronicle.com/corruption.htm |date=2006-07-10 }} * [http://www.chicagocrimecommission.org/ReportCorruption.aspx Chicago Crime Commission Public Corruption Hotline ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205002626/http://www.chicagocrimecommission.org/ReportCorruption.aspx |date=2007-02-05 }} * [http://www.888eyeongov.org/ReportCorruption.aspx 888-eye-on-gov 888-363-6646 Report Corruption Here ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310230442/http://www.888eyeongov.org/ReportCorruption.aspx |date=2007-03-10 }} Reports & Links] * [http://www.judicialwatch.org/about.shtml/ Judicial Watch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205072054/http://www.judicialwatch.org/about.shtml |date=2007-02-05 }} === Primjeri korupcije === *[https://www.scribd.com/document/353215039/Ogledni-primjer-radikalne-korumpiranosti-DORH-a-ODO-Split-Mandina-Han%C4%8Devi%C4%87 Ogledni primjer radikalne korumpiranosti DORH-a (ODO Split - Mandina Hančević)] *[https://www.scribd.com/document/334948743/Ministarstvo-pravosu%C4%91a-svjesno-%C5%A1titi-pravosudnu-mafiju Ante Vranović Ministarstvo pravosuđa svjesno štiti pravosudnu mafiju, u: Pravosudna i policijska mafija (zbornik radova), urednik Darko Petričić magistar politologije, Zagreb, 2016., str. 60.-86] *[https://www.academia.edu/34571852/Kriminal_i_korupcija_na_hrvatskim_sudovima_su_sustavni_i_odlu%C4%8Duju_u_%C4%8Dak_71_5_postupaka Kriminal i korupcija na hrvatskim sudovima su sustavni i odlučuju u čak 71,5% postupaka]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.academia.edu/37276719/Objektivno_i_nepristrano_-_Galijot_znanstveno_utvrdio_Mi_suci_smo_bez_grijeha Neozbiljan doktorat suca Galijota o korupciji] * [http://www.rottencouncil.co.uk/index.htm Council Maladministration and Injustice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310132051/http://www.rottencouncil.co.uk/index.htm |date=2007-03-10 }} * [http://www.orangutansonline.com/articles/article79.htm Rainforest Destruction in Indonesia, 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060818121809/http://www.orangutansonline.com/articles/article79.htm |date=2006-08-18 }} * [http://www.ex.ac.uk/~RDavies/arian/scandals/political.html A collection of links to reports of alleged political corruption] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060721001526/http://www.ex.ac.uk/~RDavies/arian/scandals/political.html |date=2006-07-21 }} * [http://www.happyworker.net/unacasa.html United States Department of Housing and Urban Development Misbehaving] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060430071805/http://www.happyworker.net/unacasa.html |date=2006-04-30 }} * [http://www.landlordpolitics.com The "problem property": how some local governments abuse property owners in fighting crime]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://www.scribd.com/document/757737724/Sa%C5%A1a-Radovi%C4%87-Ante-Portas-Democid-2017 Saša Radović (Ante Portas): Democid, Rijeka, 2017.] [[Kategorija:Problemi]] [[Kategorija:Korupcija| ]] [[Kategorija:Kriminal]] [[Kategorija:Politika]] b7vljpzryf002q5v7bkw2zfpzyy2h43 Katari 0 29638 42590001 42390173 2026-05-09T18:17:54Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590001 wikitext text/x-wiki {{For|pleme|Katari (pleme)}} [[Datoteka:cathars expelled.JPG|thumb|desno|Katare proteruju gole iz [[Karkason]]a [[1209]]. godine]] '''Katari''' ({{jez-stgrč|καθαροί}} – "čist") ili '''Albižani''' (po gradu [[Albi (Tarn)|Albi]] u [[Langdok]]u, današnja [[Francuska]]) su bili pripadnici hrišćanskog pokreta koji se širio Evropom od 11. do 14. veka. [[Datoteka:Illyrian Tribes (English).svg|mini|thumb|300px|Postojbina Katara u Bosni (žuta oznaka Catari)]] Katarsko učenje je nastalo pod uticajem [[bogumili|bogumilskog učenja]] sa [[Balkan]]a.<ref name="Federiči"/> Katari su znamenita pojava u istoriji evropskih društvenih pokreta, zbog svog gnušanja prema ratu (uključujući krstaške pohode) i smrtnoj kazni (što je navelo crkvu da se prvi put javno izjasni u prilog smrtne kazne), kao i tolerancije prema drugim religijama.<ref name="Federiči"/> Južna Francuska, njihovo uporište, "bila je raj za [[Jevrej]]e, u vreme jačanja antisemitizma u Evropi: (tamošnji) spoj katarske i jevrejske misli proizveo je [[kabala|kabalu]], jevrejsku mističnu tradiciju."<ref name="Federiči">{{Cite web |title=Silvija Federiči, Žene i jeres |url=http://kontra-punkt.info/lektira/zene-i-jeres |access-date=2013-02-28 |archivedate=2013-03-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329040756/http://kontra-punkt.info/lektira/zene-i-jeres |deadurl=yes }}</ref> [[Katolička crkva|Rimska crkva]] ih je proglasila za [[jeres|jeretike]] i surovo progonila, zbog njihovih ubeđenja. [[Papa]] [[Inoćentije III]] je početkom [[13. vek]]a organizovao [[Katarski krstaški rat|krstaški pohod protiv njih]], koji je prerastao u četrdesetogodišnji rat protiv domaćeg stanovništva [[Langdok]]a. Tokom ovog perioda masakrirano je na tisuće langdokških muškaraca, žena i dece, a njihova zemlja je okupirana i pripojena Francuskoj. Tokom pohoda je izvedena i [[opsada]] [[Tvrđava Karkason|tvrđave Karkason]], nakon čega je katarsko stanovništvo golo proterano iz grada.<ref>{{Cite web|url=http://www.xenophongroup.com/montjoie/albigens.htm|title=The Albigensian Crusades (1209-1255)|access-date=2011-08-23|archive-date=2010-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100526055639/http://xenophongroup.com/montjoie/albigens.htm|url-status=dead}}</ref> Nakon pogroma je uvedena [[Inkvizicija]] da iskoreni ostatke katarskog pokreta. Poslednji poznati katarski perfekt (sovršitelj) je pogubljen u Langdoku [[1321]]. godine. Katarski pokret je poslužio kao osnov za kasniju crkvenu [[reformacija|reformaciju]] do koje će doći u Evropi u 16. veku. == Nazivi == Osim naziva '''Katari''' i '''Albižani''', poznati su još i kao ''Bougres'' (Bugari) ili ''Sklavini'' (Sloveni), što ukazuje na [[Slaveni|slovensko]] poreklo njihovih verovanja.<ref>Bogumili, Enciklopedija leksikografskog zavoda, Zagreb 1955. I svezak, str. 530-534.</ref> == Historija == [[Datoteka:Pedro_Berruguete_Saint_Dominic_Presiding_over_an_Auto-da-fe_1495.jpg|desno|thumb|[[Sveti Dominik]] predsedava [[inkvizicija|inkvizicijom]] protiv Katara]] Katarska uverenja izvorno potiču od bogumila sa Balkana, a na zapad su se proširila preko Dalmacije ka Italiji i Francuskoj. Mnogi [[slovenski apokrifi]] su prevođeni na latinski i kružili su među katarima.<ref>http://www.kroraina.com/varia/kaluzh/cdhfins.pdf</ref> Takođe je prisutna i određena idejna sličnost sa ranim [[pavlićani]]ma. Prvi poznati katar se pojavio u [[Limuzen]]u između [[1012]]. i [[1020]]. Nekoliko ih je otkriveno i ubijeno u Tuluzu [[1022]]. Sinod u [[Beč]]u ([[1028]]) i [[Tuluz]]u ([[1056]]) je osudio rastuće učenje, a propovednici ubrzo poslati na teren da suzbiju katarsku doktrinu. Katarstvo je ipak nastavilo da se širi, zahvaljujući putujućim trubadurima, a na današnjem jugu Francuske su stekli čvrsto uporište pod zaštitom Viljema, vojvode od Akvitanije (''Aquitaine''), brojnih grofova Tuluza i znatnog broja plemstva. Jedno od uporišta nalazilo se u [[Karkason]]u, kojim su upravljali čuveni [[Trenkaveli]]. [[Langdok]] je u to vreme bila oblast čuvena po visokoj kulturi, toleranciji i slobodoumlju, u kojoj se govorio [[oksitanski jezik]]. Smatra se da su katari doprineli emancipaciji umetnosti, jer su u južnoj Francuskoj trubaduri stvorili širok spektar literarnih žanrova, dok je na severu, gde je katarstvo bilo slabo, poezija trubadura uglavnom bila šablonska, pevajući slavnim bitkama aristokratije.<ref>Georgi Vassilev BOGOMILS, CATHARS, LOLLARDS AND THE HIGH SOCIAL POSITION OF WOMEN IN THE MIDDLE AGES</ref> Katari su odbijali su da plaćaju porez rimskoj crkvi i neprestano su se bunili protiv njene iskvarenosti. Inače, pokret nije imao centar i poznato je da ih je bilo još i u oblastima koje su danas delovi Italije, Nemačke, Francuske, Španije, pa i Engleske. === Sabor u Sen Feliksu === {{main|Sabor u Sen Feliksu}} Značajna godina u katarskoj istoriji je [[1167]]. kada je održan [[sabor u Sen Feliksu]] (''Saint-Félix-Lauragais''), na kome se odlučivalo o teritorijalnom razgraničenju katarskih crkvi<ref name="ReferenceA">Josip Vrandečić, Crkva bosanska i Crkva dalmatinska: Srednjovjekovna hereza u Dalmaciji</ref>. Saboru, koji predstavlja značajnu tačku u razvoju evropskog [[heterodoksija|heterodoksnog]] [[hrišćanstvo|hrišćanstva]], prisustvuju brojni predstavnici katarskih zajednica [[Langdok]]a, [[Lombardija|Lombardije]], [[Francuska|Francuske]] i [[Katalonija|Katalonije]], a njime predsedava [[Otac Nikita]], [[bogumili|bogumilski]] poglavar [[Konstantinopolj]]a. Godine [[1179]]. održan je [[Treći lateranski koncil]] katoličke crkve, na kome su jeretici udareni izopštenjem i stavljeni u nadležnost svetovnih vlasti koje su ih dužne goniti.<ref name="ReferenceA"/> === Katarski krstaški rat === {{main|Katarski krstaški rat}} [[Datoteka:People burned as heretics.jpg|thumb|desno|Spaljivanje ljudi na lomači]] Početkom [[13. vek]]a crkva preduzima ofanzivu protiv katara. Crkva [[1209]]. godine osniva [[Franjevci|red svetog Franje]] koji isticanjem jevanđeoskog siromaštva nastoji preduprediti propagandu katara protiv bogastva crkve. Takođe potvrđuje [[Dominikaci|red svetog Domenika]], namenjen obraćanju jeretika rečju, inkvizicijom i lomačom. Godine [[1215]]. [[Četvrti lateranski koncil]] legalizovao je nove redove i [[inkvizicija|inkviziciju]]. Papa [[Inoćentije III]] pokreće [[Katarski krstaški rat|krstaški rat protiv katara]] u Langdoku (danas južna [[Francuska]]) koji pustoši cvetajuću zemlju od [[1209]]. do [[1229]]. godine. Stepen nasilja prema katarima je bio ekstremno velik, čak i prema srednjovekovnim standardima. Na početku rata krstaši su pobili celi jedan grad Bezijer od 10.000 stanovnika. [[15. avgust]]a [[1209]]. krstaši su osvojili [[Karkason]] a stanovništvu su oteli svu imovinu i proterali ih gole iz grada. Usled progona od strane krstaša, mnogi katari beže u Bosnu.<ref name="ReferenceA"/> Papin legat kardinal Konrad [[1223]]. godine piše da na Balkanu živi njihov starešina, kojeg albižani smatraju svojim papom, i kome dolaze po savete. U to vreme je [[Crkva bosanska|bosanskom crkvom]] stolovao [[djed Rastudije]]. Posle dvadesetogodišnjih borbi katare je savladao [[Simon de Monfort]], koji je pre toga (1202.) sudelovao u pokolju Zadrana. Teritorija Francuske ovim ratom postaje gotovo duplo veća, pripajajući područja koja kulturno i jezički bila bliža [[Katalonija|Kataloniji]] nego Francuskoj. == Verovanja == [[Datoteka:Inkvisisjonen.jpg|thumb|desno|Spaljivanje knjiga koje je crkva proglasila jeretičkim]] Katari su verovali da u svakom čoveku postoji iskra [[bog|božanske]] svetlosti. Ta [[svetlost]] iliti [[duh]], je pala u zatočeništvo ovozemaljske iskvarenosti, koja se identifikuje sa materijalnim svetom. Svet je stvorilo niže božanstvo, poput [[Demijurg]]a u starogrčkoj mitologiji. Ovaj tvorac nije "pravi Bog" iako se predstavlja kao "jedan i jedini Bog". Katari ovo niže božanstvo identifikuju sa [[satana|Satanom]]. U suštini, katari su smatrali da je Bog koga rimska crkva obožava lažan, a da je njegova crkva pala u materijalnu iskvarenost. Cilj katarske eshatologije je oslobođenje ograničenosti i iskvarenosti materijalne egzistencije. Put oslobođenja je prvo zahtevao buđenje iz srednjevekovne “društvene stvarnosti” sa njenim crkvenim dogmana i strukturama. Prema nekim srednjevekovnim izvorima, Katari svoje mrtve nisu hteli da sahranjuju na crkvenim grobljima, već u prirodi. Codex Bavar. Monac. 327 u Minhenu piše o katarima: "Oni se ne brinu o ukopu mrtvih u crkvu ili groblje, izuzevši slučaj da se prikriju, govoreći da je bolje pokopavati se na drugim mestima.... tako oni često i urede, da budu pokopani u polju ili voćnjaku". U regenburškom Cod. X5 iz [[15. vek]]a, kaže se za [[Valdenzi|valdeneze]]: "Oni ne priznaju crkveni pokop, nego govore i veruju, da se jednako može pokopavati svukuda. Oni takođe ne veruju da je groblje više sveto nego njiva ili koje drugo mesto, voćnjak ili koja mu draga zemlja".<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.zemljabosna.com/srednjovjekovna_bosanska_crkva.html |access-date=2011-08-23 |archive-date=2007-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071113121833/http://www.zemljabosna.com/srednjovjekovna_bosanska_crkva.html |dead-url=yes }}</ref> == Društveni život == Katarske starešine su često nazivali ''cathari'' (čisti) ili ''perfecti'' (sovršitelji), dok su se ostali katari uglavnom nazivali ''bons hommes'' (dobri ljudi), ''bonnes femmes'' (dobre žene) ili ''bons chrétiens'' (dobri krstjani). Katari nisu jeli [[meso]] životinja, niti [[jaja]], [[mleko]], [[sir]] i mlečne proizvode. Savršenih je bilo relativno malo u odnosu na ostale (oko par hiljada) ali oni su predstavljali srce pokreta i "pravu hrišćansku crkvu". Živeli su u zajednici dobara, obučeni u jednostavnu crnu mantiju, sledeći primer [[Hrist]]a i njegovih apostola – posvetivši život čistoti, molitvi, propovedi i milosrđu. Iznad svega, bili su posvećeni pomaganju drugima da pronađu put iz mračne zemlje kojom je vladao mračni gospodar u svetlost, iz koje su smatrali da je čovečanstvo prvobitno poteklo i da će se u nju vratiti. Žene mogle postati verske visokodostojnice (''perfecte'') podjednako ravnopravno kao i muškarci. Prema nekim procenama, brojčani odnos između katarskih sovršitelja i sovršiteljki je bio tri prema jedan.<ref>R. Abel's and Ellen Harrison, 'The Participation of Women in Languedocian Heresy</ref> Katarke su prve osnivale milosrdna udruženja, koja susrećemo u srednjovekovnim gradovima dosta kasnije. Žan Žirar -{(Jean Guiraud)}- opisuje njihove škole, bolnice i radione za siromašne žene. == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Katarski krstaški rat]] * [[Tvrđava Karkason]] * [[Inkvizicija]] * [[Bogumili]] * [[Patareni]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Cathars}} * [http://bogumili.com/ Katarska Crkva Grala] * [http://www.notbored.org/resistance-29.html Raoul Vaneigem, The Cathars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070829113702/http://www.notbored.org/resistance-29.html |date=2007-08-29 }} * [http://facta.junis.ni.ac.yu/facta/pas/pas2000/pas2000-02.pdf Bogomils, cathars, lollards and the high social position of women during the middle ages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071004215842/http://facta.junis.ni.ac.yu/facta/pas/pas2000/pas2000-02.pdf |date=2007-10-04 }} [[Kategorija:Historija kršćanstva]] [[Kategorija:Kršćanske hereze]] 2uwo45p3tsxb6lzj2r2sw1wcj6shxrj Marcel Proust 0 33731 42589916 42242987 2026-05-09T12:06:40Z Edgar Allan Poe 29250 /* Online tekstovi */ 42589916 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Marcel Proust | slika= Marcel Proust 1900-2.jpg | bgcolour = silver | opis = | birth_date = [[10. 7.|10.7.]] [[1871]]. | mjesto_rođenja = {{flagicon|Francuska}} [[Auteuil-Neuilly-Passy|Auteuil]], [[Francuska]] | datum_smrti = [[18. 11.|18.11.]] [[1922]]. | mjesto_smrti = {{flagicon|Francuska}} [[Pariz]], [[Francuska]] | zanimanje = [[roman]]opisac, [[popis esejista|esejist]], [[kritičar]] | znamenita_djela = ''[[U potrazi za izgubljenim vremenom]]'' | žanr = [[Moderna]] | uticaj_od = [[Fjodor Mihajlovič Dostojevski|Fjodor Dostojevski]], [[Sigmund Freud]], [[John Ruskin]], [[Lav Tolstoj]], [[Arthur Schopenhauer]] | uticaj_na = [[Ahmet Altan]], [[John Banville]], [[Samuel Beckett]], [[Jean Cocteau]], [[Graham Greene]], [[Nagib Mahfuz|Naguib Mahfouz]], [[Iris Murdoch]], [[Vladimir Nabokov]], [[Orhan Pamuk]], [[Edmund White]], [[Virginia Woolf]], [[Richard Wright]] | salary = | networth = | website = | footnotes = }} {{Redirect|Proust}} '''Marcel Proust''', ([[Pariz]], [[10. 7.|10. juli]] [[1871]]. - Pariz, [[18. 11.|18. novembar]] [[1922]].), francuski romanopisac. Rođen u imućnoj liječničkoj obitelji, nježan i osjetljiv, pobolijevao od djetinjstva od [[astma|astme]], što je obilježilo čitav njegov potonji život. Kao izobražen i profinjen mladić kretao se u mondenim građanskim, umjetničkih i aristokratskim krugovima, pisao i prevodio, posebno djela engleskoga estetičara Johna Ruskina, koji je presudno utjecao na njegovo kasnije stvaralaštvo. Iz toga razdoblja potječu članci iz mladosti skupljeni pod naslovom ''Užitci i dani'', [[1896]] i autobiografski roman ''Jean Santeuil'', posthumno, [[1952]]. Svoje glavno životno djelo pisao je desetak godna, u utrci s bolešću i smrću. U gotovo potpunoj osami i odustajanju od svih drugih djelatnosti nastalo je jedno od najosebujnijih i najvrjednijih djela svjetske književnosti, golemi ciklus romana pod zajedničkim naslovom ''U traganju za izgubljenim vremenom'', 1913—27; njegovi su dijelovi: ''Put k Swannu'', ''U sjeni procvalih djevojaka'', ''Vojvotkinja de Guermantes'','' Sodoma i Gomora'','' Zatočenica'','' Bjegunica'', i ''Pronađeno vrijeme''. Ciklus od oko 3.200 stranica (ovisno o izdanju) obuhvaća razdoblje druge polovice XIX. st., početka XX. st. i [[Prvi svjetski rat|1. svjetski rat]], kao i teme koje su potresale francusko društvo toga doba (npr., Dreyfusova afera). Radnja se zbiva u ladanjskoj obiteljskoj kući u gradiću Combrayu (u zbilji Illiers), u [[Pariz]]u, u pokrajini, na normandijskoj obali, u [[Venecija|Veneciji]]. Roman ima oblik esejiziranih memoara: to je zapravo fikcionalizirana i minucioznim raščlanama povezana kvaziautobiografija u kojoj su svi elementi uzeti iz zbilje, no stilizirani u smislu Proustove filozofije i estetike, u simbolističnom i impresionističkom duhu vremena. To veliko sintetsko djelo moguće je čitati na više načina: npr. kao balzacovsku studiju društvenih odnosa u doba propadanja aristokracije i uspona bogate građanske klase, smještenu većim dijelom u doba Dreyfusove afere. Poput [[Honoré de Balzac]]a, Proust teži sveobuhvatnosti i sintezi, predočava cijeli niz likova iz najrazličitijih društvenih sredina i njihove sudbine. No djelo je, znakovito za ono doba, mješavina romana i eseja: auktor prati svoje pripovijedanje psihološkim komentarima, kulturnopovijesnim reminiscencijama, estetskim digresijama i sentencioznim opservacijama. Cjelovitost prividno kaotičnoga i heterogenog teksta proistječe iz kompozicije izgrađene na mreži isprepletenih leitmotiva kao u Wagnerovim operama, te mita o Vremenu kao dominantnoj nevidljivoj sili u čijem se polju oblikuju i rastaču bića i odnosi. Proustove su velike teme korozija bića u protjecanju vremena, ljubomora i ljubav (heteroseksualna i homoseksualna), tjelesnost i determinacije psihe tijelom, nestalnost međuljudskih odnosa i nespoznatljivost stvarnosti, problematičnost identiteta i sebstva, snobizam i politička kultura i diplomacija uoči 1. svjetskoga rata. Smatra se da je vrijeme glavni junak tog romana, no ono Proustu nije zanimljivo kao filozofska apstrakcija (npr. kao u Sv. Augustina) nego kao medij i uzrok svih metamorfoza; ono dovodi do mijena identiteta, ljudske komunikacije, te i do gubitka samog smisla života. Pod uticajem francuskoga filozofa [[Henri Bergson]]a pisac nalazi izlaz iz naizgledne jalovosti i prolaznosti života u otkriću činjenica da podsvijest skladišti sve impresije, pa je naizgled izgubljeno vrijeme pohranjeno i dostupno u nesvjesnom segmentu bića. Ono nije zauvijek mrtvo, nego se može prizvati na razinu svijesti i izraza nehotičnim, osjetilnim sjećanjem tijela, koje pamti ne samo zbivanja nego i minule porive i emocije. Dvostruko gledište pripovijedanja sastoji se od emocija neiskusna glavnog lika i inteligencije zrelog pripovjedača koji se neprimjetno smjenjuju iza prvog lica sjetnog i često grubo humornog solilokvija i sarkastičnih komentara. No razlika među njima nije samo u iskustvu nego i u činjenici da je pripovjedač svjestan svojega poslanja i smisla života koji otkriva u pisanju: njegov životni neuspjeh ne dovodi nikada u pitanje vrijednost života. Poruka pjesnika i modernog egzistencijalnog metafizičara Prousta afirmira život- iako ne izrijekom: život ne postoji zato da bi jednog dana bio slikom ili knjigom; on je sam po sebi najveća umjetnost, svojevrsno remek-djelo. Kao i u većem dijelu romana, nazočna je dvostruka optika: svijest pripovjedača, nikad fiksna, evoluira u vremenu kao entitet; istovremeno, auktor često eksplicite poriče bilo kakav kontinuitet sebesvijesti i identiteta osim ukorijenjenosti u tijelu (što je navelo mnoge da proglase duhovnu srodnost piščevu s orijentalnom, hindu-budističkom metafizikom koja niječe zapadnu tradiciju jedinstva osobnosti); jasna je poruka djela da je svrha ''Traganja'' zapravo pripovjedačevo duhovno spasenje i u neku ruku ozbiljenje esteticizma Waltera Patera i simbolizma konca 19. stoljeća; no, s druge strane Proustvo djelo uspostavlja čaroliju života neovisno o piščevoj apologiji umjetničke vokacije- njegovoj privatnoj opsesiji koja za suvremenoga čitatelja djeluje anakrono i marginalno, dok je njegova usredotočenost na analizu izazvala i dosta kritičkih komentara koji se mogu svesti na dvije točke: Proust "ubija život" hiperanaliziranjem, a spiritualna dimenzija postojanja ostaje mu dobrim dijelom skrivenom zbog totalne uronjenosti u vremenom ograničena iskustva. Nasljednik [[Michel de Montaigne|Montaignea]], francuskih moralista, memoaristike vojvode de Saint Simona, [[Stendhal]]a i [[Fjodor Mihajlovič Dostojevski|Dostojevskog]], Proust je ostvario jedno od najvećih djela u povijesti književnosti, djelo koje se galerijom likova (preko 2.000, od toga više od 30 velikih), mudrošću, humorom i humanošću može svrstati u vrhunce pisane riječi uopće. == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://letempsdeproust.blogsome.com/ Le temps de Proust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070805043003/http://letempsdeproust.blogsome.com/ |date=2007-08-05 }}- a blog about (re)reading Proust and the associated secondary literature * [http://www.readingproust.com/ Reading Proust]- A reader enjoys the new Penguin/Viking translations of ''In Search of Lost Time''. * [http://www.retortmagazine.com/06/id_03.06_dan_schneider.htm Reinterpretation of Remembrance Of Things Past] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623094812/http://www.retortmagazine.com/06/id_03.06_dan_schneider.htm |date=2006-06-23 }} * [http://pages.nyu.edu/~gmp1/proust.htm Why Proust? And Why Now?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607092303/http://pages.nyu.edu/~gmp1/proust.htm |date=2008-06-07 }} - an essay on the lasting relevance of Proust and his work * [http://www.library.uiuc.edu/kolbp/biblioF.htm#period A short Proust bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050411084406/http://www.library.uiuc.edu/kolbp/biblioF.htm#period |date=2005-04-11 }} (bilingual) * [http://www.tempsperdu.com/ TempsPerdu.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014102029/http://www.tempsperdu.com/ |date=2008-10-14 }}- many useful links, including to online texts of ''Lost Time'' in French and English * [http://www.library.uiuc.edu/kolbp/ The Kolb-Proust Archive for Research] * [http://www.marcelproust.it/ Marcel Proust, a personal site in Italian] * [http://www.schottlaender-proust.com/index_fr.htm Essay by [[Stephan Reimertz]] on Proust in Germany (in French)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223080749/http://www.schottlaender-proust.com/index_fr.htm |date=2007-02-23 }} * [http://www.gerard-bertrand.net/index.htm Marcel Proust's Album], Marcel Proust receives a tribute in this album of "recomposed photographs". * [http://www.toutfaux.com/toutfaux-hommage.html Marcel Proust et l'aviation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080623105255/http://www.toutfaux.com/toutfaux-hommage.html |date=2008-06-23 }}, Proust and airplanes. === Online tekstovi === * {{gutenberg author| id=Marcel+Proust | name=Marcel Proust}} French text of volumes 1-4 and ''Swann's Way'' in English translation * [http://etext.library.adelaide.edu.au/p/proust/marcel/ University of Adelaide Library] French text of volumes 1-4 and the complete novel in English translation {{Marcel Proust}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1871|1922|Proust, Marcel}} [[Kategorija:Francuski pisci]] [[Kategorija:Francuski romanopisci]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Francuske]] [[Kategorija:Gej pisci]] [[Kategorija:Dobitnici Prix Goncourt]] [[Kategorija:Francuski Jevreji]] [[Kategorija:Francuski ateisti]] exw3jl1rmnlm9k9eg9qdm7jwdr7fqxo Julije Česnegić Milvanski 0 35083 42589932 41137434 2026-05-09T13:32:08Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589932 wikitext text/x-wiki Grof '''Gyula István Cseszneky de Milvány et Csesznek''' ili '''Julije Stjepan Česnegić Milvanski''' (Nagymajor, [[Mađarska]], [[1914]].-??, [[Brazil]]), je bio adjutant [[Tomislav II|kralja Tomislava II]] (''-Aimone vojvoda od Spoleta-'') i mađarski pesnik. == Izvori == * [http://www.worldstatesmen.org/Greece.html Worldstatesmen - Svetski državnici] * [http://www.hostkingdom.net/soubalk2.html Kraljevske hronologije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609100442/http://www.hostkingdom.net/soubalk2.html |date=2007-06-09 }} * [http://ferenczygen.tripod.com/id6.html Mađarska vlastela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304141320/http://ferenczygen.tripod.com/id6.html |date=2016-03-04 }} [[Kategorija:Mađarsko plemstvo]] fjtnffi478pq9n8bruqllpxa4g3lqsm Crvena jabuka (bend) 0 40772 42590250 42575540 2026-05-10T07:29:26Z IV LOZA 343379 /* */ 42590250 wikitext text/x-wiki :{{Ostale upotrebe|Crvena Jabuka (razvrstavanje)}} {{Glazbenik | Ime = Crvena jabuka | Img = Prva postava Crvene jabuke.jpg | Img_capt = Prva postava grupe 1985 - [[1986.]] Slijeva nadesno: Aljoša Buha, Zlatko Arslanagić - Zlaja, Dražen Ričl - Zijo (u sredini ), Dražen Žerić - Žera , Darko Jelčić - Cunja | Img_size = 200px | Landscape = | Background = skupina | Prebivalište = | Osnivanje = Maj [[1985.]] | Žanr = [[pop rock]], | Djelatno_razdoblje = [[1985.]] - 1991 , [[1995.]] - | Producentska_kuća = [[Jugoton]], [[Croatia Records]], Tutico Records,Naraton. | Sadašnji članovi = Darko Jelčić - Cunja - bubnjevi <br />Dražen Žerić - Žera -vokal <br />Krešimir Kaštelan - Krešo - bas gitara <br G/>Igor Matković - Iggy - klavijature / Tomislav Škrak - Tomy - ritam i solo gitara | Bivši članovi = Dražen Ričl<br />Aljoša Buha<br />Zlatko Arslanagić<br />Branko Sauka<br />Mario Vukušić<br />Nikša Bratoš<br />Saša Zalepugin<br />Danijel Lastrić<br />Zlatko Bebek<br />Josip Andrić<br />Zlatko Volarević<br />Zoran Šerbedžija<br />Davor Papić - otac vizuelnog identiteta grupe ( omoti albuma do 2016.godine ) Igor Ivanović i Srdjan Šerbedžija | URL = | nagrade = | Značajni instrumenti = }} '''Crvena jabuka''' je [[pop rock muzika|pop rock]] grupa iz [[SFRJ|bivše Jugoslavije]] koja potiče iz [[Sarajevo|Sarajeva]], [[Bosna i Hercegovina]], ali trenutno deluje u [[Zagreb]]u, [[Hrvatska]]. U bivšoj Jugoslaviji su bili jedan od najuspešnijih, najproduktivnijih, najboljih i najpopularnijih grupa svih vremena. == Historija == Crvena jabuka je osnovana maja [[1985]]. U prvoj postavi grupu su činili [[Dražen Ričl]] (vokal, [[solo gitara]], tekstopisac,osnivač grupe), [[Zlatko Arslanagić]] ( ritam gitara, tekstopisac,osnivač grupe,), [[Dražen Žerić Žera]] ([[klavijature]], prateći vokal), [[Aljoša Buha]] ([[bas gitara]]) i [[Darko Jelčić Cunja|Darko Jelčić]] ([[bubnjevi]]). Njihova muzika je bila inspirisana [[Bitlsi]]ma i [[Indeksi]]ma. Prvi album, "''Crvena jabuka''", objavljen je 22.marta [[1986]]. bio je trenutni uspeh. Grupa je brzo stekla veliku popularnost širom bivše Jugoslavije. Ipak, 18. septembra 1986. dogodila se tragedija. Grupa je u dva odvojena automobila krenula na koncert u [[Mostar]], u sklopu svoje prve mini turneje. U Jablanici se fićo u kojem su bili Zlatko Arslanagić, Dražen Ričl i Aljoša Buha sudario sa kamionom, što je izazvalo tešku saobraćajnu nesreću. Aljoša je poginuo na licu mesta, Zijo je teško ozleđen pao u komu (umro je u beogradskoj bolnici 1. oktobra), dok je Zlatko Arslanagić zadobio lakše telesne povrede, no također obolio od teške depresije. 2009. godine na mestu nesreće je podignuta spomen ploča Aljoši i Draženu. Nakon jedne godine pauze, grupa je objavila drugi album "''Za sve ove godine''" aprila 1987.godine, koji se smatrao kao neka vrsta posvete. Činilo se da se grupa raspala, pošto je Ričl bio personifikacija i duša grupe, ali je uspeh drugog albuma ohrabrio preostale članove da nastave kao trio, sa Zlatkom Arslanagićem kao glavnim tekstopiscem, Draženom Žerićem kao pevačem i Darkom Jelčićem na bubnjevima. U grupu dolaze i [[Nikša Bratoš]] iz grupe Valentino i basista [[Srdjan Šerbedžija]]. Ubrzo im se pridružuje i klavijaturista Zlatko Volarević Dilajla. Njihov treći album "''Sanjati''", objavljen [[1988]]., je bio još veći uspeh i smatra se jednim od najboljih pop rock albuma ikad objavljenih na prostoru bivše Jugoslavije. Posle objavljivanja albuma Crvena Jabuka kreće na veliku turneju od 180 koncerata širom Jugoslavije. Posle završene turneje januara 1989. godine ponovo ulaze u studio i gde snimaju svoj četvrti album pod nazivom ''"Tamo gdje ljubav počinje"''. Ovaj album sa sobom nosi nekoliko prelepih balada a to su "Volio bih da si tu", "Tuga ti i ja", "Ostani" i druge. U parku [[Tašmajdan]] su [[23]]. [[juna]] [[1989]]. godine održali nezaboravni koncert praćen letnjim pljuskom koji nije rasterao publiku. U nastavku turneje, u Sarajevu, Titogradu (današnja Podgorica), Zagrebu i Banja Luci snimaju koncertni album "Uzmi me kad hoćeš ti" koji će se u prodaji naći naredne 1990. godine. U to vreme na koncertima gitaru je svirao novi član grupe Igor Ivanović koji je zamenio Nikšu Bratoša koji se tada posvetio samo studijskim radom. Godine 1990., pošto je album Sanjati dostigao zlatni tiraž, grupa Crvena jabuka nagrađena internacionalnom nagradom [[Ampex Golden Rool Award]]. Početkom 1991. godine snimaju svoj novi album ''"Nekako s proljeća"''. Sa grupom je ponovo [[Nikša Bratoš]] koji je radio produkciju i svirao gitaru na ploči zajedno sa novim gitaristom Zoranom Šerbedžijom. Sve pesme napisao je Zlaja Arslanagić, sem pesme Indeksa "Bacila je sve niz reku", od koje su napravili sopstvenu obradu. Gost na ploči bio je [[Kemal Monteno]] u naslovnoj pesmi "Nekako s proljeća". Album se u prodaji našao na proleće iste godine. Zbog veoma lošeg političkog stanja u Jugoslaviji, grupa nije mogla odraditi promociju albuma na kocertima širom zemlje jer je rat kucao na vrata. Prvi koji napušta Sarajevo je vođa Crvene jabuke Zlatko Arslanagić, koji se seli u London a malo kasnije odlazi za Kanadu, Bane Sauka odlazi za Češku, Dilajla se seli u rodni Metković, Zoka Žerbedžija prelazi u Nemačku, Nikša se seli u Zagreb, a Žera i Cunja ostaju u Sarajevu sve do sredine 1994. godine kada prelaze u Zagreb. === Novi početak === Grupa pravi pauzu sve do kraja rata, tačnije [[1995.]] godine, kada Dražen Žerić ponovo okuplja grupu i to u novom sastavu sada je za klavijaturama Danijel Lastrić, bas svira Krešimir Kaštelan Krešo, a ostatak ekipe je isti - Darko Jelčić Cunja za bubnjevima i Nikša Bratoš gitare, svi, sem Zlaje Arslanagića, legende Crvene Jabuke, čoveka koji je napisao većinu pesama u periodu od 1985. do 1991. godine. Grupi se pridružuje drugi gitarista Mario Vukčević - Džimi i od tada počinju da stvaraju materijal o novom albumu grupe. Na albumu će se naći neke stvari koje je napisao pokojni Dražen Ričl, zatim su se pojavili kao autori u pesmama i Saša Lošić Loša (Plavi orkestar) i Zlatan Fazlić. Novi album ''"U tvojim očima"'' se pojavio u prodaji 17. novembra 1996. godine. Grupa kreće na koncerte, po Sloveniji, Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini, pa i Danskoj, gde im se pridružuje i novi gitarista [[Saša Zalepugin]] (koji poslije odlazi u [[Plavi orkestar]]. Posle povratka iz Danske, slede koncerti 16. maja 1997. godine u Tuzli i narednog 17. maja u Sarajevu u prepunoj Skenderiji. Nakon uspešne turneje po zemlji i inostranstvu odlučili su da svoj odmor potraže na moru u Makarskoj gde su nekada Zlaja, Zijo, Aljoša, Žera i Cunja i počeli pripremu svog prvog albuma. Tako se i ispostavilo: umesto na odmor, počeli su da stvaraju materijal za svoj novi album koji nosi ime "''Svijet je lopta šarena''". Međutim, u to vreme grupu napušta gitarista Mario Vukčević Džimi. Novi album nosi nekolicinu hitova kao što su "Vjetar", "Stižu me sjećanja", "Da mi je do nje" i još drugih pesama. Nakon objavljivanja novog albuma grupa kreće na turneju gde snimaju koncertni album "Live". Iz grupe odlazi Saša Zalepugin a na njegovo mesto dolazi Zlatko Bebek. Grupa je ugovorom vezana za [[Croatia Records]], bivši Jugoton. Novije pesme su prepoznatljive po dalmatinskom melosu (Da nije ljubavi, Niko nije lud da spava...). Poslednjih godina prave uspešne turneje širom prostora bivše [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Grupa od dana 3.7.2017. (odlaskom Darka Jelčića-Cunje, koji je bio jedini član grupe iz prve postave pored Dražena Žerića-Žere) "ne postoji". Mada istinski fanovi će reći da je prestala postojati još davne 1991. godine. == Albumi == * [[Crvena Jabuka (album)|Crvena jabuka]], 1986. * [[Za sve ove godine]], 1987. * [[Sanjati]], 1988. * [[Tamo gdje ljubav počinje]], 1989. * [[Uzmi me (kad hoćeš ti)]] - dvostruki lajv album, 1990. * [[Nekako s' proljeća]], 1991. * [[U tvojim očima]], 1996. * [[Svijet je lopta šarena]], 1998. * [[Crvena Jabuka (album - Live)|Live]], 1998. * [[Crvena Jabuka (album - Unplugged)|Unplugged]], 1999. * [[Sve što sanjam]], 2000. * [[Tvojim željama vođen]], 2002. * [[Oprosti što je ljubavna]], 2005. * [[Duša Sarajeva]], 2007. == Članovi grupe == * [[Dražen Ričl]] - (vokal i solo gitara,tekstopisac,osnivač benda) * [[Zlatko Arslanagić]] - (ritam gitara,tekstopisac,osnivač benda) * [[Aljoša Buha]] - (bas gitara) * [[Dražen Žerić Žera]] - (prateci vokal,vokal i klavijature) * [[Darko Jelčić Cunja]] - (bubnjevi) * [[Nikša Bratoš]] - (solo gitara i prateći vokal) * [[Branko Sauka]] - (bas gitara) * [[Zlatko Volarević Dilajla]] - (klavijature) * [[Igor Ivanović]] - (solo gitara) * [[Zoran Šerbedžija]] - (solo gitara) * [[Krešimir Kaštelan-Krešo]] - (bas gitara) * [[Danijel Lastrić]] - (klavijature) * [[Mario Vukčević-Džimi]] - (ritam gitara) * [[Saša Zalepugin]] - (ritam i solo gitara) * [[Zlatko Bebek]] - (ritam i solo gitara) * [[Marko Belošević]] - (klavijature) * [[Damir Gonz]] - (ritam gitara) == Sadašnji članovi == * [[Dražen Žerić - Žera]] - vokal * Adrian Borić - bubnjevi * Stjepan Šarić - klavijature * [[Krešimir Kaštelan-Krešo]] - bas gitara * [[Dario Duvnjak]] - solo gitara == Izvori == * {{cite news|url=http://bam.vecer.com/portali/7dni/v1/default.asp?kaj=2&id=5406529|title=Bend s planeta Zemlja Dražen Žerić - Žera, pevec zasedbe Crvena jabuka|date=11. februar 2009|work=7dni|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://www.vjesnik.com/html/2000/03/30/Clanak.asp?r=pis&c=3|title=Skladbu »Zarjavele trobente« napisali su Subašić i Buha, a »Zemlja pleše« Sepe i Strniša|last=OGNJEN TVRTKOVIĆ, glazbeni kritičar Dela, Ljubljana/Slovenija|date=30. ožujka 2000|work=Vjesnik|language=|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://www.si21.com/news.php?id=41746|title=Nova plošča - Oprosti što je ljubavna|coauthors= |date = 17. 07. 2005. |work=Si21|accessdate = 30. 11. 2009.}} * {{cite news|url=http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|title=Crvena jabuka bodo prestolnico obarvali rdeče|date=28. 03. 2007.|work=Dnevnik|accessdate=2009-11-30|archive-date=2016-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123163206/http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|url-status=dead}} == Vanjske veze == * [http://www.crvenajabuka.com/ Zvaničan sajt] * [http://diskografije.com/crvena-jabuka/ Diskografija Crvene Jabuke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303181512/http://diskografije.com/crvena-jabuka/ |date=2016-03-03 }} {{crvena jabuka}} [[Kategorija:Crvena jabuka| ]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačke muzičke grupe]] [[Kategorija:Novi primitivizam]] [[Kategorija:Jugoslavenske muzičke grupe]] 2fnottgpc3nw55d83s7b8ugcil473hi 42590251 42590250 2026-05-10T07:35:35Z IV LOZA 343379 /* Historija */ 42590251 wikitext text/x-wiki :{{Ostale upotrebe|Crvena Jabuka (razvrstavanje)}} {{Glazbenik | Ime = Crvena jabuka | Img = Prva postava Crvene jabuke.jpg | Img_capt = Prva postava grupe 1985 - [[1986.]] Slijeva nadesno: Aljoša Buha, Zlatko Arslanagić - Zlaja, Dražen Ričl - Zijo (u sredini ), Dražen Žerić - Žera , Darko Jelčić - Cunja | Img_size = 200px | Landscape = | Background = skupina | Prebivalište = | Osnivanje = Maj [[1985.]] | Žanr = [[pop rock]], | Djelatno_razdoblje = [[1985.]] - 1991 , [[1995.]] - | Producentska_kuća = [[Jugoton]], [[Croatia Records]], Tutico Records,Naraton. | Sadašnji članovi = Darko Jelčić - Cunja - bubnjevi <br />Dražen Žerić - Žera -vokal <br />Krešimir Kaštelan - Krešo - bas gitara <br G/>Igor Matković - Iggy - klavijature / Tomislav Škrak - Tomy - ritam i solo gitara | Bivši članovi = Dražen Ričl<br />Aljoša Buha<br />Zlatko Arslanagić<br />Branko Sauka<br />Mario Vukušić<br />Nikša Bratoš<br />Saša Zalepugin<br />Danijel Lastrić<br />Zlatko Bebek<br />Josip Andrić<br />Zlatko Volarević<br />Zoran Šerbedžija<br />Davor Papić - otac vizuelnog identiteta grupe ( omoti albuma do 2016.godine ) Igor Ivanović i Srdjan Šerbedžija | URL = | nagrade = | Značajni instrumenti = }} '''Crvena jabuka''' je [[pop rock muzika|pop rock]] grupa iz [[SFRJ|bivše Jugoslavije]] koja potiče iz [[Sarajevo|Sarajeva]], [[Bosna i Hercegovina]], ali trenutno deluje u [[Zagreb]]u, [[Hrvatska]]. U bivšoj Jugoslaviji su bili jedan od najuspešnijih, najproduktivnijih, najboljih i najpopularnijih grupa svih vremena. == Historija == Crvena jabuka je osnovana maja [[1985]]. U prvoj postavi grupu su činili [[Dražen Ričl]] (vokal, [[solo gitara]], tekstopisac,osnivač grupe), [[Zlatko Arslanagić]] ( ritam gitara, tekstopisac,osnivač grupe,), [[Dražen Žerić Žera]] ([[klavijature]], prateći vokal), [[Aljoša Buha]] ([[bas gitara]]) i [[Darko Jelčić Cunja|Darko Jelčić]] ([[bubnjevi]]). Njihova muzika je bila inspirisana [[Bitlsi]]ma i [[Indeksi]]ma. Prvi album, "''Crvena jabuka''", objavljen je 22.marta [[1986]]. bio je trenutni uspeh. Grupa je brzo stekla veliku popularnost širom bivše Jugoslavije. Ipak, 18. septembra 1986. dogodila se tragedija. Grupa je u dva odvojena automobila krenula na koncert u [[Mostar]], u sklopu svoje prve mini turneje. U Jablanici se fićo u kojem su bili Zlatko Arslanagić, Dražen Ričl i Aljoša Buha sudario sa kamionom, što je izazvalo tešku saobraćajnu nesreću. Aljoša je poginuo na licu mesta, Zijo je teško ozleđen pao u komu (umro je u beogradskoj bolnici 1. oktobra), dok je Zlatko Arslanagić zadobio lakše telesne povrede, no također obolio od teške depresije. 2009. godine na mestu nesreće je podignuta spomen ploča Aljoši i Draženu. Nakon jedne godine pauze, grupa je objavila drugi album "''Za sve ove godine''" aprila 1987.godine, koji se smatrao kao neka vrsta posvete. Činilo se da se grupa raspala, pošto je Ričl bio personifikacija i duša grupe, ali je uspeh drugog albuma ohrabrio preostale članove da nastave kao trio, sa Zlatkom Arslanagićem kao glavnim tekstopiscem, Draženom Žerićem kao pevačem i Darkom Jelčićem na bubnjevima. U grupu dolaze i [[Nikša Bratoš]] iz grupe Valentino i basista [[Srdjan Šerbedžija]]. Ubrzo im se pridružuje i klavijaturista Zlatko Volarević Dilajla. Njihov treći album "''Sanjati''", objavljen [[1988]]., je bio još veći uspeh i smatra se jednim od najboljih pop rock albuma ikad objavljenih na prostoru bivše Jugoslavije. Posle objavljivanja albuma Crvena Jabuka kreće na veliku turneju od 180 koncerata širom Jugoslavije. Posle završene turneje januara 1989. godine ponovo ulaze u studio i gde snimaju svoj četvrti album pod nazivom ''"Tamo gdje ljubav počinje"''. Ovaj album sa sobom nosi nekoliko prelepih balada a to su "Volio bih da si tu", "Tuga ti i ja", "Ostani" i druge. U parku [[Tašmajdan]] su [[23]]. [[juna]] [[1989]]. godine održali nezaboravni koncert praćen letnjim pljuskom koji nije rasterao publiku. U nastavku turneje, u Sarajevu, Titogradu (današnja Podgorica), Zagrebu i Banja Luci snimaju koncertni album "Uzmi me kad hoćeš ti" koji će se u prodaji naći naredne 1990. godine. U to vreme na koncertima gitaru je svirao novi član grupe Igor Ivanović koji je zamenio Nikšu Bratoša koji se tada posvetio samo studijskim radom. Godine 1990., pošto je album Sanjati dostigao zlatni tiraž, grupa Crvena jabuka nagrađena internacionalnom nagradom [[Ampex Golden Rool Award]]. Početkom 1991. godine snimaju svoj novi album ''"Nekako s proljeća"''. Sa grupom je ponovo [[Nikša Bratoš]] koji je radio produkciju na ploči. Sve pesme napisao je Zlaja Arslanagić, sem pesme Indeksa "Bacila je sve niz rijeku", od koje su napravili sopstvenu obradu. Gost na ploči bio je [[Kemal Monteno]] u naslovnoj pesmi "Nekako s proljeća". Album se u prodaji našao na proleće iste godine. Zbog veoma lošeg političkog stanja u Jugoslaviji te narušenim međuljudskim odnosima na relaciji Žerić - Arslanagić grupa nije mogla odraditi promociju albuma na koncertima širom zemlje jer je rat kucao na vrata. Prvi koji napušta Sarajevo je vođa Crvene jabuke Zlatko Arslanagić, koji se seli u London a malo kasnije odlazi za Kanadu, Bane Sauka odlazi za Češku, Dilajla se seli u rodni Metković, Zoka Žerbedžija prelazi u Nemačku, Nikša se seli u Zagreb, a Žera i Cunja ostaju u Sarajevu sve do sredine 1994. godine kada prelaze u Zagreb. === Novi početak === Grupa pravi pauzu sve do kraja rata, tačnije [[1995.]] godine, kada Dražen Žerić ponovo okuplja grupu i to u novom sastavu sada je za klavijaturama Danijel Lastrić, bas svira Krešimir Kaštelan Krešo, a ostatak ekipe je isti - Darko Jelčić Cunja za bubnjevima i Nikša Bratoš gitare, svi, sem Zlaje Arslanagića, legende Crvene Jabuke, čoveka koji je napisao većinu pesama u periodu od 1985. do 1991. godine. Grupi se pridružuje drugi gitarista Mario Vukčević - Džimi i od tada počinju da stvaraju materijal o novom albumu grupe. Na albumu će se naći neke stvari koje je napisao pokojni Dražen Ričl, zatim su se pojavili kao autori u pesmama i Saša Lošić Loša (Plavi orkestar) i Zlatan Fazlić. Novi album ''"U tvojim očima"'' se pojavio u prodaji 17. novembra 1996. godine. Grupa kreće na koncerte, po Sloveniji, Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini, pa i Danskoj, gde im se pridružuje i novi gitarista [[Saša Zalepugin]] (koji poslije odlazi u [[Plavi orkestar]]. Posle povratka iz Danske, slede koncerti 16. maja 1997. godine u Tuzli i narednog 17. maja u Sarajevu u prepunoj Skenderiji. Nakon uspešne turneje po zemlji i inostranstvu odlučili su da svoj odmor potraže na moru u Makarskoj gde su nekada Zlaja, Zijo, Aljoša, Žera i Cunja i počeli pripremu svog prvog albuma. Tako se i ispostavilo: umesto na odmor, počeli su da stvaraju materijal za svoj novi album koji nosi ime "''Svijet je lopta šarena''". Međutim, u to vreme grupu napušta gitarista Mario Vukčević Džimi. Novi album nosi nekolicinu hitova kao što su "Vjetar", "Stižu me sjećanja", "Da mi je do nje" i još drugih pesama. Nakon objavljivanja novog albuma grupa kreće na turneju gde snimaju koncertni album "Live". Iz grupe odlazi Saša Zalepugin a na njegovo mesto dolazi Zlatko Bebek. Grupa je ugovorom vezana za [[Croatia Records]], bivši Jugoton. Novije pesme su prepoznatljive po dalmatinskom melosu (Da nije ljubavi, Niko nije lud da spava...). Poslednjih godina prave uspešne turneje širom prostora bivše [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Grupa od dana 3.7.2017. (odlaskom Darka Jelčića-Cunje, koji je bio jedini član grupe iz prve postave pored Dražena Žerića-Žere) "ne postoji". Mada istinski fanovi će reći da je prestala postojati još davne 1991. godine. == Albumi == * [[Crvena Jabuka (album)|Crvena jabuka]], 1986. * [[Za sve ove godine]], 1987. * [[Sanjati]], 1988. * [[Tamo gdje ljubav počinje]], 1989. * [[Uzmi me (kad hoćeš ti)]] - dvostruki lajv album, 1990. * [[Nekako s' proljeća]], 1991. * [[U tvojim očima]], 1996. * [[Svijet je lopta šarena]], 1998. * [[Crvena Jabuka (album - Live)|Live]], 1998. * [[Crvena Jabuka (album - Unplugged)|Unplugged]], 1999. * [[Sve što sanjam]], 2000. * [[Tvojim željama vođen]], 2002. * [[Oprosti što je ljubavna]], 2005. * [[Duša Sarajeva]], 2007. == Članovi grupe == * [[Dražen Ričl]] - (vokal i solo gitara,tekstopisac,osnivač benda) * [[Zlatko Arslanagić]] - (ritam gitara,tekstopisac,osnivač benda) * [[Aljoša Buha]] - (bas gitara) * [[Dražen Žerić Žera]] - (prateci vokal,vokal i klavijature) * [[Darko Jelčić Cunja]] - (bubnjevi) * [[Nikša Bratoš]] - (solo gitara i prateći vokal) * [[Branko Sauka]] - (bas gitara) * [[Zlatko Volarević Dilajla]] - (klavijature) * [[Igor Ivanović]] - (solo gitara) * [[Zoran Šerbedžija]] - (solo gitara) * [[Krešimir Kaštelan-Krešo]] - (bas gitara) * [[Danijel Lastrić]] - (klavijature) * [[Mario Vukčević-Džimi]] - (ritam gitara) * [[Saša Zalepugin]] - (ritam i solo gitara) * [[Zlatko Bebek]] - (ritam i solo gitara) * [[Marko Belošević]] - (klavijature) * [[Damir Gonz]] - (ritam gitara) == Sadašnji članovi == * [[Dražen Žerić - Žera]] - vokal * Adrian Borić - bubnjevi * Stjepan Šarić - klavijature * [[Krešimir Kaštelan-Krešo]] - bas gitara * [[Dario Duvnjak]] - solo gitara == Izvori == * {{cite news|url=http://bam.vecer.com/portali/7dni/v1/default.asp?kaj=2&id=5406529|title=Bend s planeta Zemlja Dražen Žerić - Žera, pevec zasedbe Crvena jabuka|date=11. februar 2009|work=7dni|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://www.vjesnik.com/html/2000/03/30/Clanak.asp?r=pis&c=3|title=Skladbu »Zarjavele trobente« napisali su Subašić i Buha, a »Zemlja pleše« Sepe i Strniša|last=OGNJEN TVRTKOVIĆ, glazbeni kritičar Dela, Ljubljana/Slovenija|date=30. ožujka 2000|work=Vjesnik|language=|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://www.si21.com/news.php?id=41746|title=Nova plošča - Oprosti što je ljubavna|coauthors= |date = 17. 07. 2005. |work=Si21|accessdate = 30. 11. 2009.}} * {{cite news|url=http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|title=Crvena jabuka bodo prestolnico obarvali rdeče|date=28. 03. 2007.|work=Dnevnik|accessdate=2009-11-30|archive-date=2016-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123163206/http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|url-status=dead}} == Vanjske veze == * [http://www.crvenajabuka.com/ Zvaničan sajt] * [http://diskografije.com/crvena-jabuka/ Diskografija Crvene Jabuke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303181512/http://diskografije.com/crvena-jabuka/ |date=2016-03-03 }} {{crvena jabuka}} [[Kategorija:Crvena jabuka| ]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačke muzičke grupe]] [[Kategorija:Novi primitivizam]] [[Kategorija:Jugoslavenske muzičke grupe]] lbni8oeqk5ksjl2jki1a3g2z9tidldk 42590252 42590251 2026-05-10T07:36:21Z IV LOZA 343379 /* Historija */ 42590252 wikitext text/x-wiki :{{Ostale upotrebe|Crvena Jabuka (razvrstavanje)}} {{Glazbenik | Ime = Crvena jabuka | Img = Prva postava Crvene jabuke.jpg | Img_capt = Prva postava grupe 1985 - [[1986.]] Slijeva nadesno: Aljoša Buha, Zlatko Arslanagić - Zlaja, Dražen Ričl - Zijo (u sredini ), Dražen Žerić - Žera , Darko Jelčić - Cunja | Img_size = 200px | Landscape = | Background = skupina | Prebivalište = | Osnivanje = Maj [[1985.]] | Žanr = [[pop rock]], | Djelatno_razdoblje = [[1985.]] - 1991 , [[1995.]] - | Producentska_kuća = [[Jugoton]], [[Croatia Records]], Tutico Records,Naraton. | Sadašnji članovi = Darko Jelčić - Cunja - bubnjevi <br />Dražen Žerić - Žera -vokal <br />Krešimir Kaštelan - Krešo - bas gitara <br G/>Igor Matković - Iggy - klavijature / Tomislav Škrak - Tomy - ritam i solo gitara | Bivši članovi = Dražen Ričl<br />Aljoša Buha<br />Zlatko Arslanagić<br />Branko Sauka<br />Mario Vukušić<br />Nikša Bratoš<br />Saša Zalepugin<br />Danijel Lastrić<br />Zlatko Bebek<br />Josip Andrić<br />Zlatko Volarević<br />Zoran Šerbedžija<br />Davor Papić - otac vizuelnog identiteta grupe ( omoti albuma do 2016.godine ) Igor Ivanović i Srdjan Šerbedžija | URL = | nagrade = | Značajni instrumenti = }} '''Crvena jabuka''' je [[pop rock muzika|pop rock]] grupa iz [[SFRJ|bivše Jugoslavije]] koja potiče iz [[Sarajevo|Sarajeva]], [[Bosna i Hercegovina]], ali trenutno deluje u [[Zagreb]]u, [[Hrvatska]]. U bivšoj Jugoslaviji su bili jedan od najuspešnijih, najproduktivnijih, najboljih i najpopularnijih grupa svih vremena. == Historija == Crvena jabuka je osnovana maja [[1985]]. U prvoj postavi grupu su činili [[Dražen Ričl]] (vokal, [[solo gitara]], tekstopisac,osnivač grupe), [[Zlatko Arslanagić]] ( ritam gitara, tekstopisac,osnivač grupe,), [[Dražen Žerić Žera]] ([[klavijature]], prateći vokal), [[Aljoša Buha]] ([[bas gitara]]) i [[Darko Jelčić Cunja|Darko Jelčić]] ([[bubnjevi]]). Njihova muzika je bila inspirisana [[Bitlsi]]ma i [[Indeksi]]ma. Prvi album, "''Crvena jabuka''", objavljen je 22.marta [[1986]]. bio je trenutni uspeh. Grupa je brzo stekla veliku popularnost širom bivše Jugoslavije. Ipak, 18. septembra 1986. dogodila se tragedija. Grupa je u dva odvojena automobila krenula na koncert u [[Mostar]], u sklopu svoje prve mini turneje. U Jablanici se fićo u kojem su bili Zlatko Arslanagić, Dražen Ričl i Aljoša Buha sudario sa kamionom, što je izazvalo tešku saobraćajnu nesreću. Aljoša je poginuo na licu mesta, Zijo je teško ozleđen pao u komu (umro je u beogradskoj bolnici 1. oktobra), dok je Zlatko Arslanagić zadobio lakše telesne povrede, no također obolio od teške depresije. 2009. godine na mestu nesreće je podignuta spomen ploča Aljoši i Draženu. Nakon jedne godine pauze, grupa je objavila drugi album "''Za sve ove godine''" aprila 1987.godine, koji se smatrao kao neka vrsta posvete. Činilo se da se grupa raspala, pošto je Ričl bio personifikacija i duša grupe, ali je uspeh drugog albuma ohrabrio preostale članove da nastave kao trio, sa Zlatkom Arslanagićem kao glavnim tekstopiscem, Draženom Žerićem kao pevačem i Darkom Jelčićem na bubnjevima. U grupu dolaze i [[Nikša Bratoš]] iz grupe Valentino i basista [[Srdjan Šerbedžija]]. Ubrzo im se pridružuje i klavijaturista Zlatko Volarević Dilajla. Njihov treći album "''Sanjati''", objavljen [[1988]]., je bio još veći uspeh i smatra se jednim od najboljih pop rock albuma ikad objavljenih na prostoru bivše Jugoslavije. Posle objavljivanja albuma Crvena Jabuka kreće na veliku turneju od 180 koncerata širom Jugoslavije. Posle završene turneje januara 1989. godine ponovo ulaze u studio i gde snimaju svoj četvrti album pod nazivom ''"Tamo gdje ljubav počinje"''. Ovaj album sa sobom nosi nekoliko prelepih balada a to su "Volio bih da si tu", "Tuga ti i ja", "Ostani" i druge. U parku [[Tašmajdan]] su [[23]]. [[juna]] [[1989]]. godine održali nezaboravni koncert praćen letnjim pljuskom koji nije rasterao publiku. U nastavku turneje, u Sarajevu, Titogradu (današnja Podgorica), Zagrebu i Banja Luci snimaju koncertni album "Uzmi me kad hoćeš ti" koji će se u prodaji naći naredne 1990. godine. U to vreme na koncertima gitaru je svirao novi član grupe Igor Ivanović koji je zamenio Nikšu Bratoša koji se tada posvetio samo studijskim radom. Godine 1990., pošto je album Sanjati dostigao zlatni tiraž, grupa Crvena jabuka nagrađena internacionalnom nagradom [[Ampex Golden Rool Award]]. Početkom 1991. godine snimaju svoj novi album ''"Nekako s proljeća"''. Sa grupom je ponovo [[Nikša Bratoš]] koji je radio produkciju na ploči. Sve pesme napisao je Zlaja Arslanagić, sem pesme Indeksa "Bacila je sve niz rijeku", od koje su napravili sopstvenu obradu. Gost na ploči bio je [[Kemal Monteno]] u naslovnoj pesmi "Nekako s proljeća". Album se u prodaji našao na proleće iste godine. Zbog veoma lošeg političkog stanja u Jugoslaviji te već narušenim međuljudskim odnosima na relaciji Žerić - Arslanagić grupa nije mogla odraditi promociju albuma na koncertima širom zemlje jer je rat kucao na vrata. Prvi koji napušta Sarajevo je vođa Crvene jabuke Zlatko Arslanagić, koji se seli u London a malo kasnije odlazi za Kanadu, Bane Sauka odlazi za Češku, Dilajla se seli u rodni Metković, Zoka Žerbedžija prelazi u Nemačku, Nikša se seli u Zagreb, a Žera i Cunja ostaju u Sarajevu sve do sredine 1994. godine kada prelaze u Zagreb. === Novi početak === Grupa pravi pauzu sve do kraja rata, tačnije [[1995.]] godine, kada Dražen Žerić ponovo okuplja grupu i to u novom sastavu sada je za klavijaturama Danijel Lastrić, bas svira Krešimir Kaštelan Krešo, a ostatak ekipe je isti - Darko Jelčić Cunja za bubnjevima i Nikša Bratoš gitare, svi, sem Zlaje Arslanagića, legende Crvene Jabuke, čoveka koji je napisao većinu pesama u periodu od 1985. do 1991. godine. Grupi se pridružuje drugi gitarista Mario Vukčević - Džimi i od tada počinju da stvaraju materijal o novom albumu grupe. Na albumu će se naći neke stvari koje je napisao pokojni Dražen Ričl, zatim su se pojavili kao autori u pesmama i Saša Lošić Loša (Plavi orkestar) i Zlatan Fazlić. Novi album ''"U tvojim očima"'' se pojavio u prodaji 17. novembra 1996. godine. Grupa kreće na koncerte, po Sloveniji, Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini, pa i Danskoj, gde im se pridružuje i novi gitarista [[Saša Zalepugin]] (koji poslije odlazi u [[Plavi orkestar]]. Posle povratka iz Danske, slede koncerti 16. maja 1997. godine u Tuzli i narednog 17. maja u Sarajevu u prepunoj Skenderiji. Nakon uspešne turneje po zemlji i inostranstvu odlučili su da svoj odmor potraže na moru u Makarskoj gde su nekada Zlaja, Zijo, Aljoša, Žera i Cunja i počeli pripremu svog prvog albuma. Tako se i ispostavilo: umesto na odmor, počeli su da stvaraju materijal za svoj novi album koji nosi ime "''Svijet je lopta šarena''". Međutim, u to vreme grupu napušta gitarista Mario Vukčević Džimi. Novi album nosi nekolicinu hitova kao što su "Vjetar", "Stižu me sjećanja", "Da mi je do nje" i još drugih pesama. Nakon objavljivanja novog albuma grupa kreće na turneju gde snimaju koncertni album "Live". Iz grupe odlazi Saša Zalepugin a na njegovo mesto dolazi Zlatko Bebek. Grupa je ugovorom vezana za [[Croatia Records]], bivši Jugoton. Novije pesme su prepoznatljive po dalmatinskom melosu (Da nije ljubavi, Niko nije lud da spava...). Poslednjih godina prave uspešne turneje širom prostora bivše [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Grupa od dana 3.7.2017. (odlaskom Darka Jelčića-Cunje, koji je bio jedini član grupe iz prve postave pored Dražena Žerića-Žere) "ne postoji". Mada istinski fanovi će reći da je prestala postojati još davne 1991. godine. == Albumi == * [[Crvena Jabuka (album)|Crvena jabuka]], 1986. * [[Za sve ove godine]], 1987. * [[Sanjati]], 1988. * [[Tamo gdje ljubav počinje]], 1989. * [[Uzmi me (kad hoćeš ti)]] - dvostruki lajv album, 1990. * [[Nekako s' proljeća]], 1991. * [[U tvojim očima]], 1996. * [[Svijet je lopta šarena]], 1998. * [[Crvena Jabuka (album - Live)|Live]], 1998. * [[Crvena Jabuka (album - Unplugged)|Unplugged]], 1999. * [[Sve što sanjam]], 2000. * [[Tvojim željama vođen]], 2002. * [[Oprosti što je ljubavna]], 2005. * [[Duša Sarajeva]], 2007. == Članovi grupe == * [[Dražen Ričl]] - (vokal i solo gitara,tekstopisac,osnivač benda) * [[Zlatko Arslanagić]] - (ritam gitara,tekstopisac,osnivač benda) * [[Aljoša Buha]] - (bas gitara) * [[Dražen Žerić Žera]] - (prateci vokal,vokal i klavijature) * [[Darko Jelčić Cunja]] - (bubnjevi) * [[Nikša Bratoš]] - (solo gitara i prateći vokal) * [[Branko Sauka]] - (bas gitara) * [[Zlatko Volarević Dilajla]] - (klavijature) * [[Igor Ivanović]] - (solo gitara) * [[Zoran Šerbedžija]] - (solo gitara) * [[Krešimir Kaštelan-Krešo]] - (bas gitara) * [[Danijel Lastrić]] - (klavijature) * [[Mario Vukčević-Džimi]] - (ritam gitara) * [[Saša Zalepugin]] - (ritam i solo gitara) * [[Zlatko Bebek]] - (ritam i solo gitara) * [[Marko Belošević]] - (klavijature) * [[Damir Gonz]] - (ritam gitara) == Sadašnji članovi == * [[Dražen Žerić - Žera]] - vokal * Adrian Borić - bubnjevi * Stjepan Šarić - klavijature * [[Krešimir Kaštelan-Krešo]] - bas gitara * [[Dario Duvnjak]] - solo gitara == Izvori == * {{cite news|url=http://bam.vecer.com/portali/7dni/v1/default.asp?kaj=2&id=5406529|title=Bend s planeta Zemlja Dražen Žerić - Žera, pevec zasedbe Crvena jabuka|date=11. februar 2009|work=7dni|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://www.vjesnik.com/html/2000/03/30/Clanak.asp?r=pis&c=3|title=Skladbu »Zarjavele trobente« napisali su Subašić i Buha, a »Zemlja pleše« Sepe i Strniša|last=OGNJEN TVRTKOVIĆ, glazbeni kritičar Dela, Ljubljana/Slovenija|date=30. ožujka 2000|work=Vjesnik|language=|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://www.si21.com/news.php?id=41746|title=Nova plošča - Oprosti što je ljubavna|coauthors= |date = 17. 07. 2005. |work=Si21|accessdate = 30. 11. 2009.}} * {{cite news|url=http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|title=Crvena jabuka bodo prestolnico obarvali rdeče|date=28. 03. 2007.|work=Dnevnik|accessdate=2009-11-30|archive-date=2016-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123163206/http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|url-status=dead}} == Vanjske veze == * [http://www.crvenajabuka.com/ Zvaničan sajt] * [http://diskografije.com/crvena-jabuka/ Diskografija Crvene Jabuke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303181512/http://diskografije.com/crvena-jabuka/ |date=2016-03-03 }} {{crvena jabuka}} [[Kategorija:Crvena jabuka| ]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačke muzičke grupe]] [[Kategorija:Novi primitivizam]] [[Kategorija:Jugoslavenske muzičke grupe]] gln985zjvokhkhr2yi3y67g23om5no2 42590255 42590252 2026-05-10T07:43:26Z IV LOZA 343379 /* Historija */ 42590255 wikitext text/x-wiki :{{Ostale upotrebe|Crvena Jabuka (razvrstavanje)}} {{Glazbenik | Ime = Crvena jabuka | Img = Prva postava Crvene jabuke.jpg | Img_capt = Prva postava grupe 1985 - [[1986.]] Slijeva nadesno: Aljoša Buha, Zlatko Arslanagić - Zlaja, Dražen Ričl - Zijo (u sredini ), Dražen Žerić - Žera , Darko Jelčić - Cunja | Img_size = 200px | Landscape = | Background = skupina | Prebivalište = | Osnivanje = Maj [[1985.]] | Žanr = [[pop rock]], | Djelatno_razdoblje = [[1985.]] - 1991 , [[1995.]] - | Producentska_kuća = [[Jugoton]], [[Croatia Records]], Tutico Records,Naraton. | Sadašnji članovi = Darko Jelčić - Cunja - bubnjevi <br />Dražen Žerić - Žera -vokal <br />Krešimir Kaštelan - Krešo - bas gitara <br G/>Igor Matković - Iggy - klavijature / Tomislav Škrak - Tomy - ritam i solo gitara | Bivši članovi = Dražen Ričl<br />Aljoša Buha<br />Zlatko Arslanagić<br />Branko Sauka<br />Mario Vukušić<br />Nikša Bratoš<br />Saša Zalepugin<br />Danijel Lastrić<br />Zlatko Bebek<br />Josip Andrić<br />Zlatko Volarević<br />Zoran Šerbedžija<br />Davor Papić - otac vizuelnog identiteta grupe ( omoti albuma do 2016.godine ) Igor Ivanović i Srdjan Šerbedžija | URL = | nagrade = | Značajni instrumenti = }} '''Crvena jabuka''' je [[pop rock muzika|pop rock]] grupa iz [[SFRJ|bivše Jugoslavije]] koja potiče iz [[Sarajevo|Sarajeva]], [[Bosna i Hercegovina]], ali trenutno deluje u [[Zagreb]]u, [[Hrvatska]]. U bivšoj Jugoslaviji su bili jedan od najuspešnijih, najproduktivnijih, najboljih i najpopularnijih grupa svih vremena. == Historija == Crvena jabuka je osnovana maja [[1985]]. U prvoj postavi grupu su činili [[Dražen Ričl]] (vokal, [[solo gitara]], tekstopisac,osnivač grupe), [[Zlatko Arslanagić]] ( ritam gitara, tekstopisac,osnivač grupe,), [[Dražen Žerić Žera]] ([[klavijature]], prateći vokal), [[Aljoša Buha]] ([[bas gitara]]) i [[Darko Jelčić Cunja|Darko Jelčić]] ([[bubnjevi]]). Njihova muzika je bila inspirisana [[Bitlsi]]ma i [[Indeksi]]ma. Prvi album, "''Crvena jabuka''", objavljen je 22.marta [[1986]]. bio je trenutni uspeh. Grupa je brzo stekla veliku popularnost širom bivše Jugoslavije. Ipak, 18. septembra 1986. dogodila se tragedija. Grupa je u dva odvojena automobila krenula na koncert u [[Mostar]], u sklopu svoje prve mini turneje. U Jablanici se fićo u kojem su bili Zlatko Arslanagić, Dražen Ričl i Aljoša Buha sudario sa kamionom, što je izazvalo tešku saobraćajnu nesreću. Aljoša je poginuo na licu mesta, Zijo je teško ozleđen pao u komu (umro je u beogradskoj bolnici 1. oktobra), dok je Zlatko Arslanagić zadobio lakše telesne povrede, no također obolio od teške depresije. 2009. godine na mestu nesreće je podignuta spomen ploča Aljoši i Draženu. Nakon jedne godine pauze, grupa je objavila drugi album "''Za sve ove godine''" aprila 1987.godine, koji je posveta za tragično preminule članove Zija i Aljošu. Činilo se da se grupa raspala, pošto je Ričl bio personifikacija i duša grupe, ali je uspeh drugog albuma ohrabrio preostale članove da nastave kao trio, sa Zlatkom Arslanagićem kao glavnim tekstopiscem, Draženom Žerićem kao pevačem i Darkom Jelčićem na bubnjevima. U grupu dolaze i [[Nikša Bratoš]] iz grupe Valentino i basista [[Srdjan Šerbedžija]] a u septembru 1988 god [[Branko Sauka]],predhodno im se pridružuje i klavijaturista Zlatko Volarević Dilajla. Njihov treći album "''Sanjati''", objavljen [[1988]]., je bio još veći uspeh i smatra se jednim od najboljih pop rock albuma ikad objavljenih na prostoru bivše Jugoslavije. Posle objavljivanja albuma Crvena Jabuka kreće na veliku turneju od 180 koncerata širom Jugoslavije. Posle završene turneje decembra 1988 god. u februaru 1989 god. ponovo ulaze u studio i gde snimaju svoj četvrti album pod nazivom ''"Tamo gdje ljubav počinje"''. Ovaj album sa sobom nosi nekoliko prelepih balada a to su "Volio bih da si tu", "Tuga, ti i ja", "Ostani" i druge. Na stadionu [[Tašmajdan]] u Beogradu su [[23]]. [[juna]] [[1989]]. godine održali nezaboravni koncert praćen letnjim pljuskom koji nije rasterao publiku. U nastavku turneje, u Sarajevu, Titogradu (današnja Podgorica), Zagrebu i Banja Luci snimaju koncertni album "Uzmi me kad hoćeš ti" koji će se u prodaji naći naredne 1990. godine. U to vreme na koncertima gitaru je svirao novi član grupe Igor Ivanović koji je zamenio Nikšu Bratoša koji se tada posvetio samo studijskim radom. Godine 1990., pošto je album Sanjati dostigao zlatni tiraž, grupa Crvena jabuka nagrađena internacionalnom nagradom [[Ampex Golden Rool Award]]. Početkom 1991. godine snimaju svoj novi album ''"Nekako s proljeća"''. Sa grupom je ponovo [[Nikša Bratoš]] koji je radio produkciju na ploči. Sve pesme napisao je Zlaja Arslanagić, sem pesme Indeksa "Bacila je sve niz rijeku", od koje su napravili sopstvenu obradu. Gost na ploči bio je [[Kemal Monteno]] u naslovnoj pesmi "Nekako s proljeća". Album se u prodaji našao na proleće iste godine. Zbog veoma lošeg političkog stanja u Jugoslaviji te već narušenim međuljudskim odnosima na relaciji Žerić - Arslanagić grupa nije mogla odraditi promociju albuma na koncertima širom zemlje jer je rat kucao na vrata. Prvi koji napušta Sarajevo je vođa Crvene jabuke Zlatko Arslanagić, koji se seli u London a malo kasnije odlazi za Kanadu, Bane Sauka odlazi za Češku, Dilajla se seli u rodni Metković, Zoka Žerbedžija prelazi u Nemačku, Nikša se seli u Zagreb, a Žera i Cunja ostaju u Sarajevu sve do sredine 1994. godine kada prelaze u Zagreb. === Novi početak === Grupa pravi pauzu sve do kraja rata, tačnije [[1995.]] godine, kada Dražen Žerić ponovo okuplja grupu i to u novom sastavu sada je za klavijaturama Danijel Lastrić, bas svira Krešimir Kaštelan Krešo, a ostatak ekipe je isti - Darko Jelčić Cunja za bubnjevima i Nikša Bratoš gitare, svi, sem Zlaje Arslanagića, legende Crvene Jabuke, čoveka koji je napisao većinu pesama u periodu od 1985. do 1991. godine. Grupi se pridružuje drugi gitarista Mario Vukčević - Džimi i od tada počinju da stvaraju materijal o novom albumu grupe. Na albumu će se naći neke stvari koje je napisao pokojni Dražen Ričl, zatim su se pojavili kao autori u pesmama i Saša Lošić Loša (Plavi orkestar) i Zlatan Fazlić. Novi album ''"U tvojim očima"'' se pojavio u prodaji 17. novembra 1996. godine. Grupa kreće na koncerte, po Sloveniji, Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini, pa i Danskoj, gde im se pridružuje i novi gitarista [[Saša Zalepugin]] (koji poslije odlazi u [[Plavi orkestar]]. Posle povratka iz Danske, slede koncerti 16. maja 1997. godine u Tuzli i narednog 17. maja u Sarajevu u prepunoj Skenderiji. Nakon uspešne turneje po zemlji i inostranstvu odlučili su da svoj odmor potraže na moru u Makarskoj gde su nekada Zlaja, Zijo, Aljoša, Žera i Cunja i počeli pripremu svog prvog albuma. Tako se i ispostavilo: umesto na odmor, počeli su da stvaraju materijal za svoj novi album koji nosi ime "''Svijet je lopta šarena''". Međutim, u to vreme grupu napušta gitarista Mario Vukčević Džimi. Novi album nosi nekolicinu hitova kao što su "Vjetar", "Stižu me sjećanja", "Da mi je do nje" i još drugih pesama. Nakon objavljivanja novog albuma grupa kreće na turneju gde snimaju koncertni album "Live". Iz grupe odlazi Saša Zalepugin a na njegovo mesto dolazi Zlatko Bebek. Grupa je ugovorom vezana za [[Croatia Records]], bivši Jugoton. Novije pesme su prepoznatljive po dalmatinskom melosu (Da nije ljubavi, Niko nije lud da spava...). Poslednjih godina prave uspešne turneje širom prostora bivše [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Grupa od dana 3.7.2017. (odlaskom Darka Jelčića-Cunje, koji je bio jedini član grupe iz prve postave pored Dražena Žerića-Žere) "ne postoji". Mada istinski fanovi će reći da je prestala postojati još davne 1991. godine. == Albumi == * [[Crvena Jabuka (album)|Crvena jabuka]], 1986. * [[Za sve ove godine]], 1987. * [[Sanjati]], 1988. * [[Tamo gdje ljubav počinje]], 1989. * [[Uzmi me (kad hoćeš ti)]] - dvostruki lajv album, 1990. * [[Nekako s' proljeća]], 1991. * [[U tvojim očima]], 1996. * [[Svijet je lopta šarena]], 1998. * [[Crvena Jabuka (album - Live)|Live]], 1998. * [[Crvena Jabuka (album - Unplugged)|Unplugged]], 1999. * [[Sve što sanjam]], 2000. * [[Tvojim željama vođen]], 2002. * [[Oprosti što je ljubavna]], 2005. * [[Duša Sarajeva]], 2007. == Članovi grupe == * [[Dražen Ričl]] - (vokal i solo gitara,tekstopisac,osnivač benda) * [[Zlatko Arslanagić]] - (ritam gitara,tekstopisac,osnivač benda) * [[Aljoša Buha]] - (bas gitara) * [[Dražen Žerić Žera]] - (prateci vokal,vokal i klavijature) * [[Darko Jelčić Cunja]] - (bubnjevi) * [[Nikša Bratoš]] - (solo gitara i prateći vokal) * [[Branko Sauka]] - (bas gitara) * [[Zlatko Volarević Dilajla]] - (klavijature) * [[Igor Ivanović]] - (solo gitara) * [[Zoran Šerbedžija]] - (solo gitara) * [[Krešimir Kaštelan-Krešo]] - (bas gitara) * [[Danijel Lastrić]] - (klavijature) * [[Mario Vukčević-Džimi]] - (ritam gitara) * [[Saša Zalepugin]] - (ritam i solo gitara) * [[Zlatko Bebek]] - (ritam i solo gitara) * [[Marko Belošević]] - (klavijature) * [[Damir Gonz]] - (ritam gitara) == Sadašnji članovi == * [[Dražen Žerić - Žera]] - vokal * Adrian Borić - bubnjevi * Stjepan Šarić - klavijature * [[Krešimir Kaštelan-Krešo]] - bas gitara * [[Dario Duvnjak]] - solo gitara == Izvori == * {{cite news|url=http://bam.vecer.com/portali/7dni/v1/default.asp?kaj=2&id=5406529|title=Bend s planeta Zemlja Dražen Žerić - Žera, pevec zasedbe Crvena jabuka|date=11. februar 2009|work=7dni|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://www.vjesnik.com/html/2000/03/30/Clanak.asp?r=pis&c=3|title=Skladbu »Zarjavele trobente« napisali su Subašić i Buha, a »Zemlja pleše« Sepe i Strniša|last=OGNJEN TVRTKOVIĆ, glazbeni kritičar Dela, Ljubljana/Slovenija|date=30. ožujka 2000|work=Vjesnik|language=|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://www.si21.com/news.php?id=41746|title=Nova plošča - Oprosti što je ljubavna|coauthors= |date = 17. 07. 2005. |work=Si21|accessdate = 30. 11. 2009.}} * {{cite news|url=http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|title=Crvena jabuka bodo prestolnico obarvali rdeče|date=28. 03. 2007.|work=Dnevnik|accessdate=2009-11-30|archive-date=2016-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123163206/http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|url-status=dead}} == Vanjske veze == * [http://www.crvenajabuka.com/ Zvaničan sajt] * [http://diskografije.com/crvena-jabuka/ Diskografija Crvene Jabuke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303181512/http://diskografije.com/crvena-jabuka/ |date=2016-03-03 }} {{crvena jabuka}} [[Kategorija:Crvena jabuka| ]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačke muzičke grupe]] [[Kategorija:Novi primitivizam]] [[Kategorija:Jugoslavenske muzičke grupe]] fkjdl84tbkkopdw0u8ceyrgtt3wgcpc KBO! 0 43226 42589959 42402740 2026-05-09T14:30:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589959 wikitext text/x-wiki {{Muzički_sastav| | ime = KBO! | boja = lightsteelblue | slika = | žanr = [[Punk|Pank]]<br />[[Hardcore|Hardkor]] | karijera = [[1982]]. - do danas | članovi = Saša Vujić - Vuja (vokal i gitara)<br />Slobodan Vujić - Boban (bubnjevi)<br />Ivan Ivezić - Iveza (gitara)<br />'''Bivši članovi:''' Aleksandar Vojinović (gitara) | izdavač = KBO! Records, 1986 — 2002.<br />Wipe Out Records, Grčka, 1989.<br />Start Today Records, 1990.<br />Oncra Records, Francuska, 1992. | država = [[Datoteka:Flag of Serbia.svg|20px]] [[Srbija]], [[Kragujevac]] | najnoviji_album = Drugarska...stvar | godina3 = 2002. | album2 = (Ne)menjajte stanicu | godina2 = 2002. | album1 = Forever Punk/Pozovi 93 (reizdanje) | godina1 = 1998. |}} '''KBO!''' je [[punk|pank]] [[hardcore|hardkor]] grupa iz [[Kragujevac|Kragujevca]] koju karakteriše post pank zvuk sa distorziranim gitarama i tekstovima sa [[sociologija|socijalnom]] tematikom.<ref name="yurock">Ilustrovana YU rock enciklopedija: 1960 — 1997., [[Petar Janjatović]], 1998. {{ISBN|86-83053-08-3}}</ref> Jedan su od najstarijih pank bendova s prostora [[socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|bivše Jugoslavije]]. Grupa je nastala u januaru 1982. godine, prema rečima članova, kao reakcija na lošu kragujevačku scenu osamdesetih godina [[20. vijek|XX veka]].<ref name="sveokg">{{Cite web |title=sveokg.mojblog.co.yu |url=http://sveokg.mojblog.co.yu/p-kbo--25/78832.html |access-date=2008-05-01 |archivedate=2008-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080124140950/http://sveokg.mojblog.co.yu/p-kbo--25/78832.html |deadurl=yes }}</ref> Trenutnu postavu čine [[bubnjevi|bubnjar]] [[Slobodan Vujić]] (Boban), [[pjevač|pevač]] i [[solo]] [[gitarista]] [[Saša Vujić]] (Vuja) i ritam [[gitarista]] [[Ivan Ivezić]] (Iveza). Dugogodišnji ritam gitarista bio je [[Aleksandar Vojinović]]<ref>[http://www.discogs.com/artist/Aleksandar+Vojinovi%C4%87?anv=Aca www.discogs.com]</ref>. Naziv ''KBO!'' predstavlja onomatopeju žabe iz crtanog filma.<ref>[http://www.dzuboks.de/page.php?168 Džuboks (Ex Yu Muzička Biografija - KBO!)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Historija == === Okupljanje i prvi nastupi === Grupa KBO! oformljena je u januaru [[1982]]. godine u Kragujevačkoj gimnaziji, tokom jednog velikog odmora.<ref name="vujakbo">{{Cite web |title=Biografija na zvaničnom sajtu |url=http://members.tripod.com/vujakbo/ |access-date=2001-07-25 |archivedate=2001-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010725222627/http://members.tripod.com/vujakbo/ |deadurl=no }}</ref> Aca, Miša, Rajko i Vuja, drugovi iz razreda koji su u to vreme imali po 17 godina, osnovali su grupu zbog toga što su bili [[revolt]]irani kvalitetom lokalnih kragujevačkih bendova na [[koncert]]u na kome su bili prethodne noći. Namera im je bila da naprave "bend koji će da razmrda Kragujevac".<ref name="vujakbo"/> Saša Vujić Vuja i Aca Vojinović svirali su gitare, dok je Rajko svirao bubanj, a Miša pevao i svirao bas.<ref name="yurock">Ilustrovana YU rock enciklopedija: 1960 — 1997., [[Petar Janjatović]], 1998. {{ISBN|86-83053-08-3}}</ref> Posle mesec dana imali su svoj prvi koncert u kragujevačkom Domu omladine. U pitanju je bila jedna od mnogih gitarijada na kojima su učestvovali mnogi lokalni bendovi. Međutim, ovo je bio prvi put da na njoj učestvuje jedan [[punk|pank]] bend. Nakon njihovog izlaska na binu publika sačinjena mahom od [[hipik]]a i [[hevimetalci|hevi metalaca]] je u prvi mah zanemela, a zatim počela da zviždi i da predmetima gađa članove benda. KBO! je uprkos tome što se koncert gotovo nije čuo od glasnog negodovanja uspeo da završi svoj prvi nastup uzvraćajući na negodovanje između [[pjesma|pesama]]. Bend je iz inata nastavio da nastupa na svim gitarijadama u Kragujevcu, u istoj postavi,<ref name="vujakbo"/> sve do 1984. godine kada su članovi morali da odu u [[vojska|vojsku]]. === Nova postava i prva demo izdanja === Nakon odsluženja vojnog roka i pauze od 15 meseci dolazi do promene u postavi. U bendu ostaju Saša Vujić (vokal i gitara) i Aleksandar Vojinović (gitara), a priključuje im se se Sašin brat Slobodan Vujić za bubnjevima. Ovo je postava benda koja se najduže održala. Od tada sviraju bez [[bas-gitara|bas gitare]] što u neku ruku predstavlja njihov zaštitni znak.<ref name="vujakbo"/> Pank publika bolje ih upoznaje preko samostalno objavljenih demo kaseta ''Tama'' (1986), ''Nove obrade starih stvari'' (1987), ''OBK!'' (1988) i ''Moja sloboda'' (1989). U martu 1988. godine sviraju u [[Budimpešta|Budimpešti]] gde je snimljen materijal za kasetu ''Live in Budapest'' koja izlazi iste godine. U maju 1989. godine sviraju u [[Solun]]u, u junu održavaju četiri koncerta u [[Mađarska|Mađarskoj]], a u oktobru iste godine nastupaju kao predgrupa satava ''[[Emils]]'' i ''[[Gorilla Bisquits]]'' u [[Beč]]u.<ref name="yurock">Ilustrovana YU rock enciklopedija: 1960 — 1997., [[Petar Janjatović]], 1998. {{ISBN|86-83053-08-3}}</ref> === ''Forever Punk'' === {{Rquote|right|<small>I anarho i naci panksi su toliko išli levo, odnosno desno da su se konačno i sreli u svojim stavovima: ko se ne slaže sa njihovim idejama treba ga bojkotovati, pljuvati, blatiti, ubiti... Svako treba da razmišlja svojom glavom i nikome ne treba nešto na silu uguravati u glavu! Svako neka sam odluči šta treba da sluša, jede, za koga da glasa... Prvobitni bunt koji je Pank pokret prvi izbacio, danas su svi muzički pravci asimilovali u sebe, tako da se danas u svetu [pank] prvenstveno prepoznaje ipak kao – modni detalj!</small>|Saša Vujić Vuja<br />Intervju za ''Liber'' br. 5. januar/februar 2008|<ref>[http://www.liber.org.yu/arhiva/liber05/vuja_kbo.html www.liber.org.yu]</ref>}} Godine 1989. snimaju svoj prvi LP pod nazivom ''Forever Punk''. Ploča je snimljena u [[beograd]]skom studiju ''Oliver'' za samo četiri sata, a objavio ju je [[grčka|grčki]] izdavač ''Wipe Out Records'' iz [[Pirej]]a.<ref name="yurock">Ilustrovana YU rock enciklopedija: 1960 — 1997., [[Petar Janjatović]], 1998. {{ISBN|86-83053-08-3}}</ref> Narednu ploču, ''Pozovi 93'', objavljuju 1990. godine za [[Novi Sad|novosadskog]] izdavača ''Start Today Records''. Iste godine kreću u promotivnu turneju po [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]], [[Mađarska|Mađarskoj]] i [[Austrija|Austriji]], a naredne po [[Belgija|Belgiji]] i [[Holandija|Holandiji]], gde na nekim koncertima nastupaju s bendovima ''[[Babes in Toyland (bend)|Babes in Toyland]]'' i ''[[Political Asylum]]''<ref name="vujakbo"/>. Zbog ratnih dešavanja koja u to vreme izbijaju u [[Slovenija|Sloveniji]], celokupna binska oprema ostala im je u klubu France Prešeren u [[Ljubljana|Ljubljani]] koju su uspeli da povrate tek naredne godine. Nakon jubilarnog 100. koncerta održanog u Kragujevcu, sviraju širom Srbije. Početkom 1992. godine održavaju dva uzastopna koncerta u [[Skoplje|Skoplju]]. Nakon toga za francusku izdavačku kuću ''Oncra Records'' iz [[Toulouse|Tuluza]] objavljuju CD ''Za jedan korak''. U januaru 1993. sviraju u [[Ilirska Bistrica|Ilirskoj Bistrici]] i [[Kopar|Kopru]]. Tokom rata na prostoru [[socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|bivše Jugoslavije]] pojavljuju se na brojnim inostranim kompilacijama uključujući pojavljivanje na internacionalnom antiratnom CD-u objavljenom u [[Holandija|Holandiji]] pod nazivom ''The Dignity Of Human Being Is Vulnerable'' (AWA 1993). Na njemu se nalazila njihova pesma ''Ubijte me''. Na ovoj kompilaciji se između ostalih pojavljuju i [[M.D.C.]], ''[[Nomeansno]]'' i ''[[The Mr. T Experience]]''. U [[Savezna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]] sa pesmom ''Idi+Odlazi'' učestvuju na kompilaciji ''Mi za mir'' (Vreme zabave / Centar za antiratnu akciju Beograd 1995). U septembru 1997. godine objavljuju četvrti zvanični album ''Svetlo ludila'' za sopstvenu izdavačku kuću (''KBO! Records''). Godine 1999. prvi put sviraju u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] ([[Nikšić]]). Sledeći album, ''Ne menjajte stanicu'', izašao je 2001. godine i sastojao se od obrada veliki svetskih i domaćih hitova. Iste godine sa dve pesme učestvuju na kompilaciji ''Know Your Rights'', na kojoj se pojavljuju isključivo kragujevački bendovi. Početkom 2002. započinju snimanje novog albuma, ''Drugarska...stvar'' koji izlazi krajem iste godine. == Diskografija == * Tama, 1986. (KBO! Records), kaseta * KBO! - Nove obrade starih stvari / [[Incest (bend)|Incest]] - Odstupi ili živni (''split tape''), 1987. (KBO! Records), kaseta * !OBK, 1988. (KBO! Records), kaseta * Live in Budapest, 1988. (KBO! Records), kaseta * Moja sloboda, 1989. (KBO! Records), kaseta * Forever Punk, 1989. (Wipe Out Records, [[Grčka]]), LP * Pozovi 93, 1990. (Start Today Records), LP * Za jedan korak, 1992. (Oncra Records, [[Francuska]]), CD * Svetlo ludila, 1997. (KBO! Records), CD/kaseta * Forever Punk/Pozovi 93 (reizdanje), 1998. (KBO! Records), CD * (Ne)menjajte stanicu, 2001. (KBO! Records), CD * Drugarska...stvar, 2002. (KBO! Records), CD == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20010725222627/http://members.tripod.com/vujakbo/ Zvaničan sajt] * [http://www.svastara.com/muzika/?izvodjac=88 www.svastara.com] — Reči pesama. [[Kategorija:Punk]] [[Kategorija:Srpske muzičke grupe]] [[Kategorija:Jugoslavenske muzičke grupe]] ez0gstxzhqg0aseefwhxj7iic9wfs9u Kalvinizam 0 44740 42589985 42391341 2026-05-09T16:23:24Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589985 wikitext text/x-wiki {{Hrišćanstvo}} '''Kalvinizam''' (za koga se ponekad koristi izraz '''reformirana tradicija''', '''reformirana vjera''', '''reformirano kršćanstvo''' ili '''reformirana teologija''') je [[teologija|teološki]] sistem, odnosno [[hrišćanstvo|kršćanska]] doktrina koja naglašava ulogu Boga iznad svih stvari.<ref>{{cite_encyclopedia |encyclopedia=[[The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge]] |editor=[[Johann Jakob Herzog]], [[Philip Schaff]], Albert Hauck |author=[[Benjamin Breckinridge Warfield|Benjamin B. Warfield]] |url=http://www.ccel.org/ccel/schaff/encyc02.html?term=Calvinism |title=Calvinism |pages=p. 359 |quote=[T]he fundamental principle of Calvinism ... lies in a profound apprehension of God in his majesty, with the inevitably accompanying poignant realization of the exact nature of the relation sustained to him by the creature as such, and particularly by the sinful creature.}}</ref> Razvili su ga teolozi kao [[Martin Bucer]], [[Heinrich Bullinger]], [[Peter Martyr Vermigli]] io [[Huldrych Zwingli]] te je imala utjecaj na [[Engleska|engleske]] reformatore kao što su [[Thomas Cranmer]] i [[John Jewel]], ali je ima dobila po [[Francuska|francuskom]] [[Reformacija|reformatoru]] [[Jean Calvin|Jeanu Calvinu]] s obzirom da je na nju imao snažan utjecaj, kao i na vjerske rasprave u okviru protestantizma [[17. vijek]]a. Danas se taj izraz koristi i za doktrine [[Reformirane crkve|reformiranih crkava]] čiji je Calvin bio rani vođa. Nešto rjeđe se koristi za nauk samog Calvina.<ref>Warfield, p. 359: "Sometimes ['Calvinism'] designates merely the individual teaching of John Calvin. Sometimes it designates, more broadly, the doctrinal system confessed by that body of Protestant Churches known historically, in distinction from the Lutheran Churches, as 'the Reformed Churches' ... but also quite commonly called 'the Calvinistic Churches' because the great scientific exposition of their faith in the Reformation age, and perhaps the most influential of any age, was given by John Calvin. Sometimes it designates, more broadly still, the entire body of conceptions, theological, ethical, philosophical, social, political, which, under the influence of the master mind of John Calvin, raised itself to dominance in the Protestant lands of the post-Reformation age, and has left a permanent mark not only upon the thought of mankind, but upon the life-history of men, the social order of civilized peoples and even the political organization of States."</ref> Sistem je najpoznatiji po doktrinama kao što su [[predestinacija (kalvinizam)|predestinacija]] i [[potpuna iskvarenost]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Calvinism}} Kalvinistički linkovi * [http://www.rpcs.co.nr Reformisana prezviterijanska crkva] - zvanični sajt Reformisane prezviterijanske crkve u Srbiji * {{en icon}} [http://www.reformed.org Center for Reformed Theology and Apologetics] - offers many materials from a Calvinist perspective. * {{en icon}} [http://www.monergism.com/ Monergism.com] - many Reformed and Calvinist resources * {{en icon}} [http://www.corkfpc.com/calvinismindex.html Calvinism Index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708193022/http://www.corkfpc.com/calvinismindex.html |date=2011-07-08 }} by Colin Maxwell * {{en icon}} [http://www.thirdmill.org Third Millennium Ministries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200617171116/https://thirdmill.org/ |date=2020-06-17 }} - many current articles, audio sermons, and lectures by contemporary Reformed theologians and pastors on a variety of topics. * {{en icon}} [http://www.solagratia.org Sola Gratia Ministries] - more Reformed and Calvinist resources. * {{en icon}} [http://www.the-highway.com The Highway] - still more articles from a Reformed perspective. * {{en icon}} [http://www.start.urclearning.org Educational resources from the United Reformed Church] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908060756/http://www.start.urclearning.org/ |date=2008-09-08 }} - many audio sermons, lectures, and curricula on theological topics from a conservative, Calvinist denomination ;Kalvinizam i ostali teološki sistemi * {{en icon}} [http://www.the-highway.com/compare.html Calvinism & Arminianism] - a brief comparison of Calvinism and Arminianism from ''The Five Points of Calvinism - Defined, Defended, Documented'' by Steele and Thomas * {{en icon}} [http://www.truecovenanter.com/reformedpresbyterian/rpcna_testimony_against_arminianism_corrected.html ''Argument on the Arminian Controversy - Five Points of Gospel Truth Asserted and Defended''] (1836) by Moses Roney, defending Calvinism against Arminianism. * {{en icon}} [http://www.newadvent.org/cathen/03198a.htm "Calvinism"] from the [[Catholic Encyclopedia]] * {{en icon}} [http://www.shepherdserve.org/calvinism/calvin_intro.htm The Five Points of Calvinism Considered]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by David Servant (non-Calvinist) [[Kategorija:Kalvinizam| ]] [[Kategorija:Protestantizam]] [[Kategorija:Reformacija]] {{relig-stub}} s8dl153kqmg1nozfeksxs61gqssjoy5 Željeznička pruga Šamac–Sarajevo 0 45063 42589964 42589825 2026-05-09T14:56:03Z Zavičajac 76707 42589964 wikitext text/x-wiki [[File:Pruga Samac-Sarajevo.jpg|mini|desno|Plakat izgradnje pruge Šamac - Sarajevo]] [[File:Sarajevo Tram New-Railway-Station (3).jpg|mini|desno|Željeznička stanica u Sarajevu, neposredno nakon izgradnje 1950-ih. god.]] '''Željeznička pruga Bosanski Šamac–Sarajevo''', [[željeznička pruga]] izgrađena je neposredno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Razlozi za izgradnju pruge bili su: povezivanja [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] sa drugim republikama, prvenstveno s poljoprivrednim područjima [[Slavonija|Slavonije]] i [[Vojvodina|Vojvodine]] i eksploatacija bogatih nalazišta [[Ugalj|uglja]] i [[Željezo||željeza]] u Bosni i Hercegovini. Sa mrežom jugoslavenske željeznice spojena je u Strizivojna Vrpolje. Izgrađena je nakon uspješno okončane izgradnje [[Pruga Brčko–Banovići|pruge Brčko–Banovići]]. Prva dva voza¸prošla su prugom 15. novembra. U njima su bili učesnici izgradnje. Prugu je otvorio [[Josip Broz Tito]], svečanim govorom 16. novembra 1947. u Sarajevu. U redovni saobraćaj je puštena 20. novembra prolaskom voza na relaciji Sarajevo - [[Beograd]], sastavljenog od 8 vagona III razreda i 2 vagona II razreda. == Prva ORA == Karakterističnost ove pruge je da je ona izgrađena [[Omladinske radne akcije|Omladinskom radnom akcijom (ORA)]]. Po veličini i značaju bila je treća manifestacija demokratske omladine svijeta 1947. god. Svečanost povodom početka radova održana je u Šamcu 1. aprila 1947. godine, uz prisustvo visokih državnih i republičkih rukovodilaca ([[Milovan Đilas]], [[Todor Vujasinović]], [[Đuro Pucar Stari]], [[Rato Dugonjić]] tada predsjednik Centralnog vijeća Narodne omladine Jugoslavije i drugi. Komandant Glavnog štaba Omladinskih radnih brigada bio je [[Batrić Jovanović]] Pod parolom ''"Mi gradimo prugu - pruga gradi nas"'', stotine hiljada mladih iz cijele bivše Jugoslavije i svijeta vrlo primitivnim alatkama, najčešće lopatama i krampovima, probilo je ovu trasu kroz brdovitu [[Bosna (regija)|Bosnu]]. Drugi dio slogana odnosio se na [[Socijalizam|socijalističku]] izgradnju ličnosti, koja se uglavnom odnosila na moralno političko [[obrazovanje]] u duhu [[Marksizam|marksizma]] i službeno proklamiranoga bratstva i jedinstva.<ref name="Gradačac">{{Cite web |url= https://gracanickiglasnik.ba/wp-content/uploads/2016/05/Pages-from-gg41_web-7.pdf |title=Alen Zečević: Izgradnja željezničkog saobraćaja u Socijalističkoj Republici Bosni i Hercegovini |work= GRAČANIČKI GLASNIK, časopis za kulturnu historiju |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> Dobrovoljni omladinski rad bio je na početku prisilan, da bi s razvojem socijalizma on sve više postajao lijep oblik zajedničkog druženja mladih ljudi. === Karakteristike === * broj omladinaca, 211.370, od toga 5.735 iz inostranstva * broj inžinjera, tehničara i stručnih radnika, 4.375 * dužina, 242 km. * iskopano, 5.520.000 m<sup>3</sup> zemlje * most na Savi, * tuneli, ukupne 2.354 m dužine * normalna širina kolosjeka, 1435 mm * Stavka nenumerirane liste * najveći dozvoljeni pritisak po osovini, 16 tona * najveći broj dopuštenih osovina, 140 do Doboja, 120 do Sarajeva * Najmanji prečnik krivine, 300 m * najveći nagib, 8,8%<ref name="Hrvatska">{{Cite web |url= http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf |title= Omladinske pruge Brčko-Banovići i Šamac-Sarajevo u arhivskim fondovima Hrvatskog državnog arhiva |work= Hrvatski državni arhiv, Zagreb |accessdate= 9. 2. 2021 |archive-date= 2021-03-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210327072112/http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf }}</ref> == Druga ORA == Druga omladinska radna akcija Šamac - Sarajevo, počela je u proljeće [[1978]]. godine, i organizirana je u svrhu probijanja paralelnog željezničkog kolosijeka. Mladići i djevojke nekadašnje [[Jugoslavija|Jugoslavije]] su dali svoj doprinos, ali najteže poslove je obavljala profesionalna građevinska operativa. Zapovjednici ove radne akcije bili su [[Bogić Bogićević]] i [[Filip Vuković]]. Omladinske radne akcije u drugoj fazi [[Samoupravni socijalizam|socijalističkog samoupravljanja]] bile su lijepa mjesta druženja i nezaboravnih susreta. Dobrovoljni rad valoriziran je udarničkim značkama. Žuljevitim rukama mladići i djevojke gradili su mostove, ceste i pruge, koje će na koncu dvadesetog vijeka biti dinamitom bačeni u zrak. Ta legendarna pruga izgradila je i luku Bosanski Šamac na rijeci [[Sava|Savi]]. Bosanski Šamac se prvi put spominje [[1725]]. godine, kao Lukačev Šanac ([[Njemački jezik|njem.]] ''Schanz'' - rov, prokop). Iz Šamca je u aprilu [[1992]]. protjerano bošnjačko i hrvatsko stanovništvo, a znamenita pruga koja vodi prema Sarajevu i moru na više je mjesta bila potpuno minirana i porušena. == Slogani omladinske akcije pruga Šamac-Sarajevo == * "Mi gradimo prugu - pruga gradi nas" * "Šamac - Sarajevo, to je naša meta, izgraditi prugu još ovoga ljeta". * "Šamac -Sarajevo, to je naša dika, izgraditi prugu sve do Dubrovnika." == Poznati učesnici izgradnje pruge == * [[Pierre Alechinsky]] - belgijski slikar * [[Bogić Bogićević]] - bh. političar == Vanjske veze == * [http://www.cosy.sbg.ac.at/~zzspri/lifestories/1947SmSr/47SamSar.html Zvonimir Springer o gradnji pruge Šamac-Sarajevo] (engleski) == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Šamac–Sarajevo railway}} [[Kategorija:Željezničke pruge u Bosni i Hercegovini|Šamac–Sarajevo]] [[Kategorija:Saobraćaj u Republici Srpskoj]] [[Kategorija:Omladinske radne akcije]] c10izw1m6a6qchvsn81kptun1tbou06 Likija 0 49717 42590396 42242841 2026-05-10T11:28:54Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590396 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" border="1" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 250px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- | colspan="2" style="margin-left: inherit; background:#DEB887; text-align:center; font-size: medium;" |Drevna oblast Anatolije<br />'''Likija (Λυκία, Lycia)''' |- align="center" | colspan="2" | <div style="position:relative; margin: 0 0 0 0; border-collapse: collapse; border="1" cellpadding="0"> </div> |- style="vertical-align: top;" | '''Lokacija''' | južna [[Anadolija]] |- style="vertical-align: top;" | '''Država postojala:''' | 15-14. vijek pne. (kao [[Lukka]])<br />1250-546. pne. |- style="vertical-align: top;" | '''Jezik''' | [[Likijski jezik|likijski]] |- style="vertical-align: top;" | '''Historijski [[glavni grad]]ovi''' | [[Ksantos]] |- style="vertical-align: top;" | '''[[Rimske provincije|Rimska provincija]]''' | Likija |- style="vertical-align: top;" |- align="center" | colspan="2" | <div style="position:relative; margin: 0 0 0 0; border-collapse: collapse; border="1" cellpadding="0"> [[Datoteka:Carte Lycie.png|250px|Položaj Likije prema znanju revnih Grka]]</div> |- style="vertical-align: top;" <!--| colspan=2 | <small>{{{footnotes}}}</small> --> |} '''Likija''' ([[likijski jezik|likijski]]: ''Trm̃mis'', [[antički grčki jezik|antički grčki]]: ''Λυκία'' [''Lykía''], [[latinski jezik|latinski]]: ''Lycia'', suvremeni [[turski jezik|turski]]: ''Likya'') bila je oblast koja obuhvaća suvremene [[turske provincije|provincije]] [[Antalya (provincija)|Antalya]] i [[Muğla (provincija)|Muğla]] na južnoj obali [[Turska|Turske]]. Predstavljala je federaciju drevnih gradova a kasnije i [[rimske provincije|provinciju]] [[Rimsko Carstvo]]. [[Likijska liga]] se često naziva prvom [[federacija|federacijom]] u historiji svijeta, a njeno ustrojstvo je kasnije utjecalo na odredbe [[Ustav SAD|američkog Ustava]]. == Povezano == * [[Poluotok Teke]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Lycia}} * [http://www.lycianturkey.com/ Lycian Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204045045/http://www.lycianturkey.com/ |date=2012-02-04 }} * [http://www.kalkan.org.tr/about-lycia.php Christian Lycia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406012934/http://www.kalkan.org.tr/about-lycia.php |date=2011-04-06 }} * [http://www.thegocek.com Gocek Informations Centre (www.thegocek.com)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190115070705/http://www.thegocek.com/ |date=2019-01-15 }} * [http://etc.usf.edu/clipart/10200/10264/lycia_10264.htm Etching of a Lycian tomb] from A. D. F. Hamlin's ''A History of Ornament'' (New York: The Century Company, 1916) * [http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200705/splendid.ruins.of.an.excellent.republic..htm/The Lycian League: Prototype of America's Democracy?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212063856/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200705/splendid.ruins.of.an.excellent.republic..htm/The |date=2012-02-12 }} from ''Saudi Aramco World'' magazine, September/October 2007 {{Historijske regije Anadolije}} {{Ahemenidske satrapije}} {{Rimske provincije 120. godine}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Likija| ]] [[Kategorija:Historijske regije Anadolije]] [[Kategorija:Perzijske satrapije]] [[Kategorija:Rimske provincije]] fmvizgi2b0hdd6d2hwl8mraseguv5gd LGBTQ prava u Srbiji 0 49968 42590222 42562659 2026-05-10T05:25:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 3 sources and tagging 6 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590222 wikitext text/x-wiki {{Infobox Položaj LGBT osoba | ime lokativ = Srbiji | ime genitiv = Srbije | zvanični naziv = [[Republika Srbija]] | zastava = Flag of Serbia.svg | eng_ime = Serbia | legalizacija= {{kvačica}} – [[1858]]. | antidiskrim. zakoni= {{kvačica}} Da | uzrast seks. saglasnosti= {{kvačica}} Izjednačen na 14 godina od [[2006]]. | brak= {{nije urađeno|}} Ne | partnerstvo= {{nije urađeno|}} Ne | usvajanje= {{nije urađeno|}} Ne | IVF= | vojska= {{kvačica}} – [[2005]]. | promena pola= {{kvačica}} – [[2007]]. | organizacije= [[Arkadija (organizacija)|Arkadija]], [[Labris (organizacija)|Labris]], [[Gejten]], [[Lambda (organizacija)|Lambda]], [[Queeria]], [[Gej-strejt alijansa]], [[Gej lezbejski info centar]] | mediji= [[GayEcho]], [[Dečko]], [[gay-serbia.com]] | događaji= [[Beogradska parada ponosa]], [[Queer Beograd]], [[Merlinka (festival)|Međunarodni festival queer filma "Merlinka"]] | kvartovi= | lokacije= | klubovi= | osobe=[[Lepa Mlađenović]], [[Boris Milićević]], [[Dejan Nebrigić]], [[Predrag Azdejković]] | komentar= }} [[LGBT+|LGBT+ (neheteroseksualne i necisrodne) osobe]] u [[Srbija|Srbiji]] mogu se suočiti sa pravnim izazovima sa kojima se ne suočavaju osobe koje nisu LGBT+ osobe. I muške i ženske istopolne seksualne aktivnosti su legalne u Srbiji, a diskriminacija na osnovu seksualne orijentacije u oblastima kao što su zapošljavanje, obrazovanje, mediji i pružanje dobara i usluga, između ostalog, je zakonski zabranjena. Ipak, postoje problemi sa sprovođenjem zakona u praksi, a domaćinstva koja vode istopolni parovi ne ispunjavaju uslove za istu pravnu zaštitu koja je dostupna parovima suprotnih polova. U Srbiji postoji izražen nedostatak volje suočavanja sa homofobijom i transfobijom, a vlasti su u više navrata zabranjivale parade ponosa na osnovu nasilnih pretnji homofobičnih grupa. Takođe nisu uspele da zaštite LGBT+ pojedince i organizacije od diskriminacije, uključujući verbalne pretnje, pretnje na društvenim mrežama i fizičke napade. [[Parada ponosa u Beogradu|Beogradski prajd]] je prvi put uspešno održan u septembru 2014. Udruženje [[Međunarodna lezbijska, gej, biseksualna, trans i interseks asocijacija Evrope|ILGA-Evropa]] je u 2020. godini Srbiju smestila na 25. mesto po pravima LGBT+ osoba od 49 posmatranih država i teritorija. U junu 2017, [[Ana Brnabić]] je postala [[Predsednik Vlade Republike Srbije|predsednica Vlade Srbije]], kao prva žena i prva otvorena gej osoba na toj funkciji, i druga LGBT+ žena na čelu vlade neke države (posle [[Jouhana Sigurdardoutir|Jouhane Sigurdardoutir]] sa [[Island]]a). Bila je i prva premijerka Srbije koja je prisustvovala paradi ponosa. == Historija == === Srednji vek === U srednjovekovnoj Evropi, homoseksualnost se povezivala sa [[Sodoma i Gomora|Sodomom i Gomorom]]. Zbog toga, u srednjovekovnim srpskim spisima, homoseksualni odnosi su imali različita imena kao „sodomski blud”, „greh sodomskih”, „sodomsko delo”, a koristili su se i nazivi „muželoštvo”, „muželeganije” i „muženevistov’stvo”. [[Heteroseksualnost|Heteroseksualni]] [[Analni seks|analni čin]] je mogao poneti jedno od ovih imena, ali takođe i ime „drugi greh sodomski”.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova''|page=25-27}} Zbog generalne nepismenosti naroda u to vreme, ne postoji puno zapisa o homoseksualnosti u srednjovekovnoj Srbiji. Većina poznatih stvari je zasnovana na crkvenim spisima.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova''|page=24}} === Prve srpske države === ===== Penitencijalni zbornici ===== Penitencijalni (ili Epitimijni) zbornici su predstavljali knjige ili sastave na više listova na kojima su ispisane liste grehova sa njihovim propisanim epitimijama, kao i praktična uputstva za duhovnike i parohijsko sveštenstvo.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=29-30}} Najvažniji zbornik za temu homoseksualnosti je bio ''Penitencijalni nomokanon Jovana Posnika'', u kom je značajan deo posvećen „seksualnim prestupima”. Ti prestupi su sistematski popisani i predstavljeni kao „7 telesnih grehova” i to: masturbacija, blud, preljuba, homoseksualnost, razdevičenje devojčice, skotološtvo (zoofilija) i rodoskrvnuće (incest). Ovih sedam grehova su bili smešteni u dve grupe, „prirodni” i „protivprirodni”. U protivprirodne grehove su spadali homoseksualni odnosi i odnosi sa životinjama (ali ne i heteroseksualni analni odnosi). Srednjovekovni [[Katolicizam|rimokatolički]] pravnici u Evropi su smestili i masturbaciju u tu kategoriju.{{sfn |MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=29-30}} Ovaj dokument je prepoznao tri oblika učestvovanja u homoseksualnom odnosu, [[aktivan, pasivan i univerzalan|aktivni, pasivni i aktivni i pasivni]]. Kao najlakši greh od ova tri je smatrano pasivno učešće, a najteži obostrano učešće. Takođe, [[pedofilija]] nije prepoznata kao greh, već je odnos muškarca sa dečakom samo smatran grehom homoseksualnosti, a odnos sa dečakom je prikazan samo kao „profesionalno ograničenje” u njegovoj budućnosti, pošto dečak koji je u ranoj mladosti doživeo analnu penetraciju ne može da postane sveštenik.{{sfn |MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=30-31}} ==== Kraljevina Srbija (1217—1345) ==== U 12. veku, [[Vizantija|vizantijski]] pravnici prevode kanone zasnovane na pravilima [[Vasilije Veliki|Svetoga Vasilija Velikog]], [[Grigorije Niski|Svetoga Grigorija Niskog]], kao i tumačenja [[Prvi pomesni sabor|Ankirskog sabora]] sa [[Grčki jezik|grčkog]] na [[srpskoslovenski jezik]]. Ovaj prevod, zajedno sa drugom kanonskom građom i svetovnim zakonima rimskog i vizantijskog prava čine sastavni deo ''[[Zakonopravilo|Zakonopravila]]'' [[Sveti Sava|Svetog Save]] (poznat i kao Svetosavski nomokanon) iz 1220. koje je najvažniji pravni dokument nove [[Autokefalnost|autokefalne]] [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]]. Ova pravila oštro osuđuju homoseksualnost.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=28-29}} Prema pravilima Svetoga Vasilija Velikog, homoseksualna osoba bi bila osuđena na isključenje od crkve (epitimiju) na 15 godina, u rangu prekršaja kao što su [[ubistvo]], [[preljuba]] ili [[idolopoklonstvo]].{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=28-29}} Sv. Grigorije Niski je smatrao da osoba koja prizna greh i odgovara detaljno na pitanja iz upitnika{{efn|U crkvenom ''Činu svete tajne ispovesti'', nalazila su se pitanja koje duhovnik treba da postavi osobi koja se [[Ispovest|ispoveda]]. Najveća grupacija pitanja se ticala seksualnog života, jer su „mogući gresi izgledali nebrojani”. Pitanja su često bila podeljena na muška i ženska. Pitanja su se odnosila na to u kom obliku je bio odnos, koju ulogu čovek koji se ispoveda igra, koliko dugo traje i koliko često se dešava. Slična pitanja su bila postavljana i ženama.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=25-27}}|name="upitnik"}} pri ispovedanju, može da očekuje „milostivije zaprećenje” od onog ko je uhvaćen na delu.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=28-29}} Ankirski sabor je zaključio da je homoseksualnost, kao i heteroseksualni analni odnos i odnos sa životinjama, ne samo „neprirodan” već i „nečist” i „zarazan”, poredeći homoseksualce sa [[Lepra|gubavcima]]. Šesnaesto pravilo sabora nalaže da epitimija ne treba da važi podjednako za sve prestupnike. Za prestupnike mlađe od 20 godina, sledila bi epitimija od 20 godina. Za starije i u braku, to bi bilo 30 godina, a za oženjene preko 50 godina, doživotna epitimija.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=28-29}} Za potrebe srpske autokefalne crkve, kao i za novu [[Kraljevina Srbija (1217—1345)|kraljevinu Nemanjića]], preveden je zakon vizantijskih careva iz osme decenije 9. veka ''[[Prohiron]]'' koji je postao 55. poglavlje ''[[Zakonopravilo|Zakonopravila]]'' pod imenom ''Gradski zakon''. Prema ''Gradskom zakonu'', oba učesnika homoseksualnog odnosa su [[Smrtna kazna#Metode egzekucije|osuđena na smrt mačem]]. Ipak, ako je pasivno lice u odnosu bilo mlađe od 12 godina, nije se smatralo krivim. I drugi seksualni prestupi su nosili kaznu odsecanja glave kao što su incest između roditelja i deteta ili brata i sestre.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=32-33}} ==== Srpsko carstvo (1345—1371) ==== Za razliku od crkvenih zakona, ''[[Dušanov zakonik]]'' nije razmatrao homoseksualnost.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=32-33}} Prema tekstu obreda koji se čita u ''Dečanskom trebniku'' iz sredine 14. veka, duhovnik je trebalo da upita muškarca koji se ispoveda da li je imao seksualni odnos „sa drugom”, da li „je stvorio ili on tebi stvorio” (da li je ispovednik bio [[aktivan, pasivan i univerzalan|aktivan ili pasivan]]) ili da li je upražnjavao {{ill|Uzajamna masturbacija|en|Mutual masturbation|lt=uzajamnu masturbaciju}}. U jednom drugom upitniku iz istog vremena, pitanje je glasilo: „Da li si pao u ''mužebludstvo'' ili se tebi (to) dogodilo? I kako, i kada, i koliko (dugo) si vremena (bio) u tome?” (od osobe koja se kaje se tražilo da se seksualni čin detaljno opiše, njegova učestalost, kao i vremenski odredi). Slična pitanja su bila postavljana i ženama: „Da li je sa drugaricom kao sa muškarcem”. Pitanja vezana za homoseksualnost su neretko bila postavljana već na početku same ispovesti.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=25-27}} Pitanja su bila postavljana na način koji homoseksualnost tretira kao bolest, a od duhovnika se očekivalo da kao lekar sazna sve o „bolesti” kako bi mogao da „prepiše pravi lek”.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=25-27}} ==== Ostatak srednjeg veka ==== {{Vidi još|Virdžina}} U 15. veku se u [[Albanija|albanskim]] zajednicama pojavljuju [[Virdžina|virdžine]], biološke devojke ili žene koje se zavetuju na celibat i muški život. U skoro svim slučajevima, Virdžine koriste muške zamenice, oblače se u mušku odeću, koriste muško ime, nose oružje, puše, piju, rade muške poslove, socijalizuju se sa muškarcima i igraju ulogu glave porodice.<ref name="Washington_Post_2007">{{cite news |date=August 11, 2007|url = https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/08/10/AR2007081002158.html|title = The Sacrifices of Albania's 'Sworn Virgins'|newspaper = [[The Washington Post]]| access-date = 2008-10-07 | last=Zumbrun |first=Joshua}}</ref><ref name="Elsie 2010 435">{{cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Historical Dictionary of Albania|url=https://archive.org/details/historicaldictio00elsi|url-access=limited|year=2010|publisher=Scarecrow Press|location=Lanham|isbn=978-0810861886|page=[https://archive.org/details/historicaldictio00elsi/page/n509 435]|edition=2nd}}</ref><ref name="Murray 1997">{{cite book|last=Murray|first=Stephen O.|title=Islamic Homosexualities: Culture, History, and Literature|url=https://archive.org/details/islamichomosexua00murr|url-access=limited|year=1997|publisher=New York University Press|location=New York|isbn=0814774687|pages=[https://archive.org/details/islamichomosexua00murr/page/n105 198] and 201|author2=Roscoe, Will |author3=Allyn, Eric }}</ref> Osoba bi postala virdžina iz svojih ličnih želja ili želja porodice i to može učiniti u bilo kom dobi. Prema Marini Varner: „virdžinin pravi, biološki pol nikada neće, čak i u slučaju smrti, biti spominjan u ili van virdžininog prisustva.”<ref name=":0">{{Cite book|title=Six Myths of Our Time: Little Angels, Little Monsters, Beautiful Beasts, and More|url=https://archive.org/details/sixmythsofourtim00warn|url-access=limited|last=Warner|first=Marina|publisher=Vintage|year=1994|isbn=0-679-75924-7|location=New York|pages=[https://archive.org/details/sixmythsofourtim00warn/page/45 45] |chapter=Boys Will Be Boys: The Making of the Male}}</ref> Ova praksa je skoro izumrla.<ref>{{cite web|url=http://channel.nationalgeographic.com/series/taboo/0330/Overview |title=National Geographic's Taboo |publisher=natgeo.com |access-date=2022-07-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100117232432/http://channel.nationalgeographic.com/series/taboo/0330/Overview |archive-date=2010-01-17}}</ref> === Novi vek === Iako su postojali verski zakoni koji su zabranjivali istopolnu ljubav i veze, njihovo ispoljavanje je bilo uobičajeno i u pravoslavnom hrišćanskom i u islamskom društvu.<ref>{{Cite web |url=http://gayecho.com/news/pre-gotovo-200-godina-srbija-je-iz-budzeta-placala-mlade-gejeve-da-budu-ljubavnici-turcima/|title=Pre gotovo 200 godina Srbija je iz budžeta plaćala mlade gejeve da budu ljubavnici Turcima |date=2018-02-18}}</ref><ref>Peter Drucker, “Byron and Ottoman Love: Orientalism, Europeanization and Same-Sex Sexualities in the early nineteenth-century Levant,” Journal of European Studies 42 (2012) 145</ref><ref>Dror Ze’evi, “Hiding Sexuality: The Disappearance of Sexual Discourse in the Late Ottoman Middle East,” The International Journal of Social and Cultural Practice 49 (2005) 43</ref> Primarni izraz istopolne ljubavi među pravoslavnim hrišćanima bili su bratski sindikati poznati kao „Pobratimstvo” (Adelfopoeza).<ref>Nik Jovčić-Sas, 2018, "The Tradition of Homophobia: Responses to Same-Sex Relationships in Serbian Orthodoxy from the Nineteenth century to the Present day," In: Chapman, Mark, Janes, Dominic. "New Approaches in History and Theology to Same-Sex Love and Desire" London: Palgrave Macmillan, 55-77p</ref><ref name="pillar">{{Cite book|last=Florensky|first=Pavel|title=The Pillar and Ground of the Truth|date=1997-12-31|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-117676|location=Princeton|pages=289|doi=10.1515/9780691187990}}</ref><ref>[[Christopher Isherwood]], ''Christopher and His Kind 1929-1939'' (New York: Farrar, Straus and Giroux, 1976), 137.</ref><ref>Tih R Georgevitch., “Serbian Habits and Customs,” Folklore 28:1 (1917) 47</ref><ref>M. E. Durham, Some Tribal Origins, Laws and Customs of the Balkans (London: George Allen & Unwin Ltd, 1928) 174</ref> ==== Revolucionarna Srbija (1804—1813) ==== Početkom devetnaestog veka, Srbija prolazi kroz period turbulencije, sa sporadičnim periodima stabilnosti. [[Karađorđeva Srbija|Srbija]] je 1830. nakon dva ustanka dobila autonomiju od Osmanskog carstva. [[Karađorđev zakonik|Karađorđev krivični zakonik]] je naknadno proglasio ''[[Praviteljstvujušči sovjet serbski]]'' (Srpski pravni savet) negde u kasno proleće ili rano leto 1807. i ostao je na snazi do 7. oktobra 1813. godine, kada je [[Osmansko carstvo]] ponovo preuzelo kontrolu nad Srbijom.{{efn|Ceo spis je otkriven u državnim arhivima 1903. kad je Karađorđev unuk Petar I Karađorđević došao na presto.}} Zakonik je kažnjavao određena pitanja vezana za bračni život i seksualnost (kao što su prisilni brak, silovanje, razdvajanje/razvod bez odobrenja svešteničkog suda i čedomorstvo). Zakon nije pominjao istopolnu seksualnu aktivnost.<ref>{{cite web |url=http://www.smrtnakazna.rs/Portals/0/SrbijaPropisi/Karadjordjev%20Kriminalni%20zakonik,%201807.pdf |title=Karadjordjev Kriminalni zakonik, 1807. |last=Živanović |first=Toma |website=smrtnakazna.rs |access-date=2022-07-05 |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705191521/http://www.smrtnakazna.rs/Portals/0/SrbijaPropisi/Karadjordjev%20Kriminalni%20zakonik,%201807.pdf }}</ref> ==== Kneževina Srbija (1815–1882) i Kraljevina Srbija (1882—1918) ==== Krajem 1839. godine donesen je ''Vojeni zakon'' (Vojni zakon) koji je za cilj imao sprečavanje nasilja koje vojska može da počini nad civilima. To je ujedno bio i prvi svetovni srpski zakon koji kriminalizuje i kažnjava homoseksualne odnose. Evropsko pravo je po tradiciji pedofiliju, zoofiliju i homoseksualnost smeštalo u isti zakonski okvir. Tako su i u ''Vojenom zakonu'' ovi činovi grupisani zajedno, a propisana kazna za njih je bila šibanje.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova''|page=49-50}} Godine 1858. [[Osmansko carstvo]], čiji je Srbija nominalno bila [[vazal]], dekriminalizuje homoseksualne odnose.<ref name="ageofconsent.com">{{Cite web|url=http://www.ageofconsent.com/slovenia.htm |title=CROATIA: NEW PENAL CODE |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414120423/http://www.ageofconsent.com/slovenia.htm |archive-date=2016-04-14 |url-status=dead |access-date=2022-06-30}}</ref> U prvom postsrednjovekovnom Krivičnom zakoniku [[Kneževina Srbija|Kneževine Srbije]], nazvanom ''Kaznitelni zakon'' (Zakon o kaznama), usvojenom 1860. godine, polni odnos „protiv prirodnog reda” između muškaraca postao je kažnjiv od 6 meseci do 4 godine zatvora. Zoofilija i homoseksualnost ostaju grupisani zajedno kao „protivprirodni bludovi”. Ovaj zakonik je ukinuo „[[varvari|varvarske]]” kaznene mera kao što su šibanje i zamenio ih zatvorskim ili novčanim kaznama.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova''|page=50}} Kao i u pravnim dokumentima mnogih drugih zemalja tog vremena, lezbijska seksualnost je ignorisana i nije spominjana.<ref name="kaznitelni">V. Para # 206, p. 82 of the [http://www.smrtnakazna.rs/Portals/0/SrbijaPropisi/Kaznitelni%20zakonik%201860.pdf "Kaznitelni zakon 1860"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304032000/http://www.smrtnakazna.rs/Portals/0/SrbijaPropisi/Kaznitelni%20zakonik%201860.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> Osuđeni za homoseksualnost su slani u robijašnice (zatvore) gde su osuđeni izolovani od ostatka sveta izvan robijašnice. Iako je slanje u ove kaznene institucije predstavljalo kaznu i to je trebalo da bude mesto da se osoba „moralno prevaspita”, za mnoge je to bio put u novo otuđenje. Prema „drevnim zakonima” izolacije jedne polno homogene zajednice, homoseksualnost je bila očekivana, ali ne i željena pojava. Prema pravilima Robijašnice u Topčideru, nije bilo pomena o seksualnim potrebama zatvorenika.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova''|page=50-51}} Optužbe za homoseksualnost su neretko bile politički alat koji su političari koristili kako bi ukaljali ugled svojih protivnika.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova''|page=51}} Razvićem [[Psihijatrija|psihijatrije]] i [[Kriminologija|kriminologije]], krajem 19. veka se prvi put u par vekova se ponovo pokreće pitanje homoseksualnosti. U Srbiji su se tim pitanjem bavili [[lekar]]i i [[pravnik|pravnici]]. Lekari su je videli kao [[duševna bolest|duševno oboljenje]] i nastranost, dok su je pravnici smatrali društvenim prestupom i anomalijom. Obe grupe su homoseksualnost smatrale „opadanjem i porazom starih morala i vrednosti”.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova''|page=52}} U Nemačkoj u poslednjoj deceniji 19. veka, naučni krugovi su odbacili pojam ''protivprirodni blud'' i zamenili ga pojmom ''[[pederastija]]''. Srpski lekari su pozajmili taj pojam. S vremenom je pojam ušao u [[govorni izraz|kolokvijalni]] [[srpski jezik]] u svom skraćenom obliku – ''[[peder]]''.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova''|page=53}} Stavovi prema homoseksualnosti postaju sve [[ekstremizam|ekstremniji]], najviše pod uticajem nemačke medicine, što stvara klimu za dalju marginalizaciju homoseksualnih osoba. To će se i manifestovati par decenija kasnije u [[Treći rajh|nacističkoj Nemačkoj]].{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova''|page=56 |quote=„Dokazivanje da je reč o „bezvrednim“, psihički obolelim i sociopatskim tipovima ličnosti, otvara polje registrovanja i posebnog obeležavanja homoseksualaca. To je tendencija na samo korak od ubilačkih ideja o potpunom odvajanju i nekoj vrsti eliminacije – bilo kastracijom ili fizičkim uništenjem, koja će nastupiti samo nekoliko decenija kasnije”}} === Savremeno doba === {{vidi još|Položaj LGBT osoba u Jugoslaviji}} ==== Kraljevina Jugoslavija (1918–1941) ==== Srbija je 1918. godine ušla u sastav [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca]] (Kraljevstva SHS).<ref>[http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-cyrillic/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/konstitutivni_akti_jugoslavije/prvodecembarski_akt.html Prvodecembarski akt — Proklamovanje Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312171812/http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-cyrillic/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/konstitutivni_akti_jugoslavije/prvodecembarski_akt.html |date=2016-03-12 }}, Arhiv Jugoslavije, Konstitutivni akti Jugoslavije</ref> U početku je nova država efektivno nasledila različite zakone koji su važili za različite teritorije koje su se udružile (često kontradiktorne). Na kraju, novi jugoslovenski krivični zakonik iz 1929. koji je stupio na snagu u Srbiji i Crnoj Gori 1. januara 1931, a u ostatku Kraljevine Jugoslavije godinu dana ranije, zabranio je „razvratnost protiv poretka prirode”. Po ovom zakonu su mogle da se gone i heteroseksualne osobe, ako bi se njihov seksualni čin ocenio kao „protivprirodan”. Kazna je bila ili zatvorska (dužina nije definisana) ili novčana (tadašnjih 50 000 jugoslovenskih dinara).{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=88}} Država nije aktivnije progonila osobe homoseksualne orijentacije zbog drugih briga koje je državi doneo pokret za prava žena, ideja slobodne vanbračne ljubavi i slično. Ovaj zakonik uvodi i ideju da i žene treba da budu kažnjene za istopolne odnose.<ref name="xxlmagazin">{{cite web |title=Od muželoštva do protivpravnog bluda - XXZ Portal |url=https://www.xxzmagazin.com/od-muzelostva-do-protivpravnog-bluda |website=www.xxzmagazin.com |date=2019-10-17 |access-date=2022-07-14 |archive-date=12. 09. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200912122512/https://www.xxzmagazin.com/od-muzelostva-do-protivpravnog-bluda |url-status= }}</ref> Zakonik je naišao na protivljenje jednog dela javnosti. Pravnik [[Mihailo Čubinski]] smatrao je da „je polni život pojedinaca njihova privatna i intimna stvar” i da „država treba što manje da se meša u tu stvar”. Takođe je rekao da je „čovečanstvo dugo patilo od mešanja religijskih i moralnih pojmova sa pravom”.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=89}} Iako se veliki broj stavova Čubinskog kao što je ''politika svoja 4 zida'' sa današnje tačke gledišta smatraju [[Homofobija|homofobičnim]], u vremenu u kom je živeo, njegovi stavovi su smatrani liberalnim.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=89}} ==== Okupirana Srbija (1941—1945) ==== [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-1993-051-07, Tafel mit KZ-Kennzeichen (Winkel) retouched.jpg|mini|<small>Oznake za zatvorenike u nacističkim koncentracionim logorima:<br /> '''Horizontalne oznake''': osnovne boje, višestruki prestupnici,<br /> zatvorenici u -{Strafkompanie}-, [[Jevreji]].<br /> '''Vertikalne oznake''': <br /> Crvena: politički zatvorenici<br /> Zelena: profesionalni kriminalci<br /> Plava: emigranti<br /> Ljubičasta: [[Jehovini svedoci]]<br /> Roze: [[Homoseksualnost|homoseksualci]]<br /> Crna: [[Nemci]] neradnici (-{Arbeitsscheu}- - koji se stidi rada u doslovnom prevodu)<br /> Crna: neradnici drugih nacionalnosti.<br /> </small>]] [[Nacizam|Nacisti]] su verovali da je jedina prihvatljiva seksualnost ona reproduktivna, dok su svi ostali vidovi seksualnog izražavanja smatrani devijantnim, beskorisnim i stoga, društveno neprihvatljivim. Došavši na vlast u [[Treći rajh|Nemačkoj]], anti-homoseksualni zakoni se pooštravaju i Nemačka prestaje sa politikom relativne tolerancije [[Međuratni period|između dva rata]]. Godine 1935, homoseksualci i lezbijke su proglašeni neprijateljima države, a njihova seksualnost postala politički zločin. Homoseksualci su zatvarani u koncentracione logore, mučeni i ubijani. U onim teritorijama u kojima žive narodi za koje je pronađeno mesto u ''{{ill|Nacističke rasne teorije|en|Nazi racial theories|lt=nemačkom poretku rasa}}'', interesovanje za pitanje homoseksualaca je bilo jače.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=90}} Krivični zakonik Jugoslavije iz 1929. ostaje na snazi u [[Vojna uprava u Srbiji (1941—1944)|Srbiji]] i tokom okupacije u [[Drugi svetski rat|Drugom svetskom ratu]], s promenama u delovima o političkoj krivici kako bi se lakše obračunalo sa otporom okupatoru.{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=88}} Prema ''nacističkoj rasnoj teoriji'', Sloveni su bili inferiorna rasa i podljudi, a za Srbe je u germanocentričnom ''novom svetskom poretku'' bilo predviđeno uništenje, iseljavanje ili [[ropstvo]].{{sfn|MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |pages=90}} Zato, [[Treći rajh]] je u Srbiji nadzirao [[Holokaust u okupiranoj Srbiji|progon Jevreja]], dok je progon ostalih društvenih i rasnih grupa koje su smatrane inferiornim ostavljen lokalnoj upravi tj. policiji. Lokalna uprava je veću pažnju posvećivala propagandom protiv homoseksualaca, nazivajući ih „moralno posrnulima i devijantnima”, nego progonu u praksi.<ref name="xxlmagazin" /> ==== Komunistička Jugoslavija (1945–1992) ==== [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativna Narodna Republika Jugoslavija]] (FNRJ) potpisuje [[Ženevske konvencije]] 1950. godine,<ref>{{cite web |url=https://treaties.un.org/Pages/showDetails.aspx?objid=0800000280158b1a |title=Geneva Convention relative to the protection of civilian persons in time of war |website=treaties.un.org |publisher=[[Ujedinjene nacije]] |access-date=2022-07-17}}</ref> čime je LGBT+ osobama dozvoljeno da traže azil u zemlji.<ref name="Turska">{{cite web |url=http://islamandhomosexuality.com/5-times-turkey-stood-up-lgbt-people/ |title=islam and homosexuality |date=2015-11-11 |access-date=2022-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025161400/http://islamandhomosexuality.com/5-times-turkey-stood-up-lgbt-people/ |archive-date=2015-10-25 |url-status=dead |quote=„[...] signed the Geneva Convention in 1951, which allowed LGBT people to seek asylum in the country.”}}</ref> FNRJ je 1959. ograničila krivično delo homoseksualnosti samo na homoseksualne analne odnose, a maksimalna kazna smanjena je sa 2 na 1 godinu zatvora.<ref name="ageofconsent.com" /> Godine 1977. u [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Vojvodina|Socijalističkoj Autonomnoj Pokrajini Vojvodini]] legalizovani su istopolni polni odnosi, dok je u ostatku [[Socijalistička Republika Srbija|Socijalističke Republike Srbije]] (uključujući [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo|Socijalističku Autonomnu Pokrajinu Kosovo]]) seksualni odnos muškaraca istog pola ostao nezakonit. [[Vojvodina]] je 1990. godine ponovo ušla u pravni sistem Srbije, a muška homoseksualnost ponovo postaje krivično delo.<ref>{{Cite web |url=http://legacy.montevallo.edu/SafeZone/PDF/LGBTQ%20Timeline%202011%20PDF.pdf |title=LGBTQ Timeline|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304100051/http://legacy.montevallo.edu/SafeZone/PDF/LGBTQ%20Timeline%202011%20PDF.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead |access-date=2022-06-30}}</ref><ref name="books.google.com">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=GlbAmn_cajYC&q=Vojvodina+homsexuality+legal+1978&pg=PA339 |title=The Hidden Europe: What Eastern Europeans Can Teach Us |last=Tapon|first=Francis |date=2011-12-08 |publisher=SonicTrek, Inc. |isbn=9780976581222|access-date=2022-06-30 |via=Google Books}}</ref> ==== SR Jugoslavija / Srbija i Crna Gora (1992–2006) ==== Godine 1994. muški homoseksualni polni odnos je zvanično dekriminalizovan u [[Republika Srbija (1990—2006)|Republici Srbiji]], u sastavu [[Srbija i Crna Gora|Savezne Republike Jugoslavije]]. [[Uzrast seksualne saglasnosti|Starost za pristanak na odnos]] postavljen je na 18 godina za analne odnose između muškaraca i 14 godina za druge seksualne prakse. Jednaka starosna granica za pristanak od 14 godina kasnije je uvedena 1. januara 2006. godine, bez obzira na seksualnu orijentaciju ili pol.<ref name="books.google.com" /> Godine 2001, [[Srbija i Crna Gora|Jugoslavija]] ponovo postaje deo [[Ženevske konvencije|Ženevskih konvencija]] posle isključenja 1992,<ref name=GI>{{cite web|url=https://www.eda.admin.ch/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/eda_1949_conv_1.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention pour l'amélioration du sort des blessés et des malades dans les forces armées en campagne|accessdate=2022-07-17|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|archive-date=2022-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127050925/https://www.eda.admin.ch/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/eda_1949_conv_1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=GII>{{cite web|url=https://www.eda.admin.ch/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/eda_1949_conv_2.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention pour l'amélioration du sort des blessés, des malades et des naufragés des forces armées sur mer|accessdate=2022-07-17|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|archive-date=2022-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703114104/https://www.eda.admin.ch/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/eda_1949_conv_2.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=GIII>{{cite web|url=https://www.eda.admin.ch/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/eda_1949_conv_3.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention relative au traitement des prisonniers de guerre|accessdate=2022-07-17|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|archive-date=2022-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127062118/https://www.eda.admin.ch/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/eda_1949_conv_3.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=GIV>{{cite web |url=https://www.eda.admin.ch/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949-conv-4-parties_fr.pdf |title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention relative à la protection des personnes civiles en temps de guerre |accessdate=2022-07-17 |publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]] |language=French |archive-date=2022-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703115609/https://www.eda.admin.ch/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949-conv-4-parties_fr.pdf |url-status=dead }}</ref> čime je [[LGBT+ zajednica|LGBT+ osobama]] omogućeno da traže azil u državi.<ref name="Turska" /> == Rodni identitet i izražavanje == Skupština je 28. jula 2011. usvojila izmenu ''Zakona o zdravstvenom osiguranju'', na osnovu kojeg su operacije promene pola postale delimično pokrivene državnim planom osnovnog zdravstvenog osiguranja, počev od 2012.<ref>{{Cite web |url=http://ilo.org/dyn/natlex/natlex4.detail?p_lang=en&p_isn=89386&p_country=SRB&p_count=158 |title=Serbia – Act of 28 July 2011 to amend and supplement the Act on Health Insurance. |website=ilo.org |access-date=2022-06-30}}</ref> ''[[The New York Times|Njujork Tajms]]'' je 2012. godine proglasio [[Beograd]] centrom za [[operacija promene pola|operacije promene pola]], jer su cene za takve procedure daleko niže nego u susednim i zapadnim zemljama.<ref name="balkan">{{Cite web|url=https://balkaninsight.com/2017/12/08/serbia-s-embattled-trans-people-hope-for-brighter-future-12-08-2017/ |title=Serbia's Embattled Trans People Hope for Brighter Future |date=2017-12-08}}</ref> Pre 2019. godine, transrodnim osobama u Srbiji je bilo dozvoljeno da promene zakonski pol tek nakon operacije promene pola. Od 2019. godine moguće je promeniti zakonski pol uz potvrdu [[Psihijatrija|psihijatra]] i [[Endokrinologija|endokrinologa]] nakon godinu dana {{ill|Trans hormonska terapija|en|Transgender hormone therapy|lt=hormonske supstitucione terapije}}, bez ikakvog hirurškog zahvata.<ref name="pravilnikPromenaPola_transSerbia">{{Cite web |url=https://www.transserbia.org/vesti/1482-donet-pravilnik-o-nacinu-izdavanja-i-obrazcu-potvrde-nadlezne-zdravstvene-ustanove-o-promeni-pola |title=Donet Pravilnik o načinu izdavanja i obrascu potvrde nadležne zdravstvene ustanove o promeni pola – Geten |website=transserbia.org |access-date=2022-08-28 |archive-date=2020-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321183238/https://www.transserbia.org/vesti/1482-donet-pravilnik-o-nacinu-izdavanja-i-obrazcu-potvrde-nadlezne-zdravstvene-ustanove-o-promeni-pola |url-status=dead }}</ref><ref name="pravilnikPromenaPola_official">{{Cite web |url=http://www.pravno-informacioni-sistem.rs/SlGlasnikPortal/eli/rep/sgrs/ministarstva/pravilnik/2018/103/5/reg |title=Pravilnik o načinu izdavanja i obrascu potvrde nadležne zdravstvene ustanove o promeni pola: 103/2018-48 |website=pravno-informacioni-sistem.rs}}</ref> Zdravstveno osiguranje koje finansira država pokriva do 65% operacije, dok ostatak finansira pacijent. Prema rečima Jovanke Todorović, koordinatorke programa u Getenu-LGBT, oko 80 odsto transrodnih osoba u Srbiji ne želi da prođe [[Operacija promene pola|operaciju promene pola]]. Umesto toga, neki biraju samo terapiju zamene hormona, koja se finansira iz zdravstvenog osiguranja. Pored toga, 90% LGBT+ osoba u Srbiji tvrdi da zdravstvene ustanove ne odgovaraju na njihove potrebe na adekvatan način.<ref name="balkan" /> == Prepoznavanje istopolnih veza == {{Detaljnije|Zakon o istopolnim zajednicama (Srbija)}} Dok istopolni parovi nikada nisu bili priznati zakonom, [[Ustav Srbije iz 2006.|Ustav Srbije, usvojen u novembru 2006. godine]], izričito definiše brak kao zajednicu između muškarca i žene (član 62).<ref>{{Cite web|url=http://www.parlament.gov.rs/content/eng/akta/ustav/ustav_ceo.asp|title=Serbian Constitution|archive-url=https://web.archive.org/web/20101127021637/http://www.parlament.gov.rs/content/eng/akta/ustav/ustav_ceo.asp|archive-date=November 27, 2010|url-status=dead}}</ref> Međutim, drugi oblici priznavanja, kao što su [[Građanska zajednica|građanske zajednice]] ili vanzakonska partnerstva, nisu izričito pomenuti niti zabranjeni.<ref name="cesid" /> Srbija je prema presudama [[Evropski sud za ljudska prava|Evropskog suda za ljudska prava]] u predmetima ''{{ill|Olijari i drugi protiv Italije|en|Oliari and Others v. Italy}}'' iz 2015. i ''{{ill|Fedotova i drugi protiv Rusije|en|Fedotova and Others v. Russia}}'' iz 2021. obavezana da omogući pravno priznanje istopolnim parovima, a manjak takvog zakona se smatra kršenjem [[Evropska konvencija o ljudskim pravima|Evropske konvencije o ljudskim pravima]].<ref>{{Cite web|url=https://eulawlive.com/ecthr-refusal-of-any-form-of-legal-recognition-and-protection-for-same-sex-couples-breaches-convention/|title=ECtHR: refusal of any form of legal recognition and protection for same-sex couples breaches Convention|date=17 January 2023|website=EU Law Live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://strasbourgobservers.com/2015/09/16/oliari-and-others-v-italy-a-stepping-stone-towards-full-legal-recognition-of-same-sex-relationships-in-europe/ |title=EVROPSKI SUD ZA LJUDSKA PRAVA OBJAVIO PRESUDU U SLUČAJU OLIARI AND OTHERS V. ITALY: UTVRđENA POVREDA čLANOVA 8 I 14 EVROPSKE KONVENCIJE O LJUDSKIM PRAVIMA, KOJI SE ODNOSE NA PRAVO NA POšTOVANJE PRIVATNOG I PORODIčNOG żIVOTA I ZABRANU DISKRIMINACIJE |date=12. 11. 2015. |website=paragrafco.co.rs |access-date=28. 8. 2022.}}</ref><ref>{{cite web |url=https://strasbourgobservers.com/2015/09/16/oliari-and-others-v-italy-a-stepping-stone-towards-full-legal-recognition-of-same-sex-relationships-in-europe/ |title=OLIARI AND OTHERS V. ITALY: A STEPPING STONE TOWARDS FULL LEGAL RECOGNITION OF SAME-SEX RELATIONSHIPS IN EUROPE |date=16. 9. 2015. |website=strasbourgobservers.com |access-date=28. 8. 2022.}}</ref><ref name="politika2018">{{cite web |url=https://www.politika.rs/scc/clanak/404401/Srbija-se-obavezala-da-ozvanici-istopolne-zajednice |title=Srbija se obavezala da ozvaniči istopolne zajednice |last=Đorđević |first=Katarina |date=25. 5. 2018. |website=politika.rs |publisher=[[Politika (novine)|Politika]] |access-date=28. 8. 2022.}}</ref> Godine 2010.<ref name="politika2018" /> i 2013. se dešavaju prvi pokušaji da se napravi ''Zakon o istopolnim zajednicama'', ali su bili neuspešni.<ref name="zakonbbc">{{cite web |url=https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-56578358 |title=LGBT, istopolni brakovi i Srbija: Koja prava imaju gej ljudi - od penzije do usvajanja dece |last=Janković |first=Marija |date=2021-04-01 |website=bbc.com/serbian |access-date=2022-07-17}}</ref> U junu 2019. objavljeni su planovi za legalizaciju istopolnih partnerstva između istopolnih parova izmenama i dopunama Građanskog zakonika, ali izmene su ostale na čekanju.<ref>{{Cite web|url=http://gayecho.com/news/gej-vanbracnim-zajednicama-priznace-se-imovinska-prava/|title=Gej vanbračnim zajednicama priznaće se imovinska prava|date=2019-06-05|website=GayEcho|language=en-US|access-date=2022-06-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.politika.rs/sr/clanak/431091/gej-vanbracnim-zajednicama-priznace-se-imovinska-prava|title=Gej vanbračnim zajednicama priznaće se imovinska prava|date=4 June 2019|website=Politika|language=sr}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pravda.rs/lat/2019/6/2/pala-odluka-o-gej-brakovima-novi-zakon-sokirace-srbe/|title=Pala Odluka O Gej Brakovima: Novi zakon šokiraće Srbe!|last=Društvo|first=Srbija|date=2 June 2019|website=Pravda|language=sr}}</ref> Ministarka za ljudska, manjinska prava i socijalni dijalog [[Gordana Čomić]] je u novembru 2020. najavila da će se ''[[Zakon o istopolnim zajednicama]]'' naći u [[Narodna skupština Republike Srbije|parlamentu]] u prvoj polovini 2021. godine,<ref>{{Cite web|url=https://www.blic.rs/vesti/politika/comic-u-pripremi-zakon-o-istopolnom-partnerstvu/8t2sr8h|title=Čomić: U pripremi zakon o istopolnom partnerstvu|date=30 November 2020|publisher=Blic|access-date=2022-06-30}}</ref> ali je predsednik Srbije [[Aleksandar Vučić]] u maju te godine izjavio da ako [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodna skupština Srbije]] usvoji taj zakon, on ga neće potpisati, jer ga smatra neustavnim.<ref>{{cite web |url=https://www.rts.rs/page/stories/ci/story/1/politika/4355946/vucic-istopolne-zajednice-izbori-2022.html |title=Vučić: Ne mogu da potpišem zakon o istopolnim zajednicama |date=1. 5. 2021. |website=rts.rs |publisher=[[Radio-televizija Srbije]] |access-date=28. 8. 2022.}}</ref> Zakon nije usvojen i proces donošenja zakona je počeo ispočetka u junu 2022. godine zbog formiranja nove [[Vlada Republike Srbije|Vlade Srbije]] i [[Narodna skupština Republike Srbije|Skupštine Srbije]] posle [[Opšti izbori u Srbiji 2022.|opštih izbora u Srbiji]].<ref>{{cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/vlast-opet-izneverila-lgbti-zajednicu-u-srbiji-proces-oko-zakona-o-istopolnim-zajednicama-krece-ispocetka/ |title=Vlast opet izneverila LGBTI zajednicu u Srbiji: Proces oko zakona o istopolnim zajednicama kreće ispočetka |last=Diković |first=Jelena |date=2022-06-22 |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |access-date=2022-07-14}}</ref> == Usvajanje i roditeljstvo == Istopolni parovi u Srbiji ne mogu legalno usvojiti dete.<ref name="zakonbbc" /> [[Datoteka:Belgrade Pride 2019 - Many pride participants are disappointed with Ana Brnabić.jpg|mini|Učesnici Parade ponosa 2019. godine u Beogradu su izrazili svoje nezadovoljstvo radom Ane Brnabić.]] U februaru 2019, partnerka [[Premijer Republike Srbije|premijerke]] [[Ana Brnabić|Ane Brnabić]] je rodila dete. LGBT+ zajednica u Srbiji je imala mešovite reakcije na ovu vest. Jelena Vasiljević iz [[Labris (organizacija)|Labrisa]] je izjavila za -{[[BBC]]}-:<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-47325861 |title=LGBT ljudi u Srbiji: „Čestitamo bebu, ali bismo i mi tako" |last=Živić |first=Petra |date=2019-02-21 |website=bbc.com/serbian |access-date=2022-07-17 |quote=}}</ref>{{izdvojeni citat|tekst=„Činjenica da je ona prva koja je dobila dete u tom odnosu i na toj funkciji je jedan veliki plus za sve nas. Ono što je najveći minus je to što nju i njenu porodicu Republika Srbije ne prepoznaje. Ja bih se onda zapitala na čelu kakve države je ona i zašto njoj ne smeta da bude na čelu takve države [...]”}} Jelena, koja se udala za gej čoveka kako bi kao bračni par mogli da se prijave za veštačku oplodnju je rekla:<ref>{{cite web |url=https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/kako-kao-lgbt-osoba-dobiti-dete-u-srbiji-ako-niste-ana-brnabic/ |title=Kako kao LGBT osoba dobiti dete u Srbiji, ako niste Ana Brnabić |date=2019-02-21 |website=danas.rs |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |access-date=2022-07-17}}</ref> {{izdvojeni citat|tekst=„Kao majka, potpuno saosećam sa premijerkom. Znam koliko sam ja želela dete i koliko mi je bilo teško da nađem način da ga dobijem. Sigurno je i ona imala slične unutrašnje borbe. Ipak, kao lezbijka sam ljuta na nju, jer kao predsednica Vlade, Ana Brnabić je na poziciji moći. Da nešto i promeni.”}} === Doniranje reproduktivnih ćelija === Krajem 2020. godine, [[Poverenik za zaštitu ravnopravnosti|poverenica]] izriče opomenu [[Ministarstvo zdravlja Republike Srbije|ministarstvu zdravlja]] posle tužbe udruženja [[Da se zna!]] i [[Izađi!]] na odredbe Pravilnika o bližim uslovima, kriterijumima i načinu izbora, testiranja i procene davaoca reproduktivnih ćelija i embriona sa kraja 2019. godine<ref>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/lesbian-pm-or-not-serbia-blocks-gays-path-to-parenthood/30123813.html|title=Lesbian PM Or Not, Serbia Blocks Gays' Path To Parenthood|last=Synovitz|first=Ron |date=2019-08-22 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> u kom je pisalo da davalac reproduktivnih ćelija ne može biti lice sa „anamnezom” homoseksualnih odnosa u poslednjih 5 godina, kao i da ne može biti osoba koja ima analne odnose. 23. aprila 2021, prva od ove dve odredbe je obrisana, ali je druga ostala, uprkos savetu poverenice da su obe mere diskriminatorne.<ref>{{cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/udruzenje-da-se-zna-ministarstvo-zdravlja-okoncalo-neposrednu-diskriminaciju-lgbt-osoba/ |title=Udruženje „Da se zna“: Ministarstvo zdravlja okončalo neposrednu diskriminaciju LGBT osoba |date=2021-05-26 |website=danas.rs |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |access-date=2021-07-01}}</ref> == Zaštita od diskriminacije == Do 2002. [[Srbija]] nije imala zakonsku zaštitu posebno usmerenu na [[LGBT]]+ prava. [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodna skupština]] je 2002. godine usvojila ''Zakon o radiodifuziji'' koji zabranjuje srpskim radiodifuznim agencijama da šire informacije koje podstiču diskriminaciju, mržnju i nasilje na osnovu seksualne orijentacije (između ostalih kategorija).<ref>{{Cite web|url=http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=208848|title=Serbia: Law on Broadcasting (Official Gazette of the Republic of Serbia No. 42/02)|website=wipo.int|access-date=2022-06-30}}</ref> 2005. godine, izmenom ''Zakona o radu'', zabranjena je diskriminacija po osnovu seksualne orijentacije pri zapošljavanju. Iste godine, Skupština je usvojila ''Zakon o visokom obrazovanju'', koji garantuje jednaka prava bez obzira na seksualnu orijentaciju u tim institucijama (između ostalih kategorija).<ref>{{cite web |url=https://www.pravno-informacioni-sistem.rs/SlGlasnikPortal/eli/rep/sgrs/skupstina/resenje/2005/24/1/reg |title=Zakon o radu: 24/2005-3, 61/2005-69, 54/2009-26, 32/2013-13, 75/2014-3, 13/2017-64 (US), 113/2017-273, 95/2018-441 (Autentično tumačenje) |website=pravno-informacioni-sistem.rs |publisher=Pravno informacioni sistem Republike Srbije |access-date=2022-07-14 |archive-date=14. 07. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714172031/https://www.pravno-informacioni-sistem.rs/SlGlasnikPortal/eli/rep/sgrs/skupstina/resenje/2005/24/1/reg |url-status= }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pravno-informacioni-sistem.rs/SlGlasnikPortal/reg/viewAct/5f688c8e-4798-470f-9adf-5bc0739c72aa |title=Zakon o visokom obrazovanju: 76/2005-3, 100/2007-4 (Autentično tumačenje), 97/2008-51, 44/2010-28, 93/2012-182, 89/2013-3, 99/2014-3, 45/2015-27 (Autentično tumačenje), 68/2015-69, 87/2016-3 |website=pravno-informacioni-sistem.rs |publisher=Pravno informacioni sistem Republike Srbije |access-date=2022-07-14}}</ref> Parlament je 26. marta 2009. godine usvojio jedinstveni ''Zakon o zabrani diskriminacije'', koji zabranjuje, između ostalih kategorija, diskriminaciju na osnovu seksualne orijentacije i transrodnog statusa u svim oblastima.<ref>{{Cite web|url=https://www.outrightinternational.org/content/serbia-anti-discrimination-law-adopted|title=Serbia: Anti-Discrimination Law is Adopted|last=Anonymous|date=2009-04-29|access-date=2022-06-30|archive-date=26. 09. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926185008/https://outrightinternational.org/content/serbia-anti-discrimination-law-adopted|url-status=}}</ref> Zakon posebno definiše diskriminaciju na sledeći način:<ref>{{Cite web |url=https://www.legislationline.org/download/action/download/id/5671/file/Serbia_Law_Prohibition_Discrimination_en.pdf |title=The Law on the Prohibition of Discrimination |access-date=30. 06. 2022 |archive-date=24. 03. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324151402/https://www.legislationline.org/download/action/download/id/5671/file/Serbia_Law_Prohibition_Discrimination_en.pdf |url-status= }}</ref> {{izdvojeni citat|izrazi „diskriminacija” i „diskriminatorsko postupanje” označavaju svako neopravdano pravljenje razlike ili nejednako postupanje, odnosno propuštanje (isključivanje, ograničavanje ili davanje prvenstva), u odnosu na lica ili grupe kao i na članove njihovih porodica, ili njima bliska lica, na otvoren ili prikriven način, a koji se zasniva na rasi, boji kože, precima, državljanstvu, nacionalnoj pripadnosti ili etničkom poreklu, jeziku, verskim ili političkim ubeđenjima, polu, rodu, rodnom identitetu, seksualnoj orijentaciji, polnim karakteristikama, nivoom prihoda, imovnom stanju, rođenju, genetskim osobenostima, zdravstvenom stanju, invaliditetu, bračnom i porodičnom statusu, osuđivanosti, starosnom dobu, izgledu, članstvu u političkim, sindikalnim i drugim organizacijama i drugim stvarnim, odnosno pretpostavljenim ličnim svojstvima.}} Skupština je 5. jula 2011. usvojila zakon o mladima kojim se zabranjuje diskriminacija na osnovu seksualne orijentacije. Zakonom se uređuju mere i aktivnosti koje lokalne samouprave preduzimaju na unapređenju socijalnog položaja mladih i stvaranju uslova za rešavanje njihovih potreba i interesa.<ref>{{Cite web |url=http://www.mos.gov.rs/wp-content/uploads/download-manager-files/The%20Law%20on%20Youth.pdf |title=Zakon o mladima}}</ref> U decembru 2011, [[Ustavni sud Srbije]] je u slučaju Už-5284/2011 (Parada ponosa Beograd protiv Policije Beograda) presudio je da je zabrana održavanja parade ponosa 2009. neustavna. Organizaciji Parada ponosa Beograd je isplaćeno 500 evra odštete.<ref>{{cite web |title=REPUBLIKA SRBIJA USTAVNI SUD Broj: Už-5284/2011 2013. godine Beograd |url=http://www.ustavni.sud.rs/Storage/Global/Documents/Misc/Uz-5284-2011.pdf |website=ustavni.sud.rs |publisher=[[Ustavni sud Republike Srbije]] |access-date=2022-07-01}}</ref> U maju 2014. [[Amnesty International|Amnesti internešenel]] je identifikovao Srbiju kao jednu od zemalja u kojima postoji izražen nedostatak volje suočavanja sa homofobijom i transfobijom, napominjući da su vlasti u više navrata zabranjivale parade ponosa na osnovu nasilnih pretnji homofobičnih grupa i da vlasti nisu uspele da zaštite LGBT+ pojedince i organizacije od diskriminacije, uključujući verbalne pretnje i pretnje na društvenim mrežama i fizičke napade.<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/download/Documents/EUR7069532017ENGLISH.PDF|title=SERBIA: STILL FAILING TO DELIVER ON HUMAN RIGHTS|date=January 2018 |publisher=Amnesty International|access-date=2022-06-30}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.amnesty.org/en/news/homophobia-still-tolerated-governments-around-world-2014-05-16 |title=Homophobia still tolerated by governments around the world |date=16 May 2014 |access-date=2022-06-30 |publisher=[[Amnesty International]] |archive-date=10. 02. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210164155/http://www.amnesty.org/en/news/homophobia-still-tolerated-governments-around-world-2014-05-16 |url-status= }}</ref> U septembru 2020 godine, šef [[Odnosi Srbije i Evropske unije|Delegacije Evropske unije u Srbiji]] [[Sem Fabrici]] je posetio [[Prajd info centar]] i istakao da „LGBTI zajednicu treba podržati i van Nedelje ponosa", ali i ukazao na manjak volje vlasti da se bori protiv [[diskriminacija|diskriminacije]] nad LGBT+ osobama.<ref>{{cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/fabrici-podrska-lgbti-pravima-je-podrska-pravima-svih-ljudi/ |title=Fabrici: Podrška LGBTI pravima je podrška pravima svih ljudi |date=2020-09-15 |website=danas.rs |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |access-date=2022-08-09}}</ref> === Zakoni protiv anti-LGBT+ govora === Od 2003. godine postoji zakonodavstvo (deo ''Zakona o informisanju'') posebno uspostavljen za suzbijanje verbalne diskriminacije na osnovu seksualne orijentacije u medijima.<ref>{{cite web |url=http://www.podaci.net/_zakon/propis/Zakon_o_javnom/Z-jinfor03v0343-1089.html |title=<nowiki>ZAKON O JAVNOM INFORMISANjU (Objavljen u "Sl. glasniku RS", br. 43 od 22. aprila 2003; 61/05, 71/09, 89/10)</nowiki> |website=podaci.net |access-date=2022-07-17 |date=2003-04-22}}</ref> Ista zabrana je bila deo ''Zakona o radiodifuziji'' usvojenog 2002. godine; međutim, to nikada nije efikasno ispoštovano, s obzirom da Agencija za radio emitere (nezavisna vladina agencija) nije preduzela nikakve mere protiv prestupnika. U širem smislu, ''Zakon o zabrani diskriminacije'' iz 2009. zabranjuje govor mržnje na osnovu seksualne orijentacije u širem srpskom društvu.<ref>European Commission, [http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/key_documents/2009/sr_rapport_2009_en.pdf Serbia 2009 Progress Report], p. 14</ref> Usvajanjem novih izmena i dopuna ''Zakona o zabrani diskriminacije'' 2021. godine, rodni identitet je uvršten kao osnov za zabranu diskriminacije, čime je Srbija druga zemlja u regionu koja je to učinila.<ref>{{Cite web |url=http://xyspectrum.org/napokon-vidljivi/ |title=Napokon vidljivi |access-date=2022-06-30}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.paragraf.rs/izmene_i_dopune/240521-zakon-o-izmenama-i-dopunama-zakona-o-zabrani-diskriminacije.html |title=Zakon o izmenama i dopunama Zakona o zabrani diskriminacije ("Sl. glasnik RS", br. 52/2021) |date=2021-05-24 |website=paragraf.rs |access-date=2022-07-17}}</ref> === Zakoni o zločinima iz mržnje === Skupština Srbije je 24. decembra 2012. godine usvojila izmene Krivičnog zakona kojima se uvodi pojam „zločina iz mržnje”, uključujući i na osnovu seksualne orijentacije i rodnog identiteta.<ref>{{Cite web |url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2012&mm=12&dd=24&nav_category=11&nav_id=671737 |title=Usvojene izmene Krivičnog zakonika |website=B92.net}}</ref> Prva presuda po ovom zakonu izrečena je 2018.<ref>{{Cite web |url=http://www.yucom.org.rs/prva-presuda-za-zlocin-iz-mrznje-u-srbiji/ |title=Prva presuda za zločin iz mržnje u Srbiji! |access-date=2022-08-28 |archive-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803141528/http://www.yucom.org.rs/prva-presuda-za-zlocin-iz-mrznje-u-srbiji/ }}</ref> == Pokreti za LGBT+ prava == === Organizacije === U Srbiji su osnovane mnoge LGBT+ organizacije, posebno u [[Beograd]]u i [[Novi Sad|Novom Sadu]], ali i u [[Niš]]u, [[Kragujevac|Kragujevcu]], [[Subotica|Subotici]], [[Šabac|Šapcu]] i [[Zrenjanin]]u.<ref name="era">{{Cite web |url=https://www.lgbti-era.org/content/serbia |title=Serbia |date=15 November 2016 |website=LGBTI Equal Rights Association for Western Balkans and Turkey |access-date=2022-08-28 |archive-date=2018-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180926001102/http://www.lgbti-era.org/content/serbia }}</ref> Prva poznata LGBT+ organizacija u Srbiji, [[Arkadija (organizacija)|Arkadija]], osnovana je 1990. godine u Beogradu. Ugašena je 1995. godine. Iste godine je osnovan Labris.<ref>{{Cite web|url=http://www.labris.org.rs/sr|title=Labris|website=Labris}}</ref> Tokom godina, [[Labris (organizacija)|Labris]] se redovno sastaje sa zvaničnicima kako bi razgovarali o diskriminaciji i prevenciji nasilja, podizanju svesti o LGBT+ pravima kroz edukativne kampanje i javne događaje, kao i kampanju za povećanje zakonskih prava za istopolne parove.<ref>{{cite web |url=https://www.rts.rs/page/stories/sr/story/9/politika/1837073/dacic-se-izvinio-predstavnicima-lgbt-populacije-.html |title=Dačić se izvinio predstavnicima LGBT populacije |date=2015-02-21 |website=rts.rs |publisher=[[Radio-televizija Srbije]] |access-date=2022-07-01}}</ref><ref>{{cite web |url=https://toppress.rs/glasovi-iz-crkve-ali-i-vlasti-protiv-zakona-o-istopolnom-partnerstvu-u-srbiji/ |title=Glasovi iz Crkve ali i vlasti protiv Zakona o istopolnom partnerstvu u Srbiji |date=2021-01-04 |website=toppress.rs |access-date=2022-07-17}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.srbija.gov.rs/vest/195787/partnerstvo-organizacija-civilnog-drustva-i-saveta-za-rodnu-ravnopravnost.php |title=Partnerstvo organizacija civilnog društva i Saveta za rodnu ravnopravnost |date=2013-09-13 |website=srbija.gov.rs |access-date=2022-07-17 |archive-date=2023-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726214520/https://www.srbija.gov.rs/vest/195787/partnerstvo-organizacija-civilnog-drustva-i-saveta-za-rodnu-ravnopravnost.php }}</ref> Neke od ostalih grupa su [[Geten]] - LGBT+ grupa osnovana 2000. godine u Beogradu,<ref>{{Cite web|url=http://www.gay-serbia.com/gayten_lgbt/index.jsp|title=Gayten|website=gay-serbia.com}}</ref> [[Gej strejt alijansa]], sa sedištem u Beogradu,<ref>{{Cite web|url=http://gsa.org.rs/|title=Gej strejt alijansa &#124; GSA &#124;|website=gsa.org.rs|access-date=2022-08-28|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225075357/http://gsa.org.rs/|url-status=dead}}</ref> [[Asocijacija Duga]], sa sedištem u [[Šabac|Šapcu]] i regionu<ref>{{Cite web|url=http://www.asocijacijaduga.org.rs/|title=Asocijacija DUGA |website=Asocijacija DUGA}}</ref> i Beograd prajd, osnovan 2011.<ref>{{Cite web|url=http://parada.rs/ |title=Početna |last=Stijak|first=Nemanja |date=2017-02-09}}</ref> GOOSI (Gej organizacija osoba sa invaliditetom), sa sedištem u Beogradu, zalaže se u ime i vodi kampanje u korist LGBT+ osoba sa invaliditetom.<ref name="era" /> Organizacija Egal se zalaže za prava LGBT+ osoba (uglavnom [[LGBT#Transrodna inkluzija|trans*]] osoba) i pruža pravno savetovanje i psiho-socijalnu podršku.<ref>{{cite web |url=http://www.egal.org.rs/sr/ |title=Egal |website=egal.org.rs |access-date=2022-07-17 |archive-date=17. 07. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717003818/http://www.egal.org.rs/sr/ |url-status= }}</ref> == Društveni uslovi == [[Datoteka:Parada_Ponosa_Beograd_2017,_23.jpg|mini|200x200piskel|Parada ponosa u Beogradu 2017.]] [[Gej]]evi i [[Lezbijka|lezbijke]] se i dalje suočavaju sa diskriminacijom i uznemiravanjem u Srbiji. Većina građana Srbije zadržava čvrste stavove protiv homoseksualnosti.<ref name="Tabela1"/><ref name="E8" /><ref name="2018prava" /><ref name="CRD2020" /><ref name="UN2017" /> Bilo je brojnih slučajeva nasilnog maltretiranja homoseksualaca,<ref name="prajdinfo" /><ref name="leskovac" /> najekstremnije tokom prvog beogradskog gej prajda 2001.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-57655108 |title=Dvadeset godina od prvog Prajda u Beogradu: „Bolan i traumatičan simbol borbe za LGBT+ prava u Srbiji" |last=Maksimović |first=Sandra |date=2021-06-30 |website=bbc.com/serbian |publisher=[[BBC na srpskom]] |access-date=2022-07-03}}</ref> [[Parada ponosa u Beogradu|Beogradski prajd]] je prvi put uspešno održan u septembru 2014. godine u [[Beograd]]u.<ref>{{Cite web|url=http://parada.rs/uspeh-beograd-prajd-2014-nova-strana-istorije/#more-1107 |title=USPEH: Beograd Prajd 2014 – nova strana istorije! |publisher=Parada ponosa Beograd |archive-url=https://web.archive.org/web/20141223052917/http://parada.rs/uspeh-beograd-prajd-2014-nova-strana-istorije/#more-1107|archive-date=2014-12-23 |url-status=dead |access-date=2022-06-30}}</ref> Od tada se svake godine održavaju uspešne parade ponosa, na kojima redovno prisustvuju [[Gradonačelnik Beograda|lokalni gradonačelnici]] i pojedini ministri u vladi.<ref>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/gay-rights-activists-to-march-in-central-belgrade/29492367.html|title=Serbian Prime Minister, Belgrade Mayor Join Gay-Pride Parade |website=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref> U junu 2017, [[Ana Brnabić]] je postala [[Predsednik Vlade Republike Srbije|predsednica Vlade Srbije]], kao prva žena i prva otvorena gej osoba na toj funkciji, i druga LGBT+ žena na čelu vlade (posle [[Jouhana Sigurdardoutir|Johanne Sigurdardotir]] sa [[Island]]a).<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/jan/30/iceland-elects-gay-prime-minister|title=Iceland to elect world's first openly gay PM|last=Gunnarsson|first=Valur |date=2009-01-30 |work=The Guardian |access-date=2022-07-14 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.calvertjournal.com/features/show/9865/being-lgbtq-serbia-lesbian-prime-minister-brnabic-pride|title=Powers that be: why having an openly lesbian prime minister hasn't solved Serbia's LGBTQ crises |last=Marinković|first=Lazara |website=The Calvert Journal |access-date=2022-07-14}}</ref> Bila je i prva premijerka Srbije koja je prisustvovala paradi ponosa.<ref>{{cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/bbc-prva-balkanska-premijerka-koja-je-ucestvovala-na-prajdu/ |title=BBC: Prva balkanska premijerka koja je učestvovala na prajdu |date=2017-09-17 |website=danas.rs |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |access-date=2022-07-14}}</ref> Njeno imenovanje na mesto premijerke naišlo je na kritike i protivljenje i levičarskih i desničarskih grupa. Levičarske grupe optužile su Brnabićevu da je predsednikova „marioneta” i da će njena seksualna orijentacija služiti za prikrivanje kršenja ljudskih prava. Desničarske grupe su se protivile njenoj nominaciji zbog njene seksualne orijentacije.<ref>[https://www.nytimes.com/2017/06/28/world/europe/serbia-ana-brnabic-prime-minister.html Serbia Gets Its First Female, and First Openly Gay, Premier] ''The New York Times''</ref> U septembru 2017. godine premijerka Brnabić je učestvovala na Paradi ponosa u [[Beograd]]u.<ref>{{Cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/serbia-lgbt-pride-gay-ana-brnabic-march-violence-harassment-extremists-belgrade-eu-a7951756.html|title=Serbia's first openly-gay Prime Minister Ana Brnabic joins hundreds of marchers at LGBT pride event |date=2017-09-17 |publisher=The Independent |access-date=2022-07-03}}</ref> Brnabićeva je na tom događaju rekla: {{izdvojeni citat|„Vlada je ovde za sve građane i obezbediće poštovanje prava svim svojim građanima.”}} U februaru 2019. Milica Đurđić, partnerka Ane Brnabić, rodila je sina Igora. Kako navodi [[Frans-Pres|agencija Frans-Pres]], „Ana Brnabić je jedna od prvih premijerki čija se partnerka porodila dok je bila na funkciji... i prva na svetu u istopolnom paru”.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-47312826 |title=Ana Brnabic: Gay partner of Serbian PM gives birth |date=2019-02-20 |access-date=2022-07-03 |website=BBC News}}</ref> Dana 17. maja 2019. godine, povodom [[Međunarodni dan borbe protiv homofobije i transfobije|Međunarodnog dana borbe protiv homofobije, transfobije i bifobije]], nekoliko stotina ljudi okupilo se u centru [[Novi Sad|Novog Sada]] na, kako je rečeno, prvom gej skupu grada na severu Srbije. Događaj je organizovala lokalna nevladina grupa Egzit uz podršku gradskih zvaničnika.<ref>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/serbia-s-novi-sad-first-gay-pride-rally/29947398.html|title=Serbia's Novi Sad Holds First Gay-Pride Rally|date=17 May 2019 |access-date=2022-07-03 |website=RadioFreeEurope Radio Liberty}}</ref> Udruženje [[Međunarodna lezbijska, gej, biseksualna, trans i interseks asocijacija Evrope|ILGA-Evropa]] je u 2016. godini Srbiju svrstalo na 28. mesto po LGBT+ pravima od 49 posmatranih [[Spisak suverenih država i zavisnih teritorija u Evropi|evropskih zemalja]],<ref name="Rainbow">{{Cite web |url=https://rainbow-europe.org/country-ranking |title=Country Ranking – Rainbow Europe |website=rainbow-europe.org |access-date=2022-06-30 |archive-date=2019-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190521004552/https://rainbow-europe.org/country-ranking }}</ref> a 2020. na 25. mesto.<ref>{{cite web |url=https://ilga-europe.org/report/rainbow-europe-2020/ |title=RAINBOW EUROPE MAP AND INDEX 2020 |date=2022-05-14 |website=rainbow-europe.org |access-date=2022-07-01 }}</ref> [[Marko Mihailović]] iz [[Beograd prajd]]a je u intervjuu iz 2021. izjavio da pripadnici LGBT+ zajednice u Srbiji slobodno žive samo u [[Novi Sad|Novom Sadu]] i [[Beograd]]u, dok je u drugim gradovima u Srbiji mržnja prema LGBT+ osobama visoka.<ref>{{cite web |url=https://www.mojnovisad.com/vesti/pripadnici-lgbt-zajednice-slobodno-zive-samo-u-novom-sadu-i-beogradu-id42443.html |title=Pripadnici LGBT zajednice slobodno žive samo u Novom Sadu i Beogradu |date=2021-09-15 |website=mojnovisad.com |access-date=2022-07-01}}</ref> U novembru 2022, Kulturni centar u Novom Pazaru je povukao sa repertoara animirani film ''[[Čudesni svet]]'' na zahtev roditelja zato što je jedan od glavnih likova u filmu otvoreno gej. Kako su roditelji naveli, film „propagira homoseksualnost”.<ref>{{cite web |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/srbija-novi-pazar-crtani-film-homoseksualnost/32155915.html |title=U Novom Pazaru sa repertoara povučen crtani film sa homoseksualcem kao glavnim likom |date=30. 11. 2022. |website=slobodnaevropa.org |access-date=19. 1. 2023.}}</ref> Goran Miletić iz organizacije -{[[Civil Rights Defenders]]}- naveo je da je „cenzura filma sa željom da se negira postojanje LGBT+ zajednice protivzakonita”, dok je profesorka psihologije na [[Filozofski fakultet u Beogradu|Filozofskom fakultetu]] i predsednica Psihološkog društva Srbije, dr Tamara Džamonja Ignjatović izjavila je da je „svrha ovakvih filmova borba protiv stigme” i „da je porodica ugrožena, ali ne ovim, već je ugrožena zbog netloerancije”.<ref>{{cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/u-novom-pazaru-cudesni-svet-skinut-sa-repertoara-sta-je-sporno-u-najgledanijem-crtanom-filmu-proslog-vikenda-u-srbiji/ |title=„Čudesni svet“ skinut sa repertoara: Da li i kako najgledaniji crtani film prošlog vikenda propagira homoseksualnost? |last=Radenković |first=M. |date=30. 11. 2022. |website=danas.rs |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |access-date=19. 1. 2023.}}</ref> === Medicina === Zvanični medicinski udžbenici koji homoseksualnost svrstavaju pod „seksualne devijacije i poremećaji” bili su u opticaju i u širokoj upotrebi. Posle nekoliko zahteva da to učini, Srpsko lekarsko društvo je konačno u zvaničnom pismu Labrisu, srpskoj LGBT+ organizaciji, 2008. godine navelo da istopolna orijentacija nije bolest.<ref name="zakonbbc" /> Homoseksualnost je skinuta sa zvanične liste bolesti od 1997. godine, kada je Srbija počela da primenjuje [[MKB-10]].<ref name="MKBOnline">{{Cite web|url=https://mkb10.rs/web/app.php/|title=Mkb10 – šifrarnik bolesti|website=mkb10.rs/|access-date=30. 06. 2022|archive-date=21. 03. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321183237/https://mkb10.rs/web/app.php/|url-status=}}</ref><ref name="BatutMKB10">{{Cite web|url=http://www.batut.org.rs/download/MKB102010Knjiga1.pdf|title=Institut za javno zdravlje Srbije "Dr Milan Jovanović Batut" – MKB-10}}</ref> U izveštaju [[Ujedinjene nacije|UN]] iz 2017. za LGBT+ prava u istočnoj Evropi, kao jedan od problema u Srbiji je navedeno da se „[[transseksualnost]]” još uvek klasifikuje kao mentalni poremećaj.<ref name="UN2017" /> === Obrazovanje === [[Krovna organizacija mladih Srbije]] (KOMS) je tokom šestomesečnog istraživanja pod nazivom ''Srušimo četiri zida'' ispitala stavove prema LGBT+ zajednici u školama u 5 gradova: [[Sombor]]u, [[Čačak|Čačku]], [[Kraljevo|Kraljevu]], [[Vrnjačka Banja|Vrnjačkoj Banji]] i [[Vranje|Vranju]]. KOMS je izrazio zabrinutost zbog manjka podrške i razumevanja za LGBT+ osobe od strane učenika, kao i da nastavnici ne posvećuju dovoljno vremena LGBT+ temama na časovima. Jedan od zaključaka je bio i da su mladi neinformisani o temama vezanim za LGBT+ zajednicu.<ref>{{cite web |url=https://koms.rs/2021/07/14/zabrinjavajuc-polozaj-lgbt-mladih-na-lokalu/ |title=Zabrinjavajuć položaj LGBT+ mladih na lokalu |date=2021-07-14 |website=koms.rs |publisher=[[Krovna organizacija mladih Srbije]] |access-date=2022-07-04 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U Čačku, 39,3% ispitanih učenika mislilo da je ''[[Zakon o istopolnim zajednicama|Zakonom o istopolnim zajednicama]]'' predviđeno da bi osobe u istopolnim zajednicama mogle da usvajaju decu, iako nije. U istom gradu, više od polovine ispitanih ne bi prihvatilo da se dve osobe istog pola drže za ruke, ljube ili grle u javnosti, a 64,2% uopšte ne podržava održavanje Parade ponosa. Kao razlog, ispitani su naveli javni moral i religijska uverenja. U isto vreme, 49,4% je misli da LGBT+ zajednica uopšte ne narušava javni moral i religiozna uverenja građana. 59% ispitanih uopšte ne podržava pravo istopolnih parova da usvoje dete, dok 22,5% potpuno podržava.<ref>{{cite web |url=https://koms.rs/wp-content/uploads/2021/07/Mladi-u-C%CC%8Cac%CC%8Cku-i-LGBTQ-zajednica-za-web.pdf |title=Mladi u Čačku i LGBT+ zajednica |last1=Vukadinović |first1=Milena |last2=Šujdović |first2=David |last3=Kaličanin |first3=Boris |last4=Stojanović |first4=Boban |date=2021-07-14 |website=koms.rs |publisher=[[Krovna organizacija mladih Srbije]] |access-date=2022-07-04 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U Somboru, 56% profesora je reklo da se sa LGBT+ temama nikada nisu susreli tokom formalnog obrazovanja, a 90% da se sa LGBT+ temama nisu susreli u udžbeniku. 60% profesora je izrazilo mišljenje da za LGBT+ teme treba napraviti mesta u formalnom obrazovanju.<ref>{{cite web |url=https://koms.rs/wp-content/uploads/2021/07/LGBTQ-zajednica-i-njena-zastupljenost-u-formalnom-obrazovanju-u-Somboru-za-web-1.pdf |title=LGBT+ zajednica i njena zastupljenost u formalnom obrazovanju u Somboru |last1=Kandić |first1=Milana |last2=Stričević |first2=Miroslav |last3=Stojanović |first3=Boban |date=2021-07-14 |website=koms.rs |publisher=[[Krovna organizacija mladih Srbije]] |access-date=2022-07-04 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U Kraljevu, 26,8% mladih koji su ispitani uopšte ne podržava LGBT+ zajednicu, dok je 31,2% potpuno podržava. 8,8% ispitanika se izjasnilo kao deo LGBT+ zajednice. Od tih 8,8%, 31,1% LGBT+ mladih u Kraljevu tvrdi da ima potpunu podršku porodice i prijatelja, dok je 35,1% izjavilo da nemaju nikakvu podršku.<ref>{{cite web |url=https://koms.rs/wp-content/uploads/2021/07/Potrebe-za-psiholos%CC%8Ckom-podrs%CC%8Ckom-LGBTQ-mladima-u-Kraljevu-za-web.pdf |title=Potrebe za psihološkom podrškom LGBT+ mladima u Kraljevu |last1=Mijajlović |first1=Mina |last2=Prodanović |first2=Bojana |last3=Vukobratov |first3=Maša |last4=Stojanović |first4=Boban |date=2021-07-14 |website=koms.rs |publisher=[[Krovna organizacija mladih Srbije]] |access-date=2022-07-04 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U Vrnjačkoj Banji, trećina mladih LGBT+ ispitanika tvrdi da je pretrpelo nasilje zbog svoje seksualne orijentacije i/ili rodnog identiteta. To nasilje je u 40% bilo fizičko, a u 17% slučajeva seksualno, kao i da je najčešće mesto gde se nasilje dešavalo škola. U 75% slučajeva, nasilnik je bio vršnjak žrtve. U polovini slučajeva kad je nasilje prijavljeno, niko nije reagovao, a u samo 14% slučajeva je reagovala policija. Više od polovine ispitanika je izjavilo da se ne oseća bezbedno u Vrnjačkoj Banji.<ref>{{cite web |url=https://koms.rs/wp-content/uploads/2021/07/Vrs%CC%8Cnjac%CC%8Cko-nasilje-i-nasilje-nad-LGBTQ-osobama-Vrnjac%CC%8Cka-banja-za-web.pdf |title=Vršnjačko nasilje i nasilje nad LGBTQ+ osobama - Istraživanje namenjeno mladima iz Vrnjačke Banje |last1=Stolić |first1=Sava |last2=Milutinović |first2=Uroš |last3=Stojanović |first3=Boban |date=2021-07-14 |website=koms.rs |publisher=[[Krovna organizacija mladih Srbije]] |access-date=2022-07-04 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U Vranju, polovina škola je odbila da učestvuje u istraživanju. 64% ispitanih nastavnika je tvrdilo da je homoseksualnost poremećaj, iako je skinuto sa liste mentalnih poremećaja 1973. 21% nastavnika se izjasnio da se učenici mogu sprečiti da postanu deo LGBT+ zajednice kvalitetnim vaspitno-obrazovnim programom, dok je 47% reklo da to nije moguće. 67% nastavnika nije znalo da li u školi u kojoj rade postoji neki LGBT+ učenik. 44% veruje da LGBT+ učenici nisu negativan uticaj na ostale učenike, a 16% misli da jesu. 44% nastavnika nije želelo da odgovori na pitanje „da li je nastavnicima koji su deo LGBT+ zajednice mesto u školi”, dok je 39% reklo ne, a 17% da. Četvrtina ispitanih uopšte ne misli da škola treba da bude inkluzivna kada se radi o osobama koje pripadaju LGBT+ zajednici.<ref>{{cite web |url=https://koms.rs/wp-content/uploads/2021/07/Stavovi-nastavnika-iz-Vranja-prema-LGBTQ-mladima-za-web.pdf |title=Stavovi nastavnika iz Vranja prema LGBT+ mladima |last1=Trajković |first1=Gordana |last2=Trajković |first2=Dragana |last3=Demić |first3=Mevlinda |last4=Stojanović |first4=Bojan |date=2021-07-14 |website=koms.rs |publisher=[[Krovna organizacija mladih Srbije]] |access-date=2022-07-04 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Udžbenici ==== Organizacija [[Labris (organizacija)|Labris]] je 2018. godine podnela tužbu [[Poverenik za zaštitu ravnopravnosti|poverenici za zaštitu ravnopravnosti]] zbog nastavljenog korišćenja udžbenika u kojima je homoseksualnost opisana kao bolest, uprkost opšte preporuke zaštitnice iz 2014. godine. Udžbenici u kojima su LGBT+ osobe diskriminisane su potpuno povučeni iz upotrebe tek 2019. godine, iako je Srpsko lekarsko udruženje homoseksualnost skinulo homoseksualnost sa liste bolesti 2008.<ref>{{cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/vladavina-prava/diskriminacije-lgbt-osoba-u-udzbenicima-vise-nece-biti/ |title=Diskriminacije LGBT osoba u udžbenicima više neće biti |last1=Čongradin |first1=S. |last2=Diković |first2=J. |date=2019-06-13 |website=danas.rs |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |access-date=2022-07-17}}</ref> Pojavljivanje tema [[Rodni identitet|polnog i rodnog identiteta]] u udžbenicima za biologiju osmog razreda osnovne škole izdavačke kuće ''-{[[Klett]]}-'' 2021. godine je izazvalo negativne reakcije nekih nastavnika i roditelja, smatrajući teme „nametanjem rodne ideologije koja se kosi sa tradicijom i verom”, „promocijom homoseksualnosti” i „uvođenjem pojma [[interseksualnost]]i”.<ref>{{cite web |url=https://www.novosti.rs/c/drustvo/vesti/975075/osmake-uce-medjupolnim-osobama-novi-udzbenik-biologije-sokirao-brojne-roditelje-nastavnike-strucnu-javnost |title=OSMAKE UČE O MEĐUPOLNIM OSOBAMA: Novi udžbenik biologije šokirao brojne roditelje, nastavnike i stručnu javnost |last=begenišić |first=Lj. |date=2021-03-15 |website=novosti.rs |publisher=[[Novosti (novine)|Novosti]] |access-date=2022-07-14 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/tolerancija-na-udaru-brige-za-tradiciju/ |title=Tolerancija na udaru brige za tradiciju |last=Andrić |first=V. |date=2021-03-16 |website=danas.rs |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |access-date=2022-07-14}}</ref> Ova tema je ponovo pokrenuta 2022, te je [[Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja Republike Srbije|ministar obrazovanja]] [[Branko Ružić]] zatražio da Nacionalni prosvetni savet (NPS) proceni da li je udžbenik iz biologije zasnovan na nauci. Predsednik Srpskog biološkog društva prof dr Miroslav Živić izjavio je da „ne postoji apsolutno nikakva sumnja ili bojazan da on (udžbenik) po bilo kom elementu odstupa od onoga što je zvanični naučni stav, da je potpuno jasan i dobro definisan i da ne pruža bog zna kakve mogućnosti za slobodno tumačenje”, da im je „profesionalna dužnost da ne odstupaju od stava biološke nauke”, kao i „da se neće mrdnuti s ''branika tolerancije'', što je obaveza intelektualaca i visokoobrazovanih ljudi koji treba da budu svesni da je tolerancija osnova opstanka savremenog sveta”. NPS je podržao stav [[Srpsko biološko društvo|Srpskog biološkog društva]], [[Insistut za biološka istraživanja|Instituta za biološka istraživanja]] i svih katedri za biologiju [[Spisak univerziteta u Srbiji|univerziteta u Srbiji]], koji tvrde da su lekcije o polnom i rodnom identitetu zasnovane na nauci.<ref>{{cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/donet-stav-o-osporenom-programu-biologije-lekcije-o-polnom-i-rodnom-identitetu-zasnovane-na-nauci-nema-mesta-ideologiji/ |title=Donet stav o osporenom programu biologije: Lekcije o polnom i rodnom identitetu zasnovane na nauci, nema mesta ideologiji |author=V. Andrić |date=16. 9. 2022. |website=danas.rs |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |access-date=17. 9. 2022.}}</ref> Komisija za ocenu sadržaja udžbenika je ipak dala ocenu da udžbenike treba prepraviti.<ref name="daseznaudzbenik">{{cite web |url=https://rs.n1info.com/vesti/da-se-zna-opasne-preporuke-za-izmene-sadrzaja-iz-udzbenika-biologije/ |title=Da se zna: Opasne preporuke za izmene sadržaja iz udžbenika biologije |date=28. 12. 2022. |website=rs.n1info.com |publisher=[[N1]] |access-date=6. 1. 2023.}}</ref> Organizacija [[Da se zna!]] apelovala je na ministarstvo prosvete da osnuje novu komisiju, pošto se u prvoj nije našao nijedan biolog, kao i nijedna žena. Organizacija je takođe tvrdila da je „zato bilo osoba koje su poznate po govoru mržnje, diskriminaciji, homofobiji, transfobiji i koje su se zalagale za zabranu [[Evroprajd 2022.|Evroprajda 2022.]]”<ref name="daseznaudzbenik" /> === Vojna služba === 2010. godine, Gej lezbijski info centar je izjavio da gejevi i lezbijke mogu da slobodno služe u vojsci i da [[vojska Srbije]] ne diskriminiše po pitanju seksualne orijentacije<ref>{{cite web |url=https://www.politika.rs/scc/clanak/136076/Homoseksualci-mogu-u-profesionalnu-vojsku |title=Homoseksualci mogu u profesionalnu vojsku |website=rtv.rs |date=2010-05-25 |publisher=[[Politika (novine)|Politika]] |access-date=2022-07-03}}</ref><ref>{{cite web |url=https://rtv.rs/sk/drustvo/gej-i-lezbejke-mogu-konkurisati-za-profesionalne-vojnike_191363.html |title=Gej i lezbejke mogu konkurisati za profesionalne vojnike |date=2010-05-25 |publisher=[[Radio-televizija Vojvodine]] |access-date=2022-07-03}}</ref> iako u samoj vojsci postoje predrasude prema muškim gej vojnicima.<ref>{{cite web |url=https://www.optimist.rs/sta-sve-mozes-u-vojsci-kad-si-gay/ |title=ŠTA SVE MOŽEŠ U VOJSCI KAD SI GAY |date=2011-06-01 |work=[[Optimist (magazin)|Optimist]] |access-date=2022-07-03}}</ref> Godine 2013, [[Jovan Krivokapić]], tadašnji portparol Ministarstva odbrane, izjavio je da „seksualno opredeljenje nije, niti će biti prepreka za nekoga ko želi da bude profesionalni vojnik u Vojsci Srbije. Pitanje o seksualnom opredeljenju se nije postavljalo u regrutnom sistemu obaveznog služenja vojnog roka, a ne postavlja se ni danas ni u jednoj od faza prijema u profesionalnu vojnu službu.”<ref>{{cite web |url=https://www.rtv.rs/sr_ci/drustvo/nema-diskriminacije-gej-osoba-u-vojsci-srbije_430354.html |title=Nema diskriminacije gej osoba u Vojsci Srbije |date=2013-10-18 |website=rtv.rs |publisher=[[Radio-televizija Vojvodine]] |access-date=2022-07-03}}</ref> Godine 2014, oficirka srpske vojske [[Helena Vuković]] se [[kaming aut|autovala]] kao [[trans žena]], što je rezultovalo u njenom penzionisanju od strane vojske Srbije. Razlog koji je bio naveden je bio da „njena dijagnoza može da ukalja reputaciju vojske”. Vuković je vojsku uspešno tužila.<ref name="balkan" /> Prema istraživanju iz 2021. pod nazivom ''Mapiranje (ne)diskriminacije u sistemu Vojnog školstva RS'', polaznici dve vojne škole nisu uspeli da opaze bilo kakvu diskriminaciju bilo koje istraživane grupe, a te grupe su bile žene, etničke, nacionalne i verske manjina, [[Ateizam|ateisti]] i [[LGBT+ zajednica|LGBT+ osobe]]. Takođe, učesnici u radu fokus grupa istraživanja su kao jedinu grupu koja ne bi naišla na nediskrimiratoran tretman od navedenih istakli LGBT+ osobe. Većina učesnika je očekivala da se netolerantnost društva „preslikava i multiplikuje” u vojsci Srbije. Takođe je odgovoreno na tvrdnju Krivokapića, navodeći da „ako nešto nije prijavljeno, ne znači da ne postoji”. U udžbenicima koji se koriste u vojsci se homoseksualnost ili ne obrađuje ili se, kao u udžbeniku iz psihologije, pominje kao „nastrano zadovoljavanje”.<ref>{{cite web |url=https://publicpolicy.rs/Vojna%20slu%C5%BEba%20i%20seksualna%20orijentacija#.YsHs8t9BzIU |title=Vojna služba i seksualna orijentacija - Biti gej ipak nije sasvim ok |date=2021 |website=publicpolicy.rs |publisher=[[Centar za istraživanje javnih politika]] |access-date=2022-07-03 |archive-date=07. 07. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707012117/https://publicpolicy.rs/Vojna%20slu%C5%BEba%20i%20seksualna%20orijentacija#.YsHs8t9BzIU |url-status= }}</ref> === Policija === U Srbiji, većina LGBT+ osoba ne prijavljuje nasilje i pretnje jer veruju da im policija neće pomoći, da će biti podvrgnuti ruglu i ponižavani.<ref name="podacizvona"/><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/serbian/cyr/srbija-61971089 |title=LGBT+ i Srbija: Sve više napada, sve manje prijava policiji |last=Stevanović |first=Nemanja |date=2022-06-28 |website=bbc.com/serbian |publisher=[[BBC]] |access-date=2022-07-17}}</ref><ref>{{cite web |url=https://balkaninsight.com/2017/12/08/serbia-s-embattled-trans-people-hope-for-brighter-future-12-08-2017/ |title=Serbia’s Embattled Trans People Hope for Brighter Future |last=Trausi |first=Aleks |date=2017-12-08 |website=balkaninsight.com |access-date=2022-07-17}}</ref> U izveštaju udruženja [[Da se zna!]] „Podaci, a ne zvona i praporci” iz 2017. godine, više od polovine žrtava nasilja nad LGBT+ osobama je rad policije na njihovom slučaju ocenilo kao „negativan i ponižavajući”.<ref name="podacizvona">{{cite web |url=https://www.bbc.com/serbian/cyr/srbija-44207936 |title=LGBT zajednica: Odnos policije negativan i ponižavajući |last=Živić |first=Petra |date=2018-05-22 |website=bbc.com/serbian |publisher=[[BBC]] |access-date=2022-07-17}}</ref> Tako je tokom prijave pretnji smrću, jedan gej muškarac od policajca dobio ponudu da se upozna sa njegovom koleginicom kako bi „prešao na pravu stranu”.<ref>{{cite web |url=https://noizz.rs/noizz-news/gej-decko-se-obratio-policiji-za-pomoc-a-dobio-nepristojnu-ponudu/1sy9z3m |title=Gej dečko se obratio policiji za pomoć, a dobio "nepristojnu ponudu" |last=Ljuna |first=Miloš |date=2016-12-20 |website=noizz.rs |access-date=2022-07-17}}</ref> U aprilu 2017. godine, grupa mladića je pretukla trans ženu ispred kluba u Beogradu. Kad je žrtva pobegla od napadača i došla na lokalnu [[taksi]] stanicu, jedan taksista je upalio auto i odaljio se od nje, a drugi u čiji je auto uspela da uđe je pokušao da je izbaci dok su dva napadača pokušavala da je izvuku iz kola. Žrtva je za organizaciju [[Egal (LGBT+ organizacija)|Egal]] ispričala: {{izdvojeni citat|tekst=„Nekako je taksista na moje molbe krenuo i posle 40 metara zaustavio je vozilo i isterao me napolje u ulici Carice Milice. Nije hteo ni policiju da zove niti da me bilo gde vozi, uprkos svim mojim molbama.”}} U tom trenutku su taksisti pristigli kolege da mu „pomognu”, a jedan taksista je navodno izjavio: „Ne vozimo transvestite, pedere i krvave”. Taksisti su se razišli i ostavili žrtvu krvavu na ulici. Kad je pozvala policiju, prosleđen joj je broj dežurne službe na Savskom vencu, koji nije uspela da dobije. Pošto je uspela da ode u policijsku stanicu Savski Venac da prijavi napad, kako je navedeno, dežurni policajac ju je pitao „Šta ti treba da se oblačiš tako?” Posle odlaska u Urgentni centar gde joj je konstantovan prelom desne šake i posekotine po glavi i telu, dežurni policajac ju je informisao da „su praznici pa se neće raditi na prijavi” i da je „i Kenedi ubijen pa se ne zna ko je kriv”. Egal je oštro osudio napad i ukazao na to da [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srbije|Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije]] često tvrdi da su obučili stotine radnika za rad sa LGBT+ osobama.<ref>{{cite web |url=https://www.021.rs/story/Info/Srbija/161991/Pretucena-trans-osoba-u-Beogradu-taksisti-i-policija-nisu-hteli-da-joj-pomognu.html |title=Pretučena trans osoba u Beogradu, taksisti i policija nisu hteli da joj pomognu |date=2017-05-02 |website=021.rs |access-date=2022-07-17}}</ref> U junu 2022. godine, [[Prajd info centar]] je napadnut po četrnaesti put od svog osnivanja, a ni u jednom slučaju, niko nije procesuiran do kraja.<ref name="prajdinfo">{{cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/prajd-info-centar-ponovo-napadnut-14-puta-od-osnivanja/ |title=Prajd info centar ponovo napadnut, četrnaesti put od osnivanja 2017. godine |last=Diković |first=Jelena |date=2022-06-07 |website=danas.rs |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |access-date=2022-07-03}}</ref> Par meseci pre tog napada, u februaru, čovek je upao u centar i počeo da lomi invertar i preti zaposlenima.<ref>{{cite web |url=https://rs.n1info.com/vesti/muskarac-upao-u-prajd-info-centar-lomio-inventar-i-pretio-zaposlenima/ |title=Muškarac upao u Prajd info centar, lomio inventar i pretio zaposlenima |date=2022-02-18 |website=rs.n1info.com |publisher=[[N1]] |access-date=2022-07-03}}</ref> === Priznanje azila === Godine 2019, mladom [[iran]]skom gej muškarcu je odobren azil na osnovu njegove seksualne orijentacije.<ref>[http://azilsrbija.rs/novi-azil-dodeljen-lgbt-osobi-zbog-progona/?lang=en New Asylum Granted to Persecuted LGBT person]</ref> === Incidenti === {{multiple image | footer = U gradovima Srbije se neretko nalaze grafiti i nalepnice kojima se homoseksualnim osobama preti nasiljem i smrću. | width1 = 205 | image1 = Gej parade nece biti.jpg‎ | width2 = 180 | image2 = Smrt pederima plato.jpg | width3 = 180 | image3 = Belgrade 2010-10-11 sprayed text on Branko's bridge.jpg }} [[Datoteka:Obraz cekamo vas.jpg|mini|150p|Organizacija Obraz je raspuštena odlukom Ustavnog suda 2012. godine.]] Zaštitu LGBT+ osoba u Srbiji dodatno komplikuje postojanje različitih nacionalističkih i neonacističkih udruženja poput [[Obraz (organizacija)|Obraza]],<ref name="obraz">{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/125/Dru%C5%A1tvo/164561/Jako+obezbe%C4%91enje+za+Povorku+ponosa.html |title=Jako obezbeđenje za Povorku ponosa |website=Rts.rs |publisher=[[Radio-televizija Srbije]] |date=2009-09-16 |access-date=2022-03-06}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.danas.rs/vesti/drustvo/huligani_i_dalje_cekaju_povorku_ponosa_.55.html?news_id=172359 |title=Huligani i dalje čekaju Povorku ponosa |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |website=Danas.rs |date=2009-09-21 |accessdate=2022-07-04 }}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[1389 (udruženje)|1389]],<ref name="obraz" /> i [[Pokret Levijatan|Levijatana]]<ref>{{cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/marko-mihailovic-pripadnici-levijatana-urinirali-u-prostorijama-gde-se-odrazava-prajd-forum/ |title=Marko Mihailović: Pripadnici „Levijatana“ urinirali u prostorijama gde se odražava „Prajd forum“ |date=2021-09-17 |website= |publisher= [[Danas (novine)|Danas]] |access-date=2022-07-04}}</ref> čije stavove neretko dele pojedine desničarske političke stranke.<ref>{{cite web |url=https://www.danas.rs/dijalog/reakcije/dveri-dehumanizuju-lgbt/ |title=Dveri dehumanizuju LGBT |last=Savić |first=Aleksandar |date=2021-05-13 |website=danas.rs |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |access-date=2022-07-04}}</ref><ref>{{cite web |url=https://rs.n1info.com/vesti/dveri-ce-u-skupstini-traziti-da-se-u-srbiji-zabrene-gej-parade/ |title=Dveri će u Skupštini tražiti da se u Srbiji zabrene gej parade |date=2022-05-15 |website=rs.n1info.com |publisher=[[N1]] |access-date=2022-07-04}}</ref><ref name="radikaliistopolne">{{cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/politika/izbori22/radikali-u-leskovcu-delili-seseljeve-knjige-i-sakupljali-potpise-protiv-istopolnih-brakova/ |title=Radikali u Leskovcu delili Šešeljeve knjige i sakupljali potpise protiv istopolnih brakova |date=2022-02-25 |website=danas.rs |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |access-date=2022-07-04}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/poverenica-srbija-vojislav-seselj-diskriminacija-lgbt/31693260.html |title=Poverenica utvrdila da je Šešelj diskriminisao LGBT osobe u Srbiji |date=2022-02-08 |website=slobodnaevropa.org |publisher=[[Radio slobodna Evropa]] |access-date=2022-07-04}}</ref> ==== Parade ponosa ==== Nekoliko parada ponosa je moralo biti otkazano. Proslave [[Gej ponos|Dana ponosa]] u [[Beograd]]u 2004. i još jedna u [[Novi Sad|Novom Sadu]] 2007. godine otkazane su zbog nemogućnosti obezbeđivanja adekvatne bezbednosti od nasilja zbog ograničenih resursa. Beograd Prajd 2009. takođe je otkazan iz sličnih razloga, jer policija nije mogla da garantuje bezbednost učesnika.<ref>{{Cite news |url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2009&mm=09&dd=19&nav_id=61848 |title=Pride Parade won't be held |date=2009-09-19 |access-date=2022-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145816/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2009&mm=09&dd=19&nav_id=61848 |archive-date=2015-04-02 |publisher=[[B92]]}} </ref> ===== Parada ponosa 2010. ===== {{Vidi još|Neredi povodom parade ponosa 2010.}} Nakon objavljivanja planova za održavanje Parade ponosa 2010, više organizacija je slalo pretnje u kojima se pozivalo na fizičko nasilje nad učesnicima parade.<ref>{{cite web |url=http://www.b92.net/info/komentari.php?nav_id=460235 |title=Uhapšen zbog pretnji Paradi ponosa |date=2010-09-21 |accessdate=2022-07-03 |publisher=[[B92]]}}</ref> Skup od 6500 ljudi pokušao da napadne učesnike Parade ponosa 2010. u Beogradu. Tokom nereda su napadnute zgrade [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratske stranke]], [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističke partije Srbije]], [[Radio-televizija Srbije|RTS]]-a, pokretni mamograf, kao i brojne prodavnice u centru Beograda koje su opljačkane.<ref>{{cite web |url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?dd=10&mm=10&nav_category=16&nav_id=464314&yyyy=2010 |title=Demoliranje Beorgada, još jednom|date=2010-10-10|accessdate=2022-07-03 |publisher=B92}}</ref> 132 policajca i 25 građana je povređeno, dok je 249 osoba uhapšeno.<ref>{{cite web |url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2010&mm=10&dd=11&nav_category=12&nav_id=464440 |title=Ko "diriguje" hiljadama huligana |accessdate=2022-07-03 |date=2010-10-11 |publisher=[[B92]]}}</ref> Tadašnja [[Poverenik za zaštitu ravnopravnosti|poverenica za zaštitu ravopravnosti]] Nevena Petrušić je [[mitropolit]]u [[Mitropolija crnogorsko-primorska|mitropolije crnogorsko-primorske]] [[Srpska pravoslavna crkva|SPC]] [[Amfilohije Radović|Amfilohiju]] naložila da se izvini za vređanje LGBT+ zajednice povodom Parade ponosa 2010. Amfilohije je izjavio da „je na Paradi ponosa viđen smrad koji je zagadio prestoni grad [[Beograd]], strašniji od [[uranijum]]a, najveći smrad sodomski koji je ova savremena civilizacija uzdigla na pijedastal božanstva”. Posle predloga da se izvini, Amfilohije je izjavio da nema nameru da se izvini i da „nije izrazio mržnju prema čoveku”.<ref>{{cite web |url=https://www.vijesti.me/svijet/balkan/369754/amfilohije-da-se-izvini-lgbt-populaciji-ili-ide-na-sud |title=Amfilohije da se izvini LGBT populaciji, ili ide na sud |date=2011-03-05 |website=vijesti.me |access-date=2022-07-03}}</ref><ref name="amfilohijene">{{cite web |url=https://www.vijesti.me/svijet/balkan/369686/amfilohije-se-nece-izviniti-predstavnicima-lgbt-populacije-u-srbiji |title=Amfilohije se neće izviniti predstavnicima LGBT populacije u Srbiji |date=2011-03-06 |website=vijesti.me |access-date=2022-07-03}}</ref> Demokratska stranka, koja je nominovala Petrušić na poziciju poverenice, je osudila „nerazumnu i protivpravnu odluku” poverenice, tvrdeći da je narušila ustavno pravo na slobodu veroispovesti. Od nje su zahtevali izvinjenje SPC i neopozivu ostavku.<ref name="amfilohijene" /> {{multiple image | footer = Policija i huligani tokom Parade ponosa 2010. | width1 = 180 | image1 = Flickr - boellstiftung - Ausschreitungen in Serbien gegen die Gay Pride.jpg | width2 = 180 | image2 = Flickr_-_boellstiftung_-_Ausschreitungen_in_Serbien_gegen_die_Gay_Pride_(10).jpg ‎ | width3 = 180 | image3 = Flickr_-_boellstiftung_-_Ausschreitungen_in_Serbien_gegen_die_Gay_Pride_(2).jpg }} ===== Evroprajd 2022. ===== {{glavni|Evroprajd 2022.}} Od objavljivanja [[Beograd]]a kao domaćina godišnje pan-evropske manifestacije [[Evroprajd]] za 2022. godinu, članovi SPC, mnoge stranke i javne ličnosti su izjavili svoje nezadovoljstvo tim odabirom. U Beogradu su se više puta pojavljivali grafiti koji pozivaju na nasilje i smrt [[LGBT+ zajednica|LGBT+ zajednici]].<ref>{{cite web |url=https://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/drustvo/4905920/beograd-evroprajd.html |title=Da li je Beograd spreman za "Evroprajd" |last=Mitić |first=Aleksandra |date=2022-07-31 |website=rts.rs |publisher=[[Radio-televizija Srbije]] |access-date=2022-08-12}}</ref><ref name="grafiti">{{cite web |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/europrajd-beograd-grafiti-mrznje-lgbt/31941712.html |title=Grafiti mržnje protiv Parade ponosa u centru Beograda |date=2022-07-13 |website=slobodnaevropa.org |publisher=Radio Slobodna Evropa |access-date=2022-08-12}}</ref> Gradonačelnik Beograda [[Aleksandar Šapić]] izjavio je da „ne razume svrhu Evroprajda”, „da ga neće predvoditi, naravno” i da će umesto toga podržati manifestacije kao što je [[Dan porodice]].<ref name="grafiti" /><ref>{{cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/politika/sapic-sigurno-necu-otvoriti-europrajd-ali-cu-otvoriti-manifestaciju-dan-porodice/ |title=Šapić: Sigurno neću otvoriti „Europrajd“, ali ću otvoriti manifestaciju „Dan porodice“ |date=2022-07-01 |website=danas.rs |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |access-date=2022-08-12}}</ref> Stranke [[Dveri]] i [[Pokret obnove Kraljevine Srbije]] su u više navrata pozvale na otkazivanje događaja, navodeći „da je njeno održavanje antidemokratsko nasilje”, kao i da „predstavlja zdravstveni rizik”, „teror manjine”, kao i da će na organizaciju biti potrošeno 40 miliona Evra,<ref>{{cite web |url=https://dveri.rs/saopstenja/dveri-podrska-svenarodnom-pokretu-protiv-evroprajda |title=Dveri: Podrška svenarodnom pokretu protiv Evroprajda |date=2022-08-12 |website=dveri.rs |publisher=[[Dveri]] |access-date=2022-08-12 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812195301/https://dveri.rs/saopstenja/dveri-podrska-svenarodnom-pokretu-protiv-evroprajda |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://rs.n1info.com/vesti/odbornici-dveri-i-poks-predali-sapicu-zahtev-za-otkazivanje-evroprajda/ |title=Odbornici Dveri i POKS predali Šapiću zahtev za otkazivanje Evroprajda |date=2022-06-22 |website=n1info.com |publisher=[[N1]] |access-date=2022-08-12}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.politika.rs/scc/clanak/511864/Dveri-Odrzavanje-Evroprajda-2022-je-antidemokratsko-nasilje-manjine-nad-vecinom |title=Dveri: Održavanje Evroprajda 2022 je antidemokratsko nasilje manjine nad većinom |date=2022-07-13 |website=politika.rs }}</ref> što je demantovao [[Beograd prajd]], koji tvrdi „da nisu dobili ni dinar iz budžeta”,<ref>{{cite AV media |people=Tanja Milenković Kerković, [[Marko Mihailović]] |title=Rat zahtevima za zabranu postojanjagosti Tamara Milenković Kerković i Marko Mihailović |medium=video |language=sr |url=https://www.youtube.com/watch?v=NTHJSozGMVw |access-date=2022-08-12 |time=8:57 |publisher=[[Nova S]] |quote=„Grad Beograd i država Srbija su dali 0 dinara” }}</ref> kao i Beogradski centar za bezbednosnu politiku.<ref>{{cite web |url=https://www.istinomer.rs/analize/odakle-pokretu-dveri-racunica-od-40-miliona-evra-za-evroprajd/ |title=Odakle pokretu “Dveri” računica od 40 miliona evra za Evroprajd? |date=2022-08-02 |website=istinomer.rs |access-date=2022-08-12 }}</ref> [[Nikanor Bogunović|Episkop Nikanor]] je u avgustu 2022. izjavio da bi „da bi oružje upotrebio da ga ima” pričajući o učesnicima Evroprajda, pozvao ljude da se pobune nasilno, kao i da će „prokleti svakog ko ovo propoveda”,<ref>{{cite web |url=https://nova.rs/vesti/drustvo/skandal-episkop-nikanor-pozvao-na-upotrebu-oruzja-na-prajdu-prokleo-brnabic/ |title=Skandal: Episkop Nikanor pozvao na „upotrebu oružja“ na Prajdu, prokleo Brnabić |last=Jovović |first=Pero |date=2022-08-12 |website=nova.rs |publisher=[[Nova S]] |access-date=2022-08-12}}</ref> što je naišlo na osude uglavnom levičarskih političkih partija,<ref>{{cite web |url=https://ssp.rs/ssp-osudujemo-izjave-kletve-i-pretnje-episkopa-banatskog/ |title=SSP: Osuđujemo izjave, kletve i pretnje Episkopa banatskog |date=2022-08-14 |website=ssp.rs |publisher=[[Stranka sloboe i pravde]] |access-date=2022-08-14 |archive-date=14. 08. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814130941/https://ssp.rs/ssp-osudujemo-izjave-kletve-i-pretnje-episkopa-banatskog/ |url-status= }}</ref><ref>{{Cite tweet |user=pokretslobodnih |number=1558094253238194179 |title=<nowiki>Javni poziv na nasilje prema LGBT građanima koji je uputio episkop Nikanor je direktno kršenje Ustava! PSG će podržati sve pripadnike LGBT zajednice u svom pravu na okupljanje i izražavanje svojih uverenja i opredeljenja. 🏳️‍🌈 @anna_oreg narodna poslanica</nowiki> |author=[[Pokret slobodnih građana]]}}</ref> [[Poverenik za zaštitu ravnopravnosti|Poverenice za zaštitu ravnopravnosti]]<ref>{{cite web |url=http://ravnopravnost.gov.rs/upozorenje-povodom-govora-episkopa-banatskog-nikanora/ |title=Upozorenje povodom govora episkopa banatskog Nikanora |last=Janković |first=Brankica |date=2022-08-12 |website=ravnopravnost.gov.rs |publisher=[[Poverenica za zaštitu ravnopravnosti]] |access-date=2022-08-14}}</ref> i [[Predsednik Srbije|Predsednika]] [[Aleksandar Vučić|Aleksandra Vučića]].<ref>{{cite web |url=https://www.vijesti.me/svijet/balkan/617233/vucic-episkop-nikanor-izvrijedjao-sebe-i-unizio-spc |title=Vučić: Episkop Nikanor izvrijeđao sebe i unizio SPC |date=2022-08-13 |website=vijesti.me |access-date=2022-08-14}}</ref> Dana 14. avgusta 2022, održan je protest „Za odbranu porodice” protiv održavanja Evroprajda u Beogradu.<ref>{{cite web |url=https://rs.n1info.com/vesti/pocela-protestna-setnja-protiv-evroprajda/ |title=Protestna šetnja protiv Evroprajda u Beogradu |date=2022-08-14 |website=rs.n1info.com |publisher=[[N1]] |access-date=2022-08-14}}</ref> Dana 27. avgusta 2022, predsednik Srbije je izjavio da je Evroprajd otkazan.<ref>{{cite web |url=https://rs.n1info.com/vesti/vucic-evroprajd-ce-biti-otkazan/ |title=Vučić najavio - Evroprajd će biti otkazan |date=2022-08-27 |website=rs.n1info.com |publisher=[[N1]] |access-date=2022-08-27}}</ref> Istog dana, organizatori Evroprajda i EPOA su izjavili da predsednik nema ovlašćenje da otkaže Evroprajd, već da može samo da pokuša da ga zabrani. Takođe je rečeno da bi potencijalna zabrana bila kršenje Ustava,<ref name="nemaotkaz">{{cite web |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/mihailovic-drzava-ne-moze-da-otkaze-evroprajd-moze-samo-da-ga-zabrani-odrzace-se-po-planu/?ref=twdanas |title=Iz Evroprajda za Danas: Protivustavno je zabraniti Prajd, država ga ne može otkazati – vidimo se 17. septembra |last=Diković |first=Jelena |date=2022-08-27 |website=danas.rs |publisher=[[Danas (novine)|Danas]] |access-date=2022-08-27}}</ref> kao i članova 11, 13. i 14. Evropske konvencije o ljudskim pravima koji je Srbija ratifikovala kao članica [[Savet Evrope|Saveta Evrope]].<ref name="nemaotkazevro">{{cite web |url=https://www.epoa.eu/europride-will-not-be-cancelled-and-any-ban-would-be-illegal/ |title=EuroPride will not be cancelled, and any ‘ban’ would be illegal |date=2022-08-27 |website=epoa.eu |publisher=[[Evroprajd]] |access-date=2022-08-27}}</ref> EPOA je takođe podsetila da je premijerka Srbije obećala punu podršku Vlade Srbije za Evroprajd i da očekuju da će to obećanje biti ispunjeno.<ref name="nemaotkazevro" /> Ljudi su ponovo pozvani da izađu u protestnu šetnju 17. septembra, kao što je i planirano.<ref name="nemaotkaz" /> Odluku Vučića su osudile [[SAD]],<ref>{{cite web |url=https://nova.rs/vesti/politika/vucicu-pljuste-samari-sa-zapada-kakve-nije-dobijao-za-najvece-afere/ |title=Vučiću pljušte šamari sa Zapada kakve nije dobijao za najveće afere |last=Jovović |first=Pero |date=1. 9. 2022. |website=nova.rs |publisher=[[Nova S]] |access-date=1. 9. 2022.}}</ref> [[EU]]<ref>{{cite web |url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/statement-spokesperson-announcements-cancellation-europride-belgrade_en |title=Statement by the Spokesperson on the announcements of the cancellation of EuroPride in Belgrade |date=1. 9. 2022. |website=eeas.europa.eu |publisher=[[Evropska unija]] |access-date=2. 9. 2022.}}</ref> i [[Savet Evrope]].<ref name="nemaotkazevro"/> [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije|MUP Srbije]] je zabranio šetnju 13. septembra zakazanu za 17. septembar, ali organizatori tvrde da će se LGBT+ ljudi okupiti bez obzira na zabranu u znak protesta.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-62875696 |title=Evroprajd, LGBT i Srbija: Dan po otvaranju manifestacije u Beogradu, policija zabranila LGBT šetnju i skup antiglobalista |date=13. 9. 2022. |website=bbc.com |publisher=[[BBC]] |access-date=13. 9. 2022. |quote=}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/drustvo/4950324/evroprajd-zabranjena-setnja-parada-ponosa-lgbt.html |title=MUP: Zabranjena šetnja u okviru Evroprajda, kao i porodična šetnja |date=13. 9. 2022. |website=rts.rs |publisher=[[Radio-televizija Srbije]] |access-date=13. 9. 2022.}}</ref> ==== Nasilje, pretnje i omalovažavanje ==== {{multiple image | footer = Pomen za Nou Milivojev, ubijenu trans tinejdžerku, na Trgu Republike u centru Beograda, 6. jul 2023. | width1 = 200 | image1 = Pomen Noa Milivojev.jpg | width2 = 200 | image2 = Pomen Noa Milivojev 2.jpg }} Godine 2017, istaknuti srpski LGBT+ aktivista Boban Stojanović dobio je azil u [[Kanada|Kanadi]] nakon što je dokumentovao oko 1000 različitih stranica nasilja usmerenog prema njemu i njegovoj partnerki. U intervjuu u aprilu 2018, Stojanovićeva partnerka je rekla da je nasilje na njih izvršilo veliki pritisak, zbog čega je par bio primoran da napusti Srbiju.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/canada/calgary/boban-stojanovi%C4%87-lgbtq-rights-serbia-calgary-1.4587735 |title=Serbian LGBTQ leader finds sanctuary in Calgary |date=2018-04-29 |website=CBC Calgary |date=2022-07-03}}</ref> [[Nenad Pagonis]] je posle imitiranja [[Končita Vurst|Končite Vurst]] u izvedbi pesme ''[[Rise Like a Phoenix]]'' u emisiji „[[Tvoje lice zvuči poznato]]” optužen za [[Transfobija|transfobiju]] kad je pri kraju nastupa pocepao svoju haljinu, a onda tokom komentara žirija izjavio da „je imao moralnu dilemu oko toga da li treba da imitira Končitu” i da „mu je drago što su mu deca mala, da ne mora da im objašnjava koga je imitirao”.<ref>{{cite web |last=Marinović |first=Nemanja |title=Končita po drugi put među Srbima: Tvoje lice zvuči transfobično 2. deo |url=https://www.optimist.rs/koncita-po-drugi-put-medu-srbima-tvoje-lice-zvuci-transfobicno-2-deo/ |work=[[Optimist (magazin)|Optimist]] |access-date=2022-07-03 |date=2018-01-07}}</ref> [[Marija Šerifović]] je na njegovo ponašanje odgovorila sa izjavom da je „velika razlika između [[peder]]a i pederčine”.<ref>{{cite web |url=https://noizz.rs/showbizz/nenad-pagonis-je-najomrazenija-licnost-na-twitteru/4ff7rpz |title=Nenad Pagonis je najomraženija ličnost na Twitteru |date=2017-10-20 |website=noizz.rs |access-date=2022-07-03}}</ref> Amfilohije Radović, mitropolit crnogorsko-primorski SPC je doveo u vezu [[poplave na Balkanu 2014.]] sa pobedom [[drag kraljica|dreg kraljice]] [[Končita Vurst|Končite Vurst]] na [[Pesma Evrovizije 2014.|Pesmi Evrovizije]] nekoliko nedelja ranije, objasnivši da „nas Bog iskušava kako bismo se vratili na pravi put”.<ref>{{cite web |publisher=''[[Blic (novine)|Blic]]'' |url=https://www.blic.rs/vesti/drustvo/amfilohije-poplave-su-opomena-zbog-koncite-vurst-to-je-dokaz-da-nas-bog-jos-voli/n63kx1q |title=Amfilohije: Poplave su opomena zbog Končite Vurst, to je "dokaz da nas Bog još voli" |accessdate=2022-07-03}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-54535662 |title=Korona virus, Crna Gora, Srbija i SPC: Ko je bio mitropolit Amfilohije i zašto je važio za jednog od najmoćnijih ljudi crkve |last=Anđelković |first=Nataša |date=2020-10-30 |website=bbc.rs/serbian |access-date=2022-07-17}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.telegraf.rs/vesti/1076517-amfilohije-okrivio-koncitu-vurst-za-poplave-u-srbiji-video |title=Amfilohije okrivio Končitu Vurst za poplave u Srbiji (VIDEO) |date=2014-05-18 |website=telegraf.rs |publisher=[[Telegraf (novine)|Telegraf]] |access-date=2022-07-17}}</ref> Istraživanje [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] iz 2017. je pokazalo da je 70% LGBT+ osoba pretrpelo neki vid psihičkog nasilja i zlostavljanja.<ref name="UN2017">{{cite web |url=https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/migration/eurasia/undp-rbec-Factsheet-Being-LGBTI-in-Eastern-Europe.pdf |title=Being LGBTI in Eastern Europe — Progress, drawbacks, recommendations |date=2017-11-28 |website=undp.org |publisher=[[Ujedinjene nacije]] |access-date=2022-07-17}}</ref> Godine 2019, čovek je pretučen u Beogradu zato što je nosio roze torbu, zbog koje su napadači posumnjali da je gej.<ref>{{cite web |url=https://rs.n1info.com/vesti/a540455-covek-pretucen-u-centru-beograda-zbog-roze-torbe-mislili-da-je-homoseksualac/ |title=Čovek pretučen u centru Beograda, zbog roze torbe mislili da je homoseksualac |date=2019-11-02 |website=rs.n1info.com |publisher=[[N1]] |access-date=2022-07-03 |archive-date=2022-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703202034/https://rs.n1info.com/vesti/a540455-covek-pretucen-u-centru-beograda-zbog-roze-torbe-mislili-da-je-homoseksualac/ }}</ref> U martu 2020. godine, grupa od oko 200 srednjoškolaca se okupila u [[Leskovac|Leskovcu]] kako bi protestvovali protiv najavljene Parade ponosa u Leskovcu, koja nije ni bila planirana. Učesnici su uzvikivali poruke mržnje prema LGBT+ zajednici, a nekoliko novinara je tom prilikom fizički napadnuto.<ref name="leskovac">{{cite web |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/srbija-napadi-lgbt-sudstvo/30466944.html |title=Napadi na LGBT zajednicu u Srbiji bez sudskog ishoda |last=Bogdanović |first=Nevena |date=2020-03-03 |website=slobodnaevropa.org |publisher=[[Radio slobodna Evropa]] |access-date=2022-07-03}}</ref> Tokom protesta „Za odbranu porodice” u avgustu 2022, jedan od govornika je LGBT+ osobe opisao kao „ne ljudi, nego životinje, to su fekalije” i pozvao na streljanje njih u glavu, na oduševljenje okupljenih.<ref>{{Cite tweet |user=groteskabezduse |number=1558890101035470848 |title=Litija za zdravu Srbiju protiv parade ponosa. Osoba za mikrofonom gej osobe ne priznaje za ljude i naziva ih ljudskim fekalijama. Želi da se vrati u vreme Miloša kada se pederima pucalo u glavu.}}</ref> === Javno mnjenje === Prema rečima [[Poverenik za zaštitu ravnopravnosti|poverenice za zaštitu ravnopravnosti]], istraživanje sprovedeno 2012. godine pokazalo je da 48 odsto građana Srbije veruje da je homoseksualnost bolest.<ref name="Tabela1">{{cite web|url=http://www.lgbti-era.org/content/serbia|title=SERBIA – LGBTI Equal Rights Association for Western Balkans and Turkey |website=lgbti-era.org |access-date=2022-06-30}}</ref> Prema podacima Udruženja za jednaka prava iz 2018. godine, 26 odsto stanovništva zemlje prekinulo bi kontakt sa osobom ako bi saznalo da je ta osoba LGBT+, 38 odsto stanovništva veruje da je homoseksualnost bolest, 48 odsto roditelja bi potražilo lečenje zbog njihovog LGBT+ deteta, 70 odsto se protivilo pravu LGBT+ osobe da nasledi imovinu svog istopolnog partnera, a 90 odsto se protivilo usvajanju deteta od strane LGBT+ osobe.<ref name="2018prava">{{Cite web|url=https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/03/SERBIA-2018-HUMAN-RIGHTS-REPORT.pdf|title=2018 US HUMAN RIGHTS REPORT|access-date=2022-06-30}}</ref> Prema anketi iz 2017. koju je sprovela [[Međunarodna lezbijska, gej, biseksualna, trans i interseks asocijacija|ILGA]], 59% ispitanih se složilo da gej, lezbijke i biseksualci treba da uživaju ista prava kao i strejt ljudi, dok se 24% ne slaže. Pored toga, 64% se složilo da treba da budu zaštićeni od diskriminacije na radnom mestu. Mišljenje da osobe koje su u istopolnim vezama treba optužiti kao kriminalce je delilo 21% ispitanih, dok se 55% nije složilo sa tim. Što se tiče transrodnih osoba, 63% se složilo da treba da imaju ista prava, 65% veruje da treba da budu zaštićene od diskriminacije pri zapošljavanju, a 51% veruje da im treba dozvoliti da promene svoj zakonski pol. Pored toga, većina Srba bi prihvatila LGBT+ komšiju.<ref name="ILGA">[https://ilga.org/ilga-riwi-global-attitudes-survey ILGA-RIWI Global Attitudes Survey] ILGA, October 2017</ref> Iste godine, anketa [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] dolazi do podatka da 90% ljudi ne podržava paradu ponosa.<ref name="UN2017" /> Prema podacima iz 2017. iz istraživanja Centra E8, oko 44% žena se slaže da istopolni brakovi treba da budu legalni (14,8% se u potpunosti slaže, 29,2% se slaže), dok se 38,2% protivi (15,0% se protivi potpuno, 23,2% se protivi). Istovremeno, 32,6% muških ispitanika se slaže da istopolni brakovi treba da budu legalni (12,8% se potpuno slaže, 19,6% se slaže), dok se 50,8% protivi (26,2% se protivi potpuno, 24,6% protivi).<ref name="E8">{{Cite web|url=http://e8.org.rs/wp-content/uploads/2019/06/IMAGES-Srbija-Mu%C5%A1karci-u-Srbiji-Promene-otpori-i-izazovi-Rezultati-istra%C5%BEivanja-o-mu%C5%A1karcima-i-rodnoj-ravnopravnosti.pdf |title=Muškarci u Srbiji |access-date=2022-06-30}}</ref> Prema podacima -{[[Civil Rights Defenders]]}--a iz 2020. godine, dok je podrška istopolnim brakovima i dalje niska (26%), kada se razvrstane na pojedinačna prava za koja se predviđa da će biti regulisana Zakonom o istopolnoj zajednici, postoji široka podrška za svako pravo (59 %-73%). 80% građana smatra da bi LGBT+ osobe trebalo da imaju bar neka prava koja će biti regulisana Zakonom o istopolnoj zajednici, drugom po veličini među svim zemljama [[Balkansko poluostrvo|Zapadnog Balkana]] (posle Crne Gore, koja je 2020. godine usvojila zakon o registrovanim partnerstvima istog pola). U slučaju skoro svakog prava, podrška je značajno veća kod mlađih (18–29) i visokoobrazovanih ispitanika iz [[Beograd]]a i [[Vojvodina|Vojvodine]]. Stavovi prema gotovo svim pitanjima vezanim za LGBT+ zajednicu su se u Srbiji značajno poboljšali u poslednjih 5 godina. Iako su uočena poboljšanja, istraživanje pokazuje da je homofobija i dalje rasprostranjena na nekoliko glavnih računa u društvu, kao što je da 57% veruje da je homoseksualnost bolest. Preko 2/3 ispitanika smatra da bi trebalo dozvoliti održavanje mirnih [[Parada ponosa|marševa ponosa]] u Beogradu.<ref name="CRD2020">{{Cite web |url=https://crd.org/2021/04/02/poll-finds-serbia-is-ready-for-law-on-same-sex-union/|title=Serbia is Ready for Law on Same Sex Union, Poll Finds Strong Support for LGBTI+ Rights|access-date=2022-06-30}}</ref> Istraživanje je pokazalo da su mlađi od 29 godina najpolarizovanija grupa ispitanih, te u toj grupi ima najviše onih koji si se pridružili [[Parada ponosa|paradi ponosa]], ali i najviše onih koji bi bili spremni na nasilje protiv učesnika parade. Dve petine građana koji lično poznaju osobu različite seksualne orijentacije imaju pozitivan stav prema toj populaciji, što je 4 puta više od proseka, dok među onima koji posredno poznaju ili misle da poznaju LGBT+ osobu ima više onih sa negativnim stavovima i želja za interakcijom je ispod proseka.<ref name="cesid">{{cite web |url=http://www.cesid.rs/wp-content/uploads/2021/09/CeSID_Srpski.pdf |title=KA BOLJEM RAZUMEVANJU PRAVA LGBTI OSOBA I NJIHOVE POZICIJE U DRUŠTVU |year= |website=cesid.rs |publisher=[[Centar za slobodne izbore i demokratiju|CESID]] |access-date=2022-08-15}}</ref> Podršku LGBT+ populaciji i pozitivna osećanja prema LGBT+ populaciji iznad proseka u Srbiji imaju:<ref name="cesid" /> * Oni koji su religiozni ali se ne slažu sa svim što njihova religija propoveda i oni koji nisu religiozni ali nemaju ništa protiv religije * Žene * Osobe mlađe od 40 godina * Fakultetski obrazovani * Korisnici društvenih mreža, naročito Tvitera i Tiktoka * Stanovnici urbanih sredina u Vojvodini i Beogradu * Srbi (u odnosu na pripadnike drugih nacija) Otpor prema LGBT+ populaciji postaje veći što je testirani odnos bliži ispitaniku (najmanji otpor kao sunarodnik, najveći kao član porodice).<ref name="cesid" /> Više od 87% LGBT+ žrtava nasilja nema nikakvu informaciju da je po njihovoj prijavi policiji išta urađeno.<ref name="cesid" /> {| class="wikitable plainrowheaders" |- |+Mišljenja i iskustva LGBT+ osoba |- ! rowspan="2" | Pitanje ili tema<ref name="cesid" /> ! colspan="2" | <small>% ispitanih koji su rekli „da”</small> |- ! 2020. ! 2018. |- ! scope="row" | Republika Srbija ne vodi računa o LGBT+ građanima | 77% | 78% |- ! scope="row" | Doživeli ste emotivno nasilje | 56% | 64% |- ! scope="row" | Doživeli ste fizičko nasilje | 8% | 8% |- ! scope="row" | Doživeli ste seksualno nasilje{{efn|U upitniku iz 2020. je pojašnjeno šta sve spada pod seksualno nasilje, dok u onom iz 2018. nije.}} | 14% | 7% |- ! scope="row" | U prethodnih godinu dana ste bili izloženi diskriminaciji | 46% | 67% |- ! scope="row" | Ne osećate se slobodnim da ispoljavate svoj LGBT+ identitet | 48% | / |} ==== Bogardusova skala socijalne distance ==== [[Skala socijalne distance|Bogardusova skala socijalne distance]] je skala koju je konstruisao Bogardus za ispitivanje i merenje dimenzije socijalne distance, definisane kao stepen spremnosti pojedinca da prihvati određenu vrstu socijalnih odnosa sa tipičnim pripadnikom neke socijalne grupe.<ref name="cesid" /> {| class="wikitable plainrowheaders" |- |+Spremnost građana na kontakt sa pripadnicima LGBT+ populacije<ref name="cesid" /> |- ! rowspan="2" | Spremnost da pripadnik LGBTI populacije... ! colspan="3" | <small>% ispitanih koji su rekli „da”</small> |- ! 2021. ! 2010. ! 2008. |- ! scope="row" | ...živi u Vašoj državi, da Vam je sunarodnik | 67% || 53% || 52% |- ! scope="row" | ...bude Vaš komšija ili sugrađanin | 62% || 46% || 47% |- ! scope="row" | ...Vam bude saradnik na poslu | 59% || 40% || 38% |- ! scope="row" | ...bude nastavnik ili vaspitač Vašoj deci | 33% || 18% || 14% |- ! scope="row" | ...se s njim/njom družite i posećujete | 44% || 27% || 24% |- ! scope="row" | ...Vam bude šef na poslu | 47% || 32% || 30% |- ! scope="row" | ...ima rukovodeći položaj u Vašoj državi | 44% || 28% || 23% |- ! scope="row" | ...budete u srodstvu/da bude član Vaše porodice | 28% || 22% || 17% |} ==== Istopolni brakovi i istopolne zajednice ==== {{Glavni članak|Priznavanje istopolnih zajednica u Srbiji#Javno mnjenje|l1=Javno mnjenje o istopolnim partnerstvima u Srbiji}} ==== Usvajanje ==== Anketa centra E8 iz 2018. pokazala je da žene češće podržavaju usvajanje od strane homoseksualnih muškaraca nego muškaraci.<ref name="E8" /> {| class="wikitable plainrowheaders" |- |+Podrška usvajanju dece od strane LGBT+ osoba |- ! scope="col" | Organizacija ! scope="col" | Godina ! scope="col" | Pitanje ili tema ! scope="col" | Da ! scope="col" | Ne |- ! scope="row" rowspan="2" style="text-align:center;" | E8<ref name="E8" /> | rowspan="3" | 2018. | Homoseksualnim muškarcima bi trebalo da bude dozvoljeno da usvajaju decu (pitani su muškarci) | 11% | 77,5% |- | Homoseksualnim muškarcima bi trebalo da bude dozvoljeno da usvajaju decu (pitane su žene) | 19,8% | 63,6% |- ! scope="row" style="text-align:center;" | Udruženje za jednaka prava<ref name="2018prava" /> | LGBT+ osobama treba da bude dozvoljeno da usvajaju decu | / | 90% |- ! scope="row" style="text-align:center;" | [[Civil Rights Defenders]]<ref name="CRD2020" /><ref name="CRD2020Poll">{{Cite web |url=https://crd.org/wp-content/uploads/2021/04/ENGLESKA-VERZIJA-1.pdf |title=Attitudes towards LGBTI+ rights and issues in Serbia |date=2020 |work=[[Civil Rights Defenders]] |access-date=2023-08-24}}</ref> | rowspan="6" | 2020. | Pravo LGBTI+ osoba na usvajanje dece | 22,5% | / |} ==== Transrodnost ==== Prema istraživanju [[Ipsos]]a iz 2018, u Srbiji, većina ljudi smatra da Srbija postaje tolerantnija prema transrodnim osobama (69%), da transrodnim osobama treba da bude dozvoljena operacije promene pola (64%), da se nije otišlo predaleko sa dozvoljavanjem trans osobama da se prezentuju i žive kao pol svog izbora (56%), da trans osobe nemaju fizički invaliditet (55%), da su trans osobe hrabre (54%), da ne čine greh (54%), da su transrodne osobe prirodna pojava (49%) i da vlast treba da štiti transrodne osobe od diskriminacije (61%).<ref name="IpsosTrans" /> Mišljenja su podeljena po pitanju da li transrodne osobe imaju neku vrstu mentalne bolesti, koji toalet trans osoba treba da koristi, o brizi o izlaganju dece transrodnim osobama, da li trans osobama treba da bude dozvoljeno služenje vojnog roka i o tome da li država treba da još više radi na zaštiti trans osoba.<ref name="IpsosTrans" /> Većina takođe misli da trans osobama ne treba da bude dozvoljeno da usvajaju (65%) i rađaju ili začinju decu (50%), ne misle da trans osobe imaju „posebne duhovne darove” (51%), ne misle da trans osobe imaju posebno mesto u društvu (50%), smatraju da trans osobe krše tradicije kulture Srbije (50%) i ne misle da im treba dozvoliti brak sa osobom istog pola po rođenju (47%).<ref name="IpsosTrans" /> {| class="wikitable plainrowheaders" |- |+Stavovi o transrodnim osobama i pravima |- ! scope="col" | Organizacija ! scope="col" | Datum ! scope="col" | Tema ili pitanje ! scope="col" | Da ! scope="col" | Ne ! scope="col" | Ne znam |- ! scope="row" rowspan="2" | [[Međunarodna lezbijska, gej, biseksualna, trans i interseks asocijacija|ILGA]]<ref name="ILGA" /> | rowspan="2" | 2017. | Podržavate zaštitu trans osoba od diskriminacije na radnom mestu | 65% | / | / |- | Dozvoliti promenu pola | 51% | / | / |- ! scope="row" rowspan="19" | {{ill|Ipsos|en|Ipsos}}<ref name="IpsosTrans">{{cite web |url=https://www.ipsos.com/sites/default/files/ct/news/documents/2018-01/ipsos_report-transgender_global_data-2018.pdf |title=Global Attitudes Toward Transgender People |date=2018 |work=[[Ipsos]] |access-date=2023-08-04}}</ref> | rowspan="19" | Januar 2018. | Transrodne osobe su hrabre | 54% | 32% | 14% |- | Transrodne osobe su prirodna pojava | 49% | 39% | 12% |- | Transrodne osobe imaju neku vrstu mentalne bolesti | 44% | 43% | 13% |- | Transrodne osobe imaju neku vrstu fizičkog invaliditeta | 30% | 52% | 18% |- | Transrodne osobe imaju posebne duhovne darove | 16% | 51% | 33% |- | Transrodne osobe čine greh | 27% | 54% | 20% |- | Naša država postaje tolerantnija prema transrodnim osobama | 69% | 23% | 8% |- | Želim da naša država radi više da podrži i zaštiti transrodne osobe | 48% | 43% | 9% |- | Brinem o izlaganju dece transrodnim osobama | 50% | 41% | 9% |- | Transrodne osobe imaju posebno mesto u društvu | 29% | 50% | 21% |- | Transrodne osobe krše tradicije moje kulture | 50% | 42% | 8% |- | Društvo je preteralo u dozvoljavanju ljudima da se oblače i žive kao jedan pol iako su se rodili kao drugi | 30% | 56% | 14% |- | Vlada treba da zaštiti transrodne osobe od diskriminacije | 61% | 28% | 12% |- | Transrodnim osobama treba da budu dozvoljene operacije kako bi se njihovo telo uklapalo sa njihovim identitetom | 64% | 25% | 11% |- | Transrodnim osobama treba da bude dozvoljeno da se venčaju sa osobom istog pola po rođenju | 38% | 47% | 11% |- | Transrodnim osobama treba da bude dozvoljeno da služe u vojsci | 48% | 40% | 13% |- | Transrodnim osobama treba da bude dozvoljeno da začinju ili rađaju decu (ako su biološki u sposobnosti da isto i urade) | 38% | 50% | 12% |- | Transrodnim osobama treba da bude dozvoljeno da usvajaju decu | 26% | 65% | 9% |- | Transrodnim osobama treba da bude dozvoljeno da koriste toalet pola sa kojim se identifikuju | 38% | 44% | 18% |} {| class="wikitable plainrowheaders" |- |+Ispitno telo iz prethodne ankete |- ! rowspan="2" scope="col" | Organizacija ! rowspan="2"scope="col" | Datum ! scope="col" colspan="6" | Procenat ispitanika koji je odgovorio sa: |- !Viđao/la sam ovakve ljude, ali ih ne poznajem lično !Retko ili nikad nisam viđao/la ovakve ljude !Imam ovakve poznanike !Imam ovakve prijatelje/porodicu !Ja sam ovakav/va !Ne znam |- ! scope="row" rowspan="2" | {{ill|Ipsos|en|Ipsos}}<ref name="IpsosTrans" /> | 2017. | 46% | 40% | 13% | 0% | 0% | 3% |} ==== Ostalo ==== {{Color box|navajowhite|{{dagger}}|border=darkgray}} pitanja postavljena LGBT+ osobama {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | Organizacija ! scope="col" | Datum ! scope="col" | Tema ili pitanje ! scope="col" | Da ! scope="col" | Ne |- ! scope="row" rowspan="2" | -{LGBTI Era}-<ref name="Tabela1"/> | rowspan="2" | Mart 2008. | Homoseksualnost je bolest | 70% | / |- | Parade ponosa ne treba da se održavaju || 75% || / |- ! scope="row" | [[Poverenik za zaštitu ravnopravnosti]]<ref name="Tabela1" /> | 2012. | Homoseksualnost je bolest | 48% | / |- ! scope="row" rowspan="2" | -{NDI}-<ref name="Tabela1" /> | rowspan="2" | 2015. |bgcolor="navajowhite"| Diskriminisani ste na osnovu seksualne orijentacije{{dagger}} | 51% | / |- | Pokušali biste da pronađete lek za svoje neheteroseksualno dete | 48% | / |- ! scope="row" rowspan="4" | [[Međunarodna lezbijska, gej, biseksualna, trans i interseks asocijacija|ILGA]]<ref name="ILGA" /> | rowspan="4" | 2017. | Podržavate jednaka prava | 59% | 24% |- | Podržavate zaštitu gej osoba od diskriminacije na radnom mestu | 64% | / |- | Prihvatili biste gej komšiju | >50% | / |- | Ljude u istopolnim vezama treba optužiti kao kriminalce | 21% | 55% |- ! scope="row" rowspan="3" | Udruženje za jednaka prava<ref name="2018prava" /> | rowspan="3"| 2018. | Prekinuli biste kontakt sa nekim kad bi saznali da su LGBT+ | 26% | / |- | Homoseksualnost je bolest | 38% | / |- | Pokušali biste da izlečite LGBT+ dete | 48% | / |- ! scope="row" rowspan="2"| [[Civil Rights Defenders]]<ref name="CRD2020" /><ref name="CRD2020Poll" /> | rowspan="2"| 2020. | Homoseksualnost je bolest | 57% | / |- | Treba dozvoliti održavanje parade ponosa u Beogradu | 68% | / |} == Povezano == * [[Poverenik za zaštitu ravnopravnosti]] * [[Zakon o zabrani diskriminacije (Srbija)]] * [[Beogradska parada ponosa]] * [[Da se zna!]] * [[Beograd prajd]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{cite book |ref=harv |last1=Burmaz |first1=Branko V. |last2= |first2=|year=2017 |url=http://nardus.mpn.gov.rs/handle/123456789/8936 |title=Arhitektonski model kvir prostora: studija slučaja Beograda (doktorska disertacija) |publisher= Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu |location=[[Beograd]] |isbn=}} * {{cite book |url=https://www.academia.edu/25055464/Between_Us_Untold_Stories_of_Gay_and_Lesbian_Lives_Me%C4%91u_nama_neispri%C4%8Dane_pri%C4%8De_gej_i_lezbejskih_%C5%BEivota |title=MEĐU NAMA: Neispričane priče gej i lezbejskih života - ''zbornik tekstova'' |editor1=Blagojević; Jelisaveta |editor2= Dimitrijević; Olga |editor3=Stolić; Ana |editor4=Đurić; Dubravka |editor5=Lončarević; Katarina |editor6=Ivanović; Zorica |editor7=Radmanović; Mane |editor8=Popović; Tatjana |editor9=Savanović; Aleksandra |editor10=Knežević; Nenad |last1=Sabo |first1=Adriana |last2=Vuletić |first2=Aleksandra |last3=Stolić |first3=Ana |last4=Burmaz |first4=Branko |last5=Zec |first5=Dejan |last6=Duišin |first6=Dragana |last7=Stojanović |first7=Dragana |last8=Đurić |first8=Dubravka |last9=Maljković |first9=Dušan |last10=Erdei |first10=Ildiko |last11=Barišić |first11=Jasmina |last12=Petrović |first12=Jelena |last13=Višnjić |first13=Jelena |last14=Blagojević |first14=Jelisaveta |last15=Lončarević |first15=Katarina |last16=Radulović |first16=Lidija |last17=Kapetanović |first17=Milorad |last18=Jovanović |first18=Nebojša |last19=Savić |first19=Nebojša |last20=Knežević |first20=Nenad |last21=Dimitrijević |first21=Olga |last22=Dimitrov |first22=Slavčo |last23=Gočanin |first23=Sonja |last24=Bojanin |first24=Stanoje |last25=Kalinić |first25=Tanja |last26=Bjeličić |first26=Vladimir |last27=Jovanović |first27=Vladimir |last28=Ivanović |first28=Zorica |year=2014 |website=korak-hapi-step.eu |publisher=Hartefakt Fond za Andrej Nosov |location=[[Beograd]] |access-date=2022-07-15 |isbn=978-86-914281-4-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929061115/https://www.academia.edu/25055464/Between_Us_Untold_Stories_of_Gay_and_Lesbian_Lives_Me%C4%91u_nama_neispri%C4%8Dane_pri%C4%8De_gej_i_lezbejskih_%C5%BEivota |archive-date=2022-09-29}} == Vanjske veze == {{Commonscat|LGBT in Serbia}} * [http://www.gay-serbia.com <span lang="en">Gay-Serbia.com</span>] * [https://gayecho.com/news/ <span lang="en">Gay Echo</span>], ranije poznat kao Kvirija (<span lang="en">Queeria</span>) * [http://www.optimist.rs Optimist LGBT+ magazin] * [http://szmlmbt.blogspot.com <span lang="hu">Szerbiai Magyar LMBT Csoport</span>], mađarska LGBT+ zajednica u Srbiji {{LGBT prava u Evropi}} [[Kategorija:LGBT prava po državama|Srbija]] [[Kategorija:Ljudska prava u Srbiji|LGBT]] [[Kategorija:Društvo u Srbiji|LGBT]] [[Kategorija:LGBT u Srbiji| ]] [[Kategorija:LGBT prava u Evropi|Srbiji]] qxg3s15fmnscp0hu1b197s8fca7jp7n Šablon:Evropsko vijeće 10 56536 42589950 41654484 2026-05-09T13:59:58Z Edgar Allan Poe 29250 42589950 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Evropski savjet |title = [[Evropski savjet]] |bodyclass = hlist |above = *[[Popis sastanaka Evropskog savjeta|Popis sastanaka]] ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 1998|'98]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 1999|'99]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2000|'00]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2001|'01]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2002|'02]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2003|'03]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu između januara i aprila 2004.|'04 (jan–apr)]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu između maja i decembra 2004.|'04 (may–dec)]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2005|'05]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2006|'06]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2007|'07]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2008|'08]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2009|'09]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2010|'10]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2011|'11]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2012|'12]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu između januara i juna 2013|'13 (jan–jun)]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu između jula i decembra 2013|'13 (jul–dec)]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2014|'14]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2015|'15]]}} | image = <!-- Commented out: [[File:New European Council - Consilium Logo.png|x50px]] --> | imageleft = <!-- Commented out: [[File:New European Council - Consilium Logo.png|x50px]] --> | list1 = * {{flagicon|Evropska unija}} [[Charles Michel|Michel]] ('''[[predsjednik Evropskog savjeta]]''') * {{flagicon|Evropska unija}} [[Ursula von der Leyen|Von der Leyen]] ([[predsjednik Evropske komisije]]) * {{Nowrap|{{flagicon|Austrija}} [[Sebastian Kurz|Kurz]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Belgija}} [[Sophie Wilmès|Wilmès]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Bugarska}} [[Bojko Borisov|Borisov]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Cipar}} [[Nicos Anastasiades|Anastasiades]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Češka}} [[Andrej Babiš|Babiš]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Danska}} [[Mette Frederiksen|Frederiksen]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Estonija}} [[Jüri Ratas|Ratas]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Finska}} [[Sanna Marin|Marin]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Francuska}} [[Emmanuel Macron|Macron]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Hrvatska}} [[Andrej Plenković|Plenković]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Grčka}} [[Kirijakos Micotakis|Micotakis]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Irska}} [[Leo Varadkar|Varadkar]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Italija}} [[Giuseppe Conte|Conte]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Latvija}} [[Arturs Krišjānis Kariņš|Kariņš]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Litva}} [[Gitanas Nausėda|Nausėda]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Luksemburg}} [[Xavier Bettel|Bettel]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Mađarska}} [[Péter Magyar|Magyar]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Malta}} [[Robert Abela|Abela]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Nizozemska}} [[Mark Rutte|Rutte]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Njemačka}} [[Angela Merkel|Merkel]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Poljska}} [[Donald Tusk|Tusk]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Portugal}} [[António Costa|Costa]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Rumunjska}} [[Klaus Iohannis|Iohannis]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Slovačka}} [[Peter Pellegrini|Pellegrini]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Slovenija}} [[Marjan Šarec|Šarec]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Španija}} [[Pedro Sánchez|Sánchez]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Švedska}} [[Stefan Löfven|Löfven]]}} }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni za EU]] </noinclude> ouevj240684ta9zh6jzf07cjgl5pcfv 42589951 42589950 2026-05-09T14:04:37Z Edgar Allan Poe 29250 42589951 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Evropski savjet |title = [[Evropski savjet]] |bodyclass = hlist |above = *[[Popis sastanaka Evropskog savjeta|Popis sastanaka]] ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 1998|'98]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 1999|'99]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2000|'00]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2001|'01]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2002|'02]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2003|'03]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu između januara i aprila 2004.|'04 (jan–apr)]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu između maja i decembra 2004.|'04 (may–dec)]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2005|'05]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2006|'06]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2007|'07]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2008|'08]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2009|'09]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2010|'10]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2011|'11]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2012|'12]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu između januara i juna 2013|'13 (jan–jun)]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu između jula i decembra 2013|'13 (jul–dec)]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2014|'14]]}} ** {{small|[[Stranke u Evropskom savjetu 2015|'15]]}} | image = <!-- Commented out: [[File:New European Council - Consilium Logo.png|x50px]] --> | imageleft = <!-- Commented out: [[File:New European Council - Consilium Logo.png|x50px]] --> | list1 = * {{flagicon|Evropska unija}} [[António Costa|Costa]] ('''[[predsjednik Evropskog savjeta]]''') * {{flagicon|Evropska unija}} [[Ursula von der Leyen|Von der Leyen]] ([[predsjednik Evropske komisije|predsjednica Evropske komisije]]) * {{Nowrap|{{flagicon|Austrija}} [[Christian Stocker|Stocker]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Belgija}} [[Bart De Wever|De Wever]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Bugarska}} [[Rumen Radev|Radev]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Cipar}} [[Nikos Hristodulidis|Hristodulidis]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Češka}} [[Andrej Babiš|Babiš]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Danska}} [[Mette Frederiksen|Frederiksen]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Estonija}} [[Kristen Michal|Michal]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Finska}} [[Petteri Orpo|Orpo]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Francuska}} [[Emmanuel Macron|Macron]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Hrvatska}} [[Andrej Plenković|Plenković]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Grčka}} [[Kirijakos Micotakis|Micotakis]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Irska}} [[Micheál Martin|Martin]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Italija}} [[Giorgia Meloni|Meloni]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Latvija}} [[Evika Siliņa|Siliņa]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Litva}} [[Gitanas Nausėda|Nausėda]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Luksemburg}} [[Luc Frieden|Frieden]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Mađarska}} [[Péter Magyar|Magyar]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Malta}} [[Robert Abela|Abela]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Nizozemska}} [[Rob Jetten|Jetten]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Njemačka}} [[Friedrich Merz|Merz]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Poljska}} [[Donald Tusk|Tusk]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Portugal}} [[Luís Montenegro|Montenegro]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Rumunjska}} [[Nicușor Dan|Dan]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Slovačka}} [[Robert Fico|Fico]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Slovenija}} [[Robert Golob|Golob]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Španija}} [[Pedro Sánchez|Sánchez]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Švedska}} [[Ulf Kristerssonn|Kristerssonn]]}} }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni za EU]] </noinclude> idghvwlzdt3ovhg4gcz4dpetutdugxr 42589952 42589951 2026-05-09T14:05:16Z Edgar Allan Poe 29250 42589952 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Evropski savjet |title = [[Evropski savjet]] |bodyclass = hlist |above = | image = <!-- Commented out: [[File:New European Council - Consilium Logo.png|x50px]] --> | imageleft = <!-- Commented out: [[File:New European Council - Consilium Logo.png|x50px]] --> | list1 = * {{flagicon|Evropska unija}} [[António Costa|Costa]] ('''[[predsjednik Evropskog savjeta]]''') * {{flagicon|Evropska unija}} [[Ursula von der Leyen|Von der Leyen]] ([[predsjednik Evropske komisije|predsjednica Evropske komisije]]) * {{Nowrap|{{flagicon|Austrija}} [[Christian Stocker|Stocker]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Belgija}} [[Bart De Wever|De Wever]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Bugarska}} [[Rumen Radev|Radev]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Cipar}} [[Nikos Hristodulidis|Hristodulidis]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Češka}} [[Andrej Babiš|Babiš]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Danska}} [[Mette Frederiksen|Frederiksen]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Estonija}} [[Kristen Michal|Michal]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Finska}} [[Petteri Orpo|Orpo]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Francuska}} [[Emmanuel Macron|Macron]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Hrvatska}} [[Andrej Plenković|Plenković]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Grčka}} [[Kirijakos Micotakis|Micotakis]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Irska}} [[Micheál Martin|Martin]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Italija}} [[Giorgia Meloni|Meloni]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Latvija}} [[Evika Siliņa|Siliņa]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Litva}} [[Gitanas Nausėda|Nausėda]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Luksemburg}} [[Luc Frieden|Frieden]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Mađarska}} [[Péter Magyar|Magyar]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Malta}} [[Robert Abela|Abela]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Nizozemska}} [[Rob Jetten|Jetten]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Njemačka}} [[Friedrich Merz|Merz]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Poljska}} [[Donald Tusk|Tusk]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Portugal}} [[Luís Montenegro|Montenegro]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Rumunjska}} [[Nicușor Dan|Dan]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Slovačka}} [[Robert Fico|Fico]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Slovenija}} [[Robert Golob|Golob]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Španija}} [[Pedro Sánchez|Sánchez]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Švedska}} [[Ulf Kristerssonn|Kristerssonn]]}} }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni za EU]] </noinclude> 8uzq7s0kjxs43okdqkng5xlddxkgigr 42590083 42589952 2026-05-09T18:59:33Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Evropski savjet]] na [[Šablon:Evropsko vijeće]] 42589952 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Evropski savjet |title = [[Evropski savjet]] |bodyclass = hlist |above = | image = <!-- Commented out: [[File:New European Council - Consilium Logo.png|x50px]] --> | imageleft = <!-- Commented out: [[File:New European Council - Consilium Logo.png|x50px]] --> | list1 = * {{flagicon|Evropska unija}} [[António Costa|Costa]] ('''[[predsjednik Evropskog savjeta]]''') * {{flagicon|Evropska unija}} [[Ursula von der Leyen|Von der Leyen]] ([[predsjednik Evropske komisije|predsjednica Evropske komisije]]) * {{Nowrap|{{flagicon|Austrija}} [[Christian Stocker|Stocker]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Belgija}} [[Bart De Wever|De Wever]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Bugarska}} [[Rumen Radev|Radev]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Cipar}} [[Nikos Hristodulidis|Hristodulidis]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Češka}} [[Andrej Babiš|Babiš]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Danska}} [[Mette Frederiksen|Frederiksen]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Estonija}} [[Kristen Michal|Michal]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Finska}} [[Petteri Orpo|Orpo]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Francuska}} [[Emmanuel Macron|Macron]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Hrvatska}} [[Andrej Plenković|Plenković]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Grčka}} [[Kirijakos Micotakis|Micotakis]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Irska}} [[Micheál Martin|Martin]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Italija}} [[Giorgia Meloni|Meloni]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Latvija}} [[Evika Siliņa|Siliņa]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Litva}} [[Gitanas Nausėda|Nausėda]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Luksemburg}} [[Luc Frieden|Frieden]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Mađarska}} [[Péter Magyar|Magyar]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Malta}} [[Robert Abela|Abela]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Nizozemska}} [[Rob Jetten|Jetten]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Njemačka}} [[Friedrich Merz|Merz]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Poljska}} [[Donald Tusk|Tusk]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Portugal}} [[Luís Montenegro|Montenegro]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Rumunjska}} [[Nicușor Dan|Dan]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Slovačka}} [[Robert Fico|Fico]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Slovenija}} [[Robert Golob|Golob]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Španija}} [[Pedro Sánchez|Sánchez]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Švedska}} [[Ulf Kristerssonn|Kristerssonn]]}} }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni za EU]] </noinclude> 8uzq7s0kjxs43okdqkng5xlddxkgigr 42590086 42590083 2026-05-09T19:01:02Z Aca 108187 [[WP:2:1]] 42590086 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Evropsko vijeće |title = [[Evropsko vijeće]] |bodyclass = hlist |above = | image = <!-- Commented out: [[File:New European Council - Consilium Logo.png|x50px]] --> | imageleft = <!-- Commented out: [[File:New European Council - Consilium Logo.png|x50px]] --> | list1 = * {{flagicon|Evropska unija}} [[António Costa|Costa]] ('''[[predsjednik Evropskog vijeća]]''') * {{flagicon|Evropska unija}} [[Ursula von der Leyen|Von der Leyen]] ([[predsjednik Evropske komisije|predsjednica Evropske komisije]]) * {{Nowrap|{{flagicon|Austrija}} [[Christian Stocker|Stocker]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Belgija}} [[Bart De Wever|De Wever]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Bugarska}} [[Rumen Radev|Radev]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Cipar}} [[Nikos Hristodulidis|Hristodulidis]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Češka}} [[Andrej Babiš|Babiš]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Danska}} [[Mette Frederiksen|Frederiksen]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Estonija}} [[Kristen Michal|Michal]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Finska}} [[Petteri Orpo|Orpo]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Francuska}} [[Emmanuel Macron|Macron]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Hrvatska}} [[Andrej Plenković|Plenković]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Grčka}} [[Kirijakos Micotakis|Micotakis]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Irska}} [[Micheál Martin|Martin]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Italija}} [[Giorgia Meloni|Meloni]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Latvija}} [[Evika Siliņa|Siliņa]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Litva}} [[Gitanas Nausėda|Nausėda]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Luksemburg}} [[Luc Frieden|Frieden]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Mađarska}} [[Péter Magyar|Magyar]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Malta}} [[Robert Abela|Abela]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Nizozemska}} [[Rob Jetten|Jetten]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Njemačka}} [[Friedrich Merz|Merz]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Poljska}} [[Donald Tusk|Tusk]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Portugal}} [[Luís Montenegro|Montenegro]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Rumunjska}} [[Nicușor Dan|Dan]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Slovačka}} [[Robert Fico|Fico]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Slovenija}} [[Robert Golob|Golob]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Španija}} [[Pedro Sánchez|Sánchez]]}} * {{Nowrap|{{flagicon|Švedska}} [[Ulf Kristerssonn|Kristerssonn]]}} }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni za EU]] </noinclude> tj811vr8ixfas0x9f7fm7purpeg7856 Šablon:Premijeri Mađarske 10 57553 42589944 6185067 2026-05-09T13:54:25Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Šablon:Mađarski premijeri]] na [[Šablon:Premijeri Mađarske]] 6185067 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name=Mađarski premijeri |state=autocollapse |title=[[Premijer Mađarske]] od 1867. |groupstyle=width:120px; |group1=[[Austro-Ugarska|Kraljevina Ugarska]] |list1=[[Gyula Andrássy|Andrássy]]{{·}} [[Menyhért Lónyay|Lónyay]]{{·}} [[József Szlávy|Szlávy]]{{·}} [[István Bittó|Bittó]]{{·}} [[Béla Wenckheim|Wenckheim]]{{·}} [[Kálmán Tisza|K.&nbsp;Tisza]]{{·}} [[Gyula Szapáry|Szapáry]]{{·}} [[Sándor Wekerle|Wekerle]]{{·}} [[Dezső Bánffy|Bánffy]]{{·}} [[Kálmán Széll|Széll]]{{·}} [[Károly Khuen-Héderváry|Khuen-Héderváry]]{{·}} [[István Tisza|I.&nbsp;Tisza]]{{·}} [[Géza Fejérváry|Fejérváry]]{{·}} [[Sándor Wekerle|Wekerle]]{{·}} [[Károly Khuen-Héderváry|Khuen-Héderváry]]{{·}} [[László Lukács|Lukács]]{{·}} [[István Tisza|I.&nbsp;Tisza]]{{·}} [[Móric Esterházy|Esterházy]]{{·}} [[Sándor Wekerle|Wekerle]]{{·}} [[János Hadik|Hadik]] |group2=Tranzicijski period |list2=[[Mihály Károlyi|M. Károlyi]]{{·}} [[Dénes Berinkey|Berinkey]]{{·}} [[Sándor Garbai|Garbai]]{{·}} [[Antal Dovcsák|Dovcsák]]{{·}} [[Gyula Peidl|Peidl]] (<small>opozicija: [[Gyula Károlyi|G. Károlyi]]{{·}} [[Dezső Pattantyús-Ábrahám|Pattantyús-Ábrahám]]</small>){{·}} [[István Friedrich|Friedrich]]{{·}} [[Károly Huszár|Huszár]] |group3=[[Mađarska između dva svjetska rata|Regentstvo]] |list3=[[Sándor Simonyi-Semadam|Simonyi-Semadam]]{{·}} [[Pál Teleki|Teleki]]{{·}} [[István Bethlen|Bethlen]]{{·}} [[Gyula Károlyi|G. Károlyi]]{{·}} [[Gyula Gömbös|Gömbös]]{{·}} [[Kálmán Darányi|Darányi]]{{·}} [[Béla Imrédy|Imrédy]]{{·}} [[Pál Teleki|Teleki]]{{·}} [[László Bárdossy|Bárdossy]]{{·}} [[Miklós Kállay|Kállay]]{{·}} [[Döme Sztójay|Sztójay]]{{·}} [[Géza Lakatos|Lakatos]] |group4=Tranzicijski period |list4=[[Ferenc Szálasi|Szálasi]]{{·}} [[Béla Miklós|Miklós]]{{·}} [[Zoltán Tildy|Tildy]] {{·}} [[Ferenc Nagy|F.&nbsp;Nagy]]{{·}} [[Lajos Dinnyés|Dinnyés]] |group5=[[Narodna Republika Mađarska|Komunistička Mađarska]] |list5=[[István Dobi|Dobi]]{{·}} [[Mátyás Rákosi|Rákosi]]{{·}} [[Imre Nagy|I.&nbsp;Nagy]]{{·}} [[András Hegedüs|Hegedüs]]{{·}} [[Imre Nagy|(I.&nbsp;Nagy)]]{{·}} [[János Kádár|Kádár]]{{·}} [[Ferenc Münnich|Münnich]]{{·}} [[János Kádár|Kádár]]{{·}} [[Gyula Kállai|Kállai]]{{·}} [[Jenő Fock|Fock]]{{·}} [[György Lázár|Lázár]]{{·}} [[Károly Grósz|Grósz]]{{·}} [[Miklós Németh|Németh]] |group6=[[Mađarska|Republika Mađarska]] |list6=[[József Antall|Antall]]{{·}} [[Péter Boross|Boross]]{{·}} [[Gyula Horn|Horn]]{{·}} [[Viktor Orbán|Orbán]]{{·}} [[Péter Medgyessy|Medgyessy]]{{·}} [[Ferenc Gyurcsány|Gyurcsány]]{{·}} [[Gordon Bajnai|Bajnai]]{{·}} [[Viktor Orbán|Orbán]] |group7=[[Mađarska]] |list7=[[Viktor Orbán|Orbán]] }}<noinclude> [[Kategorija:Mađarski šabloni|Premijeri]] [[Kategorija:Šabloni za političke vođe]] </noinclude> 204x8k8zuivibjdughnnfbxhbjnkale 42589947 42589944 2026-05-09T13:58:34Z Edgar Allan Poe 29250 42589947 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Premijeri Mađarske | title = [[Premijer Mađarske|Premijeri Mađarske]] | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | above = * [[Lista premijera Mađarske|Lista]] | group1 = [[Mađarska revolucija 1848.|Revolucija 1848.]] | list1 = * [[Lajos Batthyány|Batthyány]] * {{small|([[Ádám Récsey|Récsey]])}} * [[Lajos Kossuth|Kossuth]] * [[Bertalan Szemere|Szemere]] | group2 = [[Zemlje Krune Svetog Stjepana|Kraljevina (1867–1918)]] | list2 = * [[Gyula Andrássy|Andrássy]] * [[Menyhért Lónyay|Lónyay]] * [[József Szlávy|Szlávy]] * [[István Bittó|Bittó]] * [[Béla Wenckheim|Wenckheim]] * [[Kálmán Tisza|K. Tisza]] * [[Gyula Szapáry|Szapáry]] * [[Sándor Wekerle|Wekerle]] * [[Dezső Bánffy|Bánffy]] * [[Kálmán Széll|Széll]] * [[Károly Khuen-Héderváry|Khuen-Héderváry]] * [[István Tisza|I. Tisza]] * [[Géza Fejérváry|Fejérváry]] * [[Sándor Wekerle|Wekerle]] * [[Károly Khuen-Héderváry|Khuen-Héderváry]] * [[László Lukács|Lukács]] * [[István Tisza|I. Tisza]] * [[Móric Esterházy|Esterházy]] * [[Sándor Wekerle|Wekerle]] * [[János Hadik|Hadik]] | group3 = [[Prva Mađarska Republika|Prva Republika]] | list3 = * [[Mihály Károlyi|M. Károlyi]] * [[Dénes Berinkey|Berinkey]] | group4 = [[Mađarska Sovjetska Republika|Sovjetska Republika]] | list4 = * [[Sándor Garbai|Garbai]] * [[Gyula Peidl|Peidl]] ** {{small|osporio [[Gyula Károlyi|G. Károlyi]]}} ** {{small|[[Dezső Pattantyús-Ábrahám|Pattantyús-Ábrahám]]}} | group5 = [[Mađarska Republika (1919–1920)|Republika (1919–1920)]] | list5 = * [[István Friedrich|Friedrich]] * [[Károly Huszár|Huszár]] | group6 = [[Kraljevina Mađarska|Kraljevina (1920–1946)]] | list6 = * [[Sándor Simonyi-Semadam|Simonyi-Semadam]] * [[Pál Teleki|Teleki]] * [[István Bethlen|Bethlen]] * [[Gyula Károlyi|G. Károlyi]] * [[Gyula Gömbös|Gömbös]] * [[Kálmán Darányi|Darányi]] * [[Béla Imrédy|Imrédy]] * [[Pál Teleki|Teleki]] * ''[[Ferenc Keresztes-Fischer|Keresztes-Fischer]]'' * [[László Bárdossy|Bárdossy]] * ''[[Ferenc Keresztes-Fischer|Keresztes-Fischer]]'' * [[Miklós Kállay|Kállay]] * [[Döme Sztójay|Sztójay]] * [[Géza Lakatos|Lakatos]] * [[Ferenc Szálasi|Szálasi]] * [[Béla Miklós|Miklós]] * [[Zoltán Tildy|Tildy]] | group7 = [[Druga Mađarska Republika|Druga Republika]] | list7 = * ''[[Mátyás Rákosi|Rákosi]]'' * [[Ferenc Nagy|F. Nagy]] * ''[[Mátyás Rákosi|Rákosi]]'' * [[Lajos Dinnyés|Dinnyés]] * [[István Dobi|Dobi]] | group8 = [[Narodna Republika Mađarska|Narodna Republika]] | list8 = * [[István Dobi|Dobi]] * [[Mátyás Rákosi|Rákosi]] * [[Imre Nagy|I. Nagy]] * [[András Hegedüs|Hegedüs]] * [[Imre Nagy|I. Nagy]] * [[János Kádár|Kádár]] * [[Ferenc Münnich|Münnich]] * [[János Kádár|Kádár]] * [[Gyula Kállai|Kállai]] * [[Jenő Fock|Fock]] * [[György Lázár|Lázár]] * [[Károly Grósz|Grósz]] * [[Miklós Németh|Németh]] | group9 = [[Mađarska|Treća Republika]] | list9 = * ''[[Miklós Németh|Németh]]'' * [[József Antall|Antall]] * [[Péter Boross|Boross]] * [[Gyula Horn|Horn]] * [[Viktor Orbán|Orbán]] * [[Péter Medgyessy|Medgyessy]] * [[Ferenc Gyurcsány|Gyurcsány]] * [[Gordon Bajnai|Bajnai]] * [[Viktor Orbán|Orbán]] * [[Péter Magyar|Magyar]] | below = * ''Italik'' označava vršitelja dužnosti. }}<noinclude> [[Kategorija:Mađarski šabloni|Premijeri]] [[Kategorija:Šabloni za političke vođe]] </noinclude> eewxcguumjnto6terx0jfhcuswh35fn Kitera 0 57596 42590119 42350128 2026-05-09T21:09:44Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590119 wikitext text/x-wiki {{for|naselje u [[Francuska|Francuskoj]] u [[departman Jura|departmanu Jura]]|Kitira (Jura)}} '''Kitera''', takođe ''Kitira'' ({{Grčki1|Κύθηρα}}, {{jez-ita|Cerigo}}) je [[Grčka|grčko]] [[Grčka ostrva|ostrvo]] pred jugoistočnim špicom [[Peloponez|Peleponeza]] i nalazi se u sastavu [[Periferija Atika|periferije Atika]]. Ukupna površina ostrva iznosi 285&nbsp;km². Zbog nerazvijenosti ovog ostrva, većina stanovnika je uglavnom emigrirala, većinom u [[Australija|Australiju]]. Na ostrvu danas živi nešto više od 3400 ljudi, dok ih je 1864. godine bilo oko 14.500. Istorijski, dio je [[Jonska ostrva|jonskih ostrva]]. Koordinate: 36° 14′ 24′′ Sje.; 22° 59′ 12′′ Ist. == Historija == Prvi tragovi naseljavanja postoje još iz ranoeladskog perioda ([[2500. pne.|2500]]. - [[1900. pne.|1900. prije Hrista]]). [[Herodot]] je izvještavao, da su [[Feničani]] na ovom ostrvu uveli obožavanje boginje [[Afrodita|Afrodite]], ali za takvo nešto ne postoje arheološki dokazi. Vjerovatno je ova feničanska Afrodita bila identična [[Astarta|Astarti]], jednoj od boginja semitskih naroda. Veoma rano Kitera je dobila na značaju kroz trgovinu sa [[Purpur (farba)|purpurom]]. Postoje dokazi trgovine sa [[Egipat|Egiptom]] oko 2450. godine prije Hrista, sa [[Mesopotamija|Mesopotamijom]] od 1750. prije Hrista. [[Homer]] je označio Kiteru kao samostalno ostrvo. Kasnije, ona je pripadala [[Argos (grad)|Argosu]], a od sredine 6. vijeka prije Hrista osvojila ju je [[Sparta]]. Ovo ostrvo je imalo veoma važan strateški položaj pa se prilikom [[Peloponeski rat|peloponeskog rata]] vodila žestoka borba oko njega. U [[Srednji vek|srednjem vijeku]], kada je Kiteru osvojila [[Venecija]], na antičkom [[Akropolis]] sagrađen je grad Palihora (''Paliochora''), koji je na vrhuncu moći posjedovao ogromno bogatstvo. Iako su zidine ovoga grada izgledale kao neosvojive, pirat Barbarosa je osvojio i uništio grad [[1537]]. godine. U [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]] Kitera je (pored [[Kipar|Kipra]]) ostrvo [[Afrodita|Afrodite]]. Boginja ljubavi je tu rođena iz morske pjene i izašla na ostrvo. Uspomeni na ovaj mit slikar [[Antoan Vato]] (''Antoine Watteau'') je posvetio dvije svoje slike pod nazivom „Ukrcavanje za Kiteru“, a one se danas nalaze u [[Luvr]]u i gradskom muzeju u [[Berlin]]u. == Opštine == Sva naselja ovog ostrva spadaju pod opštinu Kitira. == Sela == [[Datoteka:Diakofti-port-200408.jpg |thumb|right|250px|Luka Diakofti - Kitera danas]] * [[Ajas Pelagija Kitera]], Luka * [[Ajos Ilias (Kitera)|Ajos Ilias]] * [[Antikitera]] na ostrvu Antikitera, nezavisna opština * [[Aroniadika]] * [[Avlemonas]] * [[Harhaliana]], na ostrvu Antikitera * [[Diakofti]], luka * [[Fracia]] * [[Frilijanika]] * [[Galaniana]], na ostrvu Antikitera * [[Gerakarja]] * [[Kalamos (Kitera)|Kalamos]] * [[Kapsali]] * [[Karavas]] * [[Karvunades]] * [[Keramoto]] * [[Kontolianika]] * Kitera Hora, glavno mjesto * [[Livadi]] lijep poslovni centar ostrva * [[Katuni]] * [[Logotetianika]] * [[Luriantianika]] * [[Milopotamos (Kitera)|Milopotamos]] * [[Mitata (Kitera)|Mitata]] * [[Picinianika]] * [[Potamos (Kitera)|Potamos]] * [[Statianika]] * [[Viaradika]] * [[Vuno]] == Mapa ostrva Kitera == * [http://www.kythera.gr/en/maps/index.php/ Ovdje] == Povezano == * [[Antikitera]] * [[Grčka ostrva]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Kythira}} * [http://www.kythira.info Informacije na tri jezika]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.visitkythera.com VisitKythera - The Tourist Information Website for Kythera Island] * [http://www.kythira.gr Vodič istorije i kulture ostrva Kitera] * [http://www.kythera-family.net Arhiva dokumenata ostrva Kitera]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.Kythera-Family.net Slike, video, podaci, sela, imena familija]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ucl.ac.uk/kip Arheološki, ekološki i istorijiski projekat o ostrvu i njegovim stanovnicima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090925020047/http://www.ucl.ac.uk/kip |date=2009-09-25 }} * [http://www.losttrails.com/pages/Hproject/Kythera/Kythera.html Foto-esej o arheologiji na ostrvu Kitera] {{Koordinate|36_14_24_N_22_59_12_E_type:isle_region:GR|36° 14′ 24′′ S., 22° 59′ 12′′ I.}} {{Grčka ostrva}} {{Grčke prefekture}} [[Kategorija:Jonska ostrva]] [[Kategorija:Otoci u Grčkoj]] dwsa63oyat87j2varblv4w1c4727321 Lefkada 0 58753 42590306 42550279 2026-05-10T09:25:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590306 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:LefkadaWW.jpg|thumb|right|300 px|Iz svemira]] [[Datoteka:Lefkada-2007.JPG|thumb|right|300 px|Tipičan pejzaž na ostrvu]] '''Lefkada''' ({{grčki1|Λευκάδα}}, [[italijanski jezik|ital.]] ''Santa Maura'') je [[Grčka ostrva|grčko ostrvo]] koje pripada grupi [[Periferija Jonska ostrva|Jonskih ostrva]]. U upravnoj podjeli [[Grčka|grčke]] Lefkada je zajedno sa nekoliko manjih okolnih ostrva čini [[Prefektura Lefkada|prefekturu Lefkada]]. Njavažnije i najveće mesto je istoimeni grad [[Lefkada (grad)|Lefkada]]. == Prirodni uslovi == Ukupna površina ostrva je preko 300&nbsp;km² (blizu 90% prefekture). Ostrvo je odvojeno od kopna uzanim [[tjesnac|moreuzom]], širokim oko 2&nbsp;km, danas premošćenim [[most]]om na baržama. Severno od Lefkade nalazi se [[Krf]], a južno [[Kefalonija]] i [[Itaka]]. Lefkada je uglavnom krševita i brdovita. Postoji i nekoliko malih plodnih dolina. Klima na ostrvu je [[mediteranska klima|sredozemna]] sa dugim i tolim letima i blagim i kišovitim zimama. Biljni i životiski svet je osoben za [[Sredozemno more|Sredozemlje]]. Gajene kulture se gaje u nekoliko malih dolina - [[maslina]], [[vinova loza]], [[agrumi]], povrće i voće. == Historija == Lefkada je naseljena još od [[prahistorija|praistorijiskog]] doba. Leži sjevernozapadno od poluostrva [[Peloponez]]a, a sjeverno od ostrva [[Kefalonija|Kefalonije]] u [[Jonsko more|Jonskom moru]], i u današnje vrijeme pripada [[Grčka|Grčkoj]]. U [[Srednji vijek|srednjem vijeku]] ostrvo je pripadalo [[Византијско царство|Vizantiji]]. Srednjoevjekovni dvorac, [[italija]]nskog imena ''Santa Maura'' osnovala je talijanska vladajuća familija Toko (''Tocco''). [[Turci]] su držali ostrvo pod kontrolom više puta. Počevši od [[1479]]. do [[1502]]. i od [[1504]]. do [[1684]]. Ostrvo su zauzeli još jednom, ali kratko, od [[1715]]. do [[1716]]. To je bilo jedino [[Periferija Jonska ostrva|Jonsko ostrvo]] koje su turci kontrolisali. [[1716]]. godine [[Mletačka Republika|Mletačka republika]] je povratila ostrvo pod svoju upravu, koje je posjedovala od [[1684]]. završno sa 1797-om godinom. [[1864]]. Lefkada je pripojena [[Grčka|Grčkoj]] kraljevini. Prvi moderniji opis o ostrvu uradio je nadvojvoda Ludvig Salvator (''Erzherzog Ludwig Salvator'') == Stanovništvo == [[Grci]] čine pretežno stanovništvo na ostrvu. Međutim, leti ovde boravi mnogo stranaca - turista. == Vanjske veze == {{Commonscat}} [[Datoteka:Lefkada agios ioannis.jpg|thumb|desno|300 p|Plaža Ajos Joanis, južno od grada Lefkade]] (na grčkom i engleskom) * [http://www.lefkada.gr/ Prefecture of Lefkada] * [http://www.ionianislands.gr/english/lefkada/city/city.htm Lefkada city] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311023016/http://www.ionianislands.gr/english/lefkada/city/city.htm |date=2007-03-11 }} * [http://www.foi.org.uk/islands.php?island=lefkas&page=around Lefkas at a Glance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070403173001/http://www.foi.org.uk/islands.php?island=lefkas&page=around |date=2007-04-03 }} by the [http://www.foi.org.uk/ Friends of the Ionian] * [http://www.e-lefkas.gr/index.php?newlang=english E-lefkas]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.travel-to-lefkada.com Lefkada island guide] * [http://www.greek-islands.net/lefkada.html greek-islands.net on Lefkada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071103231835/http://www.greek-islands.net/lefkada.html |date=2007-11-03 }} * [http://www.fact-index.com/l/le/lefkada.html Lefkada] * [http://home.tiscali.nl/~mazawestervoort/lefkas_2003.htm Information on Lefkada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070221201416/http://home.tiscali.nl/~mazawestervoort/lefkas_2003.htm |date=2007-02-21 }} * [http://hellas.teipir.gr/prefectures/english/Lefkada/Lefkadas.htm Information on the Prefecture of Lefkada] * {{gr}} [http://www.visit-ionianislands.com/s_lefkada.htm Lefkada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070323003905/http://www.visit-ionianislands.com/s_lefkada.htm |date=2007-03-23 }} * [http://www.hellas.net/index.php?category=3100 360° Virtual tours of Lefkada]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.greeka.com/ionian/lefkada/ Lefkada by Greeka] * [http://www.lefkasgreece.com/ Guide to lefkas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311025508/http://www.lefkasgreece.com/ |date=2007-03-11 }} * [http://go-go.rs/2011/04/07/lefkada-apartmani/ Lefkada tourist guide] {{Grčka ostrva}} {{Grčke prefekture}} {{Koordinate Artikel|38_43_04_N_20_38_38_E_type:isle_region:GR|38° 43′ 4′′ S., 20° 38′ 38′′ I.}} [[Kategorija:Jonska ostrva]] [[Kategorija:Otoci u Grčkoj]] hflvktc5sdbqd7m06pb97ieniolxb4u Iriški Venac 0 60344 42590078 40893361 2026-05-09T18:57:41Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji|Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji|Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42590078 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Sloboda monument.jpg|right|thumb|150px|Spomenik [[NOB]]-a na Iriškom vencu]] '''Iriški Venac''' je vrh [[Fruška gora|Fruške gore]] visine 441 metara nadmorske visine. Nalazi se u [[opština Irig|opštini Irig]] u [[Vojvodina|Vojvodini]]. Najbliže naselje vrhu je gradić [[Irig]]. Iriški Venac se nalazi u središnjem delu planine, a u njegovoj blizini nalazi se i [[Brankovac]] i hotel „Norcev“. Ovo poznato izletište na ovoj planini. Ovaj vrh možda je više poznat kao najviši [[prevoj]] u [[Vojvodina|Vojvodini]], koji spaja 20 kilometara udaljen [[Novi Sad]] sa delom zemlje južno od njega ([[Srem]], [[Mačva]], [[Podrinje]]) kao i sa [[autoput Beograd-Batrovci|autoputem Beograd-Batrovci]]. Ovaj pravac je veoma važan i ima nivo magistralnog puta. Zbog toga je i sam prevoj veoma bitan - tu se nalazi raskrsnica ovog puta sa putem duž bila Fruške gore, kao i benzinska pumpa, uređeno parkiralište, deo za kampovanje. {{Commonscat|Monument Sloboda}} Na Iriškom vencu se nalazi [[Sloboda (spomenik)|spomenik „Sloboda“]], podugnut [[1951]]. godine, u znak sećanja na borce [[NOB|Narodnooslobodilačke borbe]]. Autor spomenika je vajar [[Sreten Stojanović]]. {{klica-planina}} [[Kategorija:Planine u Srbiji]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji]] 23sywwg9nxcjl1rekq6fsq8uwbgs9k2 LGBTQ prava u Africi 0 60672 42590219 42422911 2026-05-10T05:07:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590219 wikitext text/x-wiki <noinclude>[[Datoteka:African homosexuality laws.svg|thumb|250px|Zaonski status istopolnih odnosa u Africi<br /> '''Homoseksualnost legalna''' {{legend|#002255|Istopolni brak}} {{legend|#0066FF|Istopolna partnerstva ili neregistrovane zajednice}} {{legend|#5599FF|Priznati brakovi sklopljeni u inostranstvu}} {{legend|#cccccc|Istopolne zajednice nisu priznate}} '''Homoseksualnost ilegalna''' {{legend|#ec8028|Kažnjivo globom ili zatvorom}} {{legend|#e73e21|Doživotna zatvorska kazna}} {{legend|#8c201f|Smrtna kazna}}]] Prava [[gej]]eva, [[lezbejka|lezbejki]], [[biseksualnost|biseksualnih]] i [[transrodnost|transrodnih]] osoba u [[Afrika|Africi]] su prilično ograničena u poređenju sa ostatkom sveta. Prema izveštaju [[BBC]]-a, homoseksualnost je zakonski zabranjena u 38 država, dok svega u 13 zemalja je legalna ili ne postoje zakoni koji se odnose na to pitanje<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7266646.stm BBC NEWS | World | Africa | Africa's lesbians demand change]</ref>. U [[Mauritanija|Mauritaniji]], [[Sudan]]u i [[Nigerija|Nigeriji]] homoseksualnost, po [[šerijat]]skom zakonu, može biti kažnjena smrću. U [[Uganda|Ugandi]] osoba može biti osuđena na doživotnu kaznu zatvora zbog homoseksualnog odnosa. [[Južnoafrička Republika]] ima daleko liberalnije stavove prema [[LGBT]] osobama, garantujući prava gejeva i lezbejki ustavom i priznajući [[istopolni brak|istopolne brakove]], što je čini jednom od 7 zemalja u svetu u kojima se mogu sklopiti brakovi između osoba istog pola/roda. == Pregled zakonskog statusa == === Severna Afrika === </noinclude><includeonly> ==== Severna Afrika ==== </includeonly> {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#faf" align="center" ! bgcolor="#faf"|Država ! Istopolni odnosi ! Istopolne zajednice ! Istopolni brakovi ! [[Usvajanje dece od strane istopolnih parova|Usvajanje dece]] ! Vojska ! Zabrana diskriminacije<br /><small>(Seksualna orijentacija)</small> ! Promena zvaničnog pola |- | {{flagcountry|Alžir}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Alžiru|LGBT u Alžiru]] | colspan=6 bgcolor="#ff9090"|'''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': Od 2 meseca do 2 godine zatvora. |<!--Rodni identitet--> {{ne}} |- | {{flagcountry|Egipat}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Egiptu|LGBT u Egiptu]] | colspan=6 bgcolor="#ff9090"|Homoseksualnost nije direktno zabranjena, ali se zakoni o javnom moralu koriste protiv LGBT osoba |<!--Rodni identitet--> {{da}} |- | {{flagcountry|Libija}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Libiji|LGBT u Libiji]] | colspan=6 bgcolor="#ff9090"|'''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': Novčana – do 5 godina zatvora. |<!--Rodni identitet--> {{Ne}} |- | {{flagcountry|Maroko}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Maroku|LGBT u Maroku]] (sa [[Zapadna Sahara|Zapadnom Saharom]]) | colspan=6 bgcolor="#ff9090"|'''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': 6 meseci do 3 godine zatvora. |<!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Sudan}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Sudanu|LGBT u Sudanu]] | colspan=6 bgcolor="#000"|<font color="white">'''Ilegalni''' :'''Kazna''': 5 godina zatvora do smrtne kazne</font> |<!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Tunis}} <br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Tunisu|LGBT u Tunisu]] | colspan=6 bgcolor="#ff9090"|'''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': Novčana - do 3 godine zatovra. |<!--Rodni identitet--> {{ne}} |- |} <noinclude> === Zapadna Afrika === </noinclude><includeonly> ==== Zapadna Afrika ==== </includeonly> {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#faf" align="center" ! bgcolor="#faf"|Država ! Istopolni odnosi ! Istopolne zajednice ! Istopolni brakovi ! [[Usvajanje dece od strane istopolnih parova|Usvajanje dece]] ! Vojska ! Zabrana diskriminacije<br /><small>(Seksualna orijentacija)</small> ! Promena zvaničnog pola |- | {{flagcountry|Benin}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Beninu|LGBT u Beninu]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od ?}}<ref name="ILGA 2009 (Africa template)">{{cite web|url=http://www.ilga.org/statehomophobia/ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2009.pdf|title=State-sponsored Homophobia: A world survey of laws prohibiting same sex activity between consenting adults|last=Ottosson|first=Daniel|date=May 2009|publisher=International Lesbian and Gay Association (ILGA)|pages=Page 45|accessdate=19. 05. 2009.|archivedate=2009-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091029181019/http://www.ilga.org/statehomophobia/ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{ne}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Burkina Faso}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Burkini Faso|LGBT u Burkini Faso]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od?}} | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{nepoznato}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Gambija}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Gambiji|LGBT u Gambiji]] | colspan=6 bgcolor="#ff9090"|'''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': do 14 godina zatvora<ref>[http://allafrica.com/stories/200806120906.html Gambia: Mob Violence And Murder Feared After President's Gay Beheading Threat], ''AllAfrica'', June 12, 2008</ref>) |<!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Gana}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Gani|LGBT u Gani]] | colspan=6 bgcolor="#ff9090"|'''Ilegalni''' između muškaraca<br />Nejasan status za odnose između žena | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Gvineja}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Gvineji|LGBT u Gvineji]] | colspan=6 bgcolor="#ff9090"|'''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': 6 meseci do 3 godine zatvora) | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Gvineja Bisau}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Gvineji Bisau|LGBT u Gvineji Bisau]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od 1993}}<br />+ potpisana [[Deklaracija Ujedinjenih nacija o seksualnoj orijentaciji i rodnom identitetu|UN dekl.]] | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{nepoznato}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Liberija}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Liberiji|LGBT u Liberiji]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"| '''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': Novčana. | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Mali}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Maliju|LGBT u Maliju]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni.}} Nikada nisu zabranjivani.<ref>{{cite web|url=http://old.ilga.org/Statehomophobia/ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2010.pdf|title=State-sponsored Homophobia A world survey of laws prohibiting same sex activity between consenting adults|publisher=[[ILGA]]|year=2010|month=maj|accessdate=17.6.2010|archivedate=2010-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101122235101/http://old.ilga.org/Statehomophobia/ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2010.pdf|deadurl=yes}}</ref> | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{ne}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Mauritanija}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Mauritaniji|LGBT u Mauritaniji]] | colspan=6 bgcolor="#000"| <font color="white">'''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': Smrtna kazna.</font> | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Niger}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Nigeru|LGBT u Nigeru]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od ?}} | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{ne}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Nigerija}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Nigeriji|LGBT u Nigeriji]] | colspan=6 bgcolor="#000"| <font color="white">'''Ilegalni''' i za žene i za muškarce na teritoriji pod [[Šerijat]]om<br /> :'''Kazna''': U oblasti pod Šerijatom smrtna kazna za muškarce; 50 [[bičevanje|udaraca]] i 6 meseci zatvora za žene<br />Legalan između žena u oblasti izvan Šerijata. | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Obala Slonovače}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Obali Slonovače|LGBT u Obali Slonovače]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od ?}} | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{ne}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Senegal}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Senegalu|LGBT u Senegalu]] | colspan=6 bgcolor="#ff9090"| '''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': 1 mesec do 5 godina zatvora. | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Sijera Leone}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Sijeri Leone|LGBT u Sijeri Leone]] | colspan=6 bgcolor="#ff9090"| '''Ilegalni''' između muškaraca :'''Kazna''': ?<br />Nepoznato za žene | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Togo}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Togu|LGBT u Togu]] | colspan=6 bgcolor="#ff9090"|'''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': ? | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Zelenortska Ostrva}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba na Zelenortskim Ostrvima|LGBT na Zelenortskim Ostrvima]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od ?}} | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{da}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- |} <noinclude> === Centralna Afrika === </noinclude><includeonly> ==== Centralna Afrika ==== </includeonly> {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#faf" align="center" ! bgcolor="#faf"|Država ! Istopolni odnosi ! Istopolne zajednice ! Istopolni brakovi ! [[Usvajanje dece od strane istopolnih parova|Usvajanje dece]] ! Vojska ! Zabrana diskriminacije<br /><small>(Seksualna orijentacija)</small> ! Promena zvaničnog pola |- | {{flagcountry|Angola}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Angoli|LGBT u Angoli]] | colspan=6 bgcolor="#ff9090"|'''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': Radni kampovi za ponovljene prestupe<ref>Str. 6, [http://typo3.lsvd.de/fileadmin/pics/Dokumente/Homosexualitaet/With_the_government_in_our_bedrooms_-_November_2006.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100821024746/http://typo3.lsvd.de/fileadmin/pics/Dokumente/Homosexualitaet/With_the_government_in_our_bedrooms_-_November_2006.pdf |date=2010-08-21 }}</ref> | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Srednjoafrička Republika}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Centralnoafričkoj Republici|LGBT u Centrealnoafričkoj Republici]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od ?}}<br />+ potpisana [[Deklaracija Ujedinjenih nacija o seksualnoj orijentaciji i rodnom identitetu|UN dekl.]] | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{ne}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Čad}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Čadu|LGBT u Čadu]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od 1967.}} | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{ne}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Demokratska Republika Kongo}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Demokratskoj Republici Kongo|LGBT u DR Kongo]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od ?}} | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{ne}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Ekvatorijalna Gvineja}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Ekvatorijalnoj Gvineji|LGBT u Ekvatorijalnoj Gvineji]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od ?}} | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{nepoznato}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Gabon}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Gabonu|LGBT u Gabonu]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od ?}}<br />+ potpisana [[Deklaracija Ujedinjenih nacija o seksualnoj orijentaciji i rodnom identitetu|UN dekl.]] | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{nepoznato}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Kamerun}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Kamperunnu|LGBT u Kamerunu]] | colspan=6 bgcolor="#ff9090"|'''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': Novčana – zatvorska do 5 godina. | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Republika Kongo}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Republici Kongo|LGBT u Republici Kongo]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od ?}} | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{nepoznato}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Sveti Toma i Princip}} [[Sao Tome i Principe]] <br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Sao Tome e Principe|LGBT u Sao Tome e Principe]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od 2012.}} | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{nepoznato}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- |} <noinclude> === Istočna Afrika === </noinclude><includeonly> ==== Istočna Afrika ==== </includeonly> {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#faf" align="center" ! bgcolor="#faf"|Država ! Istopolni odnosi ! Istopolne zajednice ! Istopolni brakovi ! [[Usvajanje dece od strane istopolnih parova|Usvajanje dece]] ! Vojska ! Zabrana diskriminacije<br /><small>(Seksualna orijentacija)</small> ! Promena zvaničnog pola |- | {{flagcountry|Burundi}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Burundiju|LGBT u Burundiju]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"| '''Ilegalni''' od 2009.<br /> :'''Kazna''': 3 meseca do 2 godine zatvora i novčana kazna.<ref>http://www.amnesty.org/en/news-and-updates/news/burundi-abolishes-the-death-penalty-but-bans-homosexuality-200904727{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Džibuti}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Džibutiju|LGBT u Džibutiju]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od ?}} | <!--Istopolne zajednice-->{{ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{ne}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{ne}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Eritreja}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Eritreji|LGBT u Eritreji]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"| '''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': 3-10 godina zatvora. | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Etiopija}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Etiopiji|LGBT u Etiopiji]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"| '''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': do 5 godina zatvora.<ref>[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080611230429/http://www.fco.gov.uk/en/travelling-and-living-overseas/travel-advice-by-country/sub-saharan-africa/ethiopia?ta=lawsCustoms&pg=3 Ethiopia travel advice], British Foreign and Commonwealth Office</ref> | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Kenija}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Keniji|LGBT u Keniji]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"| '''Ilegalni''' za muškarce<br /> :'''Kazna''': do 14 godina zatvora<br />Legalan za žene | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Komori}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba na Komorima|LGBT na Komorima]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"| '''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': ? | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Madagaskar}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba na Madagaskaru|LGBT na Madagaskaru]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od ?}} | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{nepoznato}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Malavi}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Malaviju|LGBT u Malaviju]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"| '''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': ? | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Mauricijus}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba na Mauricijusu|LGBT na Mauricijusu]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"| '''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': 5 godina; u toku je debata o ukidanju ovog zakona.<br />+ potpisana UN dekl. | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Mozambik}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Mozambiku|LGBT u Mozambiku]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od ?}} | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{Da}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Ruanda}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Ruandi|LGBT u Ruandi]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od ?}} | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{Nepoznato}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Sejšeli}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba na Sejšelima|LGBT na Sejšelima]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od ?}} | <!--Istopolne zajednice-->{{Ne}} | <!--Istopolni brak-->{{ne}} | <!--Usvajanje-->{{ne}} | <!--Vojska-->{{nepoznato}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{nepoznato}} | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Somalija}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Somaliji|LGBT u Somaliji]] |colspan=6 bgcolor="#000"|<font color="white">'''Ileglni'''<br />'''Kazna''': Smrtna kazna. </font> | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Uganda}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Ugandi|LGBT u Ugandi]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"| '''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': Od novčane do doživotne kazne zatvora. | <!--Rodni identitet--> {{Ne}} |- | {{flagcountry|Tanzanija}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Tanzanija|LGBT u Tanzanija]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"| '''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': ? | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Zambija}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Zambiji|LGBT u Zambiji]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"| '''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': Globa do 15 godina zatvora)<br />Legalni za žene | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- | {{flagcountry|Zimbabve}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Zimbabveu|LGBT u Zimbabveu]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"| '''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': Do 10 godina zatvora<ref>[http://www.petertatchell.net/international/mugabe.htm Not tickling Mugabe’s fancy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531171138/http://www.petertatchell.net/international/mugabe.htm |date=2010-05-31 }}, Tribune, October 24, 1997</ref>)<br />Legalni za žene | <!--Rodni identitet--> {{Nepoznato}} |- |} <noinclude> === Južna Afrika === </noinclude><includeonly> ==== Južna Afrika ==== </includeonly> {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#faf" align="center" ! bgcolor="#faf"|Država ! Istopolni odnosi ! Istopolne zajednice ! Istopolni brakovi ! [[Usvajanje dece od strane istopolnih parova|Usvajanje dece]] ! Vojska ! Zabrana diskriminacije<br /><small>(Seksualna orijentacija)</small> ! Promena zvaničnog pola |- | {{flagcountry|Bocvana}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Bocvani|LGBT u Bocvani]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"|'''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': Novčana – zatvorska kazna) | <!--Rodni identitet--> {{nepoznato}} |- | {{flagcountry|Lesoto}} [[Lesoto]] <br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Lesotu|LGBT u Lesotu]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"|'''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': ?<ref>[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080611203031/http://www.fco.gov.uk/en/travelling-and-living-overseas/travel-advice-by-country/sub-saharan-africa/lesotho?ta=lawsCustoms&pg=3 Lesotho travel advice], British Foreign and Commonwealth Office</ref> | <!--Rodni identitet--> {{nepoznato}} |- | {{flagcountry|Namibija}} [[Namibija]] <br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Namibiji|LGBT u Namibiji]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"|'''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': ? | <!--Rodni identitet--> {{nepoznato}} |- | {{flagcountry|Južnoafrička Republika}} [[Južnoafrička Republika]] <br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Južnoafričkoj Republici|LGBT u Južnoafričkoj Republici]] | <!--Legalni status-->{{Da|Legalni od 1994}} |<!--Istopolne zajednice-->{{da|od 1996}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Istopolne zajednice u Južnoafričkoj Republici|Istopolne zajednice]] |<!--Istopolni brak-->{{da|od 2006}}<br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Istopolni brak u Južnoafričkoj Republici|Istopolni brak]] | <!--Usvajanje-->{{da|od 2002.}} | <!--Vojska-->{{da}} | <!--Zabrana diskriminacije-->{{da|Zabranjeni '''svi''' oblici diskriminacije}} | <!--Rodni identitet--> {{da}} |- | {{flagcountry|Svazilend}} [[Svazilend]] <br />[[Datoteka:Crystal Clear action loopnone.png|15px|Vidi dalje:]] <small>''[[Položaj LGBT osoba u Svazilendu|LGBT u Svazilendu]] |colspan=6 bgcolor="#ff9090"|'''Ilegalni'''<br /> :'''Kazna''': ?<br />Legalni za žene. | <!--Rodni identitet--> {{nepoznato}} |- |} <noinclude> == Vidi dalje == * [[Ljudska prava u Africi]] * [[Koalicija afričkih lezbejki]] == Vanjske veze == * [http://www.africanveil.org African Veil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724225438/http://www.africanveil.org/ |date=2011-07-24 }} – African LGBT site with news articles * [http://tvnz.co.nz/view/page/425824/1589332 Africans and Arabs come out online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616142813/http://tvnz.co.nz/view/page/425824/1589332 |date=2011-06-16 }}, Reuters via Television New Zealand * [http://www.mask.org.za/ Behind the Mask, LGBT Magazine in Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100730223926/http://www.mask.org.za/ |date=2010-07-30 }} * [http://www.cal.org.za Coalition of African Lesbians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204193305/http://www.cal.org.za/ |date=2020-12-04 }} * [http://www.pinkandblack.net.ms/ Pink & Black magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722222055/http://www.pinkandblack.net.ms/ |date=2011-07-22 }} * [http://www.afrol.com/categories/gay_lesbian LGBT Stories from Afrol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129080020/http://afrol.com/categories/gay_lesbian |date=2009-01-29 }} == Reference == {{reflist}} {{LGBT prava u Africi}} {{Commonscat|LGBT rights}} [[Kategorija:LGBT po regionima|Afrika]] [[Kategorija:Afrika|LGBT]] [[Kategorija:LGBT u Africi| ]] jzxaql4cuvujcp0tccq7mgrldqbjys4 Konjički sport 0 60783 42590156 42457300 2026-05-09T23:25:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590156 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Hipodrom Zagreb.jpg|mini|[[Zagrebački hipodrom]]]] '''Konjički sport''' je izraz koji uključuje različite vrste [[sport]]ova kojima je zajedničko korištenje konja, bilo kroz [[jahanje]], bilo kroz vožnju dvokolica. Najčešći i najpopularniji oblik konjičkog sporta jesu [[konjske utrke]], potom utrke [[dvokolica]] te dresura. == Historija == Prva jahačka natjecanja održana su na 33. [[Olimpijske igre|Olimpijadi]]. Športsko jahanje razvilo se u [[Engleska|Engleskoj]] u [[18. stoljeće|18. stoljeću]]. Od [[1912.]] konjička natjecanja uvrštena su u program Olimpijskih igara.<ref>[http://enciklopedija.lzmk.hr/clanak.aspx?id=20136 Hrvatski obiteljski leksikon]</ref> == Konjičke utrke == Konjičke utrke poznate su prvenstveno po [[konj]]ima. Najbrži način kretanja konja je [[galop]]. U početku su [[čovjek|ljudi]] konje koristili kao pomoć pri fizičkim radovima, a vremenom su shvatili da oni mogu biti puno zabavniji. Ima više vrsta konjičkih utrka. Mogu se nabrojiti neke: [[preponsko jahanje]], dresurno jahanje, daljinsko jahanje, zatim [[polo]] koji je malo grublji konjički [[šport]]. Također se može uvrstiti među to i kasački i galopski šport. Kasački šport se može odvijati pod sedlom ili u sulkama. [[Sulke]] su male lagane [[kočija|kočije]] na kojima sjedi onaj koji upravlja konjem. U [[Zagreb]]u je [[Zagrebački hipodrom]] na kojem je mogućnost odvijanja svih popularnih konjičkih športova. == Povezano == * [[Preponsko jahanje]] * [[Rodeo]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * Ina Dietzsch (Hrsg.): ''Vergnügen in der Krise. Der Berliner Trabrennsport zwischen Alltag und Event.'' Panama-Verlag, Berlin 2005, {{ISBN|3-938714-00-X}}. * Stephan Lebert: ''Pferderennen.'' Deutscher Taschenbuch Verlag, 2000, {{ISBN|3-423-20418-4}}. {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Horse riding}} * [http://www.horsesport.org/ International Federation for Equestrian Sports] FEI official homepage * [[United States Equestrian Federation]] [http://www.usef.org USEF Official web site] * [[Equestrian Federation of Australia]] [http://www.efanational.com/ Equestrian Federation of Australia web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221013162402/https://www.efanational.com/ |date=2022-10-13 }} * [[Equestrian Federation of Ireland]] [http://www.horsesport.ie/homel.html - EFI web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210020616/http://www.horsesport.ie/homel.html |date=2007-02-10 }} * [http://www.kazequestrian.org Equestrian Federation of Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090727234118/http://en.kazequestrian.org/ |date=2009-07-27 }} Russian - [http://en.kazequestrian.org Equestrian Federation of Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090727234118/http://en.kazequestrian.org/ |date=2009-07-27 }} English * [http://www.usdf.org United States Dressage Federation] * [http://www.aerc.org/ American Endurance Ride Conference] * [http://www.natrc.org/ The North American Trail Ride Conference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316220842/http://www.natrc.org/ |date=2011-03-16 }} - Competitive Trail Riding * [http://www.sportendurance.co.uk/ UK Endurance Horse Riding] * [http://www.rideandtie.org/ Ride and Tie Association] * [http://www.americanvaulting.org/ The American Vaulting Association] - Equestrian Vaulting * [http://www.nchacutting.com/ National Cutting Horse Association] * [http://www.konji.rs/ Regionalni konjički portal - Regional horse community]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Konjički sport| ]] [[Kategorija:Sportovi]] [[Kategorija:Konji|Sport]] {{sport-stub}} fim9khic0c7e50vcc5ut9e9yurr0ky8 Jelena Karleuša 0 60940 42590009 42564299 2026-05-09T18:41:21Z ~2026-28232-78 350252 42590009 wikitext text/x-wiki {{sređivanje}} {{Infokutija muzičar | ime = Jelena Karleuša | slika = Jelena Karleuša (Oct 2024) (cropped).png | širina_slike = 250px | opis_slike = Karleuša, 2024. | alt_slike = | datum_rođenja = {{Birth date and age|1978|8|17|df=y}} | mesto_rođenja = {{flagicon|SFRJ}} [[Beograd]] | druga_imena =Jeca pereca | prebivalište = | nacionalnost = | porijeklo =Ciganluk | period_aktivnosti = 1995 — danas | žanr = [[pop]], [[turbofolk]] | diskografske_kuće = Grand produkcija | bivši_član_grupe =Pizdini ratnici | trenutni_član_grupe =Jelena geng | povezani_izvođači = | vezani_članci = | sajt = [http://www.karleusa.com// karleusa.com] | album1 = | godina1 = }} '''Jelena Karleuša''' ([[Beograd]], [[17. kolovoza]] [[1978|1978.]]), [[Srbija|srpska]] [[pop]] pjevačica. Na estradnu scenu stupa kao šesnaestogodišnjakinja s debitantskim albumom ''Ogledalce''. Iz devedesetih je izašla s hitovima poput pjesama ''Ko ovu dramu režira'', ''Žene vole dijamante'', ''Jelena'', ''Beznadežan slučaj,'' Gili gili''.'' 2001. mijenja glazbeni pravac te snima album ''Za svoje godine'' s velikim hitovima ''Ludača'' i ''Nije ona nego ja''. 2002. za grčku izdavačku kuću ''Heaven'' snima album ''Samo za tvoje oči'' koji je doživio ogroman uspjeh i donio joj velike hitove ''Samo za tvoje oči'', ''Manijak'', ''Zar ne'', ''Moj dragi'' i ''Još te volim''. Sljedećim albumom ''Magija'' doživjela je novi vrhunac svoje karijere, a njen najtiražniji album do tada sadržavao je velike hitove ''Slatka mala'', ''Upravo ostavljena'', ''Nisi u pravu'', ''Ide maca oko tebe'', kao i duetsku baladu sa Sašom Matićem ''Ne smem da se zaljubim u tebe''. 2008. izdaje album ''JK Revolution'' s hitovima ''Tihi ubica'', ''Ko ti to baje'', ''Baš je dobro biti ja''. 2010. izdaje najveći hit u svojoj dotadašnjoj karijeri ''Insomniu'' koji je u prvih 48 sati imao preko 2 milijuna skidanja s Jeleninog sajta. U aprilu 2010. godine održala je solistički koncert ''All about Diva show'' u Beogradskoj areni pred 15.000 posjetitelja. 2012. izdaje album ''Diva'' u tiražu od 400.000 primjeraka koji je u prvom danu prodaje prodan u više od 150.000 primjeraka. Ovaj ujedno i najuspješniji album u Jeleninoj karijeri sadržavao je hitove ''Krimi rad'', ''Sodoma i Gomora'', ''So'', ''Muškarac koji mrzi žene''. U junu 2013. godine održala je solistički koncert na beogradskom ''Ušću'' pred više od 40.000 posjetitelja. Dok nakon koncerta vodi rat s vodećim srpskim medijima i upada u medijski mrak, Jelena se počinje pojavljivati u najtiražnijim svjetskim medijima i televizijskim emisijama zbog sličnosti njenog staylinga s velikim zvijezdama poput Kim Kardashian i Beyonce. 2015. postaje članica žirija u natjecanju ''Zvezde granda'' te on postaje najgledaniji televizijski format na Balkanu. 2017. godine se vraća na glazbenu scenu s dva dueta ''Ostavljam te'' i ''Bankina'' == Karijera:1995.-1999. == Jelena Karleuša je kći bivše [[Radio|radijske]] voditeljice Divne Karleuše i kriminalističkog inspektora Dragana Karleuše. Jelena Karleuša svoj debitantski album ''Ogledalce'' izdala je [[1995]]. godine. Najtiražniji list toga vremena ''Sabor'' je Jeleni prognozirao veliku karijeru uz naslov ''Zvezda je rođena''. Nakon svoga prvog nastupa u karijeri na ''Jugoslovenskim danima estrade'' dobila je nagradu za “otkriće godine” Već sljedeće godine izlazi njen drugi album, nazvan ''Ženite se momci''. Jelena je ovaj album izdala za produkcijsku kuću ''PGP-RTS''. Godine 1997. izlazi i treći pjevačicin album – ''Veštice, vile'' koji je donio promjene u njenom vizualnom identitetu. Ovim albumom Jelena poprima svoj upečatljivi stil, posebno se izdvaja iz mase drugih pjevačica i nepovratljivo se diže u estradne visine. Pjesma ''Ko ovu dramu režira'' je postala hit koji je obilježio cijelu Jeleninu karijeru. U prilog kultnog statusa ove pjesme govori to što su njene riječi stihovi koji se najviše tetoviraju u Srbiji. Za razliku od prethodnog albuma Jelena je ovaj snimila za produkcijsku kuću ''Zam''. Album je prodan u tiražu od 150.000 primjeraka. Četvrti album koji je Karleuša izdala bio je ''Jelena'', a najveći hitovi postali su ''Jelena'' ("Zovem se Jelena, Jelena"), ''Kume'', ''Žene vole dijamante''; prepjev pesme Şımarık turskog pjevača Tarkana. Četvrti album je jedan od najbitnijih u Jeleninoj karijeri jer joj je donio veliku popularnost. Jelena ovim albumom dodatno učvršćuje svoju poziciju na estradi, te od tinejdžerske zvijezde postaje jedna od najvećih srpskih zvijezda rame uz rame sa starijim kolegama. Album je prodan u tiražu od 300.000 primjeraka. Peti album je izdala za ''Grand production'' [[1999|1999.]] godine, a zvao se ''Gili gili''. Međutim, ubrzo po izlasku CD-a njen tadašnji dečko, Zoran Davidović Ćanda, biznismen, je ubijen od strane kriminalnih klanova. Godinama kasnije na njegovo su se ime počeli lijepiti epiteti vezani uz kriminal od strane novinara s kojima je Karleuša u ratu, a ništa nikada nije dokazano. Karleuša je zbog njegove smrti odmah prekinula promociju. Pjesme ''Beznadežan slučaj'' i naslovna numera ''Gili gili'' postale su veliki hitovi te ih Karleuša i danas izvodi na svojim nastupima. Jelena je te godine dobila ''Oskar popularnosti'' u kategoriji za album godine. == Karijera:2001.-2006. == [[2001|2001.]] godine je za ''Best music'' izdala šesti album te time prekinula diskografsku pauzu, a albumom ostvaruje veliki komercijalni uspjeh i od izdavača dobiva nagradu za prodan tiraž u iznosu od 200.000 primjeraka za samo mjesec dana. Jelena je dobila brojne nagrade za najbolji album godine, pjevačicu godine, hit godine, spot godine, a mega hitovi su postali pjesme ''Ludača'' i ''Nije ona nego ja''. ''Baladu za Zorana'' posvetila je svom nastradalom vjereniku. ''Ludača'' je odredila daljnji tok Jelenine karijere, a ekranizirala ju je visokobudžetnim spotom, neobičnim za to vrijeme i podneblje. Jelena ovim albumom čini žanrovski preokret u svojoj karijeri te od folk pjevačice prerasta u pop zvijezdu. Godine 2001. Jelena je dobila poziv od Todorisa Kirjakua, vlasnika grčke izdavačke kuće ''Heaven Music'' za suradnju. Primjetili su je zbog spota ''Ludača'' i željeli su od nje napraviti internacionalnu zvijezdu. Pjesme za Jelenu je napisao najpopularniji grčki kompozitor Phoebus, dok je tekstove napisala Marina Tucaković. ''Heaven Music'' je želio da Jelena snimi maksi singl sa četiri pjesme na engleskom jeziku i njima se predstavi svjetskoj glazbenoj sceni. Album – ''Samo za tvoje oči'', nadmašuje uspjeh svih prethodnih koje je snimila, a izdavačka kuća za Srbiju ''BK saund'' je platila 250.000 maraka licencu za izdavanje. Na promociji albuma na televiziji radio je čitav tim ljudi, mnogo prije nego što je on bio objavljen. Publika je dugo očekivala nove pjesme, a kada ih je Jelena predstavila, postigla je veliki komercijalni uspjeh. Spot za pjesmu ''Manijak'' je mjesecima puštan negdje u vrijeme Jutarnjeg programa ''BK televizije'', a za njim i spotovi za pjesme ''Zar ne'', ''Moj dragi'' i ''Još te volim'' koje su također postale veliki hitovi. Jelena je bila najveća i najzastupljenija zvijezda kuće, usprkos Zdravku Čoliću koji je na istoj televiziji u to vrijeme promovirao album ''Čarolija''. Veliki hit postala je i naslovna numera, pjesma ''Samo za tvoje oči'', a ekranizirala ju je najskupljim video-spotom na ovim prostorima do tada. Radi se o brzoj melodiji s jakim orijentalnim uticajama, koju je Karleuša otkupila od Despine Vandi (pjesma ''Gia''). Karleuša je u to vrijeme najavljivala međunarodnu karijeru, budući da je to bio zadatak grčke izdavačke kuće, čija je najveća zvijezda, Despina, tada imala ozbiljnih privatnih problema. Mediji su pisali da su čelnici ''Heaven Music-a'' podlegli pristisku Vandijeve i odlučili da novac ulože u nju, a Jelena je raskinula ugovor. Jelena je 2004. godine sa pjesmom ''Moli me'' sudjelovala na ''Beoviziji''. Iako je važila za jednog od favorita publike i medija, samo jedan od osam članova žirija joj je dodijelio poene, zbog čega je završila na jedanaestom mjestu. Kritičari su imali negativno mišljenje o načinu na koji je otpjevala pjesmu, ali su se uglavnom složili da bi Jelena jednog dana napravila sjajan show na Euroviziji. Godine 2005. Karleuša je izdala osmi album, nazvan ''Magija''. Po broju hitova ovo je bio najuspješniji album u njenoj dotadašnjoj karijeri. Na albumu se našla i pjesma ''Ne smem da se zaljubim u tebe'' koju je Karleuša dobila kao bračni poklon, a snimila ju je sa Sašom Matićem. Osim dueta, hitovi s ovog albuma postale su pjesme ''Nisi u pravu'', ''Ide maca oko tebe'', a mega hitovi pjesme ''Upravo ostavljena'' i ''Slatka mala''. U spotu za pjesmu ''Slatka mala'', uz Jelenu, koja predstavlja modnu ikonu, igraju tri transvestita. Ovim potezom pjevačica je dobila status gay ikone, a da joj je do takvog priznanja bilo stalo govori njeno kasnije angažiranje u borbi protiv diskriminacije i zaštiti prava LGBT osoba. Jelena je iste godine dobila nagrade za pjevačicu godine, album godine, hit godine, duet godine, ali i ''Beogradskog pobednika'' za najbolju pjevačicu desetljeća. Jelena je ubrzo nakon promocije albuma objavila i spot za pjesmu ''Upravo ostavljena'', koji je odredio tok njene daljnje karijere. Naime, pjevačica je u spotu po prvi put nosila provokativne kožne kostime, kožne rukavice i duge kožne čizme. Dotakla se i religioznih motiva, koristeći se Biblijom. Za potrebe snimanja urađena je fotomontaža Jelene na krstu, što je naišlo na burnu reakciju publike i bijes pojedinih pravoslavnih kršćana. Ovo je bio prvi put da je neka domaća glazbena zvijezda privukla pažnju na taj način. == Karijera:2007.-2010. == U junu 2007. otpjevala je u emisiji ''Grand show'' pjesmu ''Casino'' koja je postala hit, a kojom je najavila svoj novi album. Deveti album u njenoj karijeri je ponio naziv ''JK Revolution'' i objavljen je u februaru 2008. godine. Album je otvorila pjesma ''Tihi ubica'' koja je zbog spota izazvala brojne kontroverze, ali je usprkos tome postala veliki hit. Zbog toga što su scene u spotu snimane u Karlovačkoj gimnaziji reportaža o Karleuši je završila u Dnevniku RTS-a, a isti je u to vrijeme bio najskuplji spot u našoj regiji. Također, hitovi su postale i pjesme ''Ko ti to baje'' i ''Baš je dobro biti ja''. Poslije mjesec dana od pojavljivanja albuma mediji su pisali da je prodan u tiražu od 400.000 primjeraka. Karleuša je te godine dobila "Oskar popularnosti" u kategoriji za najbolji album godine. 2009. izdaje kompilaciju svojih najvećih hitova-''Diamond collection'' na 2 CD-a. Tiraž je rasprodan u rekordnom roku. 2010. godine izdaje najveći hit u svojoj dotadašnjoj karijeri, ''Insomniu'', koja je u 48 sati imala preko dva miljuna skidanja s Jeleninog ''You Tube'' kanala. Jelena je pjesmu predstavila u finalu ''Velikog brata'', a veliku pažnju je izazvalo što su se ona i plesači pojavili s crnim kostimima i rogovima na glavi. Pjesma je postala svojevrsni kulturološki fenomen, a o njoj su pisali i svjetski mediji. Karleuša je snimila "backdrop" za ovu pjesmu koji je zbog okultnih elemenata izazvao kontroverze u srpskoj javnosti. U video-uratku se Jelena pojavljuje sa crnom maskom na licu, a pjevač koji je gostovao u pjesmi, Mirza Hamzić, je bio obučen u crno odijelo gavrana. Iste godine održala je svoj prvi veliki solistički koncert ''All about Diva show'' u Beogradskoj areni. Koncert je bio multimedijalni spektakl, s više od 30 plesača i zahtjevnim koreografijama. Karleuša zatim počinje pisati kolumne za najtiražniji srpski tabloid ''Kurir''. U kolumnama se bavila temama ljudskih prava, zamršenim odnosima na estradi, različitostima, a pisala je i o svome djetinjstvu. == Karijera:2011.-2013. == Sljedeće godine Jelena izdaje single ''Muškarac koji mrzi žene'' kao uvertiru pred novi album. Karleuša je premijerno izvela ovu pjesmu putem holograma, te je postala prvi izvođač na ovim prostorima koji je na taj način promovirao pjesmu. 2012. izašao je njen jubilarni deseti album- ''Diva''. Album je prema Jeleninim riječima, ali i tvrdnjama produkcijske kuće ''City records'' prodan u najvećem tiražu ikada tiskanom u Srbiji od raspada Jugoslavije. Samo u prvih 24 sata Jelena je prodala 150.000 primjeraka, a do kraja tjedna prodan je cijeli tiraž od ukupno 400.000 primjeraka. Zbog golemog interesa album je ponovno tiskan u novom tiražu. Najveći hit postala je pjesma ''Krimi rad'' koju je ekranizirala visokobudžetnim spotom. Jedan od njenih najvećih hitova postala je i megapopularna ''Sodoma i Gomora'' koja je izazvala pravu buru reakcija dobijajući status kulturološkog fenomena. O posebnom statusu ove pjesme govori to što su se pitanja o njoj našla na testovima opće kulture. Hit je postala i pjesma ''So'' za koju je snimila spot. == Viva la Diva show-Ušće == 2012. godine Jelena najavljuje svoj koncert na beogradskom ''Ušću'', ''Viva la Diva show''spektakl u domaćoj režiji.Koncert koji je tada bio neviđen na našim prostorima mamutska bina,40 igrača,dodatna bina,liftovi,laseri,dodatni led ekrani,scenografija,posebni kostimi i za svaku pijesmu novi aranžman sve se je to uklopilo u ozbiljan projekat pod nazivom ‘’VIVA LA DIVA SHOW’’ na kojem je radilo gotovo 700 ljudi.Odmah po najavi, koncert je dočekala medijska antikampanja svih vodećih srpskih medija. 1 .5. 2013. puštena je zvanična reklama za ‘’VIVA LA DIVA SHOW’’ 15. 06. 2013. godine Jelena je izašla na scenu ''Ušća'' pred više od 40.000 ljudi. Osim visoke produkcije, i broja posjetitelja, koncert su obilježili pojedini tehnički problemi u vidu funkcioniranja led ekrana. Usprkos tome, Jelena je plakala od sreće zbog velikog broja posjetitelja. Naglasila je kako taj koncert smatra krunom svoje dotadašnje karijere. == Medijski linč i zabrane == Nakon koncerta Karleuša je doživjela najveći medijski linč u Srbiji ikada, od strane gotovo svih vodećih srpskih medija, a koji se nastavio tjednima nakon koncerta. Mediji su tvrdili da je koncert bio "debakl", a ''Ušće'' prazno. Jelena je ponudila svotu od 100 000 eura svima koji joj pokažu sliku " praznog ''Ušća''" . Karleuša je sve tabloide kazneno gonila, a svoje je dokaze dala u vidu snimaka i broja prodatih karata. Karleuša uskoro biva zabranjena i na svojoj matičnoj televiziji ''Pink''. U jednom trenutku Karleuša se našla zabranjena na gotovo svim televizijama, a tada joj je utočiste pružila televizija ''Prva'' i ''Grand produkcija''. == 2015-2017. == 2015. godine svjetske medije je tresla afera o kopiranju Karleuše od strane Kim Kardashian. Jelena se zbog ove priče našla u gotovo svim svjetskim medijima, uključujući neke od najpoznatijih svjetskih show buiss emisija. Karleuša se čak dva puta našla u popularnom američkom talk show programu "Wendy Williams", prvi put zbog sličnosti njenog staylinga sa starletom Kim Kardashian, a drugi put s pjevačicom Beyonce Nails. Iste godine postaje član pjevačkog natjecanja "Zvezde granda" čija je gledanost narasla do vrtoglavih visina, a koje su postale najgledanijim show programom ikada u ovom dijelu Europe, premda je i na samom Grandu bila godinama zabranjena. Jelena je preko desetljeća zabranjena i na nacionalnom servisu te zbog toga ne može ići na Euroviziju usprkos velikim pritiscima javnosti. == Povratak na glazbenu scenu == Godine 2017. Jelena Karleuša je prekinula svoju do tada najdužu diskografsku pauzu, te se u finalu "Zvezda Granda" vratila na velika vrata duetima "Bankina" i "Ostavljam te". Pjesma "Bankina" oborila je sve dotadašnje balkanske rekorde prikazivanja u prva 24 sata na You Tube-u, a imala je 1.52 milijuna klikova. Pjesma "Ostavljam te" zabilježila je 1.034 milijuna klikova. Obje su u samo nekoliko sati predstavljanja dospjele na ljestvici "u trendu" na 1. i 2. mjesto u svim ex-Yu republikama, a na kojima su se međusubno izmjenjivale. Osim u ex-Yu državama, pjesme su u Austriji dospjele na drugo mjesto, a visoko su se pozicionirale i u mnogim drugim državama Europske unije. Pjesma "Bankina" je glasovima čitalaca časopisa "Svet" proglašena hitom godine, a Jelena Karleuša je dobila nagradu magazina Story za “muzičku zvezdu godine”. 24. prosinca 2018. izašla je pjesma Milligrama u kojoj je Jelena gost, i koja je postala veliki hit. 29. siječnja 2019. Karleuša je izbacila pjesmu ''LaJK'', s gostom Gazdom Pajom, koju je premijerno izvela u beogradskoj Štark areni na ''Music awards ceremony''. == Zanimljivosti == Jelena je jedna od najskandaloznijih srpskih show buiss ličnosti kao i najveća srpska gay ikona. [[2004|2004.]] godine Karleuša se udala za nasljednika najbogatije srpske obitelji, Bojana Karića. Nakon samo tri mjeseca brak je doživio krah, a mediji su pisali kako je razlog za to bila Jelenina prevara s tjelohraniteljem na zadnjem sjedištu hamera. Jelena je ove navode oštro demantirala, te ulazi u medijsku ilegalu. [[2008|2008.]] godine (u šestom mjesecu) JK se udala za [[Srbija|srpskog]] reprezentativca i nogometnu zvijezdu [[Bešiktaš|“Beşiktaşa”]] [[Duško Tošić|Duška Tošića]] te mu 7. septembra 2008. godine rodila kćer Atinu i 7. septembra 2009. još jednu kćer kojoj su dali ime Nika. Jelena je često isticala kako je njen brak s Duškom njen jedini pravi brak, a kako je prethodni bio "čisti inat". Zbog stresova uslijed velikog medijskog linča Jelena je [[2014]]. godine doživjela 2 spontana pobačaja. U dvjema velikim anketama, koje su se provodile među mladima u Srbiji, Jelena se oba puta našla na drugom mjestu kao uzor mladima, odmah nakon Novaka Đokovića, te je oba puta bila jedina žena na toj listi. Drugi put se kao uzor mladima našao i Vojislav Šešelj, te je Karleuša izjavila da joj zbog toga nije čast biti na toj listi, jer ne želi da se njegovo i njeno ime spominje u istom kontekstu. Karleuša je također poznata kao veliki pristalica LDP-a i Čedomira Jovanovića, te također kao netko tko je mnogo puta osudio ratove i srpsku politiku 90-ih. Mnogo puta je isticala da joj je kao djevojčici uzor bila pjevačica Lepa Brena. == 2023-2024 == 13. kolovoza 2023 godine izbacuje novi album poslije 12 godina čekanja izbacuje novi album ''Alpha'' koji je daleko iznad svog vremena i iznio je hitove poput KARLYB*TCH, Lucifer, Mashallah (feat [[Milica Pavlović]]), Benga... Žanr ovog albuma je čudan i drukačiji i predstavlja kombinaciju trepa i drugih žanrova. Ovaj album je postao veoma kontraverzan zbog tekstova pjesama. Nakon izbacivanje Alphe izbacuje i novi album ''Omega'' koji je dobio pozitivne komentare zbog prihvaćenijeg pop-folk stila. Najpopularnije pjesme sa ovog albuma su XY, Nepogrešivo (feat [[:sr:Девито|Devito]]), Abu Dhabi... .Nakon izbacivanja, Karlyb*tch je odmah postao najskulji balkanski spot, što se i od nje očekivalo a sponzori na tom i sljedećem spotu su MTS i STEVE MADDEN. Na njen rodjendan, sledeće godine, iznenadjuje sve svoje fanove, te objavljuje spot za jednu od omiljenih pjesama njenih fanova, Benga, te on prevazilazi spot za Karlyb*tch te zauzima 1. mjesto najskupljeg domaćeg spota, a Jelena najavljuje još spotova. 2024. je leakovana prelijepa balada Runde koja je trebala da se nađe na Omegi, koju je napisao Laća, ali Jelena nije objavila zbog rizikovanja gubitka svog Youtube profila zbog autorskih prava što se prije nekoliko godina desilo. A Jelena najavljuje ponavljane njenog najvećeg koncerta na Ušću za 2025. godinu, te se mnogo očekuje od tzv. Ušća II. == Diskografija == * 1995. ''Ogledalce'' * 1996. ''Ženite se momci'' * 1997. ''Veštice, vile'' * 1998. ''Jelena'' * 1999. ''Gili, gili'' * 2001. ''Za svoje godine'' * 2002. ''Samo za tvoje oči'' * 2005. ''Magija'' * 2008. ''JK Revolution'' * 2008. ''Duet sa [[Gale|Galetom]]'' * 2009. ''The Diamond Collection'' * 2012. ''Diva'' * 2023. ''Alpha'' * 2023. ''Omega'' {{commonscat|Jelena Karleuša}} == Vanjske veze == * [http://karleusa.blogspot.com/ JK web stranica] * [http://www.karleusa.com www.karleusa.com Službena web stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080125134605/http://www.karleusa.com/ |date=2008-01-25 }} * [http://jelenakarleusa.info/ Jelena Karleusa INFO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230115444/http://www.jelenakarleusa.info/ |date=2009-12-30 }} {{Životni vijek|1978| |Karleuša, Jelena}} [[Kategorija:Biografije, Beograd]] [[Kategorija:Srpske pevačice]] kk38ebhxhij5vr4wdexpz6a51xn66ca 42590015 42590009 2026-05-09T18:45:51Z ~2026-28232-78 350252 42590015 wikitext text/x-wiki {{sređivanje}} {{Infokutija muzičar | ime = Jelena Karleuša | slika = Jelena Karleuša (Oct 2024) (cropped).png | širina_slike = 250px | opis_slike = Karleuša, 2024. | alt_slike = | datum_rođenja = {{Birth date and age|1978|8|17|df=y}} | mesto_rođenja = {{flagicon|SFRJ}} [[Beograd]] | druga_imena =Jeca pereca | prebivalište = | nacionalnost =Vjeruje u Ukiqu | porijeklo =Ciganluk | period_aktivnosti = 1995 — danas | žanr = [[pop]], [[turbofolk]] | diskografske_kuće = Grand produkcija | bivši_član_grupe =Pizdini ratnici | trenutni_član_grupe =Hodžijski skupovi | povezani_izvođači =Voli da pije surutku | vezani_članci = | sajt = [http://www.karleusa.com// karleusa.com] | album1 = | godina1 = }} '''Jelena Karleuša''' ([[Beograd]], [[17. kolovoza]] [[1978|1978.]]), [[Srbija|srpska]] [[pop]] pjevačica. Na estradnu scenu stupa kao šesnaestogodišnjakinja s debitantskim albumom ''Ogledalce''. Iz devedesetih je izašla s hitovima poput pjesama ''Ko ovu dramu režira'', ''Žene vole dijamante'', ''Jelena'', ''Beznadežan slučaj,'' Gili gili''.'' 2001. mijenja glazbeni pravac te snima album ''Za svoje godine'' s velikim hitovima ''Ludača'' i ''Nije ona nego ja''. 2002. za grčku izdavačku kuću ''Heaven'' snima album ''Samo za tvoje oči'' koji je doživio ogroman uspjeh i donio joj velike hitove ''Samo za tvoje oči'', ''Manijak'', ''Zar ne'', ''Moj dragi'' i ''Još te volim''. Sljedećim albumom ''Magija'' doživjela je novi vrhunac svoje karijere, a njen najtiražniji album do tada sadržavao je velike hitove ''Slatka mala'', ''Upravo ostavljena'', ''Nisi u pravu'', ''Ide maca oko tebe'', kao i duetsku baladu sa Sašom Matićem ''Ne smem da se zaljubim u tebe''. 2008. izdaje album ''JK Revolution'' s hitovima ''Tihi ubica'', ''Ko ti to baje'', ''Baš je dobro biti ja''. 2010. izdaje najveći hit u svojoj dotadašnjoj karijeri ''Insomniu'' koji je u prvih 48 sati imao preko 2 milijuna skidanja s Jeleninog sajta. U aprilu 2010. godine održala je solistički koncert ''All about Diva show'' u Beogradskoj areni pred 15.000 posjetitelja. 2012. izdaje album ''Diva'' u tiražu od 400.000 primjeraka koji je u prvom danu prodaje prodan u više od 150.000 primjeraka. Ovaj ujedno i najuspješniji album u Jeleninoj karijeri sadržavao je hitove ''Krimi rad'', ''Sodoma i Gomora'', ''So'', ''Muškarac koji mrzi žene''. U junu 2013. godine održala je solistički koncert na beogradskom ''Ušću'' pred više od 40.000 posjetitelja. Dok nakon koncerta vodi rat s vodećim srpskim medijima i upada u medijski mrak, Jelena se počinje pojavljivati u najtiražnijim svjetskim medijima i televizijskim emisijama zbog sličnosti njenog staylinga s velikim zvijezdama poput Kim Kardashian i Beyonce. 2015. postaje članica žirija u natjecanju ''Zvezde granda'' te on postaje najgledaniji televizijski format na Balkanu. 2017. godine se vraća na glazbenu scenu s dva dueta ''Ostavljam te'' i ''Bankina'' == Karijera:1995.-1999. == Jelena Karleuša je kći bivše [[Radio|radijske]] voditeljice Divne Karleuše i kriminalističkog inspektora Dragana Karleuše. Jelena Karleuša svoj debitantski album ''Ogledalce'' izdala je [[1995]]. godine. Najtiražniji list toga vremena ''Sabor'' je Jeleni prognozirao veliku karijeru uz naslov ''Zvezda je rođena''. Nakon svoga prvog nastupa u karijeri na ''Jugoslovenskim danima estrade'' dobila je nagradu za “otkriće godine” Već sljedeće godine izlazi njen drugi album, nazvan ''Ženite se momci''. Jelena je ovaj album izdala za produkcijsku kuću ''PGP-RTS''. Godine 1997. izlazi i treći pjevačicin album – ''Veštice, vile'' koji je donio promjene u njenom vizualnom identitetu. Ovim albumom Jelena poprima svoj upečatljivi stil, posebno se izdvaja iz mase drugih pjevačica i nepovratljivo se diže u estradne visine. Pjesma ''Ko ovu dramu režira'' je postala hit koji je obilježio cijelu Jeleninu karijeru. U prilog kultnog statusa ove pjesme govori to što su njene riječi stihovi koji se najviše tetoviraju u Srbiji. Za razliku od prethodnog albuma Jelena je ovaj snimila za produkcijsku kuću ''Zam''. Album je prodan u tiražu od 150.000 primjeraka. Četvrti album koji je Karleuša izdala bio je ''Jelena'', a najveći hitovi postali su ''Jelena'' ("Zovem se Jelena, Jelena"), ''Kume'', ''Žene vole dijamante''; prepjev pesme Şımarık turskog pjevača Tarkana. Četvrti album je jedan od najbitnijih u Jeleninoj karijeri jer joj je donio veliku popularnost. Jelena ovim albumom dodatno učvršćuje svoju poziciju na estradi, te od tinejdžerske zvijezde postaje jedna od najvećih srpskih zvijezda rame uz rame sa starijim kolegama. Album je prodan u tiražu od 300.000 primjeraka. Peti album je izdala za ''Grand production'' [[1999|1999.]] godine, a zvao se ''Gili gili''. Međutim, ubrzo po izlasku CD-a njen tadašnji dečko, Zoran Davidović Ćanda, biznismen, je ubijen od strane kriminalnih klanova. Godinama kasnije na njegovo su se ime počeli lijepiti epiteti vezani uz kriminal od strane novinara s kojima je Karleuša u ratu, a ništa nikada nije dokazano. Karleuša je zbog njegove smrti odmah prekinula promociju. Pjesme ''Beznadežan slučaj'' i naslovna numera ''Gili gili'' postale su veliki hitovi te ih Karleuša i danas izvodi na svojim nastupima. Jelena je te godine dobila ''Oskar popularnosti'' u kategoriji za album godine. == Karijera:2001.-2006. == [[2001|2001.]] godine je za ''Best music'' izdala šesti album te time prekinula diskografsku pauzu, a albumom ostvaruje veliki komercijalni uspjeh i od izdavača dobiva nagradu za prodan tiraž u iznosu od 200.000 primjeraka za samo mjesec dana. Jelena je dobila brojne nagrade za najbolji album godine, pjevačicu godine, hit godine, spot godine, a mega hitovi su postali pjesme ''Ludača'' i ''Nije ona nego ja''. ''Baladu za Zorana'' posvetila je svom nastradalom vjereniku. ''Ludača'' je odredila daljnji tok Jelenine karijere, a ekranizirala ju je visokobudžetnim spotom, neobičnim za to vrijeme i podneblje. Jelena ovim albumom čini žanrovski preokret u svojoj karijeri te od folk pjevačice prerasta u pop zvijezdu. Godine 2001. Jelena je dobila poziv od Todorisa Kirjakua, vlasnika grčke izdavačke kuće ''Heaven Music'' za suradnju. Primjetili su je zbog spota ''Ludača'' i željeli su od nje napraviti internacionalnu zvijezdu. Pjesme za Jelenu je napisao najpopularniji grčki kompozitor Phoebus, dok je tekstove napisala Marina Tucaković. ''Heaven Music'' je želio da Jelena snimi maksi singl sa četiri pjesme na engleskom jeziku i njima se predstavi svjetskoj glazbenoj sceni. Album – ''Samo za tvoje oči'', nadmašuje uspjeh svih prethodnih koje je snimila, a izdavačka kuća za Srbiju ''BK saund'' je platila 250.000 maraka licencu za izdavanje. Na promociji albuma na televiziji radio je čitav tim ljudi, mnogo prije nego što je on bio objavljen. Publika je dugo očekivala nove pjesme, a kada ih je Jelena predstavila, postigla je veliki komercijalni uspjeh. Spot za pjesmu ''Manijak'' je mjesecima puštan negdje u vrijeme Jutarnjeg programa ''BK televizije'', a za njim i spotovi za pjesme ''Zar ne'', ''Moj dragi'' i ''Još te volim'' koje su također postale veliki hitovi. Jelena je bila najveća i najzastupljenija zvijezda kuće, usprkos Zdravku Čoliću koji je na istoj televiziji u to vrijeme promovirao album ''Čarolija''. Veliki hit postala je i naslovna numera, pjesma ''Samo za tvoje oči'', a ekranizirala ju je najskupljim video-spotom na ovim prostorima do tada. Radi se o brzoj melodiji s jakim orijentalnim uticajama, koju je Karleuša otkupila od Despine Vandi (pjesma ''Gia''). Karleuša je u to vrijeme najavljivala međunarodnu karijeru, budući da je to bio zadatak grčke izdavačke kuće, čija je najveća zvijezda, Despina, tada imala ozbiljnih privatnih problema. Mediji su pisali da su čelnici ''Heaven Music-a'' podlegli pristisku Vandijeve i odlučili da novac ulože u nju, a Jelena je raskinula ugovor. Jelena je 2004. godine sa pjesmom ''Moli me'' sudjelovala na ''Beoviziji''. Iako je važila za jednog od favorita publike i medija, samo jedan od osam članova žirija joj je dodijelio poene, zbog čega je završila na jedanaestom mjestu. Kritičari su imali negativno mišljenje o načinu na koji je otpjevala pjesmu, ali su se uglavnom složili da bi Jelena jednog dana napravila sjajan show na Euroviziji. Godine 2005. Karleuša je izdala osmi album, nazvan ''Magija''. Po broju hitova ovo je bio najuspješniji album u njenoj dotadašnjoj karijeri. Na albumu se našla i pjesma ''Ne smem da se zaljubim u tebe'' koju je Karleuša dobila kao bračni poklon, a snimila ju je sa Sašom Matićem. Osim dueta, hitovi s ovog albuma postale su pjesme ''Nisi u pravu'', ''Ide maca oko tebe'', a mega hitovi pjesme ''Upravo ostavljena'' i ''Slatka mala''. U spotu za pjesmu ''Slatka mala'', uz Jelenu, koja predstavlja modnu ikonu, igraju tri transvestita. Ovim potezom pjevačica je dobila status gay ikone, a da joj je do takvog priznanja bilo stalo govori njeno kasnije angažiranje u borbi protiv diskriminacije i zaštiti prava LGBT osoba. Jelena je iste godine dobila nagrade za pjevačicu godine, album godine, hit godine, duet godine, ali i ''Beogradskog pobednika'' za najbolju pjevačicu desetljeća. Jelena je ubrzo nakon promocije albuma objavila i spot za pjesmu ''Upravo ostavljena'', koji je odredio tok njene daljnje karijere. Naime, pjevačica je u spotu po prvi put nosila provokativne kožne kostime, kožne rukavice i duge kožne čizme. Dotakla se i religioznih motiva, koristeći se Biblijom. Za potrebe snimanja urađena je fotomontaža Jelene na krstu, što je naišlo na burnu reakciju publike i bijes pojedinih pravoslavnih kršćana. Ovo je bio prvi put da je neka domaća glazbena zvijezda privukla pažnju na taj način. == Karijera:2007.-2010. == U junu 2007. otpjevala je u emisiji ''Grand show'' pjesmu ''Casino'' koja je postala hit, a kojom je najavila svoj novi album. Deveti album u njenoj karijeri je ponio naziv ''JK Revolution'' i objavljen je u februaru 2008. godine. Album je otvorila pjesma ''Tihi ubica'' koja je zbog spota izazvala brojne kontroverze, ali je usprkos tome postala veliki hit. Zbog toga što su scene u spotu snimane u Karlovačkoj gimnaziji reportaža o Karleuši je završila u Dnevniku RTS-a, a isti je u to vrijeme bio najskuplji spot u našoj regiji. Također, hitovi su postale i pjesme ''Ko ti to baje'' i ''Baš je dobro biti ja''. Poslije mjesec dana od pojavljivanja albuma mediji su pisali da je prodan u tiražu od 400.000 primjeraka. Karleuša je te godine dobila "Oskar popularnosti" u kategoriji za najbolji album godine. 2009. izdaje kompilaciju svojih najvećih hitova-''Diamond collection'' na 2 CD-a. Tiraž je rasprodan u rekordnom roku. 2010. godine izdaje najveći hit u svojoj dotadašnjoj karijeri, ''Insomniu'', koja je u 48 sati imala preko dva miljuna skidanja s Jeleninog ''You Tube'' kanala. Jelena je pjesmu predstavila u finalu ''Velikog brata'', a veliku pažnju je izazvalo što su se ona i plesači pojavili s crnim kostimima i rogovima na glavi. Pjesma je postala svojevrsni kulturološki fenomen, a o njoj su pisali i svjetski mediji. Karleuša je snimila "backdrop" za ovu pjesmu koji je zbog okultnih elemenata izazvao kontroverze u srpskoj javnosti. U video-uratku se Jelena pojavljuje sa crnom maskom na licu, a pjevač koji je gostovao u pjesmi, Mirza Hamzić, je bio obučen u crno odijelo gavrana. Iste godine održala je svoj prvi veliki solistički koncert ''All about Diva show'' u Beogradskoj areni. Koncert je bio multimedijalni spektakl, s više od 30 plesača i zahtjevnim koreografijama. Karleuša zatim počinje pisati kolumne za najtiražniji srpski tabloid ''Kurir''. U kolumnama se bavila temama ljudskih prava, zamršenim odnosima na estradi, različitostima, a pisala je i o svome djetinjstvu. == Karijera:2011.-2013. == Sljedeće godine Jelena izdaje single ''Muškarac koji mrzi žene'' kao uvertiru pred novi album. Karleuša je premijerno izvela ovu pjesmu putem holograma, te je postala prvi izvođač na ovim prostorima koji je na taj način promovirao pjesmu. 2012. izašao je njen jubilarni deseti album- ''Diva''. Album je prema Jeleninim riječima, ali i tvrdnjama produkcijske kuće ''City records'' prodan u najvećem tiražu ikada tiskanom u Srbiji od raspada Jugoslavije. Samo u prvih 24 sata Jelena je prodala 150.000 primjeraka, a do kraja tjedna prodan je cijeli tiraž od ukupno 400.000 primjeraka. Zbog golemog interesa album je ponovno tiskan u novom tiražu. Najveći hit postala je pjesma ''Krimi rad'' koju je ekranizirala visokobudžetnim spotom. Jedan od njenih najvećih hitova postala je i megapopularna ''Sodoma i Gomora'' koja je izazvala pravu buru reakcija dobijajući status kulturološkog fenomena. O posebnom statusu ove pjesme govori to što su se pitanja o njoj našla na testovima opće kulture. Hit je postala i pjesma ''So'' za koju je snimila spot. == Viva la Diva show-Ušće == 2012. godine Jelena najavljuje svoj koncert na beogradskom ''Ušću'', ''Viva la Diva show''spektakl u domaćoj režiji.Koncert koji je tada bio neviđen na našim prostorima mamutska bina,40 igrača,dodatna bina,liftovi,laseri,dodatni led ekrani,scenografija,posebni kostimi i za svaku pijesmu novi aranžman sve se je to uklopilo u ozbiljan projekat pod nazivom ‘’VIVA LA DIVA SHOW’’ na kojem je radilo gotovo 700 ljudi.Odmah po najavi, koncert je dočekala medijska antikampanja svih vodećih srpskih medija. 1 .5. 2013. puštena je zvanična reklama za ‘’VIVA LA DIVA SHOW’’ 15. 06. 2013. godine Jelena je izašla na scenu ''Ušća'' pred više od 40.000 ljudi. Osim visoke produkcije, i broja posjetitelja, koncert su obilježili pojedini tehnički problemi u vidu funkcioniranja led ekrana. Usprkos tome, Jelena je plakala od sreće zbog velikog broja posjetitelja. Naglasila je kako taj koncert smatra krunom svoje dotadašnje karijere. == Medijski linč i zabrane == Nakon koncerta Karleuša je doživjela najveći medijski linč u Srbiji ikada, od strane gotovo svih vodećih srpskih medija, a koji se nastavio tjednima nakon koncerta. Mediji su tvrdili da je koncert bio "debakl", a ''Ušće'' prazno. Jelena je ponudila svotu od 100 000 eura svima koji joj pokažu sliku " praznog ''Ušća''" . Karleuša je sve tabloide kazneno gonila, a svoje je dokaze dala u vidu snimaka i broja prodatih karata. Karleuša uskoro biva zabranjena i na svojoj matičnoj televiziji ''Pink''. U jednom trenutku Karleuša se našla zabranjena na gotovo svim televizijama, a tada joj je utočiste pružila televizija ''Prva'' i ''Grand produkcija''. == 2015-2017. == 2015. godine svjetske medije je tresla afera o kopiranju Karleuše od strane Kim Kardashian. Jelena se zbog ove priče našla u gotovo svim svjetskim medijima, uključujući neke od najpoznatijih svjetskih show buiss emisija. Karleuša se čak dva puta našla u popularnom američkom talk show programu "Wendy Williams", prvi put zbog sličnosti njenog staylinga sa starletom Kim Kardashian, a drugi put s pjevačicom Beyonce Nails. Iste godine postaje član pjevačkog natjecanja "Zvezde granda" čija je gledanost narasla do vrtoglavih visina, a koje su postale najgledanijim show programom ikada u ovom dijelu Europe, premda je i na samom Grandu bila godinama zabranjena. Jelena je preko desetljeća zabranjena i na nacionalnom servisu te zbog toga ne može ići na Euroviziju usprkos velikim pritiscima javnosti. == Povratak na glazbenu scenu == Godine 2017. Jelena Karleuša je prekinula svoju do tada najdužu diskografsku pauzu, te se u finalu "Zvezda Granda" vratila na velika vrata duetima "Bankina" i "Ostavljam te". Pjesma "Bankina" oborila je sve dotadašnje balkanske rekorde prikazivanja u prva 24 sata na You Tube-u, a imala je 1.52 milijuna klikova. Pjesma "Ostavljam te" zabilježila je 1.034 milijuna klikova. Obje su u samo nekoliko sati predstavljanja dospjele na ljestvici "u trendu" na 1. i 2. mjesto u svim ex-Yu republikama, a na kojima su se međusubno izmjenjivale. Osim u ex-Yu državama, pjesme su u Austriji dospjele na drugo mjesto, a visoko su se pozicionirale i u mnogim drugim državama Europske unije. Pjesma "Bankina" je glasovima čitalaca časopisa "Svet" proglašena hitom godine, a Jelena Karleuša je dobila nagradu magazina Story za “muzičku zvezdu godine”. 24. prosinca 2018. izašla je pjesma Milligrama u kojoj je Jelena gost, i koja je postala veliki hit. 29. siječnja 2019. Karleuša je izbacila pjesmu ''LaJK'', s gostom Gazdom Pajom, koju je premijerno izvela u beogradskoj Štark areni na ''Music awards ceremony''. == Zanimljivosti == Jelena je jedna od najskandaloznijih srpskih show buiss ličnosti kao i najveća srpska gay ikona. [[2004|2004.]] godine Karleuša se udala za nasljednika najbogatije srpske obitelji, Bojana Karića. Nakon samo tri mjeseca brak je doživio krah, a mediji su pisali kako je razlog za to bila Jelenina prevara s tjelohraniteljem na zadnjem sjedištu hamera. Jelena je ove navode oštro demantirala, te ulazi u medijsku ilegalu. [[2008|2008.]] godine (u šestom mjesecu) JK se udala za [[Srbija|srpskog]] reprezentativca i nogometnu zvijezdu [[Bešiktaš|“Beşiktaşa”]] [[Duško Tošić|Duška Tošića]] te mu 7. septembra 2008. godine rodila kćer Atinu i 7. septembra 2009. još jednu kćer kojoj su dali ime Nika. Jelena je često isticala kako je njen brak s Duškom njen jedini pravi brak, a kako je prethodni bio "čisti inat". Zbog stresova uslijed velikog medijskog linča Jelena je [[2014]]. godine doživjela 2 spontana pobačaja. U dvjema velikim anketama, koje su se provodile među mladima u Srbiji, Jelena se oba puta našla na drugom mjestu kao uzor mladima, odmah nakon Novaka Đokovića, te je oba puta bila jedina žena na toj listi. Drugi put se kao uzor mladima našao i Vojislav Šešelj, te je Karleuša izjavila da joj zbog toga nije čast biti na toj listi, jer ne želi da se njegovo i njeno ime spominje u istom kontekstu. Karleuša je također poznata kao veliki pristalica LDP-a i Čedomira Jovanovića, te također kao netko tko je mnogo puta osudio ratove i srpsku politiku 90-ih. Mnogo puta je isticala da joj je kao djevojčici uzor bila pjevačica Lepa Brena. == 2023-2024 == 13. kolovoza 2023 godine izbacuje novi album poslije 12 godina čekanja izbacuje novi album ''Alpha'' koji je daleko iznad svog vremena i iznio je hitove poput KARLYB*TCH, Lucifer, Mashallah (feat [[Milica Pavlović]]), Benga... Žanr ovog albuma je čudan i drukačiji i predstavlja kombinaciju trepa i drugih žanrova. Ovaj album je postao veoma kontraverzan zbog tekstova pjesama. Nakon izbacivanje Alphe izbacuje i novi album ''Omega'' koji je dobio pozitivne komentare zbog prihvaćenijeg pop-folk stila. Najpopularnije pjesme sa ovog albuma su XY, Nepogrešivo (feat [[:sr:Девито|Devito]]), Abu Dhabi... .Nakon izbacivanja, Karlyb*tch je odmah postao najskulji balkanski spot, što se i od nje očekivalo a sponzori na tom i sljedećem spotu su MTS i STEVE MADDEN. Na njen rodjendan, sledeće godine, iznenadjuje sve svoje fanove, te objavljuje spot za jednu od omiljenih pjesama njenih fanova, Benga, te on prevazilazi spot za Karlyb*tch te zauzima 1. mjesto najskupljeg domaćeg spota, a Jelena najavljuje još spotova. 2024. je leakovana prelijepa balada Runde koja je trebala da se nađe na Omegi, koju je napisao Laća, ali Jelena nije objavila zbog rizikovanja gubitka svog Youtube profila zbog autorskih prava što se prije nekoliko godina desilo. A Jelena najavljuje ponavljane njenog najvećeg koncerta na Ušću za 2025. godinu, te se mnogo očekuje od tzv. Ušća II. == Diskografija == * 1995. ''Ogledalce'' * 1996. ''Ženite se momci'' * 1997. ''Veštice, vile'' * 1998. ''Jelena'' * 1999. ''Gili, gili'' * 2001. ''Za svoje godine'' * 2002. ''Samo za tvoje oči'' * 2005. ''Magija'' * 2008. ''JK Revolution'' * 2008. ''Duet sa [[Gale|Galetom]]'' * 2009. ''The Diamond Collection'' * 2012. ''Diva'' * 2023. ''Alpha'' * 2023. ''Omega'' {{commonscat|Jelena Karleuša}} == Vanjske veze == * [http://karleusa.blogspot.com/ JK web stranica] * [http://www.karleusa.com www.karleusa.com Službena web stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080125134605/http://www.karleusa.com/ |date=2008-01-25 }} * [http://jelenakarleusa.info/ Jelena Karleusa INFO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230115444/http://www.jelenakarleusa.info/ |date=2009-12-30 }} {{Životni vijek|1978| |Karleuša, Jelena}} [[Kategorija:Biografije, Beograd]] [[Kategorija:Srpske pevačice]] kpcg4ewua3n8qsugilmqzh7fka91ist Lesbisch-schwules Stadtfest Berlin 0 61856 42590354 41676483 2026-05-10T10:13:24Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590354 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Motzstrassenfest2006.jpg|thumb|desno|300px|Motzstraßenfest 2006 (Kalckreuthstraße)]] '''Lesbisch-schwules Stadtfest Berlin''', takođe i '''Motzstraßenfest''' je godišnja ulična proslava - vašar koji se organizuje na [[Nollendorfplatz]]u u [[Berlin]]u od 1993. godine. Prostire se kroz [[Motzstraße]] (otuda i naziv ''Motzstraßenfest''), Eisenacher Straße, Fuggerstraße i Kalckreuthstraße. Sa oko 400.000 posetilaca to je najveća manifestacija te vrste u Evropi. Organizator je [[Regenbogenfonds]], dok pokrovitelj festivala [[Klaus Wowereit]], gradonačelnik Berlina. Raniji pokrovitelji su bili Elisabeth Ziemer, predsednica opštine [[Schöneberg]] , kao i političarke [[Andrea Fischer]] i [[Renate Künast]]. Četvrtkom pre početka Motzstraßenfest-a podiže se [[zastava duginih boja]] na [[Rathaus Schöneberg|zgradi opštine Tempelhof-Schöneberg]]. == Program == Od 2004. godine festival je podeljen na 6 tematskih celina, koje pokrivaju: radio, sport, putovanje, film, politiku i [[AIDS]], u okviru kojih udruženja organizuju različite programe i postavljaju info-štandove. Na nekoliko bina se priređuje različit program, sa različitom vrstom muzike. Od programa koji se ponavljaju svake godine, izdvajaju se nastup DJ-a [[WestBam]]a i ''[[talkshow]]'' ''Das wilde Sofa'', u kome su prethodnih godina učestvovali mnogi političari/ke i poznate ličnosti, kao što su [[Klaus Wowereit]], [[Gregor Gysi]], [[Volker Beck (političar)|Volker Beck]], [[Renate Künast]], [[Hans-Christian Ströbele|Christian Ströbele]], [[Claudia Roth]], [[Jürgen Trittin]], [[Brigitte Zypries]], [[Cem Özdemir]], [[Klaus Lederer (Politiker)|Klaus Lederer]], [[Dirk Bach]], [[Andrea Fischer]], [[Peter Kurth]], [[Georg Uecker]] i [[Luci van Org]]. == Rainbow Award == Od 1996. godine tokom festivala se dodeljuje ''Rainbow Award'' (Nagrada duge), osobama i organizacijama koje su se posebno zauzele za pitanja LGBT osoba. Nagradu dodeljuje Regenbogenfonds. Dobitnici i dobitnice nagrade su:<ref>[http://www.regenbogenfonds.de/index_d.php?sid=12 regenbogenfonds.de]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: Rainbow Award</ref> * 1996 – [[Elisabeth Ziemer]] (političarka) * 1997 – [[Martin Dannecker]] (seksolog) * 1999 – Heinz Uth (policijski detektiv) * 2000 – [[Anne Klein]] (advokatkinja) * 2001 – [[Volker Beck (političar)|Volker Beck]] (član [[Bundestag]]a) * 2002 – [[Rosa von Praunheim]] (reditelj) * 2003 – Lesben-Film-Festival Berlin * 2004 – Eisenherz Buchladen (knjižara) * 2005 – [[Lesben- und Schwulenverband in Deutschland|LSVD]] Berlin-Brandenburg * 2006 – [[Wieland Speck]] (Vođa programa PANORAMA festivala [[Berlinale]]) * 2007 – [[Erling Lae]] (gradonačelnik [[Oslo|Osla]]) i [[Klaus Wowereit]] (gradonačelnik Berlina) * 2008 – Thomas Birk (Političar - Bündnis 90/Die Grünen) * 2009 – Lesbenberatung (organizacija) == Povezano == * [[Položaj LGBT osoba u Nemačkoj]] i [[LGBT istorija u Nemačkoj]] * [[CSD]] * [[Cologne Pride]] * [[CSD-Stonewall-Award]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lesbisch-schwules Stadtfest Berlin}} * [http://www.regenbogenfonds.de/ www.regenbogenfonds.de] [[Kategorija:LGBT manifestacije u Nemačkoj]] [[Kategorija:Kultura u Berlinu]] jjtyo20xwnwsgxju2da65aq29p2pjs4 Kelibia 0 68582 42590101 42402831 2026-05-09T19:33:54Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590101 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Kelibia | ime_genitiv =Kelibije | izvorno_ime =قليبية | slika_panorama =Byzantine_Fortress_of_Kelibia_photo9_الحصن_البيزنطي_بقليبية.jpg | opis_slike =[[Panorama]] [[grad]]a sa [[bizant]]inske [[fortifikacija|fortifikacije]] | slika_lokacijska_karta_država =Tunis | slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Kelibije u Tunisu | nadimak = | širina-stupnjevi =36 | širina-minute =51 | širina-oznaka=N | dužina-stupnjevi =11 | dužina-minute =6 | dužina-oznaka=E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Tunis}} | lokacija1_ime =[[Tuniski vilajeti|Vilajet]] | lokacija1_info =[[Nabeul (vilajet)|Nabeul]] | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe=[[gradonačelnik]] | ime_vođe =Farid Ben Rejeb | površina_bilješke = | površina_ukupna = | visina =4<ref name=city/> | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2018]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =46,856<ref name=city/> | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+1]] | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =8090 | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | web_stranica = }} '''Kelibia''' ([[Arapski jezik|arapski]]: قليبية) je sa svojih 46,856 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/en/tunisia/cities/ | title =''Tunisia, Cities'' | accessdate =30. 11. 2019 | language=engleski | publisher=City population}}</ref> treći po veličini [[grad]] u [[Nabeul (vilajet)|Vilajetu Nabeul]] nakon [[Nabeul]]a i [[Hammamet]]a u [[Tunis]]u. == Geografija == Kelibia leži na [[obala|obali]] [[Hamametski zaljev|Hamametskog zaljeva]] na vrhu [[Poluotok Bon|Poluotoka Bon]], udaljena 94 [[km]] [[jugoistok|jugoistočno]] od [[glavni grad|glavnog grada]] [[Tunis (grad)|Tunisa]].<ref name=brit/>. == Historija == Grad je pod imenom '''Clypea''' osnovao [[Sirakuza|sirakuški]] [[tiranin]] [[Agatokle]] kao [[Vojna baza|bazu]] za [[invazija|invaziju]] na [[Sjeverna Afrika|Sjevernu Afriku]]. Nakon njegova odlaska [[Antička Kartagina|Kartažani]] su nastavili koristiti Clypeu kao svoju [[fortifikacija|utvrdu]].<ref name=brit/> Za [[Prvi punski rat|Prvog punskog rata]] [[konzul]] [[Marko Atilije Regul]] je [[256. pne.]] [[opsada|opsjedao]] i zauzeo ''Clypeu'' sa namjerom da je koristi kao [[Vojna baza|bazu]] za napad na [[Kartaga|Kartagu]]. Nakon pustošenja [[Poluotok Bon|Poluotoka Bon]], [[Rimska republika|rimska]] ofenziva završila je sljedeće godine gorkim porazom pa se malo [[legionar]]a vratilo na [[Apeninski poluotok]].<ref name=brit/> U vrijeme [[Treći punski rat|Trećeg punskog rata]], [[konzul]] [[Lucius Calpurnius Piso Caesoninus (konzul 148. pne.)|Lucius Calpurnius Piso Caesoninus]] [[opsada|opsjedao]] je grad, ali se zbog njegovog otpora morao povući.<ref name=brit/> [[Julije Cezar]] je [[45. pne.]] dodjelio gradu status [[rimska kolonija|Rimske kolonije]]. Prema [[Plinije Stariji|Pliniju Starijem]] ''Clypea'' je kasnije postala slobodni grad sa kvalitetnom [[luka|lukom]] u kojoj se [[Rimska mornarica|rimska flota]] mogla skloniti.<ref name=brit/> [[datoteka:Kélibia_citadel_and_port.JPG|thumb|left|260px|[[Citadela]] iznad [[luka|luke]]]] == Privreda == Današnja Kelibia je [[turizam|turistički]] [[resort]] poznat po lijepim [[plaža]]ma i [[Citadela|citadeli]], ali i po svojim [[stolar]]ima koji proizvode stilski [[namještaj]]. Kélibia ima i četvrtu po veličini [[ribarstvo|ribarsku]] [[luka|luku]] u [[Tunis]]u, a po [[vinograd]]ima u okolici grada uzgaja se [[Muskat (grožđe)|muskat]] od kog se pravi [[Vino#Belo vino|bijelo vino]] popularno među [[Tunišani|Tunižanima]].<ref name=brit/> Kelibia je još od [[Antički Rim|rimskih vremena]] bila poznata [[pomorska baza]], ta [[tradicija]] sačuvana je do današnjih dana jer se u njoj danas nalazi Nacionalna pomorska škola.<ref name=brit>{{cite web | url =https://www.voyage-tunisie.info/guide-touristique-de-kelibia-tunisie/ | title =''Guide Touristique de Kélibia, Tunisie'' | accessdate =30. 11. 2019 | language =francuski | publisher =Voyage Tunisie }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Pobratimski gradovi== * {{flagicon|Španjolska}} [[Almuñécar]], [[Španjolska]] * {{flagicon|Italija}} [[Marsala]], [[Italija]] * {{flagicon|Italija}} [[Pantelleria]], [[Italija]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze== {{Commonscat|Nabeul}} * [https://www.voyage-tunisie.info/guide-touristique-de-kelibia-tunisie/ ''Guide Touristique de Kélibia, Tunisie'']{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr icon}} [[Kategorija:Gradovi u Tunisu]] ho4snapbc27nmb8tbo5qi2nzi34h9ro Kovilovo (Palilula) 0 69025 42590194 42541886 2026-05-10T01:25:26Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590194 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Kovilovo (razvrstavanje)}} {{Naseljeno mesto u Srbiji |mesto=Kovilovo |slika=Fontana kovilovo.jpg |opis_slike= |grad=Beograd |opština=Palilula |populacija=1039 |poštanski kod= |pozivni broj=011 |registarska oznaka=-{BG}- |gšir=44.904666 |gduž=20.423833 }} '''Kovilovo''' je naselje u [[opština Palilula|opštini Palilula]] u [[Grad Beograd|Gradu Beogradu]]. Prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] bilo je 1039 stanovnika (prema popisu iz [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991.]] bilo je 1063 stanovnika). == Demografija == U naselju Kovilovo živi 808 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 36,2 godina (35,1 kod muškaraca i 37,3 kod žena). U naselju ima 369 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,82. Ovo naselje je velikim delom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika. {| width="50%" style="background:transparent; " | valign="top" width="50%" style="border:1px solid gray; " | <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka'' {| | style="padding: 0;" | <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940 PlotData = bar:1358 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:904 color:gray1 from:start till:end bar:452 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(62,20)(77,138) color:blue width:2 points:(77,138)(100,129) color:blue width:2 points:(100,129)(128,150) color:blue width:2 points:(128,150)(157,161) color:blue width:2 points:(157,161)(185,153) color:blue width:2 points:(185,153)(217,150) color:blue width:2 </timeline> |} </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> | valign="down" width="50%" | {{Popis |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 9}}</ref> |p1948=- |p1953=950 |p1961=871 |p1971=1042 |p1981=1132 |p1991=1063 |p1991n=1045 |p2002s=1050 |p2002=1039 }} |} {{Grafikon postoci |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 1}}</ref> |širina=300px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] |pozadina=#ddd |pozicija=left |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|961|92.49}} {{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]]|blue|7|0.67}} {{Vrsta sa postotkom|[[Jugosloveni]]|red|7|0.67}} {{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|green|6|0.57}} {{Vrsta sa postotkom|[[Romi]]|orange|6|0.57}} {{Vrsta sa postotkom|[[Goranci]]|cyan|6|0.57}} {{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]]|magenta|5|0.48}} {{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]|black|4|0.38}} {{Vrsta sa postotkom|[[Nemci]]|gray|4|0.38}} {{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]|pink|3|0.28}} {{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]]|navy|2|0.19}} {{Vrsta sa postotkom|[[Ukrajinci]]|silver|1|0.09}} {{Vrsta sa postotkom|[[Slovaci]]|purple|1|0.09}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]]|yellow|1|0.09}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato|blue|22|2.11}} }} {{Grafikon piramida |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 2}}</ref> |širina=300px |naslov= |pozadina=#eee |levo2=m |desno2=ž |šipke levo desno= {{Vrsta levo desno|?|gray|10|16.12|8.06|5}} {{Vrsta levo desno|80+|gray|2|3.22|4.83|3}} {{Vrsta levo desno|75-79|gray|4|6.45|17.74|11}} {{Vrsta levo desno|70-74|gray|16|25.80|37.09|23}} {{Vrsta levo desno|65-69|gray|25|40.32|46.77|29}} {{Vrsta levo desno|60-64|gray|19|30.64|33.87|21}} {{Vrsta levo desno|55-59|gray|17|27.41|43.54|27}} {{Vrsta levo desno|50-54|gray|41|66.12|64.51|40}} {{Vrsta levo desno|45-49|gray|49|79.03|56.45|35}} {{Vrsta levo desno|40-44|gray|43|69.35|70.96|44}} {{Vrsta levo desno|35-39|gray|44|70.96|67.74|42}} {{Vrsta levo desno|30-34|gray|34|54.83|45.16|28}} {{Vrsta levo desno|25-29|gray|41|66.12|62.90|39}} {{Vrsta levo desno|20-24|gray|39|62.90|83.87|52}} {{Vrsta levo desno|15-19|gray|28|45.16|53.22|33}} {{Vrsta levo desno|10-14|gray|38|61.29|53.22|33}} {{Vrsta levo desno|5-9|gray|33|53.22|50.0|31}} {{Vrsta levo desno|0-4|gray|35|56.45|40.32|25}} |prosekm=35.1 |prosekž=37.3 }} {{DomaćinstvaNaseljaSrbija|-|344|304|321|369|336|369|76|89|73|100|23|5|3|-|-|-|2.82}} {{BrakNaseljaSrbija|412|126|258|13|7|8|432|105|257|50|17|3}} {{ZanimanjaNaseljaSrbija|248|117|-|-|58|2|12|15|2|18|168|49|-|-|30|2|3|21|1|3|416|166|-|-|88|4|15|36|3|21|-|6|6|1|2|2|-|-|7|1|9|9|10|24|1|-|-|5|1|15|15|11|26|3|-|-|12}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{portal|Srbija}} {{Commonscat|Kovilovo (Palilula)}} * [http://www.president-belgrade.rs/ Hotel PRESIDENT - Beograd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130920205716/http://www.president-belgrade.rs/ |date=2013-09-20 }} * [http://www.bgsck.org.rs/ BG Sport centar Kovilovo]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.fallingrain.com/world/YI/2/Kovilovo.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (-{Fallingrain}-)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091006113340/http://www.fallingrain.com/world/YI/2/Kovilovo.html |date=2009-10-06 }} * [http://wikimapia.org/maps?ll=44.904666,20.423833&spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (-{Wikimapia}-)] * [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/srbija/kovilovo-44-54-28-n-20-25-43-e/ Gugl satelitska mapa (-{Maplandia}-)] * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=44.904666&longitude=20.423833&zoom=8 Plan naselja na mapi (-{Mapquest}-)]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!--{{Koordinate|44_54_28_N_20_25_43_E|44°&nbsp;54'&nbsp;28"&nbsp;SG Š, 20°&nbsp;25'&nbsp;43"&nbsp;IGD}}--> {{Opština Palilula}} [[Kategorija:Opština Palilula (Beograd)]] [[Kategorija:Beogradska naselja]] qohdb74dg9s4vywuc62t73er90sy3zd Limasol 0 69276 42590404 42398104 2026-05-10T11:48:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590404 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime = Limassol | ime_genitiv = Limassola | izvorno_ime = <small>Λεμεσός, Lemesos</small> | translit_jezik1 = | translit_jezik1_vrsta = | translit_jezik1_info = | translit_jezik1_vrsta1 = | translit_jezik1_info1 = | translit_jezik1_vrsta2 = | translit_jezik1_info2 = | translit_jezik1_vrsta3 = | translit_jezik1_info3 = | translit_jezik1_vrsta4 = | translit_jezik1_info4 = | translit_jezik1_vrsta5 = | translit_jezik1_info5 = | translit_jezik1_vrsta6 = | translit_jezik1_info6 = | translit_jezik2 = | translit_jezik2_vrsta = | slika_panorama =The_Oval.jpg | veličina_slike =250px | opis_slike =[[Panorama]] grada | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi = 34 | širina-minute = 40 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 33 | dužina-minute = 2 | dužina-oznaka = E | lokacija_ime = [[Spisak država|Država]] | lokacija_info = {{flagcountry|CIP}} | lokacija1_ime =[[Distrikti Kipra|Distrikt]] | lokacija1_info =[[Limasol (distrikt)|Limasol]] | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | utemeljenje1_ime = | utemeljenje1_datum = | utemeljenje2_ime = | utemeljenje2_datum = | utemeljenje3_ime = | utemeljenje3_datum = | osnivač = | nazvan_po = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe =Gradonačelnik | ime_vođe = Yiannis Armeftis | stranka_vođe = | titula_vođe1 = | ime_vođe1 = | titula_vođe2 = | ime_vođe2 = | titula_vođe3 = | ime_vođe3 = | titula_vođe4 = | ime_vođe4 = | površina_bilješke = | površina_ukupna = 35.09 [[km²]]<ref name=city/> | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina = [[2021.|2021]].<ref name=city/> | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = 107,970<ref name=city/> | stanovništvo_gustoća =3,077/[[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | web_stranica = [https://www.limassol.org.cy/en/home Limassol Municipality] | slika_karta = | veličina_karte = | opis_karte = | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = | slika_lokacijska_karta_država =Kipar | poštanski_broj =3010–3150<ref name=city/> | pozivni_broj =357 25<ref name=city/> | bilješke = }} '''Limassol''' ([[grčki jezik|grč.]] ''Λεμεσός'', ''Lemesós'') je [[grad]] i [[općina]] od 107,970 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/cyprus/communes/lemes%C3%B3s/5000__lemes%C3%B3s/ | title =''Lemesós in Lemesós (Municipalities and Communities)'' | accessdate =13.01. 2025. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na [[jug]]u [[Kipar|Kipra]] u [[Limasol (distrikt)|istoimenom distriktu]] u kom je [[upravni centar|administrativni centar]]. On je najveća [[luka]] [[Grci|grčkog]] dijela podjeljenog otoka, a zbog svog [[Strateška geografija|strateškog]] položaja između [[Sueski kanal|Sueskog kanala]] i [[Evropa|Evrope]] i jedna od najvažnijih na [[Sredozemno more|Mediteranu]]. Limassol je pored toga poznata [[turistička destinacija]] i centar [[vinogradarstvo|vinogradarstva]] i [[rudarstvo|rudarstva]], [[rudnik|rudnici]] [[hrom|kroma]] i [[azbest]]a u okolici. == Historija == Limassol je sagrađen između antičkih gradova [[Amathus]] i [[Kourion]]. Postoji značajna bizantska utvrda (za vrijeme [[Bizantsko Carstvo|Bizanta]] se je grad zvao Neapolis - novi grad). Neapolis je bio značajna biskupija (poznat je biskup Leontis iz Neapolisa iz [[7. vijek]]a 1191. godine se [[Lista vladara Engleske|engleski kralj]] [[Richard I od Engleske|Richarda Lavljeg Srca]] iskrcao kod Limassola na putu u [[križarski ratovi|križarski rat]] jer ga je zahvatila [[oluja]]. Napao je bizantskog guvernera Isaka Komnena i zauzeo otok za Engleze. Richard I je razorio grad Amathus i stanovnike preselio u Limassol. U njemu je proslavio svoje vjenčanje s Berengarie od Navarre. Limassol je kasnije postao glavna baza križarima na putu u [[Sveta zemlja|Svetu zemlju]]. 1228. se tamo iskrcao [[Fridrik II., car Svetog rimskog carstva|Fridrik II., car Svetog Rimskog Carstva]] koji je napao Kipar. 1424. i 1426. su Cipar napali [[Mameluci]] iz [[Egipat|Egipta]] i razorili Limassol. 1489. su Cipar kupili [[Mletačka Republika|Mlečani]] i oni su razorili tvrđavu u Limassolu jer ju nisu smatrali značajnom. 1570. su Cipar napali [[Turci]] i priključili ga [[Otomansko Carstvo|Osmanskom Carstvu]]. Limassol se predao nakon kratke borbe. Nakon toga se u grad doseljava mnogo Turaka, te u njemu nastaju grčke i turske četvrti. Početkom 19. st. jača grčki kulturni identitet i borba za nacionalnu samostalnost. 1819. je u Limassolu otvorena prva grčka škola. 1878. su Cipar zauzeli Englezi. Engleski guverner Limassola Warren radi na obnovi i modernizaciji grada. Početkom 20. st. se otvaraju hoteli i jače razvija turizam. Nakon 2. svj. rata se u sklopu nezavisnog Cipra razvija moderna luka. == Geografija == Limassol se nalazi na krajnjem jugu otoka u blizini [[rt]]a [[Akrotiri i Dhekelia|Akrotiri]] (tamo je smještena britanska vojna baza te je Akrotiri sastavni dio [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]]). Grad se nalazi uz granicu britanske vojne baze i strateški je značajna luka na jugu Cipra. Jugozapadno od grada se nalazi slano jezero Aliki. Klima je sredozemna s vrlo malom količinom padalina (ljeti gotovo uopće nema padalina). == Znamenitosti == Značajna je bizantska tvrđava sagrađena oko 1000. godine u kojoj se nalazi muzej srednjeg vijeka. Zanimljiv je arheološki muzej s nalazima iz prapovijesti. Nedaleko od grada se nalazi znamenito arheološko nalazište Choirokoitia (Kirokitia) pod zaštitom [[UNESCO]]-a. Kirokitia se smatra jednim od prvih stalno naseljenih mjesta u [[historija|historiji]] i jednim od najvažnijih [[neolit]]skih nalazišta na istočnom Sredozemlju. Limassol je značajan turistički centar s brojnim plažama i parkovima. U parkovima postoje brojne skulpture. Zanimljiv je muzej folklorne umjetnosti. == Privreda == Limassol je najvažnija luka na Cipru i jedna od najvažnijih tranzitnih luka na Sredozemlju. Osim lučkih djelatnosti značajan je [[turizam]] koji se posebno razvija nakon turske okupacije sjevera Cipra kad su okupirana najvažnija ljetovališta. U okolici grada se nalaze brojni vinogradi, tako da je Limassol centar proizvodnje vina na Cipru. Razvijena je trgovina povezana s lukom. == Gradovi prijatelji == * {{ZD|KIN}} [[Nanjing]], [[Narodna Republika Kina|Kina]] * {{ZD|EGI}} [[Aleksandrija]], [[Egipat]] * {{ZD|FRA}} [[Marseille]], [[Francuska]] * {{ZD|NJE}} [[Niederkassel]], [[Nemačka|Njemačka]] * {{ZD|GRČ}} [[Iraklion|Heraklion]], [[Grčka]] * {{ZD|GRČ}} [[Patras]], [[Grčka]] * {{ZD|GRČ}} [[Rodos (grad)|Rodos]], [[Grčka]] * {{ZD|GRČ}} [[Solun]], [[Grčka]] * {{ZD|IZR}} [[Haifa]], [[Izrael]] * {{ZD|IZR}} [[Tel Aviv]], [[Izrael]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze== {{Commonscat|Limassol}} * [https://www.limassol.org.cy/en/home''Limassol Municipality'' (službene stranice)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en icon}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Gradovi na Kipru]] fvvfb52iln0c3isvtf25m3lju6c4vek LGBTQ prava u Portugalu 0 75211 42590221 42347144 2026-05-10T05:18:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590221 wikitext text/x-wiki {{Infobox Položaj LGBT osoba | ime lokativ =Portugalu | ime genitiv = Portugala | zvanični naziv =[[Portugal|República Portuguesa]] | zastava = Flag of Portugal.svg | eng_ime = Portugal | legalizacija=[[Datoteka:Yes check.svg|20px|Da]] – od 1982. | antidiskrim. zakoni=[[Datoteka:Yes check.svg|20px|Da]] - od 2007. | uzrast seks. saglasnosti=[[Datoteka:Yes check.svg|20px|Da]] – izjednačen 2007 | brak= [[Datoteka:Yes check.svg|20px|Da]] – od 17. maja, 2010. | partnerstvo= [[Datoteka:Yes check.svg|20px|Da]] – od 2001.<br /><small>[[Istopolne zajednice u Portugalu]]</small> | usvajanje=[[Datoteka:X mark.svg|20px|Ne]] | IVF= | vojska= [[Datoteka:Yes check.svg|20px|Da]] - od 1999. | promena pola= [[Datoteka:Yes check.svg|20px|Da]] - od 2011. | organizacije= | mediji= | događaji= [[Porto Pride]], [[Lisabon Pride]], [[Festival de Cinema Gay e Lésbico de Lisboa]] | kvartovi= [[Bairro Alto]] | lokacije= | klubovi= | osobe= [[Maria Teresinha Gomes]], [[António Variações]], [[Mário Cesariny de Vasconcelos]], [[António Botto]], [[Al Berto]] | komentar= }} '''[[LGBT]] osobe u [[Portugal]]u''' imaju garantovana neka prava, koja uživaju heteroseksualni parovi. Nakon [[António de Oliveira Salazar|Salazarove]] diktature, portugalsko društvo postaje otvorenije prema [[homoseksualnost]]i, koja je dekriminalizovana 1982. godine,<ref>[http://portugalpride.org/elgebete/2004/txt13.asp Portugal Pride]</ref> osam godina nakon [[Karanfilska revolucija|Karanfilske revolucije]]. Portugal je priznao istopolne brakove maja, 2010. godine. == Dekriminalizacija homoseksualnosti == [[Homoseksualnost]] je prvobitno dekriminalizovana 1852. godine, ali je ponovo zabranjena 1886. i portugalsko društvo je postepeno postajalo netrpeljivije prema [[gej]]evima i [[lezbejka]]ma sve do kraja Salazarove diktature. Godine 1982. homoseksualnost je ponovo dekriminalizovana, a [[uzrast seksualne saglasnosti]] je izjednačen za sve na 14 godina tek 2007. == Rodni identitet/rodno izražavanje == {{main|Zakonski aspekt transeksualnosti}} Diskriminacija na osnovu rodnog izražavanja je zabranjena zakonom. Zakon, takođe, priznaje formalnu promenu pola. == Istopolne zajednice == {{main|Istopolne zajednice u Portugalu}} ''[[União de facto]]'' (Zajednica ''de facto'') je najpre uvedena za parove različitog pola, da bi zakon bio proširen i na parove istog pola [[11. maj]]a, [[2001]]. <ref>{{Cite web |title=DECRETO N.º 349/X Primeira alteração à Lei n.º 7/2001, de 11 de Maio, que adopta medidas de protecção das uniões de facto |url=http://app.parlamento.pt/webutils/docs/doc.doc?path=6148523063446f764c3246795a5868774d546f334e7a67774c325276593342734c57526c593168305a5867765a47566a4d7a51354c5667755a47396a&fich=dec349-X.doc&Inline=true |access-date=2010-03-03 |archivedate=2012-06-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120623021551/http://app.parlamento.pt/webutils/docs/doc.doc?path=6148523063446f764c3246795a5868774d546f334e7a67774c325276593342734c57526c593168305a5867765a47566a4d7a51354c5667755a47396a&fich=dec349-X.doc&Inline=true |deadurl=yes }}</ref> Zakon daje prava vezana za porez, radne povlastice, socijalnu zaštitu i sl. nakon dve godine zajedničkog života. == Istopolni brak == {{Main|Istopolni brak u Portugalu}} [[Istopolni brakovi]] su predmet debate još od izbora 2005. godine. Partije levice su davale jaku podršku donošenju ovog zakona, što je dovelo do predizbornog obećanja partija levice u kampanji pred izbore decembra 2008. da će, ukoliko budu ponovo izabrani, doneti zakon o istopolnim brakovima. Ponovo izabrana vlada sačinjena od levih stranaka je odobrila zakon decembra 2009, a zakon je prošao prvo glasanje u parlamentu 8. januara, 2010. Konačno glasanje o zakonu održano je 11. februara, 2010. <ref>{{cite web|url=http://ontopmag.com/article.aspx?id=5259&MediaType=1&Category=24|titile=Portuguese Lawmakers Approve Gay Marriage Bill|accessdate=3.3.2010.|date=11.2.2010.|publisher=On Top Magazine}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.pinknews.co.uk/2009/12/17/portugal-tipped-to-allow-gay-marriage/ Portugal tipped to allow gay marriage]</ref><ref>[http://www.boston.com/news/world/europe/articles/2009/12/17/portuguese_govt_aims_to_permit_gay_marriage/ Portuguese govt aims to permit gay marriage]</ref><ref>{{Cite web |title=Report on portuguese newspaper Publico |url=http://publico.pt/Pol%C3%ADtica/casamento-gay-aprovado-com-votos-da-esquerda_1416871/ |access-date=2010-03-03 |archivedate=2010-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100111090156/http://www.publico.pt/Pol%C3%ADtica/casamento-gay-aprovado-com-votos-da-esquerda_1416871 |deadurl=yes }}</ref><ref>[http://ontopmag.com/article.aspx?id=5259&MediaType=1&Category=24 Portuguese Lawmakers Approve Gay Marriage Bill]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Predsednik je potpisao zakon 17. maja, 2010. godine, čime su istopolni brakovi konačno legalizovani.<ref>{{cite news|last=Hatton|first=Barry|title=Portugal's president ratifies gay marriage law|work=Associated Press|publisher=Google News|date=17. maj, 2010|url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5ik3aX3N0ru0tZv_wqU87GX6lm4lwD9FOPSSO0|accessdate=20. maj, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100520075713/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5ik3aX3N0ru0tZv_wqU87GX6lm4lwD9FOPSSO0|archivedate=2010-05-20|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8688503.stm|title=Portugal's president to ratify same-sex marriage law|publisher=BBC News|date=17. maj, 2010.|accessdate=20. maj, 2010}}</ref> == Usvajanje dece od strane istopolnih parova == Zajedničko usvajanje dece je ograničeno na različlitopolne parove. Pojedinačno LGBT osobe mogu da usvoje decu. Zakon o istopolnim brakovima ne predviđa zajedničko usvajanje dece od strane istopolnih parova. == Zabrana diskriminacije == Diskriminacija je zabranjena Zakonom o radu od 2003. godine. Ustav zabranjuje bilo kakvu diskriminaciju na osnovu [[seksualna orijentacija|seksualne orijentacije]] od 2004. godine. Novi Krivični zakonik od 2007. godine proširuje zabranu diskriminacije u drugim područjima. Zakon, takođe, predviđa seksualnu orijentaciju kao osnovu za zločin iz mržnje. == Društveni odnos == Portugal je generalno tolerantno društvo prema LGBT osobama. Homofobično nasilje je izuzetno retko (dva zabeležena slučaja u proteklih 15 godina). U [[Lisabon]]u i u [[Porto|Portu]], kao i veća turistička mesta u [[Algarve|Algarvi]] ([[Lagos, Portugal|Lagos]], [[Tavira]], [[Albufeira]]) postoji razvijena [[gej scena]] sa [[gej bar]]ovima, klubovima, plažama i sl. U Lisabonu gej scena je smeštena u većoj koncentraciji u [[Bairro Alto|Bairru Altu]]<ref>[http://www.patroc.com/lisbon/ Lisbon Gay Travel Guide]</ref>. U Lisabonu i u Portu se održavaju godišnje [[parada ponosa LGBT osoba|parade ponosa]], a Lisabon je, takođe, domaćin jednog od najvećih gej-lezbejskih filmskih festivala u Evropi, [[Festival de Cinema Gay e Lésbico de Lisboa]], koji se održava od 1996. godine. == Vidi dalje == * [[Politika Portugala]] == Reference == {{reflist}} {{LGBT prava u Evropi}} {{Commonscat|LGBT in Portugal}} [[Kategorija:LGBT u Portugalu| ]] [[Kategorija:LGBT prava po državama|Portugal]] [[Kategorija:Ljudska prava u Portugalu|LGBT]] [[Kategorija:Društvo u Portugalu|LGBT]] [[Kategorija:LGBT prava u Evropi|Portugalu]] 4ufrifd970h9c0aujvipi20fvc17srz Jugoslavenstvo 0 77940 42590154 42589568 2026-05-09T23:07:02Z Dwina744 178014 korekcija 42590154 wikitext text/x-wiki '''Jugoslavenstvo''' ili '''jugoslovenstvo''' predstavlja verovanje o etničkom, jezičnom i kulturnom jedinstvu Južnih Slavena, podrška njihovom ujedinjenju i/ili verovanje da Južni Sloveni jesu, ili da treba da budu jedna nacija.<ref name=OsporavanaZemlja>Đilas, Aleksa (1990). [http://www.djilas.rs/Knjige/OSPORAVANA-ZEMLJA.pdf Osporavana zemlja: Jugoslovenstvo i revolucija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130711081913/http://www.djilas.rs/Knjige/OSPORAVANA-ZEMLJA.pdf |date=2013-07-11 }} Književne novine str. 37. {{ISBN|86-391-0071-3}}.</ref> Jugoslavenstvo se kasnije razvilo kao politički pokret među Južnim Slavenima.<ref name=Yugoslavism>[[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (2003). [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Yugoslavism: Histories of a Failed Idea, 1918-1992.] (na engleskom) Hurst C & Co Publishers Ltd. str. 12. {{ISBN|1-85065-663-0}}.</ref> Jugoslavenstvo se kao ideologija uobličilo u 19. vijeku kao svojevrsni ogranak [[panslavenstvo|panslavenstva]].{{činjenica}} Jugoslavenstvo u svom ekstremnom obliku je poznato kao '''integralno jugoslavenstvo''', odnosno pod time se podrazumijeva negacija postojanja posebnih južnoslavenskih naroda koji se smatraju tek "plemenima" odnosno integralnim dijelovima jedinstvene [[nacija|nacije]] pod nazivom [[Jugoslaveni]]. Ono je bilo karakteristično za [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]] za vrijeme [[šestojanuarska diktatura|šestojanuarske diktature]]. Jugoslavenstvo je zadobilo težak udarac kada je početkom 1990-ih došlo do [[raspad SFRJ|raspada SFRJ]], s obzirom na široko uvriježeno mišljenje kako je tim događajima trajno kompromitiran koncept bilo kakve zajedničke države južnoslavenskih naroda. Kao alternativa jugoslavenstvu se od tog perioda spominje i [[Evropska unija|Evropska Unija]] kao optimalniji državnopravni okvir za zajednički život Južnih Slavena. == Povezano == * [[Jugonostalgija]] * [[Jugosfera]] * [[Jugoslavistika]] * [[Jugoslavenski odbor]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Djokić, Dejan (ur.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea 1918-1992. London 2003. * Markovina, Dragan: Jugoslavenstvo poslije svega. Zemun 2015. * Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982. * Matvejević, Predrag: O jugoslavenstvu danas, u: Socijalizam, god. XXV br. 9 (1982), str. 1440-1446. {{Panslavizam}} [[Kategorija:Panslavizam]] [[Kategorija:Jugoslavenstvo| ]] [[Kategorija:Jugoslavija]] [[Kategorija:Političke ideologije]] qouypwet720nxkzxjmgw7m5l7opkcu6 LGBTQ prava u Argentini 0 82557 42590220 42354779 2026-05-10T05:07:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590220 wikitext text/x-wiki {{Infobox Položaj LGBT osoba | ime lokativ =Argentini | ime genitiv = Argentine | zvanični naziv =[[Argentina|República Argentina]] | zastava = Flag of Argentina.svg | eng_ime = Argentina | legalizacija=[[Datoteka:Yes check.svg|20px]] od 1887. | antidiskrim. zakoni=[[Datoteka:X mark.svg|20px]] - Zabranjena samo u nekim delovima. | uzrast seks. saglasnosti=[[Datoteka:Yes check.svg|20px]] - Izjednačeno | brak= [[Datoteka:Yes check.svg|20px]] - od 2010. | partnerstvo= [[Datoteka:Yes check.svg|20px]] - u nekim delovima, od 2002. | usvajanje=[[Datoteka:Yes check.svg|20px]] - od 2010. | IVF= [[Datoteka:Yes check.svg|20px]] | vojska= [[Datoteka:Yes check.svg|20px]] - od 2009. | promena pola= [[Datoteka:Yes check.svg|20px]] | organizacije= | mediji= | događaji= [[Buenos Aires Pride]] | kvartovi= | lokacije= | klubovi=[[Amerika (noćni klub)|Amerika]] | osobe=[[Manuel Puig]], [[Julio Bocca]], [[Juan Carlos Maccarone]], [[Barry Norton]] | komentar= }} '''Položaj [[LGBT]] osoba u [[Argentina|Argentini]]''' je bolji nego u drugim državama Južne Amerike. Argentina je jula, 2010. godine priznala pravo istopolnim osobama da sklapaju brakove i usvajaju decu. Glavni grad, [[Buenos Aires]] je jedan od najotvorenijih gradova za LGBT osobe u regionu. == Pravni status == [[Homoseksualnost|Istopolni odnosi]] su dekriminalizovani 1887. godine.<ref>{{cite web|url=http://old.ilga.org/Statehomophobia/ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2010.pdf|title=State Sponsored Homophobia|month=maj|year=2010|publisher=[[ILGA]]|accessdate=18.7.2010|archivedate=2010-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101122235101/http://old.ilga.org/Statehomophobia/ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2010.pdf|deadurl=yes}}</ref> [[Uzrast seksualne saglasnosti]] je izjednačen za sve i iznosi 16 godina.<ref>{{cite web|url=http://www.avert.org/age-of-consent.htm|title=Worldwide ages of consent|accessdate=18.7.2010}}</ref> == Historija == Premda su dobrovoljni, nekomercijalni istopolni odnosi između odraslih osoba bili legalni od 1887. godine, nije bilo zakona koji bi štitili LGBT osobe, a javnost je imala negativan stav prema njima.<ref name=Argentina>{{cite web|url=http://www.glbtq.com/social-sciences/argentina,2.html|title=Argentina|accessdate=18.7.2010|publisher=[[qlbtq.com]]|archivedate=2013-04-29|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GEvCiYfW?url=http://www.glbtq.com/social-sciences/argentina,2.html|deadurl=yes}}</ref> Tokom 19. veka literatura je tretirala homoseksualnost kao medicinski problem, optužbe za homoseksualnost su bile korišćene u političke svrhe i o njoj se govorilo kao o nečemu što su u Argentinu doneli stranci.<ref name=Argentina/>. Jedina slika o homoseksualnosti koja je postojala u javnosti bila je [[prostitucija]] u gradovima i na javnim mestima koja su korišćena za [[Cruising for sex|cruising]]. Godine 1914. predstava koja je imala homoseksualnu tematiku, ''Los Invertidos'', bila je zabranjena, ali su medicinski časopisi mogli da objavljuju teme o homoseksualnosti. Policijska maltretiranja gejeva su postala češća tokom [[José Félix Uriburu|prvog vojnog udara]], [[1930]]. godine, koji označva početak [[beslavna decenija|beslavne decenije]]. Godine 1936. masovna hapšenja [[gej|gej muškaraca]] podstakla su legalizaciju gej prostitucije, sa argumentom da muškarci postaju homoseksualni iz očaja.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,861073,00.html|title=ARGENTINA: Back to the Bordello|date=10.1.1955|accessdate=18.7.2010|archivedate=2013-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130827180627/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,861073,00.html|deadurl=yes}}</ref> Izveštaji iz doba [[peronizam|peronizma]] (1946-1955) su nejasni i kontradiktorni. Godina 1946. [[Eva Perón]] je dala ličnu zaštitu [[Miguel de Molina|Miguelu de Molini]], a neki izveštaji govore o tome da je [[Juan Perón]] naredio policiji i vojsci da ne učestvuje u maltretiranju gejeva.<ref>{{cite web|url=http://www.spiritus-temporis.com/juan-peron/|title=Biography of Juan Perón|accessdate=18.7.2010|work=Spiritus-Temporis.com|archivedate=2011-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131214323/http://www.spiritus-temporis.com/juan-peron/|deadurl=yes}}</ref> Prave LGBT organizacije su bile ''Nuestro Mundo'' (1969) i ''Safo'' (1972). Zajedno su predstavljale ''front za gej oslobođenje'', koji je tražio saradnju sa političkom levicom u cilju poboljšanja građanskih prava LGBT osoba. Puč 1976. godine je iskorenio ovaj pokret i mnogi aktivisti i aktivistkinje su među hiljadama nestalih ljudi.<ref name=Argentina/> Povratak demokratiji 1983. godine omogućio je stvaranje LGBT pokreta. Premda nije zvanično priznata do 1992. godine, organizacija ''Comunidad Homosexual Argentina'' je imala javne kampanje za ljudska prava LGBT osoba. Od 1987. godine [[lezbejka]] prava je zastupala organizacija ''Cuadernos de Existencia Lesbiana''. Od 1990-ih primećuje se značajniji progres po pitanju prava i odnosa društva prema LGBT osobama. Tokom početnog perioda demokratizacije otvoreni su prvi [[gej bar]]ovi i [[LGBT zajednica]] je postala vidljivija, organizovale su se [[parada ponosa LGBT osoba|povorke ponosa]], festivali, objavljivali časopisi i politički aktivizam je postao jači. Dva grada, [[Buenos Aires]] i [[Rosario]] su donela zakone o zabrani diskriminacije na osnovu [[seksualna orijentacija|seksualne orijentacije]]. Godine 2007. držan je [[International Gay and Lesbian Football Association|Gej svetski kup u fudbalu]] u Buenos Airesu, gde je pobedio argentinski tim.<ref>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5gN_ycjZx1MQVYiY1-wxA-pXyr8hw|title=Argentine team beats British side to win gay world cup|agency=Associated Press|date=29.9.2007|accessdate=18.7.2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609092458/http://afp.google.com/article/ALeqM5gN_ycjZx1MQVYiY1-wxA-pXyr8hw|archivedate=2007-06-09|deadurl=no}}</ref> Poslednjih godina ulažu se napori da se poveća broj LGBT turista u Buenos Airesu, uz očekivanja da bi to imalo pozitivan efekat na ekonomiju.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/11/29/world/americas/29iht-journal.4.8532361.html|title=Macho Argentina warms to gay dollars and euros|last=Barrionuevo|first=Alexei|work=The New York Times|date=29.11.2007|accessdate=18.7.2010}}</ref> == Priznavanje istopolnih brakova == {{main|Istopolni brak u Argentini}} Istopolni brakovi su omogućeni 15. jula, 2010. godine, nakon što su se oba doma argentinskog parlamenta izjasnila u korist predložeog zakona. Istopolni parovi su ovim dobili isti nivo zaštite i beneficija kao i heteroseksualni parovi. Zakon omogućuje i usvajanje dece od strane istopolnih parova. Neki gradovi, takođe, imaju [[građanska zajednica|građanske zajednice]], koje daju manji stepen prava od brakova. Građanske zajenice su omogućene i istopolnim i raznopolnim parovima. Prema istraživanju javnog mnenja, početkom 2007. u Buenos Airesu je 75% građana i građanki podržavalo [[istopolni brak|istopolne brakove]].<ref>{{cite web|url=http://www.365gay.com/Newscon07/02/022807argentina.htm%7Ctitle%3DArgentina|accessdate=18.7.2010|title=Archive copy|archive-date=2007-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070303075205/http://www.365gay.com/Newscon07/02/022807argentina.htm%7Ctitle%3DArgentina}}</ref> === Presude suda, 2009. === Novembra, 2009. sud je doneo presudu da je zabrana istopolnih brakova neustavna i dozvolio je gej paru, Alexu Freyri i Joseu Maria Di Bellu, da se venčaju. Šef vlade Buenos Airesa je izjavio da vlada nema nameru da ulaže žalbu na presudu. Par je venčan 28. decembra, 2009. godine, kao prvi gej par koji je venčan u Južnoj Americi.<ref>{{cite news|url=http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1216312|publisher=''La Nación''|title=La pareja gay pudo casarse finalmente en un registro civil de Tierra del Fuego|date=28.12.2009|accessdate=18.7.2010|language=Spanish|archive-date=2014-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109063101/http://www.lanacion.com.ar/1216312-la-pareja-gay-pudo-casarse-finalmente-en-un-registro-civil-de-tierra-del-fuego|dead-url=yes}}</ref> Do donošenja zakona o istopolnim brakovima, u Argentini je venčano osam istopolnih parova na osnovu odluka suda.<ref>{{cite web|url=http://www.ontopmag.com/article.aspx?id=5959&MediaType=1&Category=24|title=Eighth Gay Couple Marries In Argentina|accessdate=18.7.2010|archive-date=2010-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100702180817/http://www.ontopmag.com/article.aspx?id=5959&MediaType=1&Category=24|url-status=dead}}</ref> == Transrodnost == [[Datoteka:Marcha-orgullo-buenos-aires.JPG|thumb|Gay Pride Parade u Buenos Airesu, 2007.]] U nekim gradovima [[cross-dressing]] je zabranjen. Diskriminacija i maltretiranje na osnovu [[rodni identitet|rodnog identiteta]] je i dalje problem, ali je transrodna zajednica postala bolje organizovana i vidljivija. Godine 1997. osnovana je organizacija ''Asociación de Lucha por la Identidad Travesti-Transsexual'' koja za cilj ima zaštitu prava transrodnih osoba. Jedna od prvih pobeda je bila odluka Vrhovnog suda koji je ukinuo presudu nižeg suda po kojoj je transrodnim osobama bilo zabranjeno da se organizuju i bore za svoja prava. Godine 2007. Vrhovni sud je doneo odluju da sedamnaestogodišnjakinja ima pravo na [[terapija korekcije pola|terapiju korekcije pola]], kao i da promeni podatek u dokumentima, kako bi se poklapali sa realnim stanjem.<ref>{{cite news|url=http://www.elmundo.es/elmundo/2007/09/26/internacional/1190758933.html|title=Argentina autoriza por primera vez una operación de cambio de sexo a un menor|date=26.9.2009.|accessdate=18.7.2010|work=El Mundo|language=Spanish}}</ref> Godine 2009. [[Marcela Romero]] je dobila pravnu bitku za promenu identiteta, nakon čega je dobila priznanje od vlade i imenovana je za počasnu članicu parlamenta. Romero je jedna od vodećih aktivistkinja za prava transseksualih osoba u Argentini.<ref>{{cite web|url=http://www.unaids.org/en/KnowledgeCentre/Resources/FeatureStories/archive/2006/20060919-latinamerica.asp|title=Fighting stigma against sexual minorities in Latin America|work=UNAIDS|date=19.9.2009|accessdate=18.7.2010}}</ref> == Vidi dalje == {{LGBT portal}} * [[Ljudska prava u Argentini]] == Vanjske veze == * http://www.cha.org.ar/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070820134916/http://www.cha.org.ar/ |date=2007-08-20 }} - Comunidad Homosexual Argentina (CHA) * http://www.lafulana.org.ar/ - La Fulana, Centro Comunitario para Mujeres Lesbianas y Bisexuales == Reference == {{reflist}} {{LGBT prava u Južnoj Americi}} {{Commonscat|LGBT in Argentina}} [[Kategorija:LGBT u Argentini| ]] [[Kategorija:LGBT prava po državama|Argentina]] [[Kategorija:Ljudska prava u Argentini|LGBT]] [[Kategorija:Društvo u Argentini|LGBT]] [[Kategorija:LGBT prava u Južnoj Americi|Argentini]] t40dhvqx81ty1wt5q635jbiknokufz3 Julius Caesar (drama) 0 85049 42589933 42476641 2026-05-09T13:38:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589933 wikitext text/x-wiki {{italic title}} [[Datoteka:Brutus and the Ghost of Caesar 1802.jpg|thumb|right|250px|Cezarov duh dolazi Bruta upozoriti na njegovu sudbinu. ([[Bakrorez]] Edwarda Scrivena temeljen na slici [[Richard Westall|Richarda Westalla]]: London, 1802.)]] '''''Julije Cezar''''' (u [[engleski jezik|engleskom]] originalu ''Julius Caesar'') je tragedija koju je oko godine 1599. napisao [[William Shakespeare]]. Radnja, smještena u [[Rimska Republika|Rim]] 40-ih godina pne. opisuje [[atentat na Julija Cezara|zavjeru]] protiv tadašnjeg [[Rimski diktator|diktatora]] [[Gaj Julije Cezar|Julija Cezara]], njegovo ubistvo i neposredne posljedice. Predstavlja jednu od tri Shakespeareove drame inspirirane stvarnim događajima iz [[antički Rim|rimske]] historije (ostale dvije su ''[[Koriolan (drama)|Koriolan]]'' i ''[[Anthony and Cleopatra|Antonije i Kleopatra]]''). Iako je tekst naslovljen sa ''Julije Cezar'', sam Cezar nije glavni junak drame, te se kao lik pojavljuje tek u tri scene i biva ubijen na početku trećeg čina. [[Protagonist]] je [[Marko Junije Brut]] u kome se odvija psihološki sukob između međusobno suprotstavljenih imperativa [[čast]]i, [[prijateljstvo|prijateljstva]] i [[patriotizam|patriotizma]]. Smatra se kako je poticaj za pisanje drame izazvala sve veća tjeskoba u [[Engleska|Engleskoj]] Shakespeareovog vremena, odnosno odbijanje ostarjele kraljice [[Elizabeta I od Engleske|Elizabete]] da imenuje nasljednika, a zbog čega su se njeni podanici bojali da će Engleska nakon njene smrti biti bačena u vrtlog nasilja i građanskih ratova nalik na one koje je Rim iskusio poslije Cezarove smrti. == Povezano == * [[Friends, Romans, countrymen, lend me your ears]] == Vanjske veze == {{Commonscat|The Tragedy of Julius Caesar}} * [http://shakespeare-navigators.com/JC_Navigator/ Julius Caesar Navigator] Includes Shakespeare's text with notes, line numbers, and a search function. * [http://nfs.sparknotes.com/juliuscaesar/ No Fear Shakespeare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151123084515/http://nfs.sparknotes.com/juliuscaesar/ |date=2015-11-23 }} Includes the play line by line with interpretation. * [http://www.alljuliuscaesar.bravehost.com/ All Julius Caesar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115035101/http://www.alljuliuscaesar.bravehost.com/ |date=2010-01-15 }} Provides a summary of the play, background on Shakespeare and Julius Caesar, including historical background on Julius Caesar, and a character analysis of Caesar. * [http://www.shakespeare-literature.com/Julius_Caesar/index.html Julius Caesar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511144040/http://www.shakespeare-literature.com/Julius_Caesar/index.html |date=2009-05-11 }} – searchable, indexed e-text * [http://juliuscaesar.publicliterature.org Julius Caesar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516025805/http://juliuscaesar.publicliterature.org/ |date=2008-05-16 }} – Full text play by William Shakespeare. * [http://www.gutenberg.net/etext/2263 Julius Caesar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041014014945/http://www.gutenberg.net/etext/2263 |date=2004-10-14 }} – from [[Project Gutenberg]] * [http://tech.mit.edu/Shakespeare/julius_caesar/ Julius Caesar] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121212071742/http://tech.mit.edu/Shakespeare/julius_caesar/ |date=2012-12-12 }} – by The Tech * [http://www.maximumedge.com/shakespeare/juliuscaesar.htm Julius Caesar] – Searchable and scene-indexed version. * [http://www.nosweatshakespeare.com/ebooks/modern-julius-caesar.htm Julius Caesar in modern English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303175053/http://www.nosweatshakespeare.com/ebooks/modern-julius-caesar.htm |date=2009-03-03 }} * [http://www.webenglishteacher.com/juliuscaesar.html Lesson plans for Julius Caesar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317123328/http://www.webenglishteacher.com/juliuscaesar.html |date=2010-03-17 }} at Web English Teacher * [http://www.prx.org/pieces/23945/ Quicksilver Radio Theater adaptation of "Julius Caesar", which may be heard online], at PRX.org (Public Radio Exchange). * [http://www.shmoop.com/julius-caesar/ Julius Caesar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100424172936/http://www.shmoop.com/julius-caesar/ |date=2010-04-24 }} study guide, themes, quotes, analysis, multimedia, & teaching guide * [http://www.awesomestories.com/assets/julius-caesar-animated-version Video animation, from the BBC, summarizing Shakespeare's ''Julius Caesar''] {{Shakespeare}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Julije Cezar (drama)}} [[Kategorija:Drame 1599.]] [[Kategorija:Drame Williama Shakespearea]] [[Kategorija:Julije Cezar]] 2q9ys5lruiu9q8deqlf90l1xi37ltmv Treći Reich 0 86143 42590172 42589879 2026-05-10T00:33:01Z Vipz 151311 /* top */ 42590172 wikitext text/x-wiki {{Okvir bivše zemlje svijeta |ime = Njemački Reich |izvorno_ime = {{jez|de|Deutsches Reich}} <br /> {{small|1933. – 1943.}} <hr> '''Veliki Njemački Reich''' <br /> {{jez|de|Großdeutsches Reich}} <br /> {{small|1943. – 1945.}} |zastava = Flag of Germany (1935–1945).svg |zastava_i = Zastava Njemačke |grb_i = Grb Njemačke |grb = Reichsadler.svg |genitiv = Trećeg Reicha |kontinent = Europa |država = Njemačka |godina_start = 1933. |godina_kraj = 1945. |mapa = German Reich 1942 (Extended).svg |mapa_opis = Njemačka u drugoj polovici 1942. godine, na vrhuncu svoje teritorijalne kontrole: <div style="text-align: left; padding-left: 1em;"> {{legenda|#008100|Njemački Reich{{efn|Uključujući [[Protektorat Češka i Moravska]] i [[Generalno gubernatorstvo]].}}}} {{legenda|#47ca44|[[Reichskommissariat|okupirane teritorije pod <br />civilnom administracijom]]}} {{legenda|#a6e0a6|[[Militärverwaltung|okupirane teritorije pod <br />vojnom administracijom]]}} </div> |geslo = <!-- ''"Ein Volk, ein Reich, ein Führer."''<br />{{nowrap|''"Jedan narod, jedno carstvo, jedan vođa"''}} — propagandna parola, ali ne i službeno državno geslo --> |himna = <br /> „{{jez|de|[[Das Lied der Deutschen]]}}” <br /> („Pjesma Nijemaca”) <br /> [[File:Das Deutschlandlied.ogg]] <br /> „{{jez|de|[[Horst-Wessel-Lied]]}}”{{efn|Rajhskancelar unutrašnjih poslova ({{jez|de|Reichsinnenminister}}) [[Wilhelm Frick]] je 12. jula 1933. naredio da se „{{jez|de|Horst-Wessel-Lied}}” izvodi odmah nakon državne himne „{{jez|de|Das Lied der Deutsche}}”.}} <br /> („Pjesma [[Horst Wessel|Horsta Wessela]]”) <br /> [[File:Песня Хорста Весселя.ogg]] |glavni_grad = [[Berlin]] |latd=52 |latm=31 |latNS=N |longd=13 |longm=24 |longEW=E |jezik = [[nemački jezik|njemački]] |vlada_tip = [[Unitarna država|unitarna]] [[fašistička država]] |titula_vođa = ''[[Führer (pozicija)|Führer]]'' |vođa1 = Adolf Hitler |godina_vođa1 = [[1934]]–[[1945]] |titula_predstavnik = [[Predsednik Njemačke|Predsjednik]] |predstavnik1 = Paul von Hindenburg |godina_predstavnik1 = [[1933]]–[[1934]] |predstavnik2 = Karl Dönitz |godina_predstavnik2 = [[1945.]] |titula_zamjenik = [[Njemački kancelar|Kancelar]] |zamjenik1 = Adolf Hitler |godina_zamjenik1 = [[1933]]–[[1945]] |zamjenik2 = Joseph Goebbels |godina_zamjenik2 = [[1945.]] |zamjenik3 = [[Lutz Graf Schwerin von Krosigk|Ludwig von Krosigk]] |godina_zamjenik3 = [[1945.]] |era = Međuratni period i [[Drugi svjetski rat]] |događaj_start = [[Hitlerov uspon na vlast|Preuzimanje vlasti]] |datum_start = [[30. januara]] [[1933.]] |događaj1 = [[Zakon o ovlastima|{{nowrap|Zakon o ovlastima}}]] |datum_događaj1 = [[23. marta]] [[1933.]] |događaj2 = [[Nirnberški zakoni]] |datum_događaj2 = {{nowrap|[[15. septembra]] [[1935.]]}} |događaj3 = [[Anschluss]] |datum_događaj3 = [[12. marta|12.]]/[[13. marta]] [[1938.]] |događaj4 = [[Invazija na Poljsku]] |datum_događaj4 = [[1. septembra]] [[1939.]] |događaj5 = [[Bitka za Francusku|Pad Francuske]] |datum_događaj5 = [[22. juna]] [[1940.]] |događaj6 = [[Invazija na Sovjetski Savez|Invazija na<br />Sovjetski Savez]] |datum_događaj6 = [[22. juna]] [[1941.]] |događaj7 = [[Smrt Adolfa Hitlera|Hitlerovo samoubistvo]] |datum_događaj7 = [[30. aprila]] [[1945.]] |događaj8 = [[Bitka za Berlin|Pad Berlina]] |datum_događaj8 = [[2. maja]] [[1945.]] |događaj9 = [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|Kapitulacija]] |datum_događaj9 = [[8. maja|8.]]/[[9. maja]] [[1945.]] |događaj10 = Hapšenje [[Flensburška vlada|Flensburške vlade]] |datum_događaj10 = [[23. maja]] [[1945.]] |događaj_kraj = [[Berlinska deklaracija]] |datum_kraj = [[5. juna]] [[1945.]] |stat_površina1 = 633786 |stat_pop1 = 69314000 |stat_godina1 = 1939 |ref_površina1 =<ref>''Statistisches Bundesamt'' (Federal Statistical Office), * breaks code* [http://www.destatis.de/download/jahrbuch/stjb2.pdf ''Statistisches Jahrbook 2005 für die Bundesrepublik Deutschland''], str. 8.</ref> |ref_pop1 =<ref>[http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-4901.html Germany — Country Study]</ref> |valuta = [[Reichsmarka]] |p1 = Weimarska Republika |flag_p1 =Flag_of_Germany_(3-2_aspect_ratio).svg |p2 = [[Saar (Liga naroda)|Saar]] |flag_p2 = Flag of Saar 1920-1935.svg |p3 = Prva Austrijska Republika |flag_p3 = Flag of Austria.svg |p4 = Prva Čehoslovačka Republika |flag_p4 = Flag of Czechoslovakia.svg |p5 = Druga Poljska Republika |flag_p5 = Flag_of_Poland.svg |p6 = [[Luksemburg|Veliko Vojvodstvo Luksemburg]] |flag_p6 = Flag_of_Luxembourg.svg |s1 = [[Saveznička okupacija Njemačke|Njemačka]] |flag_s1 = Flag of Germany (1946-1949).svg |s2 = [[Saveznička okupacija Austrije|Austrija]] |flag_s2 = Flag of Austria.svg |s3 = Treća Čehoslovačka Republika |flag_s3 = Flag of Czechoslovakia.svg |s4 = NR Poljska |flag_s4 = Flag_of_Poland.svg |s5 = Luksemburg |flag_s5 = Flag_of_Luxembourg.svg |fusnote = }} '''Nacistička Njemačka''', poznata i kao '''Treći Reich''' ({{jez-de|Drittes Reich}}), službeno '''Njemački Reich''' ({{jez|de|Deutsches Reich}}; 1933–1943) i kasnije '''Veliki Njemački Reich''' ({{jez|de|Großdeutsches Reich}}; 1943–1945), bila je njemačka [[totalitarizam|totalitarna diktatura]] pod vlašću [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] i [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|Nacionalsocijalističke njemačke radničke stranke]] (NSDAP) od 1933. do 1945. [[Nacizam|Nacisti]] su izrazima „Treći Reich” i „Tisućljetni Reich” ({{jez|de|Tausendjähriges Reich}}) Nacističku Njemačku predstavljali kao nasljednicu [[Sveto Rimsko Carstvo|Svetog Rimskog Carstva]] („Prvi Reich”; 800–1806) i [[Njemačko Carstvo|Njemačkog Carstva]] („Drugi Reich”; 1871–1918). Nacistički režim u [[Njemačka|Njemačkoj]] trajao je dvanaest godina, od Hitlerovog imenovanja za kancelara 30. januara 1933. do [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|bezuslovne kapitulacije Njemačke]] pred [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]] u noći s [[Dan pobjede nad fašizmom|8. na 9. maja 1945]], kojom je završen [[Drugi svjetski rat u Evropi]]. Nacistička stranka je nakon [[Parlamentarni izbori u Njemačkoj u julu 1932.|federalnih izbora u julu 1932.]] postala najveća stranka u [[Reichstag|parlamentu]], ali nije imala većinu. Adolf Hitler je odbio učestvovati u koalicijskoj vladi ukoliko ne bi bio na njenom čelu. U takvim okolnostima, [[šef vlade|šefa vlade]] je mogao imenovati [[šef države]]. [[Paul von Hindenburg]], tadašnji [[predsjednik Njemačke]], postavio je Adolfa Hitlera na položaj [[njemački kancelar|rajhskancelara]] 30. januara 1933. Temelji za Hitlerovu [[diktatura|diktaturu]] postavljeni su nakon [[Paljenje Reichstaga|paljenja Reichstaga]] u februaru iste godine, za koje su nacisti optužili [[komunizam|komuniste]]. Hitler je nakon paljenja Reichstaga uvjerio Hindenburga da donese [[Dekret o požaru u Reichstagu]], kojim su ograničene [[građanska prava|građanske slobode]] i omogućeno suzbijanje [[politička opozicija|političke opozicije]]. U martu je usvojen [[Zakon o ovlastima]], kojim je Hitler dobio pravo donositi zakone bez parlamentarnog nadzora. Time je učvrstio diktatorsku vlast, započeo represiju nad protivnicima i osnovao prvi [[koncentracioni logor]], [[Koncentracijski logor Dachau]]. Nakon Hindenburgove smrti 1934. Hitler je spojio funkcije predsjednika i kancelara u titulu [[Führer|Führera]], a vlast koncentrirao u [[Hitlerov kult ličnosti|svojoj ličnosti]]. Nacisti su nakon konsolidacije vlasti uspostavili gotovo potpunu kontrolu nad političkim, društvenim i kulturnim životom. [[Rasizam]], [[antisemitizam]] i [[nacistička eugenika]] činili su ideološku osnovu nacističkog režima. Na toj su osnovi počivali sistematski [[progon|progoni]] i [[masovni zločini]]. Režim Nacističke Njemačke usmrtio je oko šest miliona [[Jevreji u Evropi|evropskih Jevreja]] tokom [[genocid]]a poznatog kao [[Holokaust]]. Pored Jevreja, nacistički režim sistematski je progonio i [[Romi|Rome]], [[Slaveni|Slavene]], [[homoseksualci|homoseksualce]],{{efn|Glavni članak: [[Progon homoseksualaca u Nacističkoj Njemačkoj]].}} [[ljevica|ljevičare]] i druge [[disident|disidente]], [[Jehovini svjedoci|Jehovine svjedoke]], [[slobodni zidar|slobodne zidare]], osobe s mentalnim ili fizičkim [[invaliditet|invaliditetom]],{{efn|Pogledajte članak: [[Akcija T4]].}} osobe koje je označavao kao „radno nesklone”, i sve druge režimu „nepoželjne” skupine, podvrgavajući ih zatvaranju bez suđenja, zatočivanju u koncentracionim logorima, [[deportacija|deportacijama]], [[Prisilni rad|prisilnom radu]] i ubistvima. Kako bi odgovorili na posljedice [[Velika depresija|Velike depresije]], nacisti su se oslonili na veliku [[vojna potrošnja|vojnu potrošnju]], opsežne javne radove, uključujući izgradnju ''[[Reichsautobahn|Reichsautobahna]]'', te masivan tajni program [[Njemačko ponovno naoružavanje|ponovnog naoružavanja]], kojim je formiran ''[[Wehrmacht]]'', a sve je bilo finansirano [[Deficitarno financiranje|deficitnim trošenjem]]. Povratak ekonomske stabilnosti i brzo smanjenje [[nezaposlenost|nezaposlenosti]] povećali su popularnost režima, dok su Hitlerovi [[diplomacija|diplomatski]] uspjesi i [[Državni teritorij|teritorijalna]] osvajanja tu podršku dodatno učvrstili. [[Nacistička propaganda]] i kult Führera bili su važna obilježja režima, naročito vidljiva na [[Nirnberški skupovi|Nirnberškim skupovima]] i u iskorištavanju [[Ljetne olimpijske igre 1936.|Ljetnih olimpijskih igara 1936.]] u Berlinu radi <!--promicanja slike nove Njemačke kao tolerantne i gostoljubive nacije te--> jačanja međunarodnog ugleda. Vodeći sve agresivniju teritorijalnu politiku, Hitler je 1938. u [[Anschluss|Anschlussu]] pripojio [[Austrija|Austriju]] i zauzeo [[Sudetska oblast|Sudetsku oblast]] [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]]. Njemačka je potpisala [[Pakt Ribbentrop–Molotov|pakt o nenapadanju sa Sovjetskim Savezom]] i [[Invazija Poljske|1. septembra 1939. napala Poljsku]], čime je započeo [[Drugi svjetski rat]]. U savezu s [[Fašistička Italija|fašističkom Italijom]] i [[Sile Osovine|silama Osovine]], Njemačka je do 1940. ovladala većim dijelom [[Kontinentalna Evropa|kontinentalne Evrope]], nastojeći na osvojenim područjima uspostaviti nacistički [[Novi poredak]]. U [[Bitka za Britaniju|Bitki za Britaniju]] nije uspjela osigurati [[zračna nadmoć|zračnu nadmoć]] potrebnu za [[Operacija Morski lav|invaziju na Britaniju]]. Nakon [[Operacija Barbarossa|invazije na Sovjetski Savez]] 1941, u sklopu svog [[rat istrebljenja|rata istrebljenja]] u istočnoj Evropi, Nacistička Njemačka počela je provoditi ''[[Generalplan Ost]]'' i [[Plan gladi]]. Nakon poraza u [[Bitka za Staljingrad|Bitki za Staljingrad]] i [[Bitka kod Kurska|Bitki kod Kurska]], te ulaska [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] u rat, Njemačka je 1943. izgubila stratešku inicijativu. Do kraja 1944. zapadni saveznici stigli su do [[Rajna|Rajne]], a u martu 1945. prešli su je i ušli u Njemačku sa zapada. Tokom ljeta i jeseni 1944. [[Crvena armija]] prodrla je kroz [[Balkan]], a u januaru 1945. ušla je u [[Istočna Pruska|Istočnu Prusku]] i time ušla u Njemačku s istoka. Savezničko strateško bombardiranje Njemačke oslabilo je njenu sposobnost za nastavak rata i razorilo brojne gradove. Nekoliko dana nakon [[Smrt Adolfa Hitlera|Hitlerovog samoubistva]] 30. aprila 1945, [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|bezuslovnom kapitulacijom Njemačke]] u noći s [[Dan pobjede nad fašizmom|8. na 9. maja 1945.]] okončan je [[Drugi svjetski rat u Evropi]]. Hitlerovo odbijanje da prizna poraz doprinijelo je daljnjem razaranju Njemačke te dodatnim ljudskim gubicima u završnoj fazi rata. U poratnom razdoblju, Saveznici su [[Savezničke okupacijske zone u Njemačkoj|Njemačku podijelili na četiri okupacione zone]] i pokrenuli [[denacifikacija|denacifikaciju]], dok su vodeći preživjeli nacistički dužnosnici u [[Nirnberški proces|Nirnberškom procesu]] izvedeni pred Međunarodni vojni sud u [[Nürnberg|Nirnbergu]] za [[Zločin protiv mira|zločine protiv mira]], [[Ratni zločin|ratne zločine]] i [[Zločin protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]]. == Historija == === Pozadina === {{main|Vajmarska republika}} Nemačka privreda je pretrpela ogromnu štetu nakon završetka [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]], delimično zbog otplate ratne odštete po odredbama [[Versajski sporazum|Versajskog mira]] iz 1919. Vlada [[Vajmarska republika|Vajmarske Nemačke]] je štampala novac da bi isplatila odštetu i državni ratni dug, zbog čega je izbila [[hiperinflacija]] koja je dovela do naduvanih cena potrošačkih potreba, ekonomskog haosa i nemira zbog hrane.{{sfn|Evans|2003|p=103–108}} Kada nemačka vlada nije isplatila odštetu u januaru 1923, francuska vojska je [[Okupacija Rura|okupirala nemačke industrijske oblasti]] u [[Rurska oblast|Ruru]]. Zbog toga su izbili veliki građanski nemiri.{{sfn|Evans|2003|pp=186–187}} [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|Nacionalsocijalistička nemačka radnička partija]] (skraćeno Nacistička partija) je bila naslednica [[njemačka radnička partija|Nemačke radničke partije]], osnovane 1919, jedne od političkih partija [[krajnja desnica|krajnje desnice]] aktivne u to vreme u Nemačkoj. Program partije je uključivao uklanjanje Vajmarske republike, odbacivanje odredaba Versajskog mira, radikalni [[antisemitizam]] i anti[[komunizam]].{{sfn|Goldhagen|1996|p=85}} Nacisti su obećavali jaku centralnu vladu, prošireni ''[[lebensraum]]'' (životni prostor) za germanske narode, osnivanje nacionalne zajednice zasnovane na rasi i rasno čišćenje aktivnim progonom [[Jevreji|Jevreja]], kojima će biti oduzeto državljanstvo i građanska prava.{{sfn|Evans|2003|pp=179–180}} Nacisti su predlagali nacionalni i kulturni preporod na osnovu [[Folkiš pokret]]a.{{sfn|Kershaw|2008|p=81}} Kada se u SAD dogodio [[krah berze 1929.|berzanski krah]] 24. oktobra 1929, njegov uticaj na Nemačku je bio težak. Milioni radnika su otpušteni, a nekoliko velikih banaka je propalo. Hitler i nacisti su se pripremili da iskoriste vanredno stanje da bi stekli podršku za svoju partiju. Oni su obećavali da će ojačati privredu i pružiti zaposlenja.{{sfn|Shirer|1960|pp=136–137}} Mnogi glasači su verovali da je Nacistička partija sposobna da uspostavi red, uguši građanske nemire i poboljša međunarodni ugled Nemačke. Nakon [[Parlamentarni izbori u Nemačkoj (novembar 1932)|izbora novembra 1932.]], nacisti su bili najjača stranka u [[Rajhstag]]u, zazuzevši sa 37,4% glasova 230 poslaničkih mesta .{{sfn|Goldhagen|1996|p=87}} === Nacističko osvajanje vlasti === [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|mini|levo|Adolf Hitler 1937.]] Iako su nacisti imali najveći udeo glasova na dvema parlamentarnim izborima 1932, oni nisu imali većinu, pa je Hitler bio na čelu kratkotrajne koalicione vlade koju su formirali Nacistička partija i [[Nemačka nacionalna narodna partija]].{{sfn|Evans|2003|pp=293, 302}} Pod pritiskom političara, industrijalaca i poslovne zajednice, predsednik [[Paul fon Hindenburg]] je imenovao Hitlera za [[kancelar (Njemačka)|kancelara Nemačke]] 30. januara 1933. ''[[mahtergrajfung]]'' (stecanje moći).{{sfn|Shirer|1960|pp=183–184}} U narednim mesecima, Nacistička partija je koristeći proces ''[[glajhsšaltung]]a'' (koordinacije) zabranila sve političke partije i doveli sve vidove života pod kontrolu partije.{{sfn|McNab|2009|p=14}} Svim građanskim organizacijama, uključujući udruženja poljoprivrednika, dobrovoljačke organizacije i sportske klubove, je rukovodstvo zamenjeno simpatizerima nacista ili članovima stranke. Do juna 1933. bukvalno jedine organizacije koje nisu bile pod kontrolom Nacističke partije bile su [[Rajhsver|vojska]] i verske organizacije.{{sfn|Evans|2005|p=14}} U noći 27. februara 1933. u zgradi Rajhstaga je [[paljenje Rajhstaga|podmetnut požar]]. [[Marinus van der Lube]], holandski komunista, je proglašen krivim za podmetanje požara. Hitler je tvrdio da je požar označavao početak komunističkog ustanka. [[Šturmabtajlung|SA]] odredi su nasilno ugnjetavali komuniste po celoj državi i oko 4000 članova [[Komunistička partija Nemačke|Komunističke partije Nemačke]] je uhapšeno. [[Dekret o požaru u Rajhstagu]], uveden 28. februara 1933. je ograničio većinu građanskih sloboda u Nemačkoj, uključujući slobodu okupljanja i slobodu štampe. Dekret je takođe dozvolio policiji da vremenski neograničeno pritvara ljude bez optužnice ili sudskog naloga. Političke korake je pratila jaka propaganda koja je uverila građane da daju podršku vladinim merama.{{sfn|Evans|2003|pp=329–334}} U martu 1933. [[Zakon o posebnim ovlašćenjima]], koji je predstavljao amandman na [[Vajmarski ustav]], je usvojen u Rajhstagu sa 444 glasova za prema 94 protiv.{{sfn|Evans|2003|p=354}} Ovaj amandman je omogućio Hitleru i njegovom kabinetu da usvajaju zakone-čak i one zakone koje krše ustav-bez saglasnosti predsednika ili Rajhstaga.{{sfn|Evans|2003|p=351}} Pošto je za usvajanje zakona bila potrebna dvotrećinska većina, nacisti su iskoristili odredbe Dekreta o požaru u Rajstagu da spreče nekoliko poslanika [[Socijaldemokratska partija Nemačke|Socijaldemokratske partije Nemačke]] da prisustvuju sednici, a komunisti su prethodno već bili zabranjeni.{{sfn|Shirer|1960|p=196}}{{sfn|Evans|2003|p=336}} Vlada je 10. maja konfiskovala svu imovinu Socijaldemokratske partije, a stranka je zabranjena u junu.{{sfn|Evans|2003|pp=358–359}} Preostale političke partije su bile raspuštene, a 14. jula 1933. Nemačka je de fakto postala jednopartijska država kada je zabranjeno osnivanje novih političkih parija.{{sfn|Shirer|1960|p=201}} Sledeći izbori novembra 1933., 1936 i 1938 su bili pod potpunom kontrolom nacista, jer su na njima učestvovali samo nacisti i mali broj nezavisnih poslanika.{{sfn|Evans|2005|pp=109, 637}} Regionalni parlamenti i ''[[Rajhsrat (Nemačka)|Rajshrat]]'' (gornji dom saveznog parlamenta) su ukinuti u januaru 1934.{{sfn|Evans|2005|p=109}} Nacistički režim je ukinuo simbole Vajmaske republike, uključujući nacionalnu [[zastava Nemačke|crno-crvenu-zlatnu trobojku]] i usvojio prilagođene simbole nemačkog carstva. Bivša carska crno-bela-crvena trobojka je vraćena kao jedna od dve zvanične zastave Nemačke; druga zastava je bila [[Zastava sa kukastim krstom|zastava Nacističke stranke sa kukastim krstom]], koja je 1935. postala jedina državana zastava. Nacistička himna ''[[Zastavu visoko]]'' je postala druga državna himna.{{sfn|Cuomo|1995|p=231}} U ovom periodu, Nemačka je i dalje bila u teškoj ekonomskoj situaciji. Milioni ljudi su i dalje bili nezaposleni, a stanje deficita je bilo zastrašujuće.{{sfn|McNab|2009|p=54}} Hitler je znao da je oživljavanje ekonomije je od vitalnog značaja. Godine 1934, koristeći deficitarnu potrošnju, preduzeo je projekte javnih radova. Samo 1934. godine ukupno 1,7 miliona Nemaca je zaposleno na ovim projektima.{{sfn|McNab|2009|p=54}} Prosečne zarade i po satu i po sedmici su počele da rastu.{{sfn|McNab|2009|p=56}} Predsednik fon Hindenburg je umro 2. avgusta 1934. Prethodnog dana, kabinet je doneo "Zakon o najvišoj državnoj Kancelariji Rajha", koji je značio da po Hindenburggovoj smrti, Kancelarija predsednika će biti ukinuta, a njegove nadležnosti spojene sa nadležnostima kancelara.{{sfn|Overy|2005|p=63}} Hitler je na taj način postao šef države i šef vlade. Zvanično je imenovan za [[Firer|Firera i Rajhskancelara]] (vođu i kancelara). Nemačka je sada bila totalitarna država sa Hitlerom na čelu.{{sfn|Shirer|1960|pp=226–227}} Kao šef države. Hitler je postao vrhovni komandant oružanih snaga. Novi zakon je promenio menja tradicionalnu zakletvu lojalnosti vojnika, tako da su se oni zaklinjali na vernost Hitleru lično, a ne Kancelariji vrhovnog komandanta ili države.{{sfn|Kershaw|2008|p=317}} Spajanje predsedništva sa funkcijom kancelara je odobren sa 90% biračkog tela na [[Referendum u Nemačko 1934|plebiscitu]] 19. avgusta 1934.{{sfn|Shirer|1960|p=230}} Najvećem delu nemačkog naroda je laknulo da su sukobi i ulične borbi u vajmarske ere završeni. Stanovništvo je bilo preplavljeno propagandom koju je vodio [[Jozef Gebels]], koji je obećao mir i dosta za sve u ujedinjenoj zemlji bez marksista bez ograničenja Versajskog ugovora.{{sfn|Kershaw|2001|pp=50–59}} Prvi [[nacistički koncentracioni kamp]], prvobitno za političke zatvorenike, je otvoren u [[logor Dahau|Dahauu]] 1933.{{sfn|Evans|2003|p=344}} Na stotine logora različitih veličina i namena je napravljeno do kraja data.{{sfn|Evans|2008|loc=map, p. 366}} === Militaristička spoljna politika === [[Datoteka:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|mini|desno|200p|Adolf Hitler i [[Benito Musolini]].]] Već u februaru 1933, Hitler je objavio da se mora preduzeti ponovno naoružanje, iako tajno u početku, kao i da to predstavlja kršenje Versajskog mira. Godinu dana kasnije on je rekao svojim vojnim liderima da je 1942. ciljni datum za početak rata na istoku.{{sfn|Evans|2005|pp=338–339}} On je povukao Nemačku iz [[Društvo naroda|Društva naroda]] 1933, tvrdeći da klauzula o razoružanju nije pravična, jer se primenjuje samo na Nemačku.{{sfn|Evans|2005|p=618}} [[Sar (Liga naroda)|Sarska oblast]], koja je bila stavljena pod nadzor Društva naroda na 15 godina na kraju Prvog svetskog rata, [[Sarski plebiscit|glasala je u januaru 1935.]] da ponovo postane deo Nemačke.{{sfn|Evans|2005|p=623}} Marta 1935. Hitler je izjavio da će Rajhsver biti povećan na 550.000 ljudi i da on stvara [[Luftvafe|vazduhoplovstvo]]{{sfn|Kitchen|2006|p=271}} [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] se složilo da Nemcima bude dozvoljeno da izgrade pomorsku flotu potpisivanje [[Anglo-nemački pomorski sporazum|Anglo-nemačkog pomorskog sporazuma]] 18. juna 1935.{{sfn|Evans|2005|p=629}} Kada je [[Drugi italijansko-abisinski rat|italijanska invazija Etiopije]] dovelo do blagih protesta britanske i francuske vlade, Hitler je 7. marta 1936. naredio da Rajhsveru da umaršira sa 3000 vojnika u rajnsku demilitarizovanu zonu, što je bilo u suprotnosti sa Versajskim mirom; još 30.000 vojnika su bili na pripravnosti. Kako je ta teritorija bila deo Nemačke, britanska i francuska vlada nisu smatrale da je istrajavanje da se ispoštuje sporazum vredno rizika od rata.{{sfn|Evans|2005|pp=632–637}} Na jednopartijskim izborima održanim 29. marta, Nacistička partija je dobila 98,9 % podrške.{{sfn|Evans|2005|pp=632–637}} Hitler je 1936. potpisao [[Antikominternski pakt]] sa [[Japan]]om i sporazum o nenapadanju sa [[Kraljevina Italija|fašističkom Italijom]] [[Benito Musolini|Benita Musolinija]], što će se uskoro nazivati "Osovina Rim-Berlin".{{sfn|Evans|2005|p=641}} Hitler je poslao [[Legija Kondor|vazduhoplovne i oklopne jedinice]] da pomognu generalu [[Fransisko Franko|Francisku Franku]] i njegovim nacionalističkim snagama u [[Španski građanski rat|Španskom građanskom ratu]], koji je izbio u julu 1936. [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]] je poslao manju vojsku da pomogne [[Druga španska republika|republikansku vladu]]. Frankovi nacionalisti su bili pobednici 1939. i postali su neformalni saveznici nacističke Nemačke.{{sfn|Steiner|2011|pp=181–251}} === Austrija i Čehoslovačka === {{main|Anšlus|Nemačka okupacija Čehoslovačke}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-1970-005-28, Anschluss sudetendeutscher Gebiete.jpg|thumb|Nemci u [[Žatec]]u, Čehoslovačja, pozdravljaju nemačke vojnike sa [[nacistički pozdrav|nacističkim pozdravom]], 1938]] U februaru 1938. Hitler je naglasio austrijskom kancelari [[Kurt fon Šušnig|Kurtu Šušnigu]] potrebu da Nemačka da obezbedi svoje granice. Šušnig je zakazao plebiscit o austrijskoj nezavisnosti za 13. mart, ali je Hitler zahtevao da plebiscit bude otkazan. Dana 11. marta, Hitler je poslao ultimatum Šušnigu sa zahtevom da preda svu vlast austrijskoj Nacističkoj stranci ili će se suočiti sa invazijom. [[Vermaht]] je ušao u Austriju sledećeg dana, pozdravljen sa entuzijazmom od strane stanovništva.{{sfn|Evans|2005|pp=646–652}} Čehoslovačka je bil dom velike nemačke manjine, koja je živela uglavnom u [[Sudeti|Sudetskoj oblasti]]. Pod pritiskom separatističkih grupa u okviru [[Partije sudetskih nemaca|Partije sudetskih Nemaca]], češka vlada je ponudila ekonomske ustupke u regionu.{{sfn|Evans|2005|p=667}} Hitler je odlučio da ne uključi samo Sudetsku oblast u Rajh, već i celu Čehoslovačku.{{sfn|Kershaw|2008|p=417}} Nacisti su preduzeli propagandnu kampanju u pokušaju da steknu podršku za invaziju.{{sfn|Kershaw|2008|p=419}} Najviši vojni lideri nisu bili za ratni plan, jer Nemačka nije bila spremna za rat.{{sfn|Evans|2005|pp=668–669}} Kriza je dovela do ratnih priprema Britanaca, Čeha i Francuza (čehoslovačkih saveznika). U pokušaju da se izbegne rat, britanski premijer [[Nevil Čemberlen]] je ugovorio niz sastanaka, čiji je ishod bio [[Minhenski sporazum]], potpisan 29. septembra 1938. Čehoslovačka vlada je bila primorana da prihvati aneksiju Sudetske oblasti u Nemačku. Čemberlen je dočekan sa oduševljenjem kada je sleteo u Londonu donevši, po njegovim rečima, "mir za naše vreme."{{sfn|Evans|2005|pp=671–674}} Sporazum je potrajap šest meseci pre nego što je Hitler okupirao ostatak teritoriji Češke u martu 1939.{{sfn|Evans|2005|p=683}} U Slovačkoj je stvorena [[Slovačka republika (1939-1945)|marionetska država]].{{sfn|Beevor|2012|p=24}} Austrijske i češke devizne rezerve su ubrzo oduzete konfiskovane od strane nacista, kao i zalihe sirovina kao što su metali i gotovi proizvodi robe, kao što su naoružanje i avioni, koji su isporučeni u Nemačku. Industrijski konglomerat [[Rajhsverk Herman Gering]] preuzeo kontrolu nad proizvodnim pogonima čelika i uglja u obe zemlje.{{sfn|Mazower|2008|pp=264–265}} === Poljska === U martu 1939. Hitler je zatražio povratak [[slobodni grad Dancing|slobodnog grada Dancinga]] i [[Poljski koridor|Poljskog koridora]], pojas kopna kojim je [[Pruska]] bila odvojena od ostatka Nemačke. Britanci su najavili da će doći u pomoć Poljske, ako bude napadnuta. Hitler je, verujući Britanci ne bi zapravo preduzeli akciju, naredio bi da plan invazije trebalo da bude spreman za ciljni datum septembra 1939.{{sfn|Evans|2005|pp=689–690}} Dana 23. maja je opisao svojim generalima svoj opšti plan kojine samo oduzimanje Poljskog koridora, već znatno širenje nemačke teritorije na istok na račun Poljske. Očekivao je da će ovog puta njegov plan biti ispunjen silom.{{sfn|Kershaw|2008|p=486}} Nemci su ponovo potvrdili svoj savez sa Italijom i potpisali sporazume o nenapadanju sa [[Danska|Danskom]], [[Estonija|Estonijom]] i [[Letonija|Letonijom]]. Trgovinske veze su ozvaničene sa [[Rumunija|Rumunijom]], [[Norveška|Norveškom]] i [[Švedska|Švedskom]].{{sfn|Evans|2005|p=691}} Hitlerov ministar spoljnih poslova [[Joakim fon Ribentrop]], organizovao je pregovore sa Sovjetskim Savezom o sporazum o nenapadanju čiji je ishod [[sporazum Molotov-Ribentrop]] potpisan u avgustu 1939.{{sfn|Kershaw|2008|p=496}} Sporazum je sadržao tajni protokol o podeli Poljske i baltičkih država u nemačke i sovjetske sfere uticaja.{{sfn|Snyder|2010|p=116}}{{sfn|Molotov-Ribbentrop Pact, 1939}} === Drugi svetski rat === ==== Spoljna politika ==== Nemačka spoljna politika za vreme rata uključivala je stvaranje savezničkih vlada pod direktnom ili indirektnom kontrolom iz Berlina. Glavni cilj je dobijanje trupa od važnijih saveznika, poput Italije i [[Kraljevina Mađarska (1920—1946)|Mađarske]], i miliona radnika i obilnih zaliha hrane od podređenih saveznika kao što su [[Višijevska Francuska]].{{sfn|Mazower|2008|loc=chapter 9}} Do jeseni 1942, na Istočnom frontu bilo je 24 divizije iz Rumunije, 10 iz Italije i 10 iz Mađarske.{{sfn|Weinberg|2005|p=414}} Kada neka država više nije bila pouzdana, Nemačka bi preuzela punu kontrolu, kao što je učinila sa Francuskom 1942, Italijom 1943, i Mađarskom 1944. Iako je Japan je zvanično moćan saveznik, odnos je bio dalek i bilo je malo koordinacije ili saradnje. Na primer, Nemačka je odbila da deli svoju formulu za dobijanje sintetičke nafte iz uglja skoro sve do kraja rata.{{sfn|Martin|2005|p=279–80}} ==== Početak rata ==== [[Nemačka invazija Poljske|Nemačka je napala Poljsku]] 1. septembra 1939. Ujedinjeno Kraljevstvo i Francuska su objavile rat Nemačkoj dva dana kasnije. Poljska je pala brzo, jer su Sovjeti napali sa istoka 17. septembra.{{sfn|Beevor|2012|p=32}} [[Rajnhard Hajdrih]], tadašnji šef [[Gestapo]]a, naredio je 21. septembra da Jevreji treba da se skupe i skoncentrišu u gradovima sa dobrim železničkim vezama. U početku je namera bila da se deportacije Jevreja usmere dalje na istok, ili eventualno na [[Madagaskar]].{{sfn|Longerich|2010|pp=148–149}} Korišćenjem od radnije pripemljenih spiskova, oko 65.000 poljske inteligencije, plemića, sveštenika i učitelja je ubijeni krajem 1939. u pokušaju da se uništi identitet Poljske kao nacije.{{sfn|Longerich|2010|p=144}}{{sfn|Evans|2008|p=15}}. Sovjeti je nastavili da napadaju, napredujući u Finskoj u [[Zimski rat|Zimskom ratu]], a nemačke snage su uključeni u akciju na moru. Ali nije bilo skoro nikakvih drugih aktivnosti do maja 1940, tako da je taj period postao poznat kao "[[lažni rat]]".{{sfn|Beevor|2012|p=40}} Od početka rata, [[blokada Nemačke (1939-1945)|britanska blokada]] pošiljki u Nemačku je imala uticaj na privreda Rajha. Nemci su bili posebno zavisini od stranih zaliha nafte, uglja i žitarica.{{sfn|Mazower|2008|p=260}} Da bi zaštitio švedske isporuke rude gvožđa u Nemačku, Hitler je naredio [[Norveški pohod|napad na Norvešku]], koja je izveden 9. aprila 1940. Veći deo zemlje su okupirale nemačke trupe do kraja aprila. Takođe, 9. aprila, Nemci su [[Nemačka invazija Danske|napali i okupirali Dansku]].{{sfn|Beevor|2012|pp=73–76}}{{sfn|Evans|2005|p=120}} ==== Osvajanje Evrope ==== Nasuprot stavu mnogih od njegovih visokih vojnih oficira, Hitler je naredio napad na Francusku i zemlje [[Beneluks]]a, koji je počeo u maju 1940.{{sfn|Beevor|2012|pp=70–71, 79}} Nemci su brzo osvojili [[Invazija Luksemburga|Luksemburg]], [[Bitka za Holandiju|Holandiju]] i [[Bitka za Belgiju|Belgiju]], a Francuska se predala se 22. juna.{{sfn|Beevor|2012|pp=70–71, 79}} Uprkos odredbama [[Haške konvencije]], industrijska preduzeća u Holandiji, Francuskoj i Belgiji su stavljene u službu proizvodnje ratnog materijala za okupatorsku nemačku vojsku. Zvaničnici okupiranih zemalja su videli ovu opciju kao bolju nego da njihovi građani budu deportovani u Nemačku na prinudni rad.{{sfn|Mazower|2008|p=265}} Nacisti su zaplenili od francuske hiljada lokomotiva i voznog parka, zalihe oružja i sirovina, kao što su bakar, kalaj, nafta i nikl.{{sfn|Evans|2008|pp=333–334}} Takođe su nametnuti finansijski zahtevi vladama okupiranih zemalja; isplate za troškove okupacije su stizali iz Francuske, Belgije i Norveške.{{sfn|Mazower|2008|p=271}} Trgovinska barijera dovela je do gomilanja zaliha, crnog tržišta i neizvesnosti oko budućnosti{{sfn|Mazower|2008|pp=272, 279}} Zalihe hrane su bile nesigurne; proizvodnja hrane je opala u većini oblasti u Evropi, ali ne kao vreme Prvog svetskog rata.{{sfn|Mazower|2008|p=262}} Grčka je iskusila glad u prvoj godini okupacije, a Holandija u poslednjoj godini rata.{{sfn|Mazower|2008|p=262}} Nemački napori da se obezbedi nafta uključivali su pregovare o snabdevanje od njihovog novog saveznika, [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]], koja je pristupila [[Trojni pakt|Trojnom paktu]] u novembru 1940.{{sfn|Evans|2008|p=151}}{{sfn|Kershaw|2008|p=584}} Hitler je ponudio mir novom britanskom lideru [[Vinston Čerčil|Vinstonu Čerčilu]], a nakon njegovog odbijanja, naredio seriju vazdušnih napada na aerodrome i radarske stanice [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo|Kraljevskog vazduhoplovstva]]. Međutim, nemački Luftvafe nije uspeo da pobedi Kraljevsko vazduhoplovstvo u ono što je postalo poznato kao [[bitka za Britaniju]].{{sfn|Shirer|1960|pp=774–782}} Do kraja oktobra, Hitler je shvatio potrebna vazdušna nadmoć neophodna za njegovu planiranu za invaziju na Britaniju nije mogla da se ostvare, pa je naredio [[Blic|noćne vazdušne napade]] na britanske gradove, uključujući [[bombardovanje Londona|London]], [[bombardovanje Plimuta|Plimut]] i [[bombardovanje Koventrija|Koventri]].{{sfn|Kershaw|2008|pp=563, 569, 570}} U februaru 1941, [[Nemački afrički korpus]] stigao je u [[Libija|Libiju]] da pomogne Italijanima u [[Severnoafrička kampanja|Severnoafričkoj kampanji]] u pokušaju da se zadrže snage [[Komonvelt]]a stacionirane u [[Egipat|Egiptu]].{{sfn|Evans|2008|p=149}} Dana 6. aprila, Nemačka je pokrenula invaziju na [[Aprilski rat|Jugoslaviju]] i [[operacija Marita|Grčku]].{{sfn|Evans|2008|p=153}} [[Datoteka:Bundesarchiv_Bild_183-L05487%2C_Paris%2C_Avenue_Foch%2C_Siegesparade.jpg|mini|levo|220p|Nemački vojnici marširaju u blizini Trijumfalne kapije u Parizu, 14. jun 1940.]] Dana 22. juna 1941, u suprotnosti sa sporazumom Molotov-Ribentrop, 5,5 miliona osovinskih vojnika je napalo Sovjetski Savez. Pored svrhu sticanja životnog prostora, ova velika ofanziva (pod tajnim imenom [[operacija Barbarosa]]) je imala cilj da uništi Sovjetski Savez i iskoristi njegove prirodne resurse za kasniju agresiju na zapadne sile.{{sfn|Evans|2008|pp=160–161}} Među nemačkim narodom reakcije su bile iznenađenje i strepnja. Mnogi su zabrinuti koliko dugo će se rat produžiti ili si sumnjali da Nemačka ne može da dobije rat na dva fronta.{{sfn|Evans|2008|pp=189–190}} Invazijom je osvojen ogroman prostor, uključujući i baltičke republike, [[Belorusija|Belorusiju]] i zapadnu [[Ukrajina|Ukrajinu]]. Nakon uspešne [[Bitka kod Smolenska (1941)|bitke kod Smolenska]], Hitler je naredio [[armijska grupa Centar|armijskoj grupi Centar]] da zaustavi svoje napredovanje ka [[Moskva|Moskvi]] i privremeno preusmeri svoje oklopne grupe za pomoć u opkoljavanju [[Lenjingrad]]a i [[Kijev]]a.{{sfn|Stolfi|1982}} Ova pauza je dala [[Crvena armija|Crvenoj armiji]] mogućnost da mobiliše nove rezerve. Napad na Moskvu, koji je nastavljen u oktobru 1941, [[bitka za Moskvu|završio se katastrofalno u decembru]].{{sfn|Stolfi|1982}} Dana 7. decembra 1941, Japan je [[napad na Perl Harbor|napao Perl Harbor]] na Havajima. Četiri dana kasnije, Nemačka je objavila rat [[SAD]].{{sfn|Shirer|1960|pp=900–901}} Hrane je nedostajalo u osvojenim oblastima Sovjetskog Saveza i Poljske, sa obrocima neadekvatnim da zadovolji nutritivne potrebe. Vojske u povlačenju vojske su spalile useve, a veći deo preostale hrane je odnesen u Nemačku.{{sfn|Evans|2008|p=43}} U samoj Nemačkoj, obroci su morali da se smanje 1942. U svojoj ulozi opunomoćenog u četvorogodišnjem planu, [[Herman Gering]] je zahtevao povećanje isporuke žita iz Francuske i ribe iz Norveške. Žetva. 1942 je bila dobra, a zalihe hrane ostala adekvatna u zapadnoj Evropi.{{sfn|Mazower|2008|pp=284–287}} [[Grupa Rajhslajter Rozenberg]] je bila organizacija koja je pljačkala umetnička dela i kulturna dobra iz jevrejskih kolekcija, biblioteka i muzeja širom Evrope. Samo iz Francuske je oko 26.000 vagona punih umetničkog blaga, nameštaja i drugih opljačkanih predmeta poslato nazad u Nemačku.{{sfn|Manvell|2011|pp=283–285}} Pored toga, vojnici su pljačkali ili kupovali robu, kao što su i odevni proizvodi-stvari koje je postajalo sve teže dobiti u Nemačkoj- i slali nazad kućama.{{sfn|Evans|2008|p=334}} ==== Prekretnica i poraz ==== Nemačka je bila skoro potpuno zavisna od uvoza nafte iz inostranstva.{{sfn|Mazower|2008|p=290}} U pokušaju da reši stalnu nestašicu uporan, Nemačka je u junu 1942. pokrenula [[operacija Plavo|operaciju Plavo]], ofanzivu na [[Kavkaz|kavkaska]] naftna polja.{{sfn|Glantz|1995|pp=108–110}} Sovjeti su pokrenuli kontraofanzivu 19. novembra i opkolili nemačku vojsku, koja je ostala zarobljena u [[bitka za Staljingrad|Staljingradu]] 23. novembra.{{sfn|Melvin|2010|pp=282, 285}} [[Herman Gering]] je uveravao Hitlera da [[6. nemačka armija|6. armija]] može biti snabdevana iz vazduha, ali se ispostavilo da to nije bilo moguće{{sfn|Evans|2008|pp=413, 416–417}} Hitlerovo odbijanje da se dozvoli povlačenje je dovelo do smrti 200.000 nemačkih i rumunskih vojnika, a od onih koji su se predali 31. januara 1943, samo 6.000 preživelih se vratilo u Nemačku posle rata.{{sfn|Evans|2008|pp=419–420}} Sovjetske snage su nastavile da potiskuje Nemce na zapad posle neuspele nemačke ofanzive [[bitka kod Kurska|kod Kurska]], a do kraja 1943, Nemci su izgubili većinu svojih teritorijalnih dobitaka na istoku {{sfn|Shirer|1960|p=1007}}. U Egiptu, Afrički korpus feldmaršala [[Ervin Romel|Ervina Romela]] su porazile britanske snage pod feldmaršalom [[Bernard Montgomeri|Bernardom Montgomerijem]] u oktobru 1942.{{sfn|Evans|2008|p=467}} Savezničke snage su se [[operacija Haski|iskrcale na Siciliji]] u julu 1943, a u [[Saveznička invazija Italije|Italiji u septembru]].{{sfn|Evans|2008|p=471}} U međuvremenu, američki i britanski bombarderi, sa bazama u Britaniji, počeli operacije protiv Nemačke. U nastojanju da uništi nemački moral, mnogi misijama je namerno naređivano da bombarduju civilne ciljeve.{{sfn|Evans|2008|pp=438–441}} Uskoro nemačka proizvodnja aviona nije mogla da drži korak sa gubicima, a bez vazduhoplovne odbrane, saveznička bombardovanja su postala još razornija. Gađanjem rafinerija nafte i fabrika, bombardovanja su do kraja 1944. osakatila nemačke ratne napore.{{sfn|Evans|2008|p=461}} [[Datoteka:SFP 186 - Flug ueber Berlin.ogv|mini|thumb|left|time=6|Film [[Američko vadzuhoplovstvo|Američkog vazduhoplovstva]] o razaranja u centru Berlina u julu 1945.]] Dana 6. juna 1944 , američke, britanske i kanadski snage su uspostavile [[Zapadni front (Drugi svetski rat)|Zapadni front]] [[iskrcavanje u Normandiji|iskrcavanjem u Normandiji]].{{sfn|Beevor|2012|pp=576–578}} Dana 20. jula 1944, Hitler je jedva preživeo [[Julska zavera|bombaški napad]].{{sfn|Beevor|2012|pp=604–605}} Zbog toga je naredio surovu odmazdu, što je dovelo do 7.000 hapšenja i pogubljenju preko 4.900 ljudi.{{sfn|Shirer|1960|p=1072}} Neupešna [[Ardenska ofanziva]] (16. decembar 1944 - 25. januar 1945) bila je poslednji veliki nemački poduhvat u ratu. Sovjetske snage su ušle u Nemačku 27. januara.{{sfn|Shirer|1960|pp=1090–1097}} Hitlerovo odbijanje da prizna poraz i njegovo stalno insistiranje da se rat mora voditi do poslednjeg čoveka dovelo do nepotrebne smrti i razaranja u poslednjim mesecima rata.{{sfn|Kershaw|2008|pp=910–912}} Preko svog ministra pravde, [[Oto Georg Tirak|Ota Tiraka]], on je naredio da svako ko nije spreman da se bori mora po kratkom postupku na vojni sud. Na hiljade ljudi je ubijeno.{{sfn|Kershaw|2012|pp=224–225}} U mnogim oblastima, ljudi su tražili načine da se predaju nadolazećim Saveznicima, uprkos opomenama lokalnih lidera da nastave borbu. Stepen samoubistava u Nemačkoj se povećavo, kako se rat približavao kraju, posebno u krajevima u koje je stizala Crvena armija. Hitler je takođe naredio [[Spaljena zemlja|namerno uništavanje]] saobraćajnica, mostova, industrije i druge infrastruktura. Ministar za naoružanje [[Albert Šper]] je uspeo u tome da se ovo naređenje ne sprovede u potpunosti.{{sfn|Kershaw|2008|pp=910–912}} Tokom [[bitka za Berlin|bitke za Berlin]] (16. april 1945 - 2. maj 1945 ), Hitler i njegovo osoblje su živeli u podzemnom [[Firerbunker]]u, dok se Crvena armija približavala.{{sfn|Shirer|1960|p=1108}} Dana 30. aprila, kada su sovjetske trupe bile daleko jedan ili dva bloka od [[Rajhskancelarija|Rajhskancelarije]], Hitler i [[Eva Braun]] su [[smrt Adolfa Hitlera|izvršili samoubistvo]] u bunkeru.{{sfn|Kershaw|2008|pp=954–955}} Gebels i njegova supruga [[Magda Gebels|Magda]] su počinili samoubistvo sutradan, posle ubistva svoje [[Deca Jozefa Gebelsa|šestoro dece]].{{sfn|Beevor|2002|p=381}} Dana 2. maja general [[Helmut Vajdling]] je bezuslovno predao Berlin sovjetskom generalu [[Vasilij Čujkov|Vasiliju Čujkovu]]. Hitlera je nasledio veliki admiral [[Karl Denic]] kao predsednika Rajha i Gebelsa kao Rajhskancelar.{{sfn|Shirer|1960|p=1126}} U periodu od 4. do 8. maja 1945. većina preostalih nemačkih oružanih snaga se predala bezuslovno. [[Akt o predaji Nemačke]] potpisan je 7. maja, čime je obeležen [[kraj Drugog svetskog rata u Evropi]].{{sfn|Beevor|2002|pp=400–402}} ==== Nemačke žrtve ==== [[Datoteka:Swastika blasted from the Nazi party rally grounds - Nuremberg (1945).gif|mini|Američka vojska minirala je kukasti krst na sedištu Nacističke partije u [[Nirnberg]]u]] [[Datoteka:The British Army in North-west Europe 1944-45 B14736.jpg|thumb|levo|Nemačke izbeglice u [[Bedburg]]u, kod [[Kleve]]a, 19. februara 1945.]] Procene o nemačkim ratnim žrtvama idu od 5,5 do 6,9 miliona osoba.{{sfn|Hubert|1998|p=272}} Studija nemačkog istoričara Rigiger OvermansRidigera Overmansa je dala brojku od 5,3 miliona ubijenih i nestalnih pripadnika nemačke vojske, računajući tu i oko 900.000 regrutovanih van nemačkih granica iz 1937, u Austriji i srednjoj i istočnoj Evropi.{{sfn|Overmans|2000|p=Bd. 46}} Civilne žrtve zbog savezničkih strategijskih bombardovanja unutar granica iz 1942. iznosile su oko 437.000. Jpš oko 20.000 je ubijeno u kopnenoj kampanji.{{sfn|''Wirtschaft und Statistik''|1956}}{{sfn|Statistisches Jahrbuch|1960|p=78}} Oko 22.000 civila je umrlo tokom bitke za Berlin.{{sfn|Antill|2005|p=85}} Druge brojke o civilnim žrtvama iznose oko 300.000 Nemaca (računajući i Jevreje) koji su bili žrtve nacističkih političkih, rasnih i verskih progona,{{sfn|''Germany Reports''|1961|p=62}} i 200.000 koji su bili ubijeni u nacističkom prgramu eutanazije.{{sfn|Bundesarchiv}} Politički sudovi zvani ''[[Zondergeriht]]'' osudili su na smrt oko 12.000 članova [[Nemački pokret otpora|nemačkog pokreta otpora]], a civilni sudovi su osudili još 40.000 Nemaca.{{sfn|Hoffmann|1996|p=xiii}} Takođe su se desila [[Silovanja tokom okupacije Nemačke|masovna silovanja Nemica]].{{sfn|Beevor|2002|pp=31–32, 409–412}} Na kraju rata, u Evropi je bilo više od 40 miliona [[izbeglica]],{{sfn|''Time'', 9 July 1979}} njena privreda je propala, a 70% njene industrijske infrastrukture je bilo uništeno.{{sfn|Pilisuk|Rountree|2008|p=136}} Između 12 i 15 miliona Nemaca je [[bekstvo i proterivanje Nemaca (1944–1950)|izbeglo ili proterano]] iz istočne i srednje Evrope u Nemačku.{{sfn|Douglas|2012|p=1}} Tokom [[Hladni rat|Hladnog rata]], vlada [[Zapadna Nemačka|Zapadne Nemačke]] je procenila da je broj žrtava iznosi 2,2 miliona mrtvih civila zbog bekstva i progona Nemaca i [[prisilni rad Nemaca u Sovjetskom Savezu|prisilnog rada Nemaca u Sovjetskom Savezu]].{{sfn|''Die deutschen Vertreibungsverluste'', 1939/50|pp=38, 46}} Ova brojka je bila neosporena do 1990ih, kada su neki istoričari spustili broj na 500.000–600.000 povrđenih smrtnih slučajeva.{{sfn|Overmans|1994|pp=51–63}}{{sfn|Haar|2009|pp=363–381}}{{sfn|Hahn|Hahnova|2010|pp=659–726}} Nemačka vlada je 2006. ponovila svoj stav o 2-2,5 miliona smrtnih slučajeva. == Hronologija == # [[30. 1.|30. januar]] [[1933]]. Adolf Hitler postaje kancelar Njemačke u manjinskoj vladi (njegova stranka ima 38% glasova u ''Reichstagu'', njemačkom parlamentu) # [[28. 2.|28. februar]] 1933. 86-godišnji [[Paul von Hindenburg|Hindenburg]] pod Hitlerovim pritiskom potpisao "Zakon o obrani naroda i države", kojim se Ustavom zagarantirana ljudska prava ukidaju # [[5. 3.|5. mart]] 1933. na izborima nacisti dobivaju 44% glasova, zajedno s konzervativnim nacionalistima prvi put imaju većinu u parlamentu # [[23. 3.|23. mart]] 1933. - u Reichstagu izglasan "Zakon o punomoći" kojim se sve ovlasti parlamenta preseljavaju na Vladin kabinet, praktično Hitleru u ruke # [[10. 5.|10. maj]] 1933. - palež liberalnih knjiga u [[Berlin]]u # [[22. 6.|22. jun]] 1933. - nacistička stranka jedina u Njemačkoj (ostale su zabranjene ili raspuštene) # [[26. 1.|26. januar]] [[1934]]. Njemačka i Poljska potpisale 10-godišnji pakt o nenapadanju # [[30. 6.|30. jun]] 1934. - "[[Noć dugih noževa]]" - pokolj (strijeljanje) mnogobrojnih nepoćudnih Hitleru i vodstva [[SA]] (Sturmabteilung), jer su smetali tadašnjem vojnom vrhu, a Hitler im je ispunio želju # [[2. 8.|2. avgust]] 1934. predsjednik Hindenburg umire, Hitler sjedinjuje položaj kancelara i predsjednika u novu funkciju: Führer (vođa) === Vojna hijerarhija === '''[[Wehrmacht]]''' - Vojska :'''[[OKW]]''' - Vrhovno zapovjednštvo pješaštva ::Šef OKW-a - [[feldmaršal]] '''[[Wilhelm Keitel]]''' :::Načelnik operativnog stožera - [[general pukovnik]] '''[[Alfred Jodl]]''' '''[[Heer]]''' - Pješaštvo :'''[[OKH]]''' - Vrhovno zapovjedništvo vojske :Vojni vođe u službi ::[[general pukovnik]] '''[[Werner von Fritsch]]''' (1935. - 1938.) ::[[feldmaršal]] '''[[Walther von Brauchitsch]]''' (1938. - 1941.) ::[[Führer (titula)|Führer]] i [[Njemački kancelar|Reichskanzler]] '''[[Adolf Hitler]]''' (1941. - 1945.) :::[[feldmaršal]] '''[[Ferdinand Schörner]]''' (1945.) '''[[Kriegsmarine]]''' - Mornarica :'''[[OKM]]''' - Vrhovno zapovjedništvo mornarice :Mornarički vođe u službi ::''[[Großadmiral]]'' '''[[Erich Raeder]]''' (1923. - 1943.) ::''[[Großadmiral]]'' '''[[Karl Dönitz]]''' (1943.-1945.) ::[[General admiral]] '''[[Hans-Georg von Friedeburg]] ''' (1945.) '''[[Luftwaffe]]''' - ratno zrakoplovstvo :'''[[OKL]]''' - Vrhovno zapovjedništvo ratnog zrakoplovstva ::''[[Reichsluftschutzbund]]'' :Zrakoplovno vođe u službi ::''[[Reichsmarschall]]'' '''[[Hermann Göring]]''' (do 1945.) ::[[feldmaršal]] '''[[Robert Ritter von Greim]]''' (1945.) '''[[Abwehr]]''' - Obavještajna služba :[[kontraadmiral]] '''[[Konrad Patzig]]''' (1932. - 1935.) :[[vice admiral]] '''[[Wilhelm Canaris]]''' (1935. - 1944.) '''[[Waffen SS]]''' :[[Reichsführer-SS]] '''[[Heinrich Himmler]]''' == Popis važnijih zvaničnika Trećeg Reicha == (ovdje je navedeno samo njih 15, za cjelovit popis vidi [[Istaknuti nacisti]]) '''[[Adolf Hitler]]''' - Führer (vođa)- premijer, predsjednik države i vrhovni zapovjednik [[Wehrmacht]]a<br /> '''[[Hermann Göring]]''' - ''Reichsmarshall'' i premijer. Ministar zrakoplovstva.<br /> '''[[Rudolf Hess]]''' - ''Führer''-ov zamjenik<br /> '''[[Joseph Goebbels]]''' - ministar propagande<br /> '''[[Albert Speer]]''' - Hitlerov arhitekt i budući ministar naoružanja<br /> '''[[Heinrich Himmler]]''' - zapovjednik [[SS]]-a i upravitelj njemačke policije<br /> '''[[Martin Bormann]]''' - voditelj NSDAP-a (nacističke stranke)<br /> '''[[Joachim von Ribbentrop]]''' - ministar vanjskih poslova<br /> '''[[Alfred Rosenberg]]''' - ''Reichsleiter''<br /> '''[[Walther Funk]]''' - ministar industrije<br /> '''[[Wilhelm Frick]]''' - ministar unutarnjih poslova<br /> '''[[Ernst Kaltenbrunner]]''' - Vođa [[RSHA]]<br /> '''[[Hjalmar Schacht]]''' - ministar bez lisnice, predsjednik ''Reichsbank''<br /> '''[[Konstantin von Neurath]]''' - voditelj tajnog Kabineta.<br /> '''[[Arthur Seyss-Inquart]]''' - ''Reichsstatthalter'' (namjesnik) u Austriji == Napomene == {{napomene}} == Reference == {{izvori|4}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Nazi Germany}} * {{en icon}} [http://www.axishistory.com/index.php?id=31 Axis History Factbook — Third Reich] * {{en icon}} [http://www.thirdreichruins.com/index.htm Third Reich in Ruins] - Photos taken during the Nazi regime compared to present-day locations * {{en icon}} [http://hitlernews.cloudworth.com/ Hitler's Third Reich in the News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722074115/http://hitlernews.cloudworth.com/ |date=2010-07-22 }} - Daily edited review of Third Reich-related news and articles. * {{en icon}} [http://www.conservativeclassics.com/books/HighCostbk/book1.pdf The High Cost of Vengeance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061108102925/http://www.conservativeclassics.com/books/HighCostbk/book1.pdf |date=2006-11-08 }}, by [[Freda Utley]] (1949; PDF, size - 20 MB) * {{de}} [http://www.ns-archiv.de/index.php NS-Archiv] - Large collection of original scanned Nazi documents * {{de}} [http://www.videolexikon.com/view_310-33-505-0704-001.htm The German Resistance and the USA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230145417/http://www.videolexikon.com/view_310-33-505-0704-001.htm |date=2006-12-30 }} * {{de}} [http://www.vl-zeitgeschichte.de WWW-Virtual Library Contemporary History - Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120903002314/http://www.vl-zeitgeschichte.de/ |date=2012-09-03 }} - Catalog with online resources * {{de}} [http://video.google.nl/videoplay?docid=-2317238126655047317&q=Tercer+Reich The Third Reich and National Socialism in Color - a video documentary by Spiegel TV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071123013533/http://video.google.nl/videoplay?docid=-2317238126655047317&q=Tercer+Reich |date=2007-11-23 }} * {{ru}} [http://www.weaponplace.ru/reih.php Weapons of the Third Reich] [[Kategorija:Treći Reich| ]] [[Kategorija:Njemačka između dva svjetska rata]] [[Kategorija:Njemačka u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Države i teritorije pod kontrolom Sila osovine]] dr2u4n5p7uk2d21x9usk1xev3taaprk 42590407 42590172 2026-05-10T11:57:30Z Vipz 151311 /* top */ 42590407 wikitext text/x-wiki {{Okvir bivše zemlje svijeta |ime = Njemački Reich |izvorno_ime = {{jez|de|Deutsches Reich}} <br /> {{small|1933. – 1943.}} <hr> '''Veliki Njemački Reich''' <br /> {{jez|de|Großdeutsches Reich}} <br /> {{small|1943. – 1945.}} |zastava = Flag of Germany (1935–1945).svg |zastava_i = Zastava Njemačke |grb_i = Grb Njemačke |grb = Reichsadler.svg |genitiv = Trećeg Reicha |kontinent = Europa |država = Njemačka |godina_start = 1933. |godina_kraj = 1945. |mapa = German Reich 1942 (Extended).svg |mapa_opis = Njemačka u drugoj polovici 1942. godine, na vrhuncu svoje teritorijalne kontrole: <div style="text-align: left; padding-left: 1em;"> {{legenda|#008100|Njemački Reich{{efn|Uključujući [[Protektorat Češka i Moravska]] i [[Generalno gubernatorstvo]].}}}} {{legenda|#47ca44|[[Reichskommissariat|okupirane teritorije pod <br />civilnom administracijom]]}} {{legenda|#a6e0a6|[[Militärverwaltung|okupirane teritorije pod <br />vojnom administracijom]]}} </div> |geslo = <!-- ''"Ein Volk, ein Reich, ein Führer."''<br />{{nowrap|''"Jedan narod, jedno carstvo, jedan vođa"''}} — propagandna parola, ali ne i službeno državno geslo --> |himna = <br /> „{{jez|de|[[Das Lied der Deutschen]]}}” <br /> („Pjesma Nijemaca”) <br /> [[File:Das Deutschlandlied.ogg]] <br /> „{{jez|de|[[Horst-Wessel-Lied]]}}”{{efn|Rajhskancelar unutrašnjih poslova ({{jez|de|Reichsinnenminister}}) [[Wilhelm Frick]] je 12. jula 1933. naredio da se „{{jez|de|Horst-Wessel-Lied}}” izvodi odmah nakon državne himne „{{jez|de|Das Lied der Deutsche}}”.}} <br /> („Pjesma [[Horst Wessel|Horsta Wessela]]”) <br /> [[File:Песня Хорста Весселя.ogg]] |glavni_grad = [[Berlin]] |latd=52 |latm=31 |latNS=N |longd=13 |longm=24 |longEW=E |jezik = [[nemački jezik|njemački]] |vlada_tip = [[Unitarna država|unitarna]] [[fašistička država]] |titula_vođa = ''[[Führer (pozicija)|Führer]]'' |vođa1 = Adolf Hitler |godina_vođa1 = [[1934]]–[[1945]] |titula_predstavnik = [[Predsednik Njemačke|Predsjednik]] |predstavnik1 = Paul von Hindenburg |godina_predstavnik1 = [[1933]]–[[1934]] |predstavnik2 = Karl Dönitz |godina_predstavnik2 = [[1945.]] |titula_zamjenik = [[Njemački kancelar|Kancelar]] |zamjenik1 = Adolf Hitler |godina_zamjenik1 = [[1933]]–[[1945]] |zamjenik2 = Joseph Goebbels |godina_zamjenik2 = [[1945.]] |zamjenik3 = [[Lutz Graf Schwerin von Krosigk|Ludwig von Krosigk]] |godina_zamjenik3 = [[1945.]] |era = Međuratni period i [[Drugi svjetski rat]] |događaj_start = [[Hitlerov uspon na vlast|Preuzimanje vlasti]] |datum_start = [[30. januara]] [[1933.]] |događaj1 = [[Zakon o ovlastima|{{nowrap|Zakon o ovlastima}}]] |datum_događaj1 = [[23. marta]] [[1933.]] |događaj2 = [[Nirnberški zakoni]] |datum_događaj2 = {{nowrap|[[15. septembra]] [[1935.]]}} |događaj3 = [[Anschluss]] |datum_događaj3 = [[12. marta|12.]]/[[13. marta]] [[1938.]] |događaj4 = [[Invazija na Poljsku]] |datum_događaj4 = [[1. septembra]] [[1939.]] |događaj5 = [[Bitka za Francusku|Pad Francuske]] |datum_događaj5 = [[22. juna]] [[1940.]] |događaj6 = [[Invazija na Sovjetski Savez|Invazija na<br />Sovjetski Savez]] |datum_događaj6 = [[22. juna]] [[1941.]] |događaj7 = [[Smrt Adolfa Hitlera|Hitlerovo samoubistvo]] |datum_događaj7 = [[30. aprila]] [[1945.]] |događaj8 = [[Bitka za Berlin|Pad Berlina]] |datum_događaj8 = [[2. maja]] [[1945.]] |događaj9 = [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|Kapitulacija]] |datum_događaj9 = [[8. maja|8.]]/[[9. maja]] [[1945.]] |događaj10 = Hapšenje [[Flensburška vlada|Flensburške vlade]] |datum_događaj10 = [[23. maja]] [[1945.]] |događaj_kraj = [[Berlinska deklaracija]] |datum_kraj = [[5. juna]] [[1945.]] |stat_površina1 = 633786 |stat_pop1 = 69314000 |stat_godina1 = 1939 |ref_površina1 =<ref>''Statistisches Bundesamt'' (Federal Statistical Office), * breaks code* [http://www.destatis.de/download/jahrbuch/stjb2.pdf ''Statistisches Jahrbook 2005 für die Bundesrepublik Deutschland''], str. 8.</ref> |ref_pop1 =<ref>[http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-4901.html Germany — Country Study]</ref> |valuta = [[Reichsmarka]] |p1 = Weimarska Republika |flag_p1 =Flag_of_Germany_(3-2_aspect_ratio).svg |p2 = [[Saar (Liga naroda)|Saar]] |flag_p2 = Flag of Saar 1920-1935.svg |p3 = Prva Austrijska Republika |flag_p3 = Flag of Austria.svg |p4 = Prva Čehoslovačka Republika |flag_p4 = Flag of Czechoslovakia.svg |p5 = Druga Poljska Republika |flag_p5 = Flag_of_Poland.svg |p6 = [[Luksemburg|Veliko Vojvodstvo Luksemburg]] |flag_p6 = Flag_of_Luxembourg.svg |s1 = [[Saveznička okupacija Njemačke|Njemačka]] |flag_s1 = Flag of Germany (1946-1949).svg |s2 = [[Saveznička okupacija Austrije|Austrija]] |flag_s2 = Flag of Austria.svg |s3 = Treća Čehoslovačka Republika |flag_s3 = Flag of Czechoslovakia.svg |s4 = NR Poljska |flag_s4 = Flag_of_Poland.svg |s5 = Luksemburg |flag_s5 = Flag_of_Luxembourg.svg |fusnote = }} '''Nacistička Njemačka''', poznata i kao '''Treći Reich''' ({{jez-de|Drittes Reich}}), službeno '''Njemački Reich''' ({{jez|de|Deutsches Reich}}; 1933–1943) i kasnije '''Veliki Njemački Reich''' ({{jez|de|Großdeutsches Reich}}; 1943–1945), bila je njemačka [[totalitarizam|totalitarna diktatura]] pod vlašću [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] i [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|Nacionalsocijalističke njemačke radničke stranke]] (NSDAP) od 1933. do 1945. [[Nacizam|Nacisti]] su izrazima „Treći Reich” i „Tisućljetni Reich” ({{jez|de|Tausendjähriges Reich}}) Nacističku Njemačku predstavljali kao nasljednicu [[Sveto Rimsko Carstvo|Svetog Rimskog Carstva]] („Prvi Reich”; 800–1806) i [[Njemačko Carstvo|Njemačkog Carstva]] („Drugi Reich”; 1871–1918). Nacistički režim u [[Njemačka|Njemačkoj]] trajao je dvanaest godina, od Hitlerovog imenovanja za kancelara 30. januara 1933. do [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|bezuslovne kapitulacije Njemačke]] pred [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]] u noći s [[Dan pobjede nad fašizmom|8. na 9. maja 1945]], kojom je završen [[Drugi svjetski rat u Evropi]]. Nacistička stranka je nakon [[Parlamentarni izbori u Njemačkoj u julu 1932.|federalnih izbora u julu 1932.]] postala najveća stranka u [[Reichstag|parlamentu]], ali nije ostvarila apsolutnu većinu. Adolf Hitler je odbio učestvovati u koalicijskoj vladi ukoliko ne bi bio na njenom čelu. U takvim okolnostima, [[šef vlade|šefa vlade]] je mogao imenovati [[šef države]]. [[Paul von Hindenburg]], tadašnji [[predsjednik Njemačke]], pod pritiskom je političara, industrijalaca i poslovnih krugova 30. januara 1933. Adolfa Hitlera postavio na položaj [[njemački kancelar|rajhskancelara]]. Temelji za Hitlerovu [[diktatura|diktaturu]] postavljeni su nakon [[Paljenje Reichstaga|paljenja Reichstaga]] u februaru iste godine, za koje su nacisti optužili [[komunizam|komuniste]]. Hitler je nakon paljenja Reichstaga uvjerio Hindenburga da donese [[Dekret o požaru u Reichstagu]], kojim su ograničene [[građanska prava|građanske slobode]] i omogućeno suzbijanje [[politička opozicija|političke opozicije]]. U martu je usvojen [[Zakon o ovlastima]], kojim je Hitler dobio pravo donositi zakone bez parlamentarnog nadzora. Time je učvrstio diktatorsku vlast, započeo represiju nad protivnicima i osnovao prvi [[koncentracioni logor]], [[Koncentracijski logor Dachau]]. Nakon Hindenburgove smrti 1934. Hitler je spojio funkcije predsjednika i kancelara u titulu [[Führer|Führera]], a vlast koncentrirao u [[Hitlerov kult ličnosti|svojoj ličnosti]]. Nacisti su nakon konsolidacije vlasti uspostavili gotovo potpunu kontrolu nad političkim, društvenim i kulturnim životom. [[Rasizam]], [[antisemitizam]] i [[nacistička eugenika]] činili su ideološku osnovu nacističkog režima. Na toj su osnovi počivali sistematski [[progon|progoni]] i [[masovni zločini]]. Režim Nacističke Njemačke usmrtio je oko šest miliona [[Jevreji u Evropi|evropskih Jevreja]] tokom [[genocid]]a poznatog kao [[Holokaust]]. Pored Jevreja, nacistički režim sistematski je progonio i [[Romi|Rome]], [[Slaveni|Slavene]], [[homoseksualci|homoseksualce]],{{efn|Glavni članak: [[Progon homoseksualaca u Nacističkoj Njemačkoj]].}} [[ljevica|ljevičare]] i druge [[disident|disidente]], [[Jehovini svjedoci|Jehovine svjedoke]], [[slobodni zidar|slobodne zidare]], osobe s mentalnim ili fizičkim [[invaliditet|invaliditetom]],{{efn|Pogledajte članak: [[Akcija T4]].}} osobe koje je označavao kao „radno nesklone”, i sve druge režimu „nepoželjne” skupine, podvrgavajući ih zatvaranju bez suđenja, zatočivanju u koncentracionim logorima, [[deportacija|deportacijama]], [[Prisilni rad|prisilnom radu]] i ubistvima. Kako bi odgovorili na posljedice [[Velika depresija|Velike depresije]], nacisti su se oslonili na veliku [[vojna potrošnja|vojnu potrošnju]], opsežne javne radove, uključujući izgradnju ''[[Reichsautobahn|Reichsautobahna]]'', te masivan tajni program [[Njemačko ponovno naoružavanje|ponovnog naoružavanja]], kojim je formiran ''[[Wehrmacht]]'', a sve je bilo finansirano [[Deficitarno financiranje|deficitnim trošenjem]]. Povratak ekonomske stabilnosti i brzo smanjenje [[nezaposlenost|nezaposlenosti]] povećali su popularnost režima, dok su Hitlerovi [[diplomacija|diplomatski]] uspjesi i [[Državni teritorij|teritorijalna]] osvajanja tu podršku dodatno učvrstili. [[Nacistička propaganda]] i kult Führera bili su važna obilježja režima, naročito vidljiva na [[Nirnberški skupovi|Nirnberškim skupovima]] i u iskorištavanju [[Ljetne olimpijske igre 1936.|Ljetnih olimpijskih igara 1936.]] u Berlinu radi <!--promicanja slike nove Njemačke kao tolerantne i gostoljubive nacije te--> jačanja međunarodnog ugleda. Vodeći sve agresivniju teritorijalnu politiku, Hitler je 1938. u [[Anschluss|Anschlussu]] pripojio [[Austrija|Austriju]] i zauzeo [[Sudetska oblast|Sudetsku oblast]] [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]]. Njemačka je potpisala [[Pakt Ribbentrop–Molotov|pakt o nenapadanju sa Sovjetskim Savezom]] i [[Invazija Poljske|1. septembra 1939. napala Poljsku]], čime je započeo [[Drugi svjetski rat]]. U savezu s [[Fašistička Italija|fašističkom Italijom]] i [[Sile Osovine|silama Osovine]], Njemačka je do 1940. ovladala većim dijelom [[Kontinentalna Evropa|kontinentalne Evrope]], nastojeći na osvojenim područjima uspostaviti nacistički [[Novi poredak]]. U [[Bitka za Britaniju|Bitki za Britaniju]] nije uspjela osigurati [[zračna nadmoć|zračnu nadmoć]] potrebnu za [[Operacija Morski lav|invaziju na Britaniju]]. Nakon [[Operacija Barbarossa|invazije na Sovjetski Savez]] 1941, u sklopu svog [[rat istrebljenja|rata istrebljenja]] u istočnoj Evropi, Nacistička Njemačka počela je provoditi ''[[Generalplan Ost]]'' i [[Plan gladi]]. Nakon poraza u [[Bitka za Staljingrad|Bitki za Staljingrad]] i [[Bitka kod Kurska|Bitki kod Kurska]], te ulaska [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] u rat, Njemačka je 1943. izgubila stratešku inicijativu. Do kraja 1944. zapadni saveznici stigli su do [[Rajna|Rajne]], a u martu 1945. prešli su je i ušli u Njemačku sa zapada. Tokom ljeta i jeseni 1944. [[Crvena armija]] prodrla je kroz [[Balkan]], a u januaru 1945. ušla je u [[Istočna Pruska|Istočnu Prusku]] i time ušla u Njemačku s istoka. Savezničko strateško bombardiranje Njemačke oslabilo je njenu sposobnost za nastavak rata i razorilo brojne gradove. Nekoliko dana nakon [[Smrt Adolfa Hitlera|Hitlerovog samoubistva]] 30. aprila 1945, [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|bezuslovnom kapitulacijom Njemačke]] u noći s [[Dan pobjede nad fašizmom|8. na 9. maja 1945.]] okončan je [[Drugi svjetski rat u Evropi]]. Hitlerovo odbijanje da prizna poraz doprinijelo je daljnjem razaranju Njemačke te dodatnim ljudskim gubicima u završnoj fazi rata. U poratnom razdoblju, Saveznici su [[Savezničke okupacijske zone u Njemačkoj|Njemačku podijelili na četiri okupacione zone]] i pokrenuli [[denacifikacija|denacifikaciju]], dok su vodeći preživjeli nacistički dužnosnici u [[Nirnberški proces|Nirnberškom procesu]] izvedeni pred Međunarodni vojni sud u [[Nürnberg|Nirnbergu]] za [[Zločin protiv mira|zločine protiv mira]], [[Ratni zločin|ratne zločine]] i [[Zločin protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]]. == Historija == === Pozadina === {{main|Vajmarska republika}} Nemačka privreda je pretrpela ogromnu štetu nakon završetka [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]], delimično zbog otplate ratne odštete po odredbama [[Versajski sporazum|Versajskog mira]] iz 1919. Vlada [[Vajmarska republika|Vajmarske Nemačke]] je štampala novac da bi isplatila odštetu i državni ratni dug, zbog čega je izbila [[hiperinflacija]] koja je dovela do naduvanih cena potrošačkih potreba, ekonomskog haosa i nemira zbog hrane.{{sfn|Evans|2003|p=103–108}} Kada nemačka vlada nije isplatila odštetu u januaru 1923, francuska vojska je [[Okupacija Rura|okupirala nemačke industrijske oblasti]] u [[Rurska oblast|Ruru]]. Zbog toga su izbili veliki građanski nemiri.{{sfn|Evans|2003|pp=186–187}} [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|Nacionalsocijalistička nemačka radnička partija]] (skraćeno Nacistička partija) je bila naslednica [[njemačka radnička partija|Nemačke radničke partije]], osnovane 1919, jedne od političkih partija [[krajnja desnica|krajnje desnice]] aktivne u to vreme u Nemačkoj. Program partije je uključivao uklanjanje Vajmarske republike, odbacivanje odredaba Versajskog mira, radikalni [[antisemitizam]] i anti[[komunizam]].{{sfn|Goldhagen|1996|p=85}} Nacisti su obećavali jaku centralnu vladu, prošireni ''[[lebensraum]]'' (životni prostor) za germanske narode, osnivanje nacionalne zajednice zasnovane na rasi i rasno čišćenje aktivnim progonom [[Jevreji|Jevreja]], kojima će biti oduzeto državljanstvo i građanska prava.{{sfn|Evans|2003|pp=179–180}} Nacisti su predlagali nacionalni i kulturni preporod na osnovu [[Folkiš pokret]]a.{{sfn|Kershaw|2008|p=81}} Kada se u SAD dogodio [[krah berze 1929.|berzanski krah]] 24. oktobra 1929, njegov uticaj na Nemačku je bio težak. Milioni radnika su otpušteni, a nekoliko velikih banaka je propalo. Hitler i nacisti su se pripremili da iskoriste vanredno stanje da bi stekli podršku za svoju partiju. Oni su obećavali da će ojačati privredu i pružiti zaposlenja.{{sfn|Shirer|1960|pp=136–137}} Mnogi glasači su verovali da je Nacistička partija sposobna da uspostavi red, uguši građanske nemire i poboljša međunarodni ugled Nemačke. Nakon [[Parlamentarni izbori u Nemačkoj (novembar 1932)|izbora novembra 1932.]], nacisti su bili najjača stranka u [[Rajhstag]]u, zazuzevši sa 37,4% glasova 230 poslaničkih mesta .{{sfn|Goldhagen|1996|p=87}} === Nacističko osvajanje vlasti === [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|mini|levo|Adolf Hitler 1937.]] Iako su nacisti imali najveći udeo glasova na dvema parlamentarnim izborima 1932, oni nisu imali većinu, pa je Hitler bio na čelu kratkotrajne koalicione vlade koju su formirali Nacistička partija i [[Nemačka nacionalna narodna partija]].{{sfn|Evans|2003|pp=293, 302}} Pod pritiskom političara, industrijalaca i poslovne zajednice, predsednik [[Paul fon Hindenburg]] je imenovao Hitlera za [[kancelar (Njemačka)|kancelara Nemačke]] 30. januara 1933. ''[[mahtergrajfung]]'' (stecanje moći).{{sfn|Shirer|1960|pp=183–184}} U narednim mesecima, Nacistička partija je koristeći proces ''[[glajhsšaltung]]a'' (koordinacije) zabranila sve političke partije i doveli sve vidove života pod kontrolu partije.{{sfn|McNab|2009|p=14}} Svim građanskim organizacijama, uključujući udruženja poljoprivrednika, dobrovoljačke organizacije i sportske klubove, je rukovodstvo zamenjeno simpatizerima nacista ili članovima stranke. Do juna 1933. bukvalno jedine organizacije koje nisu bile pod kontrolom Nacističke partije bile su [[Rajhsver|vojska]] i verske organizacije.{{sfn|Evans|2005|p=14}} U noći 27. februara 1933. u zgradi Rajhstaga je [[paljenje Rajhstaga|podmetnut požar]]. [[Marinus van der Lube]], holandski komunista, je proglašen krivim za podmetanje požara. Hitler je tvrdio da je požar označavao početak komunističkog ustanka. [[Šturmabtajlung|SA]] odredi su nasilno ugnjetavali komuniste po celoj državi i oko 4000 članova [[Komunistička partija Nemačke|Komunističke partije Nemačke]] je uhapšeno. [[Dekret o požaru u Rajhstagu]], uveden 28. februara 1933. je ograničio većinu građanskih sloboda u Nemačkoj, uključujući slobodu okupljanja i slobodu štampe. Dekret je takođe dozvolio policiji da vremenski neograničeno pritvara ljude bez optužnice ili sudskog naloga. Političke korake je pratila jaka propaganda koja je uverila građane da daju podršku vladinim merama.{{sfn|Evans|2003|pp=329–334}} U martu 1933. [[Zakon o posebnim ovlašćenjima]], koji je predstavljao amandman na [[Vajmarski ustav]], je usvojen u Rajhstagu sa 444 glasova za prema 94 protiv.{{sfn|Evans|2003|p=354}} Ovaj amandman je omogućio Hitleru i njegovom kabinetu da usvajaju zakone-čak i one zakone koje krše ustav-bez saglasnosti predsednika ili Rajhstaga.{{sfn|Evans|2003|p=351}} Pošto je za usvajanje zakona bila potrebna dvotrećinska većina, nacisti su iskoristili odredbe Dekreta o požaru u Rajstagu da spreče nekoliko poslanika [[Socijaldemokratska partija Nemačke|Socijaldemokratske partije Nemačke]] da prisustvuju sednici, a komunisti su prethodno već bili zabranjeni.{{sfn|Shirer|1960|p=196}}{{sfn|Evans|2003|p=336}} Vlada je 10. maja konfiskovala svu imovinu Socijaldemokratske partije, a stranka je zabranjena u junu.{{sfn|Evans|2003|pp=358–359}} Preostale političke partije su bile raspuštene, a 14. jula 1933. Nemačka je de fakto postala jednopartijska država kada je zabranjeno osnivanje novih političkih parija.{{sfn|Shirer|1960|p=201}} Sledeći izbori novembra 1933., 1936 i 1938 su bili pod potpunom kontrolom nacista, jer su na njima učestvovali samo nacisti i mali broj nezavisnih poslanika.{{sfn|Evans|2005|pp=109, 637}} Regionalni parlamenti i ''[[Rajhsrat (Nemačka)|Rajshrat]]'' (gornji dom saveznog parlamenta) su ukinuti u januaru 1934.{{sfn|Evans|2005|p=109}} Nacistički režim je ukinuo simbole Vajmaske republike, uključujući nacionalnu [[zastava Nemačke|crno-crvenu-zlatnu trobojku]] i usvojio prilagođene simbole nemačkog carstva. Bivša carska crno-bela-crvena trobojka je vraćena kao jedna od dve zvanične zastave Nemačke; druga zastava je bila [[Zastava sa kukastim krstom|zastava Nacističke stranke sa kukastim krstom]], koja je 1935. postala jedina državana zastava. Nacistička himna ''[[Zastavu visoko]]'' je postala druga državna himna.{{sfn|Cuomo|1995|p=231}} U ovom periodu, Nemačka je i dalje bila u teškoj ekonomskoj situaciji. Milioni ljudi su i dalje bili nezaposleni, a stanje deficita je bilo zastrašujuće.{{sfn|McNab|2009|p=54}} Hitler je znao da je oživljavanje ekonomije je od vitalnog značaja. Godine 1934, koristeći deficitarnu potrošnju, preduzeo je projekte javnih radova. Samo 1934. godine ukupno 1,7 miliona Nemaca je zaposleno na ovim projektima.{{sfn|McNab|2009|p=54}} Prosečne zarade i po satu i po sedmici su počele da rastu.{{sfn|McNab|2009|p=56}} Predsednik fon Hindenburg je umro 2. avgusta 1934. Prethodnog dana, kabinet je doneo "Zakon o najvišoj državnoj Kancelariji Rajha", koji je značio da po Hindenburggovoj smrti, Kancelarija predsednika će biti ukinuta, a njegove nadležnosti spojene sa nadležnostima kancelara.{{sfn|Overy|2005|p=63}} Hitler je na taj način postao šef države i šef vlade. Zvanično je imenovan za [[Firer|Firera i Rajhskancelara]] (vođu i kancelara). Nemačka je sada bila totalitarna država sa Hitlerom na čelu.{{sfn|Shirer|1960|pp=226–227}} Kao šef države. Hitler je postao vrhovni komandant oružanih snaga. Novi zakon je promenio menja tradicionalnu zakletvu lojalnosti vojnika, tako da su se oni zaklinjali na vernost Hitleru lično, a ne Kancelariji vrhovnog komandanta ili države.{{sfn|Kershaw|2008|p=317}} Spajanje predsedništva sa funkcijom kancelara je odobren sa 90% biračkog tela na [[Referendum u Nemačko 1934|plebiscitu]] 19. avgusta 1934.{{sfn|Shirer|1960|p=230}} Najvećem delu nemačkog naroda je laknulo da su sukobi i ulične borbi u vajmarske ere završeni. Stanovništvo je bilo preplavljeno propagandom koju je vodio [[Jozef Gebels]], koji je obećao mir i dosta za sve u ujedinjenoj zemlji bez marksista bez ograničenja Versajskog ugovora.{{sfn|Kershaw|2001|pp=50–59}} Prvi [[nacistički koncentracioni kamp]], prvobitno za političke zatvorenike, je otvoren u [[logor Dahau|Dahauu]] 1933.{{sfn|Evans|2003|p=344}} Na stotine logora različitih veličina i namena je napravljeno do kraja data.{{sfn|Evans|2008|loc=map, p. 366}} === Militaristička spoljna politika === [[Datoteka:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|mini|desno|200p|Adolf Hitler i [[Benito Musolini]].]] Već u februaru 1933, Hitler je objavio da se mora preduzeti ponovno naoružanje, iako tajno u početku, kao i da to predstavlja kršenje Versajskog mira. Godinu dana kasnije on je rekao svojim vojnim liderima da je 1942. ciljni datum za početak rata na istoku.{{sfn|Evans|2005|pp=338–339}} On je povukao Nemačku iz [[Društvo naroda|Društva naroda]] 1933, tvrdeći da klauzula o razoružanju nije pravična, jer se primenjuje samo na Nemačku.{{sfn|Evans|2005|p=618}} [[Sar (Liga naroda)|Sarska oblast]], koja je bila stavljena pod nadzor Društva naroda na 15 godina na kraju Prvog svetskog rata, [[Sarski plebiscit|glasala je u januaru 1935.]] da ponovo postane deo Nemačke.{{sfn|Evans|2005|p=623}} Marta 1935. Hitler je izjavio da će Rajhsver biti povećan na 550.000 ljudi i da on stvara [[Luftvafe|vazduhoplovstvo]]{{sfn|Kitchen|2006|p=271}} [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] se složilo da Nemcima bude dozvoljeno da izgrade pomorsku flotu potpisivanje [[Anglo-nemački pomorski sporazum|Anglo-nemačkog pomorskog sporazuma]] 18. juna 1935.{{sfn|Evans|2005|p=629}} Kada je [[Drugi italijansko-abisinski rat|italijanska invazija Etiopije]] dovelo do blagih protesta britanske i francuske vlade, Hitler je 7. marta 1936. naredio da Rajhsveru da umaršira sa 3000 vojnika u rajnsku demilitarizovanu zonu, što je bilo u suprotnosti sa Versajskim mirom; još 30.000 vojnika su bili na pripravnosti. Kako je ta teritorija bila deo Nemačke, britanska i francuska vlada nisu smatrale da je istrajavanje da se ispoštuje sporazum vredno rizika od rata.{{sfn|Evans|2005|pp=632–637}} Na jednopartijskim izborima održanim 29. marta, Nacistička partija je dobila 98,9 % podrške.{{sfn|Evans|2005|pp=632–637}} Hitler je 1936. potpisao [[Antikominternski pakt]] sa [[Japan]]om i sporazum o nenapadanju sa [[Kraljevina Italija|fašističkom Italijom]] [[Benito Musolini|Benita Musolinija]], što će se uskoro nazivati "Osovina Rim-Berlin".{{sfn|Evans|2005|p=641}} Hitler je poslao [[Legija Kondor|vazduhoplovne i oklopne jedinice]] da pomognu generalu [[Fransisko Franko|Francisku Franku]] i njegovim nacionalističkim snagama u [[Španski građanski rat|Španskom građanskom ratu]], koji je izbio u julu 1936. [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]] je poslao manju vojsku da pomogne [[Druga španska republika|republikansku vladu]]. Frankovi nacionalisti su bili pobednici 1939. i postali su neformalni saveznici nacističke Nemačke.{{sfn|Steiner|2011|pp=181–251}} === Austrija i Čehoslovačka === {{main|Anšlus|Nemačka okupacija Čehoslovačke}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-1970-005-28, Anschluss sudetendeutscher Gebiete.jpg|thumb|Nemci u [[Žatec]]u, Čehoslovačja, pozdravljaju nemačke vojnike sa [[nacistički pozdrav|nacističkim pozdravom]], 1938]] U februaru 1938. Hitler je naglasio austrijskom kancelari [[Kurt fon Šušnig|Kurtu Šušnigu]] potrebu da Nemačka da obezbedi svoje granice. Šušnig je zakazao plebiscit o austrijskoj nezavisnosti za 13. mart, ali je Hitler zahtevao da plebiscit bude otkazan. Dana 11. marta, Hitler je poslao ultimatum Šušnigu sa zahtevom da preda svu vlast austrijskoj Nacističkoj stranci ili će se suočiti sa invazijom. [[Vermaht]] je ušao u Austriju sledećeg dana, pozdravljen sa entuzijazmom od strane stanovništva.{{sfn|Evans|2005|pp=646–652}} Čehoslovačka je bil dom velike nemačke manjine, koja je živela uglavnom u [[Sudeti|Sudetskoj oblasti]]. Pod pritiskom separatističkih grupa u okviru [[Partije sudetskih nemaca|Partije sudetskih Nemaca]], češka vlada je ponudila ekonomske ustupke u regionu.{{sfn|Evans|2005|p=667}} Hitler je odlučio da ne uključi samo Sudetsku oblast u Rajh, već i celu Čehoslovačku.{{sfn|Kershaw|2008|p=417}} Nacisti su preduzeli propagandnu kampanju u pokušaju da steknu podršku za invaziju.{{sfn|Kershaw|2008|p=419}} Najviši vojni lideri nisu bili za ratni plan, jer Nemačka nije bila spremna za rat.{{sfn|Evans|2005|pp=668–669}} Kriza je dovela do ratnih priprema Britanaca, Čeha i Francuza (čehoslovačkih saveznika). U pokušaju da se izbegne rat, britanski premijer [[Nevil Čemberlen]] je ugovorio niz sastanaka, čiji je ishod bio [[Minhenski sporazum]], potpisan 29. septembra 1938. Čehoslovačka vlada je bila primorana da prihvati aneksiju Sudetske oblasti u Nemačku. Čemberlen je dočekan sa oduševljenjem kada je sleteo u Londonu donevši, po njegovim rečima, "mir za naše vreme."{{sfn|Evans|2005|pp=671–674}} Sporazum je potrajap šest meseci pre nego što je Hitler okupirao ostatak teritoriji Češke u martu 1939.{{sfn|Evans|2005|p=683}} U Slovačkoj je stvorena [[Slovačka republika (1939-1945)|marionetska država]].{{sfn|Beevor|2012|p=24}} Austrijske i češke devizne rezerve su ubrzo oduzete konfiskovane od strane nacista, kao i zalihe sirovina kao što su metali i gotovi proizvodi robe, kao što su naoružanje i avioni, koji su isporučeni u Nemačku. Industrijski konglomerat [[Rajhsverk Herman Gering]] preuzeo kontrolu nad proizvodnim pogonima čelika i uglja u obe zemlje.{{sfn|Mazower|2008|pp=264–265}} === Poljska === U martu 1939. Hitler je zatražio povratak [[slobodni grad Dancing|slobodnog grada Dancinga]] i [[Poljski koridor|Poljskog koridora]], pojas kopna kojim je [[Pruska]] bila odvojena od ostatka Nemačke. Britanci su najavili da će doći u pomoć Poljske, ako bude napadnuta. Hitler je, verujući Britanci ne bi zapravo preduzeli akciju, naredio bi da plan invazije trebalo da bude spreman za ciljni datum septembra 1939.{{sfn|Evans|2005|pp=689–690}} Dana 23. maja je opisao svojim generalima svoj opšti plan kojine samo oduzimanje Poljskog koridora, već znatno širenje nemačke teritorije na istok na račun Poljske. Očekivao je da će ovog puta njegov plan biti ispunjen silom.{{sfn|Kershaw|2008|p=486}} Nemci su ponovo potvrdili svoj savez sa Italijom i potpisali sporazume o nenapadanju sa [[Danska|Danskom]], [[Estonija|Estonijom]] i [[Letonija|Letonijom]]. Trgovinske veze su ozvaničene sa [[Rumunija|Rumunijom]], [[Norveška|Norveškom]] i [[Švedska|Švedskom]].{{sfn|Evans|2005|p=691}} Hitlerov ministar spoljnih poslova [[Joakim fon Ribentrop]], organizovao je pregovore sa Sovjetskim Savezom o sporazum o nenapadanju čiji je ishod [[sporazum Molotov-Ribentrop]] potpisan u avgustu 1939.{{sfn|Kershaw|2008|p=496}} Sporazum je sadržao tajni protokol o podeli Poljske i baltičkih država u nemačke i sovjetske sfere uticaja.{{sfn|Snyder|2010|p=116}}{{sfn|Molotov-Ribbentrop Pact, 1939}} === Drugi svetski rat === ==== Spoljna politika ==== Nemačka spoljna politika za vreme rata uključivala je stvaranje savezničkih vlada pod direktnom ili indirektnom kontrolom iz Berlina. Glavni cilj je dobijanje trupa od važnijih saveznika, poput Italije i [[Kraljevina Mađarska (1920—1946)|Mađarske]], i miliona radnika i obilnih zaliha hrane od podređenih saveznika kao što su [[Višijevska Francuska]].{{sfn|Mazower|2008|loc=chapter 9}} Do jeseni 1942, na Istočnom frontu bilo je 24 divizije iz Rumunije, 10 iz Italije i 10 iz Mađarske.{{sfn|Weinberg|2005|p=414}} Kada neka država više nije bila pouzdana, Nemačka bi preuzela punu kontrolu, kao što je učinila sa Francuskom 1942, Italijom 1943, i Mađarskom 1944. Iako je Japan je zvanično moćan saveznik, odnos je bio dalek i bilo je malo koordinacije ili saradnje. Na primer, Nemačka je odbila da deli svoju formulu za dobijanje sintetičke nafte iz uglja skoro sve do kraja rata.{{sfn|Martin|2005|p=279–80}} ==== Početak rata ==== [[Nemačka invazija Poljske|Nemačka je napala Poljsku]] 1. septembra 1939. Ujedinjeno Kraljevstvo i Francuska su objavile rat Nemačkoj dva dana kasnije. Poljska je pala brzo, jer su Sovjeti napali sa istoka 17. septembra.{{sfn|Beevor|2012|p=32}} [[Rajnhard Hajdrih]], tadašnji šef [[Gestapo]]a, naredio je 21. septembra da Jevreji treba da se skupe i skoncentrišu u gradovima sa dobrim železničkim vezama. U početku je namera bila da se deportacije Jevreja usmere dalje na istok, ili eventualno na [[Madagaskar]].{{sfn|Longerich|2010|pp=148–149}} Korišćenjem od radnije pripemljenih spiskova, oko 65.000 poljske inteligencije, plemića, sveštenika i učitelja je ubijeni krajem 1939. u pokušaju da se uništi identitet Poljske kao nacije.{{sfn|Longerich|2010|p=144}}{{sfn|Evans|2008|p=15}}. Sovjeti je nastavili da napadaju, napredujući u Finskoj u [[Zimski rat|Zimskom ratu]], a nemačke snage su uključeni u akciju na moru. Ali nije bilo skoro nikakvih drugih aktivnosti do maja 1940, tako da je taj period postao poznat kao "[[lažni rat]]".{{sfn|Beevor|2012|p=40}} Od početka rata, [[blokada Nemačke (1939-1945)|britanska blokada]] pošiljki u Nemačku je imala uticaj na privreda Rajha. Nemci su bili posebno zavisini od stranih zaliha nafte, uglja i žitarica.{{sfn|Mazower|2008|p=260}} Da bi zaštitio švedske isporuke rude gvožđa u Nemačku, Hitler je naredio [[Norveški pohod|napad na Norvešku]], koja je izveden 9. aprila 1940. Veći deo zemlje su okupirale nemačke trupe do kraja aprila. Takođe, 9. aprila, Nemci su [[Nemačka invazija Danske|napali i okupirali Dansku]].{{sfn|Beevor|2012|pp=73–76}}{{sfn|Evans|2005|p=120}} ==== Osvajanje Evrope ==== Nasuprot stavu mnogih od njegovih visokih vojnih oficira, Hitler je naredio napad na Francusku i zemlje [[Beneluks]]a, koji je počeo u maju 1940.{{sfn|Beevor|2012|pp=70–71, 79}} Nemci su brzo osvojili [[Invazija Luksemburga|Luksemburg]], [[Bitka za Holandiju|Holandiju]] i [[Bitka za Belgiju|Belgiju]], a Francuska se predala se 22. juna.{{sfn|Beevor|2012|pp=70–71, 79}} Uprkos odredbama [[Haške konvencije]], industrijska preduzeća u Holandiji, Francuskoj i Belgiji su stavljene u službu proizvodnje ratnog materijala za okupatorsku nemačku vojsku. Zvaničnici okupiranih zemalja su videli ovu opciju kao bolju nego da njihovi građani budu deportovani u Nemačku na prinudni rad.{{sfn|Mazower|2008|p=265}} Nacisti su zaplenili od francuske hiljada lokomotiva i voznog parka, zalihe oružja i sirovina, kao što su bakar, kalaj, nafta i nikl.{{sfn|Evans|2008|pp=333–334}} Takođe su nametnuti finansijski zahtevi vladama okupiranih zemalja; isplate za troškove okupacije su stizali iz Francuske, Belgije i Norveške.{{sfn|Mazower|2008|p=271}} Trgovinska barijera dovela je do gomilanja zaliha, crnog tržišta i neizvesnosti oko budućnosti{{sfn|Mazower|2008|pp=272, 279}} Zalihe hrane su bile nesigurne; proizvodnja hrane je opala u većini oblasti u Evropi, ali ne kao vreme Prvog svetskog rata.{{sfn|Mazower|2008|p=262}} Grčka je iskusila glad u prvoj godini okupacije, a Holandija u poslednjoj godini rata.{{sfn|Mazower|2008|p=262}} Nemački napori da se obezbedi nafta uključivali su pregovare o snabdevanje od njihovog novog saveznika, [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]], koja je pristupila [[Trojni pakt|Trojnom paktu]] u novembru 1940.{{sfn|Evans|2008|p=151}}{{sfn|Kershaw|2008|p=584}} Hitler je ponudio mir novom britanskom lideru [[Vinston Čerčil|Vinstonu Čerčilu]], a nakon njegovog odbijanja, naredio seriju vazdušnih napada na aerodrome i radarske stanice [[Kraljevsko ratno vazduhoplovstvo|Kraljevskog vazduhoplovstva]]. Međutim, nemački Luftvafe nije uspeo da pobedi Kraljevsko vazduhoplovstvo u ono što je postalo poznato kao [[bitka za Britaniju]].{{sfn|Shirer|1960|pp=774–782}} Do kraja oktobra, Hitler je shvatio potrebna vazdušna nadmoć neophodna za njegovu planiranu za invaziju na Britaniju nije mogla da se ostvare, pa je naredio [[Blic|noćne vazdušne napade]] na britanske gradove, uključujući [[bombardovanje Londona|London]], [[bombardovanje Plimuta|Plimut]] i [[bombardovanje Koventrija|Koventri]].{{sfn|Kershaw|2008|pp=563, 569, 570}} U februaru 1941, [[Nemački afrički korpus]] stigao je u [[Libija|Libiju]] da pomogne Italijanima u [[Severnoafrička kampanja|Severnoafričkoj kampanji]] u pokušaju da se zadrže snage [[Komonvelt]]a stacionirane u [[Egipat|Egiptu]].{{sfn|Evans|2008|p=149}} Dana 6. aprila, Nemačka je pokrenula invaziju na [[Aprilski rat|Jugoslaviju]] i [[operacija Marita|Grčku]].{{sfn|Evans|2008|p=153}} [[Datoteka:Bundesarchiv_Bild_183-L05487%2C_Paris%2C_Avenue_Foch%2C_Siegesparade.jpg|mini|levo|220p|Nemački vojnici marširaju u blizini Trijumfalne kapije u Parizu, 14. jun 1940.]] Dana 22. juna 1941, u suprotnosti sa sporazumom Molotov-Ribentrop, 5,5 miliona osovinskih vojnika je napalo Sovjetski Savez. Pored svrhu sticanja životnog prostora, ova velika ofanziva (pod tajnim imenom [[operacija Barbarosa]]) je imala cilj da uništi Sovjetski Savez i iskoristi njegove prirodne resurse za kasniju agresiju na zapadne sile.{{sfn|Evans|2008|pp=160–161}} Među nemačkim narodom reakcije su bile iznenađenje i strepnja. Mnogi su zabrinuti koliko dugo će se rat produžiti ili si sumnjali da Nemačka ne može da dobije rat na dva fronta.{{sfn|Evans|2008|pp=189–190}} Invazijom je osvojen ogroman prostor, uključujući i baltičke republike, [[Belorusija|Belorusiju]] i zapadnu [[Ukrajina|Ukrajinu]]. Nakon uspešne [[Bitka kod Smolenska (1941)|bitke kod Smolenska]], Hitler je naredio [[armijska grupa Centar|armijskoj grupi Centar]] da zaustavi svoje napredovanje ka [[Moskva|Moskvi]] i privremeno preusmeri svoje oklopne grupe za pomoć u opkoljavanju [[Lenjingrad]]a i [[Kijev]]a.{{sfn|Stolfi|1982}} Ova pauza je dala [[Crvena armija|Crvenoj armiji]] mogućnost da mobiliše nove rezerve. Napad na Moskvu, koji je nastavljen u oktobru 1941, [[bitka za Moskvu|završio se katastrofalno u decembru]].{{sfn|Stolfi|1982}} Dana 7. decembra 1941, Japan je [[napad na Perl Harbor|napao Perl Harbor]] na Havajima. Četiri dana kasnije, Nemačka je objavila rat [[SAD]].{{sfn|Shirer|1960|pp=900–901}} Hrane je nedostajalo u osvojenim oblastima Sovjetskog Saveza i Poljske, sa obrocima neadekvatnim da zadovolji nutritivne potrebe. Vojske u povlačenju vojske su spalile useve, a veći deo preostale hrane je odnesen u Nemačku.{{sfn|Evans|2008|p=43}} U samoj Nemačkoj, obroci su morali da se smanje 1942. U svojoj ulozi opunomoćenog u četvorogodišnjem planu, [[Herman Gering]] je zahtevao povećanje isporuke žita iz Francuske i ribe iz Norveške. Žetva. 1942 je bila dobra, a zalihe hrane ostala adekvatna u zapadnoj Evropi.{{sfn|Mazower|2008|pp=284–287}} [[Grupa Rajhslajter Rozenberg]] je bila organizacija koja je pljačkala umetnička dela i kulturna dobra iz jevrejskih kolekcija, biblioteka i muzeja širom Evrope. Samo iz Francuske je oko 26.000 vagona punih umetničkog blaga, nameštaja i drugih opljačkanih predmeta poslato nazad u Nemačku.{{sfn|Manvell|2011|pp=283–285}} Pored toga, vojnici su pljačkali ili kupovali robu, kao što su i odevni proizvodi-stvari koje je postajalo sve teže dobiti u Nemačkoj- i slali nazad kućama.{{sfn|Evans|2008|p=334}} ==== Prekretnica i poraz ==== Nemačka je bila skoro potpuno zavisna od uvoza nafte iz inostranstva.{{sfn|Mazower|2008|p=290}} U pokušaju da reši stalnu nestašicu uporan, Nemačka je u junu 1942. pokrenula [[operacija Plavo|operaciju Plavo]], ofanzivu na [[Kavkaz|kavkaska]] naftna polja.{{sfn|Glantz|1995|pp=108–110}} Sovjeti su pokrenuli kontraofanzivu 19. novembra i opkolili nemačku vojsku, koja je ostala zarobljena u [[bitka za Staljingrad|Staljingradu]] 23. novembra.{{sfn|Melvin|2010|pp=282, 285}} [[Herman Gering]] je uveravao Hitlera da [[6. nemačka armija|6. armija]] može biti snabdevana iz vazduha, ali se ispostavilo da to nije bilo moguće{{sfn|Evans|2008|pp=413, 416–417}} Hitlerovo odbijanje da se dozvoli povlačenje je dovelo do smrti 200.000 nemačkih i rumunskih vojnika, a od onih koji su se predali 31. januara 1943, samo 6.000 preživelih se vratilo u Nemačku posle rata.{{sfn|Evans|2008|pp=419–420}} Sovjetske snage su nastavile da potiskuje Nemce na zapad posle neuspele nemačke ofanzive [[bitka kod Kurska|kod Kurska]], a do kraja 1943, Nemci su izgubili većinu svojih teritorijalnih dobitaka na istoku {{sfn|Shirer|1960|p=1007}}. U Egiptu, Afrički korpus feldmaršala [[Ervin Romel|Ervina Romela]] su porazile britanske snage pod feldmaršalom [[Bernard Montgomeri|Bernardom Montgomerijem]] u oktobru 1942.{{sfn|Evans|2008|p=467}} Savezničke snage su se [[operacija Haski|iskrcale na Siciliji]] u julu 1943, a u [[Saveznička invazija Italije|Italiji u septembru]].{{sfn|Evans|2008|p=471}} U međuvremenu, američki i britanski bombarderi, sa bazama u Britaniji, počeli operacije protiv Nemačke. U nastojanju da uništi nemački moral, mnogi misijama je namerno naređivano da bombarduju civilne ciljeve.{{sfn|Evans|2008|pp=438–441}} Uskoro nemačka proizvodnja aviona nije mogla da drži korak sa gubicima, a bez vazduhoplovne odbrane, saveznička bombardovanja su postala još razornija. Gađanjem rafinerija nafte i fabrika, bombardovanja su do kraja 1944. osakatila nemačke ratne napore.{{sfn|Evans|2008|p=461}} [[Datoteka:SFP 186 - Flug ueber Berlin.ogv|mini|thumb|left|time=6|Film [[Američko vadzuhoplovstvo|Američkog vazduhoplovstva]] o razaranja u centru Berlina u julu 1945.]] Dana 6. juna 1944 , američke, britanske i kanadski snage su uspostavile [[Zapadni front (Drugi svetski rat)|Zapadni front]] [[iskrcavanje u Normandiji|iskrcavanjem u Normandiji]].{{sfn|Beevor|2012|pp=576–578}} Dana 20. jula 1944, Hitler je jedva preživeo [[Julska zavera|bombaški napad]].{{sfn|Beevor|2012|pp=604–605}} Zbog toga je naredio surovu odmazdu, što je dovelo do 7.000 hapšenja i pogubljenju preko 4.900 ljudi.{{sfn|Shirer|1960|p=1072}} Neupešna [[Ardenska ofanziva]] (16. decembar 1944 - 25. januar 1945) bila je poslednji veliki nemački poduhvat u ratu. Sovjetske snage su ušle u Nemačku 27. januara.{{sfn|Shirer|1960|pp=1090–1097}} Hitlerovo odbijanje da prizna poraz i njegovo stalno insistiranje da se rat mora voditi do poslednjeg čoveka dovelo do nepotrebne smrti i razaranja u poslednjim mesecima rata.{{sfn|Kershaw|2008|pp=910–912}} Preko svog ministra pravde, [[Oto Georg Tirak|Ota Tiraka]], on je naredio da svako ko nije spreman da se bori mora po kratkom postupku na vojni sud. Na hiljade ljudi je ubijeno.{{sfn|Kershaw|2012|pp=224–225}} U mnogim oblastima, ljudi su tražili načine da se predaju nadolazećim Saveznicima, uprkos opomenama lokalnih lidera da nastave borbu. Stepen samoubistava u Nemačkoj se povećavo, kako se rat približavao kraju, posebno u krajevima u koje je stizala Crvena armija. Hitler je takođe naredio [[Spaljena zemlja|namerno uništavanje]] saobraćajnica, mostova, industrije i druge infrastruktura. Ministar za naoružanje [[Albert Šper]] je uspeo u tome da se ovo naređenje ne sprovede u potpunosti.{{sfn|Kershaw|2008|pp=910–912}} Tokom [[bitka za Berlin|bitke za Berlin]] (16. april 1945 - 2. maj 1945 ), Hitler i njegovo osoblje su živeli u podzemnom [[Firerbunker]]u, dok se Crvena armija približavala.{{sfn|Shirer|1960|p=1108}} Dana 30. aprila, kada su sovjetske trupe bile daleko jedan ili dva bloka od [[Rajhskancelarija|Rajhskancelarije]], Hitler i [[Eva Braun]] su [[smrt Adolfa Hitlera|izvršili samoubistvo]] u bunkeru.{{sfn|Kershaw|2008|pp=954–955}} Gebels i njegova supruga [[Magda Gebels|Magda]] su počinili samoubistvo sutradan, posle ubistva svoje [[Deca Jozefa Gebelsa|šestoro dece]].{{sfn|Beevor|2002|p=381}} Dana 2. maja general [[Helmut Vajdling]] je bezuslovno predao Berlin sovjetskom generalu [[Vasilij Čujkov|Vasiliju Čujkovu]]. Hitlera je nasledio veliki admiral [[Karl Denic]] kao predsednika Rajha i Gebelsa kao Rajhskancelar.{{sfn|Shirer|1960|p=1126}} U periodu od 4. do 8. maja 1945. većina preostalih nemačkih oružanih snaga se predala bezuslovno. [[Akt o predaji Nemačke]] potpisan je 7. maja, čime je obeležen [[kraj Drugog svetskog rata u Evropi]].{{sfn|Beevor|2002|pp=400–402}} ==== Nemačke žrtve ==== [[Datoteka:Swastika blasted from the Nazi party rally grounds - Nuremberg (1945).gif|mini|Američka vojska minirala je kukasti krst na sedištu Nacističke partije u [[Nirnberg]]u]] [[Datoteka:The British Army in North-west Europe 1944-45 B14736.jpg|thumb|levo|Nemačke izbeglice u [[Bedburg]]u, kod [[Kleve]]a, 19. februara 1945.]] Procene o nemačkim ratnim žrtvama idu od 5,5 do 6,9 miliona osoba.{{sfn|Hubert|1998|p=272}} Studija nemačkog istoričara Rigiger OvermansRidigera Overmansa je dala brojku od 5,3 miliona ubijenih i nestalnih pripadnika nemačke vojske, računajući tu i oko 900.000 regrutovanih van nemačkih granica iz 1937, u Austriji i srednjoj i istočnoj Evropi.{{sfn|Overmans|2000|p=Bd. 46}} Civilne žrtve zbog savezničkih strategijskih bombardovanja unutar granica iz 1942. iznosile su oko 437.000. Jpš oko 20.000 je ubijeno u kopnenoj kampanji.{{sfn|''Wirtschaft und Statistik''|1956}}{{sfn|Statistisches Jahrbuch|1960|p=78}} Oko 22.000 civila je umrlo tokom bitke za Berlin.{{sfn|Antill|2005|p=85}} Druge brojke o civilnim žrtvama iznose oko 300.000 Nemaca (računajući i Jevreje) koji su bili žrtve nacističkih političkih, rasnih i verskih progona,{{sfn|''Germany Reports''|1961|p=62}} i 200.000 koji su bili ubijeni u nacističkom prgramu eutanazije.{{sfn|Bundesarchiv}} Politički sudovi zvani ''[[Zondergeriht]]'' osudili su na smrt oko 12.000 članova [[Nemački pokret otpora|nemačkog pokreta otpora]], a civilni sudovi su osudili još 40.000 Nemaca.{{sfn|Hoffmann|1996|p=xiii}} Takođe su se desila [[Silovanja tokom okupacije Nemačke|masovna silovanja Nemica]].{{sfn|Beevor|2002|pp=31–32, 409–412}} Na kraju rata, u Evropi je bilo više od 40 miliona [[izbeglica]],{{sfn|''Time'', 9 July 1979}} njena privreda je propala, a 70% njene industrijske infrastrukture je bilo uništeno.{{sfn|Pilisuk|Rountree|2008|p=136}} Između 12 i 15 miliona Nemaca je [[bekstvo i proterivanje Nemaca (1944–1950)|izbeglo ili proterano]] iz istočne i srednje Evrope u Nemačku.{{sfn|Douglas|2012|p=1}} Tokom [[Hladni rat|Hladnog rata]], vlada [[Zapadna Nemačka|Zapadne Nemačke]] je procenila da je broj žrtava iznosi 2,2 miliona mrtvih civila zbog bekstva i progona Nemaca i [[prisilni rad Nemaca u Sovjetskom Savezu|prisilnog rada Nemaca u Sovjetskom Savezu]].{{sfn|''Die deutschen Vertreibungsverluste'', 1939/50|pp=38, 46}} Ova brojka je bila neosporena do 1990ih, kada su neki istoričari spustili broj na 500.000–600.000 povrđenih smrtnih slučajeva.{{sfn|Overmans|1994|pp=51–63}}{{sfn|Haar|2009|pp=363–381}}{{sfn|Hahn|Hahnova|2010|pp=659–726}} Nemačka vlada je 2006. ponovila svoj stav o 2-2,5 miliona smrtnih slučajeva. == Hronologija == # [[30. 1.|30. januar]] [[1933]]. Adolf Hitler postaje kancelar Njemačke u manjinskoj vladi (njegova stranka ima 38% glasova u ''Reichstagu'', njemačkom parlamentu) # [[28. 2.|28. februar]] 1933. 86-godišnji [[Paul von Hindenburg|Hindenburg]] pod Hitlerovim pritiskom potpisao "Zakon o obrani naroda i države", kojim se Ustavom zagarantirana ljudska prava ukidaju # [[5. 3.|5. mart]] 1933. na izborima nacisti dobivaju 44% glasova, zajedno s konzervativnim nacionalistima prvi put imaju većinu u parlamentu # [[23. 3.|23. mart]] 1933. - u Reichstagu izglasan "Zakon o punomoći" kojim se sve ovlasti parlamenta preseljavaju na Vladin kabinet, praktično Hitleru u ruke # [[10. 5.|10. maj]] 1933. - palež liberalnih knjiga u [[Berlin]]u # [[22. 6.|22. jun]] 1933. - nacistička stranka jedina u Njemačkoj (ostale su zabranjene ili raspuštene) # [[26. 1.|26. januar]] [[1934]]. Njemačka i Poljska potpisale 10-godišnji pakt o nenapadanju # [[30. 6.|30. jun]] 1934. - "[[Noć dugih noževa]]" - pokolj (strijeljanje) mnogobrojnih nepoćudnih Hitleru i vodstva [[SA]] (Sturmabteilung), jer su smetali tadašnjem vojnom vrhu, a Hitler im je ispunio želju # [[2. 8.|2. avgust]] 1934. predsjednik Hindenburg umire, Hitler sjedinjuje položaj kancelara i predsjednika u novu funkciju: Führer (vođa) === Vojna hijerarhija === '''[[Wehrmacht]]''' - Vojska :'''[[OKW]]''' - Vrhovno zapovjednštvo pješaštva ::Šef OKW-a - [[feldmaršal]] '''[[Wilhelm Keitel]]''' :::Načelnik operativnog stožera - [[general pukovnik]] '''[[Alfred Jodl]]''' '''[[Heer]]''' - Pješaštvo :'''[[OKH]]''' - Vrhovno zapovjedništvo vojske :Vojni vođe u službi ::[[general pukovnik]] '''[[Werner von Fritsch]]''' (1935. - 1938.) ::[[feldmaršal]] '''[[Walther von Brauchitsch]]''' (1938. - 1941.) ::[[Führer (titula)|Führer]] i [[Njemački kancelar|Reichskanzler]] '''[[Adolf Hitler]]''' (1941. - 1945.) :::[[feldmaršal]] '''[[Ferdinand Schörner]]''' (1945.) '''[[Kriegsmarine]]''' - Mornarica :'''[[OKM]]''' - Vrhovno zapovjedništvo mornarice :Mornarički vođe u službi ::''[[Großadmiral]]'' '''[[Erich Raeder]]''' (1923. - 1943.) ::''[[Großadmiral]]'' '''[[Karl Dönitz]]''' (1943.-1945.) ::[[General admiral]] '''[[Hans-Georg von Friedeburg]] ''' (1945.) '''[[Luftwaffe]]''' - ratno zrakoplovstvo :'''[[OKL]]''' - Vrhovno zapovjedništvo ratnog zrakoplovstva ::''[[Reichsluftschutzbund]]'' :Zrakoplovno vođe u službi ::''[[Reichsmarschall]]'' '''[[Hermann Göring]]''' (do 1945.) ::[[feldmaršal]] '''[[Robert Ritter von Greim]]''' (1945.) '''[[Abwehr]]''' - Obavještajna služba :[[kontraadmiral]] '''[[Konrad Patzig]]''' (1932. - 1935.) :[[vice admiral]] '''[[Wilhelm Canaris]]''' (1935. - 1944.) '''[[Waffen SS]]''' :[[Reichsführer-SS]] '''[[Heinrich Himmler]]''' == Popis važnijih zvaničnika Trećeg Reicha == (ovdje je navedeno samo njih 15, za cjelovit popis vidi [[Istaknuti nacisti]]) '''[[Adolf Hitler]]''' - Führer (vođa)- premijer, predsjednik države i vrhovni zapovjednik [[Wehrmacht]]a<br /> '''[[Hermann Göring]]''' - ''Reichsmarshall'' i premijer. Ministar zrakoplovstva.<br /> '''[[Rudolf Hess]]''' - ''Führer''-ov zamjenik<br /> '''[[Joseph Goebbels]]''' - ministar propagande<br /> '''[[Albert Speer]]''' - Hitlerov arhitekt i budući ministar naoružanja<br /> '''[[Heinrich Himmler]]''' - zapovjednik [[SS]]-a i upravitelj njemačke policije<br /> '''[[Martin Bormann]]''' - voditelj NSDAP-a (nacističke stranke)<br /> '''[[Joachim von Ribbentrop]]''' - ministar vanjskih poslova<br /> '''[[Alfred Rosenberg]]''' - ''Reichsleiter''<br /> '''[[Walther Funk]]''' - ministar industrije<br /> '''[[Wilhelm Frick]]''' - ministar unutarnjih poslova<br /> '''[[Ernst Kaltenbrunner]]''' - Vođa [[RSHA]]<br /> '''[[Hjalmar Schacht]]''' - ministar bez lisnice, predsjednik ''Reichsbank''<br /> '''[[Konstantin von Neurath]]''' - voditelj tajnog Kabineta.<br /> '''[[Arthur Seyss-Inquart]]''' - ''Reichsstatthalter'' (namjesnik) u Austriji == Napomene == {{napomene}} == Reference == {{izvori|4}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Nazi Germany}} * {{en icon}} [http://www.axishistory.com/index.php?id=31 Axis History Factbook — Third Reich] * {{en icon}} [http://www.thirdreichruins.com/index.htm Third Reich in Ruins] - Photos taken during the Nazi regime compared to present-day locations * {{en icon}} [http://hitlernews.cloudworth.com/ Hitler's Third Reich in the News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722074115/http://hitlernews.cloudworth.com/ |date=2010-07-22 }} - Daily edited review of Third Reich-related news and articles. * {{en icon}} [http://www.conservativeclassics.com/books/HighCostbk/book1.pdf The High Cost of Vengeance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061108102925/http://www.conservativeclassics.com/books/HighCostbk/book1.pdf |date=2006-11-08 }}, by [[Freda Utley]] (1949; PDF, size - 20 MB) * {{de}} [http://www.ns-archiv.de/index.php NS-Archiv] - Large collection of original scanned Nazi documents * {{de}} [http://www.videolexikon.com/view_310-33-505-0704-001.htm The German Resistance and the USA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230145417/http://www.videolexikon.com/view_310-33-505-0704-001.htm |date=2006-12-30 }} * {{de}} [http://www.vl-zeitgeschichte.de WWW-Virtual Library Contemporary History - Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120903002314/http://www.vl-zeitgeschichte.de/ |date=2012-09-03 }} - Catalog with online resources * {{de}} [http://video.google.nl/videoplay?docid=-2317238126655047317&q=Tercer+Reich The Third Reich and National Socialism in Color - a video documentary by Spiegel TV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071123013533/http://video.google.nl/videoplay?docid=-2317238126655047317&q=Tercer+Reich |date=2007-11-23 }} * {{ru}} [http://www.weaponplace.ru/reih.php Weapons of the Third Reich] [[Kategorija:Treći Reich| ]] [[Kategorija:Njemačka između dva svjetska rata]] [[Kategorija:Njemačka u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Države i teritorije pod kontrolom Sila osovine]] l4uo51woeq2e4v7frs0dp3o67y0ud4i Viktor Orbán 0 86771 42589949 42452421 2026-05-09T13:59:42Z Edgar Allan Poe 29250 42589949 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Viktor Orbán Tallinn Digital Summit.jpg|thumb|Viktor Orbán]] '''Viktor Orban''' ({{jez-mađ|Orbán Viktor}}, [[Székesfehérvár]], [[31. 3.|31. ožujka]] [[1963]]. -), [[Srbija, Donji Neradovac|mađarski]] političar, trenutni predsjednik vlade [[Mađarska|Mađarske]]. Rođen je u [[Stolni Biograd|Székesfehérváru]] [[1963]]. godine. Odrastao je u dva obližnja sela Alcsútdoboz i Felcsút. U [[1977]]. se s obitelji preselio u Székesfehérvár. Nakon odsluženja vojnog roka studirao je pravo na [[Sveučilište Loránd Eötvös|Sveučilištu Loránd Eötvös]] u [[Budimpešta|Budimpešti]], gdje je diplomirao [[1987]]. godine. U [[1989]]. dobio je stipendiju Fondacije Soros i studirao godinu dana na [[Pembroke College]]u u [[Oxford]]u. Viktor Orbán je lider kršćansko-konzervativnog [[Fidesz]]a, najjače oporbene stranke u Mađarskoj. Oženjen je s pravnicom Anikó Lévai. Reformatske ([[kalvinizam|kalvinističke]]) je vjeroispovjesti i održava dobre odnose s većinom crkava u Mađarskoj. Par ima petero djece. Orbán je veliki poklonik sporta. Ujedno je registrirani igrač nogometne ekipe Felcsúta pa se njegov lik pojavljuje čak u računarskoj igri [[Football Manager 2006]]. == Politička karijera == Viktor Orbán bio je jedan od osnivača [[Fidesz]]a (Savez mladih demokrata) koji je formiran [[30. 3.|30. ožujka]] [[1988]]. Dana [[16. 6.|16. lipnja]] [[1989]]. on je držao govor povodom ponovnog svečanog pokopa [[Imre Nagy|Imrea Nagya]], središnje ličnosti mađarskog ustanka protiv [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] u [[1956]]. U svom žestokom govoru zahtijevao je slobodne izbore i povlačenje sovjetskih trupa iz zemlje. Taj govor kojim je stekao glas i međunarodno priznanje često je spominjan kao prekretnica mađarske povijesti. Tijekom ljeta 1989. sudjelovao je u "Opozicijskim raspravama na okruglom stolu". Nakon raspada nacionalne desnice [[1994]]. Fidesz se pod njegovim vodstvom pomicao prema konzervativnim vrijednostima (stranka je bila članica [[Liberalna Internacionala|Liberalne Internacionale]]). U [[1995]]. stranka je preimenovana u Fidesz-MPP (Savez mladih demokrata - Mađarska građanska stranka). == Premijer Mađarske == Fidesz-MPP je na parlamentarnim izborima u [[1998]]. osvojio 29% glasova te je - zajedno s ostatkom raspadanog [[Mađarski demokratski forum|Mađarskog demokratskog foruma]] (glavne stranke prve slobodno birane vlade) i Nezavisnom strankom sitnih posjednika - formirao koalicijsku vladu. Viktor Orbán je s 35 godina postao drugi najmlađi predsjednik vlade Mađarske (nakon [[András Hegedűs|Andrása Hegedűsa)]]. Bio je premijer Mađarske od [[1998]]. do [[2002]]. godine. {{Commonscat}} {{Mađarski premijeri}} {{Authority control}} {{Lifetime|1963||Orbán, Viktor}} [[Kategorija:Mađarski političari|Orbán, Viktor]] [[Kategorija:Alumni Univerziteta u Oksfordu]] dzmgbj6aw1wfbnbgug1o18rfnz9ptz3 Groblje oslobodilaca Beograda 0 89395 42590077 42175911 2026-05-09T18:57:36Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji|Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji|Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42590077 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Groblje_oslobodilaca_beograda_1944.JPG|right|thumb|300px|Groblje oslobodilaca Beograda 1944.]] '''Groblje oslobodilaca Beograda 1944. godine ''' nalazi se u ulici Ruzveltovoj, preko puta [[Novo groblje (Beograd)|Novog groblja]]. Tu je sahranjeno 2.944 borca [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] i 961 borac [[sovjetski Savez|sovjetske]] [[Crvena armija|Crvene armije]]. U zajedničkoj grobnici sahranjen je 1.381 borac [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i 711 boraca [[Crvena armija|Crvene armije]]. Svi oni su dali živote za [[Beogradska operacija|oslobođenje Beograda]] oktobra [[1944]]. godine. Svojom lepotom i umetničkom vrednošću ističe se reljef izrađen u kamenu na ulazu u groblje, rad vajara [[Rade Stanković|Radeta Stankovića]]. U središtu groblja je skulptura Crvenoarmejca, rad vajara [[Antun Augustinčić|Antuna Augustinčića]]. Na Dan pobede nad [[fašizam|fašizmom]] [[9. 5.|9. maja]] [[1988]]. godine ispred Groblja oslobodilaca Beograda otkriven je spomenik partizanu, rad vajara [[Rade Stanković|Radeta Stankovića]]. Visok je 2,80 metara i predstavlja partizana pobednika sa spuštenom puškom, kao obeležje mira. Dostojanstven i ponosan, ovaj partizan u kamenu stoji na večnoj straži i čuva svoje drugove, pale borce. Spomenik je otkrio [[general-pukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] [[Peko Dapčević]]. == Galerija == <center><gallery widths="160px" heights="200p" perrow="4"> Datoteka:Spomenik Crvenoarmejcu.JPG|spomenik Crvenoarmejcu Datoteka:Grob Popoivode i Milutinovica.JPG|grob [[Blažo Popivoda|Blaže Popoivode]] i [[Dušan Milutinović|Dušana Milutinovića]] Datoteka:Grob Vasilia Mihailovica Mihailova.JPG|grob [[Vasil Mihailov|Vasilia Mihailova]], [[Heroj Sovjetskog Saveza|Heroja SSSR]] </gallery></center> == Povezano == * [[Spomenik sovjetskim ratnim vateranima]] == Literatura == {{Portal NOB}} * Darinka Lekić „'''Beograd grad za sva vremena'''“. „Nauka“, Beograd 1995. godina {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Groblja u Beogradu]] [[Kategorija:Vojnička groblja u Srbiji]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji]] [[Kategorija:Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 61oq10brgfjtsxfjhlxy1tmcc1ohx3i Leslie Cheung 0 89599 42590356 42559792 2026-05-10T10:17:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590356 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese-language singer and actor | name = Leslie Cheung Kwok-Wing | image = Leslie Cheung.jpg | caption = Leslie Cheung | chinesename = | tradchinesename = 張國榮 | simpchinesename = 张国荣 | hakkachinesename = Zong Gwet Win | pinyinchinesename = Zhāng Guóróng | jyutpingchinesename = Zoeng1 Gwok3wing4 | birthname = 張發宗 <small>([[tradicionalni kineski karakteri|tradicionalni]])</small><br />张发宗 <small>([[pojednostavljeni kineski karakteri|pojednostavljeni]])</small><br />Zhāng Fāzòng <small>([[mandarinski kineski|mandarinski]])</small><br />Zoeng1 Faat3zung1 <small>([[Yue kineski|kantonežanski]])</small> | ancestry = [[Mei okrug, Guangdong|Mei]], [[Meizhou]], [[Guangdong]], [[Narodna Republika Kina|Kina]] | birthdate = {{birth date|df=yes|1956|9|12}} | birthplace = [[Hong Kong]] | deathdate = {{death date and age|df=yes|2003|4|1|1956|9|12}} (samoubistvo) | deathplace = Hong Kong | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = 哥哥 (Go4go1; ''lit.'' Stariji brat)<ref name="gorgor">[http://news.xinhuanet.com/audio/2008-04/03/content_7910039.htm Info News, 2008/4/3]</ref><ref>[http://ent.sina.com.cn/y/p/2008-04-02/10051971439.shtml Sina Entertainment News]</ref> | origin = Hong Kong | occupation = pevač, glumac, reditelj | genre = [[Cantopop]] | instrument = vokal | voicetype = | label = [[Polydor Records|Polydor]], [[Capital Artists]], [[Cinepoly Records|Cinepoly]], [[Rock Records|Rock]], [[Apex Music]], [[Universal Music Group|Universal]] | yearsactive = 1977–2003 | spouse = | partner = | children = | parents = Cheung Wut Hoi | influences = | influenced = | website = | hongkongfilmwards = '''Najbolji glumac'''<br />1991 ''[[Days of Being Wild]]''<br />'''Najbolja originalna pesma'''<br />1995 ''[[He's a Woman, She's a Man]]''<br /> '''Omiljeni glumac u 100 godina kineskog filma'''<br />2005<br />'''Silver Jubilee Best Actor'''<br /> 2006 | goldenbauhiniaawards = | hkfcsawards = '''Najbolji glumac'''<br />1994 ''[[Ashes of Time]]'' | goldenhorseawards = '''Najbolja originalna pesma'''<br />1993 ''[[The Bride with White Hair]]'' | goldenroosterawards = | awards = '''[[Kineska asocijacija performativne umetnosti]]'''<br />Posebna nagrada<br /> 1993 ''[[Farewell My Concubine (film)|Farewell My Concubine]]''<br /> '''[[Japansko društvo kritičara]]'''<br />Najbolji glumac<br /> 1993 ''[[Farewell My Concubine (film)|Farewell My Concubine]]'' }} '''Leslie Cheung Kwok-Wing''' ('''Lesli Čeng'''; [[12. 9.|12. septembar]], [[1956]]. - [[1. 4.|1. april]], [[2003]].), zvan i stariji brat, Gogo (哥哥),<ref>http://china.org.cn/english/NM-e/91868.htm</ref><ref name="Leslie Cheung - Biography">[http://www.imdb.com/name/nm0002000/bio Leslie Cheung - Biography<!-- Bot generated title -->]</ref><ref name="Leslie Cheung - Biography"/><ref>[http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-04/01/content_319707.htm Thousands of fans pay tribute to Leslie Cheung<!-- Bot generated title -->]</ref> bio je filmski glumac i pevač iz [[Hong Kong]]a. Cheung se smatra "jednim od osnivača [[cantopop]]a", i uspešno je kombinovao muzičku i filsmku karijeru.<ref>Simon Broughton, Mark Ellingham, "World Music Volume 2: Latin and North America, Caribbean, India, Asia and Pacific", P54., BBC Radio, {{ISBN|1-85828-636-0}}</ref> Godine 2000. Cheung je imenovan za ''Najveću superzvezdu Azije'' na [[Centralna kineska televizija|Centralnoj kineskoj televiziji]] i izglasan je za ''Najomiljenijeg glumca u 100 godina kineskog filma'', 2005. godine.<ref name="allbusiness.com">[http://www.allbusiness.com/retail-trade/miscellaneous-retail-retail-stores-not/4392792-1.html "Cheung Tops Asia's CCTV-MTV Honors"], AllBusiness.com, Inc.</ref><ref name="chinadaily.com.cn">[http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-05/27/content_446339.htm "'Farewell My Concubine' most appreciated in HK"], ''China Daily''</ref> Nedavno je izglasan u prvih pet globalnih muzičkih ikona na [[CNN]]-u, i jedina je osoba iz Azije koja se našla na listi uz imena kao što su [[Michael Jackson]] i [[Elvis Presley]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://edition.cnn.com/2010/SHOWBIZ/Music/08/24/music.icon.gallery/index.html#fbid=nVIn7HoUxgC&wom=false |access-date=2010-09-12 |archive-date=2010-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918124422/http://edition.cnn.com/2010/SHOWBIZ/Music/08/24/music.icon.gallery/index.html#fbid=nVIn7HoUxgC&wom=false }}</ref> == Biografija == Leslie Cheung Kwok-Wing je rođen u [[Kowloon]]u, u Hong Kongu. Ime koje je dobio po rođenju bilo je Cheung Fat-chung (張發宗), ali je kasnije promenjeno u Cheung Kwok-Wing. Cheung je bio najmlađi od desetoro dece u [[Hakka]] porodici srednje klase. Sa 13 godina poslat je u Englesku na školovanje, gde se suočio sa rasnom diskriminacijom u školi. Radio je kao konobar u restoranu svojih rođaka i pevao je tokom vikenda. U ovo neko vreme je počeo da koristi ime "Leslie". Ovo ime je izabao, prema njegovim rečima, zato što "Volim film ''[[Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind]]''. I volim [[Leslie Howard|Leslieja Howarda]]. Ime može biti i muško i žensko, vrlo je uniseks, tako da mi se dopada."<ref name=Corliss>{{cite news| last = Corliss| first = Richard| authorlink = Richard Corliss| title = Forever Leslie| work = Time| date = 30 April 2001| url = http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,108021,00.html| accessdate = 12.9.2010| archivedate = 2013-05-21| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130521082105/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,108021,00.html| deadurl = yes}}</ref> U nekoliko intervjua je rekao da nije imao srećno detinjstvo.<ref name = Corliss/><ref name="geocities.com">Leslie Cheung, "Leslie Cheung Autobiography", Commercial Radio Hong Kong, 1985, (also collected in Album Collection History-His Story by Capital Artist, 2004), engleski prevod se može naći [https://web.archive.org/web/20040615213140/http://www.geocities.com/yannipoo/autobioindex.html ovde]</ref> Pohađao je univerzitet u Leedsu, gde je studirao obradu tekstila, ali je napustio studije pri kraju prve godine, kada se njegov otac razboleo. Nakon što je njegov otac povrati zdravlje, nije se ponovo vratio u Englesku.<ref>Chitose Shima, "Leslie Cheung Interview", ''All About Leslie'', p25-40, Sangyo Henshu Center Co., Ltd., Tokyo, Japan, 1999, {{ISBN|4-916199-10-3}}</ref> == Karijera == === Početak karijere === Godine 1977.Cheung je dobio drugu nagradu pevajući pesmu [[Don McLean|Dona McLeana]] "[[American Pie (pesma)|American Pie]]" na [[Azijsko muzičko takmičenje|Azijskom muzičkom takmičenju]], koje organizuje [[Rediffusion Television]] (RTV). Potpisao je ugovor sa RTV-om, koja je uskoro postala [[Asia Television Limited]] (ATV) i počeo je karijeru u show businessu. Potpisao je ugovor sa muzičkim izdavačem [[Polydor Records]] i objavio ''Day Dreaming'' (1977) i ''Lover's Arrow'' (1979). Početak karijere nije dobro išao. Jednom je bio izviždan na sceni, a njegova prva dva albuma su se loše prodavala. Napustio je [[Polydor Records]] kada je istekao ugovor. Njegov prvi film ''[[The Erotic Dream of the Red Chamber]]'' (紅樓春上春) iz 1978. godine, bio je [[meki porno film]]. Kasnije je tvrdio da nije bio svestan seksualnog sadržaja filma kada je potpisivao ugovor.<ref name="geocities.com"/> Tokom 1970-ih i 1980-ih pojavljivao se u više TV drama, što mu je pomoglo da postane poznat u domaćinstvima u jugo-istočnoj Aziji. === Dolazak do slave === Godine 1982. Cheung se pridružio kompaniji [[Capital Artists]] nakon okončanja ugovora sa RTV-om. Tu je upoznao svog muzičkom menadžera, Florenca Chana, koji će raditi sa njim do kraja njegove karijere, kao i [[Anita Mui|Anitu Mui]], pevačicu sa kojom je bio prijatelj do kraja života. Godine 1983. objavio je svoju prvu pesmu, "The Wind Blows On" (風繼續吹). Godine 1984. objavio je svoj prvi hit "Monica", koja je kasnije postala primer novog muzičkog žanra u Hong Kongu, koji je publika tražila sve više. Ostali hitovi koje je objavio u ovom periodu su: "Wild Wind" (不羈的風) (album, ''For Your Love Only'', 1985); "Who Can Be With Me" (有誰共鳴) (album, ''Leslie Cheung: Allure Me'', 1986) i "Love in Those Years" (當年情) (pesma za ''[[A Better Tomorrow]]'', album ''Leslie Cheung: Allure Me'', 1986). Pesma "Who Can Be With Me" postala je ''Zlatna od zlatnih pesama'' (najbolja pesma) 1986. godine. Cheungova filmska karijera se sporije razvijala. Pojavljivao se u sporednim ulogama, ali je za jednu takvu ulogu u filmu ''On Trial'' (1981) bio nominovan za najboljeg sporednog glumca. Nakon ove nominacije dobio je glavnu ulogu u filmu ''Teenage Dreamers'' (1982). Sve do 1986. glumio je u filmovima za tinejdžere. Među njima je ''[[Nomad (film iz 1982.)|Nomad]]'' (1982, režija: [[Patrick Tam Kar-ming]]) koji se smatra predstavnikom hongkonškog "novog talasa" u filmu. Za ovu ulogu je dobio prvi nagradu za najboljeg glumca. Tokom ovog perioda i dalje se pojaljivao u televizijskim dramama. === Slava i povlačenje === Godine 1987. objavio je album ''[[Summer Romance]]'', koji je bio najprodavaniji album te godine u Hong Kongu i koji ga je načinio jednim od dvojice najpopularnijih cantopop pevača (drugi je bio [[Alan Tam]]). Godine 1988. izdao je jednu od svojih najpoznatijih pesama, "Silence is Golden" (沉默是金). Usledio je niz popularnih albuma: ''[[Hot Summer]]'' (1988), ''[[Virgin Snow]]'' (1988), ''[[Leslie '89]]'' (1989), ''[[Final Encounter]]'' (1989) i ''Salute'' (1990). ''Salute'' je bio prvi neprofitan album u Hong Kongu i cela zarada je data ''Hongkonškoj akademiji umetnosti'', koja je nakon njegove smrti promenila ime u ''Leslie Cheung Memorial Scholarship''.<ref>{{Cite web |title=Leslie Cheung Memorial Scholarship |url=http://www.hkapa.edu/asp/general/general_friends_sponsors.asp |access-date=2010-09-12 |archivedate=2012-04-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415015728/http://www.hkapa.edu/asp/general/general_friends_sponsors.asp |deadurl=yes }}</ref> Popularnost Cheunda i Tama je dovela do toga da se stvorila netrpeljivost između njihovih fanova, što je stvaralo konflikte, a na obojicu pevača je to predstavljalo veliki pritisak. Godine 1988. Tam je javno rekao da više neće prisustvovati dodelama nagrada. Godine 1989. Cheung je najavio da namerava da se povuče iz muzike i održao je niz od 33 uzastopna oproštajna koncerta u Hong Kong Coliseumu. Godine 1990. napustio je Hong Kong na vrhuncu muzičke karijere i preselio se u [[Vancouver]] u [[Kanada|Kanadi]], gde je, navodno, "našao mir i spokoj".<ref>{{cite news |first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=The rise and tragic fall of a Canto-pop king |url=http://www.asianpacificpost.com/portal2/402881910674ebab010674f4a523125d.do.html |work= |publisher=Asian Pacific Post |date=10.4.2003 |10= |access-date=2010-09-12 |archivedate=2008-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080215165836/http://www.asianpacificpost.com/portal2/402881910674ebab010674f4a523125d.do.html |deadurl=yes }}</ref> Cheung je dobio kanadsko državljanstvo 1992. godine, a u Kinu se vratio za stalno 1995. godine, kada je obnovio muzičku karijeru. Između 1986. i 1989. Cheung je glumio u nizu filmova koji se smatraju hongkonškim klasicima.<ref>The Best 100 Chinese Motion Pictures, [[Hong Kong Film Awards]]</ref><ref>{{Cite web |title="A Better Tomorrow" |url=http://www.iofilm.co.uk/fm/b/better_tomorrow_1986.shtml |access-date=2010-09-12 |archivedate=2005-11-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051130043650/http://www.iofilm.co.uk/fm/b/better_tomorrow_1986.shtml |deadurl=yes }}</ref> Godine 1986, Cheung je glumio u filmu ''[[A Better Tomorrow]]'' i ova uloga se često uzima kao njegova prva "ozbiljna" uloga. Narednegodine glumio je u ''[[A Chinese Ghost Story]]''. Uspesi ova dva filma su ga učinili poznatim u Japanu i Južnoj Koreji. === Zlatno doba filma === Polovina 1980-ih do polovine 1990-ih smatra se zlatnim dobom filma u Hong Kongu. Godine 1990. glumio je u filmu [[Wong Kar-wai]]a, ''[[Days of Being Wild]]'', za koji je dobio nagradu za najboljeg glumca i niz drugih nagrada i nominacija. Glumio je u još dva filma Wong Kar-waia. Uloga u filmu ''[[Ashes of Time]]'' iz 1994. godien donela mu je još nagrada. Godine 1997. snimio je film ''[[Happy Together (film)|Happy Together]]'' u kome je igrao jednog od dvojice [[gej]] ljubavnika, koji odlaze u Argentinu. Godine 1992. snimio je svoj najpoznatiji film, remek delo ''[[Farewell My Concubine (film)|Farewell My Concubine]]'' (režija [[Chen Kaige]]), gde je glumio zvezdu [[pekinška opera|pekinške opere]], Dieyi Cheng, koji dolazi do slave igrajući ženske uloge. ''Farewell My Concubine'' je prvi kineski film koji je osvojio ''[[Palme d'or|Zlatnu palmu]]'' na festivalu u [[Filmski festival u Cannes|Cannesu]]. Film je dobio još više od 20 nagrada, uključujući i [[Zlatni globus za najbolji film na stranom jeziku|Zlatni globus za najbolji strani film]], i dobio je dve nominacije za Osacr. Njegova uloga u filmu učinila ga je međunarodnom zvezdom. Premda je Cheung prestao da se bavi muzikom kao pevač 1989. godine, nastavio je da komponuje. Godine 1993. dobio je nagradu za najbolju originalnu pesmu za film i nekoliko nominacija na filmskom festivalu Zlatni konj, kao i nagrade kritičara Hong Konga. === Povratak muzici === Godine 1995. Cheung se vratio pevanju i snimio je svoj prvi povratnički album ''[[Most Beloved|Beloved]]'', koji je imao veliki uspeh na tržištu.<ref>[http://www.leslie-cheung.com/leslie/2004/9-29/22736.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050414185344/http://www.leslie-cheung.com/leslie/2004/9-29/22736.html |date=2005-04-14 }} "Leslie Cheung's ''Beloved'' are sold more than 300,000"], ''Min Pao Weekly'', Oct. 28, 1995, see</ref><ref>{{Cite web |title=Achievements of Leslie Cheung |url=http://www.leslie-cheung.net/ch/achievements.htm |access-date=2010-09-12 |archivedate=2005-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050213015810/http://www.leslie-cheung.net/ch/achievements.htm |deadurl=yes }}</ref> Svoj verovatno najhvaljeniji album, ''[[Red (album, 1996)|Red]]'' je objavio 1996. godine. Album predstavlja jedinstveni stil koji kombinuje [[smooth jazz]], [[Rhythm and blues|R&B]], [[trip hop]] sa [[cantopop]]om. Godine 1997. Cheung je krenuo na prvu turneju posle povratka u muziku: ''[[World Tour 97]]'', koja je trajala od 12. decembra, 1996. do 17. juna, 2008. godine. Pored novog muzičkog stila, Cheung je predstavio publici i svoj novi imidž. Jedna od provokativnih delova koncerta bila je završna numera, gde je uz pesmu ''Red'' origrao tango, u crvenim cipelama sa visokom štikom, sa mačo igračem. Turneja se sastojala od 55 koncerata, od kojih je 24 održao u Hong Kongu, a 31 širom sveta. Godine 2000. dobio je Zlatnu iglu, nagradu za životno delo u cantopop muzici. === Kasnije godine === Godine 2000. Cheung je održao svoju poslednju seriju koncerata, ''[[Passion Tour]]'', koja se sastojala od 43 koncerta od jula 2000. do aprila 2001. To je bio verovatno njegov najbolji koncert. [[Jean-Paul Gaultier]] je dizajnirao osam kostima za koncert. Mediji u Hong Kongu su, međutim, oštro kritikovali kostime, kao i njegovu bradu i periku. Cheung je kasnije otkrio da je Gaultier bio veoma besan zbog kritika i da je tvrdio da više nikada neće dizajnnirati za azijske izvođače. Uprkos kritikama, ''Passion Tour'' je imao veliki uspeh. Krajem 1990-ih Cheung je počeo da snima filmove u kojima nije imao romantične uloge. Godine 1999. snimio je ''[[The Kid (1999 film)|The Kid]]'', u kome glumi oca koji čuva ostavljeno dete. Godine 2000. u akcionom trileru ''[[Double Tap (film)|Double Tap]]'' glumio je poremećenog ubicu. Godine 2002. snimio je psiho-triler, ''[[Inner Senses]]'', u kome glumio psihologa. Ovi filmovi su mu doneli nove nagrade i priznanja kritičara. U toku ovog perioda pokušao je da se bavi režijom. Godine 2000. snimio je kratki film ''[[From Ashes to Ashes]]''. Svom prvi dugometražni film je počeo da snima 2002. godine, ali nikada ga nije završio zbog pogoršanja zdravlja. == Seksualana orijentacija == Cheung je bio [[biseksualnost|biseksualac]] i jednom je izjavio za časopis ''Time'': "Bolje bi bilo reći da sam biseksualac. Imao sam devojke. Kada sam imao 22 ili tako nešto, pitao sam svoju devojku da se venčamo."<ref>Corliss, R. (2001). [http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,108021,00.html "Forever Leslie"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521082105/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,108021,00.html |date=2013-05-21 }}, ''Time'' magazine Asia Edition. Retrieved 17 December 2005,</ref> Uprkos brojnim glasinama koje su plasirali tabloidi, poricao je da je [[gej]] ili biseksualac u početku svoje karijere, sve dok se nije preselio u Kanadu. Početkom 1990. bio je jedan od retkih glumaca u Hong Kongu koji su pristajali da igraju gej uloge. Godine 1995. tabloidi u Hong Kongu su objavili fotografiju Cheunga sa muškarcem, [[Daffy Tong Hok-Tak]]om (唐鶴德). Godine 1997. Cheung je na koncertu otkrio da Tonga voli najviše, posle majke. Mediji u Hong Kongu su se vremenom navikli i prihvatili njihovu vezu i Tong je dobio nadimak "Tong Tong", po ugledu na njegov Gor Gor. Nakon Cheungove smrti, njegova porodica je objavila veliku umrlicu u novinama u kojoj je, među ožalošćenima, Tong bio naveden kao udovac (未亡人). Tong i najstarija Cheungova sestra su imenovani za izvršioce njegovog imanja. == Smrt == Cheung je izvršio samoubistvo 1. aprila, 2003. godine u 6:41pm (HKT), skočivši sa 24. sprata hotela Mandarin Oriental u Hong Kongu<ref>Corliss, R. (2003). [http://www.time.com/time/asia/arts/daily/0,9754,440214,00.html "That old feeling: Days of being Leslie"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720022514/http://www.time.com/time/asia/arts/daily/0,9754,440214,00.html |date=2008-07-20 }} ''Time'' magazine Asia Edition. ]</ref> Ostavio je oproštajno pismo u kome govori da je patio od kliničke depresije.<ref name="popmatters.com">Stephen Kelly, [http://www.popmatters.com/film/features/030508-cheung.shtml "WHY DOES IT HAVE TO BE LIKE THIS?" Leslie Cheung, 1956-2003"], 8 May 2003</ref><ref>[http://www.hkentreview.com/2003/april/ckw.html "Leslie Cheung Kwok-Wing commits suicide."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131016062406/http://www.hkentreview.com/2003/april/ckw.html |date=2013-10-16 }}, Hong Kong Entertainment News in Review (2003). Retrieved 17 December 2005</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/film/2906999.stm "Actor Leslie Cheung 'found dead'"], BBC, April 1, 2003</ref><ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2005-04/02/content_2775786.htm "Activities to Commemorate Leslie Cheung"], Xinhua, April 2, 2005</ref><ref>Yu Sen-lun, [http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2003/04/10/201584 "The Leslie Cheung Legend Lives on"], ''TaiPei Times'', April 10, 2003</ref><ref>Bruce Einhorn, [http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/apr2003/nf20030414_7155_db010.htm "Hong Kong: A City in Mourning"], ''BusinessWeek'', April 14, 2003</ref> Njegova smrt, kao jednog od najpopularnijih izvođača Azije, šokirala je ne samo industriju, nego i kineske zajednice širom sveta.<ref name="popmatters.com"/><ref>{{Cite web |title="Leslie Cheung, Larger Than Life" |url=http://www.hkvpradio.com/artists/lesliecheung/ |access-date=2008-04-18 |archivedate=2008-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080418005003/http://www.hkvpradio.com/artists/lesliecheung/ |deadurl=no }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jonathan Crow, "Leslie Cheung", AOL Allmovie |url=http://movies.aol.com/celebrity/leslie-cheung/12724/biography |access-date=2010-09-12 |archivedate=2018-08-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225543/http://movies.aol.com/celebrity/leslie-cheung/12724/biography |deadurl=yes }}</ref><ref>[http://www.gothamist.com/archives/2003/04/03/leslie_cheungs_suicide.php "Leslie Cheung's Suicide"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050829085531/http://www.gothamist.com/archives/2003/04/03/leslie_cheungs_suicide.php |date=2005-08-29 }} ''Gothamist'', April 3, 2003</ref><ref>{{Cite web |title="Life In Legacy - Week of 5 April 2003" |url=http://www.lifeinlegacy.com/2003/WIR20030405.html |access-date=2010-09-12 |archive-date=2012-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414210751/http://lifeinlegacy.com/2003/WIR20030405.html |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://news.eastday.com/epublish/gb/paper148/20030408/class014800007/hwz920653.htm "Forty Thousands Fans Farewell Leslie Cheung in the Raining Night"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023430/http://news.eastday.com/epublish/gb/paper148/20030408/class014800007/hwz920653.htm |date=2016-03-04 }}, ''Modern Business News'', Apr. 4, 2003</ref> Tračevi o uzroku smrti su se širile veoma brzo, pa je njegova porodica molila da ga mediji ostave na miru i da ne prozivaju njegovu [[seksualna orijentacija|seksualnu orijentaciju]] kao uzrok samoubistva. Dan nakon Cheungove smrti, njegov partner Tong je potvrdio da je Leslie bolovao od kliničke depresije i da se lečio skoro godinu dana. Takođe, otkrio je da je Cheung pokušao samoubistvo i 2002. godine. Kasnije, na sahrani, njegova nećaka je takođe govorila o njegovoj bolesti i patnjama tokom prethodne godine. Uprkos riziku zbog epidemije [[SARS]]-a i apelu [[WHO|Svetske zdravstvene organizacije]] da se ne putuje u Hong Kong, na komemoraciji je prisustvovalo desetine hiljada ljudi, uključujući i poznate ličnosti, koji su došli iz Kine, Tajlanda, Japana, Koreje, SAD i Kanade. Sahrana je održana 8. aprila, 2003. godine. Više od mesec dana mediji u Hong Kongu su bili pune priča o njegovoj smrti, a njegove pesme su se konstantno puštale na radijima. Tri meseca nakon njegove smrti objavljen je njegov poslednji album: ''Everything Follows the Wind'' (一切隨風). === Diskografija === * ''[[I Like Dreamin]]''' (白版碟) 1977 * ''[[Day Dreamin]]' 1977 * 情人箭 (''[[Lover's Arrow]]'') 1979 * 風繼續吹 (''[[The Wind Blows On]]'') 1983 * 一片痴 (''[[Craziness]]'') 1983 * 張國榮 Leslie ("[[Monica (Leslie Cheung song)|Monica]]") 1984 * 夏日精選 - 全賴有你 (''[[Summer Best Collection - All Because of You]]'') 1985 * 為你鍾情 (''[[For Your Love Only]]'') 1985 * 張國榮(迷惑我) Leslie Cheung (''[[Allure me]]'') 1986 * ''Stand Up'' 1986 * 張國榮 (當年情) (''[[The Past Love]]'') 1986 * 愛慕 (國語) (''[[Admire]]'') 1987 * ''[[Summer Romance]]'87 '' 1987 * ''[[Hot Summer]]'' 1988 * ''[[Virgin Snow]]'' 1988 * ''[[Leslie '89]]'' 張國榮 (側面) (''Side Face'' or ''Profile'') 1989 * ''Salute'89'' 1989 * ''[[Final Encounter (album)|Final Encounter]]'' 1989 * ''Dreaming'' 1990 * 寵愛 (''[[Most Beloved|Beloved]]'') 1995 * 紅 (''[[Red (Leslie Cheung album)|Red]]'') 1996 * ''FROM NOW ON'' (single) 1996 * ''[[Printemps (Album)|Printemps]]'' 1998 * 這些年來 (EP) (''All These Years'') 1998 * 陪你倒數 ''(Count Down With You)'' 1999 * ''[[Big Heat (album)|Big Heat]]'' (大熱) 2000 * ''[[Leslie Untitled]] (EP)'' 2000 * ''Leslie Forever'' 2001 * ''Crossover'' 2002 * 一切隨風 (''[[Everything Follows the Wind]]'') 2003 === Filmografija === {|border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" !Godina !Naziv !Uloga ![[Hong Kong Film Awards]] |- |rowspan="2"| 1978 || ''Erotic Dream of the Red Chamber'' || || |- |''Dog eats Dog'' || || |- |rowspan="3"| 1980 || ''On Trial'' || || |- |''The Drummer'' || || |- |''Encore'' || || |- |rowspan="4"| 1982 || ''Energetic 21'' || || |- |''[[Crazy Romance]]'' || || |- |''Teenage Dreamers'' || || |- |''[[Nomad (1982 film)|Nomad]]'' || Louis || Nominacija za najboljeg glumca (1983) |- |rowspan="3"| 1983 || ''The Drummer'' || || |- |''[[Little Dragon Maiden]]'' || [[Yang Guo]] || |- |''First Time'' || || |- |rowspan="4"| 1984 || ''Merry Christmas'' || || |- |''Double Decker'' || || |- |''[[Behind the Yellow Line]]'' || Paul || |- |''Intellectual Trio'' || || |- |1985 || ''For Your Heart Only'' || || |- |rowspan="2"| 1986 || ''Last Song in Paris'' || || |- |''[[A Better Tomorrow]]'' || Sung Tse-Kit || |- |rowspan="3"| 1987 || ''[[Rouge (film)|Rouge]]'' || Chan Chen-Pang || Nominacija za najboljeg glumca (1989) |- |''[[A Better Tomorrow II]]'' || Sung Tse-Kit || Nominacija za najboljeg glumca (1988) |- |''[[A Chinese Ghost Story]]'' || Ning Caichen || Nominacija za najbolju pesmu (1988) |- |1988 || ''Fatal Love'' || || |- |1989 || ''Aces Go Places V: The Terracotta Hit'' || || |- |1990 || ''[[A Chinese Ghost Story Part II]]'' || Ning Caichen || |- |rowspan="3"| 1991 || ''[[Once a Thief (1991 film)|Once a Thief]]'' || || |- |''[[Days of Being Wild]]'' || Yuddy || '''Best Actor (1991)''' |- |''[[The Banquet (1991 film)|Party of a Wealthy Family]]'' || Tsang Siu-Chu || |- |rowspan="2"| 1992 || ''Nam Kong Legend: Anti-Punk Squad'' || || |- |''[[All's Well, Ends Well]]'' || So || |- |rowspan="5"| 1993 || ''[[Farewell My Concubine (film)|Farewell My Concubine]]'' || Cheng Dieyi || |- |''[[The Eagle Shooting Heroes]]'' || [[Huang Yaoshi]] || |- |''[[All's Well, Ends Well Too]]'' || David Copper Feel || |- |''[[The Bride with White Hair]]'' || Zhuo Yihang || Nominacija za najbolju pesmu (1994) |- |''[[The Bride with White Hair 2]]'' || Zhuo Yihang || |- |rowspan="5"| 1994 || ''[[Ashes of Time]]'' || [[Ouyang Feng]] || |- |''Long and Winding Road'' || || |- |''Over the Rainbow Under the Skirt'' || || |- |''[[He's a Woman, She's a Man]]'' || Koo Ka-Ming || '''Najbolja pesma(1995)'''<br />Nominacija za najboljeg glumca (1995) |- |''[[It's a Wonderful Life (1994 film)|It's a Wonderful Life]]'' || Roberto || |- |rowspan="2"| 1995 || ''[[The Phantom Lover]]'' || Song Danping || Nominacija za najbolju pesmu (1996) |- |''[[The Chinese Feast]]'' || Sun || |- |rowspan="6"| 1996 || ''[[Temptress Moon]]'' || Yu Zhongliang || |- |''Yang Yin: Gender in Chinese Cinema'' || || |- |''[[Viva Erotica]]'' || Kwok Wing || Best Actor Nomination (1997) |- |''[[Shanghai Grand]]'' || Hui Man-Keung || |- |''[[Who's the Man, Who's the Woman]]'' || Koo Ka-Ming || Nominacija za najbolju pesmu (1997) |- |''[[Tristar (film)|Tristar]]'' || Zhong Guoqiang || |- |rowspan="2"| 1997 || ''[[All's Well, Ends Well 1997]]'' || || |- |''[[Happy Together (film)|Happy Together]]'' || Ho Po-Wing ||Nominacija za najboljeg glumca (1998) |- |rowspan="3"| 1998 || ''Ninth Happiness'' || || |- |''A Time to Remember'' || || |- |''[[Anna Magdalena]]'' || Editor || |- |rowspan="2"| 1999 || ''[[Moonlight Express]]'' || Kar-Bo / Tetsuya || |- |''[[The Kid (1999 film)|The Kid]]'' || Wing || |- |rowspan="3"| 2000 || ''[[Double Tap (film)|Double Tap]]'' || Rick Pang || |- |''[[Okinawa Rendez-vous]]'' || Jimmy Tong || |- | ''From Ashes to Ashes'' || || |- |2002 || ''[[Inner Senses]]'' || Jim Law || Nominacija za najboljeg glumca (2003) |} == Izvori == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat}} * {{IMDb ime|id=0002000|name=Leslie Cheung}} * [https://web.archive.org/web/20091022091828/http://geocities.com/lil2lam/leslie.html] In Memory Of Leslie Cheung * [http://www.lesliecheung.cc Leslie Cheung Cyberworld] * [http://www.lesliecheung.com.cn Leslie Cheung Fan Club of China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181228075723/http://lesliecheung.com.cn/ |date=2018-12-28 }} * Dokumentarni film na YouTube-u [http://www.youtube.com/watch?v=axI3LzOlYAs "Leslie Cheung - Hong Kong Star"], prikazan na kanalu Arte 2007. * [http://www.lesliecheung.com Leslie Cheung Internet Fan Club] {{Lifetime|1956|2003|Cheung, Leslie}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Hongkonški glumci]] [[Kategorija:Biseksualni glumci]] [[Kategorija:Biseksualni muzičari i muzičarke]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Hong Konga]] gncvft3klvqip53w8fhh5p3uw84glj4 Kameleoni (sastav) 0 97190 42589988 42250291 2026-05-09T16:29:42Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589988 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar | ime = Kameleoni | slika = | opis = | Img_size = 250 | Landscape = yes | tip = group_or_band | mesto_osnivanja = [[Kopar]], [[SFRJ]] | žanr = [[Beat]], [[Rock]] | period = [[1965]] - [[1968]] | label = Diskos, [[Jugoton]] | povezani_izvođači = | URL= | sadašnji_članovi = | bivši_članovi = Danilo Kocjančič<br />Marijan Maliković<br />Tulio Furlanič<br />Jadran Ogrin<br />Vanja Valič }} '''Kameleoni''' je bila jedna od najpoznatih [[beat]] i [[rock]] grupa [[1960te|1960-ih]] u tadašnjoj [[SFRJ|Jugoslaviji]]. Ono što ih je razlikovalo od ostalih tadašnjih poznatih skupina bilo je to što su dolazili iz tada malog [[Slovenija|slovenskog]] lučkog grada [[Kopar|Kopra]]. == Historija sastava == Sastav su osnovali [[1965.]], četiri [[kopar]]ska gimnazijalca; Danilo Kocjančič ([[Električna gitara|ritam gitara]]), Jadran Ogrin ([[bas gitara]]), Marijan Maliković ([[Električna gitara|solo gitara]]) i Tulio Furlanič ([[bubnjevi]]) kao tipični [[beat]] sastav onoga vremena sa repertoarom pjesama [[The Beatles|Beatlesa]] i [[The Mamas & the Papas]] s kojim su mogli pokazati svoje dobro uvježbano višeglasno pjevanje. Prvi put nastupili su u Omladinskom klubu OF 12 u [[Kopar|Kopru]]. Ubrzo nakon prvog nastupa pridružio im se Vanja Valič, đak pomorske škole iz [[Piran]]a na [[Orgulje|orguljama]]. Kameleoni su bili prije svega sastav za nastupe u živo, osvajali su tadašnju mladu publiku svojim scenskim izgledom (bili su pored [[Trst]]a koji je tad bio modna prijestolnica Jugoslavije), muzičkom opremom, izborom repertoara. Osvajali su prva mjesta na ondašnjim prvim gitarijadama u [[Zagreb]]u i [[Beograd]]u. Kameleoni su bili popularni i u [[Italija|Italiji]], osobito poslije sezone nastupa u tada vrlo popularnom [[Milano|milanskom]] klubu Piper. Pokušali su napraviti i proboj u [[Engleska|Englesku]], ali su se zbog nedostatka novca ubrzo morali vratiti doma. Po povratku u Kopar ubrzo su se raspali na dva sastava. Njihovu veliku popularnost iskoristio je i slovenski filmski redatelj Boštjan Hladnik, i angažirao jedan dio njih (Ogrin, Furlanič, Valič i Tavčar) da mu naprave muzičku pozadinu za njegov [[film]] Sončni krik ([[1968]]). == Diskografija == * '''Šampioni Jugoslavije''': Sjaj izgubljene ljubavi, Looking For Me, La Felicita, See See Rider (prepjev) Diskos, [[Aleksandrovac]], [[1967]] * '''Kameleoni''': Story of my brown friend, Gdje si ljubavi, Dedicated to the one I love (prepjev), Too much on my mind (prepjev), [[Jugoton]] Zagreb, [[1968]] * '''l'm Gonna Teli You''' (I dio): l'm Gonna Teli You (II dio), Sunny Cry, Captain [[Jugoton]] [[1968]] * '''The Ultimate Collection''' [[Croatia Records]] [[2011]] == Bibliografija == * Franko Hmeljak : »Kameleoni 1965 - 1995«, Capris - Koper, 1995. {{ISBN|961-90109-1-450050048}} * Živko Ivkovic : »Early This Morning...«, Kulturni centar - Šabac, 2010. {{ISBN|978-86-84045-13-5}} == Vanjske veze == * [http://www.dzuboks.de/page.php?166 Biografija sastava na portalu Džuboks]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Slovenske muzičke grupe]] [[Kategorija:Jugoslavenske muzičke grupe]] 3sbbemf0emnyqvh95uwdep42duki0on Komló 0 102471 42590152 42248683 2026-05-09T22:52:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590152 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} {{Koordinate|46.19119_N_18.26126_E_type:city(67500)_region:HU|46°&nbsp;11'&nbsp;28″&nbsp;SGŠ, 18°&nbsp;15'&nbsp;41″&nbsp;IGD}} {{Grad u Mađarskoj (SR) | naziv = Komlo | izvorni_naziv = <small>{{jez-mađ|Komló}}</small> | slika = | opis_slike = | grb = Coat of arms of Komló.svg | gradska_zastava = Flag of Komló.svg | region = [[Južna prekodunavska regija]] | županija = [[Baranjska županija|Baranja]] | kotar = [[Komlo (kotar)|Komlo]] | status = grad | geografska_širina = 46° 11′ 28″ SGŠ | geografska_dužina = 18° 15′ 41″ IGD | površina = 46,55 | stanovništvo = 26.210 | godina_stanovništvo = | gustina = 578,02 | poštanski_kod = 7300 | pozivni_broj = 72 | veb-strana = [http://www.komlo.hu www.komlo.hu] | gšir = 46.19119 | gduž = 18.26126 }} '''Komlo''' ({{jez-mađ|Komló}}) je grad u [[Mađarska|Mađarskoj]]. Komlo je drugi po veličini grad u okviru [[Baranjska županija|Baranjske županije]], posle sedišta županije [[Pečuj]]a. Grad ima 26.210 stanovnika prema podacima iz [[2008.]] godine. Grad je poznat kao jedno od središta [[rudarstvo|rudarstva]] u [[Mađarska|Mađarskoj]]. == Položaj grada == Grad Komlo se nalazi u južnom delu [[Mađarska|Mađarske]]. Od prestonice [[Budimpešta|Budimpešte]] grad je udaljen oko 160 kilometara južno. Od najbližeg većeg grada [[Pečuj]]a grad je udaljen svega desetak kilometara. Grad se nalazi u sredinjšem delu [[Panonska nizija|Panonske nizije]], u oblasti ostrvske planine [[Mecsek]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Komló}} * [http://www.komlo.hu Zvanična stranica gradske uprave Komloa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220329171630/http://www.komlo.hu/ |date=2022-03-29 }} (mađ., eng.) {{Spisak gradova u Mađarskoj}} [[Kategorija:Gradovi u Mađarskoj]] [[Kategorija:Naselja u Županiji Baranja]] l52ko61qzakkpaaihphcsoqbkihgm6r Karyme Lozano 0 105766 42589999 41221737 2026-05-09T17:52:08Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589999 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac |ime = Karyme Lozano |ime_po_rođenju = Karyme Lucía Virginia Lozano Carreno |datum_rođenja = {{bda|1978|4|3|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Ciudad Mexico]], [[Meksiko]] |period = [[1994.]] - sada |web = http://www.karymelozano.org/site/ |supružnik = Aitor Iturrioz ([[1999.]] - [[2002.]]) <br /> (rastavljeni) |znamenite_uloge = Isabela Soriano u ''[[Moja voljena|Mojoj voljenoj]]'' <br /> Ana Beltrán u ''[[Mujeres asesinas]]''<br />Isabel u ''[[Pepe & Santo vs. America]]'' |zanimanje = glumica, pjevačica, producentica |_nagrade = '''Premios TV y Novelas''' 2000. za najbolju mladu glumicu }} '''Karyme Lucía Virginia Lozano Carreno ''' ([[3. travnja]], [[1978.]] - [[Mexico City]], [[Meksiko]]) meksička je [[glumica]], [[pjevačica]] i [[producent]]ica. Odmalena je voljela [[pjevanje|pjevati]], plesati i glumiti. Prvi put se na malim [[ekran]]ima pojavila u [[telenovela|telenoveli]] ''Volver a empezar''. Jedna od njenih najpoznatijih uloga je lik Isabele Soriano u [[meksiko|meksičkoj]] telenoveli [[Moja voljena]]. == Filmografija == * ''[[Cristiada]]'' kao Doña María del Río de Sánchez ([[2011.]]) * ''[[Tiempo final]]'' ([[2009.]]) * ''[[Pepe & Santo vs. America]]'' kao Isabel ([[2009.]]) * ''[[Mujeres asesinas]]'' kao Ana Beltrán ([[2009.]]) * ''[[Amar sin límites]]'' kao Azucena / Azul Toscano ([[2006.]]) * ''[[Soñar no cuesta nada]]'' kao Emilia Olivares ([[2005.]]) * ''[[Bandido]]'' kao Rosalia ([[2004.]]) * ''[[Desnudos]]'' kao Diana ([[2004.]]) * ''[[Ladies' Night]]'' kao Policajka ([[2003.]]) * ''[[El hecho imposible]]'' ([[2003.]]) * ''[[Moja voljena]]'' kao Isabela Soriano ([[2003.]]) * ''[[El manantial]]'' kao Bárbara Luna ([[2001.]]) * ''[[Tres mujeres]]'' kao Fátima Uriarte ([[1999.]]) * ''[[Pueblo chico, infierno grande]]'' kao Braulia ([[1997.]]) * ''[[Mujer, casos de la vida real]]'' ([[1997.]]) * ''[[El secreto de Alejandra]]'' ([[1997.]]) * ''[[Confidente de secundaria]]'' kao Marilu ([[1996.]]) * ''[[Si Dios me quita la vida]]'' kao Esther 'Teté' Román Sánchez ([[1995.]]) * ''[[Volver a empezar]]'' kao Liliana ([[1994.]]) == Nagrade == === Premios TV y Novelas === {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! '''Godina''' || '''Kategorija''' || '''Telenovela''' || '''Rezultat''' |- | [[2007.]] || najbolja glavna uloga protagonistice || [[Amar sin límites]] || '''nominirana''' |- | [[2003.]] || najbolja glavna uloga protagonistice || [[Moja voljena]] || '''nominirana''' |- | [[2002.]] || najbolja glavna uloga antagonistice || [[El manantial]] || '''nominirana''' |- | [[2000.]] || najbolja mlada glumica || [[Tres mujeres]] || '''pobjednica''' |} == Albumi i pjesme == === Prohibido === * 1. No Seas Asi * 2. Ay, Ay, Ay * 3. Eres Prohibido * 4. Rico Meneito * 5. Que Sera de Mi? * 6. Danzare * 7. Se Escaparon * 8. Ya lo Ves * 9. Perreame * 10. Mira * 11. Nuevo Dia, Un * 12. Amar Sin Limite * 13. Sonar No Cuesta Nada == Galerija == <gallery> Datoteka:Karyme Lozano - SF Gay Pride (cropped).jpg Datoteka:Karyme Lozano - SF Gay Pride.jpg </gallery> == Izvori == * {{imdb ime|id=0523590|ime=Karyme Lozano}} * http://www.esmas.com/espectaculos/artistas/330420.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140823023242/http://www.esmas.com/espectaculos/artistas/330420.html |date=2014-08-23 }} * http://www.alma-latina.net/01actresses/k/karyme_lozano.shtml * http://www.sapunice.net/vijesti/karyme-lozano-posvecena-religiji * https://web.archive.org/web/20100207115932/http://www.universalmusic.com/artist/karyme-lozano * http://www.biggeststars.com/k/karyme-lozano-home.html * http://www.cduniverse.com/search/xx/music/pid/7601154/a/Prohibido.htm * http://www.famtic.com/Person/1850/Karyme-Lozano {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514143455/http://www.famtic.com/Person/1850/Karyme-Lozano |date=2010-05-14 }} {{Commonscat}} {{Lifetime|1978||Lozano, Karyme}} [[Kategorija:Meksičke televizijske glumice]] [[Kategorija:Meksičke filmske glumice]] [[Kategorija:Meksičke pjevačice]] [[Kategorija:Filmski producenti]] foxqe9ehrr3vcfteuml9cocdd4z5oxj Las dos caras de Ana 0 106032 42590268 42248905 2026-05-10T08:11:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590268 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = Las dos caras de Ana | format= [[telenovela]] | trajanje = 45 min. po epizodi | producent= [[Lucero Suarez]] | nastupaju = [[Ana Lajevska|Ana Layevska]]<br />[[Rafael Amaya]]<br />[[Alexa Damian]]<br />[[Mauricio Aspe]] | zemlja = {{flagcountry|MEX}} | mreža = [[Televisa]] | početak = [[25. 9.|25. rujna]] [[2006]]. | kraj = [[9. 3.|9. ožujka]] [[2007]]. | br_epizoda = 120 }} '''''Anin dvostruki život''''' (''Las dos caras de Ana'') je [[Meksiko|meksička]] [[telenovela]] producirana od strane [[Lucero Suarez]] i [[Angel Villaverde|Angela Villaverdea]], a [[reditelj|redatelji]] su [[Gaston Tuset]] i [[Claudia Elisa Aguilas]]. Telenovela je rađena prema originalnoj ideji [[Erika Johanson|Erike Johanson]] i [[Pablo Serra|Pabla Serre]]. U [[Hrvatska|Hrvatskoj]] je prikazivana na programu [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]. == Sinopsis == Ana Escudero je mlada i vesela djevojka koja živi u [[Miami]]ju sa svojom majkom Julijom i bratom Fabianom. Njezin najveći životni san je postati poznata [[glumci|glumica]], no zbog trenutnog financijskog stanja ne može se u potpunosti posvetiti tom snu. Popodneva provodi brinući se o bogatoj udovici Gracieli Salgado čije dvije unuke starici zadaju velike probleme. Graciela obožava Anu, te joj osigura audiciju u prestižnoj [[glumci|glumačkoj]] školi gdje ona već prvog dana upoznaje Gustava Galvana, mladića punog energije koji s Anom također dijeli san o glumi i slavi. Jednog kobnog popodneva Aninog brata Fabiana, zdravog i vrsnog [[sport]]aša, na ulici pregazi [[automobil]] kojim upravlja Ignacio, razmaženi i neodgovorni sin milijunaša Humberta Bustamantea. Usprkos nagovaranju brata Vicentea koji je s njim bio u autu, Ignacio se odbije zaustaviti na mjestu nesreće i pomoći Fabianu. Zahvaljujući svom utjecaju u [[policija|policiji]], Humberto uspije osloboditi svoje sinove od krivnje, te odbije pomoći Fabianu koji je ostao [[paraliza|paraliziran]]. Očajne i ljute zbog nepravde, Julia i Ana predstave Fabianov slučaj široj javnosti pomoću medija. U strahu od zatvora i pod utjecajem droge, Ignacio podmetne [[požar]] u Aninoj kući, vjerujući kako se u njoj nalaze Ana i njena majka. No u [[požar]]u pogibaju samo Julia i Marcia, Fabianova zaručnica. Strepeći za Anin život, Graciela je pošalje u [[New York]], a nesretnu Marciju pokopa pod Aninim imenom i prezimenom. Za cijeli svijet, Ana Escudero je prestajala postojati. U međuvremenu, Gustavo ne može zaboraviti djevojku koju je susreo na audiciji. On je bogat mladić koji studira glumu protiv volje svog oca, koji ga pak izbaci iz kuće i blokira mu sve ponude za posao. Gustavo se posveti [[vrtlar]]stvu i upoznaje mladu Irene, unuku gospođe Graciele, koja se zainteresira za njega bez obzira što je već djevojka preprodavača [[droga|droge]]. Ubrzo Irene doznaje kako je Gustavo milijunaš, te kontaktira i ponudi Gustavovu ocu svoju pomoć obećavajući mu kako će uz nju Gustavo zaboraviti na glumu. Prolaze dvije godine i Fabian [[smrt|umire]] od posljedica nesreće. Ana se vrati u [[Miami]] i na dolasku se susretne s Gustavom, sada već diplomiranim glumcem koji nema sreće u pronalasku uloga zahvaljujući Irene i svom ocu. Gustavo shvati kako ne može živjeti bez Ane i prekida svoju vezu s Irene na što ona pobjesni. Između Ane i Gustava se iz dana u dan rađa sve veća [[ljubav]]. No Gustavo ne zna kako se Ana vratila kako bi osvetila [[smrt]] svojih najbližih, te u tajnosti preuzima novi identitet. Postaje hladna i proračunata Marcia Lazcano, elegantna žena odlučna uništiti obitelj Bustamante. S vremenom uspije zavesti oca i sinove, te ih posvađati, no ne zna da okrutna Irene prati svaki njezin korak s namjerom da je odvoji od Gustava. Vrlo brzo Ana će shvatiti da bi je želja za osvetom mogla stajati iskrene [[ljubav]]i jer na vidjelo polako izlazi neočekivana istina – Gustavo Galvan umjetničko je ime Rafaela Bustamantea, trećeg Humbertovog sina milijunaša. == Zanimljivosti == * Iako je [[producent]]ica telenovele trebala biti [[Nathalie Lartilleux]], koja je snimala tri telenovele u [[Miami]]ju, ''Inocente de Ti'', ''El Amor no tiene Precio'' i ''[[Peregrina]]'' (dvije potonje su bile neuspjesi u [[Meksiko|Meksiku]]), Televisa se odlučila za [[Lucero Suarez]]. * Ulogu Anine majke trebala je igrati glumica [[Alma Delfina]], no zamjenjena je glumicom [[Socorro Bonilla]]. * Pošto [[Televisa]] nije znala koju će telenovelu smjestiti u termin 17:00 nakon ''Aninog dvostrukog života'', zamolili su producenticu da produži telenovelu za 20 epizoda, na što je Lucero rekla kako to neće napraviti, jer ne namjerava nadopisivati nove likove i tako upropastiti cijeli scenarij. Snimanja telenovele trebala su završiti već [[20. 1.|20. siječnja]] [[2007]]., no Televisa je zaprijetila Lucero da će je maknuti s projekta ako ne produži telenovelu, te je Lucero, pod prijetnjama, to i učinila. * Nakon ulaska lika Santiaga u telenovelu, gledatelji su mogli samo nagađati s kim će ostati lik Ane. Snimljena su čak i dva različita kraja, jedan u kojem Ana ostaje s Rafaelom, te drugi u kojem Ana ostaje sa Santiagom. U većini država prikazan je prvi kraj. * Naslovnu pjesmu "''Coleccionista de canciones''" interpretirala je grupa [[Camila]]. * Anu glumi istoimena glumica - [[Ana Lajevska|Ana Layevska]], a Rafaela istoimeni glumac - [[Rafael Amaya]]. Glavni su glumci prohodali na snimanju. * Španjolski naziv serije - ''Las Dos Caras de Ana'' - je igra riječi s ''Las Dos Caras de Jano'' ("dva lica [[Janus]]a"). == Uloge == {|class="wikitable sortable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! Glumac/ica !! Lik |- | [[Ana Lajevska|Ana Layevska]] || Ana Escudero Vivanco/Marcia Lazcano |- | [[Rafael Amaya]] || Rafael Bustamante/Gustavo Galvan |- | [[Jorge Aravena]] || Santiago Figueroa |- | [[Maria Rubio]] || Graciela Salgado |- | [[Alexa Damian]] || Irene Alcaraz |- | [[Leonardo Daniel]] || Humberto Bustamante |- | [[Mauricio Aspe]] || Ignacio Bustamante |- | [[Francisco Rubio]] || Vicente Bustamante |- | [[Héctor Sáez]] || Dionisio Jimenez |- | [[Raquel Morell]] || Rebeca |- | [[Toño Mauri]] || Adrian Ponce |- | [[Graciela Bernardos]] || Aurora Sarmiento † |- | [[Allisson Lozz]] || Paulina Gardel Duran |- | [[Susana Diazayas]] || Sofia Ortega |- | [[Maria Fernanda Garcia]] || Cristina Duran de Gardel |- | [[Mariana Huerdo]] || Claudia Alcaraz † |- | [[William Colmenares]] || Otto Cotrina † |- | [[Alexandra Graña]] || Tina Bonilla |- | [[Julian Legaspi]] || Javier Gardel |- | [[Ismael La Rosa]] || Eric Guerra |- | [[Liliana Rodriguez]] || Catalina "Kathy" Magaña |- | [[Melvin Cabrera]] || Leonardo "Leo" Jimenez |- | [[Eduardo Rivera]] || Marcos |- | [[Hannah Zea]] || Vania Avendaño |- | [[Ivelin Giro]] || Natalia Gallardo |- | [[Kathy Serrano]] || Belen |- | [[Joel Sotolongo]] || Antonio |- | [[Celia Paulina]] || Kelly |- | [[Rosalinda Rodriguez]] || Ursula |- | [[Carmen Olivares]] || Rosa |- | [[Gonzalo Vivanco]] || Carlos |} === Gostujuće uloge === {|class="wikitable sortable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! Glumac/ica !! Lik |- | [[Miguel Angel Biaggio]] || Fabian Escudero Vivanco † |- | [[Socorro Bonilla]] || Julia Vivanco de Escudero † |- | [[Juan Vidal]] || Cristobal Acosta † |- | [[Hector Ortega]] || Don Polo |- | [[Thauro]] || John Stanton |} == Vanjske veze == * [http://www.youtube.com/watch?v=-W9q7YJGLCQ Uvodna špica telenovele] * [http://www.esmas.com/lasdoscarasdeana/ Službena stranica]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{TVSvijek|2006|2007}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Meksičke telenovele]] 24d706n8mz5dg4fzfhx9t2u2nwydjnx Šablon:Razlikovati 10 107268 42590093 41876933 2026-05-09T19:06:18Z Aca 108187 tačniji izraz 42590093 wikitext text/x-wiki <div align="left" cellpadding="2" border="0"> :[[Datoteka:Disambig.svg|20px]] ''Ne treba miješati sa {{#if: {{{2|}}} | {{{1}}}{{#if: {{{3|}}} |, {{{2}}}{{#if: {{{4|}}} |, {{{3}}}{{#if: {{{5|}}} |, {{{4}}}{{#if: {{{6|}}} |, {{{5}}}{{#if: {{{7|}}} |, {{{6}}}{{#if: {{{8|}}} |, {{{7}}} i {{{8}}} |&#32;i {{{7}}}}} |&#32;i {{{6}}}}} |&#32;i {{{5}}}}} |&#32;i {{{4}}}}} |&#32;i {{{3}}}}} |&#32;i {{{2}}}}} |{{{1}}}}}.''</div><noinclude> {{dokumentacija}}</noinclude> 84pslh9aj38iasytrsj4f78te3gxiud 42590167 42590093 2026-05-10T00:16:03Z Poništena izmjena [[Special:Diff/42590093|42590093]] korisnice [[Special:Contributions/Aca|Aca]] ([[User talk:Aca|razgovor]]) 42590167 wikitext text/x-wiki <div align="left" cellpadding="2" border="0"> :[[Datoteka:Disambig.svg|20px]] ''Ne treba izjednačavati sa {{#if: {{{2|}}} | {{{1}}}{{#if: {{{3|}}} |, {{{2}}}{{#if: {{{4|}}} |, {{{3}}}{{#if: {{{5|}}} |, {{{4}}}{{#if: {{{6|}}} |, {{{5}}}{{#if: {{{7|}}} |, {{{6}}}{{#if: {{{8|}}} |, {{{7}}} i {{{8}}} |&#32;i {{{7}}}}} |&#32;i {{{6}}}}} |&#32;i {{{5}}}}} |&#32;i {{{4}}}}} |&#32;i {{{3}}}}} |&#32;i {{{2}}}}} |{{{1}}}}}.''</div><noinclude> {{dokumentacija}}</noinclude> 6l3cfu8fc8nym746f9labyrazwqxmi7 42590173 42590167 2026-05-10T00:34:55Z Vipz 151311 42590093 wikitext text/x-wiki <div align="left" cellpadding="2" border="0"> :[[Datoteka:Disambig.svg|20px]] ''Ne treba miješati sa {{#if: {{{2|}}} | {{{1}}}{{#if: {{{3|}}} |, {{{2}}}{{#if: {{{4|}}} |, {{{3}}}{{#if: {{{5|}}} |, {{{4}}}{{#if: {{{6|}}} |, {{{5}}}{{#if: {{{7|}}} |, {{{6}}}{{#if: {{{8|}}} |, {{{7}}} i {{{8}}} |&#32;i {{{7}}}}} |&#32;i {{{6}}}}} |&#32;i {{{5}}}}} |&#32;i {{{4}}}}} |&#32;i {{{3}}}}} |&#32;i {{{2}}}}} |{{{1}}}}}.''</div><noinclude> {{dokumentacija}}</noinclude> 84pslh9aj38iasytrsj4f78te3gxiud Wikipedija:Jezičke smjernice 4 109350 42590012 42556616 2026-05-09T18:43:33Z Aca 108187 uklanjam primjer i dodajem napomenu, prema [[Wikipedija:Pijaca/Pravila_i_smjernice#Poboljšanje_jezičkih_smjernica|raspravi]] 42590012 wikitext text/x-wiki {{smjernica|WP:JEZSMJER|WP:JEZIK|WP:JS}} {{nutshell|Sve četiri standardne varijante srpskohrvatskog jezika imaju ravnopravan status na srpskohrvatskoj Wikipediji. Ove smjernice normiraju upotrebu jezika u tekstu i naslovima enciklopedijskog sadržaja, te savjetuju korisnike o tome kako trebaju postupati u slučaju sporova.}} Enciklopedijski sadržaj [[Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku|srpskohrvatske Wikipedije]] piše se [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskim jezikom]]. Temeljno načelo jezičnih smjernica jest '''načelo ravnopravnosti'''. Sve četiri varijante srpskohrvatskog jezika ([[Bosanski jezik|bosanskа]], [[Crnogorski jezik|crnogorskа]], [[Hrvatski jezik|hrvatskа]] i [[Srpski jezik|srpskа]]) međusobno su razumljive i imaju ravnopravan status. Članak možete pisati bilo kojom od četiri varijante i nitko neće imati pravo mijenjati varijantu bez čvrste osnove. Kada je riječ o pismu, zajednica srpskohrvatske Wikipedije je usvojila '''latinicu kao primarno pismo projekta'''; članci se mogu pregledavati i na ćirilici pomoću konvertera. U određenim situacijama može doći do spora oko toga kako neki članak treba izgledati i koju varijantu treba upotrijebiti u njemu. Jezične smjernice propisuju osnovne sistemske smjernice za rješavanje potencijalnih sporova i savjetuju korisnike o tome kako trebaju postupati pri uređivanju. == Svrha smjernica == Između standardnih varijanti srpskohrvatskog jezika postoje [[Usporedba srpskohrvatskih standardnih varijeteta|određene razlike]] zbog kojih nastaju pitanja i nedoumice, a posljedično i sporovi u vezi s jezikom i njegovom upotrebom na projektu. U nastojanju da se ti sporovi riješe, [[WP:Konsenzus|konsenzusom zajednice]] usvojene su '''jezičke'''/'''jezične smjernice'''. Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nastoji okupljati govornike svih varijanti srpskohrvatskog jezika i uvažavati svakoga bez obzira na to kojom varijantom izvorno govorio. Jedina je Wikipedija koja za "službeni" jezik ima [[Policentrični jezik|policentrični krovni jezik]] koji se, pod tim nazivom, više ne pojavljuje kao službeni ni u jednoj zemlji bivše Jugoslavije. Ne ulazeći u političke, ideološke i jezikoslovne rasprave, može se ustvrditi da između četiriju varijanata srpskohrvatskog jezika – bosanske, crnogorske, hrvatske i srpske – postoji dovoljna razina sličnosti u leksičkom i gramatičkom smislu da se te četiri varijante mogu smatrati međusobno potpuno razumljivima. To omogućuje uredno funkcioniranje Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku i privlačenje suradnika sa srpskohrvatskog govornog područja. Na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku primjenjuje se načelo ravnopravnosti svih četiriju standardnih varijanti. Urednicima se u pravilu ostavlja mogućnost da pišu kako žele. Međutim, postoje određene situacije (pismo na projektu, sistemske stvari, sporovi oko sadržaja) kada je potrebno normirati upotrebu jezika i donijeti smjernice za rješavanje potencijalnih sporova. Cilj ovih smjernica nije ograničavanje korisnika u njihovom radu, nametanje jedne standardne varijante ili pretvaranje ove Wikipedije u filijalu jedne od postojećih. Ove smjernice nemaju za cilj normirati upotrebu jezika na cijelom projektu, već regulirati one situacije koje su se u praksi pokazale spornima ili se potencijalno mogu pokazati spornima. Jezične smjernice slijede pravopisna i gramatička rješenja temeljnog policentričnog jezika. Sve norme iznesene na ovoj stranici posljedica su [[WP:Konsenzus|konsenzusa]], eksplicitnog ili prešutnog.{{efn|[[WP:Tihi konsenzus|Prešutni konsenzus]] oko jezičnih pitanja oblikovan je praksom, koja se dosljedno provodila dugo vremena uz suglasnost urednika.}} Izmjene jezičnih smjernica također moraju biti rezultat konsenzusa. == Smjernice o tekstu članaka == === Načelo ravnopravnosti === {{Prečica|WP:NR}} Temeljno načelo pisanja na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku je '''načelo ravnopravnosti''' standardnih varijanti policentričnog jezika: <div style="margin: 0.5em 0em 2em 0em; border-left: 2px solid #696; background-color: #f3fff3; padding: 0.6em; overflow:hidden;">'''Načelo ravnopravnosti''' na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku nalaže da su sve četiri standardne varijante srpskohrvatskog jezika (bosanska, crnogorska, hrvatska i srpska) potpuno ravnopravne na ovoj Wikipediji. Članak može biti napisan na bilo kojoj od navedenih varijanti policentričnog jezika. Promjena varijante u članku bez opravdanog razloga nije dopuštena.</div> Iako sam odabir varijante nije uvjetovan ničim osim vašom vlastitom odlukom, pri pisanju članaka morate se držati pravopisnih i gramatičkih pravila one varijante koju odaberete. Pri odabiru varijante niste dužni voditi se ni učestalošću varijante u člancima slične tematike ni samom temom. Na primjer, članak [[Hrvatska]] bez problema može biti pisan na srpskoj varijanti policentričnog jezika kao što i članak [[Srbija]] može biti pisan na hrvatskoj varijanti. Važno je samo pridržavati se specifičnih termina kada je riječ o službenim nazivima. Time se urednicima daje značajna sloboda pri pisanju članaka i postiže se to da upotreba jezika sama po sebi nije normirana. Međutim, pojedini sistemski elementi navedeni na ovoj stranici (poput naziva članaka) standardizirani su u cilju lakšeg funkcioniranja projekta. Jedna varijanta (koja god to bila) mora se dosljedno upotrebljavati u cijelom članku; članak ne smije biti mješavina različitih varijanti. Ako ste odlučili pisati članak na bosanskoj varijanti, cjelokupan tekst članka mora biti pisan tom varijantom. Ako se u tekstu članka jedna varijanta ne provodi dosljedno, urednici imaju pravo uskladiti članak i urediti ga tako da je prisutna samo jedna varijanta. ==== Promjena varijante ==== {{Prečica|WP:PVAR}} Sukladno načelu ravnopravnosti, ako je članak napisan na jednoj varijanti policentričnog jezika, načelno nije dopušteno mijenjati tu varijantu. Sve naknadne izmjene članka moraju dosljedno upotrebljavati postojeću varijantu na kojoj je pisan članak. Na primjer, ako je članak pisan na srpskoj varijanti i ekavici, nije dopušteno mijenjati riječi na ijekavicu i intervenirati u tekst s izrazima iz neke druge varijante. Takve izmjene bit će ili vraćene ili promijenjene tako da tekst bude dosljedan. Međutim, postoji izniman slučaj kada je dopušteno promijeniti varijantu članka: * '''Znatno proširenje članka'''. Ako želite znatno proširiti i restrukturirati članak, možete promijeniti varijantu. Međutim, izmjene članka moraju biti značajne po svojoj prirodi, a ne čisto kozmetičke. Proširenje članka mora biti takvo da temeljito mijenja strukturu samog članka i dodaje znatnu količinu teksta. Konkretni kvantitativni kriteriji ne postoje, ali načelno vrijedi da veličina članka mora biti povećana za barem 100%. Pisanje istog članka samo na drugoj varijanti ne predstavlja dopuštenu praksu i ne potpada pod ovu iznimku.{{efn|Nije dopušteno uzeti izvorni tekst članka na jednoj varijanti, "izbrisati ga" te napisati isti tekst samo na drugoj varijanti. Promjene u članku moraju biti značajne i stvarne.}} Parcijalne izmjene teksta dopuštene su radi usklađivanja terminologije s drugim člancima ili s jezičnom varijantom. Međutim, takve izmjene moraju biti načinjene samo na spornim pojmovima, a ne u cjelokupnom tekstu. Na primjer, ako je članak o [[Srpsko narodno pozorište|Srpskom narodnom ''pozorištu'']] pisan na hrvatskoj varijanti, dopušteno je u tekstu dosljedno promijeniti riječ "kazalište" u "pozorište", ali to se odnosi samo na specifični termin. Administratori su dužni paziti na provođenje ovog načela i uređivati članke na način da se načelo ravnopravnosti dosljedno primjenjuje, tj. da su dopuštene promjene varijante u skladu s ovom smjernicom. === Pravopis i gramatika === [[Datoteka:Pravopis-srpskohrvatskog-jezika.jpg|thumb|Pravopis srpskohrvatskog jezika na ćirilici u zajedničkom izdanju [[Matica srpska|Matice srpske]] i [[Matica hrvatska|Matice hrvatske]]]] Srpskohrvatski jezik ima [[Pravopis srpskohrvatskog jezika|svoj pravopis]] i [[Gramatika srpskohrvatskog jezika|svoju gramatiku]]. Pri pisanju članaka neophodno je pridržavati se osnovnih gramatičkih i pravopisnih pravila srpskohrvatskog jezika. Međutim, iako su pravopis i gramatika srpskohrvatskog jezika temelj za oblikovanje članaka, činjenica je da zajednički pravopis i gramatika srpskohrvatskog jezika nisu ažurirani desetljećima jer je jezik izgubio status službenog u državama bivše Jugoslavije. Zato je nužno pri pisanju članaka, a posebice u slučaju nedoumica, konzultirati i aktualne pravopise i gramatička pravila dopuštenih varijanti srpskohrvatskog jezika. To je također važno pri odabiru varijante koja će se upotrebljavati u samom tekstu članka. Ovisno o tome koju varijantu odaberete, nužno je pridržavati se pravopisa i gramatike te standardne varijante. Korisnici trebaju biti svjesni i činjenice da ni standardne varijante često nemaju jedinstvena pravopisna i gramatička pravila, što može stvoriti konfuziju kod urednika oko izvora koji se mogu ili trebaju upotrebljavati. U takvim slučajevima, korisnicima se daje osnovna uputa da su prihvatljiva sva publicirana rješenja koja zadovoljavaju kriterij [[WP:Pouzdani izvori|pouzdanosti]]. U slučaju spora potrebno je pokrenuti raspravu, poželjno na stranici za razgovor samog članka. U slučaju da korisnici ne posjeduju nikakvo tiskano izdanje, na ovom mjestu navedene su referentne poveznice na mrežna izdanja pravopisa za pojedine standardne varijante koja se mogu konzultirati u slučaju nedoumica: # Bosanski jezik: '''[https://pravopis.ba Pravopis bosanskoga jezika]''' (stranica za preuzimanje aplikacije) # Crnogorski jezik: '''[https://crnogorski.me Pravopis na Portalu za crnogorski jezik]''' # Hrvatski jezik: '''[http://pravopis.hr Pravopis Instituta za hrvatski jezik]''' # Srpski jezik: '''[https://kakosepise.net Kako se piše?]''' Niste dužni upotrebljavati gornje poveznice jer su sva druga službena tiskana izdanja također prihvatljiva. === Pismo === {{Prečica|WP:PISMO|WP:ĆIR|WP:LAT}} Srpskohrvatski jezik ravnopravno se služi dvama pismima – [[ćirilica|ćirilicom]] i [[latinica|latinicom]]. Za vrijeme bivše Jugoslavije, oba pisma bila su u svakodnevnoj upotrebi i paralelno su se učila. Međutim, nakon raspada Jugoslavije ta praksa je ukinuta. Iako stariji urednici i čitatelji Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku vjerojatno mogu podjednako dobro pisati i čitati članke na oba pisma, mlađi korisnici možda neće biti u mogućnosti podjednako dobro upotrebljavati oba pisma. Zato je konsenzusom zajednice dogovoreno da će '''primarno pismo''' na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku biti '''latinica''' kao pismo koje je poznato svima i koje je zastupljenije u svijetu. Članci koji su pisani na ćirilici bit će, u skladu s ovom smjernicom, prebačeni na latinicu. Upotreba ćirilice u imenskim prostorima za razgovor i na razgovornim stranicama imenskog prostora Wikipedija, uključujući imenski prostori Korisnik, nije zabranjena i takav tekst neće biti mijenjan. Korisnici mogu u raspravama, na Pijaci i na vlastitim korisničkim stranicama bez problema upotrebljavati ćirilicu i nitko nema pravo intervenirati u taj tekst. Korisnicima koji preferiraju ćirilicu na raspolaganju stoji konverter koji automatski prebacuje članke s latinice na ćirilicu. Konverter se nalazi na vrhu svake stranice, pored kartice "Razgovor". Konverter automatski preslovljava tekst tako da su određene greške i nekonzistentnosti moguće, pogotovo kod naziva na stranim jezicima. Uprkos tome, velika većina sadržaja može se presloviti bez ikakvih poteškoća. === Upotreba navodnika u tekstu === Na temelju konsenzusa urednika '''ravni navodnici ("...")''' standardna su varijanta navodnika koju treba upotrebljavati u tekstu članka. Glavni argument za to jest njihova pristupačnost pri uređivanju i jednostavnost. Ostale varijante navodnika, poput srpskohrvatskih izvijenih navodnika („...” i „...“), srpskohrvatskih ugaonih navodnika (»...«) i engleskih izvijenih navodnika (“...”), treba izbjegavati. Međutim, upotreba ostalih varijanti navodnika dopuštena je kada su takvi navodnici sastavni dio citiranog teksta. === Kurziv i navodnici u tekstu === Pri pisanju naziva umjetničkih djela primjenjuju se sljedeće smjernice: # '''Upotreba ''kurziva'''''. Nazivi "većih" umjetničkih djela u pravilu se pišu u kurzivu. To se odnosi na veća književna ([[roman]]i, [[enciklopedija|enciklopedije]], zbirke, [[rječnik|rječnici]] i sl.), glazbena i plesna ([[opera|opere]], [[balet]]i, [[album]]i, kompilacije i sl.), likovna (slike, kipovi, kompozicije i sl.) i scenska ([[film]]ovi, serije, [[drama|drame]] i sl.) djela. # '''Upotreba navodnika ("...")'''. Nazivi "manjih" umjetničkih djela, najčešće kraćih individualnih djela ili djela koja se objavljuju u sklopu zbirki, u pravilu se pišu običnim slovima i stavljaju pod navodnike ("..."). Tu spadaju individualne pjesme (lirske ili muzičke kompozicije), pripovijetke i novele, epizode serije i slična umjetnička djela. Kurziv i navodnici ne upotrebljavaju se za pisanje stranih vlastitih imena (npr. [[Taylor Swift]]) i imena stranih kompanija (npr. [[Microsoft]]). Pojmovi koji su sami po sebi neserbokroatizirani strani izrazi (npr. ''[[Weltschmerz]]''), a kao takvi se upotrebljavaju u srpskohrvatskom jeziku pišu se u ''kurzivu'', kao poslovice ili fraze na stranim jezicima (npr. ''[[Nullum crimen, nulla poena sine lege]]''). U pravilu, ako je riječ o izrazu na stranom jeziku, neovisno o tome koji to jezik bio, on bi trebao biti pisan u ''kurzivu''. === Upotreba crte u tekstu === Na temelju konsenzusa urednika '''en-crta (–)''' jest standardna varijanta crte koju treba upotrebljavati u tekstu članka. Crta se često koristi za vremenske raspone (npr. 2020–2025) i za odnose između pojmova (npr. Beograd–Bar). Dužu, em-crtu (—) treba izbjegavati. En-crta je vizuelno suptilnija od em-crte i manje ometa tok teksta, što je glavni argument za njenu standardizaciju. Međutim, upotreba em-crte dopuštena je kada je ta crta sastavni dio citiranog teksta. == Smjernice o naslovima članaka == Naslovi (i podnaslovi) članaka podliježu posebnim smjernicama koje omogućuju praktično funkcioniranje projekta u cjelini. Pomoću tih smjernica postiže se određena razina uniformiranosti koja je poželjna na razini projekta. Smjernice navedene u nastavku ne odnose se na sam tekst članaka. === Načelo "2:1" === {{Prečica|WP:2:1}} Iako je znatan dio leksika srpskohrvatskog jezika u cjelini identičan u svim standardnim varijantama, postoje i razlike, koje mogu biti veće ili manje. Među manje razlike spadaju različite refleksije glasa ''jat'', koje se mogu manifestirati u obliku različitih izgovora ([[Ijekavski izgovor|ijekavica]], [[Ekavski izgovor|ekavica]] i dr.). U tome slučaju, preporučeno je u naslovu upotrijebiti '''ijekavsku varijantu''' nekog izraza, osim ako nije riječ o izrazu ili temi koja je usko vezana za drugo govorno područje. Na primjer, članak [[Crvena zvezda]] treba imati taj naslov neovisno o tome što postoji članak [[zvijezda]], kao što članak "[[Lijepa naša domovino]]" mora zadržati taj naslov neovisno o tome što se ne provodi ista jezična praksa kao u slučaju članka ''[[Lepa sela lepo gore]]''. Osim ovih manjih razlika mogu postojati i veće razlike – kada različite varijante upotrebljavaju potpuno različite izraze za iste pojmove. U tu svrhu, ranijim konsenzusom među urednicima dogovorena je primjena načela "2:1": <div style="margin: 0.5em 0em 2em 0em; border-left: 2px solid #696; background-color: #f3fff3; padding: 0.6em; overflow:hidden;">'''Načelo "2:1"''' nalaže da u slučaju dileme oko toga koji izraz treba upotrijebiti u naslovu na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku konzultirate [[Wikipedija na bosanskom jeziku|Wikipediju na bosanskom]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|Wikipediju na hrvatskom]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|Wikipediju na srpskom jeziku]]. Izraz koji je predominantan među trima projektima (u omjeru 2:1) bit će odabran kao preporučeni naslov članka na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku.</div> Izostanak crnogorske varijante postoji iz triju razloga: # [[Wikipedija na crnogorskom jeziku]] i dalje službeno ne postoji; # Uključivanje crnogorske varijante dovelo bi do niza potencijalnih situacija 2:2 koje su se ovim načelom htjele izbjeći; # Crnogorske varijante leksički su u pravilu identične srpskima, pa su te dvije varijante ovdje tretirane kao jedna. U praksi, dužni ste pogledati istovjetne članke na sve tri Wikipedije i upotrijebiti izraz koji je najzastupljeniji. Varijante koje ostanu neiskorištene trebaju postojati kao preusmjeravanja. Ako neka od Wikipedija nema konkretan članak, možete potražiti slične naslove da potvrdite praksu ili pak konzultirati rječnike uz navođenje izvora. Primjeri načela "2:1" u praksi: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Primjeri primjene načela "2:1" |- ! Dvojba !! [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bs]]!! [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hr]]!! [[Wikipedija na srpskom jeziku|sr]]!! Preporučeni naslov |- | Hemija/Kemija || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:bs:Hemija|Hemija]] || style="background: #ffcccc;" | [[w:hr:Kemija|Kemija]] || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:sr:Хемија|Hemija]] || '''[[Hemija]]''' |- | Mermer/Mramor || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:bs:Mramor|Mramor]] || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:hr:Mramor|Mramor]] || style="background: #ffcccc;" | [[w:sr:Мермер|Mermer]] || '''[[Mramor]]''' |- | Nauka/Znanost || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:bs:Nauka|Nauka]] || style="background: #ffcccc;" | [[w:hr:Znanost|Znanost]] || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:sr:Наука|Nauka]] || '''[[Nauka]]''' |- | Promet/Saobraćaj || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:bs:Saobraćaj|Saobraćaj]] || style="background: #ffcccc;" | [[w:hr:Promet|Promet]] || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:sr:Саобраћај|Saobraćaj]] || '''[[Saobraćaj]]''' |- | Vazduh/Zrak || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:bs:Zrak|Zrak]] || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:hr:Zrak|Zrak]] || style="background: #ffcccc;" | [[w:sr:Ваздух|Vazduh]] || '''[[Zrak]]''' |} Načelo "2:1" nije zapisano u kamenu. Konsenzusom korisnika može se dogovoriti i drugačije za pojedine slučajeve. Ovo načelo odnosi se samo na naslove i podnaslove. === Neutralni izrazi === U praksi se mogu pojaviti situacije kada načelo "2:1" neće dovesti do rezultata jer sve tri varijante mogu imati različite izraze, pa je nemoguće utvrditi većinu. Idealan primjer za to je pojam [[historija]] – u bosanskoj varijanti pojam se naziva "historija", u hrvatskoj "[[povijest]]", a u srpskoj "[[istorija]]". Budući da načelo "2:1" ne donosi rješenje, treba se pribjeći drugim metodama, kao što je načelo '''neutralnog izraza'''. Ono nalaže da u slučajevima kada ne postoji jasna predominacija jednog pojma u jezičnoj praksi, u naslovu treba upotrijebiti onaj naziv koji je jezično najneutralniji i koji je jednako prepoznatljiv u svim trima varijantama. U prethodnom slučaju, izraz "historija" je najneutralniji jer je manje specifičan u odnosu na srpski izraz "istorija", a prepoznatljiv je i govornicima hrvatske varijante jer i u hrvatskom jeziku postoje izrazi derivirani iz izraza "historija", poput izraza "historiografija". Zato je "historija" najneutralniji izraz koji je podjednako prepoznatljiv na svim varijantama. Načelo neutralnog izraza treba primjenjivati i onda kada postoji jezično neutralni izraz, najčešće iz nekog stranog jezika, koji je razumljiv u svim varijantama. U svakom slučaju, prvo treba tražiti domaći termin koji bi bio neutralan. Ako njega nije moguće pronaći, korisnici se mogu poslužiti i izrazima iz drugih jezika. Ovo načelo odnosi se samo na naslove i podnaslove. Neutralni izrazi moraju imati potvrđenu upotrebu u pouzdanim izvorima. Budući da [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]], korisnici ne smiju umjetno konstruirati nove termine samo kako bi izbjegli varijantske razlike. === Načelo izvornika === {{Prečica|WP:IZVORNIK}} '''Načelo izvornika''' jedno je od najvažnijih jezičnih smjernica Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Ta smjernica donesena je kao posljedica niza rasprava oko toga kako bi se strani vlastiti nazivi trebali pisati na ovom projektu, s obzirom na to da postoje znatne razlike u preuzimanju stranih naziva među varijantama policentričnog jezika. Kako bi se doskočilo eventualnim nesuglasicama i [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama|uređivačkim ratovima]], oblikovano je načelo izvornika: <div style="margin: 0.5em 0em 2em 0em; border-left: 2px solid #696; background-color: #f3fff3; padding: 0.6em; overflow:hidden;">'''Načelo izvornika''' nalaže da se strani vlastiti nazivi u naslovu pišu onako kako se pišu na izvornom jeziku (uz posebne znakove i grafeme) poštujući osnovna pravopisna pravila srpskohrvatskog jezika ako je riječ o jeziku koji se služi latiničnim pismom. Za jezike koji se služe nelatiničnim pismima vrijede posebne smjernice.</div> Pisanjem stranih vlastitih izraza prema ovom načelu zadržava se prepoznatljivost pojma, pri čemu se ne favorizira nijedna varijanta policentričnog jezika, što je u skladu s načelom neutralnih izraza, a istovremeno se omogućava inkluzivnost i neovisnost u odabiru varijanti u samim tekstovima. Ovo načelo odnosi se samo na naslove i podnaslove. U samom tekstu možete pisati kako želite ako je vaš odabir usklađen s ostalim pravilima i smjernicama. Međutim, i od načela izvornika postoje određene iznimke, koje će biti individualno adresirane. Formiranje ovog načela direktna je posljedica činjenice da se strani vlastiti nazivi iz jezika koji se služe latinicom mogu pisati prilagođeno (što je bliže hrvatskoj varijanti){{efn|Primjer prilagođenog pisanja je '''Lech Walesa''' u odnosu na [[Lech Wałęsa]], kako se piše na [[Poljski|poljskom jeziku]]. Srpskohrvatski jezik ne poznaje slova ł i ę, pa se prema ovom modelu izvorno pisanje samo prilagođava srpskohrvatskoj abecedi.}} ili fonetski (što je bliže srpskoj varijanti).{{efn|Ime [[Lech Wałęsa]] pisalo bi se, prema fonetskom načelu, '''Leh Valensa''' jer se tako izgovara.}} Budući da Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku teži biti jezično neutralna (cilj jezičnih smjernica nije da se favorizira ijedna varijanta policentričnog jezika), kao neutralno rješenje odabran je model prema kojem se pisanje stranih vlastitih imenica provodi tako da se one pišu onako kako se pišu u izvornom jeziku, sa svim posebnim slovima i znakovima. To se odnosi na sve jezike koji se služe latiničnim pismom kao službenim ili dominantnim pismom u praksi. Primjeri ispravnog pisanja su: * <s>Lech Walesa</s>, <s>Leh Valensa</s> → '''[[Lech Wałęsa]]''' * <s>Ho Chi Minh</s>, <s>Ho Ši Min</s> → '''[[Hồ Chí Minh]]''' * <s>Andre Malraux</s>, <s>Andre Malro</s> → '''[[André Malraux]]''' * <s>Ilham Aliyev</s>, <s>Ilham Alijev</s> → '''[[İlham Əliyev]]''' * <s>Temurkhuja Abdukholiqov</s>, <s>Temurhodža Abduholikov</s> → '''[[Temurxoʻja Abduxoliqov]]''' * <s>Besancon</s>, <s>Bezanson</s> → '''[[Besançon]]''' * <s>Tromso</s>, <s>Tromse</s> → '''[[Tromsø]]''' * <s>Nurnberg</s>, <s>Nirnberg</s> → '''[[Nürnberg]]''' * <s>Deportivo de la Coruna</s>, <s>Deportivo de la Korunja</s> → '''[[Deportivo de La Coruña]]''' * <s>Genclerbirligi SK</s>, <s>Genčlerbirligi SK</s> → '''[[Gençlerbirliği SK (fudbal)|Gençlerbirliği SK]]''' Iznimka od ovog načela jesu udomaćeni vlastiti nazivi u srpskohrvatskoj literaturi. U takvim slučajevima primjenjuju se opća pravila za provjeru i ocjenu udomaćenosti i prepoznatljivosti, ali se o tome uvijek odlučuje na individualnoj bazi. Kod jezika koji se ne služe latiničnim pismom uopće ili ga ne upotrebljavaju kao primarno pismo, ovo načelo provodi se nešto drugačije. Tu postoje dvije varijante: morfološko pisanje (najsličnije načelu izvornika) ili fonetsko pisanje. Budući da je primarno pismo na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku latinica, svi naslovi moraju biti pisani na latiničnom pismu. Kod jezika koji ne upotrebljavaju latinicu mora se izvršiti [[transkripcija]] ili [[transliteracija]]. Pošto se taj postupak provede, vrši se odabir između morfološke ili fonetske varijante. Hoćemo li neke vlastite strane nazive u naslovu pisati morfološki ili fonetski, ovisi o samom jeziku, tj. o jeziku posredniku preko kojega je taj jezik "došao" u srpskohrvatsko govorno područje. Kod jezika koji se služe ćiriličnim pismom treba vršiti jednostavnu transkripciju (slovo za slovo) i tako naslovljavati članke poštujući pravopisna pravila koja se primjenjuju kada postoje posebni znakovi u stranim jezicima. U slučaju drugih pisama prvo se provjerava postoji li službeni državni transkripcijski sustav za taj jezik; ako postoji (kao npr. kod [[kineski|kineskog]], [[japanski|japanskog]] i [[korejski|korejskog jezika]]), treba se primjenjivati taj sustav. Ako takav sustav ne postoji, gleda se uhodana jezična praksa (primjerice, [[grčki]], [[hinduski]], [[hebrejski]] i [[arapski]] jezici prenose se fonetski jer je to uhodana jezična praksa u srpskohrvatskom jeziku) ili jezik posrednik (npr. [[kmerski jezik]] prenosi se morfološki jer je jezik posrednik u tom slučaju [[francuski]], koji primjenjuje morfološko pisanje, dok se [[armenski]] prenosi fonetski jer je jezik posrednik u tom slučaju [[ruski]], koji primjenjuje fonetsko pisanje). U nastavku se nalazi okvirna lista jezika prema tome trebaju li se prilikom transkripcije/transliteracije pisati morfološki ili fonetski: {| class="wikitable" |- ! Način pisanja !! Jezici |- ! Morfološki | [[kmerski]], [[malajski]], [[burmanski]], [[tajlandski]], [[laoški]], [[:Kategorija:Jezici Afrike|afrički jezici]], [[:Kategorija:Jezici Oceanije|oceanijski jezici]] |- ! Fonetski | [[armenski]], [[gruzijski]], [[grčki]] i [[starogrčki]], [[hinduski]], [[bengalski]], [[hebrejski]], [[arapski]], [[perzijski]], [[mongolski]], [[nepalski]], [[paštu]], [[urdu]], [[sanskrt]], [[tamilski]] |- ! Posebna pravila{{efn|Neki jezici imaju službeni sustav za transkripciju s posebnim pravilima. Tada se treba pridržavati tih pravila, koja nekada mogu kombinirati morfološki i fonetski pristup.}} | jezici koji se služe [[ćirilica|ćirilicom]] (jednostavno preslovljavanje slovo po slovo), [[japanski]], [[kineski]], [[korejski]] |} Tablica ne sadrži sve jezike, te je u tom pogledu nepotpuna, ali sadrži one najčešće, tako da se može upotrebljavati kao vodilja u slučaju da naiđete na jezik koji nije prisutan u njoj. U tom slučaju potražite jezik koji je najsrodniji vašem jeziku te primijenite isto načelo. Posebno pitanje koje se pojavilo u praksi ticalo se posvojnih i odnosnih pridjeva te priloga koji potječu od stranih naziva. Kada je riječ o osobama, pridjevi se u pravilu pišu morfološki (npr. Shakespeareov, Čehovljev, Baudelaireov), a prilozi fonetski (npr. šekspirovski, čehovljevski, bodlerovski). Kada je riječ o geografskim nazivima, neovisno o tome radi li se o pridjevu ili prilogu, ti pojmovi pišu se fonetski (npr. njujorški, pariški, londonski, nirnberški) u naslovu. === Geografski naziv u naslovu === Geografski nazivi (toponimi) često znaju biti problematični zbog različitih jezičnih praksi i historijskih utjecaja, pogotovo kada je riječ o varijantama policentričnog jezika. Ovo su osnovne smjernice koje vrijede za pisanje geografskih imena: # Nazivi država gotovo uvijek se u naslovu pišu fonetski, sukladno lingvističkoj praksi. Ako niste sigurni koji naziv trebate upotrijebiti, provjerite šablon {{tl|Country data}} za tu državu. Naziv šablona trebao bi odgovarati naslovu članka o državi. # Nazivi gradova i drugih naselja u pravilu se pišu prema pravilima izvornog jezika, bez fonetizacije, uz primjenu dopunskih smjernica za nelatinična pisma. Iznimke od ovoga jedino su ustaljeni nazivi koji su se kroz historiju udomaćili u srpskohrvatskom jeziku (npr. [[Beč]] umjesto [[Wien]]). # Nazivi administrativnih jedinica u pravilu se ne prevode, osim ako ne sadrže neke opće imenice, veznike ili prijedloge te uvriježene toponime koji se u pravilu prevode (npr. [[Sjeverna Dakota]], [[Aljaska]] i [[Havaji]], ali [[Texas]] i [[California]]). # Nazivi ostalih geografskih pojmova i lokaliteta u pravilu se ne prevode, osim ako ne sadrže opće imenice, uvriježene toponime koji se u pravilu prevode ili ako je riječ o nekom udomaćenom nazivu. === Pisanje brojeva u naslovu === Smjernice o pisanju brojeva u naslovima ovise o tome radi li se o arapskim ili rimskim brojevima, odnosno glavnim ili rednim. Kod [[rimski brojevi|rimskih brojeva]] situacija je jednostavna. Rimski brojevi pišu se prema standardnim pravilima pisanja rimskih brojeva, bez točke, neovisno o tome radi li se o glavnom ili rednom broju. Na primjer, kod imena vladara, kao što je [[Karl XIV Johan, kralj Švedske]], rimski broj piše se bez točke. Iznimke mogu biti stilski obilježeni naslovi umjetničkih djela, gdje je točka sastavni dio naslova a ne pitanje pravopisa. Kod [[arapski brojevi|arapskih brojeva]] smjernice su nešto složenije: # '''Glavni brojevi''' pišu se prema standardnim gramatičkim pravilima. Sporno pitanje je upotreba decimalnog zareza ili decimalne točke. Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku sistemski je postavljena tako da upotrebljava decimalni zarez, dok se tisućice u većim brojevima razdvajaju točkom. Iako se poštovanje navedene prakse potiče, naročito u naslovima, korisnici mogu upotrebljavati varijantu koju žele u samom tekstu članka. # '''Redni brojevi''' pišu se s točkom na kraju u naslovu kako bi se razlikovali od glavnih brojeva. Točka se u pravilu piše nakon rednog broja godine (npr. [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.]] ili [[EHF Euro 2010.]] i sl.). Od ove smjernice postoje određene iznimke. Kada je naslov stilski obilježen (npr. naslovi umjetničkih djela) i kada broj prethodi nekom drugom pravopisnom znaku, kao što su zagrade ({{!xt|(...)}}, {{!xt|[...]}}, {{!xt|{...} }}) ili spojnica ({{!xt|...–...}}, {{!xt|...—...}}), izostavlja se točka nakon rednog broja godine. Kod kose crte ({{!xt|.../...}}) točka se piše samo nakon druge brojke kada je riječ o rednom broju, npr. [[HNK Hajduk Split – sezona 1993/1994.]] Međutim, točka se piše ako je godina sastavni dio naziva takmičenja navedenog u naslovu, npr. [[Roland-Garros 2016. – muški singl]] i [[Brazil – Njemačka (FIFA Svjetsko prvenstvo 2014.)]]. === Nazivi mjeseci u naslovu === Imena mjeseci u hrvatskoj varijanti policentričnog jezika razlikuju se u odnosu na ostale. To može izazvati konfuziju kod urednika i čitatelja jer, prema postojećoj jezičnoj praksi, postoje tri načina pisanja mjeseci: # Prema međunarodnom formatu ([[januar]], [[februar]], [[mart]], [[april]], [[maj]], [[juni]], [[juli]], [[August (mjesec)|august]], [[septembar]], [[Oktobarska diploma|oktobar]], [[novembar]], [[decembar]]); # Prema hrvatskoj varijanti ([[siječanj]], [[veljača]], [[ožujak]], [[travanj]], [[svibanj]], [[lipanj]], [[srpanj]], [[kolovoz]], [[rujan]], [[listopad]], [[studeni]], [[prosinac]]); # Brojevima. U samom tekstu članka možete upotrebljavati varijantu koju želite; na vama je hoće li u članku pisati [[1. januara]], [[1. siječnja]] ili [[1. 1.|1.{{Nbsp}}1.]] Međutim, u naslovima i podnaslovima u pravilu treba upotrebljavati međunarodnu varijantu, osim u slučaju nacionalno povezanih tema i stilski obilježenih naziva. Tako će naslovi članaka biti [[Šestojanuarska diktatura]] i [[Decembarska ubojstva]] prema općem pravilu. Primjeri iznimki su [[Prosinačke žrtve]], tema koja je u bliskoj vezi s nacionalnom historijom, i ''[[Što je Iva snimila 21. listopada 2003.]]'' kao stilski obilježen naslov. === Latinizmi i grecizmi u naslovu === Izrazi koji potječu iz [[Latinski jezik|latinskog jezika]] (latinizmi) po pravilu se pišu prema hrvatskoj varijanti srpskohrvatskog jezika, dok se izrazi iz [[Starogrčki jezik|starogrčkog jezika]] (grecizmi) po pravilu pišu prema srpskoj varijanti srpskohrvatskog jezika. Na primjer, članak [[Financije]] naslovljen je prema hrvatskoj varijanti, dok je članak [[Hemija]] naslovljen prema srpskoj varijanti. Na taj način postiže se unificiranost u izrazu i ravnopravna zastupljenost varijanti. === Upotreba kurziva u naslovu === Nazivi umjetničkih djela u naslovu pišu se u izvornom obliku. Međutim, ostaje pitanje formata naziva ovisno o tipu djela. Dilema je oko toga treba li se naziv u naslovu pisati u ''kurzivu'' (''italiku'') ili obličnim slovima. Radi standardizacije primjenjuju se sljedeće smjernice: # '''Upotreba ''kurziva'''''. Nazivi "većih" umjetničkih djela u pravilu se pišu u kurzivu. To se odnosi na veća književna (romani, enciklopedije, zbirke, rječnici i sl.), glazbena i plesna (opere, baleti, albumi, kompilacije i sl.), likovna (slike, kipovi, kompozicije i sl.) i scenska (filmovi, serije, drame i sl.) djela. Naravno, kurziv se odnosi samo na naziv djela. Bilo kakvi dodaci ne pišu se u kurzivu. Kurziv se ne upotrebljava za strana vlastita imena (npr Taylor Swift) i imena stranih kompanija (npr. Microsoft). # '''Upotreba običnih slova'''. Nazivi "manjih" umjetničkih djela, najčešće kraćih individualnih djela ili djela koja se objavljuju u sklopu zbirki, u pravilu se pišu običnim slovima u naslovu i stavljaju pod navodnike ("...") u samom tekstu. Tu spadaju individualne pjesme (lirske ili muzičke kompozicije), pripovijetke i novele, epizode serije i slična umjetnička djela. # '''Kombinacija običnih slova i ''kurziva'''''. Postoje situacije kada dijelovi naslova moraju biti u ''kurzivu'', a drugi dijelovi ne. U takvim situacijama moguće je kombinirati oba načina pisanja. To se može dogoditi u stilski obilježenim naslovima ili pak u nekim posebnim naslovima koji kombiniraju naziv s općim izrazima. Na primjer, pjesma "melt" ima stilski obilježen naslov s kurzivnim ''e'', pa je u redu pisati je kao "m''e''lt". Gornje smjernice odnosile su se na usko definirane slučajeve. ''Kurziv'' je moguće upotrebljavati i u drugim situacijama. Primjerice, pojmovi koji su sami po sebi neserbokroatizirani strani izrazi (npr. ''Weltschmerz''), a kao takvi se upotrebljavaju u srpskohrvatskom jeziku pišu se u ''kurzivu'', kao poslovice ili fraze na stranim jezicima (npr. ''Nullum crimen, nulla poena sine lege''). U pravilu, ako je riječ o izrazu na stranom jeziku, neovisno o tome koji to jezik bio, on bi trebao biti pisan u ''kurzivu''. == Napomene == {{notelist}} == Povezano == * [[Bečki književni dogovor]] – sporazum kojim je postavljen temelj zajedničkom srpskohrvatskom jeziku * [[Novosadski dogovor]] – sporazum postignut radi standardizacije zajedničkog srpskohrvatskog jezika {{Pravila i smjernice Wikipedije}} 7y2xzw89covtrb5nzk57zdkn139x81x Kangchenjunga 0 114138 42589991 42397612 2026-05-09T16:53:10Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589991 wikitext text/x-wiki {{Planina | ime =Kangchenjunga | slika =Kanchenjunga India.jpg | Opis slike =Kangchenjunga, pogled iz Darjeelinga | Visina =8586<ref>Podaci o točnoj visini Kangchenjunge se razlikuju. često se navode visine od 8598 m i 8586 m. Na službenoj nepalskoj karti u mjerilu 1:50 000, navedena je visina od 8586 m, te se taj podatak koristi i u ovom članku.</ref> | Država / Pokrajina ={{flagcountry|NEP}} {{flagcountry|IND}} | Dio gorja =[[Himalaja]] | Kordinate ={{Coord|27|42|09|N|88|08|54|E|}} | Prvi uspon =[[25. svibnja]] [[1955.]]<br />{{flagicon|UK}} [[Joe Brown]]<br />{{flagicon|UK}} [[George Band]] | Najlakša staza = ledenjak/snijeg/led | Planinarski domovi = | Najbliži gradovi = | Starost = | Ostali vrhovi = | Top. karta = }} '''Kangchenjunga''' (Nepalski: '''कञ्चनजङ्घा''' ''Kanchanjaŋghā'', [[Limbu language|Limbu]]: ''Sewalungma'' '''(सेवालुन्ग्मा)''') je [[planina]] na granici [[Nepal]]a i [[Indija|Indije]]. S 8586 [[metar|m]], treća najviša planina na svijetu nakon [[Mount Everest]]a i [[K2]]. Ime nejasnog značenja najčešće se prevodi kao ''Pet blaga velikog snijega'', aluzija na pet vrhova te planine, od kojih četiri viših od 8450&nbsp;m. Na lokalnom jeziku [[Limbu]], naziv planine je ''Sewalungma'' ("Planina kojoj nudimo pozdrav"). Kanchenjunga ili Sewalungma smatra se svetom planinom u religiji [[Kirat]]a. Tri od pet vrhova (glavni, centralni i južni) nalaze se na granici okruga Sjeverni Sikkim u [[Sikkim]]u, i okruga Taplejung u Nepalu, dok su preostala dva u potpunosti na teritoriju okruga Taplejung. Nepalski dio planine nalazi se u zaštićenom području ''Kanchenjunga Conservation Area Project'' (KCA) površine 2035&nbsp;km², kojeg u suradnji s nepalskom vladom vodi [[World Wildlife Fund]].<ref>Nepalnews (September 2006) ''Govt. hands over Kangchenjunga Conservation Area to community'' [http://www.nepalnews.com/archive/2006/sep/sep22/news14.php article online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512045546/http://www.nepalnews.com/archive/2006/sep/sep22/news14.php |date=2008-05-12 }}</ref> Područje je dom [[Crveni panda|crvenom pandi]] i drugim planinskim životinjama, pticama i biljkama. Indijska strana Kangchenjunge također se nalazi u zaštićenom parku ''Khangchendzonga National Park''. Premda je ''Kangchenjunga'' službeni pravopis naziva kojeg su prihvatili Douglas Freshfield, A.M. Kellas, i [[Kraljevsko geografsko društvo]], kao najbolja naznaka [[Tibetanski jezik|tibetanskog]] izgovora, postoji i nekoliko alternativnih sricanja koja uključuju ''Kangchen Dzö-nga'', ''Khangchendzonga'', ''Kanchenjanga'', ''Kachendzonga'', ''Kanchenjunga'' ili ''Kangchanfanga''. Konačnu odluku o korištenju imena ''Kangchenjunga'' donio je Sir [[Tashi Namgyal]], [[maharađa]] ili ''[[chogyal]]'' Sikkima, koji je izjavio da "premda ''junga'' na tibetanskom nema značenja, ''Zod-nga'' (blago, pet) ''Kang-chen'' (snijeg, veliko) je trebalo ispravno prenijeti značenje." Nakon konzultacija s potpukovnikom J.L.R. Weirom (britanskim političkim agentom u Sikkimu), složio se da je najbolje zadržati naziv Kangchenjunga, te se takvo ime koristi i danas. Do 1852., za Kangchenjungu se pretpostavljalo da je najviša planina na svijetu, ali nakon [[UK|britanske]] [[Velika trigonometrijska izmjera|Velike trigonometrijske izmjere]], 1849. je zaključeno da je Mount Everest (tada poznat kao ''Peak XV'') najviši a Kangchenjunga treća najviša planina.<ref name=everest_bwp70>{{cite book |title= Everest - The Best Writing and Pictures from Seventy Years of Human Endeavour |editor=Peter Gillman| year=1993 |publisher=Little, Brown and Company|location= |isbn=0-316-90489-3 |pages=11–12}}</ref> Prvi je puta osvojena 25. svibnja 1955. kada su se na vrh popeli članovi britanske ekspedicije Joe Brown i George Band. Ekspedicija je poštovala Sikkimsko vjerovanje da je vrh planine svet, te su se zaustavili nekoliko metara prije samog vrha. Od tada, većina uspješnih uspona poštuje tu tradiciju.<ref name=k2news>{{cite web|title= Kangchenjunga History|url=http://www.k2news.com/kanghistory.htm|author=Everest&nbsp;News.com|accessdate = 12. 04. 2008.}}</ref> == Geografija == Pet vrhova Kangchenjunge: {| class = "wikitable" ! Naziv vrha||visina (m)||visina (ft) |- |Kangchenjunga Main ||8586 ||28&nbsp;169 |- |Kangchenjunga West (Yalung Kang) ||8505||27&nbsp;904 |- |Kangchenjunga Central (Middle) ||8482 ||27 828 |- |Kangchenjunga South ||8494 ||27 867 |- |Kangbachen ||7903 ||25 925 |} Golemi masiv Kangchenjunge podupiru veliki grebeni koji se pružaju približno u smjeru istok - zapad i sjever - jug, u obliku velikog slova "X". Grebeni sadrže mnoštvo vrhova između 6000 i 8000&nbsp;metara. Planina [[Siniolchu]] (6888&nbsp;m) nalazi se na istočnom grebenu u Sikkimu. Zapadni greben kulminira planinom [[Jannu]] (7710&nbsp;m), sa svojom impozantnom sjevernom stranom. Na jugu su, jasno vidljivi iz Darjeelinga, Sjeverni Kabru (7338&nbsp;m), Južni Kabru (7316&nbsp;m) i Rathong peaks (6678&nbsp;m). Sjeverni greben, nakon prolaska kroz manji podvrh ''Kangchenjunga North'' (7741&nbsp;m), sadrži ''Twin peaks'' i ''Tent Peak'', te se prijelazom Jongsong La (6120 m) pruža do tibetanske granice. [[Datoteka:Kangchenjunga.JPG|thumb|lijevo|180px|Kanchenjunga sa Gangtoka, planine na granici Nepala i Sikkima.]] Kangchenjunga je poznata po svom čuvenom pogledu iz [[Darjeeling]]a. Narod Sikkima Kangchenjungu poštuje kao svetu planinu, te se na indijskoj strani rijetko izdavaju dozvole za pokušaje osvajanja vrhunca. Radi svoje udaljene lokacije u Nepalu i teškog pristupa iz Indije, regija Kangchenjunge nije toliko istražena od strane trekera, te je uglavnom sačuvana netaknuta priroda. Također i u Sikkimu, treking je u području tek nedavno dozvoljen. Sve popularnija staza ''Goecha La'', pruža se od istoimenog planinskog prelaza, lociranog ispred goleme jugoistočne strane Kangchenjunge. Još jedna straza za ''Green Lake Basin'' nedavno je otvorena za treking. Pruža se ka sjeveroistočnoj strani Kangchenjunge duž slavnog ledenjaka Zemu Glacier. {{clear}} == Povijest uspona == [[Datoteka:Panorama Kangchenjunga from Darjeeling.jpg|thumb|590px|center|Panorama masiva Kangchenjunge s Tiger Hilla, [[Darjeeling]].]] === Prva istraživanja i pokušaji === [[Datoteka:KANGCHENJUNGA_MAP_by_GARWOOD,_1903.jpg|thumb|180px|Karta Kangchenjunge (Edmund J. Garwood 1903.)]] [[Datoteka:KANGCHENJUNGA MAP by JACOT-GUILLARMOD, 1914.jpg|thumb|180px|Karta Kangchenjunge (Jacot Guillarmod, 1914.)]] [[Datoteka:Kangchenjunga PangPema.JPG|thumb|180px|Sjeverna strana iz Pang Peme.]] [[Datoteka:Kangch-Goechala.jpg|thumb|180px|Kangchenjunga s prelaza Goechala La, 4400&nbsp;m.]] [[Datoteka:Kangchenjunga East Face from Zemu Glacier.jpg|thumb|180px|Istočna strana Kangchenjunge, blizu ledenjaka Zemu.]] * 1848./49. [[Joseph Dalton Hooker]] istražio je dijelove istočnog Nepala, ranije potpuno nepoznate Europljanima. Poduzeo je više obilazaka riječnih dolina u podnožjima koje vode prema Kangchenjungi, približivši se na 22&nbsp;km od vrhunca. * 1855. Herrmann von Schlagaintweit iz [[Njemačka|Njemačke]] zadužen je za magnetnu izmjeru Indije. Istraživao je okolicu i slikao panorame Everesta i Kanchenjunge dok ga Nepalski vojnici nisu udaljili iz područja.<ref>{{cite book|coauthors=Harish Kapadia, Geeta Kapadia|year=2005|title=Into the Untravelled Himalaya|publisher=Indus Publishing|location=New Delhi|isbn=8-1738-7181-7}}</ref> * 1882./83. Britanski pionir himalajskog planinarenja, W.W. Graham, tvrdio je da je obišao planinu ožujka 1882., i vratio se srpnja 1883. s dva švicarska vodiča radi navodnog pokušaja uspona na druge vrhove u tom području i lova na [[Snježni leopard|snježnog leoparda]].<ref>{{Cite news|title=Latest Intelligence (From Our Correspondents): India|date = 3. 9. 1883|page=3|publisher=The Times | issue=30915}}</ref><ref>{{Cite news|title=Mountaineering in the Himalayas|date = 13. 9. 1883|page=6|publisher=The Times |issue=30924}}</ref><ref>{{Cite news|title=Latest Intelligence (From Our Correspondents): India|date = 22. 10. 1883|page=5|issue=30957|publisher=The Times}}</ref> * 1899. Britanski istraživač Douglas Freshfield i talijanski fotograf Vittorio Sella prvi su obišli planinu. Bili su prvi planinari koji su vidjeli veliku zapadnu stranu Kangchenjunge.<ref name=k2news/> * 1905. Ekspedicija 1905. bila je prvi pokušaj uspona na planinu. Predvođena [[Aleister Crowley|Aleisterom Crowleyjem]] (koji je već pokušao uspon na K2 1902.) i Dr. [[Jules Jacot-Guillarmod|Julesom Jacot-Guillarmodom]], ekipa je dosegla procijenjenih 6500&nbsp;metara na jugozapadnoj strani prije nego su se vratili. Točna dosegnuta visina donekle je nejasna, Crowley je izjavio da su 31. kolovoza "Bili sigurno preko 21 000 i vjerovatno preko 22 000 stopa" (6400.-6705. metara), kada je tim bio prisiljen vratiti se u kamp V radi rizika lavina. 1. rujna, očito su otišli dalje, neki od članova tima (Reymond, Pache i Salama) prešli su preko teškog terena <ref>"got over the bad patch"</ref> koji ih je dan prije prisilio na povratak u kamp V, i nastavili "izvan vidokruga i dosega zvuka"<ref>"out of sight and hearing"</ref> prije povratka Crowleyju i ljudima s tovarom, koji sa svojim teretom opasno mjesto nisu mogli prijeći bez pomoći. Nije jasno koliko su se Reymond, Pache i Salama daleko popeli, ali u sažetku, Crowley je tvrdio "Dosegli smo približnu visinu od 25 000 stopa (7620 m).<ref name="crowley52">[http://hermetic.com/crowley/confessions/chapter52.html Aleister Crowley's account of the 1905 Kangchenjunga expedition]</ref> Pokušavši samostalni<ref name="crowley52"/> kasno popodnevni uspon iz kampa V u kamp IV, penjač Alexis Pache (ranije tog dana jedan od trojice koju se se možda popeli više nego bilo tko prije), i tri lokalna nosača, poginuli su u lavini.<ref name="aaj_1956">Charles Evans, "Kangchenjunga", ''American Alpine Journal'', 1956, p. 54.</ref> Unatoč inzistiranju jednog od članova ekipe da je "Demon Kangchenjunge zadovoljen žrtvom", Crowley je odlučio da nije primjereno nastaviti.<ref name="crowley52"/> * 1929. Njemačka ekspedicija prevođena Paulom Bauerom dosegla je 7400 m na sjeveroistočnom grebenu prije odustajanja radi petodnevnog nevremena. * 1930. Međunarodna ekspedicija u sastavu George Dyhrenfurth, Uli Wieland, Erwin Schneider i Frank Smythe (autor knjige ''"The Kangchenjunga Adventure"'' objavljene iste godine). Pokušaj nije uspio radi lošeg vremena i snijega. * 1931. Druga njemačka ekspedicija, ponovo predvođena Paulom Bauerom, pokušala je uspon preko sjeveroistočnog grebena, ali morala je odustati radi lošeg vremena, bolesti i pogibija. Ekspedicija se povukla nakon što je dosegla tek malo veću visinu od uspona 1929. * 1954. John Kempe (lider), J.W. Tucker, Ron Jackson, Trevor H. Braham, G.C. Lewis, i Dr. D.S. Mathews poduzeli su istraživanje jugozapadne strane Kangchenjunge.<ref name="him_journal">''The Himalayan Journal'' Vol. XIX.</ref> To istraživanje dovelo je do rute korištene pri prvom uspješnom usponu 1955. === Prvi uspon === 1955., Britanci Joe Brown i George Band popeli su se na vrh 25. svibnja, te su idućeg dana to ponovili i Norman Hardie i Tony Streather. Tim je također uključivao i Johna Clegga (liječnik), Charlesa Evansa (lider), Johna Angela Jacksona, Neila Mathera i Toma Mackinnona. Uspon je dokazao da je Crowleyjeva ruta iz 1905. (također istražena u ekspediciji 1954.) izvediva. Ruta započinje na ledenjaku Yalung jugozapadno od vrha, i penje se liticom Yalung, visokom 3000 m. Glavna karakteristika litice je "velika izbočina" (''"Great Shelf"''), široka nagnuta zaravan na oko 7500 m, prekrivena visećim ledenjakom. Put gotovo u potpunosti vodi preko snijega, [[ledenjak]]a, i jednog ledopada. Greben pri vrhu sadrži i manji dio puta po stijeni.<ref name="aaj_1956"/> Ekspedicija prvog uspona postavila je šest logora iznad baznog kampa, dva ispod izbočine, dva na izbočini i dva iznad. Put ka vrhu započet je 18. travnja i do 28. svibnja svi su se vratili u bazni logor.<ref name="aaj_1956"/> === Drugi istaknuti usponi === * 1973. Penjači [[japan]]ske ekspedicije Yutaka Ageta i Takeo Matsuda popeli su se na Kangchenjunga West (Yalung Kang) preko jugozapadnog grebena. * 1977. Drugi uspješni uspon na vrh, kojeg je postigla ekipa Indijske vojske predvođena pukovnikom Narinderom Kumarom, preko sjeveroistočnog grebena, teškom rutom koja je onemogućila njemačke ekspedicije 1929. i 1931. * 1978. Poljske ekipe ostvarile su prve uspješne uspone vrhova Kangchenjunga South (Wojciech Wróż i Eugeniusz Chrobak, 19. svibnja) i Kangchenjunga Central (Wojciech Brański, Zygmunt Andrzej Heinrich, Kazimierz Olech, 22. svibnja)<ref>Wojciech Wróż: Święta góra Sikkimu. Warszawa: "Sport i Turystyka", 1982. {{ISBN|83-217-2377-2}}.</ref>. * 1979. Treći uspon, 15. svibnja, i prvi bez kisika. Doug Scott, Peter Boardman i Joe Tasker, novom rutom preko sjevernog grebena.<ref>{{cite journal | last = Scott | first = Douglas | authorlink = | coauthors = | title = Kangchenjunga from the North | journal = American Alpine Journal 1980 | volume = 22 | issue = 53 | pages = 437–444 | publisher = American Alpine Club | location = New York, NY, USA | year = 1980 | url = | isbn = 978-0-930410-76-6 | doi = | id = }}</ref> * 1983. Pierre Beghin, prvi samostalni uspon. * 1986. 11. siječnja, [[Poljska|Poljaci]] [[Krzysztof Wielicki]] i [[Jerzy Kukuczka]], prvi zimski uspon. * 1991. Slovenci Marija Frantar i Jože Rozman pokušali su prvi uspon žene na Kangchenjungu, ali njihova su tijela kasnije pronađena ispod ledenog klifa na vrhu planine. * 1991. Andrej Štremfelj i Marko Prezelj, uspon u alpskom stilu preko južnog grebena na južni vrh (8494&nbsp;m). * 1992. [[Meksiko|Meksikanac]] Carlos Carsolio, jedini uspon te godine. Samostalni uspon bez kisika.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.adventurestats.com/tables/kangchenjunga.shtml |access-date=2011-06-18 |archivedate=2010-11-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101115142215/http://www.adventurestats.com/tables/kangchenjunga.shtml |deadurl=yes }}</ref> * 1992. Cijenjena [[Poljska]] alpinistica [[Wanda Rutkiewicz]], prva žena koja se popela i sišla sa [[K2]], poginula je nakon što je odbila spustiti se s planine radi nadolazećeg nevremena. * 1995. Benoît Chamoux, Pierre Royer i njihov Sherpa vodič nestali su 6. listopada blizu vrha. * 1998. [[Ginette Harrison]], prva žena na vrhu Kangchenjunge. Do tada, to je bila posljednja planina viša od 8000 m koju nije osvojila žena. * 2005. Britanski penjač Alan Hinkes, jedini uspon na 50. godišnjicu prvog osvajanja vrhunca. * 2006. Austrijska alpinistica [[Gerlinde Kaltenbrunner]], druga žena na vrhu Kangchenjunge. * 2009. Jon Gangdal i Mattias Karlsson, prvi [[Norveška|Norvežanin]] i prvi [[Švedska|Šveđanin]] na vrhu Kangchenjunge. * 2009. [[Španjolska]] alpinistica [[Edurne Pasaban]], osvajanjem Kangchenjunge postala je prva žena koja je osvojila 12 vrhunaca iznad 8000 m visine, i usponom na [[Annapurna|Annapurnu]] i [[Shishapangma|Shishapangmu]] iduće godine, prva žena koja se popela na svih 14 8000-metraša.<ref>[http://www.8000ers.com/cms/content/view/54/193/#tables List of Kangchenjunga ascents]</ref> * 2009. Kinga Baranowska, prva Poljakinja na vrhu Kangchenjunge. == Relevantna bibliografija == [[Datoteka:Kangchenjunga South Face.jpg|thumb|180px|Južna strana.]] * Joseph Dalton Hooker ''Himalayan Journals'', 1855. * Laurence Waddell, ''Among The Himalayas'', 1899. Putovanja u Sikkimu, Knjiga uključuje istraživanje južne strane Kangchenjunge. * [[Aleister Crowley]] ''The Confessions of Aleister Crowley'', ekspedicija na Kangchenjungu 1905. u poglavljima 51, 52 i 53. * Douglas Freshfield ''Round Kangchenjunga - A Narrative of Mountain Travel and Exploration'', objavio Edward Arnold 1903. (izdavač u H.M. India Office). * Paul Bauer ''Himalayan Campaign'' (Blackwell, 1937.), priča o dva Baureova pokušaja 1929. i 1931., ponovo objavljena kao ''Kangchenjunga Challenge'' (William Kimber, 1955.). * Paul Bauer ''The German Attack on Kangchenjunga'', The Himalayan Journal, 1930. Vol. II. * H.W. Tobin ''Exploration and Climbing in The Sikkim Himalaya'' The Himalayan Journal, April 1930 Vol. II. Prva istraživanja i pokušaji uspona na Kangchenjungu. * F.S. Smythe ''The Kangchenjunga Adventure'', 1930. do 1931. Victor Gollancz, Ltd. Smythe je bio član tima odgovoran za pisanje i slanje depeša dnevniku ''The Statesman'' u [[Kalkuta|Kalkuti]], koji je tijekom ekspedicije 1930. slao depeše ''[[The Times]]u''. * G.O. Dyhrenfurth ''The International Himlayan Expedition, 1930''. The Himalayan Journal, April 1931, Vol. III. Opis njihovog pokušaja uspona. * H.W. Tilman ''The ascent of Nanda Devi'', June 7, 1937, Cambridge University Press. Donosi priču o njihovoj namjeri uspona na Kangchenjungu. * Robert Lock Graham Irving, ''Ten Great Mountains'' (London, J. M. Dent & Sons, 1940.) * John Angelo Jackson ''More than Mountains'' 1955. Knjiga s podacima o istraživanju Kangchenjunge 1954. Jackson je također bio član ekspedicije prvog uspona 1955., također pripovjeda o ''[[Daily Mail]]'' ''"Abominable Snowman"'' ("Strašni snježni čovjek"), ili [[Jeti]], ekspediciji, kada je bio ostvareno prvo putovanje od [[Mount Everest|Everesta]] do Kangchenjunge. * Charles Evans ''Kangchenjunga The Untrodden Peak'', Hodder & Stoughton, Lider ekspedicije 1955. * Joe Brown, ''The Hard Years'', donosi njegovu verziju prvog uspona 1955. * Narinder Kumar, ''Kangchenjunga: First ascent from the north-east spur'', 1978., Vision books. Uključuje drugi uspješan uspon na vrh Kangchenjunge i prvi preko sjeveroistočnog grebena na indijskoj strani planine. * Peter Boardman, Doug Scott, ''Sacred Summits – A Climber's Year'', 1982., uključuje uspon 1979. s Joeom Taskerom i Dougom Scottom. * John Angelo Jackson ''Adventure Travels in the Himalaya'' Indus Publishing 2005., detaljniji opis prvog uspona 1955. * Simon Pierse, ''Kangchenjunga: Imaging a Himalayan Mountain'', University of Wales, School of Art Press, 2005. {{ISBN|978-1-899095-22-3}}. * Pema Wangchuk, Mita Zulca, ''Khangchendzonga: Sacred Summit'' == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kangchenjunga}} * [http://www.k2news.com/kanghistory.htm Povijest alpinizma na Kangchenjunga ] * [http://www.peakware.com/peaks.html?pk=132 Kangchenjunga na peakware.com ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220064113/http://www.peakware.com/peaks.html?pk=132 |date=2009-02-20 }} * [http://www.hindu.com/mag/2005/02/20/stories/2005022000500200.htm Članak o Joe Brownu i Georgeu Bandu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050306032046/http://www.hindu.com/mag/2005/02/20/stories/2005022000500200.htm |date=2005-03-06 }} {{Planine više od 8000 m}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Planine u Indiji]] [[Kategorija:Planine u Nepalu]] [[Kategorija:Svete planine]] [[Kategorija:Vrhovi preko 8.000 m.]] ey8aj68f8nx8uidvztq73viviiibvzq Korisnik:Duma/Doprinosi 2 114847 42590094 42589471 2026-05-09T19:06:20Z Duma 16555 /* Načini ishrane */ 42590094 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] * [[Nematofagna gljiva]] {{div col end}} == Biljke == {{div col}} * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * [[Podrast]] * [[Biljni sok]] {{div col end}} == Životinje == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Rakun]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Terarij]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Knidosak]] * [[Unkenrefleks]] * [[Mikrofauna]] {{div col end}} == Ekologija == {{div col}} * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Megafauna]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Koraljni greben]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Meristika]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]] * [[Ekološko oslobađanje]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Vodni stres]] * [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]] * [[Raspoloživi vodni kapacitet]] {{div col end}} == Evolucija == {{div col}} * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Disgenika]] * [[Evolutivna zamka]] * [[Ekološka zamka]] * [[Perceptivna zamka]] * [[Evolutivna radijacija]] * [[Neadaptivna radijacija]] * [[Neekološka specijacija]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Život na Marsu]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Ludi naučnik]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Kinetotrof]] * [[Superokean]] * [[Suessov efekat]] * [[Lava planeta]] * [[Vinogradskijev stupac]] * [[Koraljni pijesak]] * [[Zvjezdani vjetar]] * [[Zvjezdana korona]] * [[Fotosintetski pigment]] * [[Mjehur zvjezdanog vjetra]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] * [[Lipofilna bakterija]] * [[Litofil]] * [[Metalotolerantni organizam]] * [[Osmofil]] * [[Psamofil]] {{div col end}} == Biološka pravila == {{div col}} {{div col end}} == Termoregulacija kod životinja == {{div col}} {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] * [[Placentofagija]] * [[Predacija jaja]] * [[Ljudožderna životinja]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' {{div col end}} 9jfgltwutb0koyk3cyu6yf6yqy6qjgd Konkordatska kriza 0 122881 42590157 42469610 2026-05-09T23:28:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590157 wikitext text/x-wiki '''Konkordatska kriza''' je naziv za političku krizu u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini Jugoslaviji]] koja je izbila [[1937.]] godine oko sklapanja [[konkordat]]a sa [[Vatikan]]om. U njoj je glavni akter bila [[Srpska pravoslavna crkva]], koja se žestoko protivila potpisivanju konkordata sa [[Rimokatolička crkva|Rimokatoličkom crkvom]]. == Potpisivanje Konkordata == Prvi nacrt ugovora između [[Rimokatolička crkva|Rimokatoličke crkve]] i [[Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca|Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca]] sastavljen je [[1922]]. godine. Pregovori oko konačnog teksta nastavljeni su [[1933]], a završeni su [[1935]]. godine u [[Rim]]u, kada su u ime države [[Vatikan]] i Kraljevine Jugoslavije konačan tekst Konkordata potpisali [[kardinal]] Euđenio Pačeli (potonji [[papa Pije XII]]) i ministar pravde Kraljevine [[Ljudevit Auer]]. Po ugovoru Rimokatolička crkva dobijala je znatna prava na polju obrazovanja, socijalnih, javnih i humanitarnih delatnosti.<ref name="Pilipović">{{Cite web |title=Radovan Pilipović, Prekodrinski Srbi i konkordatska kriza |url=http://www.pravoslavlje.org.yu/broj/990/tekst/prekodrinski-srbi-i-konkordatska-kriza/ |access-date=2011-08-25 |archivedate=2008-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081011112019/http://www.pravoslavlje.org.yu/broj/990/tekst/prekodrinski-srbi-i-konkordatska-kriza/ |deadurl=yes }}</ref> O potpisivanju konkordata, Stojadinovićeva vlada i [[Vatikan]] izdali su svoja saopštenja. U saopštenju jugoslavenske vlade izneto je da će se konkordatom sprovesti „''Ustavom kod nas usvojena, ravnopravnost katolicizma sa ostalim priznatim konfesijama''.“ Posebno je navedeno da se Sveta Stolica obavezala da će poštovati jugoslovenske državne interese prilikom popunjavanja crkvenih položaja, naročito onih najvažnijih. Potpisivanje Konkordata prošlo je bez reakcije u jugoslovenskoj javnosti. Sa ratifikacijom od strane Narodne skupštine se odugovlačilo. Konkordat je čekao na ratifikaciju u parlamentu narednih dve godine. == Rasplamsavanje krize == Kada je Namesništvo početkom novembra [[1936]]. izdalo ukaz kojim je ovlastilo predsednika Vlade da Konkordat uputi Narodnoj skupštini, reagovao je [[Arhijerejski sabor]]. Početkom decembra vladi je upućen memorandum sa porukom da [[Srpska pravoslavna crkva]] ne može na takvu odluku da pristane. Od proleća [[1937.]] sveštenstvo i opozicija su razvili tako žestoku kampanju protiv Konkordata, da se stvorila sveopšta [[psihoza]] smrtne opasnosti za srpsko pravoslavlje. [[Patrijarh Varnava]] je tvrdio da se "''konkordatom ugrožavaju načela državnog [[suverenitet]]a, jer se iznad državne volje stavlja volja [[Rimska kurija|Rimske kurije]], koja je konkordatom mogla čitav niz pravnih pitanja u državi rešavati propisima kanonskog prava Rimokatoličke crkve''".<ref name="Žutić"/> Sa svih strana, iz svih parohija Srpske crkve u prvoj polovini [[1937]]. godine slati su telegrami podrške Patrijarhu Varnavi. Rezolucija Eparhije gornjokarlovačke dobro pokazuje kakve su argumente koristili protivnici Konkordata: {{izdvojeni citat|„Predloženim Konkordatom, koji je iznesen na ustavno rješavanje pred Narodno pretstavništvo, vrijeđa se na grub način načelo ravnopravnosti na štetu Srpske pravoslavne crkve i ostalih vjeroispovijesti. Rimokatoličkoj crkvi u Kraljevini Jugoslaviji priznaju se tim predlogom konkordata mnogo veće privilegije i ovlaštenja u odnosu prema državnoj vlasti nego Srpskoj pravoslavnoj crkvi i ostalim vjeroispovijestima... postavlja se tim predlogom konkordata Srpska pravoslavna Crkva u podređen položaj prema rimokatoličkoj crkvi...“<ref name="Pilipović"/>|Rezolucija Eparhije gornjokarlovačke SPC}} SPC je tvrdila da će Jugoslavija postati podređen organ Rimske crkve, jezuitsko-fašistička kolonija, uz pomoć "bankarsko-klerikalnog" režima M. Stojadinovića.<ref name="Žutić">{{Cite web |url=http://govori.tripod.com/nikola_zutic.htm |title=Nikola Žutić: Srpsko pravoslavlje i Anglikanska crkva |access-date=2011-09-20 |archive-date=2015-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150522034721/http://govori.tripod.com/nikola_zutic.htm |url-status=dead }}</ref> Strahovi i glasine su išli dotle da se u pismu [[Srpska pravoslavna crkvena opština|crkvene opštine]] u Karlovcu predsedniku vlade Stojadinoviću od 12. februara 1937. tvrdi da bi primanjem konkordata mnogi pravoslavni Srbi bili "izloženi [[progoni]]ma": {{izdvojeni citat|„Prema saznanjima ove općine tim bi Konkordatom, protivno načelima državnog ustava jedna vjerska zajednica imala dobiti veća prava i nadmoć nad ostalima, naročito nad Svetosavskom crkvom. ... primanjem ovakvoga konkordata bilo bi mnogo naših ljudi u ovim krajevima izloženo progonima i teškim ličnim i porodničnim potresima.“<ref name="Pilipović"/>|Pismo crkvene opštine u Karlovcu predsedniku vlade Milanu Stojadinoviću}} Predsednik vlade [[Milan Stojadinović]] je pokušavao da parira kampanji koja se zahuktavala. Pred [[Sveti arhijerejski sinod|Svetim arhijerejskim sinodom]] u Patrijaršiji izneo je sve razloge kojima su njegovi prethodnici bili rukovođeni u pitanju Konkordata. Navodeći da je Konkordat delo [[Aleksandar I. Karađorđević|kralja Aleksandra]], i da Namesništvo želi njegovu ratifikaciju, on je napominjao da je i [[Nikola Pašić]] zaključio [[Konkordat]] kako bi pridobio [[Vatikan]] za ideju o ujedinjenju Južnih Slovena. Gledajući kako se oko Srpske crkve skupljaju svi protivnici režima, i oni koji su nisu imali pojma šta sadrži Konkordat, i oni koji nisu bili vernici, Stojadinović je pitanje Konkordata shvatio kao pitanje ugleda vlade. Spletom okolnosti, kako je narastala konkordatska kriza, stanje zdravlja [[patrijarh Varnava|patrijarha Varnave]] se pogoršavalo. == "Krvava Litija" == Za [[19. jul]] [[1937.]] godine, kada je bila zakazana sednica Skupštine o Konkordatu, bila je zakazana i molitvena litija za ozdravljenje obolelog Patrijarha. Policija je zabranila skup. Litija je trebalo da krene od Saborne crkve u Beogradu do hrama Svetog Save. Zamišljena "kao velika manifetsacija u borbi protiv Konkordata", litija je krenula u Knez Mihailovu ulicu. U Knez Mihalovoj nastala je tuča i hrvanje građana sa policajcima i žandarmima. Intervenicija policije je bila brutalna, ali su povrede učesnika litije preuveličavane.<ref>[http://srpska-pravoslavna-crkva.blogspot.com/2010/07/krvava-litija.html Krvava litija]</ref> Narodne demonstracije se odvijaju i širom Srbije, u Crnoj Gori, Bosni i Krajini.<ref name="Žutić"/> Politička borba, oko Konkordata se nastavila. Knezu Pavlu je upućen memorandum Svetog sinoda "u kome se tražilo da odmah Kraljevska vlada dr Milana Sojadinovića podnese ostavku i da se Konkordat skine sa dnevnog reda. Stojadinović nije hteo da odustane od ratifikacije Konkordata. == Ratifikacija u Skupštini == Uveče, [[23. jul]]a [[1937.]] godine, Konkordat je u Narodnoj skupštini izglasan sa 166 glasova, uz 129 protiv. Nedugo nakon toga, umro je i [[Patrijarh srpski Varnava]].<ref name="Pilipović"/> U jednom trenutku pronet je glas da je otrovan. Svim članovima vlade, osim ministra vojnog generala Marića, bilo je zabranjeno da prisustvuju sahrani. U međuvremenu održava se vanredna sednica Arhijerejskog sabora kojom se naređuje zatvaranje svih hramova SPC i objavljuje da se crkva nalazi u stanju [[progoni hrišćana|gonjenja]]. Ova odluka trebalo je da se sprovede od [[26. jul]]a ali ipak nije sprovedena. == Eskomunikacija == Episkop [[Nikolaj Velimirović]] je svim srpskim poslanicima neposredno pred glasanje uputio pismo kojim preti primenom crkveno–kanonskih mera prema onima koji budu glasali za konkordat: "''Ja ću biti nesrećan, ako budem prinuđen da ove mere primenim na Vas i na dom Vaš. A ja ih moram primeniti u potpunosti''."<ref>[http://www.pescanik.info/content/view/62/88/ Slučaj: Konkordat]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Posle glasanja u Skupštini [[1. avgust]]a [[1937]]. godine, Sveti arhijerejski sinod jednoglasno je doneo odluku o ekskomunikaciji svih ministara i poslanika pravoslavne vere, koji su glasali za Konkordat, te su oni izopšteni iz crkve. Predsednik vlade Stojadinović je tražio da se ukine [[ekskomunikacija]]. Patrijarh je sahranjen tek [[3. avgust]]a [[1937]]. godine. == Odustajanje od konkordata == Na spoljnopolitičkom planu, Stojadinović je konkordatom hteo da potvrdi prijateljske veze sa [[Italija|Italijom]]. Ali, i italijanska vlada, brinući se da konkordatska kriza ne dovede do Stojadinovićevog pada, počela se hladiti prema konkordatu. Posle Vladinog odustajanja od konkordata i Crkva je popustila u svom stavu prema eskomunikaciji. Mnogi demonstranti su kažnjavani sve do februara 1938, kada su vlasti izvršile [[abolicija|aboliciju]] optuženih.<ref name="Žutić"/> U februaru [[1938.]] godine za novog patrijarha izabran je [[Gavrilo Dožić]]. == Suvremena tumačenja == Britanski povjesničar [[Noel Malcolm]] komentira ovu krizu na sledeći način: :Najveća rušilacka snaga u jugoslavenskoj politici tih godina bijaše srpski nacionalizam: Srbi su, podjarivani Pravoslavnom crkvom, žestokim demonstracijama uspjeli spriječiti sklapanje "konkordata" između Jugoslavije i Vatikana 1937. godine.<ref name="Malcolm">[https://web.archive.org/web/20180303105624/https://www.pdf-archive.com/2016/06/30/bosna-kratka-povijest-noel-malcolm/bosna-kratka-povijest-noel-malcolm.pdf Povijest Bosne - Noel Malcolm]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Povezano == * [[Konkordat]] * [[Političko delovanje Srpske pravoslavne crkve]] == Vanjske veze == * [http://pogled.50megs.com/Index/Nauka/Istorija/Konkordatska_Kriza_1.htm Konkordatska kriza u Kraljevini Jugoslaviji 1937. godine] (Pogled) * [http://pravoslavlje.spc.rs/broj/990/tekst/prekodrinski-srbi-i-konkordatska-kriza/print/lat Prekodrinski Srbi i konkordatska kriza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830050328/http://pravoslavlje.spc.rs/broj/990/tekst/prekodrinski-srbi-i-konkordatska-kriza/print/lat |date=2011-08-30 }} (pravoslavlje.spc.rs) * [http://www.cpi.hr/download/links/hr/7946.pdf Projekat konkordata Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i Svete Stolice]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (cpi.hr) * [http://srpska-pravoslavna-crkva.blogspot.com/2010/07/krvava-litija.html Krvava litija] (Ilustrovana istorija Srpske pravoslavne crkve) [[Kategorija:Kraljevina Jugoslavija]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] [[Kategorija:Istorija Srpske pravoslavne crkve]] [[Kategorija:Religija i politika]] tw7p63u8ycdzb12bcxg3dfe4ms5ikk0 Fever (album, Kylie Minogue) 0 128343 42590170 42586889 2026-05-10T00:18:30Z Hypuxylun 13561 42590170 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Fever}} {{Album | Name = Fever | Type = studio | Longtype = | Izvođač/ica = [[Kylie Minogue]] | image = | Veličina_slike = | Caption = | Datum = 1. oktobar 2001. | Snimanje = januar–august 2001. | Žanr = [[Dance-pop]], [[nu-disco]], [[synthpop]] | Trajanje = 45:38 | Jezik = | Izdavač = [[Parlophone]] | Producent = Steve Anderson, Rob Davis, Cathy Dennis, Greg Fitzgerald, Pascal Gabriel, Julian Gallagher, Tom Nichols, Mark Picchiotti, Richard Stannard, Paul Statham, TommyD | Recenzije = | Kompilovao = | Hronologija = [[Kylie Minogue]] | Album_prije = [[Light Years]] | Ime_albuma = Fever | Album_poslije = [[Body Language (album Kylie Minogue)|Body Language]] | godina0 = 2000. | godina = 2001. | godina2 = 2003. | Misc = {{Singlovi | Ime Albuma = Fever | Type = studio | Singl 1 = [[Can't Get You Out of My Head]] | Singl 1 date = 8. septembar 2001. | Singl 2 = [[In Your Eyes]] | Singl 2 date = 21. januar 2002. | Singl 3 = [[Love at First Sight]] | Singl 3 date = 3. juni 2002. | Singl 4 = [[Come into My World]] | Singl 4 date = 4. novembar 2002. }} }} '''''Fever''''' je osmi studijski album australijske pjevačice [[Kylie Minogue]], objavljen 1. oktobra 2001. godine za izdavačku kuću [[Parlophone]]. Minogue je sarađivala sa tekstopiscima i producentima kao što su Cathy Dennis, Rob Davis, Richard Stannard, Julian Gallagher, Tom Nichols, Pascal Gabriel i drugi kako bi stvorili album sa [[disco]] i [[europop]] uticajima [[dance-pop]]a i [[nu-disco]]. Ostali muzički uticaji na albumu kreću se od [[synthpop]]a do elektronske muzike. ''Fever'' je po objavljivanju bio dobro prihvaćen od strane kritičara, od kojih su mnogi hvalili njegovu produkciju i komercijalnu privlačnost. Tokom godina, album je dobio široka kritička priznanja i retrospektivno je proglašen za najbolji album Minogueove karijere od strane publikacija kao što je ''[[New Musical Express|NME]]''. Globalni komercijalni uspjeh, album dostigao je prvo mjesto u Australiji, Austriji, Njemačkoj, Irskoj, Rusiji i Velikoj Britaniji. U Sjedinjenim Državama, album je dostigao treće mjesto na listi [[Billboard 200]], postavši Minogueov najprodavaniji album u zemlji. Album je dobio platinasti sertifikat od strane [[Recording Industry Association of America]], sedam puta platinasti sertifikat od strane [[Australian Recording Industry Association]] i pet puta platinasti sertifikat od strane [[British Phonographic Industry]]. Sa albuma ''Fever'' objavljena su četiri singla. Prvi singl „[[Can't Get You Out of My Head]]“ dostigao je prvo mjesto na listama u 40 zemalja. Često prepoznata kao Minogueov prepoznatljivi znak, to je njen najprodavaniji singl sa pet milijona prodatih primjeraka širom sveta. „[[In Your Eyes]]“ i „[[Love at First Sight]]“ takođe su postali međunarodni hitovi, dok je „[[Come into My World]]“ donela Minogue njenu prvu nagradu [[Grammy]] u kategoriji „Najbolji Dance Snimak“ 2004. godine. Da bi dodatno promovisala album, Minogue je krenula na svoju sedmu koncertnu turneju pod nazivom [[KylieFever2002]]. == Muzika i tekst pjesama == ''Fever'' je prvenstveno [[dance-pop]] album sa istaknutim elementima [[disco]] muzike i [[europop]]a pod utjecajem 1970-ih.<ref name=albumreviewallmusic>{{cite web |last=True |first=Chris |title=Fever – Kylie Minogue |url=http://www.allmusic.com/album/fever-mw0000658212 |publisher=[[AllMusic]] |access-date=21. juli 2013 |language=na engleskom}}</ref><ref name=albumreviewnme /> [[BBC|BBC Music]] je napisao da album nije „čisti pop“, već ga karakterizira avanturističkiji zvuk orijentiran na ples.<ref name=albumreviewbbc>{{cite web|last=Hodges|first=Jacqueline|title=Kylie Minogue Fever Review|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/nvrg/|publisher=[[BBC|BBC Music]]|access-date=22. juli 2013|language=na engleskom}}</ref> ''[[New Musical Express|NME]]'' je identificirao „efekat filtrirane disco muzike“, opisan kao „onaj koji zvuči kao da ste zaronili pod vodu, a zatim ekstatično izronili po zrak“, radeći na raznim pjesmama na albumu.<ref name=albumreviewnme>{{cite web|last=Needham|first=Alex|title=Kylie Minogue : Fever|url=https://www.nme.com/reviews/5652|work=[[New Musical Express|NME]]|access-date=3. augusta 2013|date=12. septembar 2005|language=na engleskom}}</ref> ''Fever'' je vidio kao „ažuriranje“ disco muzike sa albuma ''[[Light Years]]''.<ref name=albumreviewnme /> Nadalje, ''[[Stereogum]]'' je retrospektivno klasificirao album kao nu-disco album.<ref name="turner">{{cite web |last=Turner-Williams |first=Jaelani |title=''Fever'' Turns 20 |url= https://www.stereogum.com/2162104/kylie-minogue-fever-turns-20/reviews/the-anniversary/ |work=[[Stereogum]] |date=1. oktobar 2021 |access-date=27. decembra 2021 |language=na engleskom}}</ref> Pjesme poput uvodne „More More More“ i posljednje „Burning Up“ primjeri su produkcije albuma pod utjecajem disco muzike. Prva je brza pjesma sa jakom bas linijom,<ref name=albumreviewbbc /> dok je druga opisana kao spora disco pjesma.<ref name=albumreviewallmusic/> Elementi tinejdžerskog popa prisutni su u pjesmama poput „[[Love at First Sight]]“, koja počinje uvodom na električnom klaviru,<ref name=albumreviewpopmatters>{{cite web |last=Thompson |first=Jason |title=Kylie Minogue: Fever |url=https://www.popmatters.com/minoguekylie-fever-2496003895.html |work=[[PopMatters]] |access-date=22. juli 2013 |date=25. februar 2002 |language=na engleskom}}</ref> i „agresivnoj“ pjesmi „Give It to Me“.<ref name=albumreviewallmusic /><ref name=albumreviewpitchfork>{{cite web|last=Leone|first=Dominique|title=Kylie Minogue: Fever|url=http://pitchfork.com/reviews/albums/5313-fever/|work=[[Pitchfork Media]]|access-date=22. juli 2013|date=21. mart 2002|language=na engleskom}}</ref><ref name=albuminfobillboard>{{cite web|title=Fever|url=http://www.billboard.com/articles/news/76716/fever|work=[[Billboard]]|language=na engleskom}}</ref> Glavni singl „[[Can't Get You Out of My Head]]“ je „robotska“ dance i disco pjesma srednjeg tempa.<ref name=albumreviewallmusic /><ref name=cantgetyououtofmyheadtheguardian>{{cite web|last=Dorian|first=Lynskey|title=The best No 1 records: Kylie Minogue – Can't Get You Out of My Head|url=https://www.theguardian.com/music/2012/may/31/kylie-minogue-cant-get-you-out-of-my-head|work=[[The Guardian]]|access-date=22. juli 2013|date=21. maj 2012|language=na engleskom}}</ref> Mnogi kritičari su smatrali da su razne pjesme na albumu, posebno „[[Come into My World]]“, slične pjesmi „Can't Get You Out of My Head“.<ref name=albumreviewnme /><ref name=albumreviewew>{{cite web|last=Farber|first=Jim|title=Fever|url=https://ew.com/article/2002/03/01/fever/|work=[[Entertainment Weekly]]|access-date=3. augusta 2013|date=1. mart 2002|language=na engleskom}}</ref> Naslovne pjesme „Fever“ i „Dancefloor“ crpe utjecaje iz [[synthpop]]a i klupske muzike.<ref name=albumreviewbbc /><ref name=albumreviewpopmatters/><ref name=albumreviewpitchfork /> „[[In Your Eyes]]“ sadrži naznake disco i [[techno]] muzike.<ref name=albuminfobillboard /> Manji uticaji [[ambijentalna muzika|ambijentalne muzike]] javljaju se u „atmosferskoj“ pjesmi „Fragile“.<ref name=albumreviewpopmatters/> Minoguein vokalni izgovor se kreće od „senzualnog“ u „More More More“ do „slatkog“ u „Your Love“. Potonja pjesma sadrži instrumentaciju akustične gitare.<ref name=albumreviewbbc /> ''[[PopMatters]]'' je komentirao da Minogue „zna kako se izraziti kroz neodoljive melodije i zavodljive emocije“,<ref name=albumreviewpopmatters/> Za razliku od Minogueinih prethodnih studijskih radova, ''Fever'' ne sadrži [[balada|balade]].<ref name=albumreviewallmusic /> Tekst pjesme albuma ''Fever'' se uglavnom fokusira na teme ljubavi i uživanja.<ref name=albumreviewpopmatters/> U pjesmi „Love at First Sight“, Minogue opisuje kako se zaljubila u svog partnera na „prvi pogled“ i kako je to dovelo do dobrih stvari koje su joj se dešavale.<ref name=albumreviewpopmatters/> „Can't Get You Out of My Head“ je nazvana „misterijom“ jer pjevačica nikada ne pominje ko je njen objekat želje u pjesmi.<ref name=cantgetyououtofmyheadtheguardian /> ''[[The Guardian]]'' je sugerisao da Minogue naziva svoju opsesiju ili „partnerom, izbegavajućim avanturom za jednu noć ili nekim ko ne zna da postoji“.<ref name=cantgetyououtofmyheadtheguardian /> Produkcija pjesme „Give It to Me“ je u suprotnosti sa njenim tekstom, gdje Minogue poziva svog partnera da „uspori“, ali ritam „ide u suprotnom smjeru i govori vašem telu da ga malo više pogura na plesnom podijumu“.<ref name=albumreviewpopmatters/> Tekst pjesme „Fragile“ je jednostavan i direktno usmjeren na „srce slušaoca“.<ref name=albumreviewpopmatters/> „Come into My World“ je „molba za ljubav“ dok Minogue poziva svog partnera u svoj život.<ref name=albumreviewpopmatters/> „Dancefloor“ se fokusira na pitanja poput suočavanja sa krajem veze, pri čemu Minogue slavi raskid tako što se „prepušta muzici“.<ref name=albumreviewpopmatters/> == Umjetničko delo i objavljivanje == Na omotu albuma, Minogue drži mikrofon, obučena u bijeli triko i u bijelim cipelama. Za američku verziju albuma objavljen je novi omot i prikazuje krupni plan Minogue kako grize narukvicu. Američka verzija omota je takođe poslužila kao jedan od dva omota za drugi singl sa albuma „In Your Eyes“.<ref name=inyoureyesallmusic>{{cite web |title=Kylie Minogue – In Your Eyes |url=http://www.allmusic.com/album/in-your-eyes-mw0001252610 |publisher=[[AllMusic]] |access-date=29. juli 2014 |language=na engleskom}}</ref> Omot specijalnog izdanja je slična međunarodnoj verziji, ali Minogue nosi plavi kostim. Album ''Fever'' je objavila izdavačka kuća [[Parlophone]] 1. oktobra 2001. godine u Australiji, Velikoj Britaniji i drugim evropskim zemljama. U Sjedinjenim Državama, album je objavila izdavačka kuća [[Capitol Records]] 26. februara 2002. godine i bio je prvi album Minogueove objavljen u toj zemlji od njenog drugog studijskog albuma. Tako se Minogue vratila u SAD nakon skoro 13 godina neaktivnosti u zemlji. Specijalno izdanje albuma, koje je sadržalo ranije neobjavljenu pjesmu pod nazivom „Whenever You Feel Like It“, objavljeno je 19. novembra 2002. godine. == Promocija == Minogue je pokrenula koncertnu turneju [[KylieFever2002]] kako bi promovisala album. Turneja je bila podijeljena u sedam činova, a pjesme sa albuma koje su se našle na listi izvođenja bile su „Can't Get You Out of My Head“, „Come into My World“, „Fever“, „In Your Eyes“, „Love at First Sight“ i „Burning Up“. Za nastupe, Minogue je nosila usku odeću i često je viđana u blistavom srebrnom bikiniju i suknji, zajedno sa srebrnim čizmama. Odevne kombinacije je dizajnirala italijanska luksuzna modna kuća [[Dolce & Gabbana]], a Minogue je tokom turneje promenila ukupno osam kostima. Nastupi koji su se održali u [[Manchester Arena|Manchester Areni]] u Engleskoj snimljeni su za uključivanje u DVD koncertne turneje pod nazivom ''[[KylieFever2002: Live in Manchester]]'', koji je objavljen 18. novembra 2002. godine.<ref name=tourign>{{cite web |last=Conrad |first=Jeremy |title=Kylie – Fever 2002 – Live in Manchester |url=http://www.ign.com/articles/2002/12/11/kylie-fever-2002-live-in-manchester |publisher=IGN |access-date=2. augusta 2013 |date=11. decembar 2002 |languages=na engleskom}}</ref> == Singlovi == „[[Can't Get You Out of My Head]]“ je objavljena kao prvi singl sa albuma 8. septembra 2001. godine. Pjesma je naišla na dobar prijem kod muzičkih kritičara, od kojih su mnogi pohvalili njenu atmosferu i plesnu sposobnost. Komercijalno, singl je postigao ogroman uspjeh i dostigao je prvo mjesto u Australiji<ref name=cantgetyououtofmyheadaustralianchart>{{cite web |title=Kylie Minogue – Can't Get You Out of My Head (Song) |url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Can%27t+Get+You+Out+Of+My+Head&cat=s |publisher=Australian Charts. Hung Medien |access-date=22. juli 2013 |language=na engleskom}}</ref> i na listama svih evropskih zemalja osim Finske. Pjesma je objavljena u Sjedinjenim Državama 18. februara 2002. godine i uspjela je da dostigne sedmo mjesto na listi [[Billboard Hot 100]].<ref name=kyliebillboardhot100>{{cite web |title=Kylie Minogue – Chart History |url=https://www.billboard.com/artist/kylie-minogue/chart-history/hot-100 |work=[[Billboard]] |access-date=31. juli 2013 |language=na engleskom}}</ref> Tri puta je dobila platinasti sertifikat u Australiji za isporuku od 210&nbsp;000 primjeraka, platinasti u Velikoj Britaniji za isporuku od 600&nbsp;000 primjeraka i zlatni u SAD za isporuku od 500&nbsp;000 primjeraka. „[[In Your Eyes]]“ je objavljena kao drugi singl sa albuma 21. januara 2002. godine, ali je u Evropi objavljivanje odloženo za 18. februar zbog uspjeha pjesme „Can't Get You Out of My Head“. Dobila je generalno pozitivne kritike muzičkih kritičara i bila je hvaljena zbog uticaja [[House muzika|house]] muzike. Postala je drugi uzastopni singl sa albuma koji je dostigao prvo mjesto u Australiji.<ref name=inyoureyesaustralianchart>{{cite web |title=Kylie Minogue – In Your Eyes (Song) |url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=In+Your+Eyes&cat=s |publisher=Australian Charts. Hung Medien |access-date=22. juli 2013 |language=na engleskom}}</ref> Pjesma je takođe bila komercijalno uspješna na međunarodnom nivou, gdje je dostigla treće mjesto u Velikoj Britaniji,<ref name=inyoureyesukchart>{{cite web |title=2002 Top 40 Official UK Singles Archive |url=https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20020224/7501/ |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=2. augusta 2013 |language=na engleskom}}</ref> šesto mjesto u Irskoj, sedmo mjesto u Italiji i sedmo mjesto u Finskoj. Dobila je zlatni sertifikat u Australiji za prodaju od 35&nbsp;000 primjeraka i srebrni u Velikoj Britaniji za prodaju od 200&nbsp;000 primjeraka. „[[Love at First Sight]]“ je objavljena kao treći singl sa albuma 3. juna 2002. godine. Dobila je pozitivne kritike muzičkih kritičara, a mnogi su favorizovali njenu produkciju. Pjesma je bila komercijalni uspjeh, dostigavši treće mjesto u Australiji,<ref name=loveatfirstsightaustralianchart>{{cite web |title=Kylie Minogue – Love at First Sight (Song) |url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Love+At+First+Sight&cat=s |publisher=Australian Charts. Hung Medien |access-date=22. juli 2013 |language=na engleskom}}</ref> drugo mjesto u Velikoj Britaniji,<ref name=loveatfirstsightukchart>{{cite web |title=2002 Top 40 Official UK Singles Archive |url=https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20020622/7501/ |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=2. augusta 2013 |language=na engleskom}}</ref> sedmo mjesto u Irskoj i šesto mjesto u Danskoj.<ref name=loveatfirstsightdanishchart>{{cite web |title=Kylie Minogue – In Your Eyes (Song) |url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Love+At+First+Sight&cat=s |publisher=Danish Charts. Hung Medien |access-date=2. augusta 2013 |language=na danskom}}</ref> Pjesmu su remiksovali „Ruff and Jam”, a ova verzija je objavljena u Sjedinjenim Državama, gdje je uspjela da dostigne 23. mjesto na listi Billboard Hot 100.<ref name=kyliebillboardhot100/> Dobila je zlatni sertifikat u Australiji za prodaju od 35&nbsp;000 primjeraka i na Novom Zelandu za prodaju od 7&nbsp;500 primjeraka. „[[Come into My World]]“ je objavljena kao četvrti i posljednji singl sa albuma 4. novembra 2002. godine. Blago remiksovana, singl verzija je sadržala nove vokale u stihovima i refrenu. Izazvala je povoljne reakcije muzičkih kritičara, kojima se dopao njen lirski sadržaj. Komercijalno, singl je prošao prilično dobro, dostigavši četvrto mjesto u Australiji<ref name=comeintomyworldaustralianchart>{{cite web |title=Kylie Minogue – Come into My World (Song) |url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Come+Into+My+World&cat=s |publisher=Australian Charts. Hung Medien |access-date=23. juli 2013 |language=na engleskom}}</ref> i osmo mjesto u Velikoj Britaniji. U Sjedinjenim Državama, pjesma je dostigla 91. mjesto na listi Billboard Hot 100.<ref name=kyliebillboardhot100/> Dobila je zlatni sertifikat u Australiji za prodaju od 35&nbsp;000 primjeraka. == Kritički prijem == ''Fever'' je dobila povoljne kritike muzičkih kritičara. Na sajtu [[Metacritic]], koji dodjeljuje normalizovanu ocjenu od 100 recenzijama glavnih kritičara, ''Fever'' je dobila prosječnu ocjenu od 68 na osnovu 15 recenzija, što ukazuje na „generalno povoljne kritike“.<ref name=albummetacritic>{{cite web |title=Fever by Kylie Minogue Reviews and Tracks |url=http://www.metacritic.com/music/fever/kylie-minogue |publisher=[[Metacritic]]. CBS Interactive |access-date=3. augusta 2013 |language=na engleskom}}</ref> ''[[PopMatters]]'' je dao albumu izuzetno pozitivnu kritiku i pohvalio koncepciju i produkciju albuma, nazvavši ga „savršenim albumom prelepe dance muzike“ i tvrdeći da „vjerojatno neće biti boljeg albuma od ovog tokom cele godine“.<ref name=albumreviewpopmatters /> [[AllMusic]] je takođe dao pohvaljenu kritiku i uživao u jednostavnoj disco i dance-pop albuma, rekavši da „nema nijedne slabe pjesme, nijedne pogrešno umješane, sirupaste balade koja bi pokvarila ritam“.<ref name=albumreviewallmusic /> ''[[New Musical Express|NME]]'' je pozitivno ocjenio album i napomenuo da, iako albumu nedostaje dubina, on je „šuštav kao banja za stopala“ i da kroz album Minogue „pokazuje početnicima kako se to radi“.<ref name=albumreviewnme /> ''[[Pitchfork Media]]'' mu je dao povoljnu recenziju i pohvalio njegovu jednostavnu i „udobnu“ kompoziciju, nazivajući je „zrelim zvukom zrelog umjetnika“.<ref name=albumreviewpitchfork /> ''[[The Guardian]]'' je pohvalio komercijalnu prirodu albuma i nazvao ga „zrelim pop albumom samo po tome što je namijenjen noćne izlaske i opijanja, a ne školski disco“.<ref name=albumreviewguardian>{{cite web |last=Petridis |first=Alexis |title=You like it like this |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2001/sep/28/shopping.artsfeatures1 |work=[[The Guardian]] |access-date=3. augusta 2013 |date=28. septembar 2001 |language=na engleskom}}</ref> [[BBC|BBC Music]] je favorizovao konzistentnost albuma i pohvalio njegov komercijalni izgled, predviđajući da će se album „prodati u ogromnim tiražima“.<ref name=albumreviewbbc /> ''[[Slant Magazine]]'' je dao albumu negativnu recenziju, kritikujući Minogueove „bolno precizne“ vokale i monotoniju albuma.<ref name=albumreviewslant>{{cite web |last=Cinquemani |first=Sal |title=Kylie Minogue: Fever |url=http://www.slantmagazine.com/music/review/kylie-minogue-fever/130 |work=[[Slant Magazine]] |access-date=3. augusta 2013 |date=27. januar 2002 |language=na engleskom}}</ref> MusicOMH je uživao u zabavnoj prirodi albuma i rekao je da „ako želite nešto uz šta možete voziti, plesati, svirati na kućnoj žurci ili razveseljavati kolege, ''Fever'' je za vas“.<ref name=albumreviewmusicomh>{{cite web |last=Hubbard |first=Michael |title=Kylie Minogue – Fever |url=http://www.musicomh.com/reviews/albums/kylie-minogue-fever |publisher=MusicOMH |access-date=3. augusta 2013 |date=1. oktobar 2001 |language=na engleskom}}</ref> == Priznanja == ''Fever'' je takođe doneo Minogue brojna priznanja i nominacije. Na ceremoniji dodjele [[ARIA Music Awards]] nagrada 2002. godine, album je osvojio nagrade u kategorijama „Najbolje Pop Izdanje“ i „Najprodavaniji Album“, i dobio je nominaciju u kategoriji „Album Godine“.<ref name="ariawards">{{cite web |title=Winners by Year |url=http://www.ariaawards.com.au/history/year/2002 |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |access-date=4. augusta 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111211125021/http://www.ariaawards.com.au/history/year/2002 |archive-date=11. decembra 2011 |language=na engleskom}}</ref> Na istoj ceremoniji, pjesma „Can't Get You Out of My Head“ osvojila je nagrade u kategorijama „Singl Godine“ i „Najprodavaniji Singl“, a Minogue je osvojila nagradu u kategoriji „Izuzetno Dostignuće“. Na dodjeli [[Brit Awards]] nagrada 2002. godine, ''Fever'' je osvojila nagradu u kategoriji „Najbolji Međunarodni Album“, dok je Minogue bila nominovana u kategorijama „Najbolji Međunarodni Ženski Solo Izvođač“ i „Najbolji Pop Izvođač“, osvojivši prvu.<ref name="britawards">{{cite web |title=Brit Awards 2002: The winners |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1832486.stm |publisher=[[BBC|BBC News]] |access-date=4. augusta 2013 |date=20. februar 2002 |language=na engleskom}}</ref> Na ceremoniji dodjele [[MTV Europe Music Awards]] nagrada 2002. godine, album je nominovan u kategoriji „Najbolji Album“, dok je Minogue bila nominovana u kategorijama „Najbolji Ženski Izvođač“, „Najbolji Dance Izvođač“ i „Najbolji Pop Izvođač“, osvojivši posljednje dvije.<ref name="mtveuropeawardsbillboard">{{cite web |title=MTV Europe Music Awards 2002 Nominations |url=http://www.billboard.com/articles/news/74018/mtv-europe-music-awards-2002-nominations |work=[[Billboard]] |access-date=4. augusta 2013 |language=na engleskom}}</ref> Minogue je zaradila svoju prvu nominaciju za nagradu [[Grammy]] kada je pjesma „Love at First Sight“ nominovana u kategoriji „Najbolji Dance Snimak“ na dodjeli nagrada 2003. godine. Na kraju je osvojila nagradu Grammy kada je „Come into My World“ bila nominovana u istoj kategoriji na dodjeli nagrada 2004. godine. == Komercijalni učinak == U Minogueinoj rodnoj Australiji, ''Fever'' je dostigao prvo mjesto na australijskoj listi albuma u nedjelji od 21. oktobra 2001. godine i proveo je ukupno pet nedjelja na toj poziciji.<ref name=australianchart>{{cite web |title=Kylie Minogue- Fever (Album) |url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Fever&cat=a |publisher=Australian Charts. Hung Medien |access-date=31. juli 2013 |language=na engleskom}}</ref> U ovoj zemlji, ''Fever'' je sedam puta dobio platinasti sertifikat za isporuku od 490&nbsp;000 primjeraka od strane [[Australian Recording Industry Association]]. Uspjeh albuma u Australiji bio je takav da je uvršten na listu najprodavanijih albuma u zemlji, dostigavši peto mjesto krajem 2001. godine i četvrto mjesto krajem 2002. godine. U Velikoj Britaniji, ''Fever'' je dostigao prvo mjesto na britanskoj listi albuma u nedjelji od 13. oktobra 2001. godine sa prodajom od 139&nbsp;000 primjeraka. Album je proveo ukupno dvije nedjelje na toj poziciji i 20 nedjelja na Top 10.<ref name=ukchartentry>{{cite web |title=2001 Top 40 Official UK Albums Archive |url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20011007/7502/ |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=3. augusta 2013 |date=13. okctobar 2001 |language=na engleskom}}</ref><ref name=ukartistchartkylie>{{cite web |title=Kylie Minogue |url=http://www.officialcharts.com/artist/_/kylie%20minogue/ |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=3. augusta 2013 |language=na engleskom}}</ref> U ovoj zemlji, album je pet puta dobio platinasti sertifikat od strane [[British Phonographic Industry]] za isporuku od 1,5 miliona primjeraka. Album je postigao sličan uspjeh u drugim zemljama. U Austriji je album dostigao prvo mjesto na austrijskoj listi albuma i proveo je ukupno 29 nedjelja na listi. Na ovoj teritoriji, dobio je platinasti sertifikat za prodaju od 15&nbsp;000 primjeraka od strane [[International Federation of the Phonographic Industry]]. U Danskoj je album dostigao četvrto mjesto na danskoj listi albuma i proveo jednu nedjelju na ovoj poziciji. U ovoj zemlji, dobio je zlatni sertifikat od strane International Federation of the Phonographic Industry. U Francuskoj je album dostigao 21. mjesto na francuskoj listi albuma, provevši ukupno tri nedjelje na ovoj poziciji i dobivši platinasti sertifikat za prodaju od 100&nbsp;000 primjeraka. U Njemačkoj je album dostigao prvo mjesto na njemačkoj listi albuma dvije nedjelje i dobio je platinasti sertifikat za isporuku od 200&nbsp;000 primjeraka. U Irskoj je album dostigao prvo mjesto na irskoj listi albuma, provevši na toj poziciji ukupno nedjelju dana. Na Novom Zelandu je album dostigao treće mjesto na novozelandskoj listi albuma, provevši ukupno jednu nedjelju na ovoj poziciji. U ovoj zemlji, album je dva puta dobio platinasti sertifikat od strane [[Recording Industry Association of New Zealand]] za prodaju od 30&nbsp;000 primjeraka. U Švajcarskoj je album dostigao treće mjesto na švajcarskoj listi albuma, provevši ukupno jednu nedjelju na toj poziciji. U ovoj zemlji, album je dva puta dobio platinasti sertifikat od strane International Federation of the Phonographic Industry za prodaju od 40&nbsp;000 primjeraka. U Sjedinjenim Državama, album je prodan u 115&nbsp;000 primjeraka u prvom nedjelji i dostigao treće mjesto na listi [[Billboard 200]], postavši Minoguein najviše rangirani album u zemlji do sada. U ovoj zemlji, album je dobio platinasti sertifikat od strane [[Recording Industry Association of America]] za isporuku od milion primjeraka. U Kanadi je album dostigao deseto mjesto na kanadskoj listi albuma i proveo je ukupno dvije nedjelje na ovoj poziciji. U ovoj zemlji, album je dva puta dobio platinasti sertifikat za isporuku od 200&nbsp;000 primjeraka. ''Fever'' je prodan u više od šest miliona primjeraka diljem svijeta, postavši Minoguein najprodavaniji album. == Popis pjesama == {{Popis pjesama | collapsed = | naslov = | extra_stupac = Producent(i) | autor_pjesme = da | skladba1 = More More More | napomena1 = | autor1 = TommyD, Liz Winstanley | extra1 = TommyD | trajanje1 = 4:40 | skladba2 = [[Love at First Sight]] | napomena2 = | autor2 = Kylie Minogue, Richard Stannard, Julian Gallagher, Ash Howes, Martin Harrington | extra2 = Stannard, Gallagher | trajanje2 = 3:57 | skladba3 = [[Can't Get You Out of My Head]] | napomena3 = | autor3 = Cathy Dennis, Rob Davis | extra3 = Dennis, Davis | trajanje3 = 3:49 | skladba4 = Fever | napomena4 = | autor4 = Greg Fitzgerald, Tom Nichols | extra4 = Fitzgerald | trajanje4 = 3:30 | skladba5 = Give It to Me | napomena5 = | autor5 = Minogue, Picchiotti, Anderson | extra5 = Picchiotti | trajanje5 = 2:48 | skladba6 = Fragile | napomena6 = | autor6 = Davis | extra6 = Davis | trajanje6 = 3:44 | skladba7 = [[Come into My World]] | napomena7 = | autor7 = Dennis, Davis | extra7 = Dennis, Davis | trajanje7 = 4:30 | skladba8 = [[In Your Eyes]] | napomena8 = | autor8 = Minogue, Stannard, Gallagher, Howes | extra8 = Stannard, Gallagher | trajanje8 = 3:18 | skladba9 = Dancefloor | napomena9 = | autor9 = Anderson, Dennis | extra9 = Anderson | trajanje9 = 3:24 | skladba10 = Love Affair | napomena10 = | autor10 = Minogue, Stannard, Gallagher | extra10 = Stannard, Gallagher | trajanje10 = 3:47 | skladba11 = Your Love | napomena11 = | autor11 = Minogue, Pascal Gabriel, Paul Statham | extra11 = Gabriel, Statham | trajanje11 = 3:47 | skladba12 = Burning Up | napomena12 = | autor12 = Greg Fitzgerald, Tom Nichols | extra12 = Fitzgerald, Nichols | trajanje12 = 3:59 }} {{Popis pjesama | collapsed = | naslov = Australijsko standardno izdanje | extra_stupac = Producent(i) | autor_pjesme = da | skladba13 = Tightrope | autor13 = Minogue, Gabriel, Statham | extra13 = Gabriel, Statham | trajanje13 = 4:27 }} {{Popis pjesama | collapsed = | naslov = Američke bonus pjesme ograničenog izdanja | extra_stupac = Producent(i) | autor_pjesme = da | skladba13 = Boy | autor13 = Minogue, Stannard, Gallagher | extra13 = Stannard, Gallagher | trajanje13 = 3:47 | skladba14 = Butterfly | autor14 = Minogue, Anderson | extra14 = Picchiotti | trajanje14 = 4:09 }} {{Popis pjesama | collapsed = | naslov = Japansko izdanje | extra_stupac = Producent(i) | autor_pjesme = da | skladba12 = Good Like That | autor12 = Joe Belmaati, Mich Hansen, Kara DioGuardi | extra12 = Cutfather, Belmaati, DioGuardi | trajanje12 = 3:33 | skladba13 = Baby | autor13 = Winstanley, Bottolf Lodemal, Lars Aass | extra13 = Winstanley, Lodemal, Aass | trajanje13 = 3:49 | skladba14 = Burning Up | autor14 = Fitzgerald, Nichols | extra14 = Fitzgerald, Nichols | trajanje14 = 3:59 }} == Top liste == {{col-begin}} {{col-2}} === Nedjeljne liste === {| class="wikitable sortable" !Top lista !Najviša<br/>pozicija |- |align="left"|Australija (ARIA)<ref>{{Cite web |url=https://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Fever&cat=a |title=Australiancharts.com – Kylie Minogue – Fever |publisher=Hung Medien |accessdate=31. juli 2013 |language=na engleskom}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |align="left"|Austrija (Ö3 Austria)<ref>{{Cite web |url=https://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Fever&cat=a |title=Austriancharts.at – Kylie Minogue – Fever |publisher=Hung Medien |accessdate=3. augusta 2013 |language=na njemečkom}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |align="left"|Belgija (Ultratop Flandrija)<ref>{{Cite web |url=https://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Fever&cat=a |title=Ultratop.be – Kylie Minogue – Fever |publisher=Hung Medien |accessdate=3. augusta 2013 |language=na holandskom}}</ref> | style="text-align:center;"|14 |- |align="left"|Belgija (Ultratop Valonija)<ref>{{Cite web |url=https://www.ultratop.be/fr/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Fever&cat=a |title=Ultratop.be – Kylie Minogue – Fever |publisher=Hung Medien |accessdate=3. augusta 2013 |language=na francuskom}}</ref> | style="text-align:center;"|12 |- |align="left"|Kanada (''[[Billboard (časopis)|Billboard]]'')<ref>{{Cite web |url=https://www.billboard.com/artist/Kylie-Minogue/chart-history/CNA |title=Kylie Minogue Chart History (Canadian Albums) |work=[[Billboard (časopis)|Billboard]] |accessdate=3. augusta 2013 |language=na engleskom}}</ref> | style="text-align:center;"|10 |- |align="left"|Danska (Tracklisten)<ref>{{Cite web |url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Fever&cat=a |title=Danishcharts.dk – Kylie Minogue – Fever |publisher=Hung Medien |accessdate=3. augusta 2013 |language=na danskom}}</ref> | style="text-align:center;"|4 |- |align="left"|Europa (European Top 100 Albums) | style="text-align:center;"|1 |- |align="left"|Finska (Suomen virallinen lista)<ref>{{Cite web |url=https://www.ifpi.fi/lista/artistit/kylie/albumi/fever |title=Kylie: Fever |publisher=Musiikkituottajat – IFPI Finland |accessdate=4. marta 2020 |language=na finskom}}</ref> | style="text-align:center;"|20 |- |align="left"|Francuska (SNEP)<ref>{{Cite web |url=https://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Fever&cat=a |title=Lescharts.com – Kylie Minogue – Fever |publisher=Hung Medien |accessdate=3. augusta 2013 |language=na francuskom}}</ref> | style="text-align:center;"|21 |- |align="left"|Grčka (IFPI) | style="text-align:center;"|1 |- |align="left"|Irska (IRMA)<ref>{{Cite web |url=http://www.irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Kylie+Minogue |title=Irish-charts.com – Discography Kylie Minogue |publisher=Hung Medien |accessdate=4. marta 2020 |language=na engleskom}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |align="left"|Italija (FIMI)<ref>{{Cite web |url=https://italiancharts.com/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Fever&cat=a |title=Italiancharts.com – Discography Kylie Minogue |publisher=Hung Medien |accessdate=4. marta 2020 |language=na engleskom}}</ref> | style="text-align:center;"|6 |- |align="left"|Japan (Oricon)<ref>{{Cite web |url=http://www.oricon.co.jp/prof/artist/53811/ranking/cd_album/ |title=カイリー・ミノーグのアルバム売り上げランキング |publisher=Oricon |accessdate=18. februara 2013 |language=na japanskom}}</ref> | style="text-align:center;"|17 |- |align="left"|Mađarska (MAHASZ)<ref>{{Cite web |url=https://slagerlistak.hu/album-top-40-slagerlista/2002/4 |title=Album Top 40 slágerlista – 2002. 4. hét |publisher=MAHASZ |accessdate=3. augusta 2013 |language=na mađarskom}}</ref> |align="center"|8 |- |align="left"|Nizozemska (Album Top 100)<ref>{{Cite web |url=https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Fever&cat=a |title=Dutchcharts.nl – Kylie Minogue – Fever |publisher=Hung Medien |accessdate=3. augusta 2013 |language=na holandskom}}</ref> | style="text-align:center;"|7 |- |align="left"|Njemačka (Offizielle Top 100)<ref>{{Cite web |url=https://www.offiziellecharts.de/album-details-3829 |title=Offiziellecharts.de – Kylie Minogue – Fever |publisher=GfK Entertainment charts |accessdate=4. marta 2020 |language=na njemečkom}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |align="left"|Novi Zeland ([[Recorded Music NZ|RMNZ]])<ref>{{Cite web |url=https://charts.nz/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Fever&cat=a |title=Charts.nz – Kylie Minogue – Fever |publisher=Hung Medien |accessdate=3. augusta 2013 |language=na engleskom}}</ref> | style="text-align:center;"|3 |- |align="left"|Norveška (VG-lista)<ref>{{Cite web |url=https://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Fever&cat=a |title=Norwegiancharts.com – Kylie Minogue – Fever |publisher=Hung Medien |accessdate=3. augusta 2013 |language=na engleskom}}</ref> | style="text-align:center;"|4 |- |align="left"|Poljska (ZPAV)<ref>{{Cite web |url=http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=62&lang=en |title=Oficjalna lista sprzedaży :: OLiS - Official Retail Sales Chart |publisher=ZPAV |accessdate=18. februara 2013 |language=na poljskom}}</ref> | style="text-align:center;"|12 |- |align="left"|Španjolska (PROMUSICAE) | style="text-align:center;"|9 |- |align="left"|Švajcarska (Schweizer Hitparade)<ref>{{Cite web |url=http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Fever&cat=a |title=Swisscharts.com – Kylie Minogue – Fever |publisher=Schweizer Hitparade |accessdate=18. februara 2013 |language=na engleskom}}</ref> | style="text-align:center;"|3 |- |align="left"|Švedska (Sverigetopplistan)<ref>{{Cite web |url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Fever&cat=a |title=Swedishcharts.com – Kylie Minogue – Fever |publisher=Sverigetopplistan |accessdate=18. februara 2013 |language=na engleskom}}</ref> | style="text-align:center;"|10 |- |align="left"|Velika Britanija (OCC)<ref>{{Cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20011007/7502/ |title=Official Albums Chart on 7/10/2001 – Top 100 |publisher=[[Official Charts Company]] |accessdate=18. februara 2013 |language=na engleskom}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |align="left"|SAD ([[Billboard 200]])<ref>{{Cite web |url=https://www.billboard.com/artist/Kylie-Minogue/chart-history/TLP |title=Kylie Minogue Chart History (Billboard 200) |work=[[Billboard (časopis)|Billboard]] |accessdate=23. februara 2013 |language=na engleskom}}</ref> | style="text-align:center;"|3 |- |} {{col-2}} === Kraju godine liste === {|class="wikitable sortable" |- !Top lista (2001) !Najviša<br/>pozicija |- |Australija (ARIA Charts)<ref>{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2001.htm |title=ARIA Charts – End Of Year Charts – Top 100 Albums 2001 |publisher=Australian Recording Industry Association |accessdate=11. januar 2011 |language=na engleskom}}</ref> |align="center"|5 |- |Austrija (Ö3 Austria)<ref>{{cite web |url=http://www.austriancharts.at/2001_album.asp |title=Jahreshitparade 2001 |publisher=International Federation of the Phonographic Industry. Hung Medien |accessdate=19. februar 2011 |language=na njemačkom}}</ref> |align="center"|24 |- |Švajcarska (Schweizer Hitparade) |align="center"|18 |- |Švedska (Sverigetopplistan) |align="center"|92 |- |Velika Britanija (OCC)<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/end-of-year-artist-albums-chart/20010107/37502/ |title=End of Year Album Chart Top 100 – 2001 |publisher=[[Official Charts Company]] |accessdate=5. juli 2016 |language=na engleskom}}</ref> |align="center"|10 |- !Top lista (2002) !Najviša<br/>pozicija |- |Australija (ARIA Charts)<ref>{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2002.htm |title=ARIA Charts – End Of Year Charts – Top 100 Albums 2002 |publisher=Australian Recording Industry Association |accessdate=11. januar 2011 |language=na engleskom}}</ref> |align="center"|4 |- |Belgija (Ultratop Flandrija)<ref>{{cite web |url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2002&cat=a |title=Jaaroverzichten 2002 |publisher=Ultratop (Flandrija). Hung Medien |accessdate=19. februar 2011 |language=na holandskom}}</ref> |align="center"|67 |- |Belgija (Ultratop Valonija)<ref>{{cite web |url=http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2002&cat=a |title=Rapports Annuels 2002 |publisher=Ultratop (Valonija). Hung Medien |accessdate=19. februar 2011 |language=na francuskom}}</ref> |align="center"|64 |- |Francuska (SNEP) |align="center"|55 |- |Novi Zeland (RMNZ) |align="center"|30 |- |SAD (Billboard 200) |align="center"|82 |- |Velika Britanija (OCC)<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/end-of-year-artist-albums-chart/20020106/37502/ |title=End of Year Album Chart Top 100 – 2002 |publisher=Official Charts Company |accessdate=5. juli 2016 |language=na engleskom}}</ref> |align="center"|15 |- !Top lista (2003) !Najviša<br/>pozicija |- |Australija (ARIA Charts)<ref>{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2003.htm |title=ARIA Charts – End Of Year Charts – Top 100 Albums 2003 |publisher=Australian Recording Industry Association |accessdate=11. januar 2011 |language=na engleskom}}</ref> |align="center"|57 |- |Velika Britanija (OCC) |align="center"|196 |} === Kraju decenije liste === {|class="wikitable sortable" |- !Top lista (2000–2009) !Najviša<br/>pozicija |- |Australija (ARIA Charts) |align="center"|13 |- |Velika Britanija (OCC) |align="center"|43 |} {{col-end}} == Prodaja i certifikacije == {|class="wikitable sortable" |- !Država !Certifikacija !Prodaja |- |align="left"|Argentina (CAPIF) |align="center"|Zlata |align="center"|20&nbsp;000 |- |align="left"|Australija (ARIA) |align="center"|7× Platina |align="center"|490&nbsp;000 |- |align="left"|Austrija (IFPI) |align="center"|Platina |align="center"|40&nbsp;000 |- |align="left"|Belgija (BEA) |align="center"|Zlata |align="center"|25&nbsp;000 |- |align="left"|Kanada (Music Canada) |align="center"|2× Platina |align="center"|200&nbsp;000 |- |align="left"|Danska (IFPI) |align="center"|Zlata |align="center"|25&nbsp;000 |- |align="left"|Francuska (SNEP) |align="center"|Platina |align="center"|300&nbsp;000 |- |align="left"|Grčka (IFPI) |align="center"|Zlata |align="center"|15&nbsp;000 |- |align="left"|Mađarska (MAHASZ) |align="center"|Platina |align="center"|20&nbsp;000 |- |align="left"|Nizozemska (NVPI) |align="center"|Zlata |align="center"|40&nbsp;000 |- |align="left"|Njemačka (BVMI) |align="center"|Platina |align="center"|300&nbsp;000 |- |align="left"|Novi Zeland (RMNZ) |align="center"|2× Platina |align="center"|30&nbsp;000 |- |align="left"|Poljska (ZPAV) |align="center"|Zlata |align="center"|50&nbsp;000 |- |align="left"|Rusija (NFPF) |align="center"|Dijamant |align="center"|60&nbsp;000 |- |align="left"|Španjolska (PROMUSICAE) |align="center"|Platina |align="center"|200&nbsp;000 |- |align="left"|Švajcarska (IFPI) |align="center"|2× Platina |align="center"|80&nbsp;000 |- |align="left"|Švedska (GLF) |align="center"|Platina |align="center"|80&nbsp;000 |- |align="left"|Velika Britanija (BPI) |align="center"|5× Platina |align="center"|1&nbsp;730&nbsp;000 |- |align="left"|SAD (RIAA) |align="center"|Platina |align="center"|1&nbsp;159&nbsp;000 |- |} == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == * [http://www.kylie.com Službena stranica Kylie Minogue] {{en icon}} {{Kylie Minogue}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi 2001.]] [[Kategorija:Albumi Kylie Minogue]] 8lmipytmgwp25ikhwafdtt5zxs3422d Kršćanska demokracija (Italija) 0 134009 42590206 42461044 2026-05-10T03:05:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590206 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politička stranka | zemlja = Italija | ime_srpskohrvatski = Kršćanska demokracija | ime_domaći = Democrazia Cristiana | logo = Democrazia Cristiana.svg | prethodnik = [[Italijanska narodna partija (1919)|PPI]] | nasljednik = [[Italijanska narodna partija (1994)|PPI]] | osnivanje = 15. decembar 1943 | prestanak = 16. januar 1994 | vođa = [[Alcide De Gasperi]], [[Amintore Fanfani]], [[Aldo Moro]], [[Mariano Rumor]], [[Giulio Andreotti]], [[Arnaldo Forlani]], [[Benigno Zaccagnini]], [[Flaminio Piccoli]], [[Ciriaco De Mita]], [[Mino Martinazzoli]] | glasilo = Il Popolo | membership_year= | članstvo = 1,390.918 (1991)<br />maks: 2,109.670 (1990)<br />min: 537.582 (1945)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.cattaneo.org/archivi/adele/iscritti.xls |access-date=2011-11-12 |archive-date=2013-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110124209/http://www.cattaneo.org/archivi/adele/iscritti.xls |dead-url=yes }}</ref> | ideologija = [[centrizam]], [[kršćanska demokracija]] uključujući [[kršćanska ljevica|lijeve kršćanske]] i [[konzervativizam|konzervativne]] frakcije | međunarodna = [[Centristička demokratska internacionala|Demokršćanska internacionala]] | evropska = [[Evropska narodna partija]] | europarl = [[Evropska narodna partija (grupa Evropskog parlamenta)|Evropska narodna partija]] | bojakod = yellow }} '''Kršćanska demokracija''' ili '''Hrišćanska demokratija''' ({{lang-it|Democrazia Cristiana}}), na srpskohrvatskom govornom području često pogrešno navođena kao '''Demokršćanska''' ili '''Demohrišćanska stranka''', bila je [[demokršćanstvo|demokršćanska]] [[politička stranka]] koja je djelovala u [[Italija|Italiji]] od 1943. do 1994. U ideološkom smislu se obično vezivala uz [[desni centar]], iako je u njoj postojalo i snažno [[lijevi centar|lijevo krilo]]; u ekonomskim pitanjima se zalagala za [[socijalna država|socijalnu državu]], a u društvenim je bila [[socijalni konzervativizam|konzervativna]] i pod snažnim uticajem [[Rimokatolička crkva|Rimokatoličke crkve]]. Decenijama je bila [[vladajuća stranka|na vlasti]] i uživala status jedne od najvećih demokršćanskih stranaka na svijetu, odnosno najvećih političkih stranaka u Evropi sve do [[korupcija|korupcijskog]] skandala koji je 1992. doveo do njene propasti i raspada 1994. == Historija == === 1942.-1948. === [[Datoteka:Alcide De Gasperi.jpg|thumb|lijevo|120px|Osnivač stranke Alcide De Gasperi]] Stranku je, potaknut očekivanim padom [[Fašizam|fašističkog režima]], osnovao [[Alcide De Gasperi]] 1942. u [[Milano|Milanu]], kao ideološkog nasljednika [[Italijanska narodna partija|Talijanske narodne stranke]] (''Partito Popolare Italiano'', PPI) [[Luigi Sturzo|Luigija Sturza]], zabranjene za vrijeme [[Benito Mussolini|Mussolinjeve]] vladavine. Prvobitno članstvo činili su bivši članovi Narodne stranke, te politički aktivni katolici koji su za vrijeme fašizma bili organizirani u društvenim organizacijama kao Katolička akcija (''Azione Cattolica'') i Talijanska univerzitetska katolička federacija (''Federazione Universitaria Cattolica Italiana'', FUCI). Među osnivačima također se ističu: [[Mario Scelba]], [[Attilio Piccioni]], [[Camillo Corsanego]], [[Giovanni Gronchi]], [[Aldo Moro]], [[Giulio Andreotti]], [[Amintore Fanfani]], [[Giuseppe Dossetti]] i [[Giuseppe Alessi]]. Isprva djeluje u ilegali, ali već nakon Mussolinijevog pada maršal [[Pietro Badoglio|Badoglio]], iako službeno zabranjuje osnivanje stranaka, ''[[de facto]]'' joj dozvoljava djelovanje. [[10. rujna]] [[1943]]. sudjeluje u osnivanju Vijeća narodnog oslobođenja (''Comitato di Liberazione Nazionale'', CLN), u kojem Kršćanska demokracija nastoji nametnuti svoju vodeću ulogu među političkim organizacijama centra. Sudjeluje s vlastitim [[paravojska|paravojnim formacijama]] u borbama za oslobođenje Italije od [[Nacistička Njemačka|njemačke]] okupacije. Već u Vijeću narodnog oslobođenja, i u ratnim operacijama, profilira se ideološki sukob između Demokršćana i stranaka ljevice, posebno [[Komunistička partija Italije|Komunističke partije Italije]] (''Partito Communista Italiano'', PCI). koji je imao elemente građanskog rata. Kršćanska demokracija je sudjelovala u vladi Maršala Badoglia zajedno s drugim strankama Vijeća Narodnog oslobođenja, i u Vladi [[Ivanoe Bonomi|Ivanoea Bonomija]] (1944.), kada sudjeluje u osnivanju sindikata Generalne talijanske konfederacije Rada (''Confederazione Generale Italiana del Lavoro'', CGIL). Prvi međuregionalni stranački kongres imenuje Alcidea De Gasperija tajnikom stranke, koji u trećoj Bonomijevoj vladi postaje ministar vanjskih poslova (1944.-1945.), a u prosincu 1945. postaje [[Popis predsjednika vlade Italije|predsjednik vlade]]. De Gasperi je uspješno proveo referendum na kojem je izglasana [[republika]], te prelaz vlasti s monarhijskih na republičke institucije. 1946. osvaja relativnu većinu na prvim poratnim izborima u Italiji, a 1947. definitivno raskida koaliciju sa strankama ljevice koje napuštaju vladu nacionalnog jedinstva. Nakon izvanredno napete i turbulentne predizborne kampanje, koja je bila većim djelom mikrokozmos globalnih tenzija i slika budućeg [[Hladni rat|hladnog rata]], Kršćanska demokracija odnosi pobjedu na izborima 1948. === 1948.-1992. === [[Datoteka:Amintore Fanfani.JPG|thumb|120px|Amintore Fanfani, pet puta predsjednik vlade Italije]] Alcide De Gasperi je kao premijer, u ukupno sedam vlada, ostao na vlasti do 1953. Kršćanska demokracija osvojila je relativnu većinu na svim parlamentarnim izborima do 1992. Svoju dominantnost mogla je uvelike zahvaliti agitiranju [[Katolicizam|katoličkog klera]] kod talijanskog biračkog tijela, kojem su demokršćani prezentirani kao jedina alternativa strankama ljevice, čija bi eventualna pobjeda, prema tim snagama, rezultirala neminovnom sovjetizacijom zemlje.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.alleanzacattolica.org/indici/dichiarazioni/invernizzim277.htm |access-date=2011-11-12 |archive-date=2013-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716101737/http://www.alleanzacattolica.org/indici/dichiarazioni/invernizzim277.htm |dead-url=yes }}</ref> Poratnim ekonomskim napretkom i prosperitetom u Italiji, ideološki sukob je ublažen ali nije nikada zaboravljen. Produbljavanjem socijalnih i ideoloških razlika krajem 1960-tih, posebno nakon 1968., Italija ulazi u dugogodišnji period političkog nasilja kada se pojavljuje čitav niz izvanparlamentarnih stranaka i militantnih grupacija [[Ekstremizam|ekstremne]] ljevice i desnice, te snažan uzlet Komunističke partije, kojima se demokratska javnost nastoji suprostaviti još većim okupljanjem oko stranaka centra, posebno Kršćanske demokracije. To je bilo posebno izraženo na izborima 1976., kada je najavljivana pobjeda komunista. Ipak, demokršćani i tada osvajaju relativnu većinu sa vrlo malom razlikom.<ref>http://it.wikipedia.org/wiki/Elezioni_politiche_italiane_del_1976</ref> Krajem 1970-tih neki od demokršćanskih lidera smatrali su da je Komunistička partija postala isuviše relevantan faktor na političkoj sceni da bi se ju ignoriralo, te su predlagali [[Velika koalicija|veliku koalicionu]] vladu. Unatoč konkretnim pokušajima Povijesni kompromis (''Compromesso storico'') nikada nije ostvaren.<ref>http://it.wikipedia.org/wiki/Compromesso_storico</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.geocities.com/enricoberlinguer/berlinguer/comprom.html |access-date=2002-10-30 |archivedate=2002-10-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021030054032/http://www.geocities.com/enricoberlinguer/berlinguer/comprom.html |deadurl=yes }}</ref> 1980-tih Kršćanska demokracija zajedno sa još četiri stranke osniva vladajuću koaliciju [[Petostranačje]] (''Pentapartito''), te prvi put mjesto predsjednika vlade prepušta koalicionim partnerima: 1981. [[Talijanska Republikanska Stranka|republikancu]] [[Giovanni Spadolini|Spadoliniju]], i 1984. [[Talijanska Socijalistička Stranka|socijalistu]] [[Bettino Craxi|Craxiju]]. === 1992.-1994. === [[Datoteka:Andreotti Giulio.jpg|lijevo|thumb|180px|Giulio Andreotti, jedan od istaknutijih demokršćanskih lidera]] [[Revolucije 1989|Padom Berlinskog zida]] i raspadom [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], krajem 1980-ih i početkom 1990-ih, politički razlozi koji su demokršćanima garantirali vlast i opstanak na političkoj sceni prestaju postojati ili su bar znatno smanjeni. No iako je Kršćanska demokracija počela gubiti članstvo i biračko tijelo iz navedenih političkih promjena na međunarodnoj sceni, pravi krah je uslijedio tek nakon otvaranja [[Korupcija|korupcijskih]] skandala 1992., povodom antikorupcijske istrage milanskog suda "Čiste ruke" (''[[Mani pulite]]''). Dugogodišnja javna tajna da [[sukobi interesa]] i korupcija u talijanskom političkom sistemu nisu iznimka nego pravilo izbijaju na svjetlo dana svom žestinom, te su mnogi političari skoro svih najvećih stranaka optuženi za korupciju. U samo godinu dana članstvo Kršćanske Demokracije smanjuje se za više od polovice, sa 1&nbsp;800&nbsp;000 na 800&nbsp;000 članova. Tadašnji tajnik stranke [[Mino Martinazzoli]] nakon brojnih poraza na lokalnim izborima 1993., predlaže promjenu imena stranke u Talijanska narodna stranka (Partito Popolare Italiano, PPI), ali na stranačkom skupu [[18. siječnja]] [[1994]]. gdje je trebala biti formalizirana ta promjena, stranka se raspada na nekoliko ranije jasno definiranih frakcija koje osnivaju zasebne stranke:<ref>http://www.centrostudimalfatti.org/index.php?option=com_content&view=article&id=34:democrazia-cristiana-cronologia&catid=11:d-f&Itemid=12{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> centristička Narodna stranka (PPI), Kršćansko-demokratski centar (''Centro Cristiano Democratico'', CCD) desnog centra i ljevičarski Kršćansko-socijalni pokret (''Movimento Cristiano Sociali'', CS). Kasnije su usljedili daljni raskoli, kao odvajanje Kršćansko-demokratskog edinstva (''Cristiani Democratici Uniti'', CDU), od Narodne stranke, i stapanja sa većim strankama, kao ujedinjenje Kršćansko-socijalnog pokreta sa [[Lijevi demokrati (Italija)|Lijevim demokratima]] (''Democratici di sinistra'', DS), što je rezultiralo definitivnim razjedinjenjem talijanskih katoličkih političara. Znatan broj članstva prešao je u novoosnovanu stranku [[Naprijed Italija]] (''Forza Italia'')<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Christian_Democracy_(Italy,_historical)</ref>, medijskog magnata i budućeg premijera [[Silvio Berlusconi|Silvija Berlusconija]], u čijoj je koaliciji sudjelovao i Kršćansko-demokratski centar, no unatoč tome u odnosu na vremena jedinstvene stranke, danas je utjecaj demokršćana u Italiji znatno smanjen. == Ideologija == Stranka je svoju ideologiju crpila uglavnom iz demokratskih i socijalno-katoličkih doktrina 19. stoljeća, koje su u Francuskoj razvijali [[Philippe Buchez|Buchez]], [[Hughes Felicité Robert de Lamennais|Lamennais]] i [[Pierre Guillaume Frédéric le Play|le Play]], te u Italiji [[Giuseppe Toniolo]] i [[Romolo Murri]]. Pokret je također primio liberalne i socialdemokratske utjecaje. Posebno se ističe utjecaj dviju papinskih enciklika: [[Rerum novarum]] (1891.) Pape [[Lav XIII.|Lava XIII]] i [[Quadragesimo anno]] (1931.) Pape [[Pio XI.|Pia XI.]]. Bili su izraženi antimarksizam i zalaganje za slobodno tržište. == Stranački vođe == === Tajnici === * [[Alcide De Gasperi]] (1944. - 1946.) * [[Attilio Piccioni]] (1946. - 1949.) * [[Giuseppe Cappi]] (1949.) * [[Paolo Emilio Taviani]] (1949. - 1950.) * [[Guido Gonella]] (1950. - 1953.) * [[Alcide De Gasperi]] (1953. - 1954.) * [[Amintore Fanfani]] (1954. - 1959.) * [[Aldo Moro]] (1959. - 1964.) * [[Mariano Rumor]] (1964. - 1969.) * [[Flaminio Piccoli]] (1969.) * [[Arnaldo Forlani]] (1969. - 1973.) * [[Amintore Fanfani]] (1973. - 1975.) * [[Benigno Zaccagnini]] (1975. - 1980.) * [[Flaminio Piccoli]] (1980. - 1982.) * [[Ciriaco De Mita]] (1982. - 1989.) * [[Arnaldo Forlani]] (1989. - 1992.) * [[Mino Martinazzoli]] (1992. - 1994.) === Demokršćanski predsjednici republike === * [[Giovanni Gronchi]] (1955. - 1962.) * [[Antonio Segni]] (1962. - 1964.) * [[Giovanni Leone]] (1971. - 1978.) * [[Francesco Cossiga]] (1985. - 1992.) * [[Oscar Luigi Scalfaro]] (1992. - 1999.) === Demokršćanski premijeri === * [[Alcide de Gasperi]] (1946. - 1953.) * [[Giuseppe Pella]] (1953. - 1954.) * [[Amintore Fanfani]] (1954.) * [[Mario Scelba]] (1954. - 1955.) * [[Antonio Segni]] (1955. - 1957.) * [[Adone Zoli]] (1957. - 1958.) * [[Amintore Fanfani]] (1958. - 1959.) * [[Antonio Segni]] (1959. - 1960.) * [[Fernando Tambroni]] (1960.) * [[Amintore Fanfani]] (1960. - 1963.) * [[Giovanni Leone]] (1963.) * [[Aldo Moro]] (1963. - 1968.) * [[Giovanni Leone]] (1968.) * [[Mariano Rumor]] (1968. - 1970.) * [[Emilio Colombo]] (1970. - 1972.) * [[Giulio Andreotti]] (1972. - 1973.) * [[Mariano Rumor]] (1973. - 1974.) * [[Aldo Moro]] (1974. - 1976.) * [[Giulio Andreotti]] (1976. - 1979.) * [[Francesco Cossiga]] (1979. - 1980.) * [[Arnaldo Forlani]] (1980. - 1981.) * [[Amintore Fanfani]] (1982. - 1983.) * [[Amintore Fanfani]] (1987.) * [[Giovanni Goria]] (1987. - 1988.) * [[Ciriaco de Mita]] (1988. - 1989.) * [[Giulio Andreotti]] (1989. - 1992.) == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Democrazia Cristiana}} * [http://www.storiadc.it/ Povijest Kršćanske Demokracije - storiadc.it ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180823084454/http://www.storiadc.it/ |date=2018-08-23 }} * [http://www.lastoriasiamonoi.rai.it/stampa/stampaPuntata.aspx?id=389 Povijest Kršćanske Demokracije - lastoriasiamonoi.rai.it ]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.democraticicristiani.it/italia/italia_3.html Povijest sjedišta Kršćanske Demokracije u Rimu - democraticicristiani.it ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722032002/http://www.democraticicristiani.it/italia/italia_3.html |date=2011-07-22 }} * [http://www.centrostudimalfatti.org/index.php?option=com_content&view=article&id=34:democrazia-cristiana-cronologia&catid=11:d-f&Itemid=12 Kronologija Krščanske Demokracije - centrostudimalfatti.org ]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.centrostudimalfatti.org/index.php?option=com_content&view=article&id=45:la-democrazia-cristiana-nel-1951&catid=11:d-f&Itemid=12 Kršćanska Demokracija 1951. - centrostudimalfatti.org ]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.centrostudimalfatti.org/index.php?option=com_content&view=article&id=50:la-prima-democrazia-cristiana&catid=11:d-f&Itemid=12 Porijeko Kršćanske Demokracije - centrostudimalfatti.org ]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Bivše političke stranke u Italiji]] 17j8vp90smjsdc3q3v1han3naj9p7u1 Klaustrofobija 0 144598 42590127 42583155 2026-05-09T21:29:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590127 wikitext text/x-wiki '''Klaustrofobija''' je [[anksiozni poremećaj]] koji podrazumijeva strah od zatvorenog ili uskog prostora. Klaustofobi mogu da dožive napade [[panika|panike]] prilikom ulaska u skučene prostore kao što su [[lift]]ovi, [[voz]]ovi ili [[avion]]i.<ref name="Phobias">Phobias: A Handbook of Theory, Research, and Treatment. Chichester ;New York: Wiley, 1997.</ref><ref>{{cite journal |author=Öst, Lars-Göran |title=The Claustrophobia Scale: A Psychometric Evaluation. |editor=Harold B. Lee Library |publisher=Stockholm University |year= 2007-02-15 |url=http://sfx.lib.byu.edu/sfxlcl3?genre=article;isbn=;issn=00057967;title=Behaviour%20Research%20and%20Therapy;volume=45;issue=5;date=2007-05-01;atitle=The%20Claustrophobia%20Scale%3A%20A%20psychometric%20evaluation.;aulast=%C3%83%C2%96st%2C%20Lars-G%C3%83%C2%B6ran;spage=1053;pages=1053-1064;sid=EBSCO%3APsycINFO;pid}}</ref> __TOC__ Klaustrofobija se može liječiti na način slične drugim anksioznim poremećajima. Postoji spektar metoda uključujući kognitivnu terapiju ponašanja i upotrebu anti-anksioznih medikamenata. Klaustrofobija se smatra suprotnošću [[agorafobija|agorafobije]], to jest "straha od otvorenih prostora". Ovo je preterano pojednostavljivanje jer se klaustrofobi takođe mogu bojati gomile, tako da na primer prometni gradski trg može da uzrokuje i klaustrofobične i agorafobične napade. == Statistika == Istraživanja pokazuju da 5 - 10% ljudi koji su bili podvrgnuti skeniranju [[nuklearna magnetna rezonanca|nuklearnom magnetnom rezonancom]] ima klaustrofobiju. Štaviše, otkriveno je da je 7% pacijenata imalo „neidentifikovanu“ klaustrofobiju, zbog koje je skeniranje moralo da se prevremeno okonča. 30% je izjavilo da je osećalo blaže nelagodnosti usled neophodnosti da leže u zatvorenom prostoru duže vremena. == Lečenje == Postoji nekoliko [[psihoterapija|psihotarapeutskih]] metoda za lečenje klaustrofobije. * '''Preplavljivanje''' — Kod ovog načina lečenja izlaganjem, pacijent se izlaže zatvorenim prostorima. Saznanje da se suočio sa za njega najstrašnijom situacijom, i da mu se nije dogodilo ništa loše, može biti vrlo moćan način lečenja. * '''Kontra-uslovljavanje''' — Ovo je metod sistematske desenzitivizacije, gde se pacijent uči da koristi posebne tehnike opuštanja i vizualizacije kada iskusi anksioznost vezanu za fobiju. Elementi koji izazivaju fobiju se polako uvode, korak po korak, dok se osoba koncentriše na fizičko i mentalno opuštanje. Konačno, osoba bi trebalo da može da se suoči sa izvorom svog straha bez osjećaja anksioznosti. * '''Modelovanje''' — Slično, ovde se pacijentu pokazuju ljudi koji prolaze kroz ''preplavljivanje'', i pacijent se ohrabruje da oponaša njihovu sigurnost. * '''Kognitivna terapija ponašanja''' — Osoba se ohrabruje da se suoči sa strahom, i izmeni specifične misli i stavove koji vode osjećaju straha. * '''Medikamenti''' — Lekovi kao što su [[Anksiolitik|anksiolitici]] i [[antidepresivi]]. Lekovi poznati kao [[beta blokatori]] se mogu koristiti za lečenje fizičkih simptoma [[anksioznost]]i, kao što je lupanje [[srce|srca]]. == Literatura == {{reflist|2}} == Dodatna literatura == {{refbegin|2}} * Carlson, Neil R., et al. ''Psychology: the Science of Behavior,'' 7th ed. Allyn & Bacon, Pearson. 2010. * Cheng, Dominic T., et al. ''Human Amygdala Activity During the Expression of Fear Responses. Behavioral Neuroscience.'' Vol. 120. ''Harold B. Lee Library.'' American Psychological Association. University of Wisconsin. 14 Sept. 2006. Web. 18 Sept. 2010. [http://web.ebscohost.com/ehost/detail?vid=6&hid=12&sid=540e149a-74b4-4973-a731-5917058e46b5%40sessionmgr112&bdata=JnNpdGU9ZWhvc3QtbGl2ZSZzY29wZT1zaXRl#db=pdh&AN=bne-120-6-1187]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Fritscher, Lisa. ''Claustrophobia: Fear of Enclosed Spaces. About.com.'' New York Times Company. 21 Sept. 2009. Web. 9 Sept. 2010. [http://phobias.about.com/od/introductiontophobias/a/claustroprof.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707075120/http://phobias.about.com/od/introductiontophobias/a/claustroprof.htm |date=2011-07-07 }} * Gersley, Erin. ''Phobias: Causes and Treatments. AllPsych Journal.'' AllPsych Online. 17 Nov. 2001. Web. 18 Sept. 2010. [http://allpsych.com/journal/phobias.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110308205409/http://allpsych.com/journal/phobias.html |date=2011-03-08 }} * Hayano, Fumi PhD., et al. ''Smaller Amygdala Is Associated With Anxiety in Patients With Panic Disorder. Psychiatry and Clinical Neurosciences.'' Vol. 63, Issue 3. ''Wiley Online Library.'' Japanese Society of Psychiatry and Neurology 14 May 2009. Web. 18 Sept. 2010. [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1440-1819.2009.01960.x/full] * Rachman, S.J. Claustrophobia. ''Phobias: A Handbook of Theory, Research, and Treatment.'' John Wiley and Sons, Ltd. Baffins Lane, Chichester, West Sussex, England. 1997. * Rachman, S.J. ''Phobias. Education.com.'' The Gale Group. 2009. Web. 19 Sept. 2010. [http://www.education.com/reference/article/phobias1/] * Speyrer, John A. ''Claustrophobia and the Fear of Death and Dying. The Primal Psychotherapy Page.'' N.p.&nbsp;3 Oct. 1995. Web. 9 Sept. 2010. [http://primal-page.com/claus.htm] * Thorpe, Susan, Salkovis, Paul M., & Dittner, Antonia. ''Claustrophobia in MRI: the Role of Cognitions. Magnetic Resonance Imaging.'' Vol. 26, Issue 8. ''Harold B. Lee Library.'' 3 June 2008. Web. 18 Sept. 2010. [http://sfx.lib.byu.edu/sfxlcl3?genre=article;isbn=;issn=0730725X;title=Magnetic%20Resonance%20Imaging;volume=26;issue=8;date=20081001;atitle=Claustrophobia%20in%20MRI%3A%20the%20role%20of%20cognitions.;aulast=Thorpe%20S;spage=1081;pages=1081-8;sid=EBSCO%3AMEDLINE;pid] * Walding, Aureau. ''Causes of Claustrophobia. Livestrong.com.'' Livestrong Foundation. 11 June 2010. Web. 18 Sept. 2010. [http://www.livestrong.com/article/145867-causes-of-claustrophobia/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203141401/http://www.livestrong.com/article/145867-causes-of-claustrophobia/ |date=2010-12-03 }} * ''What Causes Claustrophobia? Neuroscience Blog.'' NorthShore University HealthSystem. 11 June 2009. Web. 9 Sept. 2010. [http://www.neuroscienceblog.org/what-causes-claustrophobia/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727120217/http://www.neuroscienceblog.org/what-causes-claustrophobia/ |date=2011-07-27 }} {{refend}} == Vanjske veze == * {{en}} [http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/pages/Claustrophobia?open Članak o klaustrofobiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906165320/http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/pages/Claustrophobia?open |date=2006-09-06 }} {{-}} {{Lista simptoma bolesti}} [[Kategorija:Fobije]] 03mczc2jo4gfh9myxjg9exdptdsmgvf Knjiga fiksnih zvijezda 0 154577 42590143 41826134 2026-05-09T22:01:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590143 wikitext text/x-wiki '''''Knjiga fiksnih zvijezda''''' (na [[Arapski jezik|arapskom]]: كتاب صور الكواكب&nbsp; ''/kitab suwar al kawakib/'') je [[Astronomija|astronomski]] tekst<ref>[http://hdl.loc.gov/loc.wdl/wdl.2484 "صور الكواكب" or "Book of the constellations or fixed stars"] [[Library of Congress]]. [[World Digital Library]].</ref> koga je oko godine [[964]]. napisao [[Perzijanci|perzijski]] učenjak [[Abdurahman Ali Sufi]] (Azofi). Predstavljao je nastojanje da se dostignuća [[grčka astronomija|starogrčke astronomije]] nadopune sa novijim saznanjima [[Islamska astronomija|islamske astronomije]], pa je, između ostalog, poznat kao prvi astronomski tekst u kome se spominju [[Magellanov oblak]] i [[Andromeda (galaksija)|Andromeda]], odnosno [[galaksija|galaksije]] izvan [[Mliječni put|Mliječnog puta]]. Tekst je imao izuzetnu važnost za dalji razvoj astronomije, s obzirom da se često kopirao i citirao. Najstarija sačuvana kopija datira iz godine 1009. godine, a izradio ju je autorov sin. == Literatura == {{reflist}} * [[Paul Kunitzsch]], ''The Arabs and the Stars: Texts and Traditions on the Fixed Stars, and Their Influence in Medieval Europe'' (Variorum Reprint, Cs307) * P. Kunitzsch, Arabische Sternnamen in Europa, Wiesbaden, 1959, p.&nbsp;230f. * P. Kunitzsch, ''Ṣūfī Latinus,'' ZDMG 115, 1965, pp.&nbsp;65–74. * P. Kunitzsch, 'Al-Ṣūfī' in: Dictionary of Scientific Biography XIII, New York, 1976, pp.&nbsp;149–50. * J. Upton, ''A Manuscript of “The Book of the Fixed Stars” by ʿAbd ar-Raḥmān aṣ-Ṣūfī,'' Metropolitan Museum Studies 4, 1933, pp.&nbsp;179–97. * E. Wellesz, ''An Islamic Book of Constellations'', Oxford, 1965. * H. J. J. Winter, ''Notes on al-Kitab Suwar Al-Kawakib,'' Archives Internationales d’Histoire des Sciences 8, 1955, pp.&nbsp;126–33. === Vanjske veze === * [http://www.seds.org/messier/xtra/Bios/alsufi.html Biography of Al Sufi] * [http://www.wdl.org/en/item/2484/ Copy (dated ''c''. 1730) of al-Sufi's ''Book of the Fixed Stars''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210320031104/http://www.wdl.org/en/item/2484/ |date=2021-03-20 }} * [http://www.atlascoelestis.com/ulug%201436%20Pagina.htm Ulugh Beg in www.atlascoelestis.com] * [http://www.atlascoelestis.com/Sufi%201730%20Pagina.htm Liber locis stellarum fixarum, 964, manoscritto del 1417 riprodotto il 1730 in www.atlascoelestis.com] * [http://www.atlascoelestis.com/alsufi%20pagina.htm Pergamenthandschrift M II 141 in www.atlascoelestis.com] * [http://www.muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=232 A page about Muslim Astronomers] * [http://www.ianridpath.com/startales/alsufi.htm Al-Sufi's constellations] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Knjige 10. vijeka]] [[Kategorija:Zvjezdani atlasi]] [[Kategorija:Nauka i tehnologija u Iranu]] aa0fc55xnlrz07hj7b18g3j32pacokv Svjatoslavov pohod na Bugarsku 0 155139 42589917 41858380 2026-05-09T12:06:50Z SrpskiAnonimac 101643 42589917 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Svjatoslavov pohod na Bugarsku | dio = [[Rusko-bizantski rat (razvrstavanje)|Rusko-bizantskih]] i [[Bizantsko-bugarski ratovi|bizantsko-bugarskih ratova]] | slika = Skylintzes+Byzantine Rus conflict.jpg|250px | opis_slike = Bizantinci progone Ruse kod Dorostolona, ilustracija u ''[[Madridski Skilica|Madridskom Skilici]]'' | datum = 967/968–971 | mjesto = [[Mezija]] i [[Trakija]] | rezultat = [[Bizantsko Carstvo|Bizantska]] pobjeda nad [[Kijevska Rusija|Rusima]], formalna aneksija [[Prvo Bugarsko Carstvo|Bugarske]] i [[Bizantsko osvajanje Bugarske|Pedesetogodišnji rat]] između Bizanta i ostataka [[Prvo Bugarsko Carstvo|bugarske države]] | strana1 = [[Kijevska Rusija]],<br />[[Pečenezi]],<br />[[Mađari]] | strana2 = [[Prvo Bugarsko Carstvo]] | strana3 = [[Bizantsko Carstvo]] | komandant1 = [[Svjatoslav I od Kijeva]]<br />[[Sveneld|Sphangel]]{{KIA}}(?)<br />Ikmor{{KIA}} | komandant2 = [[Petar I od Bugarske]]<br />[[Boris II]] | komandant3 = [[Jovan I Cimiskije]]<br />[[Bardas Skleros]] | snaga1 = 60.000+ ljudi | snaga2 = ~30,000 ljudi | snaga3 = ~30–40.000 ljudi }} '''Svjatoslavov pohod na Bugarsku''', '''Svjatoslavovi balkanski pohodi''' ili '''rusko-bizantski rat''' su nazivi koji se koriste za niz oružanih sukoba koji su se odigrali između 968. i 971. na istočnom dijelu [[Balkan|Balkanskog poluotoka]] i rezultirali ponovnim uspostavljanjem [[Bizantsko Carstvo|bizantske]] vlasti nad tim područjem i nestankom velikog dijela tadašnje [[Prvo Bugarsko Carstvo|bugarske države]]. Do njih je došlo kada je bizantski car [[Nikifor II Foka]] odlučio prestati plaćati [[danak]] [[Prvo Bugarsko Carstvo|Bugarima]] i tako prekinuo višedecenijski mir sa svojim sjeverozapadnim susjedima; previše zauzet [[Bizantsko-arapski ratovi|ratovanjem s Abasidskim Kalifatom]] na istoku, Nikifor je za rat protiv Bugara odlučio iskoristiti [[Kijevska Rusija|Kijevsku Rusiju]] čiji je knez [[Svjatoslav I od Kijeva|Svjatoslav Igorevič]] pokrenuo prvi pohod u proljeće 968. Sljedeće godine je uspio osvojiti cijelu [[Prvo Bugarsko Carstvo|Bugarsku]] i prisiliti tamošnjeg cara [[Boris II|Borisa II]] da ga prizna za [[sizeren]]a. Suočen s novom opasnošću sa svojim granicama, novi bizantski car [[Jovan I Cimiskije]] je 970. započeo rat sa Svjatoslavom. Nakon što je 970. kod [[Bitka kod Arkadiopolisa (970)|Arkadiopolisa]] zaustavio [[Kijevska Rusija|rusko]] napredovanje na [[Carigrad]], godine 971. je velikom pobjedom [[Bitka za Dorostoru|kod Dorostore]] prisilio Svjatoslava na povlačenje preko [[Dunav]]a. Boris je zarobljen, a njegova teritorija anektirana. Usprkos toga, zapadni dio Bugarske je ostao van bizantske vlasti i tamo je dinastija [[Komitopuli]] nastavila pružati otpor sljedećih pedeset godina. == Literatura == {{Refbegin}} * {{citation | title = The Bulgarian Khans and Tsars | last1 = Andreev | first1 = Jordan | last2 = Lalkov | first2 = Milcho | year = 1996 | language = Bulgarian | publisher = Abagar | location = Veliko Tarnovo | isbn = 954-427-216-X }} * {{citation | first = Florin | last = Curta | title = Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 | publisher = Cambridge University Press | year = 2006 |location = Cambridge; New York | isbn = 978-0-521-81539-0 | url = http://books.google.com/books?id=YIAYMNOOe0YC}} * {{citation | first = John Van Antwerp | last = Fine | title = The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century | publisher = University of Michigan Press | year = 1991 |location = Ann Arbor| isbn = 978-0-472-08149-3 | url=http://books.google.com/books?id=Y0NBxG9Id58C}} * {{citation | last = Haldon | first = John F. | title = The Byzantine Wars | publisher = Tempus | year=2001 |location = Stroud| isbn=978-0-752-41795-0}} * {{citation | last = Hanak | first = Walter K. | contribution = The Infamous Svjatoslav: Master of Duplicity in War and Peace? | title = Peace and War in Byzantium: Essays in Honor of George T. Dennis, S.J. | editor1-first = Timothy S. | editor1-last = Miller | editor2-first = John | editor2-last = Nesbitt | publisher = The Catholic University of America Press | year = 1995 | url = http://www.deremilitari.org/RESOURCES/ARTICLES/hanak.htm | location = Washington, D.C. | isbn = 978-0-813-208053 | access-date = 2012-05-07 | archivedate = 2010-06-17 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100617053223/http://www.deremilitari.org/RESOURCES/ARTICLES/hanak.htm | deadurl = yes }} * {{citation | editor-first = Alexander | editor-last = Kazhdan | editor-link=Alexander Kazhdan | title = [[Oxford Dictionary of Byzantium]] | publisher = Oxford University Press | year = 1991 |location=New York| isbn = 978-0-19-504652-6}} * {{citation | last= Obolensky | first = Dimitri | authorlink = Dimitri Obolensky | title= The Byzantine Commonwealth: Eastern Europe, 500–1453 | year = 1971 | publisher = Praeger Publishers|location=New York|isbn = 978-0-297-00343-4}} * {{citation |last = Runciman |first = Steven |authorlink = Steven Runciman |title = A History of the First Bulgarian Empire |publisher = [[George Bell & Sons]] |location = London |oclc = 832687 |year = 1930 }} * {{citation | last=Stephenson | first=Paul| title=Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204 | publisher=Cambridge University Press |year=2000 |location=Cambridge; New York| isbn=0-521-77017-3 | url = http://books.google.com/books?id=ILiOI0UgxHoC}} * {{citation | last=Stokes | first=A.D. | title=The Background and Chronology of the Balkan Campaigns of Sviatoslav Igorevich | journal=Slavonic & East European Review | volume=40 | year = 1962 | pages=44–57}} * {{citation | editor1-first = Alice-Mary | editor1-last = Talbot | editor2-first = Dennis F. | editor2-last = Sullivan |title = The History of Leo the Deacon: Byzantine Military Expansion in the Tenth Century | publisher = Dumbarton Oaks | year= 2005 | isbn= 978-0-88402-324-1 |location=Washington| url = http://books.google.gr/books?id=RCDsV41k8A0C}} * {{citation |title=A History of the Byzantine State and Society |last=Treadgold |first=Warren T. |year=1997 |publisher=Stanford University Press | location=Stanford, CA |isbn=08-0472-630-2 | url =http://books.google.com/books?id=nYbnr5XVbzUC}} * {{citation |title=The Making of Byzantium, 600–1025 | first=Mark |last=Whittow | publisher=University of California Press |location=Berkeley| year=1996 | isbn=0-520-20496-4}} * {{citation |last=Zlatarski |first=Vasil |authorlink=Vasil Zlatarski | title=History of the Bulgarian state in the Middle Ages, Volume I. History of the First Bulgarian Empire |url=http://www.promacedonia.org/vz1b/index.html |edition=2nd |chapter=Part II. From the Slavinization of the Country to the Fall of the First Empire (852–1018). |publisher=Nauka i izkustvo |year=1971 |origyear=1927 |location=Sofia|language=bugarski |oclc=67080314}} {{Refend}} [[Kategorija:10. vijek]] [[Kategorija:Historija Bugarske]] 1p67r4csag017ujkflclkcdc31dv7d1 Kalmički budistički hram u Beogradu 0 159046 42589983 42583075 2026-05-09T16:17:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589983 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Kalmyk Temple in Belgrade.JPG|mini|250px|Kalmički budistički hram u Beogradu.]] '''Kalmički budistički hram''', poznat i kao '''Kalmički dom''', je bilo zdanje [[kalmici|kalmičkog]] naroda koje je postojalo u [[Beograd]]u između [[1929]]. i [[1940]]. godine. Smatra se jednim od prvih [[budizam|budističkim]] hramova u Evropi<ref>Arash Bormanshinov: "Prvi budistički hram u Evropi"; Elista, Šambala, 5–6, 1997.</ref>, posle budističkog hrama u [[Sankt Peterburg]]u, podignutog [[1909]]–[[1915]]. == Istorijat == Previranja u svetu u prvoj polovini XX veka dovela su do raseljavanja preseljenja čitavih etničkih grupa. Tako se između [[1920]]. i [[1944]]. godine u Beogradu našao veliki broj [[Kalmik]]a. Prvi Kalmici izbeglice su stigli u Srbiju početkom aprila 1920. godine i bilo ih je nekoliko desetina. Druga, i daleko najbrojnija kalmička grupacija (oko 300 izbeglica) prispela je u Srbiju krajem 1920. godine. U celom tom periodu od 1920. do kraja 1923. godine u Srbiju je stiglo ukupno 450–500 Kalmika. Glavnina kalmičkih izbeglica (300–400) nastanila se u Beogradu, formirajući tako najveću kamičku koloniju u Evropi.<ref name="members.tripod.com">http://www.members.tripod.com/budisti/uvv2.html</ref> U Beogradu su se većinom nastanili u prigradskom selu [[Mali Mokri Lug]].<ref name="ReferenceA">http://www.members.tripod.com/budisti/predgovor.html{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U početku su izazivali opštu radoznalost, i stanovnici Malog Mokrog Luga su ih nazvali ''[[Kinezi]]''. Sa kalmičkim izbeglicama u Srbiju je stiglo i nekoliko njihovih sveštenika. Najstariji po godinama i svešteničkom činu bio je bakša Gavi Džimba (Mančuda) Borinov.<ref name="ReferenceB">http://www.members.tripod.com/budisti/ep.htm</ref> Svoju prvu bogomolju u Beogradu Kalmici su uspostavili u septembru [[1923]]. godine u dve iznajmljene sobe u ulici Vojislava Ilića br. 47 (ta kuća i danas postoji)<ref name="ReferenceB"/>. U tim prostorijama hram se nalazio do kraja [[1925]]. godine kada je premešten u Metohijsku ulicu br. 51. aprila [[1928]]. godine formiraju ''Kalmičku koloniju''. Za predsednika je izabran bivši pukovnih ruske vojske Abuša Aleksejev, koji će zajedno sa budističkim starešinom bakšom Mančuda Borinovim pokrenuti akciju za izgradnju budističkog hrama u Beogradu.<ref name="members.tripod.com"/> Na zemljištu koje ima je dao beogradski industrijalac, Miloš Jaćimović (1858–1940), Kalmici su izgradili budistički hram, koji je završen [[1929]]. godine. Svečano osvećenje hrama, prvog i jedinog takve vrste u Evropi, obavljeno je 12. decembra 1929. godine. Ceremoniju osvećenja novog hrama su obavili bakša Namđal Nimbušev, duhovni vođa Kalmika u izgnanstvu, koji je za tu svečanu priliku doputovao iz Pariza i bakša beogradski Umaljdinova, uz asistenciju dvojice sveštenika.<ref>http://www.members.tripod.com/budisti/1929osv.html{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''Beograd može da bude ponosan...'' pisao je [[1939]]. godine u Beogradskim opštinskim novinama dr [[Stevan Popović]], dobar poznavalac Kalmika.<ref name="ReferenceA"/> Ubrzo po izgradnji, hram je postao obeležje Beograda i jedna od njegovih znamenitosti.<ref name="ReferenceC">http://www.members.tripod.com/budisti/1930.html{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U ''Vodiču kroz Beograd'' objavljenom 1930. godine nailazi se na odrednicu o hramu, a godinu dana kasnije ulica u kojoj se hram nalazio dobija novo ime: ''Budistička ulica'' (danas Budvanska). Kada je dom sagrađen i počeo da funkcioniše, ubrzo potom formiran je i ''Budistički duhovni savet'' koji je bio spona među svim mesnim Kalmicima.<ref>http://www.members.tripod.com/budisti/29dom.html</ref> Prilikom proslava većih budističkih praznika dolazili su i Kalmici iz drugih delova Srbije. Ubrzo su uspostavljene veze za engleskim društvom ''-{Maha Bodhi Society}-'' i drugim sličnim organizacijama i udruženjima. U hramu su držani časovi kalmičkog jezika i budističke veronauke. Kalmička princeza Nirdžidma Torgutska je posetila beogradski hram 20. septembar 1933. Beogradskom hramu su i dalje nedostajali mnogi bogoslužbeni predmeti koje nije bilo moguće nabaviti u Evropi, pa je preko poslanika Japana u Bukureštu iz Tokija stigao veliki bronzani kip Bude, čije je osvećenje izvršeno 25. marta 1934. godine. Pola godine po osvećenju Budine statue, beogradski budisti su održali pomen kralju Aleksandru, ubijenom u atentatu prilikom zvanične posete Francuskoj. 1935. godine je preduzeta rekonstrukcija hrama, čime je hram proširen za još 38 kvadratnih metara.<ref>{{Cite web |url=http://www.members.tripod.com/budisti/1935.html |title=Archive copy |access-date=2012-06-22 |archive-date=2022-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125145722/http://www.members.tripod.com/budisti/1935.html |url-status=dead }}</ref> Nakon nekog vremena, i gradske vlasti su počele novčano da pomažu sveštenstvo. Proslava desetogodišnjice izgradnje hrama održana je 23.11. [[1939]]. Novčana pomoć gradske vlade im je ukinuta [[1942]]. godine kao licima ''nesrpske nacionalnosti''.<ref name="ReferenceC"/> U borbama za [[Beograd tokom Drugog svetskog rata|oslobođenje Beograda]] (12–16. oktobar 1944.) koje su se vodile u neposrednoj blizini, delimično je porušen gornji deo kalmičkog hrama. Beogradska kolonija Kalmika je prestala da postoji [[1944]]. godine kada su njeni članovi izbegli u Nemačku, a kasnije u [[SAD]]. Nakon rata, nove vlasti su smatrale da je beogradski budistički hram izgubio razlog za postojanje jer je ostao bez vernika i bez relikvija, pa su [[1950]]. srušili kupolu hrama a prizemlje pretvorili u [[dom kulture]]. Kasnije je u toj zgradi prostorije imao [[Socijalistički savez radnog naroda]]. Na kraju je zgradu preuzela radna organizacija ''Budućnost'' koja je hram porušila, a na njegovim temeljima podigla dvospratnu zgradu u koju je uselila svoj servis ''Hlađenje''.<ref name="members.tripod.com"/> Danas u Beogradu više ne postoji kalmička zajednica niti budistički hram. == Reference == {{reflist}} == Literatura == * John D. Prince: "A Note on Kalmucks in Belgrade", American Anthropologist (1928), pp.&nbsp;341–345 * Josip Suchy: "Na obisku pri budistih", Jutro, br.171, 1932. * Stevan Popović: "Beogradski Kalmici", Beograd, Beogradske opštinske novine, br.12,1939. * Hemut Klar: "Kalmucks and the Wheel", London, The Middle Way, 29, 3, 1954. * Helmut Klar: "Die Kalmücken und ihr Tempel in Belgrad und München", Bodhi Baum, 5, 1/1980 * Olga Latinčić: "Budistički hram u Beogradu", Arhivski pregled, Beograd, 1-2/1982 * Zmago Šmitek: "Kalmička zajednica u Beogradu", Kulture Istoka, 25/1990 * Arash Bormanshinov: "Prvi budstički hram u Evropi"; Elista, Šambala, 5-6/, 1997. * Toma Milenković: "Kalmici u Srbiji (1920 -1944)"; Beograd, 1998. == Povezano == * [[Budizam]] * [[Kalmikija]] * [[Kalmici]] == Vanjske veze == {{Portal|Beograd}} * [http://www.members.tripod.com/budisti/ Kalmički hram u Beogradu] (izložba) [[Kategorija:Budizam]] [[Kategorija:Historija Beograda]] [[Kategorija:Kalmici]] s8d0n4z9vpybl3zllvd5s7x7ajx7bhy Milka Canić 0 160391 42590159 42564311 2026-05-09T23:32:22Z ~2026-28185-26 350318 Tačka se ne piše ispred drugog interpunkcijskog znaka. 42590159 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Milka Canić | slika = MilkaCanić.jpg | opis_slike = | datum_rođenja = {{bda|1944|7|18|df=y}} | datum_smrti = {{bda|2016|10|19|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Beograd]], [[Nedićeva Srbija]] | zanimanje = [[lektor]], TV-voditelj | poznat_po = TV-kvizu ''[[TV Slagalica]]'' }} '''Milka Canić''' ([[18. 7.|18. VII]] [[1944]].<ref name=autogenerated1>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.rik.parlament.sr.gov.yu/latinica/Liste/2008%20DSS-NS-VKLat.htm |access-date=2012-06-28 |archive-date=2008-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080407214211/http://www.rik.parlament.sr.gov.yu/latinica/Liste/2008%20DSS-NS-VKLat.htm |dead-url=yes }}</ref> - [[19. 10.|19. X]] [[2016|2016)]] bila je [[lektor]] i [[supervizor]] popularnog srpskog kviza „[[TV Slagalica]]“. „[[Glas javnosti]]“ ju je u jednom svom [[intervju]]u opisao kao jednu od najpopularnijih televizijskih ličnosti u Srbiji.<ref name="Glas javnosti">[http://www.glas-javnosti.rs/clanak/nedelja/glas-javnosti-05-10-2008/dobro-vece Glas javnosti - intervju sa Milkom Canić]<!-- Za Milku Canić, supervizora „TV slagalice“, može se reći da je jedna od najpopularnijih televizijskih ličnosti u Srbiji. --></ref> Po zanimanju je diplomirani profesor srpskog jezika i književnosti. Radila je kao profesor u Prištinskoj gimnaziji, zatim u Vojnoj gimnaziji u Beogradu, a kasnije kao lektor. Umrla je 2016. godine u Beogradu. == Politika == Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2008.|parlamentarnim izborima u Srbiji 2008.]] koalicija [[DSS]]-[[Nova Srbija]] kandidovala je Milku Canić za svoju poslanicu.<ref name="b92">Milka Canić se kandidiju za poslanika: [http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=04&dd=26&nav_id=295887 vesti za 26. april 2008.] </ref><ref name=autogenerated1 /> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Milka Canić}} * [http://www.youtube.com/watch?v=n4z-zDRyRGk Intervju sa Milkom Canić na RTV] * [http://vukajlija.com/milka-canic Milka Canić kao definicija na sajtu Vukajlija] * [http://pressonline.rs/sr/vesti/TV_Press/story/190189/Najpravilnije+se+govori+u+u%C5%BEi%C4%8Dkom+i+valjevskom+kraju.html Najpravilnije se govori u užičkom i valjevskom kraju („Pres“, 2. decembar 2011)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111204172640/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/TV_Press/story/190189/Najpravilnije+se+govori+u+u%C5%BEi%C4%8Dkom+i+valjevskom+kraju.html |date=2011-12-04 }} * [http://poznati.info/milka-canic-biografija/ Milka Canić - biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120726005329/http://poznati.info/milka-canic-biografija/ |date=2012-07-26 }} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1944|2016|Canić, Milka}} [[Kategorija:Kvizaši]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] sq6tfkbyzansmacyp8hojqs54h7pyo6 42590179 42590159 2026-05-10T00:42:28Z Vipz 151311 Poništena izmjena [[Special:Diff/42590159|42590159]] korisnika [[Special:Contributions/~2026-28185-26|~2026-28185-26]] ([[User talk:~2026-28185-26|razgovor]]) ovakve se izmjene trebaju vršiti nakon šire diskusije na stranici [[Wikipedija:Pijaca/Jezička pitanja]]. Treba takođe pripaziti da se u nastojanju ispravljanja jedne greške ne stvaraju nove. 42590179 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Milka Canić | slika = MilkaCanić.jpg | opis_slike = | datum_rođenja = {{bda|1944|7|18|df=y}} | datum_smrti = {{bda|2016|10|19|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Beograd]], [[Nedićeva Srbija]] | zanimanje = [[lektor]], TV-voditelj | poznat_po = TV-kvizu ''[[TV Slagalica]]'' }} '''Milka Canić''' ([[18. 7.|18. VII]] [[1944]].<ref name=autogenerated1>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.rik.parlament.sr.gov.yu/latinica/Liste/2008%20DSS-NS-VKLat.htm |access-date=2012-06-28 |archive-date=2008-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080407214211/http://www.rik.parlament.sr.gov.yu/latinica/Liste/2008%20DSS-NS-VKLat.htm |dead-url=yes }}</ref> - [[19. 10.|19. X]] [[2016|2016.]]) bila je [[lektor]] i [[supervizor]] popularnog srpskog kviza „[[TV Slagalica]]“. „[[Glas javnosti]]“ ju je u jednom svom [[intervju]]u opisao kao jednu od najpopularnijih televizijskih ličnosti u Srbiji.<ref name="Glas javnosti">[http://www.glas-javnosti.rs/clanak/nedelja/glas-javnosti-05-10-2008/dobro-vece Glas javnosti - intervju sa Milkom Canić]<!-- Za Milku Canić, supervizora „TV slagalice“, može se reći da je jedna od najpopularnijih televizijskih ličnosti u Srbiji. --></ref> Po zanimanju je diplomirani profesor srpskog jezika i književnosti. Radila je kao profesor u Prištinskoj gimnaziji, zatim u Vojnoj gimnaziji u Beogradu, a kasnije kao lektor. Umrla je 2016. godine u Beogradu. == Politika == Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2008.|parlamentarnim izborima u Srbiji 2008.]] koalicija [[DSS]]-[[Nova Srbija]] kandidovala je Milku Canić za svoju poslanicu.<ref name="b92">Milka Canić se kandidiju za poslanika: [http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=04&dd=26&nav_id=295887 vesti za 26. april 2008.] </ref><ref name=autogenerated1 /> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Milka Canić}} * [http://www.youtube.com/watch?v=n4z-zDRyRGk Intervju sa Milkom Canić na RTV] * [http://vukajlija.com/milka-canic Milka Canić kao definicija na sajtu Vukajlija] * [http://pressonline.rs/sr/vesti/TV_Press/story/190189/Najpravilnije+se+govori+u+u%C5%BEi%C4%8Dkom+i+valjevskom+kraju.html Najpravilnije se govori u užičkom i valjevskom kraju („Pres“, 2. decembar 2011)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111204172640/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/TV_Press/story/190189/Najpravilnije+se+govori+u+u%C5%BEi%C4%8Dkom+i+valjevskom+kraju.html |date=2011-12-04 }} * [http://poznati.info/milka-canic-biografija/ Milka Canić - biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120726005329/http://poznati.info/milka-canic-biografija/ |date=2012-07-26 }} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1944|2016|Canić, Milka}} [[Kategorija:Kvizaši]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] 5ioxztwhn53rok4n3izmtdm4qpob7xi Kumonosu-jō 0 169859 42590207 42317942 2026-05-10T03:40:31Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590207 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 film | tip = c/b | naslov = Krvavi presto | slika = | opis = Originalni japanski poster | režija = [[Akira Kurosawa]] | producent = [[Sojiro Motoki]]<br />Akira Kurosawa | scenario = [[Shinobu Hashimoto]]<br />[[Ryuzo Kikushima]]<br />Akira Kurosawa<br />[[Hideo Oguni]]<br />[[William Shakespeare]] (drama) | narator = | uloge = [[Toshirō Mifune]]<br />[[Isuzu Yamada]]<br />[[Takashi Shimura]] | muzika = [[Masaru Sato]] | fotografija = [[Asakazu Nakai]] | montaža = Akira Kurosawa | distributer = [[Toho]] | premijera = {{Film date|1957|1|15|df=y}} | trajanje = 105 min. | zemlja = {{flag|Japan}} | jezik = [[Japanski jezik|japanski]] | budžet = | bruto = }} '''''Krvavi presto''''' ili '''''Krvavo prijestolje''''', u originalu poznat kao '''''Kumonosu-jō''''' (蜘蛛巣城; doslovno "Zamak paukove mreže") je [[japan]]ski [[jidai geki]] film snimljen 1957. u režiji [[Akira Kurosawa|Akire Kurosawe]]. Predstavlja adaptaciju znamenite [[Shakespeare]]ove drame ''[[Macbeth]]'', čiju je radnju Kurosawa iz srednjovjekovne Škotske premjestio u srednjovjekovni Japan. Protagonist, čiji lik tumači [[Toshiro Mifune]], je samuraj koji će, nastojeći ostvariti proročanstvo, ubiti svog gospodara. Kurosawa je kasnije izjavio da je ''Krvavi presto'', čiji su setovi građeni na nepristupačnim dijelovima [[Planina Fuji|planine Fudži]] bio jedan od najtgežih u njegovoj karijeri. Završna scena je, pak, kasnije poslužila kao inspiracija za film [[Carrie (film)|''Carrie'']]. == Vanjske veze == * {{imdb title|0050613}} * [http://www.criterion.com/current/posts/270&section=essay "Shakespeare Transposed"] essay by Stephen Prince * [http://history.sffs.org/films/film_details.php?id=5074&search_by=3&searchfield=1957 Program note] from the 1957 [[San Francisco International Film Festival]] * ''[http://www.jmdb.ne.jp/1957/cg000350.htm Throne of Blood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805031040/http://www.jmdb.ne.jp/1957/cg000350.htm |date=2019-08-05 }}'' {{ja icon}} at the [[Japanese Movie Database]] {{kurosawa}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Krvavi presto}} [[Kategorija:Japanski filmovi]] [[Kategorija:Samurajski filmovi]] iv5ao31jswwfmimpvy9znr3pe61rjho Kagemusha 0 170167 42589973 42410824 2026-05-09T15:38:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589973 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 film | naslov = Kagemusha | slika = KAGEMUSHA 2.JPG | opis = ''Kurosawina vlastita slika'' | režija = [[Akira Kurosawa]]<br />[[Ishirō Honda]] | producent = [[Francis Ford Coppola]]<br />[[Akira Kurosawa]]<br />[[George Lucas]]<br />[[Tomoyuki Tanaka]] | scenario = [[Akira Kurosawa]]<br />[[Masato Ide]] | uloge = [[Tatsuya Nakadai]] | muzika = [[Shinichirō Ikebe]] | fotografija = [[Takao Saito (direktor fotografije)|Takao Saitō]] | montaža = Akira Kurosawa (van špice)<ref>{{cite book |title=The Films of Akira Kurosawa |edition=3 |last=Ritchie |first=Donald |page=238 |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=978-0-520-22037-9 |url=http://books.google.com/books?id=H_7517Nl2oYC&pg=PA239}}</ref> | distributer = [[Toho Studios]] ([[Japan]])<br />[[20th Century Fox]] (međunarodna) | premijera = {{Film date|1980|4|26|df=y}} | trajanje = 179 min. | zemlja = {{flag|Japan}} | jezik = japanski | budžet = 2,300,000.000 [[jen|¥]] <br />(11,000.000 [[Američki dolar|$]]) | bruto = 26,000.000 $ (Japan) }} {{nihongo|'''''Kagemusha'''''|影武者}} (također poznat i pod naslovima '''''Sjena ratnika''''' i '''''Vojskovođin dvojnik''''') je [[japan]]ski historijski film snimljen 1980. u režiji [[Akira Kurosawa|Akire Kurosawe]]. Radnja se događa u Japanu 1570-ih, kada moćni vojskovođa [[Takeda Shingen]] (čiji lik tumači [[Tatsuya Nakadai]]) nastoji ujediniti zemlju pod vodstvom svog klana. Naslovni protagonist (koga također tumači Nakadai) je sitni lopov koji je zbog nevjerojatne fizičke sličnosti angažiran kao Shingenov dvojnik, a koji će nakon Shingenove slučajne pogibije preuzeti njegov identitet. ''Kagemushu'' je Kurosawa snimio uz veliku pomoć američkih filmaša i svojih poklonika [[George Lucas|Georgea Lucasa]] i [[Francis Ford Coppola|Francisa Forda Coppole]]. Zahvaljujući tome je Kagemusha bio jedan od najskupljih japanskih filmova svog vremena, s brojnim spektakularnim scenama, uključujući rekonstrukciju znamenite [[bitka kod Nagashinoa|bitke kod Nagashinoa]] u kojoj je sudjelovalo 5000 statista. Film je postao veliki Kurosawin trijumf - bio je nagledaniji film godine u japanskim kinima, te dobio niz prestižnih nagrada - među njima je i [[Zlatna palma]] u [[Cannes]]u i [[BAFTA]] za najboljeg redatelja i izradu kostima. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * {{IMDb title|0080979}} * [http://www.criterion.com/current/posts/360 Criterion Collection essay by Peter Grilli] * ''[http://www.jmdb.ne.jp/1980/dd001280.htm Kagemusha]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' {{ja icon}} at the [[Japanese Movie Database]] {{Kurosawa}} {{George Lucas}} {{Francis Ford Coppola}} {{Palme d'Or}} {{Mainichi za najbolji film}} {{César za najbolji strani film}} {{Plava vrpca za najbolji film}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Japanski filmovi]] [[Kategorija:Historijski filmovi]] [[Kategorija:Jidaigeki filmovi]] [[Kategorija:Epski filmovi]] [[Kategorija:Dobitnici Zlatne palme]] jby1srgrcqrs5crt7j36rzothjh98jw Knowing (film) 0 172333 42590144 42319614 2026-05-09T22:06:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590144 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 film | naslov = Knowing | slika = Knowingposter08.jpg | opis = kino-poster | režija = [[Alex Proyas]] | producent = Todd Black<br />Jason Blumenthal<br />[[Steve Tisch]] | scenario = [[Ryne Douglas Pearson]]<br />Juliet Snowden<br />Stiles White | story = Ryne Douglas Pearson | uloge = [[Nicolas Cage]]<br />[[Rose Byrne]]<br />[[Chandler Canterbury]]<br />[[Lara Robinson]] | muzika = [[Marco Beltrami]] | fotografija = Simon Duggan | montaža = Richard Learoyd | studio = [[Escape Artists]] | distributer = [[Summit Entertainment]] | premijera = {{Film date|2009|03|20|df=y}} | trajanje = 121 min. | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} <br />{{flagcountry|GBR}}<!-- "country" field is only for nationality of production-companies, this film was American-British produced, only the filming-location was in Australia --> | jezik = engleski | budžet = 50&nbsp;mil. $<ref name="night"/> | bruto = 187,858.642 $<ref name="Knowing">{{cite web |url=http://www.the-numbers.com/movies/2009/KNOWI.php |work=the-numbers.com |title=Knowing |accessdate=26. VII 2009 |archive-date=2013-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019193151/http://www.the-numbers.com/movies/2009/KNOWI.php |url-status=dead }}</ref> }} '''''Knowing''''' je [[naučnofantastični film]] iz [[2009]]. koji je režirao [[Aleks Projas]]. Glavnu ulogu u filmu glumi [[Nikolas Kejdž]]. Film je zvanično prikazan u bioskopima [[20. mart]]a 2009. U Hrvatskoj je prikazan pod naslovom '''''Proročanstva''''', a u Srbiji pod naslovom '''''Kod sudbine'''''. == Priča == [[1959]]. tokom jedne školske ceremonije grupa učenika ima za zadatak da nacrta svoje viđenje [[Budućnost sveta|budućnosti]]. Njihovi radovi biće zapečaćeni i čuvaće se 50 godina. Jedna od učenica, Lucinda je međutim na svom papiru napisala gomilu brojeva koji pola veka kasnije padaju u ruke Kejleba Kostlera. Kejlebov otac, uvaženi [[profesor]] [[Astrofizika|astrofizike]] Džon Kostler ([[Nikolas Kejdž]]) ubrzo shvata da naizgled nasumice napisani brojevi u stvari predviđaju tačne datume i mesto najvećih svetskih nesreća u proteklih 50 godina. On saznaje da treba da se dogode još tri katastrofe, od kojih će jedna imati uticaj na čitavo čovečanstvo a u koju je nekako umešan i njegov sin. Uz pomoć Lucindine kćerke i unuke on započinje trku sa vremenom kako bi zaustavio neizbežno. Slogan filma glasio je: ''Šta će se desiti kada brojevi odbroje? (What happens when the numbers run out?)''. == Prijem kod publike == Film je dobio osrednje kritike. Sajt ''Rotten Tomatoes'' dodelio je filmu ocenu 4.7/10<ref>http://www.rottentomatoes.com/m/knowing/</ref>, ''Metacritic'' 41/100<ref>http://www.metacritic.com/film/titles/knowing</ref>, dok je ''[[Njujork Tajms]]'' naveo da ćete tokom predugih dva sata jedva dočekati da dođe kraj sveta kao i da vas neće zanimati da li će do kraja sve tajne biti otkrivene.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/A._O._Scott</ref> == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="night">{{cite news|first=Daniel |last=Ziffer |url=http://www.theage.com.au/news/film/strongfilmstrong-nicolas-cage-talks-about-the-film-emknowingem/2008/04/06/1207420201620.html |title=Night at the museum |work=The Age |location=Australia |date=7 April 2008 |accessdate=21. V 2008}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Official website|http://knowing-themovie.com/}} * {{IMDb title|0448011|Knowing}} * {{rotten-tomatoes|knowing|Knowing}} * {{metacritic film|knowing|Knowing}} * {{mojo title|knowing|Knowing}} {{Alex Proyas}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki filmovi]] [[Kategorija:SF-filmovi]] 6w7yrpnw8yb7kjtzmize8i5b5ar3z9l Titova pećina u Drvaru 0 173719 42590069 42538452 2026-05-09T18:53:38Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590069 wikitext text/x-wiki {{druga upotreba|drugu pećinu|Titova špilja na Visu}} [[Datoteka:Titova pecina.jpg|desno|mini|150px|Titova pećina u Drvaru]] [[Datoteka:Marshal Tito during the Second World War in Yugoslavia, May 1944.jpg|desno|mini|150px|Tito sa članovima Vrhovnog štaba ispred pećine u Drvaru, maja 1944.]] '''Titova pećina''' je pećina u [[Drvar]]u u kojoj se početkom [[1944]]. godine, u tada [[Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi|oslobođenom Drvaru]] nalazio [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]], na čelu sa [[Maršal Jugoslavije|maršalom]] [[Josip Broz Tito|Josipom Brozom Titom]]. U toku [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] maršal [[Tito]] koristio je nekoliko pećina za sklanjanje: pećina u selu [[Bogovići (Pale)]], pećina kod sela [[Plahovići (Kladanj)]], Zabrđanska pećina ([[Glavatičevo]]), pećina u [[Bastasi (Drvar)|Bastasima (Drvar)]], ali je jedino pećina u Drvaru, zbog dramatičnosti događanja (njemački desant, boravak Vrhovnog štaba), uređena kao dio vojnog muzeja. == Morfologija == Titova pećina nalazi se na padini brda Gradina na oko 23 metra iznad korita rijeke [[Unac]]. Od centra grada je udaljena svega 1&nbsp;km. Sadašnje dimenzije pećinskog ulaza su 6 m širina i 7 m visina i posljedica su vještačkog proširivanja radi postavljanja baraka. Pred pećinom se nalazi zaravnjeni plato, ukupne dužine 18 m, na kojem su postavljene dvije barake dužine 12 i 4 m i širine 5 m. U nastavku pećinu čini horizontalni kanal dužine 16 m, visine 4 m i širine 2,5–4 m. Na kraju ovog hodnika nalaze se željezna vrata postavljena još 1938. godine prilikom istraživanja pećine radi vodosnabdijevanja. Duž ovog dijela kanala postavljene su daske radi lakšeg razgledanja pećine. Ukupna dužina pećine je 85 m.U nastavku pećinski kanal se kaskadno spušta i završava sifonskim jezerom na dnu). Visinska razlika od željeznih vrata do površine sifonskog jezera je 53 m. Voda u jezeru na dnu se za vrijeme kišnih perioda može podignuti do izlaza iz pećine, kada se prelijeva u vidu slapa visokog 12 m.<ref>mr. Jasminko Mulaomerović, Ivo Lučić, dr. Jasmina Osmanković –Sarajevo, 2008 -KRŠ I PEĆINE BOSNE I HERCEGOVINE </ref> == Historija == Vojno i političko rukovodstvo [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] - [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]], [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralni komitet KPJ]], [[Drugo zasedanje AVNOJ-a#Predsedništvo AVNOJ-a|Predsedništvo AVNOJ-a]], [[Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije]] i druge [[Antifašizam|antifašističke]] institucije su [[7. 1.|6. januara]] 1944. godine prešle iz [[Jajce|Jajca]] u [[Drvar]], koji je tada postao centar oslobođene teritorije [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Dolaskom rukovodstva NOP-a u Drvar, u pećini je izgrađena baraka za potrebe Vrhovnog štaba NOV i POJ. Iako je [[Josip Broz Tito]] bio smešten u jednom selu u okolini Drvara, on je kao Vrhovni komandant NOV i POJ, veoma često boravio u pećini, gde je se i suretao sa predstvanicima [[Vojne misije u NOVJ|savezničkih vojnih misija]], koje su tada boravile u Drvaru. {{izdvojeni citat|Iza pećine grmeo je vodopad, a u pukotinama stenja rasla je paprat. Sa mesta gde smo stajali, imali smo divan pogled na dolinu i sve pristupe. Sve u svemu, ovo je bilo prilično prijatno mesto. Povremeno, narednih meseci, provodio sam dosta vremena u toj pećini, razgovarajući, hraneći se i, iznad svega, raspravljajući.<ref>https://www.znaci.org/00001/1_10.htm</ref>|[[Fitzroy MacLean]], član britanske vojne misije}} Početkom [[1944]]. godine nemačka Vrhovna komanda je pripremila operaciju, nazvanu „[[Desant na Drvar|Konjićev skok]]“, čiji je glavni cilj bio da ukloni ili zarobi [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] i da se tako dobije strateška prednost sve dok se potpuno ne unište jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i POJ]]. Za dan napada [[Nemci]] su uzeli [[Dan mladosti|dan proslave Titovog rođendana]], [[25. 5.|25. maja]], očekujući da će partizane zateći nespremne. Veče pred proslavu njegovog rođenadana, [[24. 5.|24. maja]], Tito je ostao da prenoći u Drvaru, tako da ga je početak [[Desant na Drvar|nemačkog desanta]] zatekao u pećini. Od pola 7 do 7 časova ujutro [[25. 5.|25. maja]] 1944. godine Drvar je žestoko bombardovalo pet neprijateljskih eskadrila, a za njima transportne letelice koje su izbacile prvi talas od 314 nemačkih padobranaca. U sledećem talasu sletele su teretne jedrilice, tako da je u oba talasa spušteno ukupno 730 jedriličara. Pećina je pod stalnom vatrom nemačkih padobranaca, a otpor nemačkom vazdušnom desantu pružali su delovi [[Prateći bataljon Vrhovnog štaba NOVJ|Pratećeg bataljona Vrhovnog štaba NOVJ]] i tenkovski vod [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa]], sa položaja na Šobića glavici i ispred pećine. Tito i članovi Vrhovnog štaba su uspeli da se oko 12 časova probiju iz pećine i krenu ka [[Ataševac|Ataševcu]]. Odakle su kasnije sa [[Kupreško polje|Kupreškog polja]], [[sovjetski Savez|sovjetskim]] avionom, prebačeni u [[Bari]]. == Muzej 25. maj == Kulturni pejzaž u kojem je danas smješten Muzej 25. maj u Drvaru, predstavlja spomen-kompleks vezan za Sedmu neprijateljsku ofanzivu. U sastavu kompleksa se nalazi: glavna zgrada Muzeja „25. maj“, Titova vila, zgrada u kojoj je oformljena OZNA (Odjeljenje zaštite naroda) i prostor Titove pećine. Muzej je od svog osnivanja 1945. godine radio na prikupljanju, obradi i prezentaciji građe vezane za Drugi svjetski rat. Djelatnost Muzeja važna je za proučavanje antifašističke historije u Bosni i Hercegovini, ali i regiji. U socijalističkoj Jugoslavijii bio je turistički atrakcija Drvara, koji je godišnje posećivalo 200.000 turista. Iako je većina muzejskih eksponata (7000) otuđena, uništena i spaljena tokom posljednjeg rata (1992-1995), lokalitet na kojem se nalazi ima veliku simboličku i historijsku važnost. Početkom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]], pećina je porušena [[1992]]. godine i obnovljena [[2006]]. godine uz pomoć Američke agencije za međunarodni razvoj. Ponovo je otvorena za posetioce [[25. 5.|25. maja]] [[2006]]. godine, na šesdesetdvogodišnjicu desanta na Drvar. === Nacionalni spomenik === Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 21. do 24. novembra 2011. godine, donijela je odluku da se memorijalni kompleks Muzej "25. maj" u Drvaru proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="drvar">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3358 |title= Memorijalni kompleks Muzej "25. maj" u Drvaru |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 16. 3. 2024. |archive-date= 2021-02-13 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210213033129/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3358 }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, [[Amra Hadžimuhamedović]], [[Dubravko Lovrenović]] (predsjedavajući), [[Ljiljana Ševo]]. Nacionalni spomenik čine: glavna zgrada Muzeja „25. maj“, Titova vila, zgrada u kojoj je oformljena [[OZNA]] (Odjeljenje zaštite naroda) i prostor Titove pećine.<ref>{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&page=7 |title= Nacionalni spomenici u Drvaru |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 16. 3. 2024. }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Povezano == * [[Josip Broz Tito]] * [[Titova špilja na Visu|Titova pećina na Visu]] * [[Desant na Drvar]] * [[Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi]] == Izvori == {{Izvori}} == Literatura == {{Portal NOB}} * ''[[Vojna enciklopedija]]''. Beograd 1975. godina [[Kategorija:Pećine u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:NOB u 1944.]] [[Kategorija:Desant na Drvar]] [[Kategorija:Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Muzeji u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Drvaru]] [[Kategorija:Josip Broz Tito]] 31m4g9wxkpr3z6s22xlh0rdz6sepac6 Krzysztof Wodicko 0 177190 42590205 42552942 2026-05-10T02:56:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590205 wikitext text/x-wiki {{Infokutija umjetnik | ime = Krzysztof Wodiczko | slika = | alt = | opis = | datum_rođenja = {{Birth date and age|1943|4|16|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Varšava]] | period = 1968— | polje = industrijski dizajner, umjetnik }} '''Krzysztof Wodiczko''' ([[Varšava]], 16. april 1943 -) je [[Poljska|poljski]] likovni umjetnik i [[dizajn]]er, poznat po velikim [[slajd]]ovima i [[video art|video]] projekcijama zgrada. Njima se počeo 1980-ih, nekoliko godina nakon dolaska u [[Kanada|Kanadu]]. U domovini je prije toga bio poznat po uličnim [[performans]]ima. == Vanjske veze == * Krzysztof Wodickzo is represented by Galerie Lelong, http://www.galerielelong.com. * Harvard GSD Faculty profile, http://www.gsd.harvard.edu/#/people/krzysztof-wodiczko.html. * Maria Hinojosa: One-on-One: Krzysztof Wodiczko, WGBH Boston, February 2, 2010, http://www.wgbh.org/programs/programDetail.cfm?programid=12 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120724143427/http://www.wgbh.org/programs/programDetail.cfm?programid=12 |date=2012-07-24 }}. * The Callie Crossley Show, WGBH Radio, February 10, 2010, http://www.wgbh.org/programs/programDetail.cfm?programID=855 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120820034619/http://www.wgbh.org/programs/programDetail.cfm?programid=855 |date=2012-08-20 }}. * BUniverse – “Art, Trauma, and Democracy: Immigrants and Veterans” – Krzysztof Wodickzo shares several short videos depicting immigrants and their feelings about living in a land that is not their own, Institute for Human Sciences, Boston University, December 3, 2009, http://www.bu.edu/buniverse/view/?v=1lV8st9M. * City as Stage, City as Process – Krzysztof Wodiczko, Porous City – November 20, 2009, MIT Tech TV, http://techtv.mit.edu/videos/4516-krzysztof-wodiczko---porous-city{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * ICA Boston, Krzysztof Wodiczko, …Out of Here: The Veterans Project, November 4, 2009 – March 28, 2010, http://www.icaboston.org/exhibitions/exhibit/wodiczko/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621204104/http://www.icaboston.org/exhibitions/exhibit/wodiczko/ |date=2010-06-21 }}. * The Odysseus Project – “Krzysztof Wodiczko’s The Veterans Project,” – Marijke, October 28, 2009, http://odysseus.nervegarden.com/2009/10/28/krzysztof-wodiczko-the-veterans-project/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112160639/http://odysseus.nervegarden.com/2009/10/28/krzysztof-wodiczko-the-veterans-project/ |date=2012-11-12 }}. * Fact TV – “The War Veteran Vehicle” – Liverpool, Ireland, September 2009, http://www.fact.tv/search?content_search_simple=true&content_wordss=wodiczko&submit.x=0&submit.y=0{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * Interrogative Design, http://interrogative.mit.edu/about/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100622044914/http://interrogative.mit.edu/about/ |date=2010-06-22 }}. * The 53rd International Art Exhibition in Venice, Polish Pavilion, “Guests/Goscie”, http://www.labiennale.art.pl/. * BOMBLive! – “Krzysztof Wodiczko.” – Interview with Giuliana Bruno, Sculpture Center, Long Island City, October 29, 2007, http://www.bombsite.com/issues/0/articles/3209 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918054630/http://bombsite.com/issues/0/articles/3209 |date=2010-09-18 }}. * Polish Culture – “Krzysztof Wodiczko” – 2007 profile, http://www.culture.pl/en/culture/artykuly/os_wodiczko_krzysztof {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090624232641/http://www.culture.pl/en/culture/artykuly/os_wodiczko_krzysztof |date=2009-06-24 }}. * Polish Cultural Institute – “Krzysztof Wodiczko” – 2005 profile, http://www.polishculture-nyc.org/index.cfm?itemcategory=30817&personDetailId=74 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303090510/http://www.polishculture-nyc.org/index.cfm?itemcategory=30817&personDetailId=74 |date=2012-03-03 }}. * Art 21, Season 3 (2005), Episode: POWER; interviews and videos, http://www.pbs.org/art21/artists/wodiczko/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111022031801/http://www.pbs.org/art21/artists/wodiczko/ |date=2011-10-22 }} * agglutinations.com – “Interview with Krzysztof Wodiczko: Making Critical Public Space” – Elise S. Youn and Maria J. Prieto, April 11, 2004, http://www.agglutinations.com/archives/000035.html. * “Interview with Krzysztof Wodiczko.” – with Dan Cameron, excerpts edited by Jacques Strapp with permission of the authors, 2001–2002, http://www.art-omma.org/issue7/text/KWodiczko_interview.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725014113/http://www.art-omma.org/issue7/text/KWodiczko_interview.htm |date=2011-07-25 }}. {{Lifetime|1943||Wodiczko, Krzysztof}} [[Kategorija:Poljski umjetnici]] [[Kategorija:Kanadski umjetnici]] [[Kategorija:Video umjetnici]] 5jl90ybqkzqncwwgr17if5tu4jxmkkt Strelište u Jajincima 0 177343 42590081 41863548 2026-05-09T18:58:11Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji|Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji|Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42590081 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Jajinci streljanje.jpg|thumb|Streljanje civila u [[Jajinci]]ma [[1941]].]] [[File:Spomen park Jajinci.jpg|thumb|Spomen park Jajinci]] '''Strelište u Jajincima''' je bilo najveće mesto egzekucije na teritoriji [[okupirana Srbija|okupirane Srbije]] u [[Drugi svjetski rat|Drugom svetskom ratu]]. Na ovom stratištu su, prema zvaničnim, iako najverovatnije nepreciznim podacima, od leta [[1941]]. do jeseni [[1943]]. godine nacisti ubili 80.000 muškaraca, žena i dece.<ref name="Priručnik">{{Cite web |title=''Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44.'' |url=http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |access-date=2014-10-24 |archivedate=2014-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217232907/http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |deadurl=yes }}</ref> U Jajincima su streljani ljudi zbog svoje etničke pripadnosti (jer su nacističkim zakonima obeleženi da kvare „čistotu rase“), streljani su [[ustanak u Srbiji 1941.|srpski ustanici]], ideološki protivnici (uglavnom komunisti), ali i nasumično uhapšeni civili, kao deo odmazde nemačkih okupatorskih vlasti u [[Beograd]]u, koja je donela proglas kojim za svakog ubijenog Nemca mora biti ubijeno 100 civila, a za svakog ranjenog Nemca, mora biti ubijeno 50 ljudi. <ref name="Priručnik"/> Glavne žrtve masovnih pogubljena su bili [[Srbi]] [[antifašizam|antifašisti]], [[Jevreji]] i [[Romi]]. U Jajince su redovno dovođeni i streljani logoraši iz [[Banjički logor|Banjičkog logora]]. == Izbor lokacije == Neposredno po zatvaranju prvih talaca u logore, nemačke okupacione vlasti u Srbiji su odredile posebna i izolovana mesta za egzekucije civila. Međutim, sistematsko sprovođenje "odmazdi" po rasplamsavanju ustanka i kontinuirani rad dva logora na teritoriji Beograda ([[Staro Sajmište]] i [[logor Banjica]]) uticali su na donošenje odluke o izdvajanju jednog centralnog mesta za pogubljenja talaca i zatočenika u okolini grada. Bivše vojno strelište u blizini [[Jajinci]], ispod [[Avala|Avale]], izabrano je kao najpodesniji prostor kako za pogubljenja desetina hiljada ljudi, tako i za sahranjivanja onih koji su ubijeni ugljenmonoksidom u kamionu „[[dušegupka|dušegupki]]“.<ref name="Priručnik"/> Okolna gusta šuma i postojanje nasipa i grudobrana, činili su ceo prostor adekvatnim za neometana streljanja. Strelište se nalazilo na drumu [[Beograd]]-[[Avala]] u selu Jajinci. Do njega se dolazilo iz dva pravca — iz Beograda i iz [[Rakovica (Beograd)|Rakovice]]. == Vršenje egzekucija == [[Datoteka:Rodbina ispred Banjičkog logora.jpg|minijatura|[[Banjički logor]], odakle su zatočenici dovođeni na streljanje.]] Zarobljenici osuđeni na smrt dovođeni su u Jajince Avalskim drumom iz beogradskih zatvora i logora. Po izlasku iz kamiona, žrtve su, uskom, krivudavom stazom, sprovođene do mesta egzekucije. Na putu do stratišta nekada bi satima čekali ispod nadstrešnica improvizovanih baraka, do trenutka kada bi došao red za njihovo pogubljenje.<ref name="Priručnik"/> Komandant stratišta u Jajincima je bio pripadnik [[Gestapo]]a, izvesni folksdojčer po imenu Eugen. Streljanja su vršili vojnici Vermahta. Pored vojnika [[Vermaht]]a, streljanja u Jajincima je vršio 64. policijski rezervni bataljon, koji je bio zadužen i za čuvanje logora Banjica, kao i za izvršavanje masovnih egzekucija na mestima u okolini Beograda. Posebno važno mesto u hijerarhiji 64. policijskog bataljona imali su upravo [[folksdojčeri]], koji su uzeli aktivno učešće u svim akcijama policijskih jedinica.<ref name="Priručnik"/> Na strelištu je za vreme vršenja egzekucija podignuto sedam baraka koje su bile namenjene za ishranu nemačkih vojnika, za smeštaj policijskog bataljona, za smeštaj logoraša koji su čekali izvršenje smrtne kazne, za smeštaj komandanta strelišta, za smeštaj stražara koji su obezbeđivali Jajince i za čuvanje municije i oružja. == Ukopavanje lešava == [[Datoteka:Jajinci prisoner.jpg|thumb|Doubijanje civila u [[Jajinci]]ma [[1941]].]] Za kopanje raka u Jajincima u koje su sahranjivana tela streljanih i ugušenih ugljenmonoksidom bili su angažovani radnici sa Centralnog i Novog groblja u Beogradu. Masovne grobnice su kopane za 100 do 300 (nekada i više) leševa. Prema svedočenjima datim posle rata, Nemci su spuštali tela u rake i posipali tankim slojem zemlje, da bi posao zakopavanja dalje nastavljali beogradski grobari. Beživotna tela je pre ukopa pregledao lekar gestapovac Herbert Jung (u literaturi naveden i kao Ervin Jung), koji je izdavao naredbe za ubijanje preživelih, koje je nekada i sam likvidirao.<ref name="Priručnik"/> == Uništavanje dokaza == {{main|Sonderkommando 1005}} Strelište u Jajincima je zatvoreno u jesen 1943. godine, kada su streljanja počela u [[Marinkova bara|Marinkovoj bari]] i [[Jevrejsko groblje|Jevrejskom groblju]]. {{Quote box | citat = »Čim smo došli u Jajince nas su okovali i jedan nemački poručnik održao nam je kao jedno malo predavanje, rekavši nam: da mi radimo jedan posao koji je koristan za Nemački Rajh i da ćemo za to biti nagrađeni, ali ako ko od nas pokuša da beži biće odmah streljan. Kako je već bilo veče, to su nas zatvorili u jednu sobu, gde je bilo 90 lica od kojih 55 Jevreja i 35 Cigana. Od njih smo saznali da ćemo raditi na iskopavanju i spaljivanju leševa lica streljanih u Jajincima. Sutradan smo bili izvedeni iz sobe i počeli smo da radimo, pod nadzorom i uputstvom Nemaca. Naš posao se sastojao u tome što smo iskopavali rake i iz raka vadili leševe. Leševe smo stavljali na kameru kao što se ređaju drva, t.j. prvo jedan red, pa onda popreko drugi i tako redom. Do večera smo uspeli da napravimo kameru koja je bila široka 4 metra, jer su bila stavljena dva leša jedan do drugoga obično glava do glave, a dugačka 7 do 8 metara, dok je bila visoka oko 2 do 3 metra. Na kameru je stalo oko 700 leševa. Ovako veliki broj leševa mogao je da stane na tako malom prostoru, jer su leševi bili suvi. Sama kamera, lomača, bila je podignuta od zemlje za jedno pola metra i mi smo tu stavljali drva a preko drva posipali motorsko ulje; kada je to bilo gotovo onda smo lomaču potpaljivali. Ulje smo dosipali sve dotle, dok se vatra ne razgori. Pošto je lomača počela da gori nas prebroje i tada smo išli na večeru. Večeru smo dobijali iz samog logora na Banjici i nju su donosili Nemci pošto niko drugi nije imao pristupa. Kako je verovatno Nemcima izgledalo da posao ne ide brzo to su nam sutradan naredili da napravimo dve lomače. [...] Ovako smo radili sve do moga bekstva a ja sam pobegao posle 36 dana.«<ref>AJ, 110-613-468,469.</ref> | izvor = Svedočanstvo izneto pred DK 1945. godine. | width = 40% | align = right}} Od 8. novembra 1943. do [[2. april]]a 1944. godine, u iste barake ispred kojih su zatočenici čekali trenutak pogubljenja, smešteni su logoraši koji su određeni da izvrše ekshumacije i spaljivanja leševa streljanih. Tokom zime 1943/1944 tela žrtava su ekshumirana i spaljena. Na taj način, nacisti su pokušali da uklone tragove svoje zločinačke delatnosti na ovim prostorima i izbrišu materijalne dokaze o postojanju ljudi koje su ubili.<ref name="Priručnik"/> Njihov rad je predstavljao deo operacije iskopavanja i uništavanja tela ubijenih „[[Sonderkommando 1005]]“, koju su u celoj istočnoj Evropi, od maja [[1942]]. godine, vršile specijalne jedinice SD, pod komandom SS vođe [[Paul Blobel|Paula Blobela]]. U skladu sa [[Reinhard Heydrich|Hajdrihovim]] planom o brisanju tragova masovnih zločina, sve do kraja rata trajala je organizovana akcija spaljivanja leševa miliona ubijenih u istočnoj Evropi. Organizacija cele akcije je poverena Blobelu – jednom od najodgovornijih za [[masakr u Babijem Jaru]] kod Kijeva, kada je za samo dva dana, septembra 1941, ubijeno 33.771 jevrejskih muškaraca, žena i dece.<ref name="Priručnik"/> U Beogradu je akcijom uništavanja tela ubijenih rukovodio [[Gustav Wilhelm Tempel|Gustav Vilhelm Templ]], u koordinaciji sa SS majorom [[Bruno Zatler|Brunom Zatlerom]]. Prema svedočenju koje je Državnoj komisiji za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača dao Momčilo Damnjanović iz sela Vrbovac, koji je bio prinuđen da radi na iskopavanju leševa, u Jajincima su svakoga dana formirane po dve „kamare“ na kojima je spaljivano najpre 700, a kasnije i do 1.200 tela. Zatvorenicima je naređeno da sve pronađene dragocenosti u toku rada obavezno predaju nemačkim vojnicima. Posebne grupe logoraša su određene da raspu pepeo spaljenih po okolnim poljima, pošto bi ga prethodno pregledali, kako bi sačuvali eventualne ostatke plemenitih metala. Momčilo Damnjanović je uspeo da pobegne sa trojicom zatočenika posle 36 dana rada na monstruoznom poslu spaljivanja leševa ubijenih u Jajincima. Ostali zatvorenici koji su činili „nebeski odred“ (pored petorice logoraša sa Banjice, sa kojima je doveden Damnjanović, činilo ga je 55 Jevreja i 35 Roma) ubijeni su kada su u Jajincima „lomače pogašene“.<ref name="Priručnik"/> == Spomen-park Jajinci == [[Datoteka:Jajinci01.jpg|desno|mini|Tabla spomen parka]] [[Datoteka:Jajinci02.jpg|desno|mini|Spomenik žrtvama fašizma]] Prvo obeležje u spomen na žrtve podignuto je [[1951]]. godine na ulazu u strelište, vajara [[Stevan Bodnarov|Stevana Bodnarova]]. Prvo spomen obeležje kojim su komemorirane žrtve ubijene i sahranjene u Jajincima postavljeno je [[7. jul]]a [[1951]]. godine, u okviru obeležavanja desetogodišnjice ustanka. Obeležje su činili reljef vajara [[Stevan Bodnarov|Stevana Bodnarova]] i osnova čije je idejno rešenje uradio arhitekta Leon Kabiljo. Okolni prostor je uređen po projektu arhitekata Branka Bona i Brane Mirkovića i svečano otvoren 20. oktobra [[1964]]. godine, u vreme proslave dvadesetogodišnjice oslobođenja Beograda. Spomen park u Jajincima je postao jedno od centralnih mesta komemoracije žrtava Drugog svetskog rata u Socijalističkoj republici Srbiji i Beogradu. Preuređen je [[1988]]. godine, kada je u njegovom centralnom delu, na mestu najveće grobne rake, postavljen spomenik [[Vojin Stojić|Vojina Stojića]]. Krajem osamdesetih godina [[20. vek]]a, [[Srpska pravoslavna crkva]] je pokrenula inicijativu da se na prostoru memorijalnog parka Jajinci podigne [[crkva]]. Neki od argumenata bili su da naselje Jajinci nema svoju crkvu, da je upravo podizanje hrama jedini način da se sačuva sećanje na žrtve koje su tu ubijene. Iako je ova ideja naišla na neodobravanje nadležnih institucija za zaštitu spomenika kulture,<ref name="Priručnik"/> [[1993]]. godine je projekat dobio potrebne dozvole za početak gradnje. Izgradnja crkve Svetog Kirila i Metodija započela je [[2002]]. godine po nacrtima arhitekata Borisa Podreke i Branislava Mitrovića. To je jedan od prvih objekata koji nije predstavljao kopiju srednjevekovnih crkava, već originalan arhitektonski izraz. Do 2014. godine crkva nije završena.<ref name="Priručnik"/> == Povezano == * [[Logor Banjica]] * [[Holokaust u Srbiji]] * [[Nemački zločini u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu]] == Izvori == {{Izvori}} == Literatura == * Istorijski arhiv grada Beograda (dokumenta Specijalne policije i Gestapoa (BdS). * Aleksandar Drča, ''Specijalna Policija, Banjica, Jajinci'', Sarajevo, [[1954]]. * Sima Begović, ''Logor Banjica'', knjige 1 i 2, Beograd, [[1989]]. * Milan Koljanin, ''Nemački logor na beogradskom Sajmištu 1941–1944'', Beograd, [[1992]]. * ''Mesta stradanja žrtava fašističkog terora na području grada Beograda'', Beograd, [[2008]]. * Nenad Žarković, ''Spomen park „Jajinci“/ Memorial Park „Jajinci“'', Beograd, [[2009]]. {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi ]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji]] [[Kategorija:Holokaust]] [[Kategorija:Koncentracijski logor Banjica]] bth1neylsyjx3rtnva8aqn7puwrn0i3 Šablon:The Rolling Stones 10 177902 42590149 41581838 2026-05-09T22:34:10Z Niegodzisie 128435 42590149 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = The Rolling Stones | title = [[The Rolling Stones]] | titlestyle = background:&#35;b0c4de; | abovestyle = background:#EEEEEE; | groupstyle = background:#EEEEEE; | belowstyle = background:#EEEEEE; | bodyclass = hlist | above = * '''[[Mick Jagger]]''' * '''[[Keith Richards]]''' * '''[[Ronnie Wood]]''' * [[Brian Jones]] * [[Ian Stewart (muzičar)|Ian Stewart]] * [[Mick Taylor]] * [[Charlie Watts]] * [[Bill Wyman]] * [[Tony Chapman]] * [[Ricky Fenson]] * [[Carlo Little]] * [[Dick Taylor]] | group1 = Albumi u UK-u prije 1967. | list1 = ''[[The Rolling Stones (album)|The Rolling Stones]] • [[The Rolling Stones No. 2]] • [[Out of Our Heads]] • [[Aftermath (The Rolling Stones)|Aftermath]] • [[Between the Buttons]]'' | group2 = Albumi u SAD-u prije 1967. | list2 = ''[[The Rolling Stones (album)|The Rolling Stones (England's Newest Hitmakers)]] • [[12 X 5]] • [[The Rolling Stones, Now!]] • [[Out of Our Heads]] • [[December's Children (And Everybody's)]] • [[Aftermath (The Rolling Stones)|Aftermath]] • [[Between the Buttons]] • [[Flowers]]'' | group3 = Albumi nakon 1967. | list3 = ''[[Their Satanic Majesties Request]] • [[Beggars Banquet]] • [[Let It Bleed]] • [[Sticky Fingers]] • [[Exile on Main St.]] • [[Goats Head Soup]] • [[It's Only Rock 'n' Roll]] • [[Black and Blue]] • [[Some Girls]] • [[Emotional Rescue]] • [[Tattoo You]] • [[Undercover]] • [[Dirty Work (The Rolling Stones)|Dirty Work]] • [[Steel Wheels]] • [[Voodoo Lounge]] • [[Bridges to Babylon]] • [[A Bigger Bang]] • [[Blue & Lonesome]] • [[Hackney Diamonds]] • [[Foreign Tongues]]'' | group4 = Koncertni albumi | list4 = ''[[Got Live if You Want It!]] • [[Get Yer Ya-Ya's Out! The Rolling Stones in Concert]] • [[Love You Live]] • [["Still Life" (American Concert 1981)]] • [[Flashpoint]] • [[Stripped (Rolling Stones)|Stripped]] • [[No Security]] • [[Live Licks]] • [[Shine a Light]]'' | group5 = Kompilacije | list5 = ''[[Big Hits (High Tide and Green Grass)]] • [[Through the Past, Darkly (Big Hits Vol. 2)]] • [[Made in the Shade]] • [[Sucking in the Seventies]] • [[Rewind (1971-1984)]] • [[Jump Back: The Best of The Rolling Stones]] • [[Forty Licks]] • [[Rarities 1971-2003]]'' | group6 = Britanski EP-ovi | list6 = ''[[The Rolling Stones (EP)|The Rolling Stones]] • [[Five by Five]]'' • [[got LIVE if you want it!]]'' | group7 = Neslužbena izdanja (Decca) | list7 = ''[[Stone Age]] • [[Gimme Shelter]] • [[Milestones]] • [[Rock'n'Rolling Stones]] • [[No Stone Unturned]] • [[Rolled Gold: The Very Best of Rolling Stones]] • [[Solid Rock]] • [[Slow Rollers]] • [[In Concert]]'' | group8 = Neslužbena izdanja (ABKCO) | list8 = ''[[Hot Rocks 1964–1971]] • [[More Hot Rocks (Big Hits & Fazed Cookies)]] • [[Metamorphosis]] • [[Singles Collection: The London Years]] • [[The Rolling Stones Rock and Roll Circus]] • [[Singles 1963-1965]] • [[Singles 1965-1967]] • [[Singles 1968-1971]] • [[Rolled Gold+: The Very Best of the Rolling Stones]]'' | group9 = Ostala izdanja | list9 = ''[[Jamming with Edward!]] • [[Time Waits For No One]] • [[Story Of The Stones]]'' | below = '''[[Diskografija The Rolling Stonesa|Diskografija]]''' }}<noinclude> {{DEFAULTSORT:Rolling Stones, The}} [[Kategorija:Navigacijske kutije‎ muzičkih bendova]] [[Kategorija:Britanski šabloni]] </noinclude> etdouh4ubydm2fjkktawmfbi6s3xany Muzej 4. juli 0 178148 42590079 42293892 2026-05-09T18:57:57Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji|Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji|Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42590079 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Muzej |ime = Muzej 4. juli |originalno_ime = |slika = Zgrada muzeja 4 juli.JPG |naslov = Zgrada muzeja 4. juli |država = {{flag|Srbija}} |grad = [[Beograd]] |map_caption = |map_alt = |latitude= |longitude= |osnivanje = [[1950]]. |zatvaranje = [[2003]]. |kolekcija = |broj predmeta = |površina = |posetioci = |direktor = |predsednik = |kustos = |prevoz = |mreža = |veb = |adresa = Bulevar kneza Aleksandra Karađorđevića 10/a }} [[Datoteka:Poziv na ustanak.JPG|desno|mini|200px|Spomenik „Poziv na ustanak“ rad vajara [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]]]] '''Muzej „4. juli“''' je bio muzej, koji je od [[1950]]. do [[2003]]. godine postojao u [[Beograd]]u. Nalazio se u Bulevaru kneza Aleksandra Karađorđevića br. 10/a u kući [[Vladislav S. Ribnikar|Vladislava Ribnikara]], u kojoj su članovi [[Politbiro]]a [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije]], [[4. 7.|4. jula]] [[1941]]. godine, održali [[Sednica CK KPJ 4. jula 1941.|sednicu]] na kojoj su doneli odluku o podizanju [[narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|ustanka naroda Jugoslavije protiv okupatora]]. Ovaj dan se kasnije proslavljao kao [[Dan borca]]. == Kuća-muzej == Kuću je [[1934]]. godine sagradio [[Vladislav S. Ribnikar|Vladislav Ribnikar]]. Pre izbijanja [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] u dvorištu je iskopano sklonište, a sama zgrada pripremljena je za ilegalni rad. U njoj su se, u prvim godinama rata, krili ilegalci i neko vreme je tu štampan [[Bilten Vrhovnog štaba NOVJ|Bilten]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]]. Između ostalih, u njoj su živeli: [[Edvard Kardelj]], [[Vladimir Dedijer]] i [[Ivo Lola Ribar]], a na spratu je bila soba u kojoj je boravio [[Josip Broz Tito]]. Nakon odlaska Vladislava i [[Jara Ribnikar|Jare Ribnikar]] u [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizane]], [[1943]]. godine, kuća je konfiskovana i u nju su se uselili nemački oficiri. Po oslobođenju zemlje, Vladislav Ribnikar je kuću, koju su [[Nemci]] ostavili praznu i demoliranu, poklonio [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističkoj partiji Jugoslavije]], sa željom da u njoj formira [[muzej]]. Muzej je otovren [[1. 5.|1. maja]] [[1950]]. godine i nalazio se u sastavu [[Muzej grada Beograda|Muzeja grada Beograda]]. Godine [[1982]]. uključen je u sastav Memorijalnog centra „[[Josip Broz Tito]]“, a po njegovom ukidanju [[1996]]. godine, uključen je u sastav [[Muzej grada Beograda|Muzeja istorije Jugoslavije]]. Muzej je zatvoren za posetioce [[2000]]. godine, a aprila [[2003]]. godine je kuća vraćena porodici [[Ribnikar]]. Fond Ribnikar je maja [[2003]]. godine, doneo odluku da u kuća formira muzej lista „[[Politika (novine)|Politike]]“ i srpske štampe. Tada je odlučeno da se kuća renovira kako bi se stvorili uslovi za stvaranje stalne postavke, ali ono još uvek nije počelo. Kuća je obeležena spomen-pločom, a [[17. 5.|17. maja]] [[1965]]. godine je proglašena za [[Spisak spomenika kulture od izuzetnog značaja|Spomenik kulture od izuzetnog značaja]]. Ispred zgrade je postavljen spomenik „Poziv na ustanak“, rad vajara [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]]. == Literatura == * [[Vladimir Dedijer]] „'''Dnevnik'''“ (drugo sažeto izdanje). „Jugoslovenska knjiga“, Beograd 1951. godina. * Darinka Lekić „'''Beograd grad za sva vremena'''“. „Nauka“, Beograd 1995. godina. == Vanjske veze == {{commonscat|Museum of 4 July}} {{Muzeji u Beogradu}} {{Nepokretna kulturna dobra}} [[Kategorija:Muzeji u Beogradu]] [[Kategorija:Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji]] [[Kategorija:Spomenici kulture od izuzetnog značaja]] qfweltt75eul1wwfrw7vb90tvw72fu8 Leicester 0 178538 42590316 42557476 2026-05-10T09:31:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590316 wikitext text/x-wiki {{Infookvir naselje | ime = Leicester | ime_genitiv =Leicestera | slika_panorama =Leicester Clock Tower wide view.jpg | veličina_slike =275px | opis_slike =Gradsko središte Leicestera | slika_zastava = | slika_zastava_veličina = | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_lokacijska_karta_država = UK | slika_lokacijska_karta_opis = {{PAGENAME}} na karti Ujedinjenog Kraljevstva | nadimak = | geslo =''Semper Eadem'' (lat. "uvijek isti") | širina-stupnjevi =52 | širina-minute =38 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =1 | dužina-minute =08 | dužina-oznaka =W | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|UK}} | lokacija1_ime =Sastavna država | lokacija1_info ={{flag|Engleska}} | lokacija2_ime =[[Engleske regije|Regija]] | lokacija2_info =[[Istočni Midlands]] | lokacija3_ime =[[Engleska ceremonijalna grofovija|Ceremonijalna grofovija]] | lokacija3_info =[[Leicestershire]] | utemeljenje_ime =Osnivanje | utemeljenje_datum =[[50.]] (kao ''Ratae Corieltauvorum'') | utemeljenje1_ime =Status grada | utemeljenje1_datum =[[1919.]] | utemeljenje2_ime = | utemeljenje2_datum = | utemeljenje3_ime = | utemeljenje3_datum = | osnivač = | nazvan_po = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti =Gradsko vijeće<br />(54 vijećnika + gradonačelnik) | vlast_bilješke = | titula_vođe =Gradonačelnik | ime_vođe =Sir Peter Soulsby | stranka_vođe =[[Laburistička stranka (Ujedinjeno Kraljevstvo)|Laburisti]] | titula_vođe1 = | ime_vođe1 = | titula_vođe2 = | ime_vođe2 = | titula_vođe3 = | ime_vođe3 = | titula_vođe4 = | ime_vođe4 = | površina_bilješke = | površina_ukupna =73,32 [[četvorni kilometar|km²]] | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina =65 [[mnm]] | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =2011. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =443.760 | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže =329.600 | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[GMT]] | utc_pomak =+0 | vremenska_zona_DST =[[GMT|GMST]] | utc_pomak_DST =+1 | poštanski_broj =PO7 i PO8 | pozivni_broj =+44 (0)23 | gradovi_prijatelji = | prazno_ime =[[OS grid reference]] | prazno_info =SK584044 | prazno1_ime = | prazno1_info = | prazno2_ime = | prazno2_info = | prazno3_ime = | prazno3_info = | prazno4_ime = | prazno4_info = | prazno5_ime = | prazno5_info = | prazno6_ime = | prazno6_info = | web_stranica = | bilješke = }} '''Leicester''' (izgovor: [[Međunarodna fonetska abeceda|{{IPA|[lɛstər]}}]]) grad je u [[Engleska|Engleskoj]], u [[County#Ujedinjeno Kraljevstvo|grofoviji]] [[Leicestershire]] i [[Engleske regije|regiji]] [[Istočni Midlands]]. [[administrativna jedinica|Administrativna je jedinica]] sa statusom [[Engleske unitarne jedinice|unitarne jedinice]](''Unitary authority''). Leži na [[Rijeka (vodotok)|rijeci]] [[Soar]], 165 [[km]] [[sjeverozapad]]no od [[London]]a i 55&nbsp;km istočno od [[Birmingham]]a. Leicester je jedan od najstarijih gradova u Engleskoj, s poviješću od najmanje 2000 godina. Prvo zabilježeno ime grada je [[Latinski jezik|latinsko]], ''Ratae Corieltauvorum'', a naziv potječe od [[Kelti|keltskog]] plemena [[Corieltauvi]], koje je nastanjivalo ovo područje. Vjeruje se da su [[Rimsko Carstvo|Rimljani]] stigli u područje oko [[47.]] godine.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leicestershire-22404032 Richard III team makes second Leicester car park find], bbc.co.uk, 4. svibnja 2013.</ref> Ratae Corieltauvorum osnovan je oko [[50.]] godine kao vojno naselje duž [[Fosse Way]]a, rimske ceste između [[Exeter]]a i [[Lincoln]]a. Nakon odlaska vojnika, Ratae Corieltauvorum prerastao je u važno trgovačko središte i jedan od najvećih gradova u [[Britanija (rimska provincija)|rimskoj Britaniji]]. Ostaci [[Terme|terma]] mogu se vidjeti na lokalitetu Jewry Wall, a drugi rimski artefakti izloženi su u obližnjem muzeju. Bogatu povijesnu baštinu upotpunjuju spomenici iz [[Vikinzi|vikinškog]] vremena, [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]], [[Engleski građanski rat|Engleskog građanskog rata]] itd. Leicester je bio središte biskupije od oko [[670.]] što mu je donijelo status grada. Međutim, status je izgubljen u [[11. stoljeće|11. stoljeću]], u vrijeme borbe između crkve i veleposjednika. Gradske su mu granice proširene nekoliko puta tijekom [[19. stoljeće|19.]] i [[20. stoljeće|20. stoljeća]], postao je okrug [[1889.]], a status grada povratio [[1919.]] godine. Leicester nastavlja rasti tijekom [[16. stoljeće|16.]], [[17. stoljeće|17.]] i [[18. stoljeće|18. stoljeća]] kao trgovište, iako tek tijekom [[Industrijska revolucija|industrijske revolucije]] dolazi do brže urbanizacije područja. Novoizgrađena željeznička i kanalska mreža stimulirala je industrijski rast u [[19. stoljeće|19. stoljeću]], a Leicester je postao jedno od glavnih gospodarskih središta s raznim proizvođačima, posebice [[Obuća|obuće]] i [[čarapa]]. Gospodarski uspjeh ove industrije i srodnih tvrtki rezultirao je značajnom urbanom ekspanzijom grada i okolice. Danas se Leicester nalazi na [[Midland Main Line]], glavnoj željezničkoj pruzi Engleske, u blizini [[M1 (Engleska)|Autoputa M1]]. Grad ima najveću [[Nacionalna manjina|etničku manjinsku populaciju]] u Velikoj Britaniji u smislu veličine, podrijetlom pretežno iz [[Južna Azija|Južne Azije]], što je rezultat useljavanja u Ujedinjeno Kraljevstvo nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Leicester je i sveučilišni grad s dva sveučilišta: [[Sveučilište u Leicesteru|Sveučilištem u Leicesteru]] i [[Sveučilište De Montfort|Sveučilištem De Montfort]]. Prema popisu stanovništva iz [[2011.]] godine, Leicester broji 443.760 stanovnika (8. po brojnosti u Engleskoj).<ref>[http://www.citypopulation.de/UK-England.html GREAT BRITAIN AND NORTHERN IRELAND: Major Cities of England], citypopulation.de</ref> == Znamenitosti == [[Datoteka:Jewry Wall ruins panorama 3.jpg|mini|293px|Rimske terme na lokalitetu Jewry Wall]] [[Datoteka:National Space Centre, Leicester.jpg|mini|293px|Svemirski centar]] [[Datoteka:Curve Leicester full panorama.jpg|mini|293px|Kazalište Curve]] [[Datoteka:Leicester Magazine Gateway west.jpg|mini|293px|Magazine Gateway, spremište streljiva iz vremena Engleskog građanskog rata]] === Historijske znamenitosti === * Aylestone Medieval Packhorse Bridge - most iz 15. stoljeća * Beaumont Leys Medieval Earthworks - antički lokalitet * Belgrave Bridge - most na rijeci Soar iz 15. stoljeća * Birds Nest Site - kuća iz 14. stoljeća s opkopom * Bosworth Battlefield - [[Bitka na Bosworthskom polju|mjesto pogibije kralja Rikarda III.]] * The Evington Hollow - lokalitet iz 14. stoljeća s ribnjacima * Jewry Wall - rimski zid s muzejem i obližnjim iskopinama * King William's Bridge - most iz 17. stoljeća, nazvan po kralju [[Vilim III. Oranski|Vilimu III.]] * Leicester Abbey - ostaci samostana iz 12. stoljeća * Leicester Castle - dvorac Leicester s temeljima iz 11. stoljeća, u kojem su ponekad boravili engleski kraljevi, a služio je i kao sudnica * The Magazine Gateway - spremište streljiva iz vremena Engleskog građanskog rata * Raw Dykes - ostaci [[Rimski akvadukt|rimskog akvadukta]] === Suvremene znamenitosti === * Curve Theatre - kazalište * Mallory Park - staza za moto utrke * National Space Centre - svemirski centar, najveći u Ujedinjenom Kraljevstvu * Snibston - zabavni park == Uprava == Gradsko vijeće Leicestera broji 55 zastupnika, od kojih je jedan ("prvi među jednakima") gradonačelnik. Od svibnja [[2011.]] gradonačelnik je Sir Peter Soulsby iz [[Laburistička stranka (Ujedinjeno Kraljevstvo)|Laburističke stranke]]. == Stanovništvo == Prema rasi, godine [[2011.]] 50,6% stanovništva činili su [[Europeidi|bijelci]], 37,1% [[azija]]ti (većinom [[Indijci]]), 3,5% stanovnici miješanog podrijetla, a 6,3% [[Negroidi|crnci]].<ref name="ons.gov.uk">[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks202ew.xls Census: Ethnic group, local authorities in England and Wales] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116113227/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks202ew.xls |date=2013-01-16 }}, ONS</ref> === Kretanje broja stanovnika === {| class="wikitable" style="font-size:90%; width:70%; border:0; text-align:center; line-height:120%;" ! colspan="11" style="text-align:center;font-size:90%;"|Kretanje broja stanovnika Leicestera od 1901. godine |- ! style="background:#9cc; color:navy; height:17px;"| Godina ! style="background:#fff; color:navy;"| 1901. ! style="background:#fff; color:navy;"| 1911. ! style="background:#fff; color:navy;"| 1921. ! style="background:#fff; color:navy;"| 1931. ! style="background:#fff; color:navy;"| 1939. ! style="background:#fff; color:navy;"| 1951. ! style="background:#fff; color:navy;"| 1961. ! style="background:#fff; color:navy;"| 1971. ! style="background:#fff; color:navy;"| 2001. ! style="background:#fff; color:navy;"| 2011. |- style="text-align:center;" ! style="background:#9cc; color:navy; height:17px;"| Broj stanovnika | style="background:#fff; color:black;"| 211.579 | style="background:#fff; color:black;"| 227.222 | style="background:#fff; color:black;"| 234.143 | style="background:#fff; color:black;"| 239.169 | style="background:#fff; color:black;"| 261.339 | style="background:#fff; color:black;"| 285.181 | style="background:#fff; color:black;"| 273.470 | style="background:#fff; color:black;"| 284.208 | style="background:#fff; color:black;"| 279.921 | style="background:#fff; color:black;"| 329.600 |} == Sport == * Nogometni klub [[Leicester City F.C.]], koji se trenutačno natječe u [[FA Premier liga|Premijer ligi]], prvom jakosnom razredu engleskog nogometa * Ragbijaški klub [[Leicester Tigers]] * Košarkaški klub [[Leicester Riders]] == Značajne osobe == * [[Richard Armitage]], glumac * [[David Attenborough]], prirodoslovac poznat po svojim dokumentarnim filmovima na [[BBC]]-ju * [[Richard Attenborough]], glumac i redatelj * [[Julian Barnes]], književnik * [[William Henry Bragg]], fizičar nobelovac * [[William Lawrence Bragg]], fizičar nobelovac * [[Graham Chapman]], član [[Monty Python|Montyja Pythona]] * [[Thomas Cook]], putopisac i poduzetnik * [[John Deacon]], glazbenik, bivši član sastava [[Queen]] * [[Dion Dublin]], nogometaš * [[George Fox]], osnivač [[Kvekeri|kvekera]] * [[Jane Grey]], "kraljica od 9 dana" * [[Emile Heskey]], nogometaš * [[Trevor Horn]], glazbeni producent * [[Engelbert Humperdinck]], pjevač * [[David Icke]], sportski komentator i teoretičar zavjere * [[John Illsley]], basist sastava [[Dire Straits]] * [[Alec Jeffreys]], genetičar koji je razvio metode DNK identifikacije i DNK profila * [[Dominic Keating]], glumac * [[Gary Lineker]], nogometaš * [[Parminder Nagra]], glumica * [[Peter Shilton]], nogometaš * [[Sue Townsend]], spisateljica * [[Alfred Russel Wallace]], prirodoslovac i istraživač s kraja 19. i početka 20. stoljeća * [[Pick Withers]], bubnjar sastava Dire Straits == Gradovi prijatelji == Leicester ima 6 gradova prijatelja:<ref name="Leicester twinnings">[http://www.leicester.gov.uk/your-council-services/lc/twinning/ Twinning] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101002090459/http://www.leicester.gov.uk/your-council-services/lc/twinning/ |date=2010-10-02 }}, Leicester City council</ref> *{{flagicon|FRA}} [[Strasbourg]] (od 1960.) *{{flagicon|NJE}} [[Krefeld]] (1969.) *{{flagicon|NIK}} [[Masaya]] (1987.) *{{flagicon|KIN}} [[Chongqing]] (1993.) *{{flagicon|IND}} [[Rajkot]] (1996.) *{{flagicon|BUG}} [[Haskovo]] (2008.) == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leicester}} * [http://www.leicester.gov.uk/ Službena stranica] {{eng oznaka}} * [http://www.goleicestershire.com/ Stranica Turističke zajednice Leicestera i Leicestershirea] {{eng oznaka}} * [http://cdm16445.contentdm.oclc.org/cdm/myleicestershirehistory Povijest Leicestera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130929181006/http://cdm16445.contentdm.oclc.org/cdm/myleicestershirehistory |date=2013-09-29 }} {{eng oznaka}} [[Kategorija:Leicester| ]] [[Kategorija:Gradovi u Engleskoj]] ooigq7uc5cphqopsc215c7pkzncuijd Garavice 0 183838 42590023 42515551 2026-05-09T18:52:03Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590023 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Garavice Spomenik 01.jpg|mini|Spomen park u Garavicama]] '''Garavice''' su mjesto masovnog pogubljenja, masovna grobnica i spomen-područje u neposrednoj blizini grada [[Bihać]]a. Početkom drugog svjetskog rata 1941. godine u Garavicama je izvršen masovni pokolj srpskog civilnog stanovništva od strane [[ustaše|ustaša]]<ref>Vojna enciklopedija, Beograd, 1970, knjiga prva, strana 606.</ref> u kojem je, prema procenama, ubijeno oko 12000<ref name="YAatV-34">The Yugoslav Auschwitz and the Vatican, Vladimir Dedijer, predgovor Gottfried Niemietz, prevod Harvey L. Kendall, 1992, Prometheus Books, {{ISBN|0-87975-752-3}}, strana 34.</ref> ljudi, među kojima veliki broj djece. Ubijeni stanovnici Bihaća i okoline su bili skoro isključivo [[Srbi]]<ref name="YAatV-34"/> i u manjem broju [[Jevreji]]. == Hronologija zločina == {{main|Genocid u NDH|Progon Srba u Drugom svetskom ratu}} Nakon okupacije Kraljevine Jugoslavije od strane Njemačke i Italije u drugom svjetskom ratu stvorena je Nezavisna Država Hrvatska. Bihać postaje sjedište novoosnovane županije NDH pod nazivom Krbava i Psat. Novopostavljeni župan Ljubomir Kvaternik u junu 1941. zabranjuje Srbima i Jevrejima pristup Bihaću i okolinu grada. S time su počeli progoni, zatvaranja i ubijanja Srba i Jevreja. == Jul 1941. == Sredinom jula 1941. po nalogu župana Ljubomira Kvaternika svi Srbi iz grada i bliže okoline su hapšeni i zatvoreni u zloglasni kazamat Kula, a potom su uslijedile masovne egzekucije.<ref name=autogenerated1>http://www.fokus.ba/nov/index.php?option=com_content&view=article&id=5582:garavice-mjesto-velikog-bola&catid=42&Itemid=175{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Zatvoreni civili su iz Kule prevoženi na pripreljena stratišta Garavice, Karađorđevo selo i Ceravice. Rečeno im je da idu na prisilan rad u Njemačku. Žrtvama je naređeno da se svuku, opljačkane su i ubijene. Streljani ili zaklani nožem su zakopani u unaprijed iskopane jame. Mnoga tijela zaklanih Srba su bačena u rijeku Klokot. Prve grupe žrtava su odvođene i ubijane noću, a kasnije u julu i avgustu 1941. godine i danju. Ubistva Srba iz Bihaća se sprovode po porodičnim kućama, njivama i na brojnim masovnim stratištima u okolini Bihaća. == 25. jul 1941. == Očevidac Milka Pepić-Kovačević navodi<ref>[http://www.jadovno.com/garavice.html Гаравице - Jadovno 1941<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: {{izdvojeni citat|Ustaško divljanje počelo je 25. jula 1941. godine kada je iz Pritoke (selo u okolini Bihaća) odvedeno prvih dvanaest seljana. Drugu noć otjerali su još sto šezdeset Pritočana. Među njima najviše djece. Odveli su ih i najvjerovatnije im i presudili ustaški dželati Mate Kolić, Marko Grgić i Dušan Mihaljić. (...) Ustaše su tražile da onima koje su otjerali rodbina pošalje hranu iako su ti isti već bili poubijani.}} Na fotografiji snimljenoj 1940. godine vidi se trideset i sedam mališana, učenika osnovne škole u selu Pritoka. Među njima su i braća Dušan i Đuro (treći i četvrti zdesna u gornjem redu) koje su ustaše sa još tridesetak učenika sa fotografije odvele i pobile.<ref name=autogenerated2>{{Cite web |title=Istinu otrgnuti od zaborava - Jadovno 1941<!-- Bot generated title --> |url=http://www.jadovno.com/garavice/articles/istinu-otrgnuti-od-zaborava.html |access-date=2012-09-28 |archive-date=2014-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729215005/http://www.jadovno.com/garavice/articles/istinu-otrgnuti-od-zaborava.html }}</ref> Link ka fotografiji: [http://static.politika.co.rs/uploads/rubrike/62675/i/1/djaci%20stradali%20od%20ustasa.jpg]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Pokatoličavanje == Dio Srba je pod strahom od istrebljenja prisilno preveden u katoličku vjeru. Ali ni to im nije osiguralo sigurnost, ubijanje srpskih civila je nastavljeno. Katolički sveštenik Fra Marijan užasnust zločinima nad pokatoličenim Srbima [[17. 3.|17. marta]] 1942. piše predsjedniku [[cazin]]skog kotara<ref>{{Cite web |title=Neke značajke iz 2.svjetskog rata<!-- Bot generated title --> |url=http://www.barlovci-zupa.org/index.php?option=com_content&view=article&id=274:neke-znacajke-iz-2svjetskog-rata&catid=19&Itemid=66 |access-date=2012-09-28 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306062417/http://barlovci-zupa.org/index.php?catid=19&id=274:neke-znacajke-iz-2svjetskog-rata&itemid=66&option=com_content&view=article |dead-url=yes }}</ref>: {{izdvojeni citat|Iako sam nedavno poslao izvještaj o stanju vjernika obraćenika u ovome kraju, ipak moram ponovno javiti Vašoj Preuzvišenosti da znadne s kakvim se neprilikama moram boriti, i da se zauzmete kod Poglavnika za jadnike, inače će svi biti istrijebljeni. (...) Tako je daleko otišlo, da ću morati najedanput u Zagreb do Poglavnika te mu sve ispričati i tražiti, da se jednom stane nakraj ovima nasiljima. U velikoj sam brizi za ove jadne obraćenike.}} == Oslobođenje Bihaća 1942. godine == Krajem 1942. [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]] su oslobodili područje [[Bihać]]a, i neki izvršioci zločina su uhvaćeni. [[Moša Pijade]] je osnovao komisiju koja je dobila zadatak da prikupi dokaze o ratnim zločinima i genocidu počinjenom protiv Srba u ovome kraju.<ref name="YAatV-34"/> U više masovnih grobnica na Garavicama, Karađorđevom selu i Ceravcima je zakopano 12000-15000 zverski ubijenih Srba iz Bihaća i šire okoline.<ref>{{Cite web |title=ПРЕНОСИМО: ПОМЕН ЖРТВАМА УСТАШКОГ ГЕНОЦИДА НА ГАРАВИЦАМА - Jadovno 1941<!-- Bot generated title --> |url=http://www.jadovno.com/garavice/articles/prenosimo-pomen-zhrtvama-ustashkog-genocida-na-garavicama.html |access-date=2012-09-28 |archive-date=2014-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729213112/http://www.jadovno.com/garavice/articles/prenosimo-pomen-zhrtvama-ustashkog-genocida-na-garavicama.html }}</ref> O masovnosti stradanja srpskog civilnog stanovništva i organizovanom državnom zločinu Hrvatske svedoči i izvještaj [[Kosta Nađ|Koste Nađa]] od 4. novembra 1942. godine, komandanta operativnog štaba za Bosansku krajinu Vrhovnom štabu NOVJ i POJ. Tamo se kaže da se kod jednog zarobljenog ustaše našlo naređenje za klanje Srba i brojka od 12-15 000 likvidiranih „grko-istočnjaka“ na području Bihaća. Dokument je na sebi nosio pečat „Ustaškog logora - Bihać“ i sadržao je sledeću formulaciju: „Nalog za vojnika Ramu Melkoča, da ima sve Vlahe, bili sumnjivi ili ne, poubijati. To ima izvršiti jer sam danas dobio nalog od velikog župana da se pobiju svi od 16 - 100 godina. I Vlahinje koje su sumnjive. Koji vam dođu pod ruku ne puštajte.“<ref>Zbornik Vojnoistorijskog instituta, tom IV, knj. 8</ref> == Spomen park == Narod i opština Bihać su 1949. podigli skromni spomenik žrtvama pokolja. Na spomeniku stoje riječi: „Sa trajnom uspomenom na dvanaest hiljada nevino i zvjerski ubijenih Srba od strane ustaških zlikovaca”. Tek 1981. otvoren je spomen-kompleks na Garavicama. Memorijalni spomenik je delo arhitekte Bogdana Bogdanovića. Prije otvaranja visoki funkcioner KPJ Hakija Pozderac održao je sastanak sa novinarima, da bi se dogovorili detalji o izvještavanju. Sugerisao je da se piše da su u Garavicama umoreni Srbi, Hrvati i Muslimani.<ref name=autogenerated2 /> Novinar radija Velike Kladuše je napomenuo da su samo Srbi ubijani na Garavicama. Pozderac je tada promijenio formulaciju, koju novinari treba da koriste, u slijedeću: „u Garavicama je pobijeno dvanaest hiljada rodoljuba”<ref name=autogenerated2 />. Međutim ovo veliko gubilište je slabo poznato i zapostavljeno. Svjest o počinjenom genocidu i razmjere pokolja koji je hrvatska država sprovela 1941. godine nad nedužnim civilima u Bihaću držane su dalje od šire javnosti u Jugoslaviji.<ref name=autogenerated1 /> == Nacionalni spomenik == Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 6. do 9. septembra 2013. godine, donijela je odluku da se Garavice proglase za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3350 |title= Garavice |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 16. 3. 2024. |archive-date= 2017-01-03 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170103093833/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3350 }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, [[Amra Hadžimuhamedović]], [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća), Tina Wik.<ref>{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&page=2 |title= Nacionalni spomenici u Bihaću |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 16. 3. 2024. }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == * [http://www.jadovno.com/garavice.html Napomena o Garavicama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120916184403/http://www.jadovno.com/garavice.html |date=2012-09-16 }} * [http://www.simply-solar.co.uk/html/ww_ii_mass_graves_monument__bi.html Slika spomenika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090722120828/http://www.simply-solar.co.uk/html/ww_ii_mass_graves_monument__bi.html |date=2009-07-22 }} * [http://www.spc.rs/sr/sastanak_episkopskoj_savjeta_rsrpske_%E2%80%93_bosne_i_hercegovine_u_manastiru_klisini Namjera gradnje na zaštićenom spomen-području Garavice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110924071411/http://www.spc.rs/sr/sastanak_episkopskoj_savjeta_rsrpske_%E2%80%93_bosne_i_hercegovine_u_manastiru_klisini |date=2011-09-24 }} * [http://www.hamdija-lipovaca.bihac.org/arhiva.php?akcija=prikazi&id=219 Sastanak episkopa Hrizostoma i načelnika opštine Bihać u vezi gradnje na spomen području]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Bihaću]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Bosanska krajina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] q93oj5q97a0pj3r8zy1vtwfgx6bs5x6 Kenneth III od Škotske 0 184479 42590105 42391395 2026-05-09T19:54:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590105 wikitext text/x-wiki {{Infokutija kraljevska krv | ime = Kenneth III | domaće ime = Cináed mac Duib | slika = Kenneth III of Scotland.jpg | širina slike = 200 | sukcesija = [[Popis škotskih monarha|kralj Albe]] | vladavina = 997&ndash;1005 | prethodnik = [[Constantine III od Škotske|Constantine III]] | nasljednik = [[Malcolm II od Škotske|Malcolm II]] | potomstvo = [[Boite mac Cináeda]] ''?''<br />Gille Coemgáin ''?''<br />Giric ''?'' | kuća = [[Kuća Alpin|Alpin]] | otac = [[Dub od Škotske|Dub]], kralj Albe | datum rođenja = prije 967 | datum smrti = {{death date|1005|3|25|df=y}} | mjesto smrti = [[Monzievaird]] | mjesto sahrane = [[Iona]] }} '''Cináed mac Duib''' ([[škotski gelski jezik|moderni gelski]]: ''Coinneach mac Dhuibh'')<ref>''Cináed mac Duib'' je srednjovjekovni gelski oblik.</ref> [[anglicizacija|angliciziran]] kao '''Kenneth III''', nadimak '''An Donn''', "Poglavica" ili "Smeđi",<ref>Kasniji engleski izvori ga nazivaju "Grim" ili "Mrki"; staroirski ''donn'' ima značenje slično staroengleskoj riječi ''greimm'', što znači "moć" ili "autoritet"; v. Skene, ''Chronicles'', p. 98; Hudson, ''Celtic Kings'', p. 105.</ref> (prije 967&ndash;25. mart 1005) bio je [[kralj Škota]] od 997. do 1005. Bio je sin [[Dub od Škotske|Duba]] (Dub mac Maíl Coluim). Mnogi škotski izvori za njega koriste ime "Girc sin Kennetha sin Duba", što se obično tumači kao pogreška.<ref>Duncan, p. 22;</ref> Alternativno objašnjenje je da je Kenneth imao sina po imenu Giric, koji je vladao zajedno sa ocem <ref>Smyth, pp. 220&ndash;221 and 225; also ''ESSH'', p.522, note 4.</ref><ref name="Bannerman">[http://books.google.gr/books?id=pC8njhobGxQC&pg=PA25&dq=Kenneth+III&hl=en&sa=X&ei=FjSzT5aRJc6YhQeKv9jWCA&redir_esc=y#v=onepage&q=Kenneth%20III&f=false Bannerman, MacDuff of Fife, p. 25-26]</ref><ref name="CawleyKennethIII">{{harvnb|Cawley|2011|loc=[http://fmg.ac/Projects/MedLands/SCOTLAND.htm#KennethIIIB Kenneth III]}}. Popis navodi njegovu vjerojatnu djecu.</ref> O njegovoj vladavini ima malo podataka. Zna se jedino da je 25. marta 1005. poginuo u bitci kod [[Monzievard]]a, kada ga je ubio Máel Coluim mac Cináeda i preuzeo prijestolje kao [[Malcolm II od Škotske|Malcolm II]]. Njegova kćer [[Gruoch od Škotske|Gruoch]] (Gruoch ingen Boite meic Cináeda) se udala za [[Gille Coemgáin of Moray|Gilleaa Coemgaina]], [[Mormaer od Moraya|mormaera od Moraya]], s kojim je imala sina po imenu [[Lulach]], koji je nakratko postao kralj Škotske. Daleko je poznatija po svom drugom braku za kralja [[Macbeth od Škotske|Macbetha]], koji je stvorio podlogu za [[Shakespeare]]ov lik [[Lady Macbeth]]. == Reference == {{reflist}} == Literatura == * [[Alan Orr Anderson|Anderson, Alan Orr]], ''Early Sources of Scottish History A.D 500&ndash;1286'', volume 1. Reprinted with corrections. Paul Watkins, Stamford, 1990. {{ISBN|1-871615-03-8}} * [[John Bannerman (historičar)|Bannerman]], ''MacDuff of Fife''. Article included in ''Medieval Scotland: Crown, Lordship and Community'', pages 20–39. Edinburgh University Press, 1998. {{ISBN|0-7486-1110-X}} * {{cite web|last=Cawley|first=Charles|title=Medieval Lands Project: Scotland Kings|date=24 May 2011|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/SCOTLAND.htm|publisher=Foundation for Medieval Genealogy|accessdate=16 May 2012|ref=harv|archive-date=2012-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120212180727/http://www.fmg.ac/Projects/MedLands/SCOTLAND.htm|url-status=dead}} * Duncan, A.A.M., ''The Kingship of the Scots 842–1292: Succession and Independence.'' Edinburgh University Press, Edinburgh, 2002. {{ISBN|0-7486-1626-8}} * {{citation | last=Harrison | first=Robert| title=Macbeth: An Historical Novel of the Last Celtic King| year=2011 | publisher=[[iUniverse]]| isbn=146201612X | url = http://books.google.gr/books?id=t9I26vQrgAoC&printsec=frontcover&hl=el&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false}} * Smyth, Alfred P. ''Warlords and Holy Men: Scotland AD 80-1000.'' Reprinted, Edinburgh: Edinburgh UP, 1998. {{ISBN|0-7486-0100-7}} == Vanjske veze == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] at [[University College Cork]] includes the ''Annals of Ulster'', ''Tigernach'', ''the Four Masters'' and ''Innisfallen'', the ''Chronicon Scotorum'', the ''Lebor Bretnach'' (which includes the ''Duan Albanach''), Genealogies, and various Saints' Lives. Most are translated into English, or translations are in progress. * [http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html (CKA) The Chronicle of the Kings of Alba] {{s-start}} {{s-hou | [[Kuća Alpin]] ||prije 967 ||25. mart 1005}} {{s-reg | }} {{succession box | title=[[kralj Škora]] | before=[[Constantine III od Škotske|Constantine (Causantín) III]] | after=[[Malcolm II od Škotske|Malcolm (Máel Coluim) II]] | years=997&ndash;1005 }} {{s-end}} {{Piktski i škotski monarsi}} {{DEFAULTSORT:Kenneth 03 od Škotske}} [[Kategorija:Rođeni u 10. vijeku]] [[Kategorija:Umrli 1005.]] [[Kategorija:Škotski monarsi]] [[Kategorija:Kuća Alpin]] am9ibmh9fv2uqoxm81kzi58zm90wi4w Koncentracijski logor Banjica 0 187194 42590155 42585245 2026-05-09T23:16:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590155 wikitext text/x-wiki {{Logor | ime = Banjički logor | postojao_(od-do)= | mesto = | slika = Muzej banjičkog logora.jpg | opis_slike = Logor na Banjici | kontrola = {{zastava|Nacistička Nemačka}} | veličina = | zapovednik = [[Svetozar Vujković]] | broj_zatočenika = | broj_žrtava = | map = Serbia | lat = 44.770792 | long = 20.467594 }} '''Logor na Banjici''' (zvanično ''Logor Dedinje'') je bio najveći koncentracioni logor na području [[srbija pod nemačkom okupacijom|okupirane Srbije]] i jedno od centralnih mesta u sistemu represije na Balkanu tokom Drugog svetskog rata.<ref name="Priručnik">{{Cite web |title=''Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44.'' |url=http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |access-date=2014-10-23 |archivedate=2014-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217232907/http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |deadurl=yes }}</ref> Banjički logor su osnovali nemački okupatori na samom početku [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], jula [[1941]]. Logor na Banjici je bio namenjen srpskim ustanicima i svima koji su na bilo koji način pružali otpor nemačkoj okupaciji Srbije.<ref name="Pisma"/> Kroz logor je tokom četiri ratne godine, do zatvaranja u oktobru [[1944]] godine, prošlo oko 30.000 zatočenika. Većina su bili pripadnici i simpatizeri [[NOP|Narodnooslobodilačkog pokreta]].<ref name="Pisma">{{Cite web |title=Pisma i poruke antifašista iz Banjičkog logora |url=http://www.rosalux.rs/sr/artikl.php?id=395 |access-date=2014-10-26 |archivedate=2014-12-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141218024318/http://www.rosalux.rs/sr/artikl.php?id=395 |deadurl=yes }}</ref> Pored toga, u banjički logor su masovno odvođeni [[Jevreji]] i [[Romi]].<ref name="Komarčević"/> U logorskim knjigama su sačuvani poimenični podaci o 23.637 logoraša.<ref name="Priručnik"/> Kako logorska administracija nije precizno vođena i mnogi zatočenici i zatočenice nikada nisu registrovani, tačan broj ljudi koji su prošli kroz Banjicu do danas nije utvrđen.<ref name="Priručnik"/> Banjica je bio sabirni i egzekucijski logor. Logor je imao dvije sekcije u kojoj je jedna bila u nadležnosti Srpske policije, dok je drugi dio bio u nadležnosti [[Gestapo]]a. Mnogi zatvorenici iz Banjice su prebačeni u druge koncentracijske i radne logore koje su Nijemci držali pod svojom kontrolom u okupiranoj Europi. Mnogi drugi su ubijeni u Banjici, Jajincima i drugim stratištima. Glavno stratište je bilo [[strelište u Jajincima]]. Konačan broj žrtava nije poznat usled uništavanja dokaza.<ref name="Komarčević">[http://www.slobodnaevropa.org/content/pisma-banji%C4%8Dkih-logora%C5%A1a-glas-protiv-revizije-istorije-/25410668.html Pisma banjičkih logoraša: Glas protiv revizije istorije]</ref> U logorskim knjigama su sačuvani podaci o ubistvu 4.286 muškaraca, žena i dece. Državna komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača je utvrdila da je do aprila 1944. ubijeno 8.756 banjičkih logoraša.<ref name="Priručnik"/> Banjički logor je proglašen za spomenik kulture [[1984]]. godine.<ref>[http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/vozdovac/banjicki_logor.html Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Hronologija logora == [[Datoteka:Prvo streljanje na Banjici 1941.jpg|minijatura|Posle prvog streljanja banjičkih logoraša u Jajincima, 16. jula 1941.]] Odmah po ulasku nemačkih trupa, na teritoriji Beograda je organizovan strog sistem nadziranja građana. U skladu sa njim, već tokom maja meseca 1941. godine izneti su prvi predlozi o nužnosti izgradnje logora u kojem bi bili izolovani pojedinci i grupe ocenjeni kao „politički nepouzdani i opasni“. Prvobitna ideja da se takav logor organizuje u zgradi zatvora na Adi Ciganliji je odbačena zbog loše bezbednosti tog područja. Zgrada kasarne bivšeg 18. pešadijskog puka na Voždovcu izabrana je kao najpogodnija za takvu namenu. Odluku o formiranju logora su doneli organi nemačke uprave i [[Gestapo]]a, a realizovao šef srpske državne bezbednosti [[Dragomir Dragi Jovanović]], koji je postavljen i za Upravnika grada Beograda.<ref name="Priručnik"/> Prema projektu inženjera Milana Janjuševića, ceo prostor je izolovan i obezbeđen pet metara visokim zidom i stražarskim kupolama. Bio je to drugi po redu logor otvoren u Srbiji. Prvi je smešten u pančevačku fabriku svile, po kojoj je i dobio ime [[Svilara]], odmah po napadu Nemačke na Sovjetski Savez, [[22. jun]]a [[1941]]. [[File:Sprovođenje u Banjički logor.jpg|thumb|Sprovođenje omladinaca iz Vaspitnog zavoda u Smederevskoj Palanci u Banjički logor.]] Adaptacija logora je još bila u toku, kada su, po izbijanju [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], [[9. jul]]a dovedene prve grupe uhapšenika.<ref name="Priručnik"/> Logor Dedinje je organizovan za prihvat zatočenika koji su, kao antifašisti, dovođeni sa teritorije cele Srbije i Balkana, za razliku od logora [[Topovske šupe]], koji je bio predviđen za smeštaj muškaraca Jevreja i Roma i koji je, samo nekoliko stotina metara dalje, počeo da radi mesec i po dana kasnije. U isto vreme, u Banjički logor su zatvarani jevrejske žene i deca, koji su kasnije prebačeni u logor [[Staro Sajmište]].<ref name="Priručnik"/> U vreme [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] 1941. godine, ogromnu većinu zatočenika su činili srpski [[komunisti]] i zarobljeni [[partizani]]. Nakon gušenja ustanka i sloma Užičke republike, na stotine zarobljenih partizana je deportovano vozom iz Užica i Požege u Banjički logor. Neki su u logoru ubijeni, a neki su nakon saslušavanja vraćeni kući. [[Datoteka:Banjica logoraši.jpg|minijatura|U koncentracionom logoru na Banjici nad logorašima su primenjivane razne vrste mučenja. Prizor iz 1942. godine.]] U novembru 1941. godine okupacione vlasti su zatvorile u banjički logor grupu od 152 srpskih intelektualaca koji su optuženi kao masoni. Među njima su bili [[Aleksandar Belić]], [[Aleksandar Deroko]], [[Miloš Đurić]], [[Mihailo Ilić]], [[Petar Kolendić]], [[Viktor Novak]], [[Veljko Petrović]], [[Vasa Čubrilović]], [[Jovan Erdeljanović]], [[Risto Stijović]], [[Aleksandar Leko]], [[Nikola Vulić]], [[Ivan Đaja]], [[Tihomir Đorđević]]. Plašeći se negativnih efekata zatvaranja tako velikog broja javnih ličnosti, nemačke vlasti su dopustile njihovo puštanje iz logora tokom naredna dva meseca.<ref name="Priručnik"/> Nakon što su Jevreji u Srbiji uništeni, a Beograd u kolovozu 1942. godine proglašen [[Judenfrei]], u logor su uglavnom zatvarani protivnici [[Milan Nedić|Nedićevog]] režima, većinom zarobljeni partizani i srpski komunisti. U banjički logor su takođe, u periodima neprijateljstva [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] i Nemaca, zatvarani pripadnici njegove [[Jvuo|četničke organizacije]]. Poslednja egzekucija zatvorenika Banjičkog logora je izvršena samo 20 dana pre oslobođenja Beograda, odnosno četiri dana pre nego što je logor prestao sa radom.<ref name="Priručnik"/> == Uprava logora == [[Datoteka:Svetozar Vujković i fašisti u okupiranom Beogradu.jpg|minijatura|[[Svetozar Vujković]], upravnik logora Banjica, i italijanski fašisti u okupiranom Beogradu.]] [[Datoteka:Đorđe Kosmajac sa nacistima u okupiranom Beogradu.jpg|minijatura|Zamenik upravnika Banjičkog logora [[Đorđe Kosmajac]] (u sredini) sa nacistima u okupiranom Beogradu.]] "Logor Dedinje" se prvih meseci nalazio pod upravom vojne komande za grad Beograd, da bi od februara [[1942]]. prešao pod nadležnost komandanta SS-a i policije generala Augusta fon Majsnera. Na mestu komandanta logora najduže se zadržao oficir Gestapoa Vili Fridrih ([[Willy Friedrich]]). U poslednjoj fazi postojanja logora (od jula 1944. godine) njime je komandovao poručnik Beker (Becker), prethodno komandant [[Staro Sajmište|Prihvatnog logora Zemun]]. Pomoćnik komandanta logora Banjica bio je po surovosti čuveni folksdojčer Peter Kriger ([[Peter Krieger]]), a šef logorskog saniteta dr Jung (naveden u literaturi pod imenom Herbert i Erwin Jung). Sačuvana su svedočenja o tome kako je upravo dr Jung ubijao iz pištolja zatvorenike, koji bi nesrećnom igrom sudbine ostali živi nakon streljanja.<ref name="Priručnik"/> Uprava u logoru Banjica je podeljena tako što je jedna trećina pripala srpskoj policiji i bila pod nadležnošću Uprave grada Beograda i Ministarstva unutrašnjih poslova Nedićeve vlade, dok je ostali deo kontrolisao [[Gestapo]]. Za šefa logora postavljen je brutalni islednik [[Svetozar Vujković]], nekadašnji šef IV antikomunističkog odseka beogradske policije. Njegov pomoćnik bio je najpre agent [[Đorđe Kosmajac]], a nakon što je na njega izvršen atentat [[1942]]. godine, bili su Prvoslav Odović, Vidosav Jevtić i Radomir Čarapić. Među osobljem logora po zlu su ostali zapamćeni ključari Milan Kobiljski Lala, Radovan Gudelj, Milan Trifunović i Obrad Belić.<ref name="Priručnik"/> Straža koja je obezbeđivala logor je najpre bila mešovita, da bi jedno vreme prešla u nadležnost Nedićeve Srpske državne straže. Pred kraj rata nju je, međutim, u potpunosti obavljala nemačka policija. Uspostavljena dvojna uprava logora bila je samo privid, jer je sve ključne odluke izdavao i odobravao Gestapo. Istina, predstavnicima Specijalne policije je bilo dozvoljeno da po sopstvenoj inicijativi hapse i dovode zatočenike, ali ne i da sami odlučuju o eventualnim otpuštanjima iz logora.<ref name="Priručnik"/> Srpska Specijalna policija, kojom su rukovodili [[Ilija Paranos]] i [[Božidar Bećarević]], nije privela najveći broj zatočenika u logor Banjica, ali je procentualno najveći broj privedenih od strane Specijalne policije ubijen. Naime, smrtna presuda je izvršena nad trećinom onih koje su uhapsili srpski agenti. Prema Banjičkim knjigama logoraša, od 4.456 koje su priveli, čak 1.409 je ubijeno.<ref name="Priručnik"/> == Struktura logoraša == [[Datoteka:Komunisti pred streljanje na Banjici.jpg|thumb|Vođe čačanskih komunista pred streljanje na Banjici, 1942.]] Od 9. jula 1941. do 4. oktobra 1944. u banjičkom logoru su bili utamničeni ljudi 19 različitih nacionalnosti, različite verske pripadnosti, zanimanja, obrazovanja. Pored srpskih komunista, Jevreja i Roma, bili su zatočeni pripadnici i simpatizeri građanskih partija i pokreta Draže Mihailovića, "dirisovci" (zemljoradnici koji nisu predali tražene količine žitarica Direkciji za ishranu), masoni, probritanski orijentisani intelektualci. Pored političkih zatvorenika, posebnu grupu su činili kriminalci. Svakako najsuroviji tretman u logoru su imali komunisti i članovi i simpatizeri Narodno-oslobodilačkog pokreta.<ref name="Priručnik"/> Logoraši su pripadali svim generacijama, a svakako najstrašnije podatak predstavlja činjenica da je u logoru bilo 22 dece ispod 7 godina, 26 dece uzrasta između 7 i 14 godina, kao i 76 dece stare između 14 i 17 godina.<ref name="Priručnik"/> == Pisma banjičkih logoraša == [[File:Pismo iz Banjičkog logora.jpg|thumb|Pismo sestara Srbijanke i Jovanke Bukumirović iz Banjičkog logora.]] {{izdvojeni citat|Draga mamo i svi ostali, Sinoć iznenada, kada smo se najmanje nadali, dođoše da izvode za streljanje. Prozvali su 12 a među njima i naše Srpče. Ja sam očekivala da će i mene posle nje i dignem se da se spremim. Međutim, on prestade i reče ovima da izlaze. Tog momenta mi je bilo strašno. Ona se obuče i reče zdravo. Poljubile s mo se na brzinu. Pošla je gordo dignute glave, kao i uvek što ide. (...) U hodniku gde su im vezivali ruke na leđa prolomi se Srbin glas: ’Živela Komunistička partija.’ Dobila je batine. (...) Mi smo ostale same u tišini i mraku, da osluškujemo odlazak ’Marice’.<ref name="Komarčević"/>|Pismo Jovanke Bukumirović o stereljanju svoje sestre Srbijanke}} Neka pisma su napisana na običnom papiru, neka druga na toalet papiru, neka na papiru od cigarete, čak postoji i poruka Draginje Dade Konstantinović na komadu pocepane košulje.<ref name="Komarčević"/> == Sudbina banjičkih logoraša == {{main|Strelište u Jajincima|Koncentracioni logor Mauthauzen}} [[Datoteka:Jajinci prisoner.jpg|minijatura|Nemački vojnik vrši doubijanje streljanih banjičkih logoraša u Jajincima 1941.]] Najveći broj logoraša sa Banjice pogubljen je streljanjem na stratištima koja su se nalazila na obodu grada (u [[Strelište u Jajincima|Jajincima]], Jabuci, Skeli, [[Trostruki surduk|Trostrukom Surduku]], Malom Požarevcu, Mladenovcu, Marinkovoj bari, na Novom groblju).<ref name="Priručnik"/> Izvestan broj banjičkih zatočenika ubijen je u kamionu „[[dušegupka|dušegupki]]“, iako je on prevashodno bio namenjen za egzekucije logoraša sa Sajmišta. Preživeli svedoci su se sećali da su u kamion marke “Saurer“ (Zaurer) ukrcane Jevrejke sa decom koje su bile utamničene na Banjici, kao i jedan broj komunista, njihovih simpatizera i članova porodica.<ref name="Priručnik"/> U samom dvorištu logora su vršena i pojedinačna ubijanja. Deo logoraša i logorašica koji nisu ubijeni ili otpušteni, upućivan je na rad u rudnike u Boru, Kostolcu i Trepči, ili je velikim transportima prebacivan u logore [[Aušvic]], [[koncentracioni logor Mauthauzen|Mauthauzen]] i Ravensbrik, kao i u logore u Norveškoj i Grčkoj. Poslednji transport sa Banjice je otišao u Mauthauzen 26. septembra 1944, odvodeći 700 logoraša. Pretpostavlja se da je preko Banjice u logore po Evropi upućeno između sedam i osam hiljada zatočenika.<ref name="Priručnik"/> Organizovani u sekcije logoraša, oni su u posleratnim danima čuvali uspomenu na strašne dane i njihove prijatelje koji nisu uspeli da prežive.<ref name="Priručnik"/> == Poznate žrtve banjičkog logora == [[Datoteka:Vukica Mitrović.jpg|minijatura|185px|[[Vukica Mitrović]], organizatorka [[NOP|pokreta otpora]] u Beogradu i jedna od žrtava banjičkog logora.]] * [[Vukica Mitrović]] * [[Miloš Matijević]] * [[Đurđelina Dinić]] * [[Jelena Ćetković]] * [[Slobodan Sekulić]] * [[Tina Morpurgo]] * [[Olga Alkalaj]] * [[Janko Janković]] * [[Srbijanka Bukumirović]] * [[Jakob Žorga]] == Muzej banjičkog logora == {{main|Muzej banjičkog logora}} Po završetku rata, zgrade nekadašnjeg logora su predate na korišćenje Jugoslovenskoj narodnoj armiji. U njima je otvorena i Vojna akademija. U delu zgrade je [[1969]]. godine uređen muzej, u kojem je predstavljen surovi sistem okupacije, kao i autentičan izgled logoraških soba, koje su nosile brojeve 3, 25 i 26. Tada je skupština grada Beograda postavila i spomen obeležje ispred zgrade logora, koje je uradio vajar Kolja Milunović. Ulazna partija muzeja je uređena [[1982]]. godine. Danas je [[Muzej Banjičkog logora]] deo [[Muzej grada Beograda|Muzeja grada Beograda]] i čuva izuzetno bogatu dokumentacionu građu, plakate, fotografije, lične predmete i crteže logoraša.<ref name="Priručnik"/> == Povezano == * [[Strelište u Jajincima]] * [[Holokaust u Srbiji]] * [[Svetozar Vujković]] * [[Dragi Jovanović]] * [[Nemački zločini u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu]] == Izvori == * Delovi članka su preuzeti iz publikacije [http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf ''Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217232907/http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |date=2014-12-17 }} objavljene pod [[Creative Commons]] licencom. {{Izvori|2}} == Literatura == * Sima Begović, ''Logor Banjica 1941–1944'', 1–2, ISI, Beograd, [[1989]]. * ''Mesta stradanja žrtava fašističkog terora na području grada Beograda'', Beograd, [[2008]]. * ''Logor Banjica: Logoraši, knjige zatočenika Koncentracionog logora Beograd-Banjica 1941–1944''. I–II, (pr. Evica Micković i Milena Radojčić), Beograd, [[2009]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Banjica concentration camp}} * [http://www.mgb.org.yu/eng/pmuz/banjica/banji.htm Muzej koncentracijskog logora Banjica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120151746/http://www.mgb.org.yu/eng/pmuz/banjica/banji.htm |date=2008-11-20 }} * [http://www.republika.co.rs/460-461/32.html Logor Banjica – važno mesto u istoriji zločina] * [http://www.republika.co.rs/460-461/33.html Skica za grupni portret zatočenika logora Banjica] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Koncentracijski logor Banjica| ]] [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Historija Beograda]] [[Kategorija:Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Nacistički zločini u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Holokaust]] gruyx33x1nazz8osffgqgyh55kgg81o Spomenik revolucije naroda Moslavine 0 188645 42590051 42197477 2026-05-09T18:52:59Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590051 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Spomenik revoluciji-Podgaric.jpg|desno|mini|380px|Spomenik revolucije naroda Moslavine]] '''Spomenik revolucije naroda Moslavine''' je monumentalan spomenik kod mjesta [[Podgarić]] u [[Moslavina|Moslavini]], rad vajara [[Dušan Džamonja|Dušana Džamonje]]. Visok je 10, a širok 20 metara. == Istorijska pozadina == [[Moslavačka gora]] je tokom [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] bila ustanička i partizanska baza Moslavine i šireg područja sve do [[Zagreb]]a. U blizini sela Podgarić je [[1942]]. godine bila osnovana partizanska bolnica „Stara konspiracija”. S vremenom je Podgarić postao centar ustanka, te je u njemu boravilo Povjerenstvo [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Hrvatske|Komunističke partije Hrvatske]] za sjevernu Hrvatsku. Uz selo su bile podignute bolnice i radionice, a u samom mjestu organizovani su razni kursevi i održavale se pozorišne predstave.<ref>[http://www.pionirovglasnik.com/downloadcenter.php?cid=588&dir=ovdejemetakludovao Revolucionarno kiparstvo - ovde je metak ludovao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203000934/http://www.pionirovglasnik.com/downloadcenter.php?cid=588&dir=ovdejemetakludovao |date=2013-12-03 }}, [[Pionirov glasnik]]</ref> == Rad na spomeniku == Dušan Džamonja dobio je [[1965]]. godine narudžbu za dizajniranje spomenika revolucije kod malog mjesta Podgarić. To je za njega bila nova tema, jer se do tada uglavnom bavio spomenicima posvećenim žrtvama [[fašizam|fašizma]]. Džamonja je napravio gomilu skica za ovaj spomenik, od kojih su mu neke poslužile za kasnija spomenička ostvarenja. Džamonja je zamislio spomenik kao arhitektonski projekat skulpture čiji su volumeni od betona stavljeni u takav odnos kako bi do izražaja došla dinamika kretanja masa.<ref name=Argan>Argan, Džulio Karlo. ''Džamonja''. „Mladost“, Zagreb 1981. godina, 61.-62. str.</ref> Spomenik je završen [[1967]]. godine, a svečano ga je otvorio [[predsjednik SFRJ]], [[Josip Broz Tito]], [[7. septembar|7. septembra]].<ref name=Kutina>''Kutina i okolica'', Zagreb, 1980., str. 16</ref> Na prilazu do spomenika nalazi se spomen-kosturnica u kojoj su sahranjeni posmrtni ostaci oko 1000 poginulih i umrlih boraca u partizanskim bolnicama s tog područja.<ref>''Rušenje antifašističkih spomenika u Hrvatskoj 1990-2000''. „SABARH“, Zagreb 2002. godina, 21. str.</ref> == Dizajn spomenika == Ovaj spomenik je jedan od primjera apstraktne plastike, koja predstavlja stilizovana krila slobode i pobede. Krila na spomeniku su horizontalno položeni rebrasti krakovi, od kojih su dva na jednom, a tri na drugom krilu. Tijelo spomenika spojeno je sa tlom preko kvadratne baze, što simbolizuje penetraciju u prostor, odnosno crpljenje energije iz same Zemlje.<ref>''Revolucionarno kiparstvo''. „Spektar“, Zagreb 1977. godina, 16. str.</ref> Sačasti amblem, sastavljen od uglatih komada svijetlog aluminijuma simbolizuje život, što u konačnici objedinjuje spomenik u simbol pobjede života nad smrću i porazom.<ref name=Argan/> == Galerija == <center><gallery> Polaganje venca na kosturnicu u Podgariću.jpg|Polaganje venaca 1967. Datoteka:Spomenik Podgaric03.jpg|Pogled na spomenik Datoteka:Spomenik Podgaric01.jpg|Detalj sa stražnje strane Datoteka:Spomenik Podgaric02.jpg|Spomen-ploča na kosturnici </gallery></center> == Izvori == {{Portal NOB}} {{izvori}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi]] f01j81acxh5k4s05c81fz54ny73dkid Spomenik ustanku naroda Hrvatske 0 188646 42590057 42355888 2026-05-09T18:53:11Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590057 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Spomenik ustanku naroda Hrvatske-Srb.JPG|desno|mini|320p|Spomenik ustanku naroda Hrvatske]] '''Spomenik ustanku naroda Hrvatske''' (u Hrvatskoj danas poznat i pod imenom '''Spomenik ustanku naroda Like''') je spomenik koji se nalazi iznad mjesta [[Srb (grad)|Srb]] u [[Lika|Lici]], rad [[vajar]]a [[Vanja Radauš|Vanje Radauša]]. Svečano je otvoren [[1951]]. godine. Bio je uništen [[1995]], a obnovljen [[2011]]. godine. Visok je 15.5 metara. == Historija == Nakon proglašenja [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]] [[1941]]. godine, [[ustaše]] su započele teror i progone srpskog stanovništva. Sve učestaliji ustaški maskari po Lici uzrokovali su, [[27. jul]]a, početak masovnog oružanog ustanka stanovništva Like i [[Bosanska krajina|Bosanske krajine]] pod vođstvom [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Ustanak je započeo napadom na oružničku stanicu ustaša u Srbu i presjecanjem komunikacija. Poslije rata, na konkursu za izgradnju spomenika pobijedio je vajar Vanja Radauš. Spomenik je sagrađen [[1950]], a svečano otvoren 27. jula 1951. godine, na desetu godišnjicu ustanka u Srbu.<ref>Hrženjak, Juraj, ur. ''Rušenje antifašističkih spomenika 1990-2000''. „SABARH“, Zagreb 2002. godina, 99. str.</ref> Spomenik je zbog uticaja ličke klime bio obnovljen [[1960e|1960]]-ih godina. Bijeli brački kamen istrošile su žestoke zime i vjetrovi, pa je on zamjenjen svijetlosivim [[granit]]om sa [[Pohorje|Pohorja]]. Tokom [[Operacija Oluja|operacije „Oluja“]] 1995. godine, prema svjedočenjima Srbljana, dva su tenka, koji su ostali poslije operacije, stala podno spomenika i ponavljanim ispaljivanjem topovske tanadi srušila kameni stub i skulpture. Skulpture su s vremenom pokradene i preprodane.<ref name=Srb>[http://www.h-alter.org/files/repository/.../spomenik_ustanku_u_srbu.doc H-alter.org]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Samostalna demokratska srpska stranka]] je kao deo koalicionog sporazuma [[2007]]. godine uvrstila spomenik u Srbu na listu pet velikih spomeničkih ostvarenja za koja je tražila obnovu. Godine [[2008]], Hrvatski restauratorski zavod preuzeo je obnovu spomenika. Arhitektonski projekat rekonstrukcije napravio je arhitekta [[Zvonimir Krznarić]], a restaurisanje skulptura obavio je akademski vajar [[Alan Vlahov]].<ref name=Srb/> Vlada Republike Hrvatske ukupno je izdvojila 3 miliona kuna za obnovu, dok je [[Srpsko narodno vijeće]] osiguralo donaciju granita iz [[Srbija|Srbije]]. Spomenik je obnovljen [[2010]], a svečano otvoren 27. jula 2011. godine. == Opis spomenika == Temeljni deo spomenika je kameni stub na kojem se nalazi više [[bronza]]nih skulptura. Na vrhu se nalazi skulptura borca koji u snažnom raskoraku drži vijoreću zastavu. Ispod njega se na izbočinama nalaze dva borca. Na jednoj strani nalazi se vojnik u jurišu sa puškom u levoj ruci, a suprotno seljak sa vilama u rukama. U podnožju spomenika nalazi se skulptura majke zaštitnice. Cijelu bazu spomenika oblaže bronzani reljef sa prizorima iz [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Neki motivi nisu prisutni na obnovljenom, a postojali su na originalnom spomeniku. S istočne strane spomenika bio je uklesan tekst: „Pod rukovodstvom KPJ u ovom je mjestu 27. VII 1941. pukla prva ustanička puška u Hrvatskoj“,a sa zapadne: „Borcima i žrtvama fašizma palim u NOR-u podižu ratni drugovi i narod Like“.<ref name=Srb/> == Povezano == * [[Dan ustanka naroda Hrvatske]] == Izvori == {{izvori}} == Literatura == * ''Revolucionarno kiparstvo''. „Spektar“, Zagreb 1977. godina. == Vanjske veze == * [http://www.snv.hr/vijesti/otkriven-spomenik-ustanka-u-srbu/ Snv.hr – Otkriven spomenik ustanka u Srbu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304203812/http://www.snv.hr/vijesti/otkriven-spomenik-ustanka-u-srbu/ |date=2016-03-04 }} * [http://www.snv.hr/multimedija-i-izdavastvo/foto-galerija/otkrivanje-spomenika-ustanka-naroda-hrvatske-u-srbu/ Snv.hr – otkrivanje spomenika ustanka naroda Hrvatske u Srbu (galerija)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112042945/http://www.snv.hr/multimedija-i-izdavastvo/foto-galerija/otkrivanje-spomenika-ustanka-naroda-hrvatske-u-srbu/ |date=2012-01-12 }} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Lika u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 4czcrl6halc1g7iv1ix2s70kouq6f78 Spomenik ustanku naroda Banije i Korduna 0 188647 42590055 42524625 2026-05-09T18:53:07Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590055 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Otvorenje Spomenika ustanku naroda Banije i Korduna.jpg|desno|mini|400p|Spomenik 1980.]] [[Datoteka:Izgradnja spomenika na Petrovoj gori.jpg|thumb|Izgradnja spomenika na Petrovoj gori, izložak na "Retrospektivi Vojina Bakića" u MSU Zagreb]] [[Datoteka:Petrova Gora monument.jpg|desno|mini|400p|Spomenik na Petrovoj gori]] '''Spomenik ustanku naroda Banije i Korduna''' je monumentalni spomenik podignut na Petrovcu, najvišem vrhu [[Petrova gora|Petrove gore]]. To je bilo poprište jedne od očajnih epizoda [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], kada je oko 300 [[Srbi|srpskih]] seljaka, naoružanih samo roguljama, izginulo napadajući [[ustaše]] utvrđene na vrhu, za vrijeme proboja obruča na Petrovoj gori [[1942]]. godine. Autor spomenika je [[vajar]] [[Vojin Bakić]]. Izgradnja spomenika završena je [[1982]]. godine. == Rad na spomeniku == Vojin Bakić je nakon [[Spomenik pobjedi naroda Slavonije|spomenika kod Kamenske]] još jednom, [[1970]]. godine, osvojio konkurs za veliki projekat. Radilo se o podizanju spomenika narodu [[Banija|Banije]] i [[Kordun]]a, koji su bili jedno od većih ustaničkih [[antifašizam|antifašističkih]] žarišta u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], te u spomen velikim stradanjima tamošnjeg srpskog stanovništva. Bakić je ovaj spomenik podizao cijelu deceniju, sve dok konačno nije bio završen 1982. godine. == Opis spomenika == Spomenik je arhitektonsko-plastičko delo, izrađeno od armiranog [[beton]]a i obloženo pločama od nerđajućeg [[čelik]]a, a podignut je na Petrovcu, najvišem vrhu Petrove gore.<ref>Dušan Matić. ''Vojin Bakić, moj prijatelj''. „Euroknjiga“, Zagreb 2007. godina, 59. i 115. str.</ref> Osim što vrši funkciju reprezentativnog djela, u unutrašnjosti spomenika bio je uređen muzej u kojem se nalazila stalna postava vezana uz [[Kordun u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačku borbu ovog kraja]], dok je oko spomenika bio uređen kompleks za rekreaciju. Smještanjem muzeja, spomenik je zapravo dobio edukativno-izložbenu funkciju. Na vrhu spomenika nalazi se vidikovac s kojeg puca pogled prema [[Slovenija|Sloveniji]], [[Bosna i Hercegovina|Bosni]] i [[Zagreb]]u.<ref>[http://www.pionirovglasnik.com/downloadcenter.php?cid=588&dir=ovdejemetakludovao Pionirov glasnik: Ovde je metak ludovao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203000934/http://www.pionirovglasnik.com/downloadcenter.php?cid=588&dir=ovdejemetakludovao |date=2013-12-03 }}, pristupljeno 3. decembra 2012.</ref> Akademik Tonko Maroević napominje da je Bakiću za inspiraciju poslužila skulptura Razrezane površine, čime zapravo hoće da kaže da je to bio Bakićev svojevrstan „korak unatrag”, pošto je uzor za dizajn spomenika vidio u svom djelu iz sredine [[1970e|1970]]-ih. Već je početkom [[1980e|1980]]-ih Bakić osjetio zamor u svome stvaralaštvu, tako da je i to jedan od razloga viđenja uzora u starijoj skulpturi.<ref>Tonko Maroević. ''Vojin Bakić''. „Globus“, Zagreb 1998. godina, 40. str</ref> == Devastacija nakon 1991. == Nakon [[1991]]. godine, spomenik i spomen-kompleks su zapušteni, muzej je nakon [[1995]]. devastiran, a i do dan danas traje oštećivanje spomenika. Ljudi skidaju i odnose skupocjenu oplatu od nerđajućeg čelika, dok lokalna i državna vlast ne provodi nikakve sankcije protiv počinitelja uprkos protestima [[SUBNOR|antifašističkih udruga]].<ref>''Anali galerije Antuna Augustinčića''. „Galerija Antuna Augustinčića“, Klanjec 2006. godina, 418.-419. str.</ref> Sem toga, na vrhu spomenika neplanski je postavljen odašiljač preduzeća „Odašiljači i veze d.o.o.“, što dodatno narušava njegov izgled.<ref>Boris Čučković, Tradicija zaborava, članak u: ''Ljetopis SKD Prosvjete 2010'', 242. str.</ref> [[Avgust]]a [[2011]]. godine, u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] je pokrenut „Apel za obnovu sedam kapitalnih spomenika NOB-u“, lista na kojoj se našao i Spomenik narodu Banije i Korduna.<ref>[http://www.glas-slavonije.hr/vijest.asp?rub=1&ID_VIJESTI=144899 Glas-slavonije. hr]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, pristupljeno 17.10. 2011.</ref> == Povezano == * [[Memorijalni park Petrova Gora]] * [[Petrova gora u Narodnooslobodilačkoj borbi]] == Izvori == {{izvori}} [[Kategorija:Kordun]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 1oe52o014oqtfdur8ml9sli8cdccf07 Spomenik pobjedi naroda Slavonije 0 188648 42590050 42524624 2026-05-09T18:52:55Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590050 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Vojin Bakić, Spomenik pobjedi revolucije naroda Slavonije, Kamenska.JPG|desno|mini|330p|Izgled spomenika sredinom [[1970e|1970]]-ih]] '''Spomenik pobjedi revolucije naroda Slavonije''' (poznat i pod imenom '''Spomenik narodu heroju Slavonije''') bio je monumentalan spomenik na brdu Blažuj kod sela [[Kamenska]] na padinama [[Papuk]]a, rad vajara [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]]. Svečano je otvoren [[1968]]. godine. To je bila najveća apstraktna skulptura na svijetu.<ref>Bekić, Darko. ''Vojin Bakić – Biografija ili kratka povijest Kiposlavije''. „Profil“, Zagreb 2006. godina, 223. str.</ref> Godine [[1992]]. srušili su ga pripadnici [[Hrvatska vojska|Hrvatske vojske]]. == Istorijska pozadina == {{Poseban članak|Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Ustanička aktivnost u [[Slavonija|Slavoniji]] počela je uskoro nakon dolaska njemačkih okupacionih snaga i uspostave [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. [[Ustaše]] su po dolasku na vlast počele sa progonom [[komunisti|komunista]] i masakriranjem [[Srbi|srpskog]] stanovništva, što je mnoge prisililo da pobjegnu od domova i sklone se u brda. Pripreme za početak oružanog ustanka izvršili su [[Rade Končar]], [[Pavle Gregorić]] i [[Karlo Mrazović]]. Najjača partizanska aktivnost bila je na području planina Papuk, [[Psunj]], [[Dilj]] i [[Krndija]]. U [[mart]]u i [[april]]u [[1943]]. godine, njemačke i ustaško-domobranske snage pokrenule su [[Psunjsko-papučka operacija|Psunjsko-papučku operaciju]] s ciljem da se unište partizani koji su djestvovali na tom području. Kraj ofanzive obeležila je [[bitka kod Šušnjara]] u kojoj su partizani pobijedili i zarobili Slavonski domobranski zdrug od oko 650 vojnika. Slavonija je oslobođena tokom aprila [[1945]]., nakon proboja [[Srijemski front|Srijemskog fronta]].<ref>''Vojna enciklopedija'', Beograd 1974. godina, 665.-666. str.</ref> == Rad na spomeniku == [[Datoteka:Izgradnja spomenika kod Kamenske.JPG|minijatura|330p|Izgradnja spomenika u Kamenskom]] Krajem [[1957]]. godine bio je raspisan konkurs za ostvarenje spomenika na brdu Blažuj kod sela Kamenska na Papuku. Prvu nagradu za spomenik osvojio je vajar Vojin Bakić, koji je nakon toga krenuo sa ostvarivanjem skulpture u saradnji sa pejzažnom arhitekticom [[Ivana Sajsl|Ivanom Sajsl]] i njezinim suprugom, akademikom i profesorom [[Josip Sajsl|Josipom Sajslom]]. Spomenik je konačno dovršen 1968. godine, nakon deset godina planiranja i rada. Spomenik je bio izrađen od nerđajućeg [[čelik]]a i bio visok 30 metara.<ref name=Matic>Matić, Dušan. ''Vojin Bakić, moj prijatelj''. „Euroknjiga“, Zagreb 2007. godina, 110.-113. str.</ref> O monumentalnosti spomenika svjedoči i to da su za njegovu izradu bili angažovani eksperti vojne fabrike „Krušik“ iz [[Valjevo|Valjeva]], koji su otpornost i čvrstinu čelika ispitivali u posebnim tunelima u kojima se ispituju krila za avionsku industriju. Tako je spomenik mogao odolijevati svim vremenskim nepogodama bez opasnosti od rušenja. Spomenik je podignut u čast 25. godišnjice osnutka [[Šesti slavonski korpus NOVJ|Šestog slavonskog korpusa]], a svečano ga je otkrio [[predsjednik SFRJ]], [[Josip Broz Tito]], [[9. novembra]] 1968. godine u prisustvu mnoštva građana iz cijele zemlje, a posebno boraca ovog korpusa, mnogih prijatelja i umjetnika.<ref name=Matic/> == Dizajn == Sam spomenik predstavljao je stilizovana krila u razlistanoj formi, koja pružaju otpor svim vjetrovima i zaboravu na [[antifašizam|antifašističku]] borbu. Sjaj nerđajućeg čelika simbolizovao je pobjedu i polet života, odnosno trijumf nad smrću i porazom. Bakić je efektom prelivanja volumena postigao istovremeno upijanje i odbijanje svijetla, što je čeličnom spomeniku davalo živost i pružalo dojam nezaustavljive snage.<ref>''Revolucionarno kiparstvo''. „Spektar“, Zagreb 1977. godina, 16. str.</ref> == Rušenje spomenika == Tokom [[raspad Jugoslavije|raspada Jugoslavije]] [[1991]]. godine, posebno su se na „listi“ rušenja spomenika našla dela Vojina Bakića, koji je bio srpskog porijekla. Godine [[1992]]. desio se neviđeni kulturocid kada je prema viđenju očevidaca [[komandant]] 123. brigade Hrvatske vojske, bojnik [[Miljenko Crnjac]], [[21. februar]]a naredio rušenje spomenika. Spomenik je u potpunosti srušen tek nakon devetog pokušaja miniranja. Zavaravanje javnosti nastavljeno je preko medija, pa su širene laži tadašnje likovne kritičarke Vesne Kusin da su spomenik srušili „[[četnici]]“ ili da ga je oborilo jako nevrijeme<ref name=Matic/><ref>[http://www.skdprosvjeta.com/news.php?id=232 Skdprosvjeta. com]{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, pristupljeno 3. decembra 2012.</ref> Spomenik još uvijek čeka obnovu i iako je pokrenuta obnova nekih poznatijih Bakićevih dela, za ovo će djelo trebati mnogo vremena da se počne s njegovom obnovom prvenstveno zbog relativno velikih materijalnih troškova i složene konstrukcije. [[Avgust]]a [[2011]]. godine, u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] je pokrenut „Apel za obnovu sedam kapitalnih spomenika NOB-u“, među koje će možda da se uvrsti i Spomenik pobjedi naroda Slavonije.<ref>[http://www.glas-slavonije.hr/vijest.asp?rub=1&ID_VIJESTI=144899 Glas-slavonije. hr]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, pristupljeno 3. decembra 2012.</ref> == Izvori == {{Portal NOB}} {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.destinacije.com/slika_nav.asp?lang=de&pg=1&p=Po%9Eega&cp=36&s=Next&prikaz=&t=opis_slike&news= Slika ostataka spomenika]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (pristupljeno 3. decembra 2012.) [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] nlwx45xgkv8b7luxva63gepn8seq3cj Grobnica narodnih heroja na Kalemegdanu 0 188683 42590076 42298006 2026-05-09T18:57:00Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji]] 42590076 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Grob_narodnih_heroja.JPG|desno|mini|300p|Grobnica narodnih heroja]] '''Grobnica narodnih heroja''' na [[Kalemegdan]]u, nalazi se u produžetku Velikog savskog šetališta, pod samim bedemom [[Beogradska tvrđava|Beogradske tvrđave]]. Izgrađena je [[1948]]. godine. == Opšti podaci == U grobnici su sahranjeni: * '''[[Ivan Milutinović]]''' ([[1901]]-[[1944]]), član [[Politbiro]]a [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]], član [[Vrhovni štab NOVJ|VŠ NOV i POJ]], [[Генерал-потпуковник|general-lajtant]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]] * '''[[Đuro Đaković]]''' ([[1886]]-[[1929]]), sindikalni radnik i organizacioni sekretar [[Centralni komitet|CK]] KPJ * '''[[Ivo Lola Ribar]]''' ([[1916]]-[[1943]]), sekretar CK [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a, predsednik [[Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije|USAOJ]]-a, član VŠ NOV i POJ i narodni heroj * '''[[Moša Pijade]]''' ([[1890]]-[[1957]]), društveno-politički radnik i narodni heroj Posmrtni ostaci Ive Lole Ribara i Ivana Milutinovića, preneseni su [[27. 3.|27. marta]] [[1948]]. godine.<ref>Olga Đurđević-Đukić, ur. ''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''. „Mladost“, Beograd 1975. godina, 535. str.</ref> Posmrtni ostaci Đura Đakovića preneseni su, na dvadesetogodišnjicu njegove smrti [[29. 4.|29. aprila]] [[1949]]. godine. Moša Pijade je ovde sahranjen marta [[1957]]. godine.<ref>[https://www.znaci.org/00001/10_209.htm Pijade Samuila Moša Čiča Janko] na www.znaci.net</ref> Poprsja Ive Lole Ribara, Ivana Milutinovića i Đura Đakovića izradio je [[1949]]. godine akademski slikar i vajar iz [[Beograd]]a, [[Stevan Bodnarov]], a poprsje Moše Pijade akademski vajar iz Beograda, [[Slavoljub Stanković]], [[1959]]. godine. Na zidu na kojem se nalaze biste, stoji natpis „[[Smrt fašizmu - sloboda narodu!|Smrt fašizmu - sloboda narodu]]“. Grobnica narodnih heroja utvrđena je za [[spomenik kulture]] odlukom Skupštine grada [[Beograd]]a iz [[1983]]. godine<ref>[http://spomenicikulture.mi.sanu.ac.yu/spomenik.php?id=531 Grobnica narodnih heroja]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Nacionalni centar za digitalizaciju</ref>. == Galerija == <center><gallery> Datoteka:Mosa Pijade-Kalemegdan.jpg|Bista Moše Pijade Datoteka:Lola Ribar spomenik.JPG|Bista Ive Lole Ribara Datoteka:Bista Djure Dajkovica Kalemegdan.jpg|Bista Đure Đakovića Datoteka:Bista Ivana Milutinovica 1.JPG|Bista Ivana Milutinovića </gallery></center> == Povezano == * [[Grobnica narodnih heroja u Zagrebu]] * [[Grobnica narodnih heroja u Ljubljani]] * [[Grobnica narodnih heroja u Sarajevu]] * [[Spisak spomenika NOB u Srbiji]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Portal NOB}} {{Commonscat|Tomb of the People's Heroes, Belgrade}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji]] [[Kategorija:Kalemegdan]] clln54cmaasfr48sirncn939y43oicd Grobnica narodnih heroja u Zagrebu 0 188684 42590037 42415332 2026-05-09T18:52:40Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590037 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Grobnica narodnih heroja Zagreb.JPG|mini|desno|270p|Grobnica narodnih heroja]] [[Datoteka:Grobnica narodnih heroja 2.JPG|mini|desno|170p|Desna ploča]] [[Datoteka:Grobnica narodnih heroja imena.JPG|mini|desno|170p|Leva ploča]] '''Grobnica narodnih heroja u Zagrebu''', rad vajara [[Đuro Kavurić|Đure Kavurića]], izgrađena je [[1968]]. godine i nalazi se na groblju [[Mirogoj]]. U grobnici su sahranjeni, ne samo [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroji]], već i neke od istaknutih ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije.<ref>Dr Stipe Ugarković, Ivan Očak. ''Zagreb grad heroj: Spomen obilježja revoluciji.'' „August Cesarec“. Zagreb 1979. godina, 182. str.</ref> Grobnica je izrađena od [[trogir]]skog i [[brač]]kog kamena, a do nje vodi popločana staza. Iznad kripte u kojoj se nalaze posmrtni ostaci stoje dve ploče s imenima sahranjenih, a između njih [[bronza]]ni poklopac. Ispred kripte nalazi se monumentalni zid, na čijoj je površini prikaz vijoreće zastave. Nepoznati vandali su u noći [[1. 2.|1. februara]] [[2001]]. godine postavili eksploziv pred zid, što je ozbiljno oštetilo njegov vanjski deo i poremetilo statiku. Predstavnici kulturnog i javnog života u Hrvatskoj oštro su osudili ovaj čin. Šteta na grobnici je ubrzo bila sanirana.<ref>{{Cite web |title=Monitor.hr |url=http://www.monitor.hr/clanci/steta-na-grobnici-narodnih-heroja-350-000-kuna-obnova-pocinje-iduci-tjedan/11729/ |access-date=2012-11-22 |archivedate=2014-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808051146/http://www.monitor.hr/clanci/steta-na-grobnici-narodnih-heroja-350-000-kuna-obnova-pocinje-iduci-tjedan/11729/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Hrt.hr |url=http://www.hrt.hr/arhiv/2001/02/02/HRT0010.html |access-date=2012-11-22 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924031624/http://www.hrt.hr/arhiv/2001/02/02/HRT0010.html |deadurl=yes }}</ref> == Spisak sahranjenih u grobnici == * '''upisani na desnoj ploči''': ** [[Janko Mišić]] ([[1900]]-[[1929]]), organizacioni sekretar [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a ** [[Zlatko Šnajder]] ([[1903]]-[[1931]]), sekreat [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a ** [[Josip Adamić]] ([[1907]]-[[1931]]), član MK KPJ za Zagreb i sekretar PK SKOJ-a za Hrvatsku ** [[Nikola Hećimović]] ([[1900]]-[[1929]]), sekretar "[[Crvena pomoć|Crvene pomoći]]" ** [[Rade Končar]] ([[1911]]-[[1942]]), politički sekretar [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Hrvatske|KPH]], komandant [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske|Operativnog partijskog rukovodstva]] [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. ** [[Vojin Kovačević]] ([[1913]]-[[1941]]), član Biroa MK [[Savez komunista Hrvatske|KPH]] za [[Zagreb]] i [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]] ** [[Đuro Salaj]] ([[1889]]-[[1958]]), predsednik [[Savez sindikata Jugoslavije|Saveza sindikata Jugoslavije]] ** [[Stjepan Debeljak Bil|Stjepan Debeljak]] ([[1908]]-[[1968]]), društveno-politički radnik i narodni heroj ** [[Kata Pejnović]] ([[1899]]-[[1966]]), društveno-politički radnik i narodni heroj ** [[Rade Grmuša]] ([[1907]]-[[1975]]), [[general-major]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i i narodni heroj ** [[Mile Počuča]] ([[1899]]-[[1980]]), društveno-politički radnik i narodni heroj ** [[Izidor Štrok]] ([[1911]]-[[1984]]), [[general]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i narodni heroj ** [[Dušan Egić]] ([[1916]]-[[1985]]), [[general-potpukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i narodni heroj ** [[Dinko Šurkalo]] ([[1920]]-[[2010]]), [[admiral]] [[Jugoslovenska ratna mornarica|JRM]] i narodni heroj ** [[Slavko Komar]] ([[1918]]-[[2012]]), društveno-politički radnik i narodni heroj * '''upisani na levoj ploči''': ** [[Pero Popović Aga]] ([[1905]]-[[1930]]), organizacioni sekretar [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a ** [[Josip Debeljak]] ([[1902]]-[[1931]]), sekretar [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a ** [[Josip Kolumbo]] ([[1905]]-[[1930]]), politički sekretar [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a ** [[Pavle Marganović|Paja Marganović]] ([[1904]]-[[1929]]), sekretar [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a ** [[Josip Kraš]] ([[1900]]-[[1941]]), član [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Hrvatske|KPH]] i [[Centralni komitet|CK]] [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], jedan od organizaora ustanka u [[Karlovac|Karlovcu]] i okolini i [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]] ** [[Janko Gredelj]] ([[1916]]-[[1941]]), radnik u ilegalnoj štampariji [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Hrvatske|KPH]] u [[Zagreb]]u i narodni heroj ** [[Božidar Maslarić]] ([[1895]]-[[1963]]), društveno-politički radnik i narodni heroj ** [[Većeslav Holjevac]] ([[1917]]-[[1970]]), društveno-politički radnik, gradonačelnik Zagreba i narodni heroj ** [[Uroš Krunić]] ([[1914]]-[[1973]]), [[general-major]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i i narodni heroj ** [[Pavle Vukomanović]] ([[1903]]-[[1977]]) [[potpukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i narodni heroj ** [[Dušan Ćorković]] ([[1921]]-[[1980]]), [[general-pukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] ** [[Adam Petrović]] ([[1913]]-[[1984]]), društveno-politički radnik i narodni heroj ** [[Stevan Opsenica]] ([[1913]]-[[2002]]), [[general-major]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i narodni heroj ** [[Milan Kuprešanin]] ([[1911]]-[[2005]]), [[general-pukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i narodni heroj ** [[Franjo Knebl]] ([[1915]]-[[2006]]), [[general-major]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i narodni heroj == Povezano == * [[Grobnica narodnih heroja na Kalemegdanu]] * [[Grobnica narodnih heroja u Ljubljani]] * [[Grobnica narodnih heroja u Sarajevu]] * [[Spisak spomenika NOB u Hrvatskoj]] == Reference == {{izvori}} {{Portal NOB}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Spomenici u Zagrebu]] [[Kategorija:Zagreb u Narodnooslobodilačkoj borbi]] epzg3f8bxe7rahge1s62y37ce6r6er2 Grobnica narodnih heroja u Ljubljani 0 188685 42590074 42175913 2026-05-09T18:56:39Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Sloveniji]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sloveniji]] 42590074 wikitext text/x-wiki '''Grobnica narodnih heroja u Ljubljani''' ([[slovenski jezik|slo]]: ''Gróbnica národnih herójev v Ljubljani'') izgrađena je [[1949]]. godine i nalazi se u parku ispred Narodnog muzeja Slovenije. Grobnica se nalazi pod zemljom, a nad njom je spomenik u oblikiku [[sarkofag]]a. Autori grobnice i sarkofaga su arhitekta [[Edo Mihevc]] i vajar [[Boris Kalin]]. Godine [[1983]], grobnica je proglašena kulturnim spomenikom Slovenije.<ref>Odlok o razglasitvi spomenikov delavskega gibanja, narodnoosvobodilne vojne in socialistične graditve za zgodovinske spomenike, Ur.l. SRS, št. 33/83-1361.</ref> Na istočnoj i zapadnoj strani sarkofaga nalaze se [[bronza]]ni reljefi s motivima iz [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Na gornjem rubu sarkofaga ispisani su stihovi [[Oton Župančič|Otona Župančiča]]: :''Domovina je ena nam vsem dodeljena, in eno življenje in ena smrt. :''Svobodi udani za borbo smo zbrani, in kaj je življenje in kaj je smrt? :''Bodočnost je vera, kdor zanjo umira, se vzdigne v življenje, ko pade v smrt.'' :"Svima nam je dodeljena jedna otadžbina, i jedan život i jedna smrt. :"Predani slobodi, spremni smo za borbu, i šta je život i šta je smrt? :"Budućnost je vera, onaj ko umire za nju, uzdiže se u život kada pada u smrt." == Spisak sahranjenih u grobnici == U grobnici su sahranjeni [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroji]]: * zapisani na severnoj strani spomenika ** [[Anton Tone Tomšič]] ([[1910]]-[[1942]]), organizacioni sekretar [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Slovenije|KP Slovenije]] ** [[Slavko Šlander]] ([[1909]]-[[1941]]), sekretar PK KPS za [[Štajerska (Slovenija)|Štajersku]] ** [[Miloš Zidanšek]] ([[1909]]-[[1942]]), član [[Glavni štab Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Slovenije|GŠ NOV i PO Slovenije]] ** [[Franc Rozman|Franc Rozman Stane]] ([[1911]]-[[1944]]), [[general-lajtant]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], [[komandant]] GŠ NOV i POS ** [[Ivan Kavčič]] ([[1913]]-[[1943]]), zamenik [[Politički komesar|političkog komesara]] GŠ NOV i POS * zapisani na prednjoj strani spomenika ** [[Miha Marinko]] ([[1900]]-[[1983]]), društveno-politički radnik ** [[Stane Semič Daki]] ([[1915]]-[[1985]]), društveno-politički radnik * zapisan na zadnjoj strani spomenika ** [[Edvard Kardelj]] ([[1910]]-[[1979]]), društveno-politički radnik * zapisani na južnoj strani spomenika ** [[Milovan Šaranović]] ([[1913]]-[[1943]]), [[pukovnik]] NOVJ, načelnik GŠ NOV i POS ** [[Predrag Jeftić]] ([[1913]]-[[1943]]), komandant [[Petnaesta slovenačka divizija NOVJ|Petnaeste divizije NOVJ]] ** [[Ljubomir Ljubo Šercer]] ([[1915]]-[[1941]]), komandir Mokreške partizanske čete ** [[Janko Premrl Vojko]] ([[1920]]-[[1943]]), komandant Prve primorske brigade „Andrej Lahnar“ ** [[Majda Šilc]] ([[1923]]-[[1944]]), sekretarica [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a u partizanskoj brigadi ** [[Boris Kidrič]] ([[1912]]-[[1953]]), društveno-politički radnik ** [[Dušan Kveder]] ([[1915]]-[[1966]]), društveno-politički radnik ** [[Vinko Simončič]] ([[1914]]-[[1944]]), zamenik komandanta [[Četrnaesta slovenska divizija NOVJ|Četrnaeste divizije NOVJ]] == Izvori == {{izvori}} == Povezano == {{Portal NOB}} * [[Grobnica narodnih heroja na Kalemegdanu]] * [[Grobnica narodnih heroja u Zagrebu]] * [[Grobnica narodnih heroja u Sarajevu]] [[Kategorija:Ljubljana]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sloveniji]] [[Kategorija:Slovenija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Spomenici u Sloveniji]] mhfxw5d26xd9o4nbigrv9ll25gs7vwg Grobnica narodnih heroja u Sarajevu 0 188686 42590024 42175914 2026-05-09T18:52:06Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590024 wikitext text/x-wiki '''Spomen-kosturnica narodnih heroja grada [[Sarajevo|Sarajeva]]''' podignuta je [[1949]]. godine i nalazila se u Velikom parku, a novembra [[1981]]. godine je prenesena u novoizgrađeni [[spomen-park Vraca]], na Vracama. Nakon ekshumacije grobova, na Vracama iznad grobnice je postavljeno novo obiležje u vidu granitne prizme u centru kruga, a stare nadgrobne ploče su deponovane u Istorijski muzej Bosne i Hercegovine. U grobnici je sahranjeno 26 [[Orden narodnog heroja|narodnih heroja]], a njihova imena su uklesana na granitnim gromadama poredađanim kružno oko centralne prizme uz spomen-kosturnicu. # '''[[Janko Balorda]]''' (1917–1942), za narodnog heroja proglašen 23. jula 1952. godine. # '''[[Aleksa Bojović Brko]]''' (1906–1943), za narodnog heroja proglašen 20. decembra 1951. godine. # '''[[Adem Buć]]''' (1914–1943), za narodnog heroja proglašen 26. jula 1949. godine. # '''[[Mahmut Bušatlija|Mahmut Bušatlija Buš]]''' (1914–1941), za narodnog heroja proglašen 26. jula 1945. godine. # '''[[Slaviša Vajner|Slaviša Vajner Čiča]]''' (1903–1942), za narodnog heroja proglašen 25. septembra 1944. godine # '''[[Mustafa Dovadžija]]''' (1921–1942), za narodnog heroja proglašen 27. jula 1951. godine. # '''[[Ilija Engel]]''' (1912–1944), za narodnog heroja proglašen 24. jula 1953. godine. # '''[[Pavle Goranin Ilija]]''' (1915–1944), za narodnog heroja proglašen 15. maja 1944. godine. # '''[[Gliša Janković]]''' (1913–1944), za narodnog heroja proglašen 27. novembra 1953. godine. # '''[[Ravijojla Janković Rava]]''' (1919–1944), za narodnog heroja proglašena 20. decembra 1951. godine. # '''[[Boriša Kovačević Šćepan]]''' (1908–1943), za narodnog heroja proglašen 22. jula 1949. godine. # '''[[Radojka Lakić]]''' (1917–1941), za narodnog heroja proglašena 8. juna 1945. godine. # '''[[Omer Maslić]]''' (1913–1942), za narodnog heroja proglašen 27. novembra 1953. godine. # '''[[Branko Milutinović Obren]]''' (1918–1942), za narodnog heroja proglašen 5.07.1951. godine. # '''[[Vaso Miskin Crni]]''' (1918–1945), za narodnog heroja proglašen 26. jula 1945. godine. # '''[[Dušan Pajić-Dašić]]''' (1912–1943), za narodnog heroja proglašen 27. novembra 1953. godine. # '''[[Vladimir Perić Valter]]''' (1919–1945), za narodnog heroja proglašen 24. jula 1953. godine. # '''[[Slobodan Princip|Slobodan Princip Seljo]]''' (1914–1942), za narodnog heroja proglašen 6. septembra 1942. godine. # '''[[Miladin Radojević]]''' (1914–1941), za narodnog heroja proglašen 20. decembra 1951. godine. # '''[[Ahmet Fetahagić]]''' (1913–1944), za narodnog heroja proglašen 10. septembra 1949. godine. # '''[[Avdo Hodžić]]''' (1921–1943), za narodnog heroja proglašen 5. jula 1951. godine. # '''[[Miljenko Cvitković]]''' (1914–1943), za narodnog heroja proglašen 22. jula 1949. godine. # '''[[Jusuf Džonlić]]''' (1920–1944), za narodnog heroja proglašen 20. decembra 1951. godine. # '''[[Branko Šurbat Bane]]''' (1920–1943), za narodnog heroja proglašen 27. novembra 1953. godine. == Povezano == {{Portal NOB}} * [[Grobnica narodnih heroja na Kalemegdanu]] * [[Grobnica narodnih heroja u Zagrebu]] * [[Grobnica narodnih heroja u Ljubljani]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Građevine u Sarajevu]] jabu8tuxpcpiufvf7s7g09etf2z2589 Partizansko groblje u Mostaru 0 188687 42590049 42455515 2026-05-09T18:52:54Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590049 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Tito u obilasku Partizanskog groblja u Mostaru.jpg|mini|desno|275x|[[Tito]] u obilasku Partizanskog groblja u Mostaru]] '''Partizansko groblje u [[Mostar]]u''' je izgrađeno [[1965]]. godine u spomen poginulim Mostarcima u [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]] (NOB), od [[1941]]. do [[1945]]. godine. Projektovao ga je arhitekta [[Bogdan Bogdanović]]. <ref name="Nyebil>{{Cite web |url=http://www.spomenikdatabase.org/mostar |title=Donald Nyebil: Partisan Memorial Cemetery in Mostar (Partizansko Groblje u Mostaru) |work= Spomenik Database|accessdate=12. 9. 2017}}</ref> == Istorijat == Ideja za izgradnju spomen-groblja potekla je početkom [[1960e|1960-ih godina]], a glavi inicijator gradnje bio je tadašnji visoki državni i partijski funkcioner [[Džemal Bijedić]], koji je rođen u Mostaru. Gradnja groblja počela je oktobra [[1960]]. godine, a ono je svečano otvoreno [[25. septembar|25. septembra]] [[1965]]. godine na dvadesetu godišnjicu oslobođenja Mostara. Otvaranju groblja prisustvovao je i predsednik SFRJ [[Josip Broz Tito]]. <ref>[http://www.minorsights.com/2014/12/bosnia-herzegovina-partisan-cemetery.html Bosna i Hercegovina - partizanski spomenici]</ref> <ref>{{Cite web |title=Obilježena 50-godišnjica otvaranja partizanskog groblja |url=http://bljesak.info/rubrika/kultura/clanak/mostar-obiljezena-50-obljetnica-otvaranja-partizanskog-groblja/133933 |access-date=2017-10-23 |archive-date=2015-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151029193058/http://bljesak.info/rubrika/kultura/clanak/mostar-obiljezena-50-obljetnica-otvaranja-partizanskog-groblja/133933 }}</ref>. Groblje se nalazi u zapadnom delu Mostara, na uzvišici koju karakterišu široke zelene površine i odatle se pruža lep pogled na gotovo čitav grad. Sam spomenik se rasprostire na 5.000 metara kvadratnih i na šest nepravilnih terasa. Pored arhitekte Bogdana Bogdanovića, <ref name="Lawler">{{Cite web |url=http://www.academia.edu/5227153/The_Memorial_works_of_Bogdan_Bogdanovi%C4%87_Their_condition_and_situation_as_of_2012 |title= Andrew Lawler: Memorijalni radovi Bogdana Bogdanovića |work=Academia.edu |accessdate=12. 9. 2017}}</ref>na izgradnji spomen-groblja učestvovao je i građevinski inženjer Ahmet Ribica, koji je rukovodio bušenjem i uređenjem brda na kom je smešteno groblje. Tokom vremena, spomen-groblje je postalo jedan od simbola Mostara. Na groblju se nalazi 810 nadgrobnih ploča, koje imaju jako simbolično značenje, kao i ceo spomenik. Oblici nadgrobnih ploča kojima su obeleženi pali borci podsećaju na posečeno stablo - simbol prekinute mladosti. Za gradnju spomenika upotrebljene su kamene ploče koje su skinute sa starih i devastiranih kamenih kuća. Na groblju je ukupno sahranjeno oko 500 posmrtnih ostataka partizanskih boraca iz Mostara i okoline. Među sahranjenima na groblju, nalaze se i [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroji]]: * [[Mladen Balorda]] * [[Karlo Batko]] * [[Ljubo Brešan]] * [[Leo Bruk]] * [[Adem Buć]] * [[Jusuf Čevro]] * [[Mustafa Ćemalović]] * [[Rifat Frenjo]] * [[Mithad Haćam]] * [[Safet Mujić]] * [[Šefik Obad]] * [[Ahmet Pintul]] * [[Hasan Zahirović]] U periodu od [[1992]]. do [[1995]]. godine, groblje je bilo oštećeno usled [[Rat u Bosni i Hercegovini|ratnih dejstava u Bosni i Hercegovini]]. Posle završetka rata, groblje je nastavilo da propada usled zanemrivanja i vandalizma.<ref>[https://www.klix.ba/vijesti/bih/partizansko-spomen-groblje-u-mostaru-u-rukama-vandala/141103027 Partizansko spomen-groblje u rukama vandala]</ref> Prve inicijative za obnovu groblja javile su se [[2003]]. godine. A ono je uređeno i ponovo otvoreno za javnost [[9. maj]]a [[2005]]. godine, povodom šesdesete godišnjice [[Dan pobede|pobede nad fašizmom]]. Godine [[2006]]. groblje je proglašeno [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnim spomenikom BiH]].<ref name="Spomenik">{{Cite web|url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2778|title=Partizansko groblje u Mostaru|work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika|accessdate=12. 9. 2017|archive-date=2022-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017162059/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2778}}</ref> == Ugroženost == Na kompleksu spomen-groblja u januaru 2022. osvanuli su uvredljivi grafiti, fašistički simboli i poruke. Tada su na ulazu u centralni kompleks groblja, na crvenoj podlozi iscrtani simboli kukastog krsta te ustaškog simbola, slova "U" s pridodanim krstom. Partizansko spomen-groblje u Mostaru posljednji put je oskrnavljeno 14.juna 2022. god. kada je uništeno 700 (skoro sve) nadgrobnih ploča poginulih boraca narodnooslobodilačke borbe.<ref>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mostar-groblje-unisteno-partizansko/31899113.html Oskrnavljeno Partizansko groblje u Mostaru, najveća šteta dosad]</ref> Spomenik u Mostaru ušao je u izbor od 11 najugroženijih objekata kulturne baštine u Europi. Popis su objavili Europa Nostra – europski glas civilnog društva posvećenog kulturnoj i prirodnoj baštini i Institut Europske investicijske banke.<ref>[https://www.europanostra.org/ EUROPA NOSTRA - Evropski glas civilnog društva posvećen kulturnoj baštini - 7 najugoženih baština]{{en}}</ref> Uži izbor sastavilo je međunarodno Savjetodavno vijeće sastavljeno od stručnjaka iz područja istorije, [[Arheologija|arheologije]], arhitekture, konzervacije, analize projekata i financija. Odabir je napravljen na osnovu: * važnosti baštine, * kulturne vrijednosti * ozbiljne opasnosti s kojom se objekti suočavaju. * nivoa uključenosti lokalnih zajednica i predanosti javnih i privatnih učesnika u očuvanju ovih lokacija * potencijal lokacija da djeluju kao [[katalizator]] održivog razvoja i kao sredstvo afirmacije mira i dijaloga unutar svojih mjesta i šireg područja. Kandidituru su podnijeli: * IDEAA Mostar * gradonačelnik Mostara * Galerije DESSA * Evropa Nostra [[Srbija]]. Predlagači se zalažu za: * primjerenu pravnu zaštitu Partizanskog spomen groblja * evropsko i međunarodno prepoznavanje njegove posebne istorijske i umjetničke vrijednosti * razvoj održive obnove * plan održavanja i upravljanja ovim posebnim memorijalnim područjem * izdvajanje potrebnih sredstava – iz lokalnih, nacionalnih i evropskih izvora<ref>{{Cite web |title=Partizansko spomen-groblje u Mostaru među 11 najugroženijih objekata kulturne baštine u Europi - 25.01.2023 |url=https://rtv-hb.com/kultura/partizansko-spomen-groblje-u-mostaru-medu-11-najugrozenijih-objekata-kulturne-bastine-u-europi/ |access-date=2023-01-27 |archive-date=2023-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126232332/https://rtv-hb.com/kultura/partizansko-spomen-groblje-u-mostaru-medu-11-najugrozenijih-objekata-kulturne-bastine-u-europi/ |dead-url=yes }}</ref> U obrazloženju stoji: Izvorni dizajn Partizanskog spomen-groblja u Mostaru ne koristi [[Politika|političke]] ili [[Religija|vjerske]] simbole, ali koristi univerzalne simbole koji podsjećaju na pretkolumbovske ostatke i na slične elemente prisutne u [[Srednji vijek|srednjem vijeku]] u Bosni i Hercegovini. Kao takav, izvanredan je primjer visokokvalitetne komemorativne kulture ukorijenjene u [[Antifašizam|antifašističkim]] idealima unutar [[SFRJ]]. == Izvori == {{Izvori|2}} {{Commonscat|Partisan cemetery in Mostar}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Groblja u Mostaru]] [[Kategorija:Vojnička groblja|Mostar]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Mostaru]] 7egioqav0spph832jbcdniey0cmb21o Spomenik palim Krajišnicima 0 188688 42590063 42513625 2026-05-09T18:53:26Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590063 wikitext text/x-wiki '''Spomenik palim Krajišnicima''' na Banj brdu, kod [[Banja Luka|Banje Luke]], izgrađen je [[1961]]. godine i posvećen je [[Narodnooslobodilačka borba u Bosni i Hercegovini|Narodnooslobodilačkoj borbi naroda Bosanske krajine]]. Spomenik je jedan od simobola Banje Luke i predstavlja jedan od najvećih spomenika posvećenih [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Autor spomenika je poznati jugoslovenski i hrvatski vajar [[Antun Augustinčić]]. == Izgled spomenika == Spomenik palim Krajišnicima nalazi se na Banj brdu, nekadašnji Šehitluci (403 metra nadmorske visine), iznad Banje Luke, i udaljen je oko 5 kilometara od grada. Zbog svojih dimenzija (visina 13, a dužina 24 metra) jedno je od prepoznatljivih obeležja grada. Spomenik je [[mauzolej]]skog tipa i izgrađen je od belog [[brač]]kog kamena. Ima jedinstvenu formu, posebnu dinamiku i gledan iz daljine, deluje kao „[[metak]] ispaljen u pravcu [[Bosanska krajina|Bosanske krajine]]“ ([[Kozara|Kozare]] i [[Grmeč]]a). Na pročelju spomenika, iznad ulaznih vrata, nalazi se figura nagog mladića koji u ruci drži zastavu. Na bokovima spomenika nalaze se reljefi koji u nizu slika prikazuju - okupaciju, zčočine okupatora i domaćih izdajnika, ustanak i borbu protiv neprijatelja do konačne pobede. Spomenik se veoma malo razlikuje od originalne makete, koju je autor izradio, i koja se nalazi u Galeriji „Antun Augustinčić“ u [[Klanjec]]u u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. Unutrašnjost spomenika, na temu revolucionarne epopeje, oslikao je slikar [[Ismar Mujezinović]], prema nacrtima svoga oca, [[Ismet Mujezinović|Ismeta Mujezinovića]] poznatog jugoslovenskog i bosanskohercegovačkog slikara. == Historija == Spomenik se nalazi na mestu na kom se nalazila šumska kuća u kojoj je [[8. jun]]a [[1941]]. godine održana Oblasna konferencija KPJ za Bosanku krajinu na kojoj su učesnici savetovanja upoznati sa odlukama i zaključcima [[Majsko savetovanje CK KPJ|Majskog savetovanja CK KPJ]] i razmatrane organizaciono-političke mere oko pripremanja ustanka. Tada su postavljeni zadataci za pripreme oružanog ustanka protiv okupatora i formiran je Oblasni vojni komitet za Bosansku krajinu, a njegove članove izabrani su: Osman Karabegović, Branko Babić, Kasim Hadžić i Josip Mažar Šoša. Ovim savetovanjem je rukovodio sekretar Oblasnog komiteta KPJ za Bosansku krajinu [[Đuro Pucar Stari]], a pored njega savetovanju je prisustvovalo još 14 članova: [[Osman Karabegović]], [[Velimir Stojnić]], [[Branko Babić Slovenac]], [[Ljubo Babić (političar)|Ljubo Babić]], [[Vaso Butozan]], [[Šefket Maglajlić]], [[Boško Šiljegović]], [[Ilija Došen]], [[Josip Mažar Šoša]], [[Ivica Mažar]], [[Mićo Šurlan]], [[Karlo Rojc]], [[Kasim Hadžić]] i [[Relja Lukić]]. Spomenik je izgrađen [[1961]]. godine, a svečano je otvoren [[27. jul]]a [[1961]]. godine, na [[Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine]], u okviru proslave dvadesetogodišnjice ustanka. Od tada je postao mesto koje su posećivali posetioci iz svih krajeva [[Jugoslavija|Jugoslavije]], ali i iz inostranstva. Aprila [[1966]]. godine, prilikom posete Banja Luci, spomenik je obišao i [[Predsednik Jugoslavije|predsednik SFRJ]] [[Josip Broz Tito]]. U toku izgradnje spomenika, slikar [[Ismet Mujezinović]] je obećao da će, po njegovom završetku, oslikati unutrašnjost slikama na temu [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|revolucije naroda Jugoslavije]]. Pošto je po završetku spomenika, voda prodirala u unutrašnjost, od ove ideje se privremeno odustalo. Kada je krajem [[1980e|osamdesetih godina]], saniran problem ulaska vode, slikar Ismar Mujezinović, ispunio je obećanje svog pokojnog oca Ismeta Mujezinovića i oslikao unutrašnjost spomenika. Posebnom tehnikom na izbrušene kamene ploče, preneo je crteže svoga oca. == Nacionalni spomenik == Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 2. do 4. septembra 2013. godine, donijela je odluku da se Spomenik palim Krajišnicima proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3735 |title= Spomenik palim Krajišnicima |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 16. 3. 2024. |archive-date= 2021-05-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210506164255/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3735 }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, [[Amra Hadžimuhamedović]], [[Dubravko Lovrenović]] (predsjedavajući), [[Ljiljana Ševo]]. == Izvori == {{Izvori}} == Literatura == * '''Revolucionarno vajarstvo'''. „Spektar“, Zagreb 1977. godina * [http://www.glassrpske.com/vijest/10/banjaluka/24899/cir/Urusavanje-spomenika-prijeti-posjetiocima.html GLAS SRPSKE: Urušavanje spomenika prijeti posjetiocima 13.07.2009.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090717044359/http://www.glassrpske.com/vijest/10/banjaluka/24899/cir/Urusavanje-spomenika-prijeti-posjetiocima.html |date=2009-07-17 }} {{Commonscat|Banj brdo}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Spomenici u Republici Srpskoj]] [[Kategorija:Bosanska krajina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Banjoj Luci]] 8g724858a1kpjneo5qklg6312neav7z Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi 0 190457 42590017 42524623 2026-05-09T18:48:40Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Spomenici Narodnooslobodilačke borbe]] na [[Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]]: popravak 42524623 wikitext text/x-wiki {| align="right" class="infobox" style="border-spacing: 1px; padding: 0px 0px; text-align:center; width: 300px; font-size:85%; line-height:130%;" cellspacing="1px" |colspan=2 | <center> '''<big>Spomenici Narodnooslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941—1945</big>''' </center> |- | colspan=2 | <center>[[Datoteka:Zena heroj detalj.JPG|300px|Detalj sa reljefa sa spomenika na Groblju oslobodilaca Beograda 1944, rad vajara Radeta Stankovića]]</center> |- |[[Datoteka:Tito spomenik1.JPG|120px|Spomenik „Maršal Tito“ u Kumrovcu, rad vajara Antuna Augustinčića]] |[[Datoteka:Bakicev Bjelovarac - Borik 2010.jpg|120px|Spomenik „Poziv na ustanak“ u Bjelovaru, rad vajara Vojina Bakića]] |- | colspan=2 | <center>[[Datoteka:Ploca Ivan Milutinovic 1.JPG|300px|Spomen ploča narodnom heroju Ivanu Milutinoviću na zgradi preduzeća „PIM Ivan Milutinović“ u ulici Gavrila Principa, u Beogradu]]</center> |- |<center>[[Datoteka:Bombas Gradski park Zemun.jpg|120px|Spomenik „Bombaš“ u Gradskom parku u Zemunu, rad vajara Vanje Radauša]]</center> |[[Datoteka:Spomenik Z Car Dramalj 0907.jpg|120px|Spomenik „Palim borcima“ u selu Damalju, kod Vrbovskog, rad vajara Zvonka Cara]] |- | colspan=2 | |- |[[Datoteka:Spomenik žrtvama racije.jpg|120px|Spomenik „Žrtvama racije“ u Novom Sadu, rad vajara Jovana Soldatovića]] |[[Datoteka:KZ-Jasenovac-Denkmal-Zugang.JPG|120px|Spomenik „Kameni cvet“ u memorijalnom centru „Jasenovac“ u Jasenovcu, rad vajara Bogdana Bogdanovića]] |- | colspan=2 | <center>[[Datoteka:Sloboda monument (detail).jpg|300px|Deo spomenika „Sloboda“ na Iriškom vencu, rad vajara Sretena Stojanovića]]</center> |- |<center>[[Datoteka:Viskovo spomenik 2 svj rat 160309.jpg|120px|Spomenik „Palima u Narodnooslobodilačkoj borbi“ u Viškovu]]</center> |<center>[[Datoteka:Skopje kale spomenik.jpg|120px|Spomenik „Narodnooslobodilačkoj borbi“, na tvrđavi Kale u Skoplju]]</center> |- | colspan=2 | <center>[[Datoteka:Liberators Skopje NOB.JPG|300px|Spomenik „Oslobodiocima Skoplja“ u Skoplju, rad vajra Ivana Mirkovića]]</center> |- |- | colspan=2 |[[File:Dinko Vranković - Spomenik u Svirčima.jpg|135px|Spomenik palim borcima Svirče, rad Dinka Vrankovića]]</center> |- | | <center>[[Datoteka:Kosmaj spomenik1.jpg|160px|Spomenik „Kosmajskom NOP odredu“, rad vajara Vojina Stojića]]</center> |- | colspan=2 | |- | <center> [[Datoteka:Spomenik partizanima, Grabuloski-Belcista.jpg|160px|Spomenik „Palim borcima NOB-a“ kod sela Belčišta, rad vajara Jordana Grabuloskog]] </center> | <center> [[Datoteka:Spomenik palim borcima Zagreb.jpg|160px|Spomenik „Palim borcima Ciglenice“ u Zagrebu, rad vajara Tomislava Ostoje]] </center> |- | colspan=2 | |- | <center> [[Datoteka:Spomenik Sisackom odredu-Brezovica.jpg|160px|Spomenik Sisačkom partizanskom odred u šumi Brezovici kod Siska, rad vajara Želimira Janeša]] </center> | <center> [[Datoteka:Струга spomenik.jpg|160px|Spomenik „Palim borcima“ u Strugi, rad vajara Vojislava Vasiljevića]] </center> |- | colspan=2 | <center> [[Datoteka:Spomenik Streljanje talaca02.jpg|300px|Spomenik „Streljanje talaca“ u Zagrebu, rad vajara Frane Kršinića]] </center> |- | | <center> [[Datoteka:Sloboda Vardarski Rid.jpg|150px|Spomenik „Slobodi“ kod Đevđelije, rad vajara Jordana Grabuloskog]] </center> |- | colspan=2 | <center> [[Datoteka:Veles Memorial Ossuary 03.jpg|300px|Spomen-kosturnica u Velesu, rad arhitekte Save Subotina]] </center> |- | <center> [[Datoteka:Spomenik Borcima Z Car 0907.jpg|160px|Spomenik „Palim borcima“ u Crikvenici, rad vajara Zvonka Cara]] </center> | <center> [[Datoteka:Rovinj006.jpg|160px|Spomenik „Palim borcima i žrtvama fašizma“ u Rovinju, rad vajara Ivana Sabolića]] </center> |- | colspan=2 | <center> [[Datoteka:Kosovska Mitrovica monument.jpg|300px|Spomenik „Rudarima palim u NOB-u“ iznad Kosovske Mitrovice, rad vajara Bogdana Bogdanovića]] </center> |- | | <center> [[Datoteka:Spomenik ustanku naroda Hrvatske-Srb.JPG|160px|Spomenik „Ustanku naroda Hrvatske 1941“ u Srbu, rad vajara Vanje Radauša]] </center> |- | colspan=2 | <center> [[Datoteka:Spomenik revoluciji-Podgaric.jpg|300px|Spomenik „Revoluciji“ u Podgariću, rad vajara Dušana Džamonje]] </center> |- | <center> [[Datoteka:Ostra 01.jpg|160px|Spomenik „Hrabrima“ kod Popine, rad vajara Miodraga Živkovića i arhitekte Svetislava Ličine]] </center> | <center> [[Datoteka:Spomenik "ZVEZDA" cacalica.jpg|150px|Spomenik „Zvezda“ u spomen-parku „Čačalica“ kod Požarevca, rad arhitekte Branislava Stojanovića i vajara S. Mišića]] </center> |- | colspan=2 | <center> [[Datoteka:Spomen park NOB, Leskovac 02.jpg|300px|Spomen-park „Revolucije“ kod Leskovca, rad arhitekte Bogdana Bogdanovića]] </center> |- | colspan=2 | |} '''[[Spomenik|Spomenici]] posvećeni [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]] ([[1941]]—[[1945]])''' postavljeni su širom [[Jugoslavija|Jugoslavije]] u vidu figuralno-umetničkih dela, arhitektonskih objekata, [[mauzolej|spomen-mauzoleja]], skulptura, spomen-bisti, spomen-ploča, spomen-zgrada, spomen-groblja i dr. Najviše impresionira apstraktnost jugoslavenskih spomenika, njihov futuristički izgled i umjetnička kvaliteta netipična za socrealizam. Prema nepotpunim podacima u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji]] podignuto je oko 15.000 spomenika posvećenih Narodnooslobodilačkom ratu. Većina spomenika podignuta je šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog stoljeća, na lokacijama značajnih historijskih bitaka iz Drugog svjetskog rata ili na mjestima velikih stradavanja civila i partizana od okupatorske ruke i ruke domaćih izdajnika. Mnogi ovi spomenici srušeni su ili oštećeni tokom [[raspad SFRJ|raspada SFRJ]] [[1990e|devedesetih godina]]. == Istorijat == Tokom [[Raspad SFRJ|građanskog rata na području bivše Jugoslavije]], uništeni su ili izmešteni mnogi spomenici posvećeni [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Na području [[Hrvatska|Hrvatske]] uništeno je preko 3.000 spomenika<ref name="Služen parastos za stradale u ustaškom logoru Jadovno">{{cite web |url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=60528 |title=Služen parastos za stradale u ustaškom logoru Jadovno |author= |authorlink= |coauthors= |date=27. 4. 2012. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=28. 4. 2012. }}</ref>, a među njima se ističu: Spomenik „[[Spomenik pobjedi naroda Slavonije|Pobjede naroda Slavonije]]“ u selu [[Kamenska]], rad vajara [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]], srušen [[1991]]. godine; spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Stjepan Stevo Filipović|Stjepanu Filipoviću]] u [[Opuzen]]u, rad Mira Vuča, srušen [[1991]]. godine; spomenik „Tuđe nećemo - svoje nedamo“ na [[Vis (ostrvo)|Visu]], rad [[Antun Augustinčić|Antuna Augustinčića]] iz [[1964]], uklonjen [[1994]]. godine; Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Nikola Miljanović Karaula|Nikoli Miljanoviću Karauli]] u [[Podravska Slatina|Podravskoj Slatini]], srušen [[1991]]. godine i dr. Na području [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] srušeni su spomenici: „Palim borcima“ u [[Livno|Livnu]], rad [[Antun Augustinčić|Antuna Augustinčića]] iz [[1952]], srušen [[1992]]. godine; „Palim borcima“ na [[Makljen]]u, kod [[Prozor (grad)|Prozora]], rad [[Boško Kućanski|Boška Kućanskog]] iz [[1978]]. godine, srušen [[1995]]. godine, spomenik u [[Drvar]]u, spomen-park sa 22 biste narodnih heroja[[Bosanski Petrovac|Bosanskom Petrovcu]], srušen 1995. godine i [[Bosansko Grahovo|Bosanskom Grahovu]]. Dosad je u Hrvatskoj vlada finansirala obnavljanje samo Titove biste u [[Kumrovec|Kumrovcu]], spomenika „Poziv na ustanak“ u [[Bjelovar]]u i spomenik ustanku u [[Srb (grad)|Srbu]]. Lokalne vlasti obnovile su dosad oko 300 spomenika manje umetničke vrednosti. [[Avgust]]a [[2011]]. godine, [[SUBNOR|Savez antifašističkih boraca i antifašista Hrvatske]] pokrenuo je „Apel za obnovu sedam kapitalnih spomenika NOB-u“. Inicijativni odbor apela predvodi bivši hrvatski predsednik [[Stjepan Mesić]]. Apel je dosada potpisalo oko 150 osoba iz kulturnog i političkog života Hrvatske.<ref>[http://www.glas-slavonije.hr/vijest.asp?rub=1&ID_VIJESTI=144899 Glas-slavonije. hr]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, pristupljeno 15.10. 2011.</ref> == Spisak autora značajnijih spomenika == * '''[[Antun Augustinčić]]''' ** '''''Spomenik „Zahvalnosti Crvenoj armiji“, 1947. godina''''' - posvećen brocima [[Crvena armija|sovjetske Crvene armije]], pogunlim u [[Batinska bitka|Batinskoj bici]], postavljen u [[Memorijalni kompleks Batinska bitka|memorijalnom kompleksu „Batinska bitka“]]. ** '''''Spomenik „Maršal Tito“, 1946. godina''''' - najpoznatiji spomenik [[Josip Broz Tito|Josipu Brozu Titu]], izliven u nekoliko primeraka, koju su postvaljeni: u [[Kumrovec|Kumrovcu]], ispred [[Titova rodna kuća|Titove rodne kuće]], [[1948]]. godine; u [[Velenje|Titovom Velenju]], [[1977]]. godine; u muzeju „Prve proleterske brrigade“ u [[Rudo]]m (danas se nalazi u [[Užice|Užicu]]); u dvorištu [[Muzej istorije Jugoslavije|muzeja Istorije Jugoslavije]] (ispred [[Kuća cveća|Kuće cveća]]) i na još nekoliko lokacija. ** '''''[[Nošenje ranjenika (skulptura)|Spomenik „Nošenje ranjenika“]], 1952. godina''''' - izliven u nekoliko primeraka, koju su postvaljeni: U [[Livno|Livnu]], [[1952]]. godine (nazivan i ''Spomenik „Palim borcima“'', srušen [[1992]]. godine od strane [[Hrvatsko vijeće odbrane|HVO-a]]); u [[Imotski|Imotskom]] (teško oštećen); u [[Vukovar]]u (oštećen propucavanjem); na Veterinarskom fakultetu u [[Zagreb]]u [[1953]]. godine; u [[Derventa|Derventi]], [[1966]]. godine (u malo izmenjenom obliku); u [[Krapinske Toplice|Krapinskim Toplicama]], [[1973]]. godine; i na Medicinskom fakultetu u [[Zagreb]]u [[1983]]. godine.<ref>[http://www.mdc.hr/augustincic/hr/augustincic/spomenici.html Mdc.hr:] Popis izvedenih spomenika Antuna Augustinčića</ref> ** '''''Spomenik „Crvenoarmejac“, 1954. godina''''' - postavljen na [[Groblje oslobodilaca Beograda 1944.|Groblju oslobodilaca Beograda 1944.]] u [[Beograd]]u. ** '''''[[Spomenik palim Krajišnicima|Spomenik „Palim Krajišnicima“]], 1961. godina''''' - nalazi se na [[Banj brdo|Banj brdu]] (ranije ''Šehitluci''), kod [[Banja Luka|Banja Luke]]. ** '''''Spomenik „Tuđe nećemo - svoje nedamo“, 1964. godina''''' - postavljen na [[Vis (ostrvo)|ostrvu Visu]], uništen i uklonjen [[1994]]. godine. ** '''''Spomenik „Ustanku“, 1965. godina''''' - podignut u [[Sisak|Sisku]]. ** '''''Spomenik [[Vlada Zečević|Vladi Zečeviću]], 1973. godina''''' - postavljen u [[Loznica|Loznici]]. * '''[[Borka Avramova]]''' ** '''''Spomenik „Pobedi“ (poznat i pod imenom „Žena borac“), 1961. godina''''' - postavljen u [[Tetovo|Tetovu]]. * '''[[Kosta Angeli Radovani]]''' ** '''''Spomenik „Ustanka u Drežnici“, 1949. godina''''' - postavljen u [[Drežnica|Partizanskoj Drežnici]]. ** '''''Spomenik „Radi Končaru i drugovima“, 1961. godina''''' - podignut u [[spomen park Šubićevac|spomen parku Šubićevac]] u [[Šibenik]]u. Posvećen [[Rade Končar|Radi Končaru]] i ostalih 25 [[antifašizam|antifašista]] koje su u parku Šubićevac streljali italijanski [[fašizam|fašisti]] [[22. maj]]a [[1942]]. godine. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta [[Zdenko Kolacio]]. ** '''''Spomenik „Revoluciji“, 1962. godina''''' - postavljen u [[Kumanovo|Kumanovu]]. * '''[[Đorđe Andrejević Kun]]''' ** '''''Spomenik-mozaik „Revoluciji“, 1957. godina''''' - postavljen u [[Ivanjica|Ivanjici]]. U izgradnji spomenika učestvovali su i Nada Hude, Miloš Gvozdenović i Ljuba Lah. * '''[[Vojin Bakić]]''' ** '''''Spomenik „Poziv na ustanak“, 1946. godina''''' - izliven u tri primerka, koji su postavljeni: u [[Spomen-park Borik|spomen-parku Borik]] u [[Bjelovar]]u (poznat i pod nazivom „''Bjelovarac''“, postavljen [[1947]], srušen [[1991]], obnovljen [[2010]]); u [[Beograd]]u, ispred [[Muzej 4. juli|Muzeja „4. juli“]] i u [[Vojni muzej Beograd|Vojnom muzeju]] u [[Beograd]]u. ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1947. godina''''' - podignut u [[Kolašin]]u. ** '''''Spomenik „Pred streljanje“ (poznat i pod nazivom „Gudovčan“), 1955. godina''''' - postavljen u selu [[Gudovac|Gudovcu]], kod [[Bjelovar]]a (srušen [[1991]]. godine od strane [[Hrvatska vojska|Hrvatske vojske]]). ** '''''Spomenik [[Ivan Goran Kovačić|Ivanu Goranu Kovačiću]], 1960. godina''''' - postavljen u [[Lukovdol]]u. ** '''''Spomenik narodnom heroju [[Stjepan Stevo Filipović|Stevanu Filipoviću]], 1960. godina''''' - podignut na brdu Vidaku, kod [[Valjevo|Valjeva]]. ** '''''[[Spomenik pobedi naroda Slavonije|Spomenik „Revoluciji“]] (poznat i pod nazivom Spomenik „Pobede naroda Slovenije“), 1968. godina''''' - podignut u selu [[Kamenska]], na raskrsnici puteva [[Slavonska Požega]]-[[Pakrac]]-[[Voćin]] (srušen februara [[1992]]. godine od strane [[Hrvatska vojska|Hrvatske vojske]]). ** '''''Skulpture u Spomen-parku „Dotrščina“, 1968. godina''''' - autor je centralnog spomenika „Palim žrtvama“ i 6-7 skulptura, koje su postavljene u [[Spomen-park Dotrščina|spomen-parku „Dotrščina“]], kod [[Zagreb]]a. Tokom [[1990e|1990]]-ih su bile oštećene, ali su kasnije obnovljene. ** '''''[[Spomenik ustanku naroda Banije i Korduna|Spomenik na Petrovoj gori]], 1981. godina''''' - podignut na najvišem vrhu Velikom Petrovcu. Posvećen [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]] i žrtvama fašističkog terora na [[Kordun]]u. U periodu posle [[1995]]. godine oštećen i devastiran. * '''[[Stojan Batič]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1958. godina''''' - postavljen u [[Donji Logatec|Donjem Logatecu]]. ** '''''Spomenik revolucionaru [[Boris Kidrič|Borisu Kidriču]], 1963. godina''''' - podignut u [[Maribor]]u. ** '''''[[Spomenik Dražgoškoj bici]], 1977. godina''''' - podignut kod [[Dražgoše|Dražgoša]]. Stojan Batič je autor skulptura boraca, [[Boris Kobe]] autor arhitektonske konstrukcije spomenika, a [[Ivo Šubic]] autor mozaika na spomeniku. * '''[[Ana Bešlić]]''' ** '''''Spomenik „Streljanim partizanima“, 1961. godina''''' - podignut kod [[Zlatibor (Čajetina)|Partizanskih Voda]]. Posvećen streljanim partizanskim ranjenicima [[novembar|novembra]] i [[decembar|decembra]] [[1941]]. godine. U izgradnji spomenika je učestvovala i [[Jovanka Jeftanović]]. * '''[[Bogdan Bogdanović]]''' ** '''''Spomenik „Jevrejskim žrtvama fašizma i palim borcima“, 1952. godina''''' - postavljen na [[Jevrejsko groblje (Beograd)|Jevrejskom groblju]] u [[Beograd]]u. ** '''''[[Spomen groblje u Sremskoj Mitrovici|Spomen-groblje u Sremskoj Mitrovici]], 1960. godina.''''' ** '''''[[Mogila nepobeđenih]], 1961. godina''''' - postavljen u spomen-parku „Revolucije“ u [[Prilep]]u. ** '''''Spomen-park [[Slobodište]], 1964. godina''''' - na brdu Bagdala, kod [[Kruševac|Kruševca]]. ** '''''„Partizanska nekropola“, 1961-65. godina''''' - [[Partizansko groblje u Mostaru|Partizansko spomen-groblje]] u [[Mostar]]u. ** '''''[[Kameni cvet (spomenik)|Spomenik „Kameni cvet“]], 1966. godina''''' - [[Spomen područje Jasenovac|memorijalni kompleks Jasenovac]], kod [[Jasenovac|Jasenovca]]. ** '''''[[Spomenik „Revolucije“, 1964-71. godina]]''''' - postavljen u [[Leskovac|Leskovcu]]. ** '''''Spomenik „Palim borcima Revolucije“, 1973-75. godina''''' - postavljen u [[Vlasotince|Vlasotincu]]. ** '''''[[Memorijalni kompleks palim borcima Revolucije|Spomen-kompleks „Palih boraca Revolucije“]], 1974. godina''''' - kod [[Štip]]a. ** '''''[[Spomen-park Dudik|Spomen-park „Dudik“]], 1980. godina''''' - kod [[Vukovar]]a. ** '''''Spomen-park „Borbe i pobede“, 1970-80. godina''''' - kod [[Čačak|Čačka]]. ** '''''Spomen-park „Popina“, 1978-81. godina''''' - kod [[Trstenik]]a. Posvećen borcima [[Kraljevački partizanski odred|Kraljevačkog partizanskog odreda]] poginulim u borbi sa [[Nemci]]ma [[13. oktobar|13. oktobra]] [[1941]]. godine. * '''[[Stevan Bodnarov]]''' ** '''''Spomenik narodnom heroju [[Janko Čmelik|Janku Čmeliku]], 1949. godina''''' - postavljen u [[Stara Pazova|Staroj Pazovi]]. ** '''''[[Grobnica narodnih heroja na Kalemegdanu|Grobnica narodnih heroja]], 1949. godina''''' - biste: [[Đuro Đaković|Đure Đakovića]], [[Ivan Milutinović|Ivana Milutinovića]] i [[Ivo Lola Ribar|Ive Lole Ribara]] na Grobnici narodnih heroja na [[Kalemegdan]]u. ** '''''Spomenik streljanima u Jajincima, 1951. godina''''' - postavljen u [[Strelište u Jajincima|spomen-parku Jajinci]], u [[Jajinci]]ma, kod [[Beograd]]a. ** '''''Spomenik „Partizanski kurir“, 1955. godina''''' - izliven u nekoliko primeraka, koji su posavljeni: ispred kuće (u kojoj je održano [[Savetovanje u Stolicama|savetovanje Glavnog štaba]]) u [[Stolice|Stolicima]], kod [[Krupanj|Krupnja]], [[1955]]. godine; ispred sportskog centra „Šumice“ u [[Beograd]]u i dr. * '''[[Janez Boljka]]''' ** '''''Spomenik borcima Gorice i Beneškog kraja, 1962. godina''''' - postavljen u [[Goriška Brda|Goriškim Brdima]]. ** '''''Spomenik „Taocima i borcima“, 1965. godina''''' - postavljen u [[Žele|Želama]] kod [[Ljubljana|Ljubljane]]. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta [[Feđa Košir]]. * '''[[Branko Bon]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1963. godina''''' - postavljen u [[Žabljak]]u. * '''[[Vojislav Vujisić]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima i žrtvama fašizma“, 1967. godina''''' - podignut u [[Andrijevica|Andrijevici]]. * '''[[Šime Vulas]]''' ** '''''Spomenik „Podhumskim žrtvama“, 1970. godina''''' - podignut na mestu nekadašnjeg sela Podhum kod [[Rijeka (grad)|Rijeke]], čije su stanovništvo [[1942]]. godine italijanski [[fašizam|fašisti]] u celosti pobili, a selo spalili. * '''[[Nandor Glid]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima u NOR-u“, 1953. godina''''' - podignut u [[Trebinje|Trebinju]]. ** '''''Spomenik „Balada o vešanima“, 1967. godina''''' - postavljen u [[Subotica|Subotici]]. ** '''''Spomenik „Sto za jednog“, 1980. godina''''' - postavljen u [[Spomen-park Kragujevački oktobar|spomen-parku „Kragujevački oktobar“]] u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. * '''[[Jordan Grabuloski]]''' ** '''''[[Spomen kosturnica u Kičevu|Mauzolej „Palih boraca i žrtava fašizma“]], 1954. godina''''' - podignut u [[Kičevo|Kičevu]]. ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1958. godina''''' - podignut kod [[Belčišta]]. ** '''''Memorijalni kompleks Butel, 1961. godina''''' - u [[Skoplje|Skoplju]]. U izgradnji je učestvovao i arhitekta [[Dušan Pecovski]]. ** '''''Spomenik „Streljanim omladincima“, 1962. godina“''''' - podignut u [[Vataša|Vataši]]. ** '''''[[Spomenik Ilinden|Spomenik „Ilinden“]] (poznat i pod nazivom „Makedonium“), 1974. godina''''' - podignut u [[Kruševo|Kruševu]]. Posvećen je palim borcima [[Ilindanski ustanak|Ilindanskog ustanka]] i [[Makedonija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačke borbe]]. U izgradnji spomenika učestvovala je i [[Iskra Grabuloska]]. * '''[[Ante Gržetić]]''' ** '''''Spomenik „Bola i Prkosa“, 1959. godina''''' - postavljen u [[Spomen-park Kragujevački oktobar|spomen-parku „Kragujevački oktobar“]] u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. Posvećen [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Nada Naumović|Nadi Naumović]], jedinoj ženi streljanoj tokom [[Kragujevački masakr|masovnog streljanja u Kragujevcu]], oktobra [[1941]]. godine. ** '''''Spomenim „Otpora i slobode“, 1966. godina''''' - postavljen u [[Spomen-park Kragujevački oktobar|spomen-parku „Kragujevački oktobar“]] u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. ** '''''Spomenik „Majci i kćerkama“, 1967. godina''''' - postavljen u [[Topola|Topoli]]. Posvećen [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Darinka Radović|Darinki Radović]] i njenim ćerkama Radmili i Stanki, koje su [[četnici]] zaklali maja [[1943]]. godine, u selu [[Rajkovac (Topola)|Rajkovcu]], kod Topole. * '''[[Lojze Dolinar]]''' ** '''''[[Spomenik Prijepoljskoj bici|Spomenik „4. decembar“]], 1953. godina''''' - podignut u [[Prijepolje|Prijepolju]]. Posvećen je borcima poginulim u [[Prijepoljska bitka|Prijepoljskoj bici]], [[4. decembar|4. decembra]] [[1943]]. godine. ** '''''Spomenik „Streljanim rodoljubima“, 1955. godina''''' - postavljen u [[Kraljevo|Kraljevu]]. ** '''''Spomenik „Revoluciji“, 1961. godina''''' - postavljen u [[Kranj]]u. * '''[[Drago Đurović]]''' ** '''''[[Spomenik Partizanu-borcu|Spomenik „Partizanu-borcu“]], 1957. godina''''' - izgrađen na brdu Gorica u [[Podgorica|Titogradu]]. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta [[Vojislav Đokić]]. ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1959. godina''''' - podignut u [[Danilovgrad]]u. ** '''''Spomenik „Streljanim omladincima“, 1959. godina''''' - podignut u [[Lazine|Lazinama]] kod [[Danilovgrad]]a. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta Vojislav Đokić. ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1960. godina''''' - podignut u [[Pljevlja|Pljevljima]]. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta [[Mirko Đokić]]. * '''[[Miodrag Živković (vajar)|Miodrag Živković]]''' ** '''''Spomenik „Hrabrima“, 1960. godina''''' - postavljen na Oštroj, kod [[Čačak|Čačka]]. Posvećen je poginulim borcima [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog partizanskog odreda]], u borbi s [[Nemci]]ma, [[3. mart]]a [[1943]]. godine. ** '''''Spomenik „Palim borcima u Narodnooslodboilačkom ratu“, 1961. godina''''' - postavljen u [[Priština|Prištini]]. ** '''''Spomenik „Streljanim đacima“, 1963. godina''''' - postavljen u [[spomen-park Kragujevački oktobar|spomen-parku „Kragujevački oktobar“]] u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. ** '''''[[Memorijalni kompleks Tjentište|Spomenik „Bici na Sutjesci“]] 1971. godina''''' - postavljen u [[Dolina heroja|Dolini heroja]], na [[Tjentište|Tjentištu]]. ** '''''Spomen-park „Ustanka i Revolucije“, 1978. godina''''' - [[Grahovo (Nikšić)|Grahovo]], kod [[Nikšić]]a. ** '''''Spomenik „Kadinjača“, 1979. godina''''' - postaljven u [[Spomen kompleks Kadinjača|Spomen kompleksu „Kadinjača“]], na [[Kadinjača|Kadinjači]] kod [[Užice|Užica]]. * '''[[Aleksandar Zarin]]''' ** '''''Spomenik „Otporu“, 1961. godina''''' - postavljen u [[Ada (mesto)|Adi]]. ** '''''Spomenik „Palim borcima“ (poznat i pod nazivom „Ratnici“), 1965. godina''''' - postavljen u [[Novi Kneževac|Novom Kneževcu]]. * '''[[Boris Kalin]]''' ** '''''Spomenik „Gramozna jama“, 1947. godina''''' - postavljen u [[Ljubljana|Ljubljani]]. ** '''''[[Grobnica narodnih heroja u Ljubljani|Grobnica narodnih heroja]], 1952. godina''''' - podignuta u [[Ljubljana|Ljubljani]]. U izgradnji je učestvovao i arhitekta [[Edo Mihevc]]. ** '''''Spomenik „Palium borcima i taocima“, 1949. godina''''' - postavljen u [[Begunje|Begunjama]]. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta [[Edo Ravnikar]]. * '''[[Zdenko Kalin]]''' ** '''''Spomenik „Palima na Urhu“, 1955. godina''''' - postavljen na [[Urh]]u, kod [[Ljubljana|Ljubljane]]. ** '''''Spomenik narodnom heroju [[Boris Kidrič|Borisu Kidriču]], 1960. godina''''' - postavljen u [[Ljubljana|Ljubljani]]. ** '''''Spomenik „Pionirima palim u NOB-u“, 1962. godina''''' - postavljen u [[Ljubljana|Ljubljani]]. * '''[[Joko Knežević]]''' ** '''''[[Spomenik palim borcima Mimice]], 1963. godina''''' - podignut u tehnici mozaika u selu [[Mimice]], nedaleko [[Omiš]]a. * '''[[Zdenko Kolacio]]''' ** '''''Spomen-kosturnica [[Vladimir Gortan|Vladimiru Gortanu]], 1952. godina''''' - podignuta u [[Beram|Bermu]]. U izgradnji je učestvovao i arhitekta [[Zdenko Sila]]. ** '''''Spomenik „Žrtvama fašizma“, 1963. godina''''' - postavljen u [[Kamenski Vučjak|Kamenskom Vučjaku]] (srušen [[1990e|1990]]-ih). * '''[[Marijan Kocković]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima“,1955. godina''''' - postavljen u [[Gacko|Gacku]]. ** '''''Spomenik „Palim borcima i žrtvama fašizma“''''' - postavljen u [[Glamoč]]u. * '''[[Frano Kršinić]]''' ** '''''Spomenik „Streljanje talaca“, 1951. godina''''' - postavljen u [[Zagreb]]u. Posvećen žrtvama fašizma streljanim u [[Maksimir]]u, [[Spomen-park Dotršćina|Dotršćini]] i [[Rakov Potok|Rakovom Potoku]]. ** '''''Spomenik „Palim borcima“ (poznat i pod nazivom „Ranjeni kurir“), 1953. godina''''' - izliven u nekoliko primeraka, koji su postavljeni: na [[Vis (ostrvo)|Visu]]; u [[Bakar (grad)|Bakru]], [[1953]]. godine; i u [[Muzej istorije Jugoslavije|Muzeju istorije Jugoslavije]] u [[Beograd]]u. ** '''''Spomenik „Ustanku“, 1954. godina''''' - posvećen palim borcima i žrtvama fašizma kotara [[Sisak]], izliven u nekoliko primeraka, koji su postavljeni: na Trgu slobode u Sisku (srušen [[1991]]. godine); u [[Spomen-šuma Brezovica|spomen-šumi Brezovica]], na mestu osnutka [[Sisački partizanski odred|Sisačkog partizanskog odreda]] (neznatno oštećen). ** '''''Spomenik „[[Josip Broz Tito|Josipu Brozu Titu]]“, 1961. godina''''' - postavljen u na Trgu partizana u [[Užice|Titovom Užicu]], povodom dvadesetogišnjice ustanka. Avgusta [[1991]]. godine premešten u dvorište Narodnog muzeja. * '''[[Bogoljub Kurpjel]]''' ** '''''Spomenik [[Prva proleterska udarna brigada|Prvoj proleterskoj brigadi]], 1961. godina''''' - podignut u [[Rudo]]m, gde je [[21. decembar|21. decembra]] [[1941]]. godine formirana Prva proleterska brigada. * '''[[Boško Kućanski]]''' ** '''''[[Spomenik bitke na Neretvi|Spomenik „Bitke za ranjenike“]], 1978. godina''''' - podignut na [[Makljen]]u, kod [[Prozor (grad)|Prozora]]. Posvećen borcima poginulim u bici za ranjenike, tokom [[Bitka na Neretvi|Četvrte neprijateljske ofanzive]], marta [[1943]]. godine. Uništen [[1995]]. godine od strane [[Hrvatsko vijeće odbrane|HVO-a]]. * '''[[Janez Lenasi]]''' ** '''''Spomenik „[[Prekomorske brigade NOVJ|Prekomorskim brigadama]]“, 1965. godina''''' - podignut u [[Ilirska Bistrica|Ilirskoj Bistrici]]. * '''[[Svetislav Ličina]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1961. godina''''' - podignut na spomen-groblju palih boraca NOB-a u [[Priština|Prištini]]. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta [[Prvoslav Janković]]. * '''[[Mirko Ostoja]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1956. godina''''' - podignut u [[Bileća|Bileći]]. ** '''''Spomenik [[Ivo Lola Ribar|Ivi Loli Ribaru]], 1961. godina''''' - postavljen u [[Suho Polje (Glamoč)|Suhom Polju]]. * '''[[Tomislav Ostoja]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima Ciglenice“, 1972. godina''''' - podignut u [[Zagreb]]u. * '''[[Vanja Radauš]]''' ** '''''Spomenik „Ustanku“, 1950. godina''''' - podignut u [[Pula|Puli]]. ** '''''[[Spomenik ustanku naroda Hrvatske|Spomenik „Ustanku naroda Hrvatske 1941“]], 1951. godina''''' - postavljen u selu u [[Srb (grad)|Srbu]], u [[Lika|Lici]], povodom desetogodišnjeice ustanka. Srušen avgusta [[1995]]. godine od strane [[Hrvatska vojska|Hrvatske vojske]], obnovljen jula [[2010]]. godine. ** '''''Spomenik „Žrtvama fašizma“ (poznat i pod nazivom „Vešala“), 1956. godina''''' - posvećen žrtvama fašizma u [[Logor Jadovno|logoru Jadovno]], podignut u [[Gospićki Jasikovac|Gospićkom Jasikovcu]] (srušen nakon [[Operacija Medački džep|operacije „Medački džep“]] od strane [[Hrvatska vojska|Hrvatske vojske]]). * '''[[Rajko Radović]]''' ** '''''[[Krila galebova|Spomenik „Krila galebova“]], 1962. godina''''' - podignut u [[Podgora|Podgori]]. Posvećen osnivanju [[Mornarica NOVJ|Partizanske mornarice]], [[1942]]. godine * '''[[Ivan Sabolić]]''' ** '''''Spomenik „Husinskim rudarima“, 1956. godina''''' - postavljen u [[Tuzla|Tuzli]]. Posvećen husinskim rudarima poginulim u [[Husinska buna|Husinskoj buni]] [[1920]]. i [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[1941]]-[[1945]]. godine. ** '''''Spomenik „Tri pesnice“, 1963. godina''''' - postavljen u [[Spomen park Bubanj|spomen-parku Bubanj]], kod [[Niš]]a. * '''[[Jakob Savinšek]]''' ** '''''Spomenik „Taocu“, 1953. godina''''' - postavljen u [[Novo Mesto|Novom Mestu]]. ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1959. godina''''' - postavljen u [[Kvasica|Kvasici]] ([[Bela krajina]]). * '''[[Jovan Soldatović]]''' ** '''''Spomenik „Streljanim rodoljubima“, 1962. godina''''' - postavljen u [[Žabalj|Žablju]]. ** '''''Spomenik „Žrtvama racije“, 1971. godina''''' - postavljen u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. ** '''''Spomenik „Žrtvama racije“''''' - postavljen u [[Čurug]]u. * '''[[Rade Stanković]]''' ** '''''Spomen-reljef „Oslobodiocima Beograda“, 1954. godina''''' - postavljen na [[Groblje oslobodilaca Beograda 1944.|Groblju oslobodilaca Beograda]] u [[Beograd]]u. * '''[[Ratimir Stojadinović]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima i žrtvama fašizma“, 1955. godina''''' - podignut u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]]. * '''[[Slobodan Stojanović (vajar)|Slobodan Stojanović]]''' ** '''''Spomenik „Ustanku“, 1977. godina''''' - postavljen u [[Paraćin]]u. U izgradnji je učestvovao i arhitekta [[Radomir Prokić]]. * '''[[Sreten Stojanović]]''' ** '''''Spomenik „[[Sloboda (spomenik)|Sloboda]]“, 1951. godina''''' - postavljen na [[Iriški venac|Iriškom vencu]], na [[Fruška gora|Fruškoj gori]]. ** '''''Spomenik „Ustanku“, 1952. godina''''' - podignut u [[Bosansko Grahovo|Bosanskom Grahovu]]. ** '''''Mauzolej „Palih boraca i žrtava fašizma“, 1957. godina“''''' - podignut u [[Kumanovo|Kumanovu]]. * '''[[Vojin Stojić]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1963. godina''''' - podignut u [[Petrovac na Moru|Petrovcu na Moru]]. ** '''''Spomenik Kosmajskom NOP odredu, 1982. godina''''' - podignut na vrhu planine [[Kosmaj]] i posvećen borcima [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog partizanskog odreda]]. * '''[[Slavko Tihec]]''' ** '''''Spomenik [[Pohorski bataljon|Pohorskom bataljonu]], 1959. godina''''' - postavljen kod [[Osankarica|Osankarice]] na [[Pohorje|Pohorju]]. ** '''''Spomenik „Narodnooslobodilačkoj borbi“, 1975. godina''''' - podignut u [[Maribor]]u. * '''[[Luka Tomanović]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima i žrtvama fašizma“, 1954. godina''''' - podignut u [[Herceg-Novi|Herceg-Novom]]. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta [[Nikola Dobrović]]. ** '''''Spomenik „Palima za slobodu“, 1954. godina''''' - podignut u [[Kotor]]u. U izgradnji spomenika je učestvovao i arhitekta [[Vojislav Đokić (arhitekta)|Vojislav Đokić]]. * '''[[Drago Tršar]]''' ** '''''Spomenik „Učesnicima revolucije“, 1962. godina''''' - postavljen u [[Kamnik]]u. ** '''''Spomenik „Revolucije“, 1975. godina''''' - postavljen na Trgu Republike u [[Ljubljana|Ljubljani]]. ** '''''Spomenik „Revoluciji“, 1985. godina''''' - postavljen u [[Spomen-groblje u Vukosavcima|spomen parku Vukosavci]] kod [[Lopare|Lopara]] (BiH). * '''[[Dinko Vranković]]''' ** '''''[[Spomenik palim borcima Svirče]], 1981. godina''''' - postavljen u [[Svirče|Svirču]]. * '''[[Dušan Džamonja]]''' ** '''''Spomenik „Prosinačkim žrtvama“, 1960. godina''''' - postavljen na Trgu Prosinačkih žrtava u [[Dubrava (kvart)|Dubravi]], [[Zagreb]]. Posvećen [[Prosinačke žrtve 1943.|16-orici antifašista]] koje su [[ustaše]] obesile [[20. decembar|20. decembra]] [[1943]]. godine. Prvi javno izloženi apstraktni spomenik na području [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. ** '''''[[Spomenik revolucije naroda Moslavine|Spomenik „Revoliciji“]], 1967. godina''''' - podignut u [[Podgarić]]u u [[Moslavina|Moslavini]]. ** '''''[[Spomenik Revoluciji na Kozari|Spomenik „Revoluciji“]], 1967. godina''''' - podignut na [[Mrakovica|Mrakovici]], na planini [[Kozara|Kozari]]. ** '''''Spomenik „Pobede i žrtvama“, 1974. godina''''' - postavljen u memorijalnom kompleksu „[[Sremski front]]“ u [[Adaševci]]ma, kod [[Šid]]a. <br /> [[Datoteka:Споменик Стјепану Филиповићу.jpg|centar|mini|1000px|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Stjepan Stevo Filipović|Stjepanu Stevi Filipoviću]] ([[1916]]-[[1942]]) na brdu Vidraku, kod [[Valjevo|Valjeva]]. Podignut [[28. oktobar|28. oktobra]] [[1969]]. godine, rad vajara [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]].]] == Galerija == === Bosna i Hercegovina === <center><gallery widths="160" heights="150" perrow="5"> Datoteka:Sarajevo-eternalflame.JPG|[[Vječna vatra (Sarajevo)|Spomenik „Vječna vatra“]], [[Sarajevo]], [[1946]]. |[[Partizansko groblje u Mostaru|Partizansko groblje Mostar]]. [[Bogdan Bogdanović]], [[1965]]. </gallery></center> === Makedonija === <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="5" showfilename="yes"> Datoteka:Могила на непобедените.jpg|[[Spomenik Nepobeđeni|Spomenik „Nepobeđeni“]], spomen-park „Revolucije“ [[Prilep]]. <br /> [[Bogdan Bogdanović]], [[1961]]. Datoteka:Spomen kosturnica-Kicevo01.jpg|[[Spomen kosturnica u Kičevu|Spomen kosturnica]], [[Kičevo]]. <br /> [[Jordan Grabuloski]], [[1968]]. Datoteka:Padnati borci Skopje.JPG|Spomenik „Palim borcima“, [[Skoplje]]. Datoteka:Spomenik na Revolucijata.JPG|Spomenik „Revoluciji“, [[Kumanovo]]. <br /> [[Kosta Angeli Radovani]], [[1962]]. Datoteka:Spomenik na Revolucijata vo Bitola.JPG|Spomenik „Revoluciji“, [[Bitolj]]. Datoteka:Споменик на револуција во Струмица.jpg|Spomenik „Revoluciji“, [[Strumica]]. Datoteka:Zena borec Tetovo.JPG|Spomenik „Ženi borcu“, [[Tetovo]]. Datoteka:Skopje momument 01.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Vera Jocić|Veri Jocić]], [[Skoplje]]. Datoteka:Stiv Naumov Bitola spomenik.JPG|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Stevan Naumov Stiv|Stevanu Naumovu]], [[Bitolj]]. Datoteka:Cede Filipovski Dame.JPG|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Čede Filipovski|Čedi Filipovskom]], [[Gostivar]]. </gallery></center> === Slovenija === <center><gallery widths="160" heights="150" perrow="5" showfilename="yes"> Datoteka:Belo Slovenia - Plaque.JPG|Spomen-ploča na kući u kojoj je ubijena ilegalka [[Lizika Jančar]]. Datoteka:Bičkova skala, bojni položaj v dražgoški bitki 9.-11. januarja 1942.jpg|[[Spomenik Dražgoškoj bici]]. Datoteka:Pohorski bataljon-spomenik.jpg|Spomenik [[Pohorski bataljon|Pohorskom bataljonu]]. Datoteka:Grobisce muzej talcev.JPG|[[Memorijalni kompleks Begunje]], stradalim u koncentracionom logoru od 1941. do 1945. Datoteka:Septic ZG.Hrastnik.JPG|[[Partizanska bolnica Zgornji Hrastnik]]. Datoteka:FranjaPartizanskaBolnisnica1.jpg|[[Partizanska bolnica Franja]]. Datoteka:Krvavec WW2 memorial.jpg|Spomenik palim borcima, [[Krvavec]]. </gallery></center> === Srbija === <center><gallery widths="160" heights="150" perrow="5" showfilename="yes"> Datoteka:Grob narodnih heroja.JPG|[[Grobnica narodnih heroja na Kalemegdanu|Grobnica narodnih heroja]], [[Kalemegdan]], [[Beograd]]. <br /> [[Stevan Bodnarov]] [[1949]]. Datoteka:Kadinjača Memorial Complex, Užice, Serbia. Overview of the center.JPG|[[Spomen kompleks Kadinjača|Spomen kompleks „Kadinjača“]], [[Kadinjača]], kod [[Užice|Užica]]. <br /> [[Miodrag Živković]], [[1979]]. Datoteka:Groblje oslobodilaca beograda 1944.JPG|[[Groblje oslobodilaca Beograda 1944.|Groblje oslobodilaca Beograda 1944]], [[Beograd]]. <br /> [[Rade Stanković]]. Datoteka:Kosmaj spomenik2.jpg|Spomenik „[[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskom NOP odredu]]“, [[Kosmaj]]. <br /> [[Vojin Stojić]], [[1982]]. Datoteka:Spomenik prijepoljskoj bici.jpg|Spomenik „4. decembar 1943“, [[Prijepolje]]. <br /> [[Lojze Dolinar]], 1953. Datoteka:Poziv na ustanak.JPG|Spomenik „Poziv na ustanak“, [[Beograd]]. <br /> [[Vojin Bakić]]. Datoteka:Zikica Jovanovic Spanac Radanovci ADM 5986.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Žikica Jovanović Španac|Žikici Jovanoviću Špancu]], [[Radanovci]], kod [[Kosjerić]]a. [[Miroslav Protić]], [[1981]]. Datoteka:Monument of Brotherhood and Unity in Pristina.jpg|Spomenik „Palim borcima“, [[Priština]]. <br /> [[Miodrag Živković]], [[1961]]. </gallery></center> ==== Vojvodina ==== <center><gallery widths="160" heights="150" perrow="5" showfilename="yes"> Datoteka:Petrovaradin i žrtve racije.JPG|Spomenik „Žrtvama racije“, [[Novi Sad]]. <br /> [[Jovan Soldatović]], [[1971]]. Datoteka:Sloboda monument.jpg|Spomenik „[[Sloboda (spomenik)|Sloboda]]“, <br /> [[Iriški venac]]. <br /> [[Sreten Stojanović]], [[1961]]. Datoteka:Zarko Zrenjanin monument.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Žarko Zrenjanin|Žarku Zrenjaninu]], [[Zrenjanin]]. [[Rade Stanković]], [[1952]]. Datoteka:Pancevo-Olga Petrov bust.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] <br /> [[Olga Petrov|Olgi Petrov]], [[Pančevo]]. Datoteka:Sremski front Memorial.jpg|Spomen-kompleks „[[Sremski front]]“, [[Adaševci]] kod [[Šid]]a. </gallery></center> === Hrvatska === <center><gallery widths="160" heights="150" perrow="5" showfilename="yes"> Datoteka:Batina1.jpg|Spomenik „Pobeda“, [[Memorijalni kompleks Batinska bitka|mem. kompleks „Batinska bitka“]]. [[Antun Augustinčić]], [[1947]]. Datoteka:Jasenovac 1-09.JPG|[[Spomenik „Kameni cvet“]], <br /> [[Jasenovac|mem. kompleks „Jasenovac“]]. <br /> [[Bogdan Bogdanović]], [[1966]]. Datoteka:Spomenik revoluciji-Podgaric.jpg|[[Spomenik revolucije naroda Moslavine|Spomenik „Revoluciji“]] u [[Podgarić]]u, [[Moslavina]]. [[Dušan Džamonja]], [[1967]]. Datoteka:Grobnica narodnih heroja Zagreb.JPG|[[Grobnica narodnih heroja u Zagrebu|Grobnica narodnih heroja]] na [[Mirogoj]]u, [[Zagreb]]. <br /> [[Đuro Kavurić]], [[1968]]. Datoteka:Spomenik slobodi Donji Miholjac.jpg|Spomenik „Slobode“, [[Donji Miholjac]]. <br /> [[Stjepan Brlošić]], [[1968]]. Datoteka:Rijeka NOB railway workers' monument.JPG|Spomenik „Palim železničarima 1941-1945“, [[Rijeka (grad)|Rijeka]]. Datoteka:Nikola Car Crni Ck 0508.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Nikola Car Crni|Nikoli Caru]], [[Crikvenica]]. <br /> [[Zvonko Car]], [[1976]]. Datoteka:Rovinj007.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Đuzepe Budicin Pino|Pinu Budicinu]], [[Rovinj]]. Datoteka:Ivo Lola Ribar Ilok.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] <br /> [[Ivo Lola Ribar|Ivi Loli Ribaru]], [[Ilok]]. Datoteka:Vitomir Sirola Pajo Viskovo spomenik 160309.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Vitomir Širola|Vitomiru Široli]], [[Viškovo]]. Datoteka:Spomenik palim borcima - Sv. Ivan Zelina, detalj, 1955.jpg|[[Sveti Ivan Zelina]], detalj, [[1955]]. Datoteka:Spomenik palim borcima u Svetom Ivanu Zelini.jpg|Pogled sa zapada, stanje 21. 3. 2021. </gallery></center> == Povezano == * '''[[Partizanska spomen-groblja]]''' * '''[[Muzeji Narodnooslobodilačke borbe]]''' * [[Memorijalni kompleks Tjentište]] * [[Sloboda (spomenik)|Spomenik „Sloboda“ na Iriškom vencu]] * [[Spomenik palim Krajišnicima|Spomenik „Palim Krajišnicima“ na Banj brdu]] * [[Memorijalni kompleks Batinska bitka|Spomenik „Zahvalnosti Crvenoj armiji“ u Batini]] == Reference == {{izvori}} == Literatura == * Miloš Bajić, ur. '''Spomenici revoluciji: Jugoslavija'''. „SUBNOR Jugoslavije“ Beograd, „Svjetlost“ Sarajevo 1968. godina. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga deveta). Beograd 1975. godina. * Milenko Patković, Dušan Plećaš. '''Vodič uz kartu. Izbor spomen-obilježja Narodnooslobodilačkog rata Jugoslavije'''. „Glas Slavonije“, Osijek 1975. godina. * Drago Zdunić, ur. '''Revolucionarno kiparstvo'''. „Spektar“, Zagreb 1977. godina. == Vanjske veze == {{Commonscat|World War II memorials in Yugoslavia}} {{Portal NOB}} * [http://www.cracktwo.com/2011/04/25-abandoned-soviet-monuments-that-look.html 25 napuštenih partizanskih spomenika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130906230901/http://www.cracktwo.com/2011/04/25-abandoned-soviet-monuments-that-look.html |date=2013-09-06 }} * [http://www.lupiga.com/vijesti/index.php?id=6180 Lupiga.com: ZABORAVLJENA POVIJEST] * [http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B2%D0%BE/713728/%D0%97%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8+%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8+%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B5.html RTS: Zaboravljeni spomenici revolucije, 24. maj 2010.] * [http://lupiga.com/vijesti/zaboravljena-povijest-nekada-vazna-remekdjela-simboli-kojih-se-danas-svi-stide Remek djela kojih se svi stide] {{Spomenici Narodnooslobodilačke borbe}} {{Narodnooslobodilačka borba}} [[Kategorija:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe| ]] [[Kategorija:Spomenici posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Jugoslavenska umjetnost]] 28j0fevbqk0wadmrs551j16buxeif58 Donald Duck 0 194380 42589957 42476743 2026-05-09T14:14:51Z Donaldduck081000 345052 42589957 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Etalages, winkels, speelgoed, stripfiguren, reclame, Bestanddeelnr 932-4221.jpg|mini]] '''Paja Patak''', '''Pajo Patak''' ili '''Paško Patak''' ([[Engleski jezik|engl.]] "''Donald Duck''") ([[9. 6.|9. lipnja]] [[1934]].) [[Sjedinjene Američke Države|američki]] je animirani lik patka, jedan od najpoznatijih kreacija animatora [[Walt Disney|Walta Disneya]]. Paško Patak je simpatični, šašavi, ponekad čak i psihotični [[patke|patak]], koji zrači velikim šarmom. Ima žuti [[kljun]], [[nos]] i [[stopala]], a odjeven je u mornarsku majicu i kapu. Problem je što nema hlača. Sretan je i zadovoljan, ali ima naglu narav. "''Rođen''" je 9. lipnja 1934. godine, debitiravši u crtiću "'''Mudra mala kokoš'''". Prvi samostalni nastup, tj. crtić samo o njemu, prikazan je [[9. 1.|9. siječnja]] [[1937]]. godine. Tamo se pojavljuje i [[Vlatka Patka]] (engl. Daisy Duck), njegova družica. Vlatka je neudana, a Paško joj udvara. To je još jedan razlog, zašto ga u Skandinaviji ne vole. U nekim crtićima mu se pridružuju i tri nestašna nećaka koji svojom inteligencijom nadmašuju ujaka Paška te ga time uvlače u svoje nestašluke ili ga iskorištavaju u svoju korist. Prije [[1941]]. godine već je imao oko 50 crtića, a od [[1941]]. do [[1965]]. godine snimio ih je još preko 100. Nominiran je osam puta za nagradu Oscar koju [[1943]]. osvaja. Snimio je i šest crtanih filmova o vojsci, ali to je bilo za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Od njegovog debitiranja [[1934]]. pa do [[1985]]. glas mu je posuđivao glumac [[Clarence Nash]]. [[1985]]. Nash je umro od leukemije i zamijenio ga je animator [[Tony Anselmo]], kojeg je Nash osobno trenirao za ulogu Paška. Paško Patak je snimio obrazovne, ali i igrane filmove. Nastupao je i u [[Televizijska serija|TV-serijama]]. Po njemu su napravljeni i [[strip]]ovi. Lik je i u [[videoigra]]ma. Uživa u životu i ne trpi agresiju. Kao karakterni lik animiranih filmova Paško Patak se sviđa i odrasloj populaciji, zbog svojih normalnih ljudskih osobina koje duboko izražajno proživljava i ne skrivajući se sam ljudski normalno reagira na strah, prijetnju, ljutnju, napad, ljubav... i prema svim osjećajima nije "animirano" lažan. == Vanjske veze == {{commonscat|Donald Duck}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3789569.stm Paško Patak navršava 70 godina] BBC News {{Authority control}} [[Kategorija:Disney]] [[Kategorija:Animirani likovi]] [[Kategorija:Filmski likovi]] [[Kategorija:Likovi iz TV-serija]] [[Kategorija:Stripovski likovi]] [[Kategorija:Likovi iz videoigara]] [[Kategorija:Književni likovi]] [[Kategorija:Fiktivne životinje]] q61ue45y662krqy8sxuxgs07q4mi3ri LibreOffice 0 201052 42590383 42505355 2026-05-10T11:01:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590383 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Začetno središče LibreOffice 6.4.jpg|300px|desno|mini|Sučelje ''LibreOffice''-a 6.4]] '''LibreOffice''' je [[programski paket]] namijenjen uredskoj obradi podataka razvijenih od strane Zaklade Dokumenata (engl. ''The Document Foundation'') kao novi slobodni paket umjesto postojećeg [[OpenOffice.org]]. Kompatibilan je sa mnoštvom drugih programskih paketa poput [[Microsoft Office]]-a, te je dostupan na nekolicini platformi. Ime programa je hibrid dviju riječi. Prva ''Libre'', koja na [[španski jezik|španjolskom]] i [[Francuski jezik|francuskom jeziku]] znači slobodan (odnosno besplatan), dok je druga engleska riječ ''Office'' što znači ured. Zaklada Dokumenata planira objavljivati novu inačicu ovog projekta, svakih šest mjeseci, što bi ih na koncu dovelo do standardnoga rasporeda ostalih projekata (da se objavljuje u [[mart|ožujku]] i [[septembar|rujnu]]).<ref name="wiki.documentfoundation.org">http://wiki.documentfoundation.org/ReleasePlan</ref> Inačica LibreOffice 3.3 je preuzeta preko 1,3 milijuna puta.<ref>http://blog.documentfoundation.org/2011/03/28/six-months-of-freedom-and-community/</ref> Predinstaliran je kao uobičajeni programski paket za uredsku obradu, na [[operativni sistem|operacijskim sustavima]] [[Ubuntu (Linux distribucija)|Ubuntu]],<ref>http://www.ubuntu.com/ubuntu/features/office-applications</ref> [[OpenSUSE]],<ref>http://news.opensuse.org/2011/03/07/opensuse-11-4-will-be-first-to-roll-out-with-libreoffice/</ref> [[Linux Mint]],<ref>http://www.h-online.com/open/news/item/Linux-Mint-11-Katya-released-1250921.html</ref> i [[Fedora]]<ref>http://fedoraproject.org/wiki/Features/LibreOffice</ref>. == Programi u paketu == Sve komponente paketa LibreOffice su potpunu iste kao i one u OpenOffice.org, ali s drugim obilježjima. * '''LibreOffice Writer''' je program namijenjen obradi teksta, najsličniji programima [[Microsoft Word]] ili [[WordPerfect]]. Također se može koristiti kao [[WYSIWYG]] uređivač.<ref name="en.wikipedia.org">http://en.wikipedia.org/wiki/The_Document_Foundation</ref> * '''LibreOffice Calc''' je program namijenjen izradi tabličnih proračuna, te služi za rješavanje problema matematičkoga tipa (troškovnici, računi). Najsličniji je programima [[Microsoft Excel]] i [[Lotus 1-2-3]], sa ponekim jedinstvenim značajkama.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.libreoffice.org/features/calc/ |access-date=2012-12-29 |archivedate=2011-11-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111120011252/http://www.libreoffice.org/features/calc |deadurl=yes }}</ref> * '''LibreOffice Impress''' je prezentacijski program u ovom paketu, koji liči [[Microsoft PowerPoint]]u. Prezentacije su ovim programom mogu izvesti kao .SWF datoteke, što bi omogućilo pregled na bilo kojem računalu koje ima instaliran Adobe Flash.<ref name="en.wikipedia.org"/><ref name="libreoffice.org">{{Cite web |url=http://www.libreoffice.org/features/ |title=Archive copy |access-date=2012-12-29 |archive-date=2020-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201224020624/https://www.libreoffice.org/features |url-status=dead }}</ref> * '''LibreOffice Base''' je program za upravljanje relacijskim bazama podataka, koji je pružen kao alternativa programu [[Microsoft Access]]. Kao i Access, može se koristiti sa sljedećim bazama podataka: Access databases (JET), [[ODBC]], i [[MySQL]] ili PostgreSQL.<ref name="en.wikipedia.org"/><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.libreoffice.org/features/base/ |access-date=2012-12-29 |archive-date=2012-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107063659/http://www.libreoffice.org/features/base/ |dead-url=yes }}</ref> * '''LibreOffice Draw''' je program namjenjem vektorskom crtanju, također pružen kao alternativa programu [[Microsoft Visio]]. Kompatibilan je sa ranijim značajkama programa [[CorelDRAW]]. Neke od značajki ovog programa omogućavaju objavljivanje, kao što to mogu programi [[Scribus]] i [[Microsoft Publisher]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.libreoffice.org/features/draw/ |access-date=2012-12-29 |archivedate=2011-11-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111120053522/http://www.libreoffice.org/features/draw |deadurl=yes }}</ref> * '''LibreOffice Math''' je poseban program, dizajniran za kreiranje i uređivanje matematičkih formula. Program koristi varijantu [[XML|XML-a]], prethodno definiranu u OpenOffice.org programskom paketu. Formule se mogu izravno unositi u programe ''LibreOffice'' paketa kao što su ''Writer'' i ''Calc''.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.libreoffice.org/features/math/ |access-date=2012-12-29 |archivedate=2011-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111123100559/http://www.libreoffice.org/features/math |deadurl=yes }}</ref> == Historija == === Prvo pojavljivanje === [[28. 9.|28. rujna]] [[2010]]., nekoliko članova koji su radili na projektu [[OpenOffice.org]] je pokrenulo novu grupu pod nazivom "Zaklada Dokumenata" (engl. ''The Document Foundation''). Zaklada dokumenata je napravila LibreOffice kao novi projekt umjesto starog OpenOffice.org, zbog zabrinosti da će tvrtka [[Oracle Corporation]] ili prekinuti projekt OpenOffice.org, ili će staviti određena ograničenja na njegovu [[open-source]] platformu (kao što su uradili projektu [[OpenSolaris]]). Prvobitno su zamišljali da će ime LibreOffice biti privremeno, jer su pozvali Oracle da se pridruži Zakladi Dokumenata. Oracle je odbio bilo kakvu donaciju OpenOffice.org-a<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.documentfoundation.org/lists/announce/msg00000.html |access-date=2012-12-29 |archivedate=2010-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101101093512/http://www.documentfoundation.org/lists/announce/msg00000.html |deadurl=yes }}</ref>, te je zatražio da svi članovi OpenOffice.org zajednice vijeća, koji su imali bilo kakve veze sa projektom, ili grupom Zaklade Dokumenata da napuste postojeću zajednicu vijeća radi "sukoba interesa".<ref>http://arstechnica.com/open-source/news/2010/10/oracle-wants-libreoffice-members-to-leave-ooo-council.ars</ref> [[Go-oo]] projekt je prekinut za LibreOffice<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://go-oo.org/ |access-date=2012-12-29 |archive-date=2011-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113052031/http://go-oo.org/ }}</ref>. Bilo kakva poboljšanja proizvoda, se trenutno razvijaju za LibreOffice.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.documentfoundation.org/faq/ |access-date=2012-12-29 |archivedate=2010-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006064110/http://www.documentfoundation.org/faq |deadurl=yes }}</ref><ref>http://lwn.net/Articles/407339/</ref> Kao rezultat prebacivanja projekta sa OpenOffice.org na LibreOffice te smanjenog broja programera, [[Oracle Corporation|Oracle]] je u travnju 2011. godine, objavio da će prestati sa komercijalnim razvijanjem OpenOffice.org.<ref>http://arstechnica.com/open-source/news/2011/04/oracle-gives-up-on-ooo-after-community-forks-the-project.ars</ref> === Inačica 3.3 === [[Datoteka:LibreOffice_Impress_3.3.png|mini|Impress u LibreOffice-u 3.3.0]] LibreOffice 3.3.0 Beta 1, koja je bila bazirana na beta inačici [[OpenOffice.org]]-a 3.3, bila je dostupna 28. rujna 2010. - dana kada je "Zaklada Dokumenata" službeno objavila svoj rad. Prva stabilna inačica 3.3, je objavljena 25. sječnja 2011.<ref>http://blog.documentfoundation.org/2011/01/25/the-document-foundation-launches-libreoffice-3-3/</ref> Pošto je Zaklada Dokumenata i većina programera primjetila da će se LibreOffice izravno nadovezivati na OpenOffice, odlučili su da nastave sa već zadatom numeracijom. LibreOffice 3.3 je uključivao i neke značajke koje nisu bile u OpenOffice.org-u, isključivo zbog autorskih prava tvrtke Oracle. Većina značajki su razvijeni od već postojećih priključaka, kao i alternativi Go-oo projekta. Jedinstvene značajke za LibreOffice su:<ref>{{Cite web |url=http://www.libreoffice.org/download/new-features-and-fixes/ |title=Archive copy |access-date=2012-12-29 |archive-date=2012-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216231605/https://www.libreoffice.org/download/new-features-and-fixes/ |url-status=dead }}</ref> * Mogućnost unosa [[SVG]] slika * Filteri za unos [[Lotus Word Pro]] i [[MS Works]] dokumenata. * Poboljšani unos [[WordPerfect]] dokumenata * Dijaloški okviri za naslove stranica * Navigator omogućava da se naslovi razviju u običajeni tree pregled. * "Eksperimentalan" način rada, koji omogućava da korisnici testiraju nedovršene značajke. * Poneka predinstalirana proširenja, poput Presenter View (prezentacijski pregled) u Impress-u. * Ikone dokumenata kodirani po bojama. === Inačica 3.4 === Kao još jedno veće izdanje predhodeći inačicu 3.3, ova inačica je objavljena 3. lipnja 2011. godine.<ref name="wiki.documentfoundation.org"/> Iako je završena, inačica 3.4 kao što je to i objavljeno na LibreOffice web stranici, je odgovarajuća za ranije usvajače. Samim tim, da je inačica 3.3.2 najbolja za ostale. Jedini razlog tomu, jest što inačica 3.4 ima poznatih problema sa kompatibilnošću sa [[Microsoft Office]]om.<ref>http://www.libreoffice.org/download/release-notes/#LO340</ref> Nove značajke i poboljšanja uključuju:<ref>http://wiki.documentfoundation.org/ReleaseNotes/3.4</ref> * Smanjeno korištenje memorije.<ref name="Archive copy">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.developer.com/open/libreoffice-3.3-frees-open-source-office-suite.html |access-date=2012-12-29 |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129171956/https://www.developer.com/open/libreoffice-3.3-frees-open-source-office-suite.html }}</ref> * Smanjeno pouzdavanje samo na Javu.<ref name="Archive copy"/> * Nastavljen prijelaz na GCC i GNU MAKE praveći LibreOffice za [[Microsoft Windows|Windows]] [[operativni sistem|operacijske sustave]].<ref>http://people.gnome.org/~michael/blog/2011-05-09-libreoffice-fud.html</ref> * Promjena stila može biti testirana, te ako je neprikladna može biti resetirana u edit programskim izbornicima program Writer, bez potrebe zatvaranja "style" dijaloga da bi se promjenio stil.<ref>http://planet.documentfoundation.org/</ref> * Poboljšano korisničko sučelje u programu Calc, da bi sada imao veće brzine i veću kompatibilnost sa Microsoft Excelom, uključujući zakretne tablice (prvobitno zvanje DataPilot u OOo/LOo), te podrška za neograničeni broj polja.<ref name="blog.documentfoundation.org">http://blog.documentfoundation.org/2011/06/03/the-document-foundation-announces-libreoffice-3-4-0/</ref> * Poboljšano korisničko sučelje u programima Writer, Impress i Draw, time čitljiviji tekst i bolja integracija GTK+ tema u Linux-u.<ref name="blog.documentfoundation.org"/> * Nekoliko tisuća linija koda na njemačkom jeziku je prevedeno na engleski i preko pet tisuća "dead" koda je uklonjeno iz programa Writer, Calc i Impress.<ref name="blog.documentfoundation.org"/> == Podržani formati == LibreOffice može i uvesti i izvesti razne formate datoteka<ref name="libreoffice.org"/>; iako je izvorna vrsta koju LibreOffice kreira u [[OpenDocument|OpenDocument Formatu]]. Formati koju su podržani (za čitanje i pisanje) uključuju i one od strane [[Microsoft Office]]a, kao i novije [[Office Open XML]] formate koje se koriste od [[Microsoft Office 2007]] sa nastavcima .docx, .pptx i .xlsx. Pored toga, LibreOffice također podržava i starije Microsoft Office formate tj. .doc, .ppt i .xls. LibreOffice još može spremiti datoteke u [[Rich Text File|RTF]] i [[OpenOffice.org]] [[XML]] formatu. Mogu se zaštiti XLS datoteke s lozinkom, iako pošto ima samo osnovno zaključavanje nije veoma kompatibilan (recimo sa programom [[Gnumeric]]). LibreOffice ima podršku za VBA macro, što omogućava unos is sljedećih programa: [[MS Works]] i Lotus Word Pro. LibreOffice Draw ima preodređenu, izvornu podršku da otvori [[SVG]] datoteke, dok [[OpenOffice.org]] zahtjeva proširenje.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://extensions.services.openoffice.org/project/svgimport |access-date=2012-12-29 |archive-date=2010-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602193140/http://extensions.services.openoffice.org/project/svgimport }}</ref> Poboljšano je EMF crtanje i unos iz [[WordPerfect Graphics]] programa. Izvoženje može biti obavljeno i u formatima koji nisu dostupni za uređivanje, što znači da se svaki dokument može izvesti kao .PDF datoteka. Svaka prezentacija se može izvesti kao .SWF datoteka. Možete uvesti i dokumente koji su ograničeni na samo čitanje (read-only). == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == * [http://www.libreoffice.org/ Službena web stana LibreOffice-a] * [http://www.documentfoundation.org/ Službena strana Zadužbine Dokumenata] {{Commonscat}} [[Kategorija:Softver]] 78tl9tsbnk6wjbzqzjvzwonpo0v5iuf Dražen Ričl 0 201547 42590129 42552383 2026-05-09T21:33:24Z IV LOZA 343379 /* */ 42590129 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = Dražen Ričl Zijo | Img = | Img_capt = Dražen Ričl, znan i kao Zijo i Para | Img_size = 170px | Landscape = | Background = solo_izvođač | Rodno_ime = | Pseudonim = | Rođenje = {{flagicon|Jugoslavija}} [[12. 3.|12. ožujka]] [[1962|1962.]] | Mjesto rođenja = [[Sarajevo]] | Smrt = [[Beograd VMA]][[1. 10.|1. listopada]] [[1986|1986.]] (starost 24) | Prebivalište = | Instrument = [[vokal]], [[gitara]] | Žanr = [[pop rock]], [[rock and Roll|rock]] | Zanimanje = | Djelatno_razdoblje = 1981 - [[1986|1986.]] | Producentska_kuća =ZKP RTV Ljubljana, [[Jugoton]] | Angažman = Ozbiljno pitanje, [[Elvis J. Kurtović & his Meteors]], [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]] | URL = | nagrade = }} '''Dražen Ričl''', znan kao '''Zijo''' i '''Para''' ([[Sarajevo]], [[12. 3.|12. ožujka]] [[1962|1962.]] - [[1. 10.|1. listopada]] [[1986|1986.]]) bio je jugoslavenski rok i pop rok muzičar i jedan od osnivača [[Novi primitivizam|Novog primitivizma]]. Najpoznatiji je po tome što je bio vodeći pjevač i gitarist vrlo popularnog sarajevskog benda [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]]. == Biografija == === Rani život === Dražen Ričl se rodio na [[Koševo|Koševu]] u Sarajevu, gdje je bio poznat pod svojim nadimcima '''Para''' i '''Zijo'''. Odrastao je sa majkom Elvirom, pošto mu je otac Ferdinand umro u djetinjstvu. Završio je samo osnovnu glazbenu školu, s obzirom da u to vrijeme u Srednjoj muzičkoj školi u Sarajevu nije bilo odsjeka za gitaru.<ref name="radiosarajevo">http://www.radiosarajevo.ba/novost/55130/junaci-bez-ulica-drazen-ricl</ref> === Početak karijere === Nakon završetka Druge gimnazije upisao se na studij žurnalistike na [[Fakultet političkih nauka u Sarajevu|Fakultetu političkih nauka u Sarajevu]] gdje je završio prve dvije godine studija. Ubrzo je počeo svirati u bendu Ozbiljno pitanje, sa prijateljem [[Zlatko Arslanagić|Zlatkom Arslanagićem]] - Zlajom, budućim suosnivačem benda Crvena jabuka. Pridružio se i bendu [[Elvis J. Kurtović & his Meteors]], gdje je svirao u razdoblju od jeseni [[1982|1982.]] do [[1985|1985.]] godine. Već tada smatrali su ga jednim od ponajboljih gitarista na sarajevskoj rock sceni. U pjesmi Folk Raping, gdje [[Elvis J. Kurtović]] predstavlja članove svoga benda, za Ziju kaže: "Zijo, najbrža ruka srednje Bosne, uključujući i zajednicu opština Tuzla – car pare, magle i ostalih vremenskih nepogoda".<ref name="radiosarajevo"/> Neko vrijeme bio je voditelj na [[Radio Sarajevo|Radio Sarajevu]] u humorističkoj emisiji [[PRIMUS]] (Priče i muzike subotom).<ref>[http://sarajevo.co.ba/sjecanje-drazen-ricl/ sarajevo.co.ba]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} pristupljeno 6. studenoga 2009.</ref> Postao je poznat i po svojim humorističnim ulogama u prvoj sezoni ([[1984|1984.]]) [[Top lista nadrealista|Top liste nadrealista]], gdje je glumio zajedno sa [[Nele Karajlić|Neletom Karajlićem]] ([[Zabranjeno pušenje]]), [[Branko Đurić Đuro|Brankom Đurićem - Đurom]] ([[Bombaj štampa]]) i [[Zenit Đozić|Zenitom Đozićem]]. ==== Crvena jabuka ==== U maju [[1985|1985.]] godine sa Zlatkom Arslanagićem osniva Crvenu jabuku. Prvu postavu činili su: [[Datoteka:Prva postava Crvene jabuke.jpg|200px|thumb|Prva postava Crvene jabuke - točno u sredini Zijo]] * Dražen Ričl - Zijo - solo gitara, vodeći vokal, tekstopisac, * [[Zlatko Arslanagić]] - Zlaja - [[ritam gitara]], [[tekstopisac]] * [[Aljoša Buha]] - [[bas gitara]] * [[Dražen Žerić - Žera]] - [[klavijature,prateći vokal]] * [[Darko Jelčić]] - Cunja - [[bubnjevi]] Sa svojim bendom snimio je [[Crvena jabuka (album)|istoimeni album]], objavljen 22. marta [[1986|1986.]] godine, koji je doživio ogroman uspjeh, posebno među tinejdžerskom publikom,te prodat u platinastom tiražu od preko 170.000 primeraka LP ploča i audio kaseta. Snimio je također nekoliko glazbenih spotova za pjesme Dirlija, Bježi kišo s prozora, Nek' te on ljubi, Sa tvojih usana i druge. === Prometna nesreća - ugašeni mladi životi === Početkom rujna 1986. snimio je demo verzije pjesama za sljedeći album "Za sve ove godine" - Nema više vremena, Umrijet ću noćas od ljepote, Tugo nesrećo, Uzmi me kad hoćeš ti, Otrov, Da je samo malo sreće, Ako,ako, Za sve ove godine. Bilo je to nekih deset, petnaest dana prije automobilske nesreće koja se dogodila [[18. 9.|18. rujna]] [[1986|1986.]] Grupa se spremala za odlazak na prvu mini turneju po Bosni i Hercegovini sa zakazanim koncertima (Mostar, Zenica, Bugojno, Banja Luka) što je trebala početi u [[Mostar]]u. Dražen Ričl, Aljoša Buha i Zlatko Arslanagić vozili su se u Arslanagićevom Fiatu 600, a Žera i Darko Jelčić u Žerinom golfu. [[Fiat 600]] se sudario s kamionom u [[Jablanica|Jablanici]], zbog čega je Zlatko Arslanagić zadobio lakše tjelesne povrede, Dražen Ričl teške povrede glave, dok je pak Aljoša Buha poginuo na licu mjesta. Zijo je prebačen u Beograd na Vojno-medicinsku akademiju gdje je bio dvotjednoj komi, iz koje se, nažalost, više nije probudio. Zlatko Arslanagić je preživio nesreću, no propatio je teški oblik [[depresija|depresije]]. Nakon nje je ipak nastavio rad u grupi, koja je travnja [[1987|1987.]] izdala album u spomen Ziji i Aljoši, ''Za sve ove godine''. Jedan od najvećih hitova Crvene jabuke sa drugog albuma, "Tugo nesrećo", napisao je Dražen Ričl kao jednu od posljednjih svojih pjesama. Pjesma je ostala kao jedan od najvećih hitova grupe.<ref>http://depo.ba/mediji/prode-avgust-sreco-moja-vrijeme-da-se-rastane-bilo-je-izgleda-previse-lijepo-da-nam-tako-ostane</ref> Na nadgrobnom spomeniku u obliku presječene jabuke uklesan je stih iz pjesme "Nek' te on ljubi": ''“Prođe avgust srećo moja'',<br /> ''Vrijeme da se rastane''<br /> ''Bilo je izgleda previše lijepo''<br /> ''Da nam tako ostane.”''<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://doznajemo.com/2012/03/12/drzen-ricl-legendarni-osnivac-crvene-jabuke-danas-bi-napunio-50-godina/ |access-date=2013-01-08 |archivedate=2013-01-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130130153919/http://doznajemo.com/2012/03/12/drzen-ricl-legendarni-osnivac-crvene-jabuke-danas-bi-napunio-50-godina/ |deadurl=yes }}</ref> Drugi, [[mramorn]]i spomenik u obliku jabuke za poginule članove benda postavljen je u Jablanici 2009. godine. === Simbolika u pjesmama === Zanimljivo je spomenuti da u nekim pjesmama sa prvog albuma postoje stihovi, koji zvuče gotovo kao da najavljuju nadolazeću tragediju poput gore navedene, ali i: ''Volio bih umrijeti'',<br /> ''Prije nego ostarim'',<br /> ''Volio bih umrijeti'',<br /> ''Samo da ih ne vidim'',<br /> ''Kako pričaju priče, kao naši starci'',<br /> ''Bivše djevojčice, bivši dječaci''<br /> ''Kako pričaju priče, kao naši starci'',<br /> ''Bivše djevojčice, bivši dječaci''<br /> (Bivše djevojčice, bivši dječaci) --- ''Emira, kada čujem''<br /> ''Kuknjavu vjetrova''<br /> ''Više me je strah Beograda''<br /> '''Od onih naših vukova''<br /> (Kad je noć hladna i zvjezdana / Emira) == Izvori == {{izvori}} {{Lifetime|1962|1986|Ričl, Dražen}} [[Kategorija:Jugoslavenski rock pjevači]] [[Kategorija:Jugoslavenski rock gitaristi]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački muzičari]] [[Kategorija:Crvena jabuka]] [[Kategorija:Žrtve saobraćajnih nesreća]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] box7cgqecf09nzuu9j8jtpwnhy64tn4 42590130 42590129 2026-05-09T21:34:30Z IV LOZA 343379 /* */ 42590130 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = Dražen Ričl Zijo | Img = | Img_capt = Dražen Ričl, znan i kao Zijo i Para | Img_size = 170px | Landscape = | Background = solo_izvođač | Rodno_ime = | Pseudonim = | Rođenje = {{flagicon|Jugoslavija}} [[12. 3.|12. ožujka]] [[1962|1962.]] | Mjesto rođenja = [[Sarajevo]] | Smrt = [[Beograd VMA]][[1. 10.|1. listopada]] [[1986|1986.]] (starost 24) | Prebivalište = | Instrument = [[vokal]], [[gitara]] | Žanr = [[pop rock]], [[rock and Roll|rock]] | Zanimanje = | Djelatno_razdoblje = 1981 - [[1986|1986.]] | Producentska_kuća =[[ZKP RTV Ljubljana]], [[Jugoton]] | Angažman = [[Ozbiljno pitanje]], [[Elvis J. Kurtović & his Meteors]], [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]] | URL = | nagrade = }} '''Dražen Ričl''', znan kao '''Zijo''' i '''Para''' ([[Sarajevo]], [[12. 3.|12. ožujka]] [[1962|1962.]] - [[1. 10.|1. listopada]] [[1986|1986.]]) bio je jugoslavenski rok i pop rok muzičar i jedan od osnivača [[Novi primitivizam|Novog primitivizma]]. Najpoznatiji je po tome što je bio vodeći pjevač i gitarist vrlo popularnog sarajevskog benda [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]]. == Biografija == === Rani život === Dražen Ričl se rodio na [[Koševo|Koševu]] u Sarajevu, gdje je bio poznat pod svojim nadimcima '''Para''' i '''Zijo'''. Odrastao je sa majkom Elvirom, pošto mu je otac Ferdinand umro u djetinjstvu. Završio je samo osnovnu glazbenu školu, s obzirom da u to vrijeme u Srednjoj muzičkoj školi u Sarajevu nije bilo odsjeka za gitaru.<ref name="radiosarajevo">http://www.radiosarajevo.ba/novost/55130/junaci-bez-ulica-drazen-ricl</ref> === Početak karijere === Nakon završetka Druge gimnazije upisao se na studij žurnalistike na [[Fakultet političkih nauka u Sarajevu|Fakultetu političkih nauka u Sarajevu]] gdje je završio prve dvije godine studija. Ubrzo je počeo svirati u bendu Ozbiljno pitanje, sa prijateljem [[Zlatko Arslanagić|Zlatkom Arslanagićem]] - Zlajom, budućim suosnivačem benda Crvena jabuka. Pridružio se i bendu [[Elvis J. Kurtović & his Meteors]], gdje je svirao u razdoblju od jeseni [[1982|1982.]] do [[1985|1985.]] godine. Već tada smatrali su ga jednim od ponajboljih gitarista na sarajevskoj rock sceni. U pjesmi Folk Raping, gdje [[Elvis J. Kurtović]] predstavlja članove svoga benda, za Ziju kaže: "Zijo, najbrža ruka srednje Bosne, uključujući i zajednicu opština Tuzla – car pare, magle i ostalih vremenskih nepogoda".<ref name="radiosarajevo"/> Neko vrijeme bio je voditelj na [[Radio Sarajevo|Radio Sarajevu]] u humorističkoj emisiji [[PRIMUS]] (Priče i muzike subotom).<ref>[http://sarajevo.co.ba/sjecanje-drazen-ricl/ sarajevo.co.ba]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} pristupljeno 6. studenoga 2009.</ref> Postao je poznat i po svojim humorističnim ulogama u prvoj sezoni ([[1984|1984.]]) [[Top lista nadrealista|Top liste nadrealista]], gdje je glumio zajedno sa [[Nele Karajlić|Neletom Karajlićem]] ([[Zabranjeno pušenje]]), [[Branko Đurić Đuro|Brankom Đurićem - Đurom]] ([[Bombaj štampa]]) i [[Zenit Đozić|Zenitom Đozićem]]. ==== Crvena jabuka ==== U maju [[1985|1985.]] godine sa Zlatkom Arslanagićem osniva Crvenu jabuku. Prvu postavu činili su: [[Datoteka:Prva postava Crvene jabuke.jpg|200px|thumb|Prva postava Crvene jabuke - točno u sredini Zijo]] * Dražen Ričl - Zijo - solo gitara, vodeći vokal, tekstopisac, * [[Zlatko Arslanagić]] - Zlaja - [[ritam gitara]], [[tekstopisac]] * [[Aljoša Buha]] - [[bas gitara]] * [[Dražen Žerić - Žera]] - [[klavijature,prateći vokal]] * [[Darko Jelčić]] - Cunja - [[bubnjevi]] Sa svojim bendom snimio je [[Crvena jabuka (album)|istoimeni album]], objavljen 22. marta [[1986|1986.]] godine, koji je doživio ogroman uspjeh, posebno među tinejdžerskom publikom,te prodat u platinastom tiražu od preko 170.000 primeraka LP ploča i audio kaseta. Snimio je također nekoliko glazbenih spotova za pjesme Dirlija, Bježi kišo s prozora, Nek' te on ljubi, Sa tvojih usana i druge. === Prometna nesreća - ugašeni mladi životi === Početkom rujna 1986. snimio je demo verzije pjesama za sljedeći album "Za sve ove godine" - Nema više vremena, Umrijet ću noćas od ljepote, Tugo nesrećo, Uzmi me kad hoćeš ti, Otrov, Da je samo malo sreće, Ako,ako, Za sve ove godine. Bilo je to nekih deset, petnaest dana prije automobilske nesreće koja se dogodila [[18. 9.|18. rujna]] [[1986|1986.]] Grupa se spremala za odlazak na prvu mini turneju po Bosni i Hercegovini sa zakazanim koncertima (Mostar, Zenica, Bugojno, Banja Luka) što je trebala početi u [[Mostar]]u. Dražen Ričl, Aljoša Buha i Zlatko Arslanagić vozili su se u Arslanagićevom Fiatu 600, a Žera i Darko Jelčić u Žerinom golfu. [[Fiat 600]] se sudario s kamionom u [[Jablanica|Jablanici]], zbog čega je Zlatko Arslanagić zadobio lakše tjelesne povrede, Dražen Ričl teške povrede glave, dok je pak Aljoša Buha poginuo na licu mjesta. Zijo je prebačen u Beograd na Vojno-medicinsku akademiju gdje je bio dvotjednoj komi, iz koje se, nažalost, više nije probudio. Zlatko Arslanagić je preživio nesreću, no propatio je teški oblik [[depresija|depresije]]. Nakon nje je ipak nastavio rad u grupi, koja je travnja [[1987|1987.]] izdala album u spomen Ziji i Aljoši, ''Za sve ove godine''. Jedan od najvećih hitova Crvene jabuke sa drugog albuma, "Tugo nesrećo", napisao je Dražen Ričl kao jednu od posljednjih svojih pjesama. Pjesma je ostala kao jedan od najvećih hitova grupe.<ref>http://depo.ba/mediji/prode-avgust-sreco-moja-vrijeme-da-se-rastane-bilo-je-izgleda-previse-lijepo-da-nam-tako-ostane</ref> Na nadgrobnom spomeniku u obliku presječene jabuke uklesan je stih iz pjesme "Nek' te on ljubi": ''“Prođe avgust srećo moja'',<br /> ''Vrijeme da se rastane''<br /> ''Bilo je izgleda previše lijepo''<br /> ''Da nam tako ostane.”''<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://doznajemo.com/2012/03/12/drzen-ricl-legendarni-osnivac-crvene-jabuke-danas-bi-napunio-50-godina/ |access-date=2013-01-08 |archivedate=2013-01-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130130153919/http://doznajemo.com/2012/03/12/drzen-ricl-legendarni-osnivac-crvene-jabuke-danas-bi-napunio-50-godina/ |deadurl=yes }}</ref> Drugi, [[mramorn]]i spomenik u obliku jabuke za poginule članove benda postavljen je u Jablanici 2009. godine. === Simbolika u pjesmama === Zanimljivo je spomenuti da u nekim pjesmama sa prvog albuma postoje stihovi, koji zvuče gotovo kao da najavljuju nadolazeću tragediju poput gore navedene, ali i: ''Volio bih umrijeti'',<br /> ''Prije nego ostarim'',<br /> ''Volio bih umrijeti'',<br /> ''Samo da ih ne vidim'',<br /> ''Kako pričaju priče, kao naši starci'',<br /> ''Bivše djevojčice, bivši dječaci''<br /> ''Kako pričaju priče, kao naši starci'',<br /> ''Bivše djevojčice, bivši dječaci''<br /> (Bivše djevojčice, bivši dječaci) --- ''Emira, kada čujem''<br /> ''Kuknjavu vjetrova''<br /> ''Više me je strah Beograda''<br /> '''Od onih naših vukova''<br /> (Kad je noć hladna i zvjezdana / Emira) == Izvori == {{izvori}} {{Lifetime|1962|1986|Ričl, Dražen}} [[Kategorija:Jugoslavenski rock pjevači]] [[Kategorija:Jugoslavenski rock gitaristi]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački muzičari]] [[Kategorija:Crvena jabuka]] [[Kategorija:Žrtve saobraćajnih nesreća]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] hy4sjj9jxpshws96r9ugiwz5a84l5pp 42590131 42590130 2026-05-09T21:35:56Z IV LOZA 343379 /* */ 42590131 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = Dražen Ričl Zijo | Img = | Img_capt = Dražen Ričl, znan i kao Zijo i Para | Img_size = 170px | Landscape = | Background = solo_izvođač | Rodno_ime = | Pseudonim = | Rođenje = {{flagicon|Jugoslavija}} [[12. 3.|12. ožujka]] [[1962|1962.]] | Mjesto rođenja = [[Sarajevo]] | Smrt = [[Beograd VMA]][[1. 10.|1. listopada]] [[1986|1986.]] (starost 24) | Prebivalište =[[Sarajevo]] | Instrument = [[vokal]], [[gitara]] | Žanr = [[pop rock]], [[rock and Roll|rock]] | Zanimanje = | Djelatno_razdoblje = 1981 - [[1986|1986.]] | Producentska_kuća =[[ZKP RTV Ljubljana]], [[Jugoton]] | Angažman = [[Ozbiljno pitanje]], [[Elvis J. Kurtović & his Meteors]], [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]] | URL = | nagrade = }} '''Dražen Ričl''', znan kao '''Zijo''' i '''Para''' ([[Sarajevo]], [[12. 3.|12. ožujka]] [[1962|1962.]] - [[1. 10.|1. listopada]] [[1986|1986.]]) bio je jugoslavenski rok i pop rok muzičar i jedan od osnivača [[Novi primitivizam|Novog primitivizma]]. Najpoznatiji je po tome što je bio vodeći pjevač i gitarist vrlo popularnog sarajevskog benda [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]]. == Biografija == === Rani život === Dražen Ričl se rodio na [[Koševo|Koševu]] u Sarajevu, gdje je bio poznat pod svojim nadimcima '''Para''' i '''Zijo'''. Odrastao je sa majkom Elvirom, pošto mu je otac Ferdinand umro u djetinjstvu. Završio je samo osnovnu glazbenu školu, s obzirom da u to vrijeme u Srednjoj muzičkoj školi u Sarajevu nije bilo odsjeka za gitaru.<ref name="radiosarajevo">http://www.radiosarajevo.ba/novost/55130/junaci-bez-ulica-drazen-ricl</ref> === Početak karijere === Nakon završetka Druge gimnazije upisao se na studij žurnalistike na [[Fakultet političkih nauka u Sarajevu|Fakultetu političkih nauka u Sarajevu]] gdje je završio prve dvije godine studija. Ubrzo je počeo svirati u bendu Ozbiljno pitanje, sa prijateljem [[Zlatko Arslanagić|Zlatkom Arslanagićem]] - Zlajom, budućim suosnivačem benda Crvena jabuka. Pridružio se i bendu [[Elvis J. Kurtović & his Meteors]], gdje je svirao u razdoblju od jeseni [[1982|1982.]] do [[1985|1985.]] godine. Već tada smatrali su ga jednim od ponajboljih gitarista na sarajevskoj rock sceni. U pjesmi Folk Raping, gdje [[Elvis J. Kurtović]] predstavlja članove svoga benda, za Ziju kaže: "Zijo, najbrža ruka srednje Bosne, uključujući i zajednicu opština Tuzla – car pare, magle i ostalih vremenskih nepogoda".<ref name="radiosarajevo"/> Neko vrijeme bio je voditelj na [[Radio Sarajevo|Radio Sarajevu]] u humorističkoj emisiji [[PRIMUS]] (Priče i muzike subotom).<ref>[http://sarajevo.co.ba/sjecanje-drazen-ricl/ sarajevo.co.ba]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} pristupljeno 6. studenoga 2009.</ref> Postao je poznat i po svojim humorističnim ulogama u prvoj sezoni ([[1984|1984.]]) [[Top lista nadrealista|Top liste nadrealista]], gdje je glumio zajedno sa [[Nele Karajlić|Neletom Karajlićem]] ([[Zabranjeno pušenje]]), [[Branko Đurić Đuro|Brankom Đurićem - Đurom]] ([[Bombaj štampa]]) i [[Zenit Đozić|Zenitom Đozićem]]. ==== Crvena jabuka ==== U maju [[1985|1985.]] godine sa Zlatkom Arslanagićem osniva Crvenu jabuku. Prvu postavu činili su: [[Datoteka:Prva postava Crvene jabuke.jpg|200px|thumb|Prva postava Crvene jabuke - točno u sredini Zijo]] * Dražen Ričl - Zijo - solo gitara, vodeći vokal, tekstopisac, * [[Zlatko Arslanagić]] - Zlaja - [[ritam gitara]], [[tekstopisac]] * [[Aljoša Buha]] - [[bas gitara]] * [[Dražen Žerić - Žera]] - [[klavijature,prateći vokal]] * [[Darko Jelčić]] - Cunja - [[bubnjevi]] Sa svojim bendom snimio je [[Crvena jabuka (album)|istoimeni album]], objavljen 22. marta [[1986|1986.]] godine, koji je doživio ogroman uspjeh, posebno među tinejdžerskom publikom,te prodat u platinastom tiražu od preko 170.000 primeraka LP ploča i audio kaseta. Snimio je također nekoliko glazbenih spotova za pjesme Dirlija, Bježi kišo s prozora, Nek' te on ljubi, Sa tvojih usana i druge. === Prometna nesreća - ugašeni mladi životi === Početkom rujna 1986. snimio je demo verzije pjesama za sljedeći album "Za sve ove godine" - Nema više vremena, Umrijet ću noćas od ljepote, Tugo nesrećo, Uzmi me kad hoćeš ti, Otrov, Da je samo malo sreće, Ako,ako, Za sve ove godine. Bilo je to nekih deset, petnaest dana prije automobilske nesreće koja se dogodila [[18. 9.|18. rujna]] [[1986|1986.]] Grupa se spremala za odlazak na prvu mini turneju po Bosni i Hercegovini sa zakazanim koncertima (Mostar, Zenica, Bugojno, Banja Luka) što je trebala početi u [[Mostar]]u. Dražen Ričl, Aljoša Buha i Zlatko Arslanagić vozili su se u Arslanagićevom Fiatu 600, a Žera i Darko Jelčić u Žerinom golfu. [[Fiat 600]] se sudario s kamionom u [[Jablanica|Jablanici]], zbog čega je Zlatko Arslanagić zadobio lakše tjelesne povrede, Dražen Ričl teške povrede glave, dok je pak Aljoša Buha poginuo na licu mjesta. Zijo je prebačen u Beograd na Vojno-medicinsku akademiju gdje je bio dvotjednoj komi, iz koje se, nažalost, više nije probudio. Zlatko Arslanagić je preživio nesreću, no propatio je teški oblik [[depresija|depresije]]. Nakon nje je ipak nastavio rad u grupi, koja je travnja [[1987|1987.]] izdala album u spomen Ziji i Aljoši, ''Za sve ove godine''. Jedan od najvećih hitova Crvene jabuke sa drugog albuma, "Tugo nesrećo", napisao je Dražen Ričl kao jednu od posljednjih svojih pjesama. Pjesma je ostala kao jedan od najvećih hitova grupe.<ref>http://depo.ba/mediji/prode-avgust-sreco-moja-vrijeme-da-se-rastane-bilo-je-izgleda-previse-lijepo-da-nam-tako-ostane</ref> Na nadgrobnom spomeniku u obliku presječene jabuke uklesan je stih iz pjesme "Nek' te on ljubi": ''“Prođe avgust srećo moja'',<br /> ''Vrijeme da se rastane''<br /> ''Bilo je izgleda previše lijepo''<br /> ''Da nam tako ostane.”''<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://doznajemo.com/2012/03/12/drzen-ricl-legendarni-osnivac-crvene-jabuke-danas-bi-napunio-50-godina/ |access-date=2013-01-08 |archivedate=2013-01-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130130153919/http://doznajemo.com/2012/03/12/drzen-ricl-legendarni-osnivac-crvene-jabuke-danas-bi-napunio-50-godina/ |deadurl=yes }}</ref> Drugi, [[mramorn]]i spomenik u obliku jabuke za poginule članove benda postavljen je u Jablanici 2009. godine. === Simbolika u pjesmama === Zanimljivo je spomenuti da u nekim pjesmama sa prvog albuma postoje stihovi, koji zvuče gotovo kao da najavljuju nadolazeću tragediju poput gore navedene, ali i: ''Volio bih umrijeti'',<br /> ''Prije nego ostarim'',<br /> ''Volio bih umrijeti'',<br /> ''Samo da ih ne vidim'',<br /> ''Kako pričaju priče, kao naši starci'',<br /> ''Bivše djevojčice, bivši dječaci''<br /> ''Kako pričaju priče, kao naši starci'',<br /> ''Bivše djevojčice, bivši dječaci''<br /> (Bivše djevojčice, bivši dječaci) --- ''Emira, kada čujem''<br /> ''Kuknjavu vjetrova''<br /> ''Više me je strah Beograda''<br /> '''Od onih naših vukova''<br /> (Kad je noć hladna i zvjezdana / Emira) == Izvori == {{izvori}} {{Lifetime|1962|1986|Ričl, Dražen}} [[Kategorija:Jugoslavenski rock pjevači]] [[Kategorija:Jugoslavenski rock gitaristi]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački muzičari]] [[Kategorija:Crvena jabuka]] [[Kategorija:Žrtve saobraćajnih nesreća]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] kfhv7v4lhoe4w63gvmqck038g5r1hoz 42590200 42590131 2026-05-10T02:14:17Z Edgar Allan Poe 29250 Vraćene izmjene korisnika/korisnice [[Special:Contributions/IV LOZA|IV LOZA]] ([[User talk:IV LOZA|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 42552383 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = Dražen Ričl Zijo | Img = | Img_capt = Dražen Ričl, znan i kao Zijo i Para | Img_size = 170px | Landscape = | Background = solo_izvođač | Rodno_ime = | Pseudonim = | Rođenje = {{flagicon|Jugoslavija}} [[12. 3.|12. ožujka]] [[1962|1962.]] | Mjesto rođenja = [[Sarajevo]] | Smrt = [[1. 10.|1. listopada]] [[1986|1986.]] (starost 24) | Prebivalište = | Instrument = [[vokal]], [[gitara]] | Žanr = [[pop rock]], [[rock and Roll|rock]] | Zanimanje = | Djelatno_razdoblje = 1981 - [[1986|1986.]] | Producentska_kuća =ZKP RTV Ljubljana, [[Jugoton]] | Angažman = Ozbiljno pitanje, [[Elvis J. Kurtović & his Meteors]], [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]] | URL = | nagrade = }} '''Dražen Ričl''', znan kao '''Zijo''' i '''Para''' ([[Sarajevo]], [[12. 3.|12. ožujka]] [[1962|1962.]] - [[1. 10.|1. listopada]] [[1986|1986.]]) bio je jugoslavenski rok i pop rok muzičar i jedan od osnivača [[Novi primitivizam|Novog primitivizma]]. Najpoznatiji je po tome što je bio vodeći pjevač i gitarist vrlo popularnog sarajevskog benda [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]]. == Biografija == === Rani život === Dražen Ričl se rodio na [[Koševo|Koševu]] u Sarajevu, gdje je bio poznat pod svojim nadimcima '''Para''' i '''Zijo'''. Odrastao je sa majkom Elvirom, pošto mu je otac Ferdinand umro u djetinjstvu. Završio je samo osnovnu glazbenu školu, s obzirom da u to vrijeme u Srednjoj muzičkoj školi u Sarajevu nije bilo odsjeka za gitaru.<ref name="radiosarajevo">http://www.radiosarajevo.ba/novost/55130/junaci-bez-ulica-drazen-ricl</ref> === Početak karijere === Nakon završetka Druge gimnazije upisao se na studij žurnalistike na [[Fakultet političkih nauka u Sarajevu|Fakultetu političkih nauka u Sarajevu]] gdje je završio prve dvije godine studija. Ubrzo je počeo svirati u bendu Ozbiljno pitanje, sa prijateljem [[Zlatko Arslanagić|Zlatkom Arslanagićem]] - Zlajom, budućim suosnivačem benda Crvena jabuka. Pridružio se i bendu [[Elvis J. Kurtović & his Meteors]], gdje je svirao u razdoblju od jeseni [[1982|1982.]] do [[1985|1985.]] godine. Već tada smatrali su ga jednim od ponajboljih gitarista na sarajevskoj rock sceni. U pjesmi Folk Raping, gdje [[Elvis J. Kurtović]] predstavlja članove svoga benda, za Ziju kaže: "Zijo, najbrža ruka srednje Bosne, uključujući i zajednicu opština Tuzla – car pare, magle i ostalih vremenskih nepogoda".<ref name="radiosarajevo"/> Neko vrijeme bio je voditelj na [[Radio Sarajevo|Radio Sarajevu]] u humorističkoj emisiji [[PRIMUS]] (Priče i muzike subotom).<ref>[http://sarajevo.co.ba/sjecanje-drazen-ricl/ sarajevo.co.ba]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} pristupljeno 6. studenoga 2009.</ref> Postao je poznat i po svojim humorističnim ulogama u prvoj sezoni ([[1984|1984.]]) [[Top lista nadrealista|Top liste nadrealista]], gdje je glumio zajedno sa [[Nele Karajlić|Neletom Karajlićem]] ([[Zabranjeno pušenje]]), [[Branko Đurić Đuro|Brankom Đurićem - Đurom]] ([[Bombaj štampa]]) i [[Zenit Đozić|Zenitom Đozićem]]. ==== Crvena jabuka ==== U maju [[1985|1985.]] godine sa Zlatkom Arslanagićem osniva Crvenu jabuku. Prvu postavu činili su: [[Datoteka:Prva postava Crvene jabuke.jpg|200px|thumb|Prva postava Crvene jabuke - točno u sredini Zijo]] * Dražen Ričl - Zijo - solo gitara, vodeći vokal, tekstopisac, * [[Zlatko Arslanagić]] - Zlaja - [[ritam gitara]], [[tekstopisac]] * [[Aljoša Buha]] - [[bas gitara]] * [[Dražen Žerić - Žera]] - [[klavijature,prateći vokal]] * [[Darko Jelčić]] - Cunja - [[bubnjevi]] Sa svojim bendom snimio je [[Crvena jabuka (album)|istoimeni album]], objavljen 22. marta [[1986|1986.]] godine, koji je doživio ogroman uspjeh, posebno među tinejdžerskom publikom,te prodat u platinastom tiražu od preko 170.000 primeraka LP ploča i audio kaseta. Snimio je također nekoliko glazbenih spotova za pjesme Dirlija, Bježi kišo s prozora, Nek' te on ljubi, Sa tvojih usana i druge. === Prometna nesreća - ugašeni mladi životi === Početkom rujna 1986. snimio je demo verzije pjesama za sljedeći album "Za sve ove godine" - Nema više vremena, Umrijet ću noćas od ljepote, Tugo nesrećo, Uzmi me kad hoćeš ti, Otrov, Da je samo malo sreće, Ako,ako, Za sve ove godine. Bilo je to nekih deset, petnaest dana prije automobilske nesreće koja se dogodila [[18. 9.|18. rujna]] [[1986|1986.]] Grupa se spremala za odlazak na prvu mini turneju po Bosni i Hercegovini sa zakazanim koncertima (Mostar, Zenica, Bugojno, Banja Luka) što je trebala početi u [[Mostar]]u. Dražen Ričl, Aljoša Buha i Zlatko Arslanagić vozili su se u Arslanagićevom Fiatu 600, a Žera i Darko Jelčić u Žerinom golfu. [[Fiat 600]] se sudario s kamionom u [[Jablanica|Jablanici]], zbog čega je Zlatko Arslanagić zadobio lakše tjelesne povrede, Dražen Ričl teške povrede glave, dok je pak Aljoša Buha poginuo na licu mjesta. Zijo je prebačen u Beograd na Vojno-medicinsku akademiju gdje je bio dvotjednoj komi, iz koje se, nažalost, više nije probudio. Zlatko Arslanagić je preživio nesreću, no propatio je teški oblik [[depresija|depresije]]. Nakon nje je ipak nastavio rad u grupi, koja je travnja [[1987|1987.]] izdala album u spomen Ziji i Aljoši, ''Za sve ove godine''. Jedan od najvećih hitova Crvene jabuke sa drugog albuma, "Tugo nesrećo", napisao je Dražen Ričl kao jednu od posljednjih svojih pjesama. Pjesma je ostala kao jedan od najvećih hitova grupe.<ref>http://depo.ba/mediji/prode-avgust-sreco-moja-vrijeme-da-se-rastane-bilo-je-izgleda-previse-lijepo-da-nam-tako-ostane</ref> Na nadgrobnom spomeniku u obliku presječene jabuke uklesan je stih iz pjesme "Nek' te on ljubi": ''“Prođe avgust srećo moja'',<br /> ''Vrijeme da se rastane''<br /> ''Bilo je izgleda previše lijepo''<br /> ''Da nam tako ostane.”''<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://doznajemo.com/2012/03/12/drzen-ricl-legendarni-osnivac-crvene-jabuke-danas-bi-napunio-50-godina/ |access-date=2013-01-08 |archivedate=2013-01-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130130153919/http://doznajemo.com/2012/03/12/drzen-ricl-legendarni-osnivac-crvene-jabuke-danas-bi-napunio-50-godina/ |deadurl=yes }}</ref> Drugi, [[mramorn]]i spomenik u obliku jabuke za poginule članove benda postavljen je u Jablanici 2009. godine. === Simbolika u pjesmama === Zanimljivo je spomenuti da u nekim pjesmama sa prvog albuma postoje stihovi, koji zvuče gotovo kao da najavljuju nadolazeću tragediju poput gore navedene, ali i: ''Volio bih umrijeti'',<br /> ''Prije nego ostarim'',<br /> ''Volio bih umrijeti'',<br /> ''Samo da ih ne vidim'',<br /> ''Kako pričaju priče, kao naši starci'',<br /> ''Bivše djevojčice, bivši dječaci''<br /> ''Kako pričaju priče, kao naši starci'',<br /> ''Bivše djevojčice, bivši dječaci''<br /> (Bivše djevojčice, bivši dječaci) --- ''Emira, kada čujem''<br /> ''Kuknjavu vjetrova''<br /> ''Više me je strah Beograda''<br /> '''Od onih naših vukova''<br /> (Kad je noć hladna i zvjezdana / Emira) == Izvori == {{izvori}} {{Lifetime|1962|1986|Ričl, Dražen}} [[Kategorija:Jugoslavenski rock pjevači]] [[Kategorija:Jugoslavenski rock gitaristi]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački muzičari]] [[Kategorija:Crvena jabuka]] [[Kategorija:Žrtve saobraćajnih nesreća]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] sjhfayglwcdb70vwc5k848pqz2dxpr7 Kontemplacija 0 204389 42590161 42176546 2026-05-09T23:43:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590161 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Toft-spirit-of-contemplation-statue-vbig.jpg|thumb|''Duh kontemplacije'', skulptura.]] '''Kontemplacija''' (lat: od korena ''templum'') ili ([[crkvenoslovenski]]) '''sozercanje''' (od korena ''zrenje''; sozercati - ''sagledati'') ili je prevod grčke reči [[teorija]] (gr: θεωρία - zrenje, viđenje, motrenje) koja znači duhovno sagledavanje odnosno opažanje uzvišene lepote u stvarima. Prema „Rječniku stranih riječi“ Bratoljuba Klaića, kontemplacija je „razmatranje, razmišljanje, duboko poniranje mislima u nešto, umovanje, misaonost koja nema potrebe za praktičnom realizacijom“. U religioznom smislu, ''kontemplacija'' označava oblik [[molitva|molitve]] ili [[meditacija|meditacije]]. U hrišćanstvu se najčešće povezuje sa [[misticizam|misticizmom]]. == Istorija pojma == [[Datoteka:solitude.jpg|mini|Sozercavanje prirode]] {{izdvojeni citat|Lepo je misliti, još lepše znati, a najlepše je sozercati.|[[Gete]]}} Za [[Platon]]a i [[Aristotel]]a teorija (''θεωρία'') predstavlja intelektualnu spoznaju, nasuprot delovanju (''πράξις''). Prema Platonu, putem sozercanja [[duša]] može steći znanje o božanskim idejama. U [[neoplatonizam|neoplatonističkoj]] filosofiji emanacijskim procesom iz [[Jedno]]g proizlaze druge [[hipostaza|hipostaze]] (um i duša)<ref name=autogenerated2>[http://www.filozofija.org/index.php?option=com_content&task=view&id=132&Itemid=58 Kontemplacija, Filozofijski rečnik (filozofija.org)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Sledstveno tome, put ka savršenstvu se zamišlja kao kretanje od složenosti ka prostoti, od podeljenosti ka jedinstvu. [[Plotin]] je tvrdio da je sozercanje Jedinoga moguće samo u tom slučaju kada čovek i sam postane jedan iz mnoštva. Plotin „umno sozercanje“ poistovećuje s viđenjem svetlosti koja se izliva od prapočetka.<ref>{{Cite web |title=Ilarion Alfejev, Mističko bogoslovlje |url=http://www.verujem.org/alfejev/html2/2ociscenje_ozarenje.htm |access-date=2013-01-16 |archive-date=2008-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725041506/http://www.verujem.org/alfejev/html2/2ociscenje_ozarenje.htm |dead-url=yes }}</ref> U misticizmu kontemplacija je stanje u kome se ljudski um usredotočuje na duhovnu stvarnost, uranjajući u nju sve do zaborava svake druge stvarnosti. Za hrišćanske mislioce, osobito neoplatoničkog smera, kontemplacija je najviši stupanj ljudske duhovne delatnosti<ref name=autogenerated2 />. U teologiji [[sveti oci|svetih otaca]] sozercanje znači molitveno usredsređivanje duše na nadumnim tajnama, kojima obiluje čovekova ličnost, kao i suština bogozdane tvari.<ref name=autogenerated1>[http://www.pravoslavni-odgovor.com/Crkva_Hristova/Gnoseologija_Isaaka_Sirina/04.htm Justin Popović, Gnoseologija Isaka Sirina]</ref> Prema [[Isak Sirin|Isaku Sirinu]], sozercanje je osećanje božanskih tajni, sakrivenih u stvarima i njihovim uzrocima. "Ko sozercanje uma sabira unutra u sebi, sozercava Gospoda unutra u srcu svom." <ref name=autogenerated1 /> Isak Sirin smatra da ljudska priroda postaje sposobna za istinsko sozercanje tek kada se praktikovanjem vrlina očisti od strasti. U [[srednjovekovna filozofija|srednjovekovnoj filozofiji]] se često suprotstavlja delatni, odnosno uobičajeni život i kontemplativni život filozofa (Vita Activa vs. Vita Contemplativa)<ref>[http://links.jstor.org/sici?sici=0021-3020(198222)59%3A2%3C83%3AVAVVCI%3E2.0.CO%3B2-N Paul A. Lombardo, Vita Activa versus Vita Contemplativa in Petrarch and Salutati]</ref>. Od novovekovnih filozofa [[Kant]] podrobnije definiše filozofski pojam kontemplacije. Kontemplaciju poznaje i jevrejska kabala, islamski pokreti poput sufizma i derviša, a prisutna je i u hinduizmu (joga) i budizmu. == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Meditacija]] * [[Motrenje (budizam)]] [[Kategorija:Duhovnost]] [[Kategorija:Religijske prakse]] [[Kategorija:Filozofska terminologija]] 61yw8el8oruo7vo7amx4hr6rolo2k94 Les Vampires 0 212420 42590353 41913453 2026-05-10T10:10:44Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590353 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | tip = nijemi | naslov = Les Vampires | slika = Lesvampiresposter.jpg | opis = Musidora kao Irma Vep u filmu ''Les Vampires'' | režija = [[Louis Feuillade]] | producent = [[Gaumont]] | scenario = Louis Feuillade | uloge = [[Édouard Mathé]]<br />[[Musidora]]<br />[[Marcel Lévesque]] | muzika = Robert Israel (2000)<br />Éric le Guen (2008)<br />Mont Alto Motion Picture Orchestra (2012) | fotografija = Manichoux | distributer = Gaumont | premijera = {{Film date|1915|11|13|df=y}} (prva epizoda)<br />{{Film date|1916|6|30|df=y}} (posljednja epizoda) | trajanje = 399 min. (svih deset epizoda) | zemlja = {{flagcountry|FRA}} | jezik = [[nijemi film|nijemi]] (s francuskim međutitlovima) }} '''''Les Vampires''''' ({{jez-sh|Vampiri}}) je [[Francuska|francuski]] [[nijemi film|nijemi]] [[filmska serija|filmski serijal]] od 10 epizoda snimljen od 1915. do 1916. godine u režiji [[Louis Feuillade|Louisa Feiulladea]]. Radnja je smještena u [[Pariz]] gdje protagonist, novinar Philipe Guérande (čiji lik tumači [[Édouard Mathé]]) nastoji raskrinkati opasnu bandu [[apaši|apaša]] (kriminalaca) pod imenom Vampiri. Epizode variraju po dužini, a ''Les Vampires'' ukupno traje 6,5 sati te se ponekad navodi kao jedan od najdužih filmova svih vremena. Zbog tematskih i stilskih sličnosti sa Feuilladeovim serijalima [[fantômas (filmska serija)|''Fantomas'']] i [[judex (razvrstavanje)|''Judex'']] se često navodi i kao drugi dio trilogije. ''Les Vampires'' je sniman s relativno niskim budžetom, te uglavnom bez gotovog scenarija, te se Feuillade često oslanjao na improvizaciju samih glumaca. Kritika ga je, za razliku od njegovog Feuilladeovog ostvarenja ''Fantomas'', uglavnom negativno dočekala, a film u cjelini i pojedine epizode su bile predmetom javnih osuda i prijetnji cenzurom zbog navodnog veličanja [[kriminal]]a. Publika je, međutim, prigrlila film, a [[Musidora]] koja je u filmu tumačila arhetipski lik [[fatalna žena|fatalne]] [[vamp]] zavodnice Irme Vep postala jednom od najvećih filmskih zvijezda svog doba. Kasniji kritičari i filmski historičari su ''Les Vampires'' proglasili Feuilladeovim ''[[magnum opus]]om'', jednim od najboljih filmova svog vremena kao i jednim od najuticajnijih ostvarenja u [[historija filma|historiji filma]]. Godine 1996. je francuski režiser [[Olivier Assayas]] filmu Les Vampires odao počast kroz vlastito ostvarenje ''[[Irma Vep]]'' čija radnja prikazuje snimanje suvremenog remakea. == Zaplet == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:right;" |- ! !! Srpskohrvatski naslov !! Francuski naslov !! Premijera !! Trajanje {{Episode list|LineColor=#ccc |EpisodeNumber=1 |Title=''[[#Epizoda 1 - "Odrubljena glava"|Odrubljena glava]]'' |Aux2="La Tête Coupée" |Aux3=13. novembar 1915 |Aux4=33 min. }} {{Episode list|LineColor=#ccc |EpisodeNumber=2 |Title=''[[#Epizoda 2 - "Prsten koji ubija"|Prsten koji ubija]]'' |Aux2="La Bague Qui Tue" |Aux3=13. novembar 1915 |Aux4=15 min. }} {{Episode list|LineColor=#ccc |EpisodeNumber=3 |Title=''[[#Epizoda 3 - "Crvena knjiga šifara"|Crvena knjiga šifara]]'' |Aux2="Le Cryptogramme Rouge" |Aux3=4. decembar 1915 |Aux4=42 min. }} {{Episode list|LineColor=#ccc |EpisodeNumber=4 |Title=''[[#Epizoda 4 - "Utvara"|Utvara]]'' |Aux2="Le Spectre" |Aux3=7. januar 1916 |Aux4=32 min. }} {{Episode list|LineColor=#ccc |EpisodeNumber=5 |Title=''[[#Epizoda 5 - "Mrtvačev bijeg"|Mrtvačev bijeg]]'' |Aux2="L'évasion Du Mort" |Aux3=28. januar 1916 |Aux4=37 min. }} {{Episode list|LineColor=#ccc |EpisodeNumber=6 |Title=''[[#Epizoda 6 - "Hipnotičke oči"|Hipnotičke oči]]'' |Aux2="Les Yeux Qui Fascinent" |Aux3=24. mart 1916 |Aux4=58 min. }} {{Episode list|LineColor=#ccc |EpisodeNumber=7 |Title=''[[#Epizoda 7 - "Satanas"|Satanas]]'' |Aux2="Satanus" |Aux3=15. april 1916 |Aux4=46 min. }} {{Episode list|LineColor=#ccc |EpisodeNumber=8 |Title=''[[#Epizoda 8 - "Gospodar gromova"|Gospodar gromova]]'' |Aux2="Le Maître de la Foudre" |Aux3=12. maj 1916 |Aux4=55 min. }} {{Episode list|LineColor=#ccc |EpisodeNumber=9 |Title=''[[#Epizoda 9 - "Trovač"|Trovač]]'' |Aux2="L'homme des Poisons" |Aux3=2. jun 1916 |Aux4=53 min. }} {{Episode list|LineColor=#ccc |EpisodeNumber=10 |Title= ''[[#Epizoda 10 - "Stravično vjenčanje"|Stravično vjenčanje]]'' |Aux2="Les Noces Sanglantes" |Aux3=30. jun 1916 |Aux4=60 min. }} |} === Epizoda 1 - "Odrubljena glava" === [[Datoteka:Les Vampires - La tête coupée (1915).webm|thumb|thumbtime=18|Épisode 1 : ''La Tête coupée'' (1915)]] [[Datoteka:Les Vampires (1)-Jean Aymé e Édouard Mathé.jpg|thumb|right|Philipe Guérande ([[Édouard Mathé]], desno) intrevjuria dr. Noxa (Jean Aymé, lijevo) u epizodi "Odrubljena glava".]] Philipe Guérande ([[Édouard Mathé]]), reporter koji piše za novine "The Paris Chronicle" i istražuje kriminalnu organizaciju zvanu Vampiri, prima telegram sa viješću kako je u močvarama kraj [[Cher (department)|Saint-Clement-Sur-Chera]] pronađen obezglavljen leš inspektora Durtala, istražitelja [[Nacionalna policija (Francuska)|Surete]] zaduženog za Vampire. Nakon što mu je istrazi odbio pomoći lokalni istražni sudac (Thelès), Guérande provodi u noć u obližnjem zamku čiji je vlasnik dr. Nox (Jean Aymé), stari prijatelj njegovog oca; u zamku se nalazi i Mrs. Simpson (Rita Herlor), američka milionerka koja ga želi kupiti. Nakon što se probudi tokom noći, Philipe pronalazi cedulju u svom džepu gdjk piše ‘Odustani od potrage, inače će te čeka zla sreća! – Vampiri’ kao i tajni prolaz iza slike u svojoj sobi. U međuvremenu maskirani lopov krade novac i dragulje Mrs. Simpson, ali je Philipe poslije osumnjičen za taj zločin. Philipe ponovno dolazi kod istražnog suca, koji mu ovaj put izlazi u susret te pristane na prevaru dovesti dr. Noxa i Mrs. Simpson da čekaju u predvorju. Philipe i istražni sudac potom odlaze u zamak te pronalaze glavu inspektora Durtala u tajnom prolazu kraj Philipeove sobe. Kada se vrate u predvorje, otkrivaju kako je Mrs. Simpson mrtva, a da je dr. Nox nestao. U njenom džepu se nalazi cedulja od Velikog vampira koji tvrdi da je ubio pravog dr. Noxa i preuzeo njegov identitet. === Epizoda 2 - "Prsten koji ubija" === [[Datoteka:Les Vampires - La Bague qui tue (1915).webm|thumb|thumbtime=2|left|Épisode 2 : ''La Bague qui tue'' (1915)]] [[Datoteka:Les Vampires (2)-Napierkowska.jpg|thumb|left|Marfa Koutiloff ([[Stacia Napierkowska]]) pleše kao [[vampirski šišmiši|vampirski šišmiš]] u "Prsten koji ubija".]] Veliki vampir se krije pod identitetom grofa de Noirmoutiera te čita kako će balerina Marfa Koutiloff ([[Stacia Napierkowska]]), zaručena za Philipea, plesati balet pod naslovom ''Vampiri''. Kako bi je spriječio da simbolički objavi aktivnosti Vampira i zastrašio Philipea, on Marfi daje otrovani prsten nedugo prije predstave, te ona iznenada umire na pozornici. Philipe među uspaničenom publikom prepoznaje Velikog vampira te ga prati u napuštenu tvrđavu gdje ga zarobi banda. Kriminalci odluče da ga ispitaju oko ponpoći i pogube u zoru. Philipe otkriva da je Vampir koji ga čuva nitko drugi do jedan od njegovih kolega po imenu Oscar-Cloud Mazamette ([[Marcel Lévesque]]). On odlučuje pomoći Philippeu te se doovore kako će zajedno zarobiti Velikog inkvizitora kada dođe u ponoć. Poslije ponoći ga zarobe i stave mu kapuljaču na glavu, učinivši da izgleda kao Philipe. U zoru Vampiri dolaze kako bi izvršili egzekuciju, ali tada policija izvrši prepad na njihovo sjedište. Vampiri bježe, ali u gužvi ubijaju vlastitog Velikog inkivizitora, za koga se kasnije ispostavi da je predsjednik Vrhovnog suda. === Epizoda 3 - "Crvena knjiga šifara" === [[Datoteka:Les Vampires - Le Cryptogramme rouge (1915).webm|thumb|thumbtime=4|Épisode 3 : ''Le Cryptogramme rouge'' (1915)]] [[Datoteka:IrmaVepLesVampires3.jpg|thumb|right|Irma Vep ([[Musidora]]) pjeva u noćnom klubu "Mjaukajuća mačka" u epizodi "Crvena knjiga šifara".]] Philipe simulira bolest kako ne bi morao dolaziti na posao i slobodno vrijeme koristi kako bi pokušao dešifrirati crvenu knjižicu koju je pronašao na lešu Velikog inkvizitora, i gdje se nalaze podaci o zličinima Vampira. Otkriva kako mu je kuća pod stalnim nadzorom Vampira, te iz nje izlazi prerušen. Zahvaljujući indicijama u knjžici dolazi u noćni klub "Mjaukajuća mačka". Tamo na pozornici nastupa Irma Vep ([[Musidora]]), čije ime Philipe protumači kao [[anagram]] za riječ "vampir" ({{lang-fr|vampire}}). Nakon nastupa Veliki vampir Irmi naređuje da pronađe crvenu knjižicu. Nakon što se Philipe vrati kući, tamo dolazi Mazamette zajedno sa otrovnim perom koje je ukrao Velikom vamporu. Nekoliko dana kasnije Irma dolazi u Philipeovu kuću prerušena u novu sobaricu. POkušava otrovati Philipea, ali ne uspijeva. Philipeova majka (Delphine Renot) odlazi kako bi vidila brata nakon vijesti da je doživio saobraćajnu nesreću, ali se ispostavi da je to laž, te je zarobe Vampiri. Dok Philipe spava, Irma pušta još jednog Vampira u kuću, ali ga Philipe ustrijeli. Dvoje Vampira uspiju pobjeći, jer se ispostavilo da je Phiipeov revolver bio napunjen ćorcima. U kolibi u siromašnom dijelu grada Philipeovu majku čuva [[gluhonijemost|gluhonijemi]] Otac Tišina (Louis Leubas). Philipeova majka je prisiljena pisati zahtjev za otkupninu, ali koristi priliku da Oca Tišinu ubije Mazemetteovim otrovnim perom te bježi. === Epizoda 4 - "Prikaza" === [[Datoteka:Les Vampires - Le Spectre (1916).webm|thumb|thumbtime=4|left|Épisode 4 : ''Le Spectre'' (1916)]] Veliki vampir, koji koristi identitet trgovca nekretninama po imenu "Treps," sreće poslovnog čovjeka po imenu Juan-José Moréno ([[Fernand Herrmann]]), a koji od njega traži stan opremljen sefom. Veliki vampir Morénu daje stan čiji je sef "namješten" tako da se može otvoriti sa stražnje strane iz stana u kome su Irma Vep i Veliki vampir. Međutim, ispostavi se da je Moréno u sef stavlja crno odijelo Vampira. Nešto kasnije, Irma Vep pod lažnim identitetom bankovne službnice "Juliette Bertaux" doznaje kako će bankovni direktor g. Metadier odnijeti 300.000 [[Franak|₣]] u drugu podružnicu. U slučaju da nije u stanju obaviti primopredaju, to će učiniti Irma. Međutim, Irma u trenutku kada pokuša preuzeti novac sreće [[duh|prikazu]] g. Metadiera koji preuzima novac. Veliki vampir pokušava uhvatiti prikazu, ali ona nestaje u šahtu. Istog dana Mme. Metadier se pojavljuje u banci i raspituje za muža kojeg nije vidjela danima; otkriva se i da novac nije predan. Philipe ubrzo doznaje o tome te prerušen odlazi u banku i prepoznaje Irmu. Pronalazi njenu adresu koristeći Mazamettea kao mamac. Irma i Veliki vampir otvaraju sef sa svoje strane i pronalaze novac i Metadierovo truplo. Philipe ih pokušava uhvatiti, ali je onesviješten i oni bježe. Philipe zove policiju upravo u trenutku kada dolazi Moréno i otkriva sef otvoren s druge strane. Prelazi na drugu stranu gdje ga hvata Philipe. Za Moréna se ispostavlja da je još jedan prerušeni kriminalac, ali on tvrdi da nije ubio Metadiera, nego je tek pronašao njegov leš na tračnicama. Moréno je otkrio Metadierovu punomoć, odnio leš kući, prerušio se u Metadiera, stavio leš u sef, preuzeo Metadierov identitet i stavio novac u sef. Na kraju je taj isti novac ipak završio u posjedu Vampira. Policija dolazi i hapsi Moréna. === Epizoda 5 - "Mrtvačev bijeg" === [[Datoteka:Les Vampires - L'Evasion du mort (1916).webm|thumb|thumbtime=4|Épisode 5 : ''L'Évasion du mort'' (1916)]] Istražni sudac iz Saint-Clement-Sur-Chera je premješten u Pariz gdje preuzima slučaj Vampira i Moréna. Nakon što je doveden na ispitivanje, Moréno vrši samoubistvo progutavši skrivenu kapsulu [[cijanid]]a. Leš mu je ostavljen u ćeliji, ali se tokom noći budi, ubija stražara, oblači njegovu uniformu i bježi iz zatvora. Primijeti ga Mazamette koji boluje od [[nesanica|nesanice]], ali tek sljedećeg jutra vlasti otkrivaju da je Moréno pobjegao. Philipea, dok piše članak o tim događajima, otimaju Vampiri bacivši laso kroz prozor te ga uguraju u kovčeg sa kostimima. Dok ga odvode, kovčeg se odvoji i padne niz stepenice, te Philipea spase dvoojica prolaznika. Philipe nakon toga posjećuje [[kostimografija|kostimografa]] Pugenca čije su se ime i adresa nalazile na kovčegu; nedugo prije toga su Moréno i njegova banda od Pugenca kupili policijske uniforme. Philipe od Pugenca doznaje kako je kovčeg sa kostimima trebao ići baronu de Mortesalguesu na aveniji Maillot Avenue, te shvaća kako je "Mortesalgues" još jedan alias Velikog vampira. Kasnije se Moréno suoči sa Philipeom u kavani, ali kada Philipe pozove obližnje policajce, ispostavi da su oni članovi Morénove bande te ga zarobe. U međuvremenu Mazamette provaljuje u Morénovo sklonište. Philipe tamo odvode i prijete vješanjem ako im ne oda svoja saznanja o Vampirima, kojima se Moréno želi osvetiti. Philipe im kaže da Veliki vampir koristi ime baron de Mortesalgues, te mu poštede život. Mazamette kasnije dolazi i oslobađa ga. Iste večeri baron de Mortesalgues održava primanje za svoju "nećaku", prerušenu Irmu Vep, a na koje dolazi pariška [[aristokracija]]. "Mortesalgues" otkriva kako će u ponoć prirediti iznenađenje; to "iznenađenje" je uspavljujući gas koji udišu gosti. Vampiri nakon toga pokradu sve dragocjenosti od onesviještenih gostiju te bježe autombilom, ali Moréno, koji je primio upozorenje od Philipea, pljačka Vampire i Philipeu šalje pismo u kome mu kaže kako su, zasad, sredili svoje račune. Mazamette posjećuje Philipea te je bijesan zbog toga što se nisu obračunali s kriminalcima. Philipe mu pokaže citat iz ''[[La Fontaineove bajke|La Fontaineovih bajki]]'' koji pokazuje da se u svim stvarima "mora najviše gledati konačni rezultat". === Epizoda 6 - "Hipnotičke oči" === [[Datoteka:Les Vampires - Les Yeux qui fascinent (1916).webm|thumb|thumbtime=4|left|Épisode 6 : ''Les Yeux qui fascinent'' (1916)]] [[Datoteka:Les-vampires-irma-vep.jpg|thumb|left|Juan-José Moréno ([[Fernand Herrmann]]) se suočava sa Irmom Vep u "Hipnotičkim očima".]] Prošlo je petnaest dana od velike pljačke u aveniji Maillot. Moréno nastavlja tragati za Vampirima te u novinama pročita kako su ubili notara u [[Fontainebleau]]u. S obzirom da posjeduje pogled sa hipnotičkim očima, preuzima nadzor nad svojom novom sobaricom Laurom i čini je svojom robinjom. U međuvremenu Philipe i Mazamette u kinu vide fimski žurnal sa svijestima o ubistvu i među ličnostima na kameri prepoznaju Irmu Vep i Velikog vampira. Dok biciklima idu u Fontainebleau na putu sreću američkog turista po imenu Horatio Werner, kako odlazi u [[Šuma Fontainebleaua|obližnju šumu]], te ga počinju pratiti. On stavlja kutiju ispod jednog kamena, a poslije Philippe i Mazamette pronalaze. Veliki vampir, koji se pod pseudonimom grof Kerlor i Irmom (prerušenom u njenog sina vikonta Guya) odsjeda u Hotelu kraljevskog lova, u novinama pročita kako je američki milioner George Baldwin (Émile Keppens), opljačkan za 200.000 [[Američki dolar|$]]. Tkogod uhvati odgovornog kriminalca Raphaela Nortona, koji je pobjegao u Evropu zajedno sa glumicom Ethel Florid, moći će zadržati ostatak plijena. "Kerlor" primjećuje kako su gospodin i gospođa Werner, koji također odsjedaju u hotelu, uznemireni ovom viješću i zaključuje da je Werner u stvari Raphael Norton. Philipe i Mazamette odlaze u hotel i otkrivaju da su tamo smješteni Vampiri. U drugom hotelu otvaraju kutiju i pronalaze ukradeni Baldwinov novac. Prerušeni Moréno također dolazi u Kraljevski lov. Dok Veliki vampir zabavlja goste i osoblje pričom, Irma provaljuje u Wernerovu sobu i pronalazi kartu koja pokazuje na plijen u šumi. Prilikom odlaska je hvata i kloroformom onesvješćuje Moréno, koji potom uzme kartu. Dok njegova banda odvodi Irmu, on preoblači hipnotiziranu sobaricu Lauru u Irmu i naređuje joj da Vampirima da kartu. Kada jedna od članica Vampira (Miss Édith) prati kartu da uzela blago, Morénova banda je hvata u zasjedi, ali potom otkriva da je Philipe već uzeo novac. Moreno traži od Velikog vampira da plati otkupninu za Irmu Vep. Rano ujutro policija dolazi u hotel i otkriva da je Werner zaparvo Norton, te Philipe i Mazamette osvajaju novčanu nagradu. Moréno se zaljubljuje u Irmu i odlučuje da je ne vrati Velikom vampiru. Umjesto toga je hipnotizira i tjera da napiše priznanje svog učešća u ubistvima notara u Fontainbleauu, Metadiera, balerine Marfe Koutiloff i dr. Noxa. Veliki vampir dolazi sresti Moréna, ali Moréno putem hipnoze nagna Irmu da ga ubije. Epizoda završava kada bogati Mazamette novinarima govori "iako se porok rijetko kažnjava, vrlina se uvijek nagrađuje." === Epizoda 7 - "Satanas" === [[Datoteka:Les Vampires - Satanas(1916).webm|thumb|thumbtime=4|Épisode 7 : ''Satanas'' (1916)]] [[Datoteka:Musidora in Les Vampires (7 episodio).tiff|thumb|right|Irma Vep i Juan-José Moréno kabareu "Vesela koliba" u epizodi "Satanas".]] Tajanstveni čovjek (Louis Leubas) dolazi u Morénovu kuću i pokazuje kako zna da se leš Velikog vampira nalazi u kovčegu. Moréno ga se pokušava riješiti, ali ga paralizira iglica u čovjekovoj rukavici. Čovjek za sebe tvrdi da je Satanas, pravi Veliki vampir, a da je njegov ubijeni prethodnik bio tek jedan od potčinjenih. U kabareu zvanom "Vesela kliba", Moréno i Irma dobijaju cedulju od Satanasa sa porukom da će u dva sata vidjeti dokaz njegove moći. U dva sata ispaljuje hitac iz topa na "Veselu kolibu", uništivši njen najveći dio. U međuvremenu Philipe odluči posjeti Mazamettea, ali je on vani "u potrazi za djevojkama." On se krije prije nego što se Mazamette vrati pijan kući sa dvije djevojke i prijateljem, koje kasnije ljut revolverom otjera. Sljedećeg jutra Irma iMoréno odlaze Satanasu kako bi mu se predali, a Satanas im nudi priliku da rade za njega, obavijestivši ih da je američki milioner George Baldwin odsjeo u hotelu Park. Satanas traži Baldwinov potpis. Jedna od Morénovih pomagačica, Lily Flower (Suzanne Delvé), odlazi u hotel Park prerušena u novinarku ženskog časopisa i na prevaru od Baldwina dobije potpis na praznom listu papira. Nedugo potom ulazi Irma i nagna Baldwina da snimi svoj glas s riječima "Parižanke su najljepše žene koje sam ikada vidio". Lily dovodi Baldwinov popis Morénu koji ga koristi za platni nalog od 100.000 $ za Lily Flower. Morénova banda hvata telefonisticu u Baldwinovom hotelu; Irma uz pomoć krivotvorene poruke preuzima njeno mjesto. Kada bankovni službenik zove Baldwina da bi potvrdio veliku isplatu atraktivnoj Parižanki, Irma preuzima poziv i pušta gramofonsku snimku Baldwinovog glasa, te je službenik uvjeren. Kada Lily Flower dođe preuzeti novac, istovremeno dođe Mazamette i prepozna je kao jednu od svojih prijateljica iz "Vesele kolibe". Potom je prati i vidi kako daje novac čovjeku u taksiju za koga se ispostavi da je Moréno. On daje novac Satanasu, ali ga Satanas vrati kao nagradu. Philipe i Mazamette zarobe Lily Flower i natjeraju je da pozove Moréna kući; kada on i Irma dođu, hvata ih policija. === Epizoda 8 - "Gospodar gromova" === [[Datoteka:Les Vampires - Le Maître de la foudre (1916).webm|thumb|thumbtime=4|left|Épisode 8 : ''Le Maître de la foudre'' (1916)]] [[Datoteka:Marcel Lévesque-Les Vampires, 8 episodio.jpg|thumb|left|Oscar-Cloud Mazamette ([[Marcel Lévesque]]) odjeven kao [[staretinar]] u epizodi "Gospodar gromova".]] Irma je osuđena na [[doživotni zatvor]] i poslana u zatvor sv. Lazara. Tamo dolazi nalog za njen premještaj u [[kažnjenička kolonija|kažnjeničku koloniju]] u [[Alžir]]u. Na dan odlaska, Irma doznaje kako je Moréno pogobljena. Satanas prati Irminu rutu te odsjedne u primorskom hotelu prerušen u svećenika. U luci dolazi pružiti duhovnu utjehu kažnjenicama te koristi priliku da Irmi dostavi tajnu poruku o tome da će "brod eksplodirati" i uputstva za bijeg. Satanas nakon toga svojim topom uništava brod. U međuvremenu Philipe, koristeći podatke iz crvene knjižice, zaključuje da je granata koja je uništila "Veselu kolibu" ispaljena sa [[Montmartre]]a. Mazamette odlazi tamo u istragu, pozvavši sa sobom sina Eustachea Mazamettea (René Poyen), koji je poslan kući iz internata zbog lošeg ponašanja. Tamo vide kako neki ljudi unose kutije u kuću i primjećuju da kutija sa šeširima sadrži granatu. Kasnije Satanas, nakon što je čuo da u eksploziji broda nema peživjelih, dolazi do Philipea kako bi osvetio Irminu smrt. Satanas paralizira Phillipea s otrovnom iglom u svojoj rukavici, te ostavlja tempiranu bombu sakrivenu u šeširu kako bi ga likvidirao. Mazamette dolazi i baca šešir kroz prozor u posljednjem trenutku. U Satanasanovoj kući Eustache služi kao demonstracija kako bi omogućio ocu da uđe sakriven u kutiju, ali Satanas to vidi preko špijunke. Satanas zaprijeti Eustacheu koji na njega puca iz pištolja, pto dovede policiju koja ga hapsi. Nakon svega se vidi da je Mazametteu slomljen nos od sinovog metka. U međuvremenu se ispostavi da je Irma preživjela eksplozija te putuje natrag u Pariz krijući se ispod vlaka. Izdajući se za "žrtvu jedne od vječnih ljubavnih priča koje voli narodna mašta", uspije dobiti pomoć od željezničkog osoblja i policije. Dolazi natrag u “Mjaukajuću mačku” gdje njen nastup izaziva oduševljenje Vampira. Nakon što je čuo za hapšenje Satanasa, jedan od Vampira po imenu Venomous (Frederik Moris) se proglašava novim šefom. U skladu sa Satanasovim naređenjima, šefu šalju u zatvor kovertu sa otrovanom ceduljom, omogućivši mu da izvrši samoubistvo. === Epizoda 9 - "Trovač" === [[Datoteka:Les Vampires - L'Homme des poisons (1916).webm|thumb|thumbtime=4|Épisode 9 : ''L'Homme des poisons'' (1916)]] [[Datoteka:Les Vampires - L'Homme des poisons - Irma Vep en danger.jpg|thumb|right|Irma Vep čeka na spašavanje u epizodi "Trovač".]] Irma sada vjerno služi Venomousa, kome je životna misija uklanjanje Philipea i Mazamettea. On doznaje kako se Philipe zaručio za Jane Bremontier (Louise Lagrange) te sljedeći dan Irma i Lily Flower iznajme stan iznad Philippeovog. Irmina sobarica, koja je također Vampir, doznaje da će hranu na proslavi Philipeinih i Janeih zaruka donijeti znamenit restoran Béchamel. Venomous otkazuje narudžbu kako bi na dan proslave tamo poslao Vampire. Janeina majka (Jeanne Marie-Laurent) daje domarima jednu od boca šampanjca koga su donijeli Vampiri kao poklon; jedan od njih, po imenu Leon Charlet, je otvori, popije i umre od otrova. Njegova supruga u posljednji trenutak upozorava uzvanike i tako ih spašpava od iste sudbine, a Vampiri iznenada bježe. Nekoliko dana kasnije Mazamette i Philipeova majka pokupe Jane i njenu majku kako bi ih odveli u sigurnu kuću kraj Fontainebleaua. Irma, koja je pokušala sabotirati automobil za bijeg sa kiselinom, je zamijećena od Mazamettea, ali ga uspije omamiti; on spava dok se Irma krije u prtljažniku. Mazamette je izbačen na ulici i uhapšen od policije koja ga smatra pijancem. Kada se probudi, pokušava upozoriti Philipea, ali je Irma uspjela izaći iz prtljažnika i pobjeći drugim automobilom. Irma izlazi iz automobila kraj hotela Pyramid i zove Venomousa u susret, na istom mjestu gdje je Philipe dogovorio susret sa Mazametteom. Philipe primjećuje Irmu u hotelu, zarobljava je i vezuje. Philipe i Mazamette ostavljaju Irmu u Mazametteom automobilu i pokušavaju iz zasjede uhvatiti Venomousa, ali ga Irma upozori zatrubivši iz automobila. Venomous spašava Irmu i odlazi u Mazametteovom automobilu, te ga Philipe i Mazamette pokušavaju uhvatiti u njegovom vlastitom. Venomous iskače iz automobila i potjera se nastavlja pješke, ali Venomous na kraju uspije pobjeći skočivši na krov vlaka. Mazamette je bijesan na policiju što mu nije dozvolila da pomogne Philipea, pa udara jednog od policajca i hapse ga; u policijskoj stanici Philipe i Mazamette ipak uspiju nagovoriti policajce da Mazametteu, kao slavnom fiantropu, oproste taj ispad. Ali Vampiri su i dalje na slobodi. === Epizoda 10 - "Užasno vjenčanje" === [[Datoteka:Les Vampires - Les Noces sanglantes (1916).webm|thumb|thumbtime=2|left|Épisode 10 : ''Les Noces sanglantes'' (1916)]] Nekoliko mjeseci nakon zaruka su Philippe i Jane u braku, a novih vijesti o Vampirima nema. Augustine Charlet (Germaine Rouer), udovica otrovanog domara, je pozvana u dom Guérandovih gdje joj ponuđen posao sobarice, što ona prihvaća. Sljedeći dan joj Vampiri šalju pismo u kome nude usluge vidovnjakinje Madame d’Alba na adresi 13 Avenue Junot. Kada ona krene kod vidovnjakinje, prati je Mazamette, koji je prema njoj osjetio privlačnost. Madame d’Alba, koja je članica Vampira, hipnotizira Augustine i daje joj naređenje da u 2 sata otvori vrata Philipeove kuće i pusti Vampire. Mazamette je poslije hvata, ali obećava da neće reći Philipeu o incidentu. Mučen nesanicom, otkriva kako ona pušta Vampire koji je potom vežu i puštaju otrovni gas u spavaću sobu Guérandeovih. Mazamette na njih puca i tjera ih u bijeg, a Augustine objasni što je učinila. Dok odlaze na policiju, Venomous provaljuje kroz prozor spavaće sobe i, iako ga Jane pokuša ustrijeliti, uspije je zarobiti lasom. U zoru policija dolazi u Avenue Junot. Irma i Venomous bježe preko krova i uspiju zarobiti Augustine. Mazamette puca na automobil, izazvavši curenje ulja. Philipe prati trag do skrovišta Vampira gdje za noć pripremi klopku, iskoristivši to da banda slavi vjenčanje Irme i Venomousa. Policija usred proslave izvrši raciju. Dok se Irma krije, svi Vampiri su ili ubijeni ili pohvatani. Irma na kraju pokuša likvidirati zarobljenice, ali je Jane na kraju ubije skrivenim pištoljem. Pariz je sada konačno siguran od Vampira, a Mazamette predloži brak Augustine što ona prihvaća. == Glumačka postava == {{col-begin}} {{col-break}} * [[Édouard Mathé]] ... Philipe Guérande, vrhunski novinar koji istražuje Vampire. * [[Musidora]] ... Irma Vep, strateg i operativka Vampira. * [[Marcel Lévesque]] ... Oscar-Cloud Mazamette, Guérandeov prijatelj i kolega, koji radi kao tajni agent Vampira. * Jean Aymé ... prvi Veliki vampir, majstor prerušavanja. * Louis Leubas ... Otac Tišina, gluhonijemi čovjek koji radi za Vampire / Satanas, drugi Veliki vampir. * Frederik Moriss ... Venomous, treći Veliki vampir, genijalni kemičar. * [[Fernand Herrmann]] ... Juan-José Moréno, šef bande kriminalaca koji su suparnici Vampira, posjeduje hipnotički pogled kojim može kontrolirati ljude. * Delphine Renot ... Mme. Guérande, Philipeova majka. * Louise Lagrange ... Jane Bremontier, Philipeova zaručnica, kasnije supruga. * Jeanne Marie-Laurent ... Mme. Brémontier, Janeina majka. * Germaine Rouer ... Augustine, udovica žrtve Vampira i kasnije Mazametteova zaručnica. * René Poyen ... Eustache, Mazamettov sin. * [[Stacia Napierkowska]] ... Marfa Koutiloff, plesačica i prva Philipeove zaručnica {{col-break}} * Rita Herlor ... Mrs. Simpson, američka milionerka. * Émile Keppens ... George Baldwin, američki milioner. * [[Renée Carl]] ... [[Andaluzijci|Andaluzijac]]. * Suzanne Delvé ... Lily Flower (ponekad navođena kao Fleur-de-Lys), Morénova suučesnica. * Miss Édith ... grofica de Kerlor, Vampir. * Georgette Faraboni ... plesačica Vampira. * Suzanne Le Bret ... Hortense, Irmina sluškinja. * Maurice Luguet ... De Villemant. * Mademoiselle Maxa ... Laure. * [[Gaston Michel]] ... Benjamin, Mazametteov sluga. * Laurent Morléas ... oficir Velike armije. * Thelès ... istražni sudac. * [[Jacques Feyder]] ... gost na proslavi. * [[Françoise Rosay]] ... gost na proslavi. {{col-end}} == Produkcija == 1910-ih je filmski serijal predstavljao jedan od najpopularnijih oblika filmske zabave, a posebnu popularnost su uživali serijali kriminalističkog žanra. Sam Feuillade je doživio ogroman uspjeh sa prethodnim serijalom ''[[Fantômas (filmska serija)|Fantômas]]''.<ref name=filmsdefrance>{{cite web|title=Les Vampires (1915) - Film Review|url=http://filmsdefrance.com/FDF_Les_Vampires_rev.html|work=Films De France|year=2002|accessdate=18. V 2012|archive-date=2009-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827115342/http://filmsdefrance.com/FDF_Les_Vampires_rev.html|url-status=dead}}</ref> Ipak, dio historičara vjeruje kako je glavni poticaj za snimanje nove serije došao nakon što je studio [[Gaumont Film Company|Gaumont]] doznao kako je suparnička kompanija [[Pathé]] otkupila pravo na prikazivanje [[sjedinjene Američke Države|američkog]] filmskog serijala ''[[The Exploits of Elaine]]'',<ref name = DManorEyes>{{cite web|title=Les Vampires 6: The Eyes That Fascinate 1916|url=http://thedevilsmanor.blogspot.co.uk/2011/06/les-vampires-6-eyes-that-fascinate-1916.html|work=The Devil's Manor|accessdate=18. VII 2012}}</ref> u Francuskoj poznatog kao ''Misterije New Yorka'',<ref name=filmsdefrance/>. Prethodne godine je još jedan američki serijal, ''[[The Perils of Pauline]]'' također imao ogromnu gledanost nakon što se u francuskim kinima pojavio nakon ''Fantômasa''.<ref name =filmrefvamps>{{cite web|title=LES VAMPIRES|url=http://www.filmreference.com/Films-Tw-Vi/Les-Vampires.html#b|work=Film Reference|accessdate=11. VII 2012}}</ref> Dio historičara pretpostavlja kako je Feuilladeu dio inspiracije za Vampire pronašao u stvarnom životu, odnosno u [[Bonnotova banda|Bonnotovoj bandi]], grupi [[anarhizam|anarhista]] koja je od 1911. do 1912. godine, koristeći automobile i suvremenu tehniku, izvela niz spektakularnih ubistava i pljački banaka u Parizu.<ref name=lesvampswebsite/> Feuillade je sam napisao scenario, ali je to na samom početku učinio u najosnovnijoj formi, dozvolivši glumcima da improviziraju pojedine scene, odnosno nadopune njegove detalje. Kasnije epizode su, međutim, bilje temeljitije napisane.<ref name = DManorSatan>{{cite web|title=Les Vampires 7: Satanas 1916|url=http://thedevilsmanor.blogspot.co.uk/2011/08/les-vampires-7-satanas-1916.html|work=The Devil's Manor|accessdate=18. VII 2012}}</ref> Feuillade se tokom stvaranja filma suočio s nizom ozbiljnih problema, od kojih je najveći bio [[prvi svjetski rat]], odnosno činjenica da je veliki broj njegovih stalnih ili najvrijednijih suradnika bio mobliziran u vojsku, pa se morao zadovoljiti sa uglavnom novim i neiskusnim glumcima. Čak i tokom snimanja su neki od glumaca dobivali mobilizacijske pozive, pa je snimanje bilo izuzetno naporno i traumatično.<ref name=bfisightandsound/> Feuillade, naviknut na snimanje velikog broja filmova u isto vrijeme, istu je tehniku koristio i kod ''Les Vampires'', čije su pojedine epizode snimane istovremeno sa kasnijim serijalom [[judex (razvrstavanje)|''Judex'']]. Istovremeno je nastojao maksimalno uštediti na budžetu, pa se u scenama interijera mogu zamijetiti jeftine kulise <ref name = SilenEra>{{cite web|title=Les Vampires (1915-1916)|url=http://www.silentera.com/video/vampiresHV.html|accessdate=9. VII 2012|work=Silent Era}}</ref>, a za neke od scena eksterijera su korištene dokumentarne snimke, kao u slučaju eksplozije broda u "Gospodaru gromova". Feuillaude je film snimao vrlo brzo, u razmacima od najviše 3-4 mjeseca između pojedine epizode.<ref>{{cite web|title=Les Vampires 8: The Thunder Master 1916|url=http://thedevilsmanor.blogspot.co.uk/2011/08/les-vampires-8-thunder-master-1916.html|work=The Devil's Manor|accessdate=19. VII 2012}}</ref> Musidora je kao bivša akrobatkinja odrađivala sama svoje kaskade.<ref name = imdbstuff/> Feuillade u ''Les Vampires'' nije koristio posebne stilske inovacije; gotovo sve epizode se sastoje od dugih statičkih kadrova gdje bi tek u rijetkim slučajevima koristio krupni plan za isticanje pojedinog detalja važnog za radnju. U post-produkciji je crno-bijeli film "ručno" obojan u nastojanju da različita doba i scene dana dobiju različit ugođaj - dnevni interijeri su imali boju jantara; dnevni eksterijeri zelenu boju; noćne scene su obojane plavo a scene slabo osvjetljenih mjesta su dobile boju lavande. == Distribucija == [[Datoteka:The Thunder Master Frontispiece.jpg|thumb|right|Korice novelizacije epizode ''Gospodar gromova", na kojoj je prikazan Oscar-Cloud Mazamette sa slomljenim nosom.]] Gaumont je pred premijeru prve epizode pokrenuo reklamnu kampanju tokom koje su u novembru 1915. ulice Pariza preplavljene plakatima sa tri maskirana lica i omčom te riječima "Qui? Quoi? Quand? Ou…?" ("Tko? Što? Kada? Gdje…?") Odgovor na ta pitanja je došao u obliku novinskih oglasa objavljenih u novinama sljedeći dan sa riječima: {{cquote|''U noćima bez mjesečine oni su kraljevi, tama je njihovo kraljevstvo. Noseći smrt i sijući užas, tamni Vampiri lete s velikim krilima od jelenje kože, spremni činiti ne samo zlo... nego još gore!''<ref>Werner Faulstich, Helmut Korte (Compiladores): ''Cien Años de Cine 1895-1924'', Siglo XXI, México 2006</ref>}} ''Les Vampires'' su se u kinima pojavili prvi put 30. novembra 1915. kada su istovremeno prikazane prve dvije. Poslije su se u redovnim razmacima pojavljivalo još osam epizoda, a posljednja je prikazana 30. juna 1916.<ref name = imdbstuff/> Film je doživio veliki uspjeh, čemu je posebno doprinijela [[Musidora]] <ref>{{cite web|title=The French World Newton Universe - Les Vampires|url=http://www.coolfrenchcomics.com/vampires.htm|accessdate=9. VII 2012}}</ref>, koja se pojavila u trećoj epizodi. Usprkos rata, publika je pohrlila u kina, a Gaumont je lako porazio Pathéov konkurentski serijal ''Misterije New Yorka''.<ref name=filmsdefrance/> Francuska policija je, međutim, osudila film zbog navodne glorifikacije kriminala <ref name=filmsdefrance/> a neke od epizoda su bile privremeno zabranjene,<ref name = Amazon>{{cite web|title=Les Vampires|url=http://www.amazon.com/gp/product/6305837147|work=[[Amazon.com]]|accessdate=18. V 2012}}</ref> Zabrana je, međutim, skinuta nakon apela same Musidore,<ref>{{cite web|title=Les Vampires 4: The Spectre 1916|url=http://thedevilsmanor.blogspot.co.uk/2011/06/les-vampires-4-spectre-1916.html|work=The Devil's Manor|accessdate=18. VII 2012}}</ref> koja je prema nekim izvorima uspjela šarmirati šefa policije. Uspjeh ''Les Vampires'' se pretočio i u druge medije. Glumačka ekipa je 1916. nastupila u propagandnom filmu ''Za djecu'' čiji je prihod od ulaznica trebao pomoći francuski ratni napor. Godine 1916. je izdavačka kuća Talladier objavila [[novelizacija|novelizaciju]], odnosno serija romana temeljenih na radnji epizoda; autori teksta su bili Feuillade i George Meirs; sastojala se od sedam dijelova - četiri meko ukoričene knjige i 3 magazinska izdanja.<ref name=lesvampswebsite/> === DVD-izdanja === Prvo DVD-izdanje je izašlo 16. maja 2000 u SAD sa muzikom koju je komponirao Robert Israel. To izdanje sadrži ''Za djecu'' kao i komediju ''Bout de Zan and the Shirker'' (gdje nastupa René Poyen), kao i esej "The Public Is My Master" čiji je autor Fabrice Zagury. [[Gaumont Film Company|Gaumont]] je 22. marta 2006. u Francuskoj izdao specijalno izdanje od 4 diska, uključujući dokumentarni film o Feuilladeu, reportažu o restauraciji filma i knjižicu od 32 strane. 14. augusta 2012. je kompanija [[Kino International (company)|Kino International]] izdala [[Blu-ray Disc|Blu-ray]] izdanje na dva diska, remasterirano sa verzije [[Cinémathèque Française]] od 35mm i muzikom koju izvodi Mont Alto Motion Picture Orchestra.<ref name = SilenEra/><ref name = SlantMagAgain/> == Kritike == [[Datoteka:Musidora in Les Vampires.jpg|thumb|right|300px|Musidora na promotivnoj fotografiji za ''Les Vampires'', u svom poznatom kostimu.]] === Od strane suvremenika === ''Les Vampires'' su, kao i drugi Feuilladeovi kriminalistički serijali, općenito bili prezreni od tadašnje kritike. Recenzent za časopis Hebdo-Film je napisao: "To da čovjek s talentom, umjetnik i režiser najvećih filmova koje su donijeli uspjeh i slavu Gaumontu, ponovno počinje s ovim nezdravim žanrom [kriminalističkim filmom], zastarjelim i osuđenim od svih ljudi sa ukusom, za mene ostaje stvaran problem."<ref name=bfisightandsound/> Posebno su žestoke kritike bile iz strane krugova koje su nastojali mladu filmsku umjetnost uzvisiti među francuskim kulturnim establishmentom,<ref>{{cite web|title=Sequels, Series, and Remakes - Serials|url=http://www.filmreference.com/encyclopedia/Romantic-Comedy-Yugoslavia/Sequels-Series-and-Remakes-SERIALS.html|work=Film reference|accessdate=9. VII 2012}}</ref> ali i s argumentom kako je film "staromodan i neumjetnički",<ref name=bfisightandsound/> te da mu nedostaje umjetnički karakter [[D. W. Griffith|Griffithovog]] ''[[Birth of a Nation|Rađanja nacije]]'', koje je u isto vrijeme imalo premijeru. Feuillade je, s druge strane, bio svjestan kako njegovi filmovi nisu privlačnim kritičarima te rekao "Film nije propovijed ni rasprava, pa čak ni rebus, nego sredstvo za zabavu očiju i duha."<ref name = SlantMag>{{cite web|title=Movie Review - Les Vampires|url=http://www.slantmagazine.com/film/review/les-vampires/592|work=[[Slant (magazin)|Slant]]|date=2003-05-09|accessdate=9. VII 2012}}</ref> Film je, s druge strane, doživio pohvale iz dijela [[anti-establišment|antiestablishmentskih]] i "underground" intelektualaca, pa su ga tako francuski pjesnici [[André Breton]] i [[Louis Aragon]] nazvali "stvarnošću našeg vijeka. Bez mode. Bez ukusa."<ref name=filmrefvamps/> === Od kasnijih kritičara === Mnogo godina nakon originalne premijere su brojni kritičari, među kojima se ističu Richard Abel, Noel Burch, Francis Lacassin, Annette Michelson i Richard Roud, ponovno tumačili i ocjenjivali film.<ref name=bfisightandsound/> Danas se smatra najpoznatijim Feuilladeovim djelom i najbolje ocijenjenim od kritike. Godine 2012. je imao rejting 7,2 na [[Internet Movie Database|IMDB]],<ref name = imdbstuff/> i rejting od 100% na web-stranici [[Rotten Tomatoes]].<ref>{{cite web|title=Les Vampires (1915)|url=http://www.rottentomatoes.com/m/les_vampires/|work=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=9. VII 2012}}</ref> Dok su kritičari obično ignorirali glavne zvijezde Mathéa i Lévesquea kao "blijede" i "nategnute", dotle se Musidora hvalila zbog uloge u kojoj pokazuje "raskošnu vitalnost".<ref name="one thousand and one movies book"/> Godine 1987. je filmski kritičar [[Jonathan Rosenbaum]] upravo to nazvao "jednim od vrhunskih užitaka filma."<ref>{{cite web|first=Jonathan|last=Rosenbaum|title=Featured Texts - Les Vampires|url=http://www.jonathanrosenbaum.com/?p=7754|date=1987-10-09|accessdate=23. X 2012|archivedate=2013-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124022024/http://www.jonathanrosenbaum.com/?p=7754|deadurl=yes}}</ref> Godine 2003. mu je časopis [[Slant Magazine]] dao četiri zvjezdice, nazvavši ga "neobično podešenim moralu svog vremena" i "uzbudljivim".<ref name = SlantMag/> Također je zamijetio da ga "...njegov [[niccolò Machiavelli|makijevelijevski]] odraz konformističke buržoazije na rubu kolapsa čini realističkim remek-djelom".<ref name = SlantMag/> U recenziji Blu-ray izdanja 2012. godine, časopis je dodatno pohvalio film, ukazavši na jednostavnu, proto-trilersku izvedbu, koja mu je dala modernu prirodu, kao i nadrealni nered, ustvrdivši da "vjernost filma realizmu izgleda da staje usred skoka kada krv ulazi u mozak."<ref name = SlantMagAgain>{{cite web|title=Movie Review - Les Vampires (2012)|url=http://www.slantmagazine.com/dvd/review/les-vampires/2403|work=[[Slant (magazine)|Slant]]|date=2012-08-16|accessdate=23. X 2012}}</ref> [[Time Out (kompanija)|Time Out]] je filmu dao 5 zvjezdica, ali upozorio da "ako se pokazuje, kao što je čest slučaj, u jednom velikom neprirodnom maratonu, može biti čisto mučenje."<ref>{{cite web|title=Les Vampires (1915) Movie review From Time Out Film Guide|url=http://www.timeout.com/film/reviews/62851/les_vampires.html|work=[[Time Out (kompanija)|Time Out]]|accessdate=9. VII 2012|archivedate=2007-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070711205805/http://www.timeout.com/film/reviews/62851/Les_Vampires.html|deadurl=yes}}</ref> Godine 2002. je ''Les Vampires'' došao na 30. mjesto u prestižnoj kritičarskoj anketi časopisa ''[[Sight and Sound]]'', kao i 78. mjesto u izboru 250 najboljih filmova 20. vijeka časopisa ''[[The Village Voice]]''.<ref name = films101>{{cite web|title=Les Vampires|url=http://www.films101.com/12784.htm|work=Films101|accessdate=19. V 2012}}</ref> == Nasljedstvo i reference u popularnoj kulturi == [[Datoteka:Musidora Graffiti.jpg|thumb|right|250px|Suvremeni grafit na vagonu gradske željeznice napravljen u počast Musidori.]] Uspjeh ''Les Vampires'' je od Musidore učinio prvu francusku [[filmska zvijezda|zvijezdu]], odnosno [[pop ikona|ikonu]] francuske kinematografije, a što je ona iskoristila kako bi se od glume preorijentirala na režiju i pisanje scenarije. I njene kolege Édouard Mathé i Marcel Lévesque su zahvaljujući svojim nastupima uživali duge i uspješne karijere.<ref>{{cite web|title=Les Vampires (Part 10: Les Noces Sanglantes): conclusion to an intelligent action-thriller serial|url=http://undersoutherneyes.edpinsent.com/?p=6376|work=Under Southern Eyes|accessdate=18. VII 2012}}</ref> Troje glavnih glumaca, ali i brojni drugi članovi glumačke postave, su surađivali sa Feuilladeom u njegovim kasnijim serijalima kao što su ''[[Judex (filmska serija)|Judex]]'', ''[[Tih Minh]]'', ''[[Barrabas (film)|Barrabas]]'' i ''[[Parisette]]''. Historičari filma su kasnije često navodili da je upravo ''Les Vampires'' ustanovio [[triler]] kao specifični filmski žanr, odnosno koristio tehnike koje će kasnije kopirati i usavršiti njegovi majstori kao [[Alfred Hitchcock]] i [[Fritz Lang]].<ref name=mtvmtvmtv/> U slučaju Langa se to posebno odnosi na korištenje raznoraznih naprava i bombi, posebno u klasičnim filmovima ''[[Dr. Mabuse Kockar]]'' i ''[[Pauci (film)|Pauci]]''.<ref name = DManorSatan/> Također se navodi kako je poslužio kao inspiracija [[eskperimentalni film|eksperimentalnim sineastima]] kao što su [[Luis Buñuel]] i režiseri [[francuski Novi val|francuskog Novog vala]] kao što su [[Alain Resnais]] i [[Georges Franju]].<ref name=filmsdefrance/> Neki historičari su ''Les Vampires'' nazvali i prvim [[gangsterski film|gangsterskim filmom]].<ref name = Amazon/> Godine 1984. je američki dramatičar [[Charles Ludlam]] iskoristio Irmu Vep i Vampire kao protagoniste svoje drame ''[[The Mystery of Irma Vep]]'', a koja je 2006. poslužila kao podloga za brazilski film ''[[Irma Vap - O retorno]]'' (posvećen postavljanju istoimene predstave). Mnogo neposredniji homage Irmi Vep je dao francuski sineast [[Olivier Assayas]] u filmu ''[[Irma Vep]]'' iz 1996. godine čija radnja prati pokušaje suvremenog sineasta da napravi remake u kome bi naslovnu ulogu tumačila hongkonška glumica [[Maggie Cheung]]. ''Les Vampires'' su referencirani u francuskom filmu ''[[Céline et Julie vont en bateau]]'' iz 1974. gdje protagonisti koriste kostime iz filma, kao i u [[Quentin Tarantino|Tarantinovom]] filmu ''[[Inglorious Basterds]]'' iz 2009. gdje se na zidovima mogu vidjeti originalni posteri za film. == Izvori == {{izvori|refs= <ref name=lesvampswebsite>{{cite web|title=''Les Vampires'', Musidora and the Vamp World of the Forgotten Original Goths|url=http://www.lesvampires.org/mirrorsportal/lesV_greenfield.html|year=2007|accessdate=18. V 2012}}</ref> <ref name=bfisightandsound>{{cite web|title=The Innovators 1910-1920: Detailing The Impossible|url=http://old.bfi.org.uk/sightandsound/feature/154|work=[[Sight and Sound]]|date=April 1999|accessdate=18. V 2012|archivedate=2015-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150417175936/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/feature/154|deadurl=yes}}</ref> <ref name = imdbstuff>{{IMDb title|id=0006206|title= Les Vampires}}</ref> <ref name="one thousand and one movies book">{{cite book |last=Schneider |first=Stephen Jay |title=1001 Movies You Must See Before You Die |publisher=Octopus Publishing Group, London |date=April 10, 2010 |pages=26–27 |url=http://books.google.co.uk/books?id=a1MSRAAACAAJ&dq=1001+movies+you+must+see+before+you+die&source=bl&ots=DNzdYOLCHE&sig=BWn6qrwnq9cKuivHANtVooszd48&hl=en&sa=X&ei=O9JeUNOzFY6T0QWlqIDwDg&ved=0CEAQ6AEwAw |isbn=9781844036905 |accessdate= 23. IX 2012}}</ref> <ref name=mtvmtvmtv>{{cite web|title=Les Vampires (Serial)|url=http://www.mtv.com/movies/movie/91527/moviemain.jhtml|work=[[MTV]]|accessdate=18. V 2012|archive-date=2013-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130522063613/http://www.mtv.com/movies/movie/91527/moviemain.jhtml}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{IMDb title|id=0006206|title= Les Vampires}} * {{Internet Archive film|id=LesVampires1915DirectedByLouisFeuillade|name=Les Vampires}} ** [http://www.archive.org/details/lesVampires1915Episode1-theSeveredHead Episode 1 - ''The Severed Head''] ** [http://www.archive.org/details/lesVampires1915Episode2-theRingThatKills Episode 2 - ''The Ring That Kills''] ** [http://www.archive.org/details/lesVampires1915Episode3-theRedCodebook Episode 3 - ''The Red Codebook''] ** [http://www.archive.org/details/lesVampires1915Episode4-theSpectre Episode 4 - ''The Spectre''] ** [http://www.archive.org/details/lesVampires1915Episode5-lvasionDuMort Episode 5 - ''Dead Man's Escape''] ** [http://www.archive.org/details/lesVampires1915Episode6-hypnoticEyes Episode 6 - ''Hypnotic Eyes''] ** [http://www.archive.org/details/lesVampires1915Episode7-satanus Episode 7 - ''Satanus''] ** [http://www.archive.org/details/lesVampires1915Episode8-theThunderMaster Episode 8 - ''The Thunder master''] ** [http://www.archive.org/details/lesVampires1915Episode9-thePoisoner Episode 9 - ''The Poisoner''] ** [http://www.archive.org/details/lesVampires1915Episode10-theTerribleWedding Episode 10 - ''The Terrible Wedding''] {{Commonscat|Les Vampires}} {{Izabran}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Vampires, Les}} [[Kategorija:Francuski filmovi]] [[Kategorija:Nijemi filmovi]] [[Kategorija:Filmovi u nastavcima]] [[Kategorija:Kriminalistički filmovi]] tp5vkz4b9kb3hqrxhh8putkvjfx2bvr Kuća u kojoj se rodio Dimitrije Davidović 0 213418 42590210 42183478 2026-05-10T04:20:01Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590210 wikitext text/x-wiki {{Zgrada |ime_zgrade = Kuća u kojoj se rodio Dimitrije Davidović |slika = Kuća D.Davidovića Glavna 6.JPG |naslov = Kuća u kojoj se rodio Dimitrije Davidović |početak = |kraj = |prethodna = |premašena = |plural = |lokacija = {{flagicon|SRB}} [[Zemun]]-[[Beograd]], [[Srbija]] |koordinate = {{Coor dms|44|84|67|N|20|41|17|E}} |status = Kulturno dobro od velikog značaja |svečano_otvaranje = |sagrađena = kraj 18. veka |očekivani_završetak = |otvaranje = |zatvaranje = |srušena = |korišćenje = |visina_sa_tornjem = |visina = |najviši_sprat = |broj_spratova = 1 |broj_liftova = |vrednost = |površina = |arhitekta = nepoznat |inženjer = nepoznat |konstruktor = |autor = |vlasnik = |upravljanje = |reference = }} '''Kuća u kojoj se rodio Dimitrije Davidović''' je [[spomenik kulture]]. Predstavlja [[kulturno dobro]] od velikog značaja za Beograd i nalazi se u Zemunu u ulici Glavna br. 6. [[Datoteka:Spomenik Dimitriju Davidovicu (1).jpg|thumb|desno|100px|<small>Spomenik D.Davidoviću u Zemunu na keju</small>]] == Opis == Kuća se nalazi na uglu Glavne i Davidovićeve ulice, orijentisana je oko unutrašnjeg dvorišta i predstavlja složenu zgradu koja je razvijana od kraja XVIII do sredine XIX veka. Tipična stambena jednospratnica dvotraktnog tipa, koja je u početku imala šest prozora prema Glavnoj i tri prozora prema Davidovićevoj ulici, dograđivanjem je dobila mnogo duže frontove prema obema ulicama, tako da sa glavne ulice sada ima 10 prozora, a na Davidovićevu ulicu gleda 12 prozora. Jedinstveno obrađenim fasadama obuhvaćene su sve razvojne faze kuće i time je postignut celovit prostorni utisak. Predstavlja skromniju varijantu gradske klasicističke kuće. U kući je 20. oktobra 1789. rođen [[Dimitrije Davidović]], književnik i novinar, srpski diplomata, ministar prosvete obnovljene Srbije i pisac Sretenjskog ustava. Kuća se nalazi u očajnom stanju i potrebna joj je temeljna restauracija. Krov je dotrajao, fasada je oronula, a sa dvorišne strane su propali balkoni. == Galerija == <gallery perrow="6"> Datoteka:Kuća D Davidovića (1).JPG|Izgled iz Davidovićeve ulice Datoteka:Kuća D Davidovića (2).JPG|Spomen ploča Datoteka:Kuća D Davidovića (8).JPG|Izgled iz Glavne ulice Datoteka:Kuća D Davidovića (7).JPG|Ulaz u dvorište i stepenište Datoteka:Kuća D Davidovića (3).JPG|Dvorišni izgled kuće Datoteka:Kuća D Davidovića (5).JPG|Dvorišni izgled kuće </gallery> == Povezano == * [[Dimitrije Davidović]] * [[Spisak spomenika kulture u Beogradu]] == Vanjske veze == * [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/zemun/kuca-u-kojoj-se-rodio-dimitrije-davidovic.html Kuća u Zemunu Glavna 6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121119020329/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/zemun/kuca-u-kojoj-se-rodio-dimitrije-davidovic.html |date=2012-11-19 }} * [http://beograd.mapa.in.rs/ Plan Grada-Donji Grad Zemun] [[Kategorija:Spomenici kulture od velikog značaja]] [[Kategorija:Građevine u Beogradu]] [[Kategorija:Zemun]] ogepj5nxupugeq3zjy8vssivbcz40fe Koh-i-Noor 0 214801 42590147 41557498 2026-05-09T22:23:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590147 wikitext text/x-wiki {{Infokutija dragulj |ime = Koh-i-Noor |masa = 186.0625 |grama = 37.21 |slika = Koh-i-Noor new version copy.jpg |veličina = 320px |opis = Replika nove verzije dragulja |vrsta = [[dijamant]] |dimenzije = |boja = bijela |rez = |zemlja_porijekla = {{flag|Indija}} |rudnik = {{nowrap|{{flagicon|Indija}} [[rudnik Kollur]], [[Andhra Pradesh]], [[Indija]]}} |otkriven = |rezač = |prvi_vlasnik = |vlasnik = {{flagicon|UK}} [[Britanska Kruna]] |vrijednost = }} '''Koh-i-Noor''' ([[perzijski]]: '''كوه نور''', ''Brdo svjetlosti''; nekad i ''Koh-i-noor'', ''Kuh-e Nur'' ili ''Koh-i-Nur'') je 105.6-[[karat]]ni [[dijamant]] mase 21.6 [[gram]]a, nekoć [[Popis dijamanata|najveći dijamant na svijetu]]. Vjeruje se da je Koh-i-Noor nastao u [[Indija|indijskoj]] pokrajini [[Andhra Pradesh]], zajedno sa svojim blizancem, [[Darya-ye Noor]]om (''More svjetlosti''). Dijamant je pripadao brojnim [[hindu]]skim, [[Mogulsko Carstvo|mogulskim]], [[Afšaridi|iranskim]], [[Durranijevo Carstvo|afganistanskim]], [[Carstvo Sikha|sikhijskim]] i [[Britanski Imperij|britanskim]] vladarima koji su se žestoko borili za njega, često ga uzimajući kao ratni plijen nakon određenih sukoba.<ref name="iranicaonline">{{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/koh-i-noor |title=KOH-I-NOOR |publisher=[[Encyclopædia Iranica]] - Online Version |date=July 20, 2002 |accessdate=2012-08-22 |editor=Iradj Amini |location=United States}}</ref> Godine [[1850.]], [[British East India Company]] konfiscirala je dijamant od [[Duleep Singh|Duleepa Singha]], nakon čega je dragilj postao dio [[Britanski kraljevski dragulji|kraljevskih dragulja]] kada je [[Victoria|kraljica Victoria]] [[1877.]] postala [[Indijsko Carstvo|carica Indije]]. Tradicionalno, dijamant je nosio ima [[Syamantaka]]-mani te, kasnije, ''Madnayak'' ("Kralj dragulja"), prije nego ga je, u [[18. stoljeće|XVIII. stoljeću]], [[Nāder Šah]] preimenovao u "Kuh-e nur", nakon što je osvojio Indiju. Dragulj se trenutno nalazi u sklopu [[Kruna kraljice Elizabete II.|krune]] [[Elizabeta II.|kraljice Elizabete II.]] te je izložen u [[Tower of London]]. == Legenda == Prema legendi, Koh-i-Noor se smatra najstarijim preživjelim dijamantom, odnosno dijamantom čija se povijest može najdalje pratiti. Najstariji mit star je navodno 5,000 godina, kada se u jednom [[ep]]u na [[sanskrt]]u spomenuo divovski dragulj. Prema indijskoj mitologiji, čak su se i [[hinduizam|hinduski]] bogovi prepirali oko nekog velikog dragulja. Ipak, danas se ne može provjeriti je li Koh-i-Noor doista jedan od spomenutih dragulja ili je njegov postanak ipak nešto mlađi. Danas prevladava teza kako je dijamant porijeklom iz [[rudnik]]a [[Rudnik Kollur|Kollur]], u blizini današnjeg okruga [[Guntur]], u pokrajini [[Andhra Pradesh]] u suvrememoj [[Indija|Indiji]].<ref name="Karnataka">{{cite web|url=http://www.minelinks.com/alluvial/diamonds_1.html |title=Large And Famous Diamonds |publisher=Minelinks.com |date= |accessdate=2009-08-10}}</ref><ref>Deccan Heritage, H. K. Gupta, A. Parasher and D. Balasubramanian, Indian National Science Academy, 2000, p. 144, Orient Blackswan, {{ISBN|81-7371-285-9}}</ref> == Historija == [[Datoteka:Croquis du Koh-i-Noor d'après Tavernier.jpg|thumb|left|Ilustracija Koh-i-Noora koju je izradio [[Jean-Baptiste Tavernier]].]] Prvo spominjanje ovog dijamanta datira iz [[1304]]. godine, kada ga je sultan [[Alauddin Khilji]] spomenuo [[Indija|indijskom]] [[radž]]u. Kasnije, Koh-i-Noor je bio dio dekoracije svjetski poznatog [[Paunov tron|Paunovog trona]] u [[Delhi]]ju, u sklopu kojeg je sačinjavao oko [[paun]]a. Kada je [[Iran|perzijski]] vladar [[Nader-šah]] [[1739]]. godine osvojio Delhi, dijamant je postao njegovo vlasništvo. Prema predaji, jedna [[harem]]ska [[kurtizana]] odala je Nader-šahu da se dijamant nalazi u [[turban]]u [[Mogulsko Carstvo|mogulskog]] vladara. Sukladno tome, Šah je tokom jednog slavlja predložio mogulu da zamijene turbane. U to vrijeme, razmjena turbana smatrala se gestom vječnog prijateljstva i bratstva tako da bi odbijanje bilo ravno teškoj uvredi. Nakon što se konačno domogao turbana (i dijamanta), šah je, navodno, od sreće uskliknuo ''Koh-i Noor!''<ref name="iranicaonline"/> i tako dao ime dijamantu. Prije [[1739]]. godine, ime Koh-i-Noor nije se nigdje spominjalo. Godine [[1747]]., [[Nader-šah]] je ubijen, a dijamant je završio u riznici regije [[Punjab]], u rukama [[afganistan]]skog vladara [[Ahmad Šah Durrānī|Ahmada Šaha Durrānīja]]. Kada je [[Britanski Imperij]] [[1849.]] godine pripojio regiju, dijamant je završio u posjedu [[British East India Company|Britanske istočnoindijske kompanije]] kao odšteta za [[Anglo-sikhijski ratovi|Anglo-sikhijske ratove]]. Nedugo nakon tog događaja, [[3. srpnja]] [[1850.]] godine, dijamant je predan [[Victoria|kraljici Victoriji]] povodom 250. obljetnice osnivanja Kompanije te je tako prešao u ruke Britanske Krune, kojoj pripada i danas. === Proklekstvo Koh-i-Noora === [[Datoteka:Queen Victoria 1887.jpg|thumb|desno|[[Victoria|Kraljica Victoria]] bila je prvi vlasnik Koh-i-Noora kog nije zadesila nikakva nesreća.]] Vjeruje se kako Koh-i-Noor sa sobom nosi prokletstvo (''The curse of the Koh-i-Noor'') koje pogađa muškarce koji ga nose, ali ne i žene. Svaki muškarac koji je imao dijamant kod sebe je ili izgubio prijestolje ili mu se dogodila nekakva tragedija. Kraljiva Victoria je postala prvi vladajući monarh koji je nosio dragulj (i preživio). Nakon nje, Koh-i-Noor je uglavnom bio dio kraljevskih dragulja engleske kraljice (''Queen'' ili ''Queen Consort'') te nikada nije nošen od strane muškog vladara (''King'' ili ''King Consort''). Priče o postojanju kletve povezane s Koh-i-Noorom pojavljuju se još u starom [[hindu]]skom spisu, koji je ujedno i prvi spomen dijamanta: "''Onaj tko bude imao ovaj dijamant, imat će i svijet, ali i sve njegove nesreće. Samo Bog, ili žena, mogu ga nositi mirne duše.''" === Svjetska izložba === [[Datoteka:Koh-i-noor (before 1852).png|thumb|left|Ilustracija Koh-i-Noora kakav je predstavljen javnosti na Svjetskoj izložbi 1851. godine, prije nego je rezan.]] Javnost je ubrzo imala priliku vidjeti slavni Koh-i-Noor i to tijekom [[Svjetska izložba 1851|Svjetske izložbe]] postavljene [[1851.]] godine u [[london]]skom [[Hyde Park]]u. Dopisnik ''[[The Times]]'' je događaj opisao ovako: :''Koh-i-Noor je u ovom trenutku zasigurno kruna cijele izložbe. Izgleda da za njega postoji nekakav misteriozni interes, a sada, kada se toliko uložilo u njegovu zaštitu i inspekciju, rulja je sve veća dok policajci smješteni na dva ulaza imaju velike probleme prilikom smirivanja nestrpljive mase. Tokom jučerašnjeg dana, u redovima punih nekoliko sati nije bilo manje od dvjestotinjak ljudi koji su čekali da ih se primi, a ipak, unatoč svemu, dijamant ne uspijeva zadovoljiti. Bilo zbog nesavršenog reza ili poteškoće u efikasnom iskorištavanju svjetlosti, bilo zbog nepokretnosti samog dragulja, koji bi se trebao rotirati oko svoje osi, ali samo malen broj posjetitelja uspijeva uhvatiti briljantne zrake koje dragulj reflektira kada ga se gleda iz određenog kuta.'' Dijamant je kasnije ponovo izložen u zasjenjenoj kutiji kako bi imao bolje osvjetljenje. Ipak, javnost ni tada nije bila oduševljena tako da je dijamant već [[1852.]] godine ponovo rezan, samo godinu dana nakon izložbe.<ref>http://www.hardasrocks.info/kohinoor-diamond.htm. Accessed 13/3/13.</ref> U Britaniji, Koh-i-Noor je postao dio muzejske kolekcije vezane uz Indiju, ali je bio odvojen od industrijskih, prirodoslovnih i povijesnih eksponata. === Dio kraljevskih dragulja === [[Datoteka:AlexandraKohinoor.jpg|thumb|[[Alexandra od Ujedinjenog Kraljevstva|Kraljica Alexandra]] je u sklopu svoje nove krune nosila i slavni Koh-i-Noor.]] Razočaranje izgledom dragulja nije bilo rijetko. Godine [[1852.]], uz lični nadzor Victorijina supruga, [[Albert von Sachsen-Coburg und Gotha|princa Alberta]], te tehničko ravnanje [[James Tennant|Jamesa Tennanta]], Koh-i-Noor je u [[Amsterdam]]u<ref name="world & people">{{cite book |last = Dunton |first = Larkin |authorlink = |title = The World and Its People |url = https://archive.org/details/worldanditspeop05duntgoog |publisher = Silver, Burdett |series = |year = 1896 |page = [https://archive.org/details/worldanditspeop05duntgoog/page/144 144]}}</ref> izrezan s tadašnjih 186 1/16 karata (37.21 g) na aktualnih 105.602 karata (21.61 g) kako bi se povećao njegov sjaj. Unatoč obimnom savjetovanju i planiranju te trošku od gotovo £8,000, kojim je masa dragulja smanjena za enormnih 42%, princ Albert nije bio zadovoljan rezultatom. Po povratku u [[London]], dijamant je postao dio broša kog je Kraljica često nosila. Isprva je čuvan u [[Dvorac Windsor|dvorcu Windsor]], za razliku od ostatka kraljevskih dragulja, koji se nalaze u [[Tower of London]].<ref name="world and its people">{{cite book |last = Dunton |first = Larkin |authorlink = |title = The World and Its People |url = https://archive.org/details/worldanditspeop05duntgoog |publisher = Silver, Burdett |series = |year = 1896 |page = [https://archive.org/details/worldanditspeop05duntgoog/page/27 27]}}</ref> Nakon smrti kraljice Victorije, dijamant je ugrađen u novu dijamantnu krunu [[Alexandra od Ujedinjenog Kraljevstva|kraljice Alexandre]], kojom je okrunjena na krunidbi svog supruga, [[Edward VII.|kralja Edwarda VII.]], Victorijinog sina. Kraljica Alexandra je bila prva engleska kraljica koja je nosila dragulj u sklopu svoje krune, što je postalo tradicija koju su nastavile njezine nasljednice, [[Mary od Tecka|kraljica Mary]], supruga [[George V.|Georgea V.]] i [[Elizabeth Bowes-Lyon|kraljica Elizabeth]], supruga [[George VI.|Georgea VI.]] == Pretendenti == Službena [[Indija]] je naglasila kako dijamant pripada njoj i kako je oduzet ilegalno te da im se, shodno tome, treba vratiti.<ref name="india-claim">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/727231.stm |title=Indian MPs demand Kohinoor's return |publisher=BBC News |date=2000-04-26 |accessdate=2009-08-10}}</ref> Kada je kraljica [[Elizabeta II|Elizabeth II.]] posjetila Indiju povodom 50. obljetnice osamostaljenja [[1997.]] godine, zahtjevi za povrat dijamanta Indiji bili su izraženi, a pridružili su im se i neki parlamentarci. Dana [[21. veljače]] [[2013.]], britanski premijer [[David Cameron]] je, prilikom posjeta Indiji, izjavio kako dijamant neće biti vraćen u Indiju i kako bi takav potez bio nelogičan.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://news.yahoo.com/britain-india-diamond-royal-crown-ours-000950576.html |access-date=2013-04-12 |archivedate=2013-04-12 |archiveurl=https://archive.today/20130412054520/news.yahoo.com/britain-india-diamond-royal-crown-ours-000950576.html |deadurl=no }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Koh-i-Noor Diamond}} * Evelyn Martinengo-Cesaresco "[[s:The Folk-Lore Journal. Volume 4/A Story of the Koh-i-Nûr|A Story of the Koh-i-Nûr]]" ''The Folk-Lore Journal''. Volume 4, pp.&nbsp;252–4. * [http://famousdiamonds.tripod.com/koh-i-noordiamond.html The World of Famous Diamonds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081106160051/http://famousdiamonds.tripod.com/koh-i-noordiamond.html |date=2008-11-06 }} * [http://www.kohinoordiamond.org The Kohinoor Diamond Story] * [http://nc.essortment.com/kohinoordiamond_rlps.htm History of the Kohinoor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905145430/http://nc.essortment.com/kohinoordiamond_rlps.htm |date=2008-09-05 }} * [http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A730801 The Koh-i-noor Diamond] on [[h2g2]] [[Kategorija:Dijamanti]] [[Kategorija:Drago kamenje]] [[Kategorija:Historija Indije]] [[Kategorija:Hinduizam]] [[Kategorija:Ujedinjeno Kraljevstvo]] [[Kategorija:Britanske prekomorske teritorije]] [[Kategorija:Historija Irana]] 62daoqxkq589zsw3bkvu1tawkpscm7v Ledena dvorana Pionir 0 214890 42590304 42464802 2026-05-10T09:20:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590304 wikitext text/x-wiki {{Stadion (SR) | ime stadiona = Ledena dvorana Pionir | slika = Pionir led.jpg | opis_slike = Ledena dvorana Pionir | puno ime = Ledena dvorana Pionir | lokacija = [[Beograd]], [[Srbija]] | vlasnik = [[SRC Tašmajdan]] | datum otvaranja = 12. mart 1978. | renoviran = 2001. | korisnici = [[HK Partizan]]<br />[[KHK Crvena zvezda]]<br />[[HK Taš]]<br /> [[KK Olimpik]]<br />[[KKK Mladost]]<br />[[KK Helena Pajović]]<br />[[KK Pionir]]<br />[[KK K-07]]<br />[[KK Beograd-Palilula]] | mesta za sedenje = 2.000 | web sajt = [http://www.tasmajdan.rs/index.php?Itemid=1&lang=lat&option=com_content/ www.tasmajdan.rs]}} '''Ledena dvorana Pionir''' je sportska dvorana u [[Beograd]]u. U sklopu je [[Hala Pionir|Hale Pionir]] i [[SRC Tašmajdan|sportskog sentra Tašmajdan]]. Hala je sagrađena [[12. 3.|12. marta]] [[1978]]. godine. Renovirana je [[2001]]. godine. Površina hale je 6.000 m2, a ledena površina je 1800 m2. Ispod betona postavljeno je 21. kilometara cevi za zamrzavanje. == Školica klizanja == Vikendom se u Ledenoj dvorani Pionir održava školica klizanja. Termini: * u 10:00 i u 13:00 časova == Događaji == === Hokej na ledu === * 4-8. januar 2001. - Svetsko prvenstvo do 20 godina - Divizija III * 5-9. januar 2002. - Svetsko prvenstvo do 20 godina - Divizija III * 5-11. mart 2003. - Svetsko prvenstvo do 18 godina - Divizija II, Grupa B * 4-10. april 2005. - Svetsko prvenstvo - Divizija II, Grupa B * 10-16. januar 2006. - Svetsko prvenstvo do 20 godina - Divizija II, Grupa B * 16-24. januar 2008. - Svetsko prvenstvo do 20 godina - Divizija III, grupa B * 12-18. januar 2013. - Svetcko prvenstvo do 20 godina - Divizija II Grupa B * 9-15. mart 2013. - Svetsko prvenstvo do 18 godina - Divizija II, Grupa B * 9-15. april 2014. - Svetsko prvenstvo - Divizija II, Grupa A === Umetničko klizanje === * September 22–25, 2001 - ISU Junior Grand Prix of Figure Skating-Belgrade Sparrow * September 12–15, 2002 - ISU Junior Grand Prix of Figure Skating-Belgrade Sparrow * January 9–12, 2008 - 1st Europa Cup Skate Helena * February 11–15, 2009 - 2nd Europa Cup Skate Helena * November 20, 2009 - 1st Ice Flower Cup * January 13–17, 2010 - 3rd Europa Cup Skate Helena * November, 2010 - 2nd Ice Flower Cup * April 17, 2010 - 6th Belgrade Trophy * January 12–16, 2011 - 4th Europa Cup Skate Helena * April 1, 2011 - 7th Belgrade Trophy * January 10–14, 2012 - 5th Europa Cup Skate Helena == Galerija == <gallery> Datoteka:Ledena 1.jpg|Spoljašnji izgled hale Datoteka:Pionir.jpg|Spoljašnji izgled hale Datoteka:Pionir-bez leda.jpg|Pionir bez leda </gallery> == Povezano == * [[HK Partizan]] * [[KHK Crvena zvezda]] * [[HK Taš]] == Vanjske veze == * [http://www.tasmajdan.rs/index.php?Itemid=1&lang=lat&option=com_content/ Ledena dvorana Pionir]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ledene dvorane u Srbiji}} {{Sportski objekti u Beogradu}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Sportske dvorane u Srbiji|Pionir]] [[Kategorija:Dvorane za hokej na ledu|Pionir]] [[Kategorija:Sportski objekti u Beogradu]] [[Kategorija:Nastanci 1978.]] tt64nlxprhouw7oz2oh9o1216n6g5x5 Predsjednik Vlade Republike Srpske 0 215020 42590148 42504544 2026-05-09T22:24:59Z ~2026-28147-46 350273 /* Spisak predsjednika Vlade */ 42590148 wikitext text/x-wiki {{Politika BiH}} '''Predsjednik Vlade Republike Srpske''' je imenovano lice koje stoji na čelu [[Vlada Republike Srpske|Vlade Republike Srpske]]. On rukovodi radom Vlade i predsjedava njenim sjednicama, predstavlja Republiku Srpsku u zemlji i inostranstvu. Predsjednik [[Vlada Republike Srpske|Vlade Republike Srpske]] je [[Radovan Višković]]. == Način izbora == Budućeg predsjednika Vlade Republike Srpske po [[Ustav Republike Srpske|Ustavu Republike Srpske]] predlaže [[predsjednik Republike Srpske]] posle konsultacija sa svim poslaničkim grupama u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini]]. Predsjednika Vlade Republike Srpske zatim bira skupštinska većina [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]]. Prije izbora na to mjesto, [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] izlaže ekspoze u kome navodi realne ciljeve Vlade Republike Srpske. == Spisak predsjednika Vlade == {{legend2|#003366|[[Srpska demokratska stranka]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#B03B3B|[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#FCF342|[[Partija demokratskog progresa]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legenda|#FFFFFF|nestanačka|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Red ! colspan=3 width="200px" | Predsednik vlade ! width="70px" | Živeo ! width="115px" | Početak ! width="115px" | Kraj ! width="220px" | Stranka ! width="200px" | Napomena |- || 1 | width="100px" | | width="5px" style="background: #FFFFFF;" | &nbsp; | width="160px" | [[Branko Đerić]] || 1948– || 22. april 1992. || 20. januar 1993. || [[Srpska demokratska stranka]] || |- || 2 || | width="5px" style="background: #FFFFFF;" | &nbsp; || [[Vladimir Lukić]] || 1933- || 20. januar 1993. || 18. avgust 1994 || [[Srpska demokratska stranka]] || |- || 3 || [[File:Dusan Kozic Crop.jpg|100px|Dušan Kozić]] | width="5px" style="background: #FFFFFF;" | &nbsp; || [[Dušan Kozić]] || 1958– || 18. avgust 1994. || 16. oktobar 1995. || [[Srpska demokratska stranka]] || |- || 4 || [[File:Рајко Касагић.jpg|100px|Rajko Kasagić]] | width="5px" style="background: #FFFFFF;" | &nbsp; || [[Rajko Kasagić]] || 1942– || 16. oktobar 1995. || 18. maj 1996. || [[Srpska demokratska stranka]] || |- || 5 || | width="5px" style="background: #FFFFFF;" | &nbsp; || [[Gojko Kličković]] || 1955- || 18. maj 1996. || 31. januar 1998. || [[Srpska demokratska stranka]] || |- || 6 || [[Datoteka:Milorad Dodik mod (cropped).jpg|100px|Milorad Dodik]] | width="5px" style="background: #FFFFFF;" | &nbsp; || [[Milorad Dodik]] || 1959- || 31. januar 1998. || 16. januar 2001. || [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] || <small>prvi mandat</small> |- || 7 || [[Datoteka:Mladen Ivanic.jpg|100px|Mladen Ivanić]] | width="5px" style="background: #FFFFFF;" | &nbsp; || [[Mladen Ivanić]] || 1958- || 16. januar 2001. || 17. januar 2003. || [[Partija demokratskog progresa]] || |- || 8 || | width="5px" style="background: #FFFFFF;" | &nbsp; || [[Dragan Mikerević]] || 1955- || 17. januar 2003. || 17. februar 2005 || [[Partija demokratskog progresa]] || |- || 9 || | width="5px" style="background: #FFFFFF;" | &nbsp; || [[Pero Bukejlović]] || 1946- || 17. februar 2005 || 28. februar 2006 || [[Srpska demokratska stranka]] || |- || 10 || [[Datoteka:Milorad Dodik mod (cropped).jpg|100px|Milorad Dodik]] | width="5px" style="background: #FFFFFF;" | &nbsp; || [[Milorad Dodik]] || 1959- || 28. februar 2006. || 15. novembar 2010. || [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] || <small>drugi mandat</small> |- || N/A || [[File:Антон Касиповић.jpg|100px|Anton Kasipović]] | width="5px" style="background: #FFFFFF;" | &nbsp; || [[Anton Kasipović]] || 1956- || 15. novembar 2010. || 29. decembar 2010. || ''nijedna'' || <small>vršilac dužnosti</small> |- || 11 || [[Datoteka:Aleksandar Džombić crop.jpg|100px|Aleksandar Džombić]] || &nbsp; || [[Aleksandar Džombić]] || 1968- || 29. decembar 2010. || 27. februar 2013. || [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] || |- || 12 || [[File:Željka Cvijanović, 2018 (cropped).jpg|100px|Željka Cvijanović]] || &nbsp; || [[Željka Cvijanović]] || 1967- || 12. mart 2013. || 15. novembar 2018. || [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] || |- || N/A || [[File:Srebrenka Golić (cropped).jpg|100px|Srebrenka Golić]] || &nbsp; || [[Srebrenka Golić]] || 1958- || 15. novembar 2018. || 18. decembar 2018. || [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] || |- || 13 || [[File:Radovan Višković.jpg|100px|Radovan Višković]] || &nbsp; || [[Radovan Višković]] || 1964- || 18. decembar 2018. || 2. septembra 2025. || [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] || |- || 14 || [[File:Savo Minić in 2026 (cropped).jpg|100px|Savo Minić]] || &nbsp; || [[Savo Minić]] || 1974- || 2. septembra 2025. || || [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] || |- |} == Povezano == * [[Vlada Republike Srpske]] == Vanjske veze == * [http://www.vladars.net Službena stranica Vlade Republike Srpske] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121173853/http://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Pages/Default.aspx |date=2013-01-21 }} * [http://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Premijer/Pages/Splash.aspx Vlada Republike Srpske: Predsjednik Vlade Republike Srpske] * [http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=33452 Radio televizija Republike Srpske: Republika Srpska dobila novu Vladu 29. decembar 2010.] {{sr}} {{Predsednici vlada Republike Srpske}} [[Kategorija:Predsjednici vlada Republike Srpske| ]] [[Kategorija:Politika Republike Srpske]] b1wzrup0ozzpailmtt6uw04i7ppi0jm Aljoša Buha 0 216001 42590121 42571933 2026-05-09T21:17:27Z IV LOZA 343379 /* */ 42590121 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = Aljoša Buha | Img = | Img_capt = | Img_size = | Landscape = | Background = solo_izvođač | Rodno_ime = | Pseudonim = | Rođenje = {{flagicon|Jugoslavija}} [[4. januara]] [[1962.]] | Mjesto rođenja = [[Zenica]] | Smrt = [[Saobraćajna nesreća]]{{flagicon|Jugoslavija}} [[Jablanica]], [[18. septembra]] [[1986.]] (starost 24) | Prebivalište = | Instrument = [[bas gitara]] | Žanr = [[pop rock]], [[rock]] | Zanimanje = | Djelatno_razdoblje = [[1979.]] - [[1986.]] | Producentska_kuća = Diskoton, [[Jugoton]] | Angažman = Kongres, [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]] | URL = | nagrade = }} '''Aljoša Buha''' (rođen [[4. januara]]<ref>{{Cite web |title=Biografija Aljoše Buhe |url=http://crvenajabuka.org/biografija/aljosa-buha |access-date=2013-06-04 |archive-date=2013-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130907093211/http://crvenajabuka.org/biografija/aljosa-buha |dead-url=yes }}</ref> [[1962]]. godine u [[Zenica|Zenici]] — umro [[18. septembra]] [[1986]]. godine kod Jablanice) je bio bosanski muzičar, basista i član grupa Kongres i [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]]. Prije dolaska u Crvenu jabuku, od 1979. do 1983. godine je svirao bas gitaru i pjevao u sjajnoj new wave grupi "Kongres". Rođen je u Zenici. Otac mu je Bosanac, a majka Slovenka. Studirao je filozofiju i po majci bio podrijetlom iz [[Nova Gorica|Nove Gorice]]. Kako je odlično govorio slovenački jezik, puno je prevodio teorijsku literaturu, mahom za treći program Radio Sarajeva, gdje je radio glazbene emisije. Otuda dvije pjesme na slovenačkom jeziku na albumu "Kongresa"- dobro poznata naslovna "Zarjavele trobente" i "Zabava". Avgusta 1985.godine priključuje se prvoj postavi Crvene jabuke, koju su činili [[Dražen Ričl]] - Zijo, [[Zlatko Arslanagić]] -Zlaja, [[Dražen Žerić]] - Žera, [[Darko Jelčić]] - Cunja. Sa Cunjom je inače zajedno odrastao, u istoj zgradi, pa su bili poput braće. Poginuo je 18. septembra 1986. u saobraćajnoj nesreći na putu [[Sarajevo]]-[[Mostar]] kod Jablanice. Od zadobijenih povreda, Dražen Ričl je umro u Beogradu 1. oktobra, dok je Zlatko Arslanagić zadobio lakše tjelesne ozljede. Aljoša je sahranjen u rodnoj Zenici na groblju Crkvice. Njegov je stric poznati profesor i filozof, kasnije političar Aleksa Buha, a otac je sinu koga je dobio u drugom braku dao iznova ime Aljoša i taj također svira bas gitaru (i to svoga polubrata!) i bavi se umjetnošću u Bijeljini, gdje su se tijekom rata preselili iz Zenice. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{cite news|url=http://bam.vecer.com/portali/7dni/v1/default.asp?kaj=2&id=5406529|title=Bend s planeta Zemlja Dražen Žerić - Žera, pevec zasedbe Crvena jabuka|date=11. februar 2009|work=7dni|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://blob.blogger.ba/arhiva/2007/05/19|title=Skladbu »Zarjavele trobente« napisali su Subašić i Buha, a »Zemlja pleše« Sepe i Strniša|last=OGNJEN TVRTKOVIĆ, glazbeni kritičar Dela, Ljubljana/Slovenija|date=30. ožujka 2000|work=Vjesnik|language=|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://www.si21.com/news.php?id=41746|title=Nova plošča - Oprosti što je ljubavna|coauthors= |date = 17. 7. 2005. |work=Si21|accessdate = 30. 11. 2009.}} * {{cite news|url=http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|title=Crvena jabuka bodo prestolnico obarvali rdeče|date=28. 3. 2007.|work=Dnevnik|accessdate=30. 11. 2009.|archive-date=2016-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123163206/http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|url-status=dead}} {{Lifetime|1962|1986|Buha, Aljoša}} [[Kategorija:Jugoslavenski rock basisti]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački muzičari]] [[Kategorija:Crvena jabuka]] [[Kategorija:Biografije, Zenica]] [[Kategorija:Žrtve saobraćajnih nesreća]] g05nt5fm78p2rivyn8vcxi7zzm9l5bi 42590122 42590121 2026-05-09T21:19:33Z IV LOZA 343379 /* */ 42590122 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = Aljoša Buha | Img = | Img_capt = | Img_size = | Landscape = | Background = solo_izvođač | Rodno_ime = | Pseudonim = | Rođenje = {{flagicon|Jugoslavija}} [[4. januara]] [[1962.]] | Mjesto rođenja = [[Zenica]] | Smrt = [[Saobraćajna nesreća]]{{flagicon|Jugoslavija}} [[Jablanica]], [[18. septembra]] [[1986.]] (starost 24) | Prebivalište = | Instrument = [[bas gitara]] | Žanr = [[pop rock]], [[rock]] | Zanimanje = | Djelatno_razdoblje = [[1979.]] - [[1986.]] | Producentska_kuća = [[Diskoton]], [[Jugoton]] | Angažman = [[Kongres]], [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]] | URL = | nagrade = }} '''Aljoša Buha''' (rođen [[4. januara]]<ref>{{Cite web |title=Biografija Aljoše Buhe |url=http://crvenajabuka.org/biografija/aljosa-buha |access-date=2013-06-04 |archive-date=2013-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130907093211/http://crvenajabuka.org/biografija/aljosa-buha |dead-url=yes }}</ref> [[1962]]. godine u [[Zenica|Zenici]] — umro [[18. septembra]] [[1986]]. godine kod Jablanice) je bio bosanski muzičar, basista i član grupa Kongres i [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]]. Prije dolaska u Crvenu jabuku, od 1982. do 1985. godine je svirao bas gitaru i pjevao u sjajnoj new wave grupi "Kongres". Rođen je u Zenici. Otac mu je Bosanac, a majka Slovenka. Studirao je filozofiju i po majci bio podrijetlom iz [[Nova Gorica|Nove Gorice]]. Kako je odlično govorio slovenački jezik, puno je prevodio teorijsku literaturu, mahom za treći program Radio Sarajeva, gdje je radio glazbene emisije. Otuda dvije pjesme na slovenačkom jeziku na albumu "Kongresa"- dobro poznata naslovna "Zarjavele trobente" i "Zabava". Avgusta 1985.godine priključuje se prvoj postavi Crvene jabuke, koju su činili [[Dražen Ričl]] - Zijo, [[Zlatko Arslanagić]] -Zlaja, [[Dražen Žerić]] - Žera, [[Darko Jelčić]] - Cunja. Sa Cunjom je inače zajedno odrastao, u istoj zgradi, pa su bili poput braće. Poginuo je 18. septembra 1986. u saobraćajnoj nesreći na putu [[Sarajevo]]-[[Mostar]] kod Jablanice. Od zadobijenih povreda, Dražen Ričl je umro u Beogradu 1. oktobra, dok je Zlatko Arslanagić zadobio lakše tjelesne ozljede. Aljoša je sahranjen u rodnoj Zenici na groblju Crkvice. Njegov je stric poznati profesor i filozof, kasnije političar Aleksa Buha, a otac je sinu koga je dobio u drugom braku dao iznova ime Aljoša i taj također svira bas gitaru (i to svoga polubrata!) i bavi se umjetnošću u Bijeljini, gdje su se tijekom rata preselili iz Zenice. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{cite news|url=http://bam.vecer.com/portali/7dni/v1/default.asp?kaj=2&id=5406529|title=Bend s planeta Zemlja Dražen Žerić - Žera, pevec zasedbe Crvena jabuka|date=11. februar 2009|work=7dni|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://blob.blogger.ba/arhiva/2007/05/19|title=Skladbu »Zarjavele trobente« napisali su Subašić i Buha, a »Zemlja pleše« Sepe i Strniša|last=OGNJEN TVRTKOVIĆ, glazbeni kritičar Dela, Ljubljana/Slovenija|date=30. ožujka 2000|work=Vjesnik|language=|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://www.si21.com/news.php?id=41746|title=Nova plošča - Oprosti što je ljubavna|coauthors= |date = 17. 7. 2005. |work=Si21|accessdate = 30. 11. 2009.}} * {{cite news|url=http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|title=Crvena jabuka bodo prestolnico obarvali rdeče|date=28. 3. 2007.|work=Dnevnik|accessdate=30. 11. 2009.|archive-date=2016-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123163206/http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|url-status=dead}} {{Lifetime|1962|1986|Buha, Aljoša}} [[Kategorija:Jugoslavenski rock basisti]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački muzičari]] [[Kategorija:Crvena jabuka]] [[Kategorija:Biografije, Zenica]] [[Kategorija:Žrtve saobraćajnih nesreća]] nptnvreqjp0ivh13cm2ai0x59e8cccc 42590123 42590122 2026-05-09T21:22:04Z IV LOZA 343379 /* */ 42590123 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = Aljoša Buha | Img = | Img_capt = | Img_size = | Landscape = | Background = solo_izvođač | Rodno_ime = | Pseudonim = | Rođenje = {{flagicon|Jugoslavija}} [[4. januara]] [[1962.]] | Mjesto rođenja = [[Zenica]] | Smrt = [[Saobraćajna nesreća]]{{flagicon|Jugoslavija}} [[Jablanica]], [[18. septembra]] [[1986.]] (starost 24) | Prebivalište =[[Zenica]], [[Sarajevo]] | Instrument = [[bas gitara]] | Žanr = [[pop rock]], [[rock]] | Zanimanje = | Djelatno_razdoblje = [[1979.]] - [[1986.]] | Producentska_kuća = [[Diskoton]], [[Jugoton]] | Angažman = [[Kongres]], [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]] | URL = | nagrade = }} '''Aljoša Buha''' (rođen [[4. januara]]<ref>{{Cite web |title=Biografija Aljoše Buhe |url=http://crvenajabuka.org/biografija/aljosa-buha |access-date=2013-06-04 |archive-date=2013-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130907093211/http://crvenajabuka.org/biografija/aljosa-buha |dead-url=yes }}</ref> [[1962]]. godine u [[Zenica|Zenici]] — umro [[18. septembra]] [[1986]]. godine kod Jablanice) je bio bosanski muzičar, basista i član grupa Kongres i [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]]. Prije dolaska u Crvenu jabuku, od 1982. do 1985. godine je svirao bas gitaru i pjevao u sjajnoj new wave grupi "Kongres". Rođen je u Zenici. Otac mu je Bosanac, a majka Slovenka. Studirao je filozofiju i po majci bio podrijetlom iz [[Nova Gorica|Nove Gorice]]. Kako je odlično govorio slovenački jezik, puno je prevodio teorijsku literaturu, mahom za treći program Radio Sarajeva, gdje je radio glazbene emisije. Otuda dvije pjesme na slovenačkom jeziku na albumu "Kongresa"- dobro poznata naslovna "Zarjavele trobente" i "Zabava". Avgusta 1985.godine priključuje se prvoj postavi Crvene jabuke, koju su činili [[Dražen Ričl]] - Zijo, [[Zlatko Arslanagić]] -Zlaja, [[Dražen Žerić]] - Žera, [[Darko Jelčić]] - Cunja. Sa Cunjom je inače zajedno odrastao, u istoj zgradi, pa su bili poput braće. Poginuo je 18. septembra 1986. u saobraćajnoj nesreći na putu [[Sarajevo]]-[[Mostar]] kod Jablanice. Od zadobijenih povreda, Dražen Ričl je umro u Beogradu 1. oktobra, dok je Zlatko Arslanagić zadobio lakše tjelesne ozljede. Aljoša je sahranjen u rodnoj Zenici na groblju Crkvice. Njegov je stric poznati profesor i filozof, kasnije političar Aleksa Buha, a otac je sinu koga je dobio u drugom braku dao iznova ime Aljoša i taj također svira bas gitaru (i to svoga polubrata!) i bavi se umjetnošću u Bijeljini, gdje su se tijekom rata preselili iz Zenice. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{cite news|url=http://bam.vecer.com/portali/7dni/v1/default.asp?kaj=2&id=5406529|title=Bend s planeta Zemlja Dražen Žerić - Žera, pevec zasedbe Crvena jabuka|date=11. februar 2009|work=7dni|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://blob.blogger.ba/arhiva/2007/05/19|title=Skladbu »Zarjavele trobente« napisali su Subašić i Buha, a »Zemlja pleše« Sepe i Strniša|last=OGNJEN TVRTKOVIĆ, glazbeni kritičar Dela, Ljubljana/Slovenija|date=30. ožujka 2000|work=Vjesnik|language=|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://www.si21.com/news.php?id=41746|title=Nova plošča - Oprosti što je ljubavna|coauthors= |date = 17. 7. 2005. |work=Si21|accessdate = 30. 11. 2009.}} * {{cite news|url=http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|title=Crvena jabuka bodo prestolnico obarvali rdeče|date=28. 3. 2007.|work=Dnevnik|accessdate=30. 11. 2009.|archive-date=2016-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123163206/http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|url-status=dead}} {{Lifetime|1962|1986|Buha, Aljoša}} [[Kategorija:Jugoslavenski rock basisti]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački muzičari]] [[Kategorija:Crvena jabuka]] [[Kategorija:Biografije, Zenica]] [[Kategorija:Žrtve saobraćajnih nesreća]] fnovd67mldv5vx07auh5o2c1js8vdyr 42590199 42590123 2026-05-10T02:14:13Z Edgar Allan Poe 29250 Vraćene izmjene korisnika/korisnice [[Special:Contributions/IV LOZA|IV LOZA]] ([[User talk:IV LOZA|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 42571933 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = Aljoša Buha | Img = | Img_capt = | Img_size = | Landscape = | Background = solo_izvođač | Rodno_ime = | Pseudonim = | Rođenje = {{flagicon|Jugoslavija}} [[4. januara]] [[1962.]] | Mjesto rođenja = [[Zenica]] | Smrt = {{flagicon|Jugoslavija}} [[Jablanica]], [[18. septembra]] [[1986.]] (starost 24) | Prebivalište = | Instrument = [[bas gitara]] | Žanr = [[pop rock]], [[rock]] | Zanimanje = | Djelatno_razdoblje = [[1979.]] - [[1986.]] | Producentska_kuća = Diskoton, [[Jugoton]] | Angažman = Kongres, [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]] | URL = | nagrade = }} '''Aljoša Buha''' (rođen [[4. januara]]<ref>{{Cite web |title=Biografija Aljoše Buhe |url=http://crvenajabuka.org/biografija/aljosa-buha |access-date=2013-06-04 |archive-date=2013-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130907093211/http://crvenajabuka.org/biografija/aljosa-buha |dead-url=yes }}</ref> [[1962]]. godine u [[Zenica|Zenici]] — umro [[18. septembra]] [[1986]]. godine kod Jablanice) je bio bosanski muzičar, basista i član grupa Kongres i [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]]. Prije dolaska u Crvenu jabuku, od 1979. do 1983. godine je svirao bas gitaru i pjevao u sjajnoj new wave grupi "Kongres". Rođen je u Zenici. Otac mu je Bosanac, a majka Slovenka. Studirao je filozofiju i po majci bio podrijetlom iz [[Nova Gorica|Nove Gorice]]. Kako je odlično govorio slovenački jezik, puno je prevodio teorijsku literaturu, mahom za treći program Radio Sarajeva, gdje je radio glazbene emisije. Otuda dvije pjesme na slovenačkom jeziku na albumu "Kongresa"- dobro poznata naslovna "Zarjavele trobente" i "Zabava". Avgusta 1985.godine priključuje se prvoj postavi Crvene jabuke, koju su činili [[Dražen Ričl]] - Zijo, [[Zlatko Arslanagić]] -Zlaja, [[Dražen Žerić]] - Žera, [[Darko Jelčić]] - Cunja. Sa Cunjom je inače zajedno odrastao, u istoj zgradi, pa su bili poput braće. Poginuo je 18. septembra 1986. u saobraćajnoj nesreći na putu [[Sarajevo]]-[[Mostar]] kod Jablanice. Od zadobijenih povreda, Dražen Ričl je umro u Beogradu 1. oktobra, dok je Zlatko Arslanagić zadobio lakše tjelesne ozljede. Aljoša je sahranjen u rodnoj Zenici na groblju Crkvice. Njegov je stric poznati profesor i filozof, kasnije političar Aleksa Buha, a otac je sinu koga je dobio u drugom braku dao iznova ime Aljoša i taj također svira bas gitaru (i to svoga polubrata!) i bavi se umjetnošću u Bijeljini, gdje su se tijekom rata preselili iz Zenice. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{cite news|url=http://bam.vecer.com/portali/7dni/v1/default.asp?kaj=2&id=5406529|title=Bend s planeta Zemlja Dražen Žerić - Žera, pevec zasedbe Crvena jabuka|date=11. februar 2009|work=7dni|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://blob.blogger.ba/arhiva/2007/05/19|title=Skladbu »Zarjavele trobente« napisali su Subašić i Buha, a »Zemlja pleše« Sepe i Strniša|last=OGNJEN TVRTKOVIĆ, glazbeni kritičar Dela, Ljubljana/Slovenija|date=30. ožujka 2000|work=Vjesnik|language=|accessdate=30. 11. 2009.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite news|url=http://www.si21.com/news.php?id=41746|title=Nova plošča - Oprosti što je ljubavna|coauthors= |date = 17. 7. 2005. |work=Si21|accessdate = 30. 11. 2009.}} * {{cite news|url=http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|title=Crvena jabuka bodo prestolnico obarvali rdeče|date=28. 3. 2007.|work=Dnevnik|accessdate=30. 11. 2009.|archive-date=2016-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123163206/http://www.dnevnik.si/novice/kultura/236907|url-status=dead}} {{Lifetime|1962|1986|Buha, Aljoša}} [[Kategorija:Jugoslavenski rock basisti]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački muzičari]] [[Kategorija:Crvena jabuka]] [[Kategorija:Biografije, Zenica]] [[Kategorija:Žrtve saobraćajnih nesreća]] ak4jlkatn34f5azpvxebetsvfvtrbk8 Kazbek 0 222489 42590089 41138234 2026-05-09T19:02:46Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590089 wikitext text/x-wiki {{Infookvir planina | ime = Kazbek | slika = Kazbek (6).jpg | Opis slike = Kazbek | Visina = 5033 | Država / Pokrajina = {{flag|GRU}}, {{flag|RUS}} | Dio gorja = [[Kavkaz]] | Kordinate = {{Coord|42|41|51|N|44|31|08|E|}} | Prvi uspon = [[1868.]] godine | Najlakša staza = | Planinarski domovi = | Najbliži gradovi = | Vrsta = [[Stratovulkan]] (neaktivan) | Zadnja erupcija = [[750. pne.]] | Starost = | Ostali vrhovi = | Top. karta = }} '''Kazbek''' ([[gruzijski]]: '' ყაზბეგი'', [[osetski]]: ''Сæна (Sæna)'', [[ruski]]: ''Казбек'', [[čečenski]]: ''Башлам'') je planinski vrh, ugasli [[stratovulkan]] i jedan od većih vrhova gorja [[Kavkaz]]. Treća je po veličini planina u [[Gruzija|Gruziji]] te sedmi po veličini kavkaski vrh. Ime mu, prevedno sa gruzijskog, znači ''ledena planina''. Smješten je u lancu Khokh koji se proteže južno od [[Veliki Kavkaz|Velikog Kavkaza]]. Područje oko planine je seizmiči vrlo aktivno, a oko planine ima par geotermalnih izvora. Kazbek je ugasli stratovulkan koji je zadnju erupciju imao [[750. pr. Kr.]] Na njegovim obroncima ima par ledenjaka koji svi skupa zauzimaju površinu od oko 135 kilometara kvadratnih. Kazbek se spominje i u gruzijskim legendama kao mjesto gdje je bio okovan Amirani, pandan grčkom [[Prometej (mitologija)|Prometeju]]. U pećinama pravoslavni svećenici, prema predaji, čuvaju [[Abraham]]ov šator i jaslice od [[Isus Krist|Isusa Krista]].<ref>{{cite book |title=Georgia: A Sovereign Country of the Caucasus |publisher=Odyssey Publications: Hong Kong |year=1999 |ISBN=962-217-748-4 }}</ref> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.peakware.com/peaks.html?pk=134 Kazbek on Peakware] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061210070453/http://www.peakware.com/peaks.html?pk=134 |date=2006-12-10 }} - photos * [http://picasaweb.google.com/slava.meskhi/MountKazbekSoloClimb2008 Mount Kazbek Solo Climb 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519130643/http://picasaweb.google.com/slava.meskhi/MountKazbekSoloClimb2008 |date=2011-05-19 }} * [http://mountainhouse.ge Mountain House close to Mount Kazbek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615100039/http://mountainhouse.ge/ |date=2013-06-15 }} * [http://ailama.ge Mountaineering tours to Kazbek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920140545/http://ailama.ge/ |date=2017-09-20 }} ;Ostali projekti {{WProjekti |commonscat = Kazbek |commonscatsh = Kazbek }} [[Kategorija:Planine u Gruziji]] [[Kategorija:Planine u Rusiji]] [[Kategorija:Vulkani u Gruziji]] [[Kategorija:Vulkani u Rusiji]] dht6gyr6uflkw1ybv6b6jfmq7aoykw8 Les Trois Mousquetaires 0 228398 42590352 42330739 2026-05-10T10:09:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590352 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{hatnote|za filmske adaptacije [[Tri mušketira na filmu]].}} {{Infokutija knjiga | naslov = Les Trois Mousquetaires | naslov_prev = Tri musketara<br />Tri mušketira | slika = [[Datoteka:Dartagnan-musketeers.jpg|250px]] | opis = Ilustracija Mauricea Leloira iz 1894. | autor = [[Alexandre Dumas]]<br /><small>u suradnji sa [[Auguste Maquet|Augusetom Maqueotom]]</small> | zemlja = {{flagcountry|FRA}} | jezik = [[francuski]] | žanr = [[historijski roman]] | datum_izd = mart-jul [[1844]]. (u nastavcima) | slijedi = [[Vingt ans après]] | medij_tip = štampa ([[Hardcover|tvrdi uvez]]) }} '''''Tri mušketira''''' ili '''''Tri musketara''''' (na [[francuski|francuskom]] ''Les Trois Mousqueataires'') je [[historijski roman]] francuskog književnika [[Alexander Dumas|Alexandra Dumasa]] originalno objavljen 1844. godine. Radnja je smještena u Francuskoj u 17. vijeku i prati pustolovine mladog siromašnog [[gaskonja|gaskonjskog]] plemića po imenu [[d'Artagnan]] koji se nastoji priključiti elitnoj jedinici [[Mušketiri Garde|kraljevskih gardijskih mušketira]] i pri tome bude upleten u niz političkih intriga. D'Artagnanu pri tome pomažu trojica mušketira - [[Athos (lik)|Athos]], [[Portos]] i [[Aramis]] - s kojima će postati nerazdvojni prijatelj i živjeti pod geslom "[[Unus pro omnibus, omnes pro uno|svi za jednog, jedan za sve]]" ({{lang-fr|un pour tous, tous pour un}}). ''Tri mušketira'' su originalno objavljena u nastavcima u novinama ''[[Le Siècle]]''. Dumas ih je velikim dijelom temeljio na stvarnim ličnostima (poput d'Artagnana) i historijskim događajima, iako je najveći dio predloška bio roman ''Mémoires de M. d'Artagnan'' bivšeg mušketira (i d'Artagnanovog potčinjenog) [[Gatien de Courtilz de Sandras|Gatiena de Courtilz Sandrasa]] originalno objavljen 1700. Roman je doživio ogroman uspjeh, što je Dumasa potaklo da već sljedeće godine napiše i objavi njegov nastavak pod naslovom ''[[Vingt ans après]]'' (Poslije dvadeset godina). On, kao i nastavak ''[[Le Vicomte de Bragelonne ou Dix ans plus tard]]'' (Vikont od Brigelonnea ili Još deset godina kasnije; 1847 - 50) tvore trilogiju pod naslovom ''D'Artagnanove romanse''. ''Tri mušketira'' su doživjela veliki uspjeh i izvan francuskih granica, te se ponekad navode kao najpoznatiji ili najpopularniji roman historijskog ili pustolovnog žanra, odnosno francuske književnosti uopće. Njegova popularnost se odrazila i na bezbrojne kazališne adaptacije, kao i stripove, filmske i televizijske ekranizacije te video-igre koje se proizvode do današnjeg dana. == Vanjske veze == {{Commonscat|The Three Musketeers}} ;Izdanja * {{gutenberg|no=1257|name=The Three Musketeers}}. Plain text format. * [http://www.yeoldelibrary.com/text/DumasAp/musketeers/index.htm ''The Three Musketeers''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424235620/http://www.yeoldelibrary.com/text/DumasAp/musketeers/index.htm |date=2012-04-24 }}, online at [http://www.yeoldelibrary.com/ Ye Olde Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523062655/http://www.yeoldelibrary.com/ |date=2013-05-23 }}. HTML format. * [http://publicliterature.org/books/three_musketeers/xaa.php The Three Musketeers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109201821/http://publicliterature.org/books/three_musketeers/xaa.php |date=2010-01-09 }}, full text and audio. * [http://books.google.com/books?q=%22The+Three+Musketeers%22&btnG=Search+Books&as_brr=1 ''The Three Musketeers'']. Scanned public domain editions in PDF format from [[Google Books]], some w/ illustrations, introductions and other helpful material. * [http://www.archive.org/search.php?query=%22The%20Three%20Musketeers%22%20AND%20mediatype%3Atexts ''The Three Musketeers'']. Scanned public domain editions in PDF format from [[Archive.org]], some w/ illustrations, introductions and other helpful material. ;Razno * [http://bestoflegends.org/swash/dumas.html A Dumas bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801194651/http://bestoflegends.org/swash/dumas.html |date=2013-08-01 }} * [http://cdl.library.cornell.edu/cgi-bin/moa/moa-cgi?notisid=AFR7379-0008-16 "The Paris Of The Three Musketeers"], by E. H. Blashfield and E. W. Blashfield. ''[[Scribner's Magazine]]'', August 1890. Cornell University Library. * [http://www.hoboes.com/html/FireBlade/Dumas/History/ History of Dumas' Musketeers], shows links between the characters and actual history. * [http://www.cadytech.com/dumas/liens.php Comprehensive collection of Dumas links] * {{fr}} [http://www.litteratureaudio.com/livre-audio-gratuit-mp3/dumas-alexandre-les-trois-mousquetaires.html/ ''Les Trois Mousquetaires'', audio version] [[Datoteka:Speaker Icon.svg|20px]] * [http://librivox.org/the-three-musketeers-by-alexandre-dumas/ Librivox Recording] (based on Project Gutenberg e-text) [[Datoteka:Speaker Icon.svg|20px]] {{Alexandre Dumas, père}} {{D'Artagnanove romanse}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Trois Mousquetaires}} [[Kategorija:Romani 1844.]] [[Kategorija:Francuski romani]] [[Kategorija:Pustolovni romani]] [[Kategorija:Historijski romani]] [[Kategorija:Julska Monarhija]] 8it5ssi2vocrl2taqn2f6wgyi6bzpo4 Korisnik:Duma/U radu4 2 232970 42589958 42589902 2026-05-09T14:25:48Z Duma 16555 /* Gušteri */ 42589958 wikitext text/x-wiki [[File:Head of the Champawat Tiger.png|thumb|Glava [[napadi tigrova|tigrice iz Champawata]], koja je ubila preko 430 ljudi u Nepalu i Indiji, prije nego što ju je [[Jim Corbett]] upucao 1907. godine. Zbog slomljenih gornjih i donjih desnih očnjaka, nije mogla loviti svoj prirodni plijen i počela se hraniti ljudima.]] '''Ljudožderna životinja''' ili '''ljudožder''' je pojedinačna životinja ili biće koje lovi ljude kao obrazac lovačkog ponašanja. To ne uključuje [[strvinar|jedenje leševa]], pojedinačni napad proizašao iz prilike ili očajničke gladi ili jedenje čovjeka kojeg je životinja ubila u samoodbrani. Međutim, sva tri slučaja (posebno posljednja dva) mogu naviknuti životinju na jedenje ljudskog mesa ili na [[Napad životinje|napadanje ljudi]], te mogu potaknuti razvoj ponašanja ljudožderstva. Iako ljude mogu napasti mnoge vrste životinja, životinje ljudožderi su one koje su uključile ljudsko meso u svoju uobičajenu ishranu i aktivno love i ubijaju ljude. Većina prijavljenih slučajeva ljudoždera uključivala je [[lav]]ove, [[tigar|tigrove]], [[leopard]]e, [[polarni medvjed|polarne medvjede]] i velike [[krokodil]]e. Međutim, oni nisu jedini predatori koji će napasti ljude ako im se pruži prilika; poznat je i širok spektar vrsta koje usvajaju ljude kao uobičajeni plijen, uključujući razne [[medvjed]]e, [[Pjegava hijena|pjegave]] i [[Prugasta hijena|prugaste hijene]] i [[Komodski varan|komodske varane]]. == Mačke == === Tigrovi === {{main|Ljudožderni tigrovi}} [[File:Man-eater of Segur.jpg|thumb|[[napad tigra|Segurski ljudožder]], mladi bengalski tigar koji je ubio 5 ljudi u brdima Nilgiri u državi Tamil Nadu na jugu Indije.]] Zabilježeno je da su tigrovi ubili više ljudi od bilo koje druge velike mačke i odgovorni su za više ljudskih smrti direktnim napadom nego bilo koji drugi divlji sisar.<ref name="Nowak, Ronald M 1983">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1088</ref> Navodno je oko 1.000 ljudi ubijeno svake godine u Indiji početkom 1900-ih, a [[tigrica iz Champawata|jedna bengalska tigrica]] ubila je 436 ljudi u Indiji.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Tigrovi su ubili 129 ljudi u mangrovoj šumi Sundarban od 1969. do 1971. godine.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Za razliku od leoparda i lavova, tigrovi ljudožderi rijetko ulaze u ljudska prebivališta kako bi ulovili plijen. Većina žrtava je navodno bila na teritoriji tigra kada se napad dogodio.<ref name="GC"/> Osim toga, napadi tigrova se uglavnom događaju tokom dana, za razliku od onih koji uključuju leoparde i lavove.<ref name="GC"/> [[Sundarbans|Sundarban]] je dom za otprilike 600 [[Bengalski tigar|kraljevskih bengalskih tigrova]]<ref name="Maneaters">{{cite web|title=Maneaters: The Sundarbans|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html|publisher=lairweb|access-date=11 December 2013}}</ref> koji su prije modernog doba "redovno ubijali 50 ili 60 ljudi godišnje".<ref name="Maneaters" /> Gubitak staništa zbog [[Ciklon Sidr|ciklona Sidr]] 2008. godine doveo je do povećanja broja napada na ljude na indijskoj strani Sundarbana, jer su tigrovi prelazili na indijsku stranu iz Bangladeša.<ref name=tiger_2008>{{cite news|title=Tiger attacks on rise in Indian Sundarbans|url=http://www.dnaindia.com/india/report-tiger-attacks-on-rise-in-indian-sundarbans-1180734|access-date=11 March 2014|newspaper=[[DNA India]]|date=30 July 2008|agency=[[Indo-Asian News Service]]}}</ref> Teorija koja se promovira kao objašnjenje tog porasta broja napada sugerira da, budući da tigrovi piju [[slatka voda|slatku vodu]], [[salinitet|slanost]] voda u tom području služi kao destabilizirajući faktor u ishrani i životu tigrova Sundarbana, držeći ih u stalnoj nelagodi i čineći ih izuzetno agresivnima. Druge teorije uključuju dijeljenje staništa s ljudima i konzumiranje ljudskih leševa tokom poplava.<ref name="Maneaters" /> === Lavovi === {{Further|Lav#Lavovi-ljudožderi}} [[File:Lionsoftsavo2008.jpg|right|thumb|[[Ljudožderi Tsavoa]] izloženi u [[Prirodoslovnom muzeju Field]] u Chicagu.]] Zabilježeno je da lavovi-ljudožderi aktivno ulaze u ljudska sela noću, kao i danju, kako bi ulovili plijen. Ta veća asertivnost obično olakšava iskorjenjivanje lavova-ljudoždera u usporedbi sa tigrovima. Lavovi obično postaju ljudožderi iz istih razloga kao i tigrovi: glad, starost i bolest, iako su, kao i kod tigrova, neki ljudožderi navodno bili u savršenom zdravlju.<ref name="GC"/> Najzloglasniji ikada zabilježeni slučaj lavova-ljudoždera dogodio se 1898. godine u tadašnjoj Britanskoj Istočnoj Africi, današnjoj [[kenija|Keniji]]. Tokom izgradnje željezničkog mosta preko [[Tsavo (rijeka)|rijeke Tsavo]] (dijela [[ugandska željeznica|Ugandske željeznice]]) u današnjem [[nacionalni park Tsavo East|Nacionalnom parku Tsavo East]], dva ogromna mužjaka lava bez grive terorizirala su željezničke radnike, od kojih je većina dovedena iz Indije, te se smatra da su ubili i proždrli preko 130 muškaraca. Cijeli željeznički projekat morao je biti zaustavljen jer je tadašnji britanski premijer proglasio uzbunu. Na kraju ih je pratio i ubio glavni inženjer projekta, a osam muškaraca je moralo da ih prenese u kamp. Istraživanja o lavovima-ljudožderima pokazuju da [[afrički lav]]ovi jedu ljude kao dodatak drugoj hrani, a ne kao krajnje sredstvo.<ref>{{Cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419174942/http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya/ |url-status=dead |archive-date=19 April 2017 |title=Why Man-Eating Lions Prey on People—New Evidence |date=2017-04-19 |access-date=2017-04-19}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=DeSantis |first1=Larisa R. G.|last2=Patterson |first2=Bruce D. |date=2017-04-19|title=Dietary behaviour of man-eating lions as revealed by dental microwear textures |journal=Scientific Reports |volume=7|issue=1 |pages=904 |doi=10.1038/s41598-017-00948-5 |pmid=28424462 |pmc=5430416|bibcode=2017NatSR...7..904D}}</ref> U julu 2018. godine, južnoafrička web stranica s vijestima izvijestila je da su tri [[krivolov]]ca na nosoroge napadnuta i pojedena od strane lavova u rezervatu divljači Sibuya u provinciji Eastern Cape u Južnoj Africi.<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/lions-eat-suspected-poachers-at-sibuya-game-reserve-15852083|title=Horror as lions eat 3 poachers at Sibuya Game Reserve|date=2018-07-05|work=Independent Online|location=South Africa|access-date=2019-12-17}}</ref> === Leopardi === {{Main|Napad leoparda}} Leopardi ljudožderi čine mali postotak svih leoparda, ali su nesumnjivo predstavljali prijetnju u nekim područjima;<ref name="ReferenceA">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1090</ref> jedan leopard u Indiji ubio je preko 200 ljudi.<ref name="ReferenceA"/> [[Jim Corbett]] je izjavio da je zapaženo da leopardi to češće čine nakon što se hrane ljudskim leševima, za razliku od tigrova, koji su obično postajali ljudožderi zbog bolesti. U području koje je Corbett dobro poznavao, mrtvi ljudi se obično potpuno [[Inflamacija (antropologija)|kremiraju]], ali kada dođe do teške epidemije bolesti, stopa smrtnosti premašuje zalihe [[Pogrebna lomača|drveta za kremiranje]] i ljudi donekle spale tijelo i bace ga preko ruba [[ghat|zapaljenog ghata]].<ref name="CC">{{cite book| last = Corbett |first = Jim |author-link=Jim Corbett | title = Man-eaters of Kumaon| url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458957 | pages = viii–xiii| publisher = Oxford University Press| year = 1944}}</ref><ref>Time Magazine Canadian edition, Saving The Big Cats, issue 23 August 2004, p.38, pp.40-41.</ref> U Aziji, leopardi ljudožderi obično napadaju noću, a zabilježeno je da su provalili vrata i slamnate krovove kako bi došli do ljudskog plijena. Napadi u Africi se prijavljuju rjeđe, iako je bilo slučajeva kada su se napadi dogodili tokom dana. I Corbett i [[Kenneth Anderson]] su napisali da je lov na pantera ljudoždera predstavljao više izazova nego na bilo koju drugu životinju.[nedostaje referenca] U Indiji je 2019. godine leopard ukrao i obezglavio mladunče.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/baby-snatched-cot-decapitated-leopard-14433607|title=Baby snatched from cot and decapitated by leopard as mum sleeps through attack|first=Anna|last=Slater|date=19 April 2019|website=mirror}}</ref> === Jaguari === {{See also|Jaguar#Jaguar i čovjek}} Napadi jaguara na ljude su danas rijetki.<ref name="AHT">{{cite web |url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |title=Latin American Herald Tribune - Jaguar Kills Fisherman on Colombia's Caribbean Coast |work=Latin America Herald Tribune |access-date=2016-03-19 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053413/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |url-status=dead }}</ref> U prošlosti su bili češći, barem nakon dolaska [[konkvistador]]a u [[amerike|Ameriku]]. Rizik za ljude bi se vjerovatno povećao kada bi se smanjio broj [[kapibara]], glavnog plijena jaguara.<ref name="Porter1894">{{cite book |url=https://archive.org/stream/wildbeastsstud00port#page/n197/mode/2up |title=Wild beasts; a study of the characters and habits of the elephant, lion, leopard, panther, jaguar, tiger, puma, wolf, and grizzly bear |author=John Hampden Porter |year=1894 |page=239|publisher=New York, C. Scribner's sons }}</ref> Međutim, povremeni napadi se i dalje dešavaju; na primjer, u aprilu 2025. godine, čovjeka je ubio jaguar dok je skupljao med u ruralnom području brazilskog Pantanala, blizu Aquidauane u državi Mato Grosso do Sul.<ref>{{Cite web |last=Perpétuo |first=Lara |date=2025-04-23 |title=Governo de MS determina buscas por onça que matou caseiro no Pantanal |url=https://www.correiobraziliense.com.br/brasil/2025/04/7121454-governo-de-ms-determina-buscas-por-onca-que-matou-caseiro-no-pantanal.html |access-date=2025-04-24 |website=Brasil |language=pt-BR}}</ref> === Pume === {{Main|Popis smrtonosnih napada puma u Sjevernoj Americi}} Zbog [[prirast stanovništva|širenja ljudske populacije]], staništa puma se sve više preklapaju s područjima naseljenim ljudima. Napadi na ljude su vrlo rijetki, jer je prepoznavanje plijena kod puma naučeno ponašanje i one uglavnom ne prepoznaju ljude kao plijen.<ref>Kanadsko izdanje časopisa Time, Saving The Big Cats, broj 23. august 2004, str.43.</ref> Napadi na ljude, stoku i kućne ljubimce mogu se dogoditi kada se puma navikne na ljude ili je u stanju teške gladi. Napadi su najčešći tokom kasnog proljeća i ljeta, kada mlade pume napuštaju svoje majke i traže novu teritoriju. Za razliku od drugih velikih mačaka koje su ljudožderi, pume ne ubijaju ljude zbog starosti ili preferenci u ishrani, već u odbrani svoje teritorije. Takvo ponašanje je zabilježeno u lovu kojeg predvode ljudi, gdje pumu tjeraju psi koje ona ili prestiže ili napadne na određenoj udaljenosti. Puma zatim kruži oko lovca i napada iz zasjede. == Psi == === Vukovi === {{main|Napad vuka}} [[File:Wolves of Perigord.jpg|thumb|Dvije jedinke vukova iz Périgorda, čopora navodno odgovornog za smrt 18 ljudi u februaru 1766. godine, izložena u dvorcu Razac u [[Thiviers]]u]] U poređenju s drugim mesoždernim sisarima za koje se zna da napadaju ljude radi hrane, učestalost s kojom su zabilježeni napadi vukova na ljude je prilično niska, što ukazuje na to da su, iako potencijalno opasni, vukovi među najbezopasnijim vrstama zbog svoje veličine i predatorskog potencijala, osim psa koji predstavlja [[napad psa|smrtonosnu opasnost]] iz razloga koji nisu predatorstvo. U rijetkim slučajevima u kojima se događaju napadi vukova ljudoždera, većina žrtava su djeca.<ref name="Attacks">{{cite web|url=http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |title=The Fear of Wolves: A Review of Wolf Attacks on Humans |publisher=Norsk Institutt for Naturforskning |access-date=26 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927173051/http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |archive-date=27 September 2007}}</ref> [[Habituacija]] je poznati faktor koji doprinosi nekim napadima vukova ljudoždera, a rezultat je života u blizini ljudskih nastambi, zbog čega vukovi gube strah od ljudi i posljedično im se previše približavaju, slično urbanim [[kojot]]ima. Habituacija se također može dogoditi kada ljudi namjerno potiču vukove da im se približe, obično nudeći im hranu, ili nenamjerno, kada ih ljudi ne zastraše dovoljno.<ref name="Attacks" /> To potvrđuju izvještaji koji pokazuju da su vukovi u zaštićenim područjima skloniji pokazivanju [[hrabrost]]i prema ljudima nego oni u područjima gdje se aktivno love.<ref name="WOLVES">{{cite book | author= L. David Mech & Luigi Boitani | title=Wolves: Behaviour, Ecology and Conservation | year=2001 | page= 448 | publisher=University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-51696-7 }}</ref> === Dingoi === {{See also|Smrt Azarije Chamberlain}} Napadi [[dingo]]a na ljude su rijetki, sa samo dva zabilježena smrtna slučaja u Australiji. Dingoi se obično plaše ljudi i izbjegavaju susrete s njima. Najpoznatiji slučaj napada dingoa bio je nestanak [[Smrt Azarije Chamberlain|Azarije Chamberlain]] 1980. godine, stare samo devet sedmica. Njeni roditelji su izjavili da su oboje vidjeli dinga kako iznosi Azariju iz njihovog šatora kada je njihova porodica bili na kampovanju u [[Uluru]]u.<ref>{{cite web |title=New turn in 1980 dingo death mystery |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna5378661 |publisher=MSNBC |access-date=12 November 2018 |date=6 July 2004}}</ref> Jedan otac je 2019. spasio svoje 14-mjesečno dijete od dingoa koji ga je pokušao odvući.<ref>{{Cite web|url=https://www.news.com.au/national/queensland/infant-recovering-in-hospital-after-terrifying-dingo-attack/news-story/517dca54aa0814187d700b746798844a|title=Father woke to son's cries 'becoming more distant'|date=18 April 2019|website=NewsComAu}}</ref> === Domaći psi === {{Main|Smrtonosni napadi pasa}} Iako psi imaju mnoge osobine medvjeda i velikih mačaka, malo je vjerovatno da će sami djelovati kao ljudožderi. Ljudi češće mogu doći u situaciju da budu izgrizeni na smrt od strane čopora pasa lutalica, ali ne i pojedeni. Takvi napadi se često dešavaju u zemljama [[istočna Evropa|istočne Evrope]], [[Postsovjetske države|postsovjetskim državama]] i nekim [[južna Azija|južnoazijskim]] zemljama, poput [[indija|Indije]]. === Kojoti === {{main|Napad kojota}} Gotovo svi poznati predatorski napadi kojota na ljude su bili neuspješni. Do danas, osim [[napad kojota na Kelly Keen|napada kojota na Kelly Keen]] i [[Taylor Mitchell|napada kojota na Taylor Mitchell]],<ref>{{Cite web |title=Scientists Now Know Why Coyotes Unexpectedly Killed a Human in 2009 |url=https://www.cnet.com/science/biology/scientists-now-know-why-coyotes-unexpectedly-killed-a-human-in-2009/ |access-date=2024-01-29 |website=CNET |language=en}}</ref> sve poznate žrtve su preživjele borbom, bijegom ili spašavanjem, a samo u potonjem slučaju žrtva je djelimično pojedena, iako se taj slučaj dogodio u [[Nova Škotska|Novoj Škotskoj]] gdje su lokalne životinje [[istočni kojot|istočni kojoti]] (en. ''coywolves'', kojoti-vukovi). === Šakali === U junu 2019. godine, devetogodišnjeg dječaka su ubili [[Canis aureus indicus|šakali]] u [[Farakka|Farakki]] ([[Zapadni Bengal]], Indija). Tome je svjedočio susjed, koji je vidio kako čopor od sedam šakala vuče polupojedeno tijelo djeteta.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/jackals-kill-feed-on-9-year-old-boy-in-in-murshidabad/cid/1693120|title=Jackals kill & 'feed on' 9-year-old boy in Murshidabad}}</ref> == Medvjedi == {{Main|Napad medvjeda}} === Polarni medvjedi === [[Polarni medvjed]]i, posebno mladi i pothranjeni, lovit će ljude radi hrane.<ref>{{cite journal | first1 = James M. | last1 = Wilder | first2 = Dag | last2 = Vongraven | first3 = Todd | last3 = Atwood | first4 = Bob | last4 = Hansen | first5 = Amalie | last5 = Jessen | first6 = Anatoly | last6 = Kochnev | first7 = Geoff | last7 = York | first8 = Rachel | last8 = Vallender | first9 = Daryll | last9 = Hedman | first10 = Melissa | last10 = Gibbons | title = Polar Bear Attacks on Humans: Implications of a Changing Climate. | journal = Wildlife Society Bulletin | volume = 41 | number = 3 | year = 2017 | pages = 537–47 | doi = 10.1002/wsb.783| bibcode = 2017WSBu...41..537W }}</ref> Iako medvjedi rijetko napadaju ljude, njihovi napadi često uzrokuju razorne ozljede zbog veličine i ogromne snage tih divovskih kopnenih i obalnih mesoždera. Kao i kod pasa, predatorska namjera nije neophodna; teritorijalni sporovi i zaštita mladunaca mogu rezultirati smrću usljed napada. Napadi medvjeda ljudoždera su zaista rijetki, ali se znaju dogoditi kada su životinje bolesne ili je prirodni plijen oskudan, što ih često navodi da napadaju i jedu sve što mogu ubiti. === Mrki medvjedi === Poznato je da [[mrki medvjed]]i ponekad napadaju planinare i kampere u Sjevernoj Americi radi hrane. Na primjer, Lance Crosby, 63, iz [[Billings, Montana|Billingsa]] (Montana), planinario je sam i bez spreja protiv medvjeda u [[Nacionalni park Yellowstone|Nacionalnom parku Yellowstone]] u augustu 2015. godine, kada ga je napao [[grizli]] težak 117 kg. Pravila parka kažu da ljudi trebaju planinariti u grupama i uvijek nositi sprej protiv medvjeda - oblik biber spreja koji se koristi za odvraćanje agresivnih medvjeda. Njegovo tijelo pronađeno je u dijelu parka Lake Village na sjeverozapadu Wyominga.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33942095|title = Yellowstone Park kills grizzly bear that ate hiker|work = BBC News|date = 14 August 2015}}</ref> [[Timothy Treadwell]] i njegova djevojka Amie Huguenard ubijeni su i gotovo potpuno pojedeni od strane 28-godišnjeg smeđeg medvjeda 5. oktobra 2003. godine. Kasnije je utvrđeno da su se u njegovom želucu nalazili ljudski ostaci i odjeća. U julu 2008. godine, desetine izgladnjelih smeđih medvjeda ubili su dva geologa koji su radili u [[mrijestilište|mrijestilištu lososa]] na [[kamčatka|Kamčatki]].<ref>{{cite news |title=Russian bears trap geology survey crew |first=Alexei |last=Dovbysh |work=Reuters |date=22 July 2008 |url=https://www.reuters.com/article/idUSL22583868 |access-date=24 April 2010 }}</ref> Nakon što su otkriveni djelomično pojedeni ostaci dvojice radnika, vlasti su reagirale slanjem lovaca da unište ili rastjeraju medvjede.<ref>{{cite news |title=Bears eat two men in Russia's eastern wilderness |first=Luke |last=Harding |work=The Guardian |date=23 July 2008 |url=https://www.theguardian.com/world/2008/jul/23/russia.animalbehaviour |access-date=24 April 2010 |location=London}}</ref> === Američki crni medvjedi === Dok [[američki crni medvjed]]i rijetko napadaju ljude, usamljene, grabežljive jedinke odgovorne su za većinu smrtonosnih napada crnih medvjeda na ljude u Sjedinjenim Državama i Kanadi, prema istraživanju iz 2011. godine. Za razliku od ženki, koje obično napadaju ljude kako bi zaštitile mladunce, mužjaci mogu pokazivati ​​grabežljivo ponašanje prema ljudima i smatrati ih potencijalnim izvorom hrane. Isto istraživanje upozorilo je da su šanse da crni medvjed napadne čovjeka male, napisavši: "Svake godine, milioni interakcija između ljudi i crnih medvjeda dogode se bez ikakvih povreda osobe, iako do 2 godine starosti većina crnih medvjeda ima fizičku sposobnost da ubije osobu."<ref>{{cite journal | last1 = Herrero | first1 = S. | last2 = Higgins | first2 = A. | last3 = Cardoza | first3 = J. E. | last4 = Hajduk | first4 = L. I. | last5 = Smith | first5 = T. S. | year = 2011 | title = Fatal attacks by American black bear on people: 1900–2009 | journal = The Journal of Wildlife Management | volume = 75 | issue = 3| pages = 596–603 | doi = 10.1002/jwmg.72 | bibcode = 2011JWMan..75..596H | s2cid = 55078800 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adn.com/alaska-news/article/lone-predatory-black-bears-responsible-most-human-attacks/2011/05/11/|title=Lone, predatory black bears responsible for most human attacks|date=11 May 2011|website=Anchorage Daily News}}</ref> === Ostale vrste medvjeda === Iako su obično stidljive i oprezne životinje, [[mjesečev medvjed|mjesečevi medvjedi]] su agresivniji prema ljudima od mrkih medvjeda iz Evroazije.<ref name="brown">''Bear Anatomy and Physiology'' from Gary Brown's ''The Great Bear Almanac'', Lyons & Burford, Publishers, 1993</ref> U nekim područjima [[indija|Indije]] i [[burma|Burme]], [[usnati medvjed]]i su, zbog svog nepredvidljivog temperamenta, veći uzrok straha nego tigrovi.<ref name="Perry">{{cite book | author = Perry, Richard | title = The World of the Tiger | year = 1965 | page = 260 | id = ASIN: B0007DU2IU}}</ref> == Ostali sisari == === Hijene === Iako se [[Hyaenidae|hijene]] rado hrane ljudskim leševima,<ref>{{Cite web |last=Brooks |first=John |date=2021-10-14 |title=Are Hyenas Dangerous? Do Hyenas Attack Humans? (YES!) |url=https://wildexplained.com/blog/are-hyenas-dangerous/ |access-date=2024-01-29 |website=Wild Explained |language=en-US}}</ref> one su većinom vrlo oprezne prema ljudima i manje opasne od velikih mačaka čija se teritorija preklapa s njihovom. Ipak, i [[Crocuta crocuta|pjegava hijena]] i manja [[Hyaena hyaena|prugasta hijena]] su snažni grabežljivci sposobni ubiti odraslog čovjeka i zabilježeno je da napadaju ljude kada je hrana oskudna. Kao i većina grabežljivaca, napadi hijena obično su usmjereni na žene, djecu i nemoćne muškarce, iako obje vrste mogu napasti (i povremeno napadaju) zdrave odrasle muškarce. Pjegava hijena je opasnija, budući da je veća, grabežljivija i agresivnija od prugaste hijene. Nije poznato da [[Parahyaena brunnea|smeđa hijena]] i [[Proteles cristatus|hijenski vuk]] napadaju ljude. === Svinje === [[Svinje]] su kompetentni predatori i mogu ubiti i pojesti bespomoćne ljude koji ne mogu pobjeći od njih.<ref>{{cite news |title=Oregon farmer eaten by his pigs |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-19796224 |publisher=BBC |date=2 October 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Italian mafia fed man alive to pigs, police say |url=https://www.reuters.com/article/us-italy-mafia-pigs/italian-mafia-fed-man-alive-to-pigs-police-say-idUSBRE9AR0M820131129 |work=Reuters |date=29 November 2013 |language=en}}</ref><ref name=pig_mafia>{{cite news|title=Mafia fed rival to pigs while he was still alive|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=11 March 2014|newspaper=[[Telegraph Media Group|The Telegraph]]|date=28 November 2013|location=London|first=Nick|last=Squires}}{{cbignore}}</ref> Brojni [[suđenje životinji|sudski procesi nad životinjama]] u [[srednji vijek|srednjem vijeku]] uključivala su svinje optužene za jedenje djece.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/criminalprosecut00evaniala|title=The criminal prosecution and capital punishment of animals|first=E. P. (Edward Payson)|last=Evans|date=1 January 1906|publisher=London : W. Heinemann|via=Internet Archive}}</ref> 2019. godine, jednu ženu u ruralnom Teksasu napalo je i ubilo krdo [[divlja svinja|divljih svinja]]. Umrla je zbog [[iskrvavljenost|krvarenja]] usljed zadobijenih rana i ugriza.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/11/26/us/texas-woman-killed-feral-hogs.html|title=Feral Hogs Attack and Kill a Woman in Texas (Published 2019)|first=Nicholas|last=Bogel-Burroughs|date=26 November 2019|work=The New York Times}}</ref> Divlje svinje su oportunistički [[omnivor]]i koji mogu funkcionirati kao agresivni [[predator]]i. Budući da su [[strvinar]]i, posebno je zabilježeno da se divlje svinje hrane ljudskim leševima ili ostacima u situacijama nakon borbe, u nesrećama u ruralnim područjima (npr. pad aviona) i kriminalnim situacijama (npr. ubistvo). Osim toga, zabilježen je barem jedan slučaj divlje svinje u južnoj Francuskoj koja je postala potvrđeni višestruki ljudožder. U četiri napada posmatrana u istraživanju,<ref name="auto">{{cite journal |last1=Mayer |first1=John |title=Wild pig attacks on humans. |journal=Proceedings of the Wildlife Damage Management Conference |date=2013 |volume=15 |pages=17–25 |url=https://digitalcommons.unl.edu/icwdm_wdmconfproc/151/}}</ref> divlja svinja je konzumirala djelimično ili potpuno ostatke ljudske žrtve koju je prethodno smrtno ozlijedila u napadu. Tri od četiri napada istražni organi su eksplicitno okarakterizirali kao predatorske. U dva dodatna napada, žrtva ili njen pratilac su opisali motiv svinje kao predatorski; od njih, jedna žrtva je preživjela s teškim ozljedama, dok je druga smrtno povrijeđena. U napadu 2009. godine u Indiji, trogodišnju djevojčicu, koja je hodala stazom sa ocem, zgrabila je divlja svinja, koja je zatim pokušala pobjeći s djetetom u ustima. Otac je jurio životinju, boreći se s njom sve dok njegova kćerka nije puštena. I otac i kćerka su teško povrijeđeni tokom napada; dijete je kasnije preminulo od zadobijenih povreda. Iako su napadi divljih svinja prvenstveno odbrambene prirode, mogućnost napada predatorske prirode ne može se u potpunosti isključiti.<ref name="auto"/> === Primati === {{Main|Ljudski kanibalizam}} Jedini dokumentovani [[Hominidae|hominidi]] (veliki majmuni) koji jedu ljude bili su sami [[ljudi]] i [[čimpanze]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/demonicapetrans.shtml|title=BBC - Science & Nature - Horizon - Demonic Ape|publisher=BBC}}</ref> Kako ljudi sve više zadiru u stanište čimpanzi, navodno je sve češća pojava da čimpanze ubijaju njihovu djecu.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/science/chimps-killing-people-in-uganda|title=Chimps are killing people in Uganda: 'It broke off the arm... opened the stomach and removed the kidneys'|first=Chris|last=Ciaccia|date=12 November 2019|publisher=Fox News Channel}}</ref> === Pacovi === Uprkos maloj veličini jedinki, [[pacov]]i u velikom broju mogu ubiti bespomoćne ljude, pri čemu ih pojedu žive.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/german-man-frank-herrmann-dies-eaten-alive-466227 |title=Homeless Man Eaten Alive by Rats in Majorca |work=International Business Times |date=2013-05-09 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41198770|title=French girl mutilated by rats in night attack at home|date=8 September 2017|publisher=BBC}}</ref> [[Mučenje pacovima]] je način mučenja ljudi koji je zabilježen od strane [[Amnesty International]]a.<ref>Chile: Evidence of torture: an Amnesty International Report. London (Amnesty International Publications) 1983, str. 35–37</ref> Veliki pacovi (neki čak i veličine male mačke) viđeni su kako se hrane ljudskim leševima u mrtvačnicama u Indiji. == Gmizavci == [[File:Crocodile in Kachikali kevinzim.jpg|thumb|right|[[Nilski krokodil]] jedna je od vrsta uključenih u najčešće nepotstreknute smrtonosne napade na ljude.]] === Krokodili === {{Main|Napad krokodila}} Napadi krokodila na ljude su česti u mjestima gdje su krokodili autohtoni. [[morski krokodil|Morski]] i [[nilski krokodil]]i odgovorni su za više napada i više smrtnih slučajeva nego bilo koji drugi divlji predator koji napada ljude radi hrane. Svake godine, u podsaharskoj se Africi stotine smrtonosnih napada pripisuju se nilskim krokodilima. Budući da se mnoge relativno zdrave populacije nilskih krokodila nalaze u istočnoj Africi, njihova blizina ljudima koji žive u siromaštvu i/ili bez infrastrukture učinila je vjerovatnim da je nilski krokodil odgovoran za više napada na ljude nego sve ostale vrste zajedno. Jedna zloglasna jedinka je [[Gustave (krokodil)|Gustave]], za kojeg se smatra da je ubio 200-300 ljudi na području rijeke [[Ruzizi]]. U Australiji su krokodili također odgovorni za nekoliko smrtnih slučajeva u tropskom sjeveru zemlje.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/national/recent-crocodile-deaths-in-australia-20090411-a3b2.html |title=Recent crocodile deaths in Australia |website=The Sydney Morning Herald |date=11 April 2009 |access-date=24 January 2017}}</ref> [[Močvarni krokodil]]i su još jedna vrsta krokodila koja nekada vidi ljude kao plijen, budući da ubijaju mnogo ljudi u Aziji svake godine, iako ne u istoj mjeri kao morski i nilski krokodili. Sve vrste krokodila su potencijalno opasne za ljude, ali većina ih aktivno ne lovi. === Aligatori === {{main|Popis smrtonosnih napada aligatora u Sjedinjenim Američkim Državama po decenijama}} Uprkos njihovoj očiglednoj sposobnosti da ubijaju plijen sličan ljudima ili veći od njih, te njihovoj uobičajenosti u područjima guste ljudske naseljenosti (jugoistočni dio Sjedinjenih Država, naročito Florida), [[američki aligator]]i rijetko love ljude kao plijen. Uprkos tome, bilo je nekoliko značajnih slučajeva aligatora koji su oportunistički napadali ljude, posebno neoprezne, malu djecu i starije osobe.<ref>{{cite web|url=http://bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|title=Body of boy snatched by gator found in Disney lagoon|access-date=16 June 2016|archive-date=16 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616220857/http://www.bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|url-status=dead}}</ref> Za razliku od daleko opasnijih morskih i nilskih krokodila, većina aligatora po mogućnosti izbjegava kontakt s ljudima, naročito ako su bili lovljeni. Dolazilo je do incidenata,<ref>{{cite web|url=http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |title='Aggressive' Gator Kills Burglary Suspect - AOL News |date=2007-11-16 |access-date=2016-03-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116160533/http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |archive-date=16 November 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://firststateupdate.com/2021/08/louisiana-man-apparently-eaten-by-alligator-in-idas-wake/|title= Louisiana Man Apparently Eaten By Alligator In Ida's Wake|date=2021-08-31|access-date=2021-08-31}}</ref> ali moguće je da nisu svi bili grabežljive prirode. === Zmije === Vrlo malo vrsta zmija je fizički sposobno progutati odraslog čovjeka. Iako je izneseno dosta tvrdnji o divovskim zmijama koje gutaju odrasle ljude, potvrđen je samo ograničen broj takvih slučajeva. Različite vrste [[piton]]a su najčešće zabilježeni počinitelji. U Indoneziji je 2017. godine [[Smrt Akbara Salubira|odrasli muškarac]] pronađen unutar pitona dugog 7 m.<ref>{{Cite news|url=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/missing-man-found-dead-in-belly-of-7m-long-python-report|title=Missing man found dead in belly of 7m-long python in Indonesia: Report|last=paulam@st|date=2017-03-29|work=The Straits Times|access-date=2017-06-04|language=en}}</ref> 14. juna 2018. godine, 54-godišnju ženu po imenu Wa Tiba pojeo je [[Malayopython reticulatus|mrežasti piton]], nakon što se uvukao u njen vrt.<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/7-meter-long-python-swallows-indonesian-woman|title=7-meter-long python swallows Indonesian woman|date=2018-06-16|work=National Post|access-date=2018-06-16|language=en-US}}</ref> 45-godišnja [[poljoprivrednica]] u Indoneziji, koja je nestala dan ranije, pronađena je mrtva unutar pitona dugog 5 m u junu 2024. godine.<ref>{{Cite web |title=Indonesian woman found dead inside giant python |url=https://www.dw.com/en/indonesian-woman-found-dead-inside-giant-python/a-69311540 |date=8 June 2024 |access-date=9 June 2024 |website=DW |language=en}}</ref> Velike zmije koje se stežu oko plijena ponekad će se stegnuti i ubiti ga ako je prevelik za gutanje. Također, zabilježeno je više slučajeva u kojima su se [[Python bivittatus|burmanski pitoni]] srednje veličine (3 do 4 m) u zatočeništvu stezali oko ljudi i ubijali ih, uključujući nekoliko nealkoholiziranih, zdravih odraslih muškaraca, od kojih je jedan bio "student" čuvar u zoološkom vrtu.<ref>{{cite web|last=Herszenhorn |first=David |url=https://www.nytimes.com/1996/10/10/nyregion/13-foot-long-pet-python-kills-its-caretaker.html |title=13-Foot-Long Pet Python Kills Its Caretaker |location=New York City |work=The New York Times |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/archives/news/pet-snake-eyed-death-python-found-body-article-1.732513 |title=Pet Snake Eyed in Death Python Found With Body |work=Daily News|location=New York |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|author=Animal Attack Files Archives |url=http://igorilla.com/gorilla/animal/2002/python_strangles_owner2.html |title=Owner Killed by Snake had been Warned in '98 |publisher=Igorilla.com |access-date=2016-03-19}}</ref><ref name="telegraph.co.uk">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Python kills careless student zookeeper in Caracas |work=The Telegraph|date=2008-08-26 |access-date=2016-03-19}}{{cbignore}}</ref> U slučaju čuvara u zoološkom vrtu, piton mu je pokušavao progutati glavu, ali su ubrzo intervenirali drugi čuvari.<ref name="telegraph.co.uk"/> Osim toga, najmanje jedan burmanski piton, veličine samo 2,7 m, skupio se i ubio pijanog odraslog muškarca.<ref>{{cite web|url=http://www.insidehalton.com/news-story/3925857-brampton-inquest-called-for-python-ban-20-years-ago/ |title=Brampton inquest called for python ban 20 years ago |publisher=Insidehalton.com |date=2013-08-06 |access-date=2016-03-19}}</ref> Velika zmija koja ubija plijen stezanjem može stegnuti ili progutati dojenče ili malo dijete, što je prijetnja koja je legitimna i empirijski dokazana. Slučajevi napada pitona na djecu zabilježeni su kod mrežastog pitona,<ref>{{Cite journal |last1=Iqbal |first1=Muhammad |last2=Sari |first2=Diah Komala |last3=Arifah |first3=Nur |last4=Widayanti |first4=Gusti Ayu |last5=Aprillia |first5=Ina |date=2025-06-25 |title=Notes on Humans as Prey of Reticulated Pythons Malayopython reticulatus (Serpentes: Pythonidae) in Indonesia |url=https://ejournal.uigm.ac.id/index.php/biopalembanica/article/view/5385 |journal=Bio Palembanica |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=43–49 |doi=10.36982/bio.v2i1.5385 |issn=3047-9827|doi-access=free }}</ref> [[Python sebae|afričkog kamenog pitona]],<ref>{{cite web|url=http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |title=Pet Owners Panic after African Python Kills 2 Canadian Children |access-date=1 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074142/http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |archive-date=6 October 2014 }}</ref> i burmanskog pitona.<ref>{{cite web |url=http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |title=Officials capture 9-foot Burmese python that strangled 2-year-old Sumter County girl |work=Tampa Bay Times |access-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006131344/http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead }}</ref> Na [[Filipini]]ma, više od četvrtine muškaraca naroda [[Aeta (narod)|Aeta]] (moderne grupe lovaca-sakupljača koji žive u šumama) prijavilo je preživljavanje napada od strane [[Malayopython reticulatus|mrežastih pitona]].<ref name="Headland&Greene2011">{{cite journal |last1=Headland |first1=T. N. |last2=Greene |first2=H. W. |year=2011 |title=Hunter–gatherers and other primates as prey, predators, and competitors of snakes |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=52 |pages=E1470–E1474 |doi=10.1073/pnas.1115116108 |pmid=22160702 |pmc=3248510|doi-access=free }}</ref> Pitoni su neotrovni predatori iz zasjede, a i Aeta i pitoni love jelene, divlje svinje i majmune, što ih čini konkurentima i plijenom.<ref name="Headland&Greene2011"/> U Južnoj Africi je 2002. godine afrički piton dug 6 metara progutao čitavog desetogodišnjeg dječaka; slučajevi poput tog su empirijski posmatrani i zabilježeni, ali nisu u potpunosti potvrđeni, za razliku od prethodno navedenih slučajeva.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Hunt for giant snake that ate 10-year-old Durban boy whole|first=Jane|last=Flanagan|date=24 November 2002|work=The Daily Telegraph}}{{cbignore}}</ref> U Australiji je zabilježen jedan slučaj [[Simalia amethistina|ametistinskog pitona]] koji je pokušao pojesti odraslu osobu.<ref>{{Cite web|last=Sulleyman|first=Aatif|date=2020-10-19|title=Woman woke up to find 12-foot snake trying to eat her|url=https://www.newsweek.com/woman-woke-find-12-foot-scrub-python-snake-trying-eat-her-1540252|access-date=2022-01-13|website=Newsweek|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Python tried to eat sleeping woman while being tracked by biologists|url=https://www.newscientist.com/article/2257583-python-tried-to-eat-sleeping-woman-while-being-tracked-by-biologists/|access-date=2022-01-13|website=New Scientist|language=en-US}}</ref> === Gušteri === Veliki [[komodski varan]]i su jedine poznate vrste guštera koje povremeno napadaju i konzumiraju ljude. Budući da žive na udaljenim ostrvima, napadi su rijetki i mogu proći neprijavljeni. Uprkos njihovoj velikoj veličini, napadi na ljude često su neuspješni i žrtve uspiju pobjeći, iako teško ranjene.<ref>{{Cite news |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/13/komodo-dragon-bites-elderly-woman-rinca-island.html |title=Komodo dragon bites elderly woman on Rinca Island |access-date=12 February 2014 |date=13 October 2012 |newspaper=The Jakarta Post |publisher=Niskala Media Tenggara}}</ref> Poznato je da komodski varani konzumiraju ljudske leševe, obično raskopavanjem plitkih grobova.<ref>{{Cite book |last1=Badger |first1=David P. |title=Lizards: a natural history of some uncommon creatures, extraordinary chameleons, iguanas, geckos, and more |last2=Netherton |first2=John |date=2002 |publisher=Voyageur Press |isbn=978-0-89658-520-1 |location=Stillwater, MN}}</ref> To je navelo stanovnike ostrva Komodo da premještaju svoje grobove i gomilaju kamenje na njih kako bi odvratili varane.<ref>{{Cite book |last1=Ballance |first1=Alison |title=South Sea islands: a natural history |last2=Morris |first2=Rod |date=2003 |publisher=Firely Books |isbn=978-1-55297-609-8 |location=Toronto; New York}}</ref> == Ptice == Some evidence supports the contention that the [[Crowned eagle|African crowned eagle]] occasionally views human children as prey, with a witness account of one attack (in which the victim, a seven-year-old boy, survived and the eagle was killed),<ref>Steyn, P. 1982. Birds of prey of southern Africa: their identification and life histories. David Phillip, Cape Town, South Africa.</ref> and the discovery of part of a human child skull in a nest. This would make it the only living bird known to prey on humans, although other birds such as [[ostrich]]es and [[Cassowary|cassowaries]] have killed humans in self-defense and a [[lammergeier]] might have killed the ancient Greek playwright [[Aeschylus]] by accident.<ref>el Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J., eds. (1994). Handbook of the Birds of the World. 2. Barcelona: Lynx Edicions. p. 107. {{ISBN|84-87334-15-6}}.</ref> Various large raptors like [[golden eagles]] are reported attacking humans,<ref>Dickinson, Rachel (2009). Falconer on the Edge. Houghton Mifflin-Harcourt. {{ISBN|978-0-618-80623-2}}.</ref> but it is unclear if they intend to eat them or if they have ever been successful in killing one. A series of incidents in which a [[martial eagle]] attacked and killed one human child as well as injuring two others was recorded in [[Ethiopia]] in 2019.<ref>{{cite book |title=The Deadly Balance: Predators and People in a Crowded World | first = Adam | last = Hart | date = 2023 | publisher= Bloomsbury |chapter-url=https://lithub.com/this-eagle-would-eat-your-toddler-if-it-had-the-chance/ | chapter=This Eagle Would Eat Your Toddler If It Had The Chance | type= excerpt via ''Literary Hub'' | isbn = 9781472985323 | url= https://books.google.com/books?id=oEmOEAAAQBAJ}}</ref> Some fossil evidence indicates large [[birds of prey]] occasionally preyed on prehistoric hominids. The [[Taung Child]], an ''[[Australopithecus africanus]]'' found in Africa, is believed to have been killed by an eagle-like bird similar to the crowned eagle. The extinct [[Haast's eagle]] may have preyed on humans in [[New Zealand]], and this conclusion would be consistent with [[Māori folklore]]. ''[[Leptoptilos robustus]]''<ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/j.1096-3642.2010.00616.x|title = A new species of giant marabou stork (Aves: Ciconiiformes) from the Pleistocene of Liang Bua, Flores (Indonesia)|year = 2010|last1 = Meijer|first1 = Hanneke J.M.|last2 = Due|first2 = Rokus AWE|journal = Zoological Journal of the Linnean Society|volume = 160|issue = 4|pages = 707–724|doi-access = free}}</ref> might have preyed on both ''[[Homo floresiensis]]'' and anatomically modern humans, and the [[Malagasy crowned eagle]], [[teratorns]], [[Woodward's eagle]] and ''[[Caracara major]]''<ref>{{Cite journal|jstor=23353814|title=Body Mass Estimations and Paleobiological Inferences on a New Species of Large Caracara (Aves, Falconidae) from the Late Pleistocene of Uruguay|last1=Jones|first1=Washington|last2=Rinderknecht|first2=Andrés|last3=Migotto|first3=Rafael|last4=Blanco|first4=R. Ernesto|journal=Journal of Paleontology|year=2013|volume=87|issue=1|pages=151–158|doi=10.1666/12-026R.1|bibcode=2013JPal...87..151J |s2cid=83648963}}</ref> are similar in size to the Haast's eagle, implying that they similarly could pose a threat to a human being. == Ribe == === Ajkula === {{Main|Shark attack}} [[File:Shark warning - Salt Rock South Africa.jpg|thumb|Sign warning swimmers of the danger of shark attacks]] Contrary to popular belief, only a limited number of shark species are known to pose a serious threat to humans. The species that are most dangerous can be indiscriminate and will take any potential meal they happen to come across (as an [[oceanic whitetip shark]] might eat a person floating in the water after a shipwreck), or may bite out of curiosity or mistaken identity (as with a [[great white shark]] attacking a human on a surfboard possibly because it resembles its favoured prey, a [[Pinniped|seal]]).<ref name="sharks vs. humans">{{cite web|url=https://instinctforfilm.com/feed/sharks-vs-humans-finning/|title=Sharks vs. Humans – Are They The Danger, or Are We?|website=Instinctforfilm|publisher=Instinct Feed|date=27 October 2016|access-date=30 July 2019}}</ref><ref name="shark attack FAQ">{{cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/discover-fish/sharks/shark-attack-faq/|title=Shark Attack FAQ|publisher=Florida Museum|date=23 July 2019|access-date=30 July 2019}}</ref> Of more than 568 [[List of sharks|shark species]], only four have been involved in a significant number of fatal unprovoked attacks on humans: the great white shark, [[tiger shark]], [[bull shark]],<ref name="isaf">ISAF [http://www.flmnh.ufl.edu/fish/sharks/statistics/species2.htm Statistics on Attacking Species of Shark]</ref> and the oceanic whitetip shark.<ref name="howstuffdangerous4">{{cite web|url=http://animals.howstuffworks.com/fish/most-dangerous-shark2.htm |title=9: Oceanic Whitetip Shark - The 10 Most Dangerous Sharks &#124; HowStuffWorks |publisher=Animals.howstuffworks.com |date=2008-06-05 |access-date=2016-03-19}}</ref> These sharks, being large, powerful predators, may sometimes attack and kill humans; it is worth noting that they have all been filmed in open water by unprotected divers.<ref>{{cite web|url=http://www.staradvertiser.com/2015/12/26/editorial/article-about-monsanto-was-right-thing-to-do/|title=Article about Monsanto was 'right thing to do'|date=26 December 2015}}</ref> One of the most notorious and well known incidents of shark predation came with the sinking of the [[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' (CA-35)]], where sharks believed to be oceanic whitetips fed on an estimated 150 of the survivors who were stranded for days.<ref>{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=Geiling |first2=Natasha |title=The Worst Shark Attack in History |url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-worst-shark-attack-in-history-25715092/ |access-date=2023-02-25 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> More recently, on 8 June 2023, due to the popularity of social media the [[Tiger shark#Relationship with humans|fatal tiger shark attack on Vladimir Popov]] off the coast of [[Hurghada]], Egypt, in the [[Red Sea]] has also gained significant notoriety as almost the entire attack was caught on film before going viral. === Pirane === Attacks by [[piranha]]s resulting in deaths have occurred in the [[Amazon basin]]. In 2011, a drunk 18-year-old boy was attacked and killed in Rosario del Yata, [[Bolivia]].<ref>{{cite web |url=http://noticias.terra.com.br/mundo/noticias/0,,OI5507003-EI8140,00-Homem+bebado+morre+apos+ser+atacado+por+piranhas+na+Bolivia.html |title=Homem bêbado morre após ser atacado por piranhas na Bolívia |date=7 December 2011|work=terra.com.br}}</ref> In 2012, a five-year-old Brazilian girl was attacked and killed by a shoal of [[red-bellied piranha]]s.<ref>{{cite web |url=http://tvuol.uol.com.br/assistir.htm?video=menina-e-atacada-por-piranhas-e-morre-no-amazonas-0402CD183464C4A13326&tagIds=1793&orderBy=mais-recentes&edFilter=editorial&time=all& |date=25 October 2012 |title=Menina é atacada por piranhas e morre no Amazonas|work=tvuol.uol.com.br}}</ref> Some Brazilian rivers have warning signs about lethal piranhas.<ref>{{cite web |url=http://g1.globo.com/mato-grosso/noticia/2011/11/banhistas-sao-atacados-por-piranhas-em-rio-no-pantanal-de-mato-grosso.html |title=Praia no Rio Paraguai tem quase um ataque de piranhas por dia em MT |author=Martins, Kelly |work=globo.com|date=16 November 2011}}</ref> === Somovi === {{See also|Kali River goonch attacks|Wels catfish#Attacks on people|Sobral Santos II}} Reports have been made of [[Bagarius|goonch catfish]] eating humans in the [[Kali River (Uttarakhand)|Kāli River]] in India.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|title=Mutant fish develops a taste for human flesh in India|last=Cockcroft|first=Lucy|date=9 October 2008|work=[[The Daily Telegraph]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029140510/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|archive-date=29 October 2019}}</ref> Additionally there have been reports of [[wels catfish]] killing and eating humans in Europe.<ref>{{Cite web|title=Leső harcsák (Silurus Art.)|url=http://mek.oszk.hu/03400/03408/html/2488.html|access-date=2022-01-13|website=mek.oszk.hu|language=en}}</ref> Large predatory catfish such as the [[redtail catfish]] and ''[[Brachyplatystoma filamentosum|piraíba]]'' are thought to have contributed to the loss of life when the ''[[Sobral Santos II]]'' ferry sank in the [[Amazon River]] in 1981.<ref>{{Cite web|date=2014-04-05|title='River Monsters' uncovers tale of deadly Amazon fish attack|url=https://nypost.com/2014/04/05/river-monsters-uncovers-tale-of-deadly-amazon-fish-attack/|access-date=2022-01-13|website=New York Post|language=en-US}}</ref> === Škarpinjci === The [[giant grouper]] is one of the largest species of bony fish in the world, reaching a maximum length of {{convert|3|m|0|sp=us}} and weight of {{convert|600|kg}}.<ref>{{Cite web|date=2019|title=Giant Queensland groper|url=https://www.dpi.nsw.gov.au/fishing/closures/identifying/marine-or-estuarine-species/giant-queensland-groper|access-date=2022-01-13|website=www.dpi.nsw.gov.au|language=en}}</ref> There have been cases of this species attacking humans,<ref>{{Cite web |date=2002-10-26 |title=CDNN Eco News - Did Fish Feeding Cause Shark Attack? |url=http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20021026164337/http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |archive-date=26 October 2002 |url-status=dead}}</ref> along with the closely related [[Atlantic goliath grouper]].<ref>{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Big Grouper Grabs Diver On Keys Reef |url=http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803071741/http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |archive-date=3 August 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-07-30|title=Think Sharks Are Scary? Watch This Giant Thing Ambush A Diver.|url=https://www.huffpost.com/entry/goliath-grouper-attack_n_5632612|access-date=2022-01-13|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Attack of the Goliath Grouper|url=https://www.jonesboro.com/node/1282|access-date=2022-01-13|website=www.jonesboro.com|language=en}}</ref> == Beskičmenjaci == === Glavonošci === {{Main|Cephalopod attack}} Some large cephalopods, in particular the [[Humboldt squid]], are said to attack and eat humans.<ref>{{Cite web|title=Squidly|url=http://diver.net/seahunt/fend/f_scottc.htm|access-date=2022-01-13|website=diver.net}}</ref> == Broj nastradalih == [[File:Pieter Brueghel II-The good shepherd mg 3019.jpg|thumb|Detail of wolf attacking a shepherd. Painting ''The Good Shepherd'' by [[Pieter Brueghel the Younger]], 1616]] Individual man-eater death tolls include: {| class="wikitable" |+ !Name !Alleged death toll !Location |- |[[George Gilman Rushby|Lions of Njombe]] |Up to 1500 (according to the main source) |Tanzania |- |[[Champawat tiger]] |436 |Nepal/India |- |[[Leopard of Panar]] |400 |Northern India |- |[[Gustave (crocodile)]] |300+ |Burundi, rumored |- |[[Talla Des Man Eater]] |150 |India |- |[[Leopard of the Central Provinces]] |150 |India |- |[[Tsavo Man-Eaters|Tsavo's man-eating lions]] |34–100+ |Kenya |- |[[Leopard of Rudraprayag]] |125+ |India |- |[[Beast of Gévaudan]] |113 |France <ref name="Attacks" /> |- |[[Leopard attack|Leopard of Golis Range]] |100 |Somaliland <ref name="Swayne1899">{{cite book |last1=Swayne |first1=H. G. C. |title=Great and small game of Africa: An account of the distribution, habits, and natural history of the sporting mammals, with personal hunting experiences |publisher=Roland Ward |year=1899 |editor1-last=Bryden |editor1-first=H. A. |location=London |pages=575–579 |chapter=The leopard in Somaliland |oclc=11014130 |chapter-url=https://archive.org/details/greatsmallgameof00majo}}</ref> |- |[[Leopard attack|Leopard of Kahani]] |100 |India <ref name="Sterndale1877">{{cite book |last=Sterndale |first=R. A. |url=https://archive.org/details/cu31924079586685 |title=Seonee; Or, camp life on the Satpura Range: A tale of Indian adventure |publisher=Sampson Low, Marston, Searle, & Rivington |year=1877 |edition=2nd |location=London |pages=[https://archive.org/details/cu31924079586685/page/n397 370]–384, 452 |oclc=27112858 |author-link=Robert Armitage Sterndale |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |[[Tiger attack|Tigress of Bhimashankar]] |100 |India <ref>Bhimanshankarcha Narbhakshak (Maneater of Bhimashankar) – A [[Marathi language|Marathi]] book by author Sureshchandra Warghade</ref> |- |Chiengi lion |90+ |Zambia <ref name="smith">{{Cite web |last=Tucker |first=Abigail |date=2009-12-16 |title=The Most Ferocious Man-Eating Lions |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-most-ferocious-man-eating-lions-2577288/#:~:text=Most%20are%20nameless%2C%20but%20a,paper%20floating%20in%20the%20breeze. |access-date=2022-08-01 |website=smithsonianmag.com |publisher=Smithsonian Magazine}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-19 |title=Chiengi:The Capital Of Witchcraft |url=https://zambianobserver.com/chiengi-the-capital-of-witchcraft/ |access-date=2022-08-01 |website=zambianobserver.com}}</ref><ref name="Deadliest Man-Eaters">{{Cite web |date=2010-12-14 |title=Deadliest Man-Eaters |url=https://www.outdoorlife.com/photos/gallery/hunting/2010/12/deadliest-man-eaters/ |access-date=2022-08-01 |website=outdoorlife.com |language=en-US}}</ref> |- |Osama Crocodile |83 |Uganda <ref>{{Cite web |last=Codiva |first=Michelle |date=2022-07-17 |title=Crocodile Named Osama Consumed 83 People In One Uganda's Villages |url=https://www.sciencetimes.com/articles/38813/20220717/crocodile-named-osama-consumed-83-people-one-ugandas-villages.htm |access-date=2022-08-01 |website=sciencetimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Benjamin |date=2022-07-16 |title=Monster 16ft 75-year-old crocodile has eaten 80 people and even 'snatched children' |url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/monster-16ft-75-year-old-27467995 |access-date=2022-08-01 |website=mirror.co.uk}}</ref> |- |[[Tigers of Chowgarh]] |64 |India |- |[[List of wolf attacks|Wolves of Uttar Pradesh]] |60+ |India <ref name="jhala">[[Yadvendradev Vikramsinh Jhala|Jhala, Y.V.]] and D.K. Sharma. 1997. Child-lifting by wolves in eastern Uttar Pradesh, India. Journal of Wildlife Research 2(2):94–101</ref><ref>{{Cite news |last=Burns |first=John F. |date=1996-09-01 |title=In India, Attacks by Wolves Spark Old Fears and Hatreds |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1996/09/01/world/in-india-attacks-by-wolves-spark-old-fears-and-hatreds.html |access-date=2022-01-18 |issn=0362-4331}}</ref> |- |Osama Lion |50+ |Tanzania <ref name="smith" /><ref name="Deadliest Man-Eaters" /> |- |Namelieza Lion |43 |Namibia <ref name="smith" /> |- |[[Leopard of Gummalapur]] |42 |India |- |[[Courtaud|Wolves of Paris]] |40 |France <ref>{{Cite web |date=October 27, 2010 |title=The Wolves of Paris |url=https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |access-date=29 July 2022 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212521/https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |url-status=usurped }}</ref><ref>{{Cite web |title=Courtaud & The Paris Wolf Attacks |url=https://happygallows.blogspot.com/2016/07/courtaud-paris-wolf-attacks.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Man Against Wolf &#124; Part One | date=23 May 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BRyCQM7wSDk |via=www.youtube.com}}</ref> |- |Mulanje Hyenas |36 |Malawi <ref>{{Cite web |last=Flight |first=Tim |date=2018-04-12 |title=10 Animal Serial Killers That Will Haunt Your Dreams |url=https://historycollection.com/10-animal-serial-killers-that-will-haunt-your-dreams/10/ |access-date=2022-08-01 |website=historycollection.com}}</ref> |- |[[Leopard attack|Leopard of Mulher Valley]] |30+ |India <ref name="Osmaston1903">{{cite journal |last1=Osmaston |first1=L. S. |year=1904 |title=A man-eating panther |url=https://archive.org/details/journalofbombayn15bomb |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=15 |pages=135–138 |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |Tiger of the [[Dudhwa National Park]] |24 |India <ref name="me">{{cite web |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |access-date=2018-07-24 |publisher=Lairweb.org.nz}}</ref> |- |[[Kirov wolf attacks]] |22 |Russia |- |[[Wolves of Turku]] |22 |Finland |- |Beast of Sarlat (likely a rabid wolf) |18 |France <ref>{{cite web |last1=Tronel |first1=J. F. |date=28 May 2017 |title=La Bete de Sarlat, L'Histoire d'un Loup Enrage au XVIII Siecle |url=https://espritdepays.com/dordogne/histoire/bete-de-sarlat-lhistoire-dun-loup-enrage-xviiie-siecle |access-date=24 July 2021 |website=Esprit de Pays |language=fr |quote=Dix-huit a vingt personnes furent les tristes victimes de sa fureur.}}</ref><ref>{{cite web |title=La bête de Sarlat |url=https://www.sudouest.fr/2013/12/05/la-bete-de-sarlat-1249582-2147.php?nic |access-date=2021-09-01 |website=Sud-Ouest |language=fr}}</ref> |- |[[Wolves of Ashta]] |17 |India |- |[[Tigress of Jowlagiri]] |15 |India |- |[[Wolves of Hazaribagh]] |13 |India |- |[[Tiger attack|Tigress of Yavatmal]] |13 |India <ref>{{cite web |last1=Pinjarkar |first1=Vijay |date=2 October 2018 |title=In Yavatmal, 9-month-long hunt for killer tigress may be about to end |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/in-yavatmal-9-month-long-hunt-for-killer-tigress-may-be-about-to-end/articleshow/66036053.cms |access-date=12 November 2018 |website=The Times of India}}</ref> |- |[[Wolf of Gysinge]] |12 |Sweden |- |[[Sloth bear of Mysore]] |12 |India |- |[[Leopard attack|Leopard of Punanai]] |12 |Sri Lanka <ref name="archives.sundayobserver.lk">{{citation |author=Jayantha Jayawardene |title=The man-eater of Punanai |date=2014-04-02 |url=http://archives.sundayobserver.lk/2014/03/02/spe10.asp |work=The [[Sunday Observer]] |access-date=2016-11-04}} (A shortened account of the story by Roper S. Agar as published in the Sri Lanka Wildlife Society's magazine Loris Volume 1, December 1938, No. 5.)</ref> |- |[[List of fatal shark attacks in South Africa|Port St-John Shark Attacks]] |11 |South Africa Second Beach |- |[[Gaver Tigers]] |10 |India |- |[[List of wolf attacks|Wolf of Cusago]] |9 |Italy <ref name="oriani">{{in lang|it}} Oriani, A. & Comincini, M. [http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm Morti causate dal lupo in Lombardia e nel Piemonte Orientale nel XVIII secolo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109205627/http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm|date=2013-11-09}}, in atti del Seminario "Vivere la morte nel Settecento", Santa Margherita Ligure 30 settembre - 2 ottobre 2002</ref> |- |[[Tiger of Mundachipallam]] |7 |South India |- |[[Sankebetsu brown bear incident|Sankebetsu bear]] |7 |Japan |- |[[Tiger attack|Tigress of Moradabad]] |7 |India <ref name="Menu">{{cite news |date=17 August 2014 |title=For Moradabad man-eater, is man off the menu? |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-Moradabad-man-eater-is-man-off-the-menu/articleshow/40321022.cms |access-date=27 January 2015}}</ref> |- |[[Mfuwe man eating lion]] |6 |Zambia |- |Crocodile of Bang Mood |6 |Thailand |- |[[Kanda Man Eater]] |5 |India |- |[[Tiger of Segur]] |5 |India |- |[[Wolf of Soissons]] |4 |France |- |[[Jersey Shore shark attacks of 1916|New Jersey Shark]] |4 |North New Jersey |- |[[Thak man-eater]] |4 |India |- |[[Leopard of the Yellagiri Hills]] |3 |India |- |[[Chuka Man Eater]] |3 |India |- |[[Malawi Terror Beast]] (hyena) |3 |Malawi |- |[[Battle of Ramree Island|Battle of Ramree Island crocodile attacks]] |Uncertain |Myanmar |- |[[Wolf of Ansbach]] |Uncertain |Germany of the Holy Roman Empire |- |[[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' shark attacks]] |Uncertain |Philippine Sea |} * == Povezano == * [[Animal attack]] * ''[[Damnatio ad bestias]]'', an ancient form of execution where condemned prisoners were killed by animals * [[Human–wildlife conflict]] * [[Man-eating plant]], various legendary large carnivorous plants * [[List of large carnivores known to prey on humans]] == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} pykjvlhhz44cg2hhujeigastorklnba 42589960 42589958 2026-05-09T14:31:43Z Duma 16555 /* Beskičmenjaci */ 42589960 wikitext text/x-wiki [[File:Head of the Champawat Tiger.png|thumb|Glava [[napadi tigrova|tigrice iz Champawata]], koja je ubila preko 430 ljudi u Nepalu i Indiji, prije nego što ju je [[Jim Corbett]] upucao 1907. godine. Zbog slomljenih gornjih i donjih desnih očnjaka, nije mogla loviti svoj prirodni plijen i počela se hraniti ljudima.]] '''Ljudožderna životinja''' ili '''ljudožder''' je pojedinačna životinja ili biće koje lovi ljude kao obrazac lovačkog ponašanja. To ne uključuje [[strvinar|jedenje leševa]], pojedinačni napad proizašao iz prilike ili očajničke gladi ili jedenje čovjeka kojeg je životinja ubila u samoodbrani. Međutim, sva tri slučaja (posebno posljednja dva) mogu naviknuti životinju na jedenje ljudskog mesa ili na [[Napad životinje|napadanje ljudi]], te mogu potaknuti razvoj ponašanja ljudožderstva. Iako ljude mogu napasti mnoge vrste životinja, životinje ljudožderi su one koje su uključile ljudsko meso u svoju uobičajenu ishranu i aktivno love i ubijaju ljude. Većina prijavljenih slučajeva ljudoždera uključivala je [[lav]]ove, [[tigar|tigrove]], [[leopard]]e, [[polarni medvjed|polarne medvjede]] i velike [[krokodil]]e. Međutim, oni nisu jedini predatori koji će napasti ljude ako im se pruži prilika; poznat je i širok spektar vrsta koje usvajaju ljude kao uobičajeni plijen, uključujući razne [[medvjed]]e, [[Pjegava hijena|pjegave]] i [[Prugasta hijena|prugaste hijene]] i [[Komodski varan|komodske varane]]. == Mačke == === Tigrovi === {{main|Ljudožderni tigrovi}} [[File:Man-eater of Segur.jpg|thumb|[[napad tigra|Segurski ljudožder]], mladi bengalski tigar koji je ubio 5 ljudi u brdima Nilgiri u državi Tamil Nadu na jugu Indije.]] Zabilježeno je da su tigrovi ubili više ljudi od bilo koje druge velike mačke i odgovorni su za više ljudskih smrti direktnim napadom nego bilo koji drugi divlji sisar.<ref name="Nowak, Ronald M 1983">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1088</ref> Navodno je oko 1.000 ljudi ubijeno svake godine u Indiji početkom 1900-ih, a [[tigrica iz Champawata|jedna bengalska tigrica]] ubila je 436 ljudi u Indiji.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Tigrovi su ubili 129 ljudi u mangrovoj šumi Sundarban od 1969. do 1971. godine.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Za razliku od leoparda i lavova, tigrovi ljudožderi rijetko ulaze u ljudska prebivališta kako bi ulovili plijen. Većina žrtava je navodno bila na teritoriji tigra kada se napad dogodio.<ref name="GC"/> Osim toga, napadi tigrova se uglavnom događaju tokom dana, za razliku od onih koji uključuju leoparde i lavove.<ref name="GC"/> [[Sundarbans|Sundarban]] je dom za otprilike 600 [[Bengalski tigar|kraljevskih bengalskih tigrova]]<ref name="Maneaters">{{cite web|title=Maneaters: The Sundarbans|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html|publisher=lairweb|access-date=11 December 2013}}</ref> koji su prije modernog doba "redovno ubijali 50 ili 60 ljudi godišnje".<ref name="Maneaters" /> Gubitak staništa zbog [[Ciklon Sidr|ciklona Sidr]] 2008. godine doveo je do povećanja broja napada na ljude na indijskoj strani Sundarbana, jer su tigrovi prelazili na indijsku stranu iz Bangladeša.<ref name=tiger_2008>{{cite news|title=Tiger attacks on rise in Indian Sundarbans|url=http://www.dnaindia.com/india/report-tiger-attacks-on-rise-in-indian-sundarbans-1180734|access-date=11 March 2014|newspaper=[[DNA India]]|date=30 July 2008|agency=[[Indo-Asian News Service]]}}</ref> Teorija koja se promovira kao objašnjenje tog porasta broja napada sugerira da, budući da tigrovi piju [[slatka voda|slatku vodu]], [[salinitet|slanost]] voda u tom području služi kao destabilizirajući faktor u ishrani i životu tigrova Sundarbana, držeći ih u stalnoj nelagodi i čineći ih izuzetno agresivnima. Druge teorije uključuju dijeljenje staništa s ljudima i konzumiranje ljudskih leševa tokom poplava.<ref name="Maneaters" /> === Lavovi === {{Further|Lav#Lavovi-ljudožderi}} [[File:Lionsoftsavo2008.jpg|right|thumb|[[Ljudožderi Tsavoa]] izloženi u [[Prirodoslovnom muzeju Field]] u Chicagu.]] Zabilježeno je da lavovi-ljudožderi aktivno ulaze u ljudska sela noću, kao i danju, kako bi ulovili plijen. Ta veća asertivnost obično olakšava iskorjenjivanje lavova-ljudoždera u usporedbi sa tigrovima. Lavovi obično postaju ljudožderi iz istih razloga kao i tigrovi: glad, starost i bolest, iako su, kao i kod tigrova, neki ljudožderi navodno bili u savršenom zdravlju.<ref name="GC"/> Najzloglasniji ikada zabilježeni slučaj lavova-ljudoždera dogodio se 1898. godine u tadašnjoj Britanskoj Istočnoj Africi, današnjoj [[kenija|Keniji]]. Tokom izgradnje željezničkog mosta preko [[Tsavo (rijeka)|rijeke Tsavo]] (dijela [[ugandska željeznica|Ugandske željeznice]]) u današnjem [[nacionalni park Tsavo East|Nacionalnom parku Tsavo East]], dva ogromna mužjaka lava bez grive terorizirala su željezničke radnike, od kojih je većina dovedena iz Indije, te se smatra da su ubili i proždrli preko 130 muškaraca. Cijeli željeznički projekat morao je biti zaustavljen jer je tadašnji britanski premijer proglasio uzbunu. Na kraju ih je pratio i ubio glavni inženjer projekta, a osam muškaraca je moralo da ih prenese u kamp. Istraživanja o lavovima-ljudožderima pokazuju da [[afrički lav]]ovi jedu ljude kao dodatak drugoj hrani, a ne kao krajnje sredstvo.<ref>{{Cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419174942/http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya/ |url-status=dead |archive-date=19 April 2017 |title=Why Man-Eating Lions Prey on People—New Evidence |date=2017-04-19 |access-date=2017-04-19}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=DeSantis |first1=Larisa R. G.|last2=Patterson |first2=Bruce D. |date=2017-04-19|title=Dietary behaviour of man-eating lions as revealed by dental microwear textures |journal=Scientific Reports |volume=7|issue=1 |pages=904 |doi=10.1038/s41598-017-00948-5 |pmid=28424462 |pmc=5430416|bibcode=2017NatSR...7..904D}}</ref> U julu 2018. godine, južnoafrička web stranica s vijestima izvijestila je da su tri [[krivolov]]ca na nosoroge napadnuta i pojedena od strane lavova u rezervatu divljači Sibuya u provinciji Eastern Cape u Južnoj Africi.<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/lions-eat-suspected-poachers-at-sibuya-game-reserve-15852083|title=Horror as lions eat 3 poachers at Sibuya Game Reserve|date=2018-07-05|work=Independent Online|location=South Africa|access-date=2019-12-17}}</ref> === Leopardi === {{Main|Napad leoparda}} Leopardi ljudožderi čine mali postotak svih leoparda, ali su nesumnjivo predstavljali prijetnju u nekim područjima;<ref name="ReferenceA">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1090</ref> jedan leopard u Indiji ubio je preko 200 ljudi.<ref name="ReferenceA"/> [[Jim Corbett]] je izjavio da je zapaženo da leopardi to češće čine nakon što se hrane ljudskim leševima, za razliku od tigrova, koji su obično postajali ljudožderi zbog bolesti. U području koje je Corbett dobro poznavao, mrtvi ljudi se obično potpuno [[Inflamacija (antropologija)|kremiraju]], ali kada dođe do teške epidemije bolesti, stopa smrtnosti premašuje zalihe [[Pogrebna lomača|drveta za kremiranje]] i ljudi donekle spale tijelo i bace ga preko ruba [[ghat|zapaljenog ghata]].<ref name="CC">{{cite book| last = Corbett |first = Jim |author-link=Jim Corbett | title = Man-eaters of Kumaon| url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458957 | pages = viii–xiii| publisher = Oxford University Press| year = 1944}}</ref><ref>Time Magazine Canadian edition, Saving The Big Cats, issue 23 August 2004, p.38, pp.40-41.</ref> U Aziji, leopardi ljudožderi obično napadaju noću, a zabilježeno je da su provalili vrata i slamnate krovove kako bi došli do ljudskog plijena. Napadi u Africi se prijavljuju rjeđe, iako je bilo slučajeva kada su se napadi dogodili tokom dana. I Corbett i [[Kenneth Anderson]] su napisali da je lov na pantera ljudoždera predstavljao više izazova nego na bilo koju drugu životinju.[nedostaje referenca] U Indiji je 2019. godine leopard ukrao i obezglavio mladunče.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/baby-snatched-cot-decapitated-leopard-14433607|title=Baby snatched from cot and decapitated by leopard as mum sleeps through attack|first=Anna|last=Slater|date=19 April 2019|website=mirror}}</ref> === Jaguari === {{See also|Jaguar#Jaguar i čovjek}} Napadi jaguara na ljude su danas rijetki.<ref name="AHT">{{cite web |url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |title=Latin American Herald Tribune - Jaguar Kills Fisherman on Colombia's Caribbean Coast |work=Latin America Herald Tribune |access-date=2016-03-19 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053413/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |url-status=dead }}</ref> U prošlosti su bili češći, barem nakon dolaska [[konkvistador]]a u [[amerike|Ameriku]]. Rizik za ljude bi se vjerovatno povećao kada bi se smanjio broj [[kapibara]], glavnog plijena jaguara.<ref name="Porter1894">{{cite book |url=https://archive.org/stream/wildbeastsstud00port#page/n197/mode/2up |title=Wild beasts; a study of the characters and habits of the elephant, lion, leopard, panther, jaguar, tiger, puma, wolf, and grizzly bear |author=John Hampden Porter |year=1894 |page=239|publisher=New York, C. Scribner's sons }}</ref> Međutim, povremeni napadi se i dalje dešavaju; na primjer, u aprilu 2025. godine, čovjeka je ubio jaguar dok je skupljao med u ruralnom području brazilskog Pantanala, blizu Aquidauane u državi Mato Grosso do Sul.<ref>{{Cite web |last=Perpétuo |first=Lara |date=2025-04-23 |title=Governo de MS determina buscas por onça que matou caseiro no Pantanal |url=https://www.correiobraziliense.com.br/brasil/2025/04/7121454-governo-de-ms-determina-buscas-por-onca-que-matou-caseiro-no-pantanal.html |access-date=2025-04-24 |website=Brasil |language=pt-BR}}</ref> === Pume === {{Main|Popis smrtonosnih napada puma u Sjevernoj Americi}} Zbog [[prirast stanovništva|širenja ljudske populacije]], staništa puma se sve više preklapaju s područjima naseljenim ljudima. Napadi na ljude su vrlo rijetki, jer je prepoznavanje plijena kod puma naučeno ponašanje i one uglavnom ne prepoznaju ljude kao plijen.<ref>Kanadsko izdanje časopisa Time, Saving The Big Cats, broj 23. august 2004, str.43.</ref> Napadi na ljude, stoku i kućne ljubimce mogu se dogoditi kada se puma navikne na ljude ili je u stanju teške gladi. Napadi su najčešći tokom kasnog proljeća i ljeta, kada mlade pume napuštaju svoje majke i traže novu teritoriju. Za razliku od drugih velikih mačaka koje su ljudožderi, pume ne ubijaju ljude zbog starosti ili preferenci u ishrani, već u odbrani svoje teritorije. Takvo ponašanje je zabilježeno u lovu kojeg predvode ljudi, gdje pumu tjeraju psi koje ona ili prestiže ili napadne na određenoj udaljenosti. Puma zatim kruži oko lovca i napada iz zasjede. == Psi == === Vukovi === {{main|Napad vuka}} [[File:Wolves of Perigord.jpg|thumb|Dvije jedinke vukova iz Périgorda, čopora navodno odgovornog za smrt 18 ljudi u februaru 1766. godine, izložena u dvorcu Razac u [[Thiviers]]u]] U poređenju s drugim mesoždernim sisarima za koje se zna da napadaju ljude radi hrane, učestalost s kojom su zabilježeni napadi vukova na ljude je prilično niska, što ukazuje na to da su, iako potencijalno opasni, vukovi među najbezopasnijim vrstama zbog svoje veličine i predatorskog potencijala, osim psa koji predstavlja [[napad psa|smrtonosnu opasnost]] iz razloga koji nisu predatorstvo. U rijetkim slučajevima u kojima se događaju napadi vukova ljudoždera, većina žrtava su djeca.<ref name="Attacks">{{cite web|url=http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |title=The Fear of Wolves: A Review of Wolf Attacks on Humans |publisher=Norsk Institutt for Naturforskning |access-date=26 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927173051/http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |archive-date=27 September 2007}}</ref> [[Habituacija]] je poznati faktor koji doprinosi nekim napadima vukova ljudoždera, a rezultat je života u blizini ljudskih nastambi, zbog čega vukovi gube strah od ljudi i posljedično im se previše približavaju, slično urbanim [[kojot]]ima. Habituacija se također može dogoditi kada ljudi namjerno potiču vukove da im se približe, obično nudeći im hranu, ili nenamjerno, kada ih ljudi ne zastraše dovoljno.<ref name="Attacks" /> To potvrđuju izvještaji koji pokazuju da su vukovi u zaštićenim područjima skloniji pokazivanju [[hrabrost]]i prema ljudima nego oni u područjima gdje se aktivno love.<ref name="WOLVES">{{cite book | author= L. David Mech & Luigi Boitani | title=Wolves: Behaviour, Ecology and Conservation | year=2001 | page= 448 | publisher=University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-51696-7 }}</ref> === Dingoi === {{See also|Smrt Azarije Chamberlain}} Napadi [[dingo]]a na ljude su rijetki, sa samo dva zabilježena smrtna slučaja u Australiji. Dingoi se obično plaše ljudi i izbjegavaju susrete s njima. Najpoznatiji slučaj napada dingoa bio je nestanak [[Smrt Azarije Chamberlain|Azarije Chamberlain]] 1980. godine, stare samo devet sedmica. Njeni roditelji su izjavili da su oboje vidjeli dinga kako iznosi Azariju iz njihovog šatora kada je njihova porodica bili na kampovanju u [[Uluru]]u.<ref>{{cite web |title=New turn in 1980 dingo death mystery |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna5378661 |publisher=MSNBC |access-date=12 November 2018 |date=6 July 2004}}</ref> Jedan otac je 2019. spasio svoje 14-mjesečno dijete od dingoa koji ga je pokušao odvući.<ref>{{Cite web|url=https://www.news.com.au/national/queensland/infant-recovering-in-hospital-after-terrifying-dingo-attack/news-story/517dca54aa0814187d700b746798844a|title=Father woke to son's cries 'becoming more distant'|date=18 April 2019|website=NewsComAu}}</ref> === Domaći psi === {{Main|Smrtonosni napadi pasa}} Iako psi imaju mnoge osobine medvjeda i velikih mačaka, malo je vjerovatno da će sami djelovati kao ljudožderi. Ljudi češće mogu doći u situaciju da budu izgrizeni na smrt od strane čopora pasa lutalica, ali ne i pojedeni. Takvi napadi se često dešavaju u zemljama [[istočna Evropa|istočne Evrope]], [[Postsovjetske države|postsovjetskim državama]] i nekim [[južna Azija|južnoazijskim]] zemljama, poput [[indija|Indije]]. === Kojoti === {{main|Napad kojota}} Gotovo svi poznati predatorski napadi kojota na ljude su bili neuspješni. Do danas, osim [[napad kojota na Kelly Keen|napada kojota na Kelly Keen]] i [[Taylor Mitchell|napada kojota na Taylor Mitchell]],<ref>{{Cite web |title=Scientists Now Know Why Coyotes Unexpectedly Killed a Human in 2009 |url=https://www.cnet.com/science/biology/scientists-now-know-why-coyotes-unexpectedly-killed-a-human-in-2009/ |access-date=2024-01-29 |website=CNET |language=en}}</ref> sve poznate žrtve su preživjele borbom, bijegom ili spašavanjem, a samo u potonjem slučaju žrtva je djelimično pojedena, iako se taj slučaj dogodio u [[Nova Škotska|Novoj Škotskoj]] gdje su lokalne životinje [[istočni kojot|istočni kojoti]] (en. ''coywolves'', kojoti-vukovi). === Šakali === U junu 2019. godine, devetogodišnjeg dječaka su ubili [[Canis aureus indicus|šakali]] u [[Farakka|Farakki]] ([[Zapadni Bengal]], Indija). Tome je svjedočio susjed, koji je vidio kako čopor od sedam šakala vuče polupojedeno tijelo djeteta.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/jackals-kill-feed-on-9-year-old-boy-in-in-murshidabad/cid/1693120|title=Jackals kill & 'feed on' 9-year-old boy in Murshidabad}}</ref> == Medvjedi == {{Main|Napad medvjeda}} === Polarni medvjedi === [[Polarni medvjed]]i, posebno mladi i pothranjeni, lovit će ljude radi hrane.<ref>{{cite journal | first1 = James M. | last1 = Wilder | first2 = Dag | last2 = Vongraven | first3 = Todd | last3 = Atwood | first4 = Bob | last4 = Hansen | first5 = Amalie | last5 = Jessen | first6 = Anatoly | last6 = Kochnev | first7 = Geoff | last7 = York | first8 = Rachel | last8 = Vallender | first9 = Daryll | last9 = Hedman | first10 = Melissa | last10 = Gibbons | title = Polar Bear Attacks on Humans: Implications of a Changing Climate. | journal = Wildlife Society Bulletin | volume = 41 | number = 3 | year = 2017 | pages = 537–47 | doi = 10.1002/wsb.783| bibcode = 2017WSBu...41..537W }}</ref> Iako medvjedi rijetko napadaju ljude, njihovi napadi često uzrokuju razorne ozljede zbog veličine i ogromne snage tih divovskih kopnenih i obalnih mesoždera. Kao i kod pasa, predatorska namjera nije neophodna; teritorijalni sporovi i zaštita mladunaca mogu rezultirati smrću usljed napada. Napadi medvjeda ljudoždera su zaista rijetki, ali se znaju dogoditi kada su životinje bolesne ili je prirodni plijen oskudan, što ih često navodi da napadaju i jedu sve što mogu ubiti. === Mrki medvjedi === Poznato je da [[mrki medvjed]]i ponekad napadaju planinare i kampere u Sjevernoj Americi radi hrane. Na primjer, Lance Crosby, 63, iz [[Billings, Montana|Billingsa]] (Montana), planinario je sam i bez spreja protiv medvjeda u [[Nacionalni park Yellowstone|Nacionalnom parku Yellowstone]] u augustu 2015. godine, kada ga je napao [[grizli]] težak 117 kg. Pravila parka kažu da ljudi trebaju planinariti u grupama i uvijek nositi sprej protiv medvjeda - oblik biber spreja koji se koristi za odvraćanje agresivnih medvjeda. Njegovo tijelo pronađeno je u dijelu parka Lake Village na sjeverozapadu Wyominga.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33942095|title = Yellowstone Park kills grizzly bear that ate hiker|work = BBC News|date = 14 August 2015}}</ref> [[Timothy Treadwell]] i njegova djevojka Amie Huguenard ubijeni su i gotovo potpuno pojedeni od strane 28-godišnjeg smeđeg medvjeda 5. oktobra 2003. godine. Kasnije je utvrđeno da su se u njegovom želucu nalazili ljudski ostaci i odjeća. U julu 2008. godine, desetine izgladnjelih smeđih medvjeda ubili su dva geologa koji su radili u [[mrijestilište|mrijestilištu lososa]] na [[kamčatka|Kamčatki]].<ref>{{cite news |title=Russian bears trap geology survey crew |first=Alexei |last=Dovbysh |work=Reuters |date=22 July 2008 |url=https://www.reuters.com/article/idUSL22583868 |access-date=24 April 2010 }}</ref> Nakon što su otkriveni djelomično pojedeni ostaci dvojice radnika, vlasti su reagirale slanjem lovaca da unište ili rastjeraju medvjede.<ref>{{cite news |title=Bears eat two men in Russia's eastern wilderness |first=Luke |last=Harding |work=The Guardian |date=23 July 2008 |url=https://www.theguardian.com/world/2008/jul/23/russia.animalbehaviour |access-date=24 April 2010 |location=London}}</ref> === Američki crni medvjedi === Dok [[američki crni medvjed]]i rijetko napadaju ljude, usamljene, grabežljive jedinke odgovorne su za većinu smrtonosnih napada crnih medvjeda na ljude u Sjedinjenim Državama i Kanadi, prema istraživanju iz 2011. godine. Za razliku od ženki, koje obično napadaju ljude kako bi zaštitile mladunce, mužjaci mogu pokazivati ​​grabežljivo ponašanje prema ljudima i smatrati ih potencijalnim izvorom hrane. Isto istraživanje upozorilo je da su šanse da crni medvjed napadne čovjeka male, napisavši: "Svake godine, milioni interakcija između ljudi i crnih medvjeda dogode se bez ikakvih povreda osobe, iako do 2 godine starosti većina crnih medvjeda ima fizičku sposobnost da ubije osobu."<ref>{{cite journal | last1 = Herrero | first1 = S. | last2 = Higgins | first2 = A. | last3 = Cardoza | first3 = J. E. | last4 = Hajduk | first4 = L. I. | last5 = Smith | first5 = T. S. | year = 2011 | title = Fatal attacks by American black bear on people: 1900–2009 | journal = The Journal of Wildlife Management | volume = 75 | issue = 3| pages = 596–603 | doi = 10.1002/jwmg.72 | bibcode = 2011JWMan..75..596H | s2cid = 55078800 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adn.com/alaska-news/article/lone-predatory-black-bears-responsible-most-human-attacks/2011/05/11/|title=Lone, predatory black bears responsible for most human attacks|date=11 May 2011|website=Anchorage Daily News}}</ref> === Ostale vrste medvjeda === Iako su obično stidljive i oprezne životinje, [[mjesečev medvjed|mjesečevi medvjedi]] su agresivniji prema ljudima od mrkih medvjeda iz Evroazije.<ref name="brown">''Bear Anatomy and Physiology'' from Gary Brown's ''The Great Bear Almanac'', Lyons & Burford, Publishers, 1993</ref> U nekim područjima [[indija|Indije]] i [[burma|Burme]], [[usnati medvjed]]i su, zbog svog nepredvidljivog temperamenta, veći uzrok straha nego tigrovi.<ref name="Perry">{{cite book | author = Perry, Richard | title = The World of the Tiger | year = 1965 | page = 260 | id = ASIN: B0007DU2IU}}</ref> == Ostali sisari == === Hijene === Iako se [[Hyaenidae|hijene]] rado hrane ljudskim leševima,<ref>{{Cite web |last=Brooks |first=John |date=2021-10-14 |title=Are Hyenas Dangerous? Do Hyenas Attack Humans? (YES!) |url=https://wildexplained.com/blog/are-hyenas-dangerous/ |access-date=2024-01-29 |website=Wild Explained |language=en-US}}</ref> one su većinom vrlo oprezne prema ljudima i manje opasne od velikih mačaka čija se teritorija preklapa s njihovom. Ipak, i [[Crocuta crocuta|pjegava hijena]] i manja [[Hyaena hyaena|prugasta hijena]] su snažni grabežljivci sposobni ubiti odraslog čovjeka i zabilježeno je da napadaju ljude kada je hrana oskudna. Kao i većina grabežljivaca, napadi hijena obično su usmjereni na žene, djecu i nemoćne muškarce, iako obje vrste mogu napasti (i povremeno napadaju) zdrave odrasle muškarce. Pjegava hijena je opasnija, budući da je veća, grabežljivija i agresivnija od prugaste hijene. Nije poznato da [[Parahyaena brunnea|smeđa hijena]] i [[Proteles cristatus|hijenski vuk]] napadaju ljude. === Svinje === [[Svinje]] su kompetentni predatori i mogu ubiti i pojesti bespomoćne ljude koji ne mogu pobjeći od njih.<ref>{{cite news |title=Oregon farmer eaten by his pigs |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-19796224 |publisher=BBC |date=2 October 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Italian mafia fed man alive to pigs, police say |url=https://www.reuters.com/article/us-italy-mafia-pigs/italian-mafia-fed-man-alive-to-pigs-police-say-idUSBRE9AR0M820131129 |work=Reuters |date=29 November 2013 |language=en}}</ref><ref name=pig_mafia>{{cite news|title=Mafia fed rival to pigs while he was still alive|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=11 March 2014|newspaper=[[Telegraph Media Group|The Telegraph]]|date=28 November 2013|location=London|first=Nick|last=Squires}}{{cbignore}}</ref> Brojni [[suđenje životinji|sudski procesi nad životinjama]] u [[srednji vijek|srednjem vijeku]] uključivala su svinje optužene za jedenje djece.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/criminalprosecut00evaniala|title=The criminal prosecution and capital punishment of animals|first=E. P. (Edward Payson)|last=Evans|date=1 January 1906|publisher=London : W. Heinemann|via=Internet Archive}}</ref> 2019. godine, jednu ženu u ruralnom Teksasu napalo je i ubilo krdo [[divlja svinja|divljih svinja]]. Umrla je zbog [[iskrvavljenost|krvarenja]] usljed zadobijenih rana i ugriza.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/11/26/us/texas-woman-killed-feral-hogs.html|title=Feral Hogs Attack and Kill a Woman in Texas (Published 2019)|first=Nicholas|last=Bogel-Burroughs|date=26 November 2019|work=The New York Times}}</ref> Divlje svinje su oportunistički [[omnivor]]i koji mogu funkcionirati kao agresivni [[predator]]i. Budući da su [[strvinar]]i, posebno je zabilježeno da se divlje svinje hrane ljudskim leševima ili ostacima u situacijama nakon borbe, u nesrećama u ruralnim područjima (npr. pad aviona) i kriminalnim situacijama (npr. ubistvo). Osim toga, zabilježen je barem jedan slučaj divlje svinje u južnoj Francuskoj koja je postala potvrđeni višestruki ljudožder. U četiri napada posmatrana u istraživanju,<ref name="auto">{{cite journal |last1=Mayer |first1=John |title=Wild pig attacks on humans. |journal=Proceedings of the Wildlife Damage Management Conference |date=2013 |volume=15 |pages=17–25 |url=https://digitalcommons.unl.edu/icwdm_wdmconfproc/151/}}</ref> divlja svinja je konzumirala djelimično ili potpuno ostatke ljudske žrtve koju je prethodno smrtno ozlijedila u napadu. Tri od četiri napada istražni organi su eksplicitno okarakterizirali kao predatorske. U dva dodatna napada, žrtva ili njen pratilac su opisali motiv svinje kao predatorski; od njih, jedna žrtva je preživjela s teškim ozljedama, dok je druga smrtno povrijeđena. U napadu 2009. godine u Indiji, trogodišnju djevojčicu, koja je hodala stazom sa ocem, zgrabila je divlja svinja, koja je zatim pokušala pobjeći s djetetom u ustima. Otac je jurio životinju, boreći se s njom sve dok njegova kćerka nije puštena. I otac i kćerka su teško povrijeđeni tokom napada; dijete je kasnije preminulo od zadobijenih povreda. Iako su napadi divljih svinja prvenstveno odbrambene prirode, mogućnost napada predatorske prirode ne može se u potpunosti isključiti.<ref name="auto"/> === Primati === {{Main|Ljudski kanibalizam}} Jedini dokumentovani [[Hominidae|hominidi]] (veliki majmuni) koji jedu ljude bili su sami [[ljudi]] i [[čimpanze]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/demonicapetrans.shtml|title=BBC - Science & Nature - Horizon - Demonic Ape|publisher=BBC}}</ref> Kako ljudi sve više zadiru u stanište čimpanzi, navodno je sve češća pojava da čimpanze ubijaju njihovu djecu.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/science/chimps-killing-people-in-uganda|title=Chimps are killing people in Uganda: 'It broke off the arm... opened the stomach and removed the kidneys'|first=Chris|last=Ciaccia|date=12 November 2019|publisher=Fox News Channel}}</ref> === Pacovi === Uprkos maloj veličini jedinki, [[pacov]]i u velikom broju mogu ubiti bespomoćne ljude, pri čemu ih pojedu žive.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/german-man-frank-herrmann-dies-eaten-alive-466227 |title=Homeless Man Eaten Alive by Rats in Majorca |work=International Business Times |date=2013-05-09 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41198770|title=French girl mutilated by rats in night attack at home|date=8 September 2017|publisher=BBC}}</ref> [[Mučenje pacovima]] je način mučenja ljudi koji je zabilježen od strane [[Amnesty International]]a.<ref>Chile: Evidence of torture: an Amnesty International Report. London (Amnesty International Publications) 1983, str. 35–37</ref> Veliki pacovi (neki čak i veličine male mačke) viđeni su kako se hrane ljudskim leševima u mrtvačnicama u Indiji. == Gmizavci == [[File:Crocodile in Kachikali kevinzim.jpg|thumb|right|[[Nilski krokodil]] jedna je od vrsta uključenih u najčešće nepotstreknute smrtonosne napade na ljude.]] === Krokodili === {{Main|Napad krokodila}} Napadi krokodila na ljude su česti u mjestima gdje su krokodili autohtoni. [[morski krokodil|Morski]] i [[nilski krokodil]]i odgovorni su za više napada i više smrtnih slučajeva nego bilo koji drugi divlji predator koji napada ljude radi hrane. Svake godine, u podsaharskoj se Africi stotine smrtonosnih napada pripisuju se nilskim krokodilima. Budući da se mnoge relativno zdrave populacije nilskih krokodila nalaze u istočnoj Africi, njihova blizina ljudima koji žive u siromaštvu i/ili bez infrastrukture učinila je vjerovatnim da je nilski krokodil odgovoran za više napada na ljude nego sve ostale vrste zajedno. Jedna zloglasna jedinka je [[Gustave (krokodil)|Gustave]], za kojeg se smatra da je ubio 200-300 ljudi na području rijeke [[Ruzizi]]. U Australiji su krokodili također odgovorni za nekoliko smrtnih slučajeva u tropskom sjeveru zemlje.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/national/recent-crocodile-deaths-in-australia-20090411-a3b2.html |title=Recent crocodile deaths in Australia |website=The Sydney Morning Herald |date=11 April 2009 |access-date=24 January 2017}}</ref> [[Močvarni krokodil]]i su još jedna vrsta krokodila koja nekada vidi ljude kao plijen, budući da ubijaju mnogo ljudi u Aziji svake godine, iako ne u istoj mjeri kao morski i nilski krokodili. Sve vrste krokodila su potencijalno opasne za ljude, ali većina ih aktivno ne lovi. === Aligatori === {{main|Popis smrtonosnih napada aligatora u Sjedinjenim Američkim Državama po decenijama}} Uprkos njihovoj očiglednoj sposobnosti da ubijaju plijen sličan ljudima ili veći od njih, te njihovoj uobičajenosti u područjima guste ljudske naseljenosti (jugoistočni dio Sjedinjenih Država, naročito Florida), [[američki aligator]]i rijetko love ljude kao plijen. Uprkos tome, bilo je nekoliko značajnih slučajeva aligatora koji su oportunistički napadali ljude, posebno neoprezne, malu djecu i starije osobe.<ref>{{cite web|url=http://bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|title=Body of boy snatched by gator found in Disney lagoon|access-date=16 June 2016|archive-date=16 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616220857/http://www.bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|url-status=dead}}</ref> Za razliku od daleko opasnijih morskih i nilskih krokodila, većina aligatora po mogućnosti izbjegava kontakt s ljudima, naročito ako su bili lovljeni. Dolazilo je do incidenata,<ref>{{cite web|url=http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |title='Aggressive' Gator Kills Burglary Suspect - AOL News |date=2007-11-16 |access-date=2016-03-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116160533/http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |archive-date=16 November 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://firststateupdate.com/2021/08/louisiana-man-apparently-eaten-by-alligator-in-idas-wake/|title= Louisiana Man Apparently Eaten By Alligator In Ida's Wake|date=2021-08-31|access-date=2021-08-31}}</ref> ali moguće je da nisu svi bili grabežljive prirode. === Zmije === Vrlo malo vrsta zmija je fizički sposobno progutati odraslog čovjeka. Iako je izneseno dosta tvrdnji o divovskim zmijama koje gutaju odrasle ljude, potvrđen je samo ograničen broj takvih slučajeva. Različite vrste [[piton]]a su najčešće zabilježeni počinitelji. U Indoneziji je 2017. godine [[Smrt Akbara Salubira|odrasli muškarac]] pronađen unutar pitona dugog 7 m.<ref>{{Cite news|url=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/missing-man-found-dead-in-belly-of-7m-long-python-report|title=Missing man found dead in belly of 7m-long python in Indonesia: Report|last=paulam@st|date=2017-03-29|work=The Straits Times|access-date=2017-06-04|language=en}}</ref> 14. juna 2018. godine, 54-godišnju ženu po imenu Wa Tiba pojeo je [[Malayopython reticulatus|mrežasti piton]], nakon što se uvukao u njen vrt.<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/7-meter-long-python-swallows-indonesian-woman|title=7-meter-long python swallows Indonesian woman|date=2018-06-16|work=National Post|access-date=2018-06-16|language=en-US}}</ref> 45-godišnja [[poljoprivrednica]] u Indoneziji, koja je nestala dan ranije, pronađena je mrtva unutar pitona dugog 5 m u junu 2024. godine.<ref>{{Cite web |title=Indonesian woman found dead inside giant python |url=https://www.dw.com/en/indonesian-woman-found-dead-inside-giant-python/a-69311540 |date=8 June 2024 |access-date=9 June 2024 |website=DW |language=en}}</ref> Velike zmije koje se stežu oko plijena ponekad će se stegnuti i ubiti ga ako je prevelik za gutanje. Također, zabilježeno je više slučajeva u kojima su se [[Python bivittatus|burmanski pitoni]] srednje veličine (3 do 4 m) u zatočeništvu stezali oko ljudi i ubijali ih, uključujući nekoliko nealkoholiziranih, zdravih odraslih muškaraca, od kojih je jedan bio "student" čuvar u zoološkom vrtu.<ref>{{cite web|last=Herszenhorn |first=David |url=https://www.nytimes.com/1996/10/10/nyregion/13-foot-long-pet-python-kills-its-caretaker.html |title=13-Foot-Long Pet Python Kills Its Caretaker |location=New York City |work=The New York Times |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/archives/news/pet-snake-eyed-death-python-found-body-article-1.732513 |title=Pet Snake Eyed in Death Python Found With Body |work=Daily News|location=New York |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|author=Animal Attack Files Archives |url=http://igorilla.com/gorilla/animal/2002/python_strangles_owner2.html |title=Owner Killed by Snake had been Warned in '98 |publisher=Igorilla.com |access-date=2016-03-19}}</ref><ref name="telegraph.co.uk">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Python kills careless student zookeeper in Caracas |work=The Telegraph|date=2008-08-26 |access-date=2016-03-19}}{{cbignore}}</ref> U slučaju čuvara u zoološkom vrtu, piton mu je pokušavao progutati glavu, ali su ubrzo intervenirali drugi čuvari.<ref name="telegraph.co.uk"/> Osim toga, najmanje jedan burmanski piton, veličine samo 2,7 m, skupio se i ubio pijanog odraslog muškarca.<ref>{{cite web|url=http://www.insidehalton.com/news-story/3925857-brampton-inquest-called-for-python-ban-20-years-ago/ |title=Brampton inquest called for python ban 20 years ago |publisher=Insidehalton.com |date=2013-08-06 |access-date=2016-03-19}}</ref> Velika zmija koja ubija plijen stezanjem može stegnuti ili progutati dojenče ili malo dijete, što je prijetnja koja je legitimna i empirijski dokazana. Slučajevi napada pitona na djecu zabilježeni su kod mrežastog pitona,<ref>{{Cite journal |last1=Iqbal |first1=Muhammad |last2=Sari |first2=Diah Komala |last3=Arifah |first3=Nur |last4=Widayanti |first4=Gusti Ayu |last5=Aprillia |first5=Ina |date=2025-06-25 |title=Notes on Humans as Prey of Reticulated Pythons Malayopython reticulatus (Serpentes: Pythonidae) in Indonesia |url=https://ejournal.uigm.ac.id/index.php/biopalembanica/article/view/5385 |journal=Bio Palembanica |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=43–49 |doi=10.36982/bio.v2i1.5385 |issn=3047-9827|doi-access=free }}</ref> [[Python sebae|afričkog kamenog pitona]],<ref>{{cite web|url=http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |title=Pet Owners Panic after African Python Kills 2 Canadian Children |access-date=1 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074142/http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |archive-date=6 October 2014 }}</ref> i burmanskog pitona.<ref>{{cite web |url=http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |title=Officials capture 9-foot Burmese python that strangled 2-year-old Sumter County girl |work=Tampa Bay Times |access-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006131344/http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead }}</ref> Na [[Filipini]]ma, više od četvrtine muškaraca naroda [[Aeta (narod)|Aeta]] (moderne grupe lovaca-sakupljača koji žive u šumama) prijavilo je preživljavanje napada od strane [[Malayopython reticulatus|mrežastih pitona]].<ref name="Headland&Greene2011">{{cite journal |last1=Headland |first1=T. N. |last2=Greene |first2=H. W. |year=2011 |title=Hunter–gatherers and other primates as prey, predators, and competitors of snakes |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=52 |pages=E1470–E1474 |doi=10.1073/pnas.1115116108 |pmid=22160702 |pmc=3248510|doi-access=free }}</ref> Pitoni su neotrovni predatori iz zasjede, a i Aeta i pitoni love jelene, divlje svinje i majmune, što ih čini konkurentima i plijenom.<ref name="Headland&Greene2011"/> U Južnoj Africi je 2002. godine afrički piton dug 6 metara progutao čitavog desetogodišnjeg dječaka; slučajevi poput tog su empirijski posmatrani i zabilježeni, ali nisu u potpunosti potvrđeni, za razliku od prethodno navedenih slučajeva.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Hunt for giant snake that ate 10-year-old Durban boy whole|first=Jane|last=Flanagan|date=24 November 2002|work=The Daily Telegraph}}{{cbignore}}</ref> U Australiji je zabilježen jedan slučaj [[Simalia amethistina|ametistinskog pitona]] koji je pokušao pojesti odraslu osobu.<ref>{{Cite web|last=Sulleyman|first=Aatif|date=2020-10-19|title=Woman woke up to find 12-foot snake trying to eat her|url=https://www.newsweek.com/woman-woke-find-12-foot-scrub-python-snake-trying-eat-her-1540252|access-date=2022-01-13|website=Newsweek|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Python tried to eat sleeping woman while being tracked by biologists|url=https://www.newscientist.com/article/2257583-python-tried-to-eat-sleeping-woman-while-being-tracked-by-biologists/|access-date=2022-01-13|website=New Scientist|language=en-US}}</ref> === Gušteri === Veliki [[komodski varan]]i su jedine poznate vrste guštera koje povremeno napadaju i konzumiraju ljude. Budući da žive na udaljenim ostrvima, napadi su rijetki i mogu proći neprijavljeni. Uprkos njihovoj velikoj veličini, napadi na ljude često su neuspješni i žrtve uspiju pobjeći, iako teško ranjene.<ref>{{Cite news |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/13/komodo-dragon-bites-elderly-woman-rinca-island.html |title=Komodo dragon bites elderly woman on Rinca Island |access-date=12 February 2014 |date=13 October 2012 |newspaper=The Jakarta Post |publisher=Niskala Media Tenggara}}</ref> Poznato je da komodski varani konzumiraju ljudske leševe, obično raskopavanjem plitkih grobova.<ref>{{Cite book |last1=Badger |first1=David P. |title=Lizards: a natural history of some uncommon creatures, extraordinary chameleons, iguanas, geckos, and more |last2=Netherton |first2=John |date=2002 |publisher=Voyageur Press |isbn=978-0-89658-520-1 |location=Stillwater, MN}}</ref> To je navelo stanovnike ostrva Komodo da premještaju svoje grobove i gomilaju kamenje na njih kako bi odvratili varane.<ref>{{Cite book |last1=Ballance |first1=Alison |title=South Sea islands: a natural history |last2=Morris |first2=Rod |date=2003 |publisher=Firely Books |isbn=978-1-55297-609-8 |location=Toronto; New York}}</ref> == Ptice == Some evidence supports the contention that the [[Crowned eagle|African crowned eagle]] occasionally views human children as prey, with a witness account of one attack (in which the victim, a seven-year-old boy, survived and the eagle was killed),<ref>Steyn, P. 1982. Birds of prey of southern Africa: their identification and life histories. David Phillip, Cape Town, South Africa.</ref> and the discovery of part of a human child skull in a nest. This would make it the only living bird known to prey on humans, although other birds such as [[ostrich]]es and [[Cassowary|cassowaries]] have killed humans in self-defense and a [[lammergeier]] might have killed the ancient Greek playwright [[Aeschylus]] by accident.<ref>el Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J., eds. (1994). Handbook of the Birds of the World. 2. Barcelona: Lynx Edicions. p. 107. {{ISBN|84-87334-15-6}}.</ref> Various large raptors like [[golden eagles]] are reported attacking humans,<ref>Dickinson, Rachel (2009). Falconer on the Edge. Houghton Mifflin-Harcourt. {{ISBN|978-0-618-80623-2}}.</ref> but it is unclear if they intend to eat them or if they have ever been successful in killing one. A series of incidents in which a [[martial eagle]] attacked and killed one human child as well as injuring two others was recorded in [[Ethiopia]] in 2019.<ref>{{cite book |title=The Deadly Balance: Predators and People in a Crowded World | first = Adam | last = Hart | date = 2023 | publisher= Bloomsbury |chapter-url=https://lithub.com/this-eagle-would-eat-your-toddler-if-it-had-the-chance/ | chapter=This Eagle Would Eat Your Toddler If It Had The Chance | type= excerpt via ''Literary Hub'' | isbn = 9781472985323 | url= https://books.google.com/books?id=oEmOEAAAQBAJ}}</ref> Some fossil evidence indicates large [[birds of prey]] occasionally preyed on prehistoric hominids. The [[Taung Child]], an ''[[Australopithecus africanus]]'' found in Africa, is believed to have been killed by an eagle-like bird similar to the crowned eagle. The extinct [[Haast's eagle]] may have preyed on humans in [[New Zealand]], and this conclusion would be consistent with [[Māori folklore]]. ''[[Leptoptilos robustus]]''<ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/j.1096-3642.2010.00616.x|title = A new species of giant marabou stork (Aves: Ciconiiformes) from the Pleistocene of Liang Bua, Flores (Indonesia)|year = 2010|last1 = Meijer|first1 = Hanneke J.M.|last2 = Due|first2 = Rokus AWE|journal = Zoological Journal of the Linnean Society|volume = 160|issue = 4|pages = 707–724|doi-access = free}}</ref> might have preyed on both ''[[Homo floresiensis]]'' and anatomically modern humans, and the [[Malagasy crowned eagle]], [[teratorns]], [[Woodward's eagle]] and ''[[Caracara major]]''<ref>{{Cite journal|jstor=23353814|title=Body Mass Estimations and Paleobiological Inferences on a New Species of Large Caracara (Aves, Falconidae) from the Late Pleistocene of Uruguay|last1=Jones|first1=Washington|last2=Rinderknecht|first2=Andrés|last3=Migotto|first3=Rafael|last4=Blanco|first4=R. Ernesto|journal=Journal of Paleontology|year=2013|volume=87|issue=1|pages=151–158|doi=10.1666/12-026R.1|bibcode=2013JPal...87..151J |s2cid=83648963}}</ref> are similar in size to the Haast's eagle, implying that they similarly could pose a threat to a human being. == Ribe == === Ajkula === {{Main|Shark attack}} [[File:Shark warning - Salt Rock South Africa.jpg|thumb|Sign warning swimmers of the danger of shark attacks]] Contrary to popular belief, only a limited number of shark species are known to pose a serious threat to humans. The species that are most dangerous can be indiscriminate and will take any potential meal they happen to come across (as an [[oceanic whitetip shark]] might eat a person floating in the water after a shipwreck), or may bite out of curiosity or mistaken identity (as with a [[great white shark]] attacking a human on a surfboard possibly because it resembles its favoured prey, a [[Pinniped|seal]]).<ref name="sharks vs. humans">{{cite web|url=https://instinctforfilm.com/feed/sharks-vs-humans-finning/|title=Sharks vs. Humans – Are They The Danger, or Are We?|website=Instinctforfilm|publisher=Instinct Feed|date=27 October 2016|access-date=30 July 2019}}</ref><ref name="shark attack FAQ">{{cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/discover-fish/sharks/shark-attack-faq/|title=Shark Attack FAQ|publisher=Florida Museum|date=23 July 2019|access-date=30 July 2019}}</ref> Of more than 568 [[List of sharks|shark species]], only four have been involved in a significant number of fatal unprovoked attacks on humans: the great white shark, [[tiger shark]], [[bull shark]],<ref name="isaf">ISAF [http://www.flmnh.ufl.edu/fish/sharks/statistics/species2.htm Statistics on Attacking Species of Shark]</ref> and the oceanic whitetip shark.<ref name="howstuffdangerous4">{{cite web|url=http://animals.howstuffworks.com/fish/most-dangerous-shark2.htm |title=9: Oceanic Whitetip Shark - The 10 Most Dangerous Sharks &#124; HowStuffWorks |publisher=Animals.howstuffworks.com |date=2008-06-05 |access-date=2016-03-19}}</ref> These sharks, being large, powerful predators, may sometimes attack and kill humans; it is worth noting that they have all been filmed in open water by unprotected divers.<ref>{{cite web|url=http://www.staradvertiser.com/2015/12/26/editorial/article-about-monsanto-was-right-thing-to-do/|title=Article about Monsanto was 'right thing to do'|date=26 December 2015}}</ref> One of the most notorious and well known incidents of shark predation came with the sinking of the [[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' (CA-35)]], where sharks believed to be oceanic whitetips fed on an estimated 150 of the survivors who were stranded for days.<ref>{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=Geiling |first2=Natasha |title=The Worst Shark Attack in History |url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-worst-shark-attack-in-history-25715092/ |access-date=2023-02-25 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> More recently, on 8 June 2023, due to the popularity of social media the [[Tiger shark#Relationship with humans|fatal tiger shark attack on Vladimir Popov]] off the coast of [[Hurghada]], Egypt, in the [[Red Sea]] has also gained significant notoriety as almost the entire attack was caught on film before going viral. === Pirane === Attacks by [[piranha]]s resulting in deaths have occurred in the [[Amazon basin]]. In 2011, a drunk 18-year-old boy was attacked and killed in Rosario del Yata, [[Bolivia]].<ref>{{cite web |url=http://noticias.terra.com.br/mundo/noticias/0,,OI5507003-EI8140,00-Homem+bebado+morre+apos+ser+atacado+por+piranhas+na+Bolivia.html |title=Homem bêbado morre após ser atacado por piranhas na Bolívia |date=7 December 2011|work=terra.com.br}}</ref> In 2012, a five-year-old Brazilian girl was attacked and killed by a shoal of [[red-bellied piranha]]s.<ref>{{cite web |url=http://tvuol.uol.com.br/assistir.htm?video=menina-e-atacada-por-piranhas-e-morre-no-amazonas-0402CD183464C4A13326&tagIds=1793&orderBy=mais-recentes&edFilter=editorial&time=all& |date=25 October 2012 |title=Menina é atacada por piranhas e morre no Amazonas|work=tvuol.uol.com.br}}</ref> Some Brazilian rivers have warning signs about lethal piranhas.<ref>{{cite web |url=http://g1.globo.com/mato-grosso/noticia/2011/11/banhistas-sao-atacados-por-piranhas-em-rio-no-pantanal-de-mato-grosso.html |title=Praia no Rio Paraguai tem quase um ataque de piranhas por dia em MT |author=Martins, Kelly |work=globo.com|date=16 November 2011}}</ref> === Somovi === {{See also|Kali River goonch attacks|Wels catfish#Attacks on people|Sobral Santos II}} Reports have been made of [[Bagarius|goonch catfish]] eating humans in the [[Kali River (Uttarakhand)|Kāli River]] in India.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|title=Mutant fish develops a taste for human flesh in India|last=Cockcroft|first=Lucy|date=9 October 2008|work=[[The Daily Telegraph]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029140510/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|archive-date=29 October 2019}}</ref> Additionally there have been reports of [[wels catfish]] killing and eating humans in Europe.<ref>{{Cite web|title=Leső harcsák (Silurus Art.)|url=http://mek.oszk.hu/03400/03408/html/2488.html|access-date=2022-01-13|website=mek.oszk.hu|language=en}}</ref> Large predatory catfish such as the [[redtail catfish]] and ''[[Brachyplatystoma filamentosum|piraíba]]'' are thought to have contributed to the loss of life when the ''[[Sobral Santos II]]'' ferry sank in the [[Amazon River]] in 1981.<ref>{{Cite web|date=2014-04-05|title='River Monsters' uncovers tale of deadly Amazon fish attack|url=https://nypost.com/2014/04/05/river-monsters-uncovers-tale-of-deadly-amazon-fish-attack/|access-date=2022-01-13|website=New York Post|language=en-US}}</ref> === Škarpinjci === The [[giant grouper]] is one of the largest species of bony fish in the world, reaching a maximum length of {{convert|3|m|0|sp=us}} and weight of {{convert|600|kg}}.<ref>{{Cite web|date=2019|title=Giant Queensland groper|url=https://www.dpi.nsw.gov.au/fishing/closures/identifying/marine-or-estuarine-species/giant-queensland-groper|access-date=2022-01-13|website=www.dpi.nsw.gov.au|language=en}}</ref> There have been cases of this species attacking humans,<ref>{{Cite web |date=2002-10-26 |title=CDNN Eco News - Did Fish Feeding Cause Shark Attack? |url=http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20021026164337/http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |archive-date=26 October 2002 |url-status=dead}}</ref> along with the closely related [[Atlantic goliath grouper]].<ref>{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Big Grouper Grabs Diver On Keys Reef |url=http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803071741/http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |archive-date=3 August 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-07-30|title=Think Sharks Are Scary? Watch This Giant Thing Ambush A Diver.|url=https://www.huffpost.com/entry/goliath-grouper-attack_n_5632612|access-date=2022-01-13|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Attack of the Goliath Grouper|url=https://www.jonesboro.com/node/1282|access-date=2022-01-13|website=www.jonesboro.com|language=en}}</ref> == Beskičmenjaci == === Glavonošci === {{Main|Napadi glavonožaca}} Za neke velike glavonošce, posebno [[Dosidicus gigas|Humboldtovu lignju]], smatra se da napadaju i jedu ljude.<ref>{{Cite web|title=Squidly|url=http://diver.net/seahunt/fend/f_scottc.htm|access-date=2022-01-13|website=diver.net}}</ref> == Broj nastradalih == [[File:Pieter Brueghel II-The good shepherd mg 3019.jpg|thumb|Detail of wolf attacking a shepherd. Painting ''The Good Shepherd'' by [[Pieter Brueghel the Younger]], 1616]] Individual man-eater death tolls include: {| class="wikitable" |+ !Name !Alleged death toll !Location |- |[[George Gilman Rushby|Lions of Njombe]] |Up to 1500 (according to the main source) |Tanzania |- |[[Champawat tiger]] |436 |Nepal/India |- |[[Leopard of Panar]] |400 |Northern India |- |[[Gustave (crocodile)]] |300+ |Burundi, rumored |- |[[Talla Des Man Eater]] |150 |India |- |[[Leopard of the Central Provinces]] |150 |India |- |[[Tsavo Man-Eaters|Tsavo's man-eating lions]] |34–100+ |Kenya |- |[[Leopard of Rudraprayag]] |125+ |India |- |[[Beast of Gévaudan]] |113 |France <ref name="Attacks" /> |- |[[Leopard attack|Leopard of Golis Range]] |100 |Somaliland <ref name="Swayne1899">{{cite book |last1=Swayne |first1=H. G. C. |title=Great and small game of Africa: An account of the distribution, habits, and natural history of the sporting mammals, with personal hunting experiences |publisher=Roland Ward |year=1899 |editor1-last=Bryden |editor1-first=H. A. |location=London |pages=575–579 |chapter=The leopard in Somaliland |oclc=11014130 |chapter-url=https://archive.org/details/greatsmallgameof00majo}}</ref> |- |[[Leopard attack|Leopard of Kahani]] |100 |India <ref name="Sterndale1877">{{cite book |last=Sterndale |first=R. A. |url=https://archive.org/details/cu31924079586685 |title=Seonee; Or, camp life on the Satpura Range: A tale of Indian adventure |publisher=Sampson Low, Marston, Searle, & Rivington |year=1877 |edition=2nd |location=London |pages=[https://archive.org/details/cu31924079586685/page/n397 370]–384, 452 |oclc=27112858 |author-link=Robert Armitage Sterndale |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |[[Tiger attack|Tigress of Bhimashankar]] |100 |India <ref>Bhimanshankarcha Narbhakshak (Maneater of Bhimashankar) – A [[Marathi language|Marathi]] book by author Sureshchandra Warghade</ref> |- |Chiengi lion |90+ |Zambia <ref name="smith">{{Cite web |last=Tucker |first=Abigail |date=2009-12-16 |title=The Most Ferocious Man-Eating Lions |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-most-ferocious-man-eating-lions-2577288/#:~:text=Most%20are%20nameless%2C%20but%20a,paper%20floating%20in%20the%20breeze. |access-date=2022-08-01 |website=smithsonianmag.com |publisher=Smithsonian Magazine}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-19 |title=Chiengi:The Capital Of Witchcraft |url=https://zambianobserver.com/chiengi-the-capital-of-witchcraft/ |access-date=2022-08-01 |website=zambianobserver.com}}</ref><ref name="Deadliest Man-Eaters">{{Cite web |date=2010-12-14 |title=Deadliest Man-Eaters |url=https://www.outdoorlife.com/photos/gallery/hunting/2010/12/deadliest-man-eaters/ |access-date=2022-08-01 |website=outdoorlife.com |language=en-US}}</ref> |- |Osama Crocodile |83 |Uganda <ref>{{Cite web |last=Codiva |first=Michelle |date=2022-07-17 |title=Crocodile Named Osama Consumed 83 People In One Uganda's Villages |url=https://www.sciencetimes.com/articles/38813/20220717/crocodile-named-osama-consumed-83-people-one-ugandas-villages.htm |access-date=2022-08-01 |website=sciencetimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Benjamin |date=2022-07-16 |title=Monster 16ft 75-year-old crocodile has eaten 80 people and even 'snatched children' |url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/monster-16ft-75-year-old-27467995 |access-date=2022-08-01 |website=mirror.co.uk}}</ref> |- |[[Tigers of Chowgarh]] |64 |India |- |[[List of wolf attacks|Wolves of Uttar Pradesh]] |60+ |India <ref name="jhala">[[Yadvendradev Vikramsinh Jhala|Jhala, Y.V.]] and D.K. Sharma. 1997. Child-lifting by wolves in eastern Uttar Pradesh, India. Journal of Wildlife Research 2(2):94–101</ref><ref>{{Cite news |last=Burns |first=John F. |date=1996-09-01 |title=In India, Attacks by Wolves Spark Old Fears and Hatreds |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1996/09/01/world/in-india-attacks-by-wolves-spark-old-fears-and-hatreds.html |access-date=2022-01-18 |issn=0362-4331}}</ref> |- |Osama Lion |50+ |Tanzania <ref name="smith" /><ref name="Deadliest Man-Eaters" /> |- |Namelieza Lion |43 |Namibia <ref name="smith" /> |- |[[Leopard of Gummalapur]] |42 |India |- |[[Courtaud|Wolves of Paris]] |40 |France <ref>{{Cite web |date=October 27, 2010 |title=The Wolves of Paris |url=https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |access-date=29 July 2022 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212521/https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |url-status=usurped }}</ref><ref>{{Cite web |title=Courtaud & The Paris Wolf Attacks |url=https://happygallows.blogspot.com/2016/07/courtaud-paris-wolf-attacks.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Man Against Wolf &#124; Part One | date=23 May 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BRyCQM7wSDk |via=www.youtube.com}}</ref> |- |Mulanje Hyenas |36 |Malawi <ref>{{Cite web |last=Flight |first=Tim |date=2018-04-12 |title=10 Animal Serial Killers That Will Haunt Your Dreams |url=https://historycollection.com/10-animal-serial-killers-that-will-haunt-your-dreams/10/ |access-date=2022-08-01 |website=historycollection.com}}</ref> |- |[[Leopard attack|Leopard of Mulher Valley]] |30+ |India <ref name="Osmaston1903">{{cite journal |last1=Osmaston |first1=L. S. |year=1904 |title=A man-eating panther |url=https://archive.org/details/journalofbombayn15bomb |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=15 |pages=135–138 |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |Tiger of the [[Dudhwa National Park]] |24 |India <ref name="me">{{cite web |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |access-date=2018-07-24 |publisher=Lairweb.org.nz}}</ref> |- |[[Kirov wolf attacks]] |22 |Russia |- |[[Wolves of Turku]] |22 |Finland |- |Beast of Sarlat (likely a rabid wolf) |18 |France <ref>{{cite web |last1=Tronel |first1=J. F. |date=28 May 2017 |title=La Bete de Sarlat, L'Histoire d'un Loup Enrage au XVIII Siecle |url=https://espritdepays.com/dordogne/histoire/bete-de-sarlat-lhistoire-dun-loup-enrage-xviiie-siecle |access-date=24 July 2021 |website=Esprit de Pays |language=fr |quote=Dix-huit a vingt personnes furent les tristes victimes de sa fureur.}}</ref><ref>{{cite web |title=La bête de Sarlat |url=https://www.sudouest.fr/2013/12/05/la-bete-de-sarlat-1249582-2147.php?nic |access-date=2021-09-01 |website=Sud-Ouest |language=fr}}</ref> |- |[[Wolves of Ashta]] |17 |India |- |[[Tigress of Jowlagiri]] |15 |India |- |[[Wolves of Hazaribagh]] |13 |India |- |[[Tiger attack|Tigress of Yavatmal]] |13 |India <ref>{{cite web |last1=Pinjarkar |first1=Vijay |date=2 October 2018 |title=In Yavatmal, 9-month-long hunt for killer tigress may be about to end |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/in-yavatmal-9-month-long-hunt-for-killer-tigress-may-be-about-to-end/articleshow/66036053.cms |access-date=12 November 2018 |website=The Times of India}}</ref> |- |[[Wolf of Gysinge]] |12 |Sweden |- |[[Sloth bear of Mysore]] |12 |India |- |[[Leopard attack|Leopard of Punanai]] |12 |Sri Lanka <ref name="archives.sundayobserver.lk">{{citation |author=Jayantha Jayawardene |title=The man-eater of Punanai |date=2014-04-02 |url=http://archives.sundayobserver.lk/2014/03/02/spe10.asp |work=The [[Sunday Observer]] |access-date=2016-11-04}} (A shortened account of the story by Roper S. Agar as published in the Sri Lanka Wildlife Society's magazine Loris Volume 1, December 1938, No. 5.)</ref> |- |[[List of fatal shark attacks in South Africa|Port St-John Shark Attacks]] |11 |South Africa Second Beach |- |[[Gaver Tigers]] |10 |India |- |[[List of wolf attacks|Wolf of Cusago]] |9 |Italy <ref name="oriani">{{in lang|it}} Oriani, A. & Comincini, M. [http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm Morti causate dal lupo in Lombardia e nel Piemonte Orientale nel XVIII secolo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109205627/http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm|date=2013-11-09}}, in atti del Seminario "Vivere la morte nel Settecento", Santa Margherita Ligure 30 settembre - 2 ottobre 2002</ref> |- |[[Tiger of Mundachipallam]] |7 |South India |- |[[Sankebetsu brown bear incident|Sankebetsu bear]] |7 |Japan |- |[[Tiger attack|Tigress of Moradabad]] |7 |India <ref name="Menu">{{cite news |date=17 August 2014 |title=For Moradabad man-eater, is man off the menu? |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-Moradabad-man-eater-is-man-off-the-menu/articleshow/40321022.cms |access-date=27 January 2015}}</ref> |- |[[Mfuwe man eating lion]] |6 |Zambia |- |Crocodile of Bang Mood |6 |Thailand |- |[[Kanda Man Eater]] |5 |India |- |[[Tiger of Segur]] |5 |India |- |[[Wolf of Soissons]] |4 |France |- |[[Jersey Shore shark attacks of 1916|New Jersey Shark]] |4 |North New Jersey |- |[[Thak man-eater]] |4 |India |- |[[Leopard of the Yellagiri Hills]] |3 |India |- |[[Chuka Man Eater]] |3 |India |- |[[Malawi Terror Beast]] (hyena) |3 |Malawi |- |[[Battle of Ramree Island|Battle of Ramree Island crocodile attacks]] |Uncertain |Myanmar |- |[[Wolf of Ansbach]] |Uncertain |Germany of the Holy Roman Empire |- |[[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' shark attacks]] |Uncertain |Philippine Sea |} * == Povezano == * [[Animal attack]] * ''[[Damnatio ad bestias]]'', an ancient form of execution where condemned prisoners were killed by animals * [[Human–wildlife conflict]] * [[Man-eating plant]], various legendary large carnivorous plants * [[List of large carnivores known to prey on humans]] == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} n9qigno6weitnw48j59l0vdnpoyi9gv 42589966 42589960 2026-05-09T15:05:29Z Duma 16555 /* Ptice */ 42589966 wikitext text/x-wiki [[File:Head of the Champawat Tiger.png|thumb|Glava [[napadi tigrova|tigrice iz Champawata]], koja je ubila preko 430 ljudi u Nepalu i Indiji, prije nego što ju je [[Jim Corbett]] upucao 1907. godine. Zbog slomljenih gornjih i donjih desnih očnjaka, nije mogla loviti svoj prirodni plijen i počela se hraniti ljudima.]] '''Ljudožderna životinja''' ili '''ljudožder''' je pojedinačna životinja ili biće koje lovi ljude kao obrazac lovačkog ponašanja. To ne uključuje [[strvinar|jedenje leševa]], pojedinačni napad proizašao iz prilike ili očajničke gladi ili jedenje čovjeka kojeg je životinja ubila u samoodbrani. Međutim, sva tri slučaja (posebno posljednja dva) mogu naviknuti životinju na jedenje ljudskog mesa ili na [[Napad životinje|napadanje ljudi]], te mogu potaknuti razvoj ponašanja ljudožderstva. Iako ljude mogu napasti mnoge vrste životinja, životinje ljudožderi su one koje su uključile ljudsko meso u svoju uobičajenu ishranu i aktivno love i ubijaju ljude. Većina prijavljenih slučajeva ljudoždera uključivala je [[lav]]ove, [[tigar|tigrove]], [[leopard]]e, [[polarni medvjed|polarne medvjede]] i velike [[krokodil]]e. Međutim, oni nisu jedini predatori koji će napasti ljude ako im se pruži prilika; poznat je i širok spektar vrsta koje usvajaju ljude kao uobičajeni plijen, uključujući razne [[medvjed]]e, [[Pjegava hijena|pjegave]] i [[Prugasta hijena|prugaste hijene]] i [[Komodski varan|komodske varane]]. == Mačke == === Tigrovi === {{main|Ljudožderni tigrovi}} [[File:Man-eater of Segur.jpg|thumb|[[napad tigra|Segurski ljudožder]], mladi bengalski tigar koji je ubio 5 ljudi u brdima Nilgiri u državi Tamil Nadu na jugu Indije.]] Zabilježeno je da su tigrovi ubili više ljudi od bilo koje druge velike mačke i odgovorni su za više ljudskih smrti direktnim napadom nego bilo koji drugi divlji sisar.<ref name="Nowak, Ronald M 1983">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1088</ref> Navodno je oko 1.000 ljudi ubijeno svake godine u Indiji početkom 1900-ih, a [[tigrica iz Champawata|jedna bengalska tigrica]] ubila je 436 ljudi u Indiji.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Tigrovi su ubili 129 ljudi u mangrovoj šumi Sundarban od 1969. do 1971. godine.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Za razliku od leoparda i lavova, tigrovi ljudožderi rijetko ulaze u ljudska prebivališta kako bi ulovili plijen. Većina žrtava je navodno bila na teritoriji tigra kada se napad dogodio.<ref name="GC"/> Osim toga, napadi tigrova se uglavnom događaju tokom dana, za razliku od onih koji uključuju leoparde i lavove.<ref name="GC"/> [[Sundarbans|Sundarban]] je dom za otprilike 600 [[Bengalski tigar|kraljevskih bengalskih tigrova]]<ref name="Maneaters">{{cite web|title=Maneaters: The Sundarbans|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html|publisher=lairweb|access-date=11 December 2013}}</ref> koji su prije modernog doba "redovno ubijali 50 ili 60 ljudi godišnje".<ref name="Maneaters" /> Gubitak staništa zbog [[Ciklon Sidr|ciklona Sidr]] 2008. godine doveo je do povećanja broja napada na ljude na indijskoj strani Sundarbana, jer su tigrovi prelazili na indijsku stranu iz Bangladeša.<ref name=tiger_2008>{{cite news|title=Tiger attacks on rise in Indian Sundarbans|url=http://www.dnaindia.com/india/report-tiger-attacks-on-rise-in-indian-sundarbans-1180734|access-date=11 March 2014|newspaper=[[DNA India]]|date=30 July 2008|agency=[[Indo-Asian News Service]]}}</ref> Teorija koja se promovira kao objašnjenje tog porasta broja napada sugerira da, budući da tigrovi piju [[slatka voda|slatku vodu]], [[salinitet|slanost]] voda u tom području služi kao destabilizirajući faktor u ishrani i životu tigrova Sundarbana, držeći ih u stalnoj nelagodi i čineći ih izuzetno agresivnima. Druge teorije uključuju dijeljenje staništa s ljudima i konzumiranje ljudskih leševa tokom poplava.<ref name="Maneaters" /> === Lavovi === {{Further|Lav#Lavovi-ljudožderi}} [[File:Lionsoftsavo2008.jpg|right|thumb|[[Ljudožderi Tsavoa]] izloženi u [[Prirodoslovnom muzeju Field]] u Chicagu.]] Zabilježeno je da lavovi-ljudožderi aktivno ulaze u ljudska sela noću, kao i danju, kako bi ulovili plijen. Ta veća asertivnost obično olakšava iskorjenjivanje lavova-ljudoždera u usporedbi sa tigrovima. Lavovi obično postaju ljudožderi iz istih razloga kao i tigrovi: glad, starost i bolest, iako su, kao i kod tigrova, neki ljudožderi navodno bili u savršenom zdravlju.<ref name="GC"/> Najzloglasniji ikada zabilježeni slučaj lavova-ljudoždera dogodio se 1898. godine u tadašnjoj Britanskoj Istočnoj Africi, današnjoj [[kenija|Keniji]]. Tokom izgradnje željezničkog mosta preko [[Tsavo (rijeka)|rijeke Tsavo]] (dijela [[ugandska željeznica|Ugandske željeznice]]) u današnjem [[nacionalni park Tsavo East|Nacionalnom parku Tsavo East]], dva ogromna mužjaka lava bez grive terorizirala su željezničke radnike, od kojih je većina dovedena iz Indije, te se smatra da su ubili i proždrli preko 130 muškaraca. Cijeli željeznički projekat morao je biti zaustavljen jer je tadašnji britanski premijer proglasio uzbunu. Na kraju ih je pratio i ubio glavni inženjer projekta, a osam muškaraca je moralo da ih prenese u kamp. Istraživanja o lavovima-ljudožderima pokazuju da [[afrički lav]]ovi jedu ljude kao dodatak drugoj hrani, a ne kao krajnje sredstvo.<ref>{{Cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419174942/http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya/ |url-status=dead |archive-date=19 April 2017 |title=Why Man-Eating Lions Prey on People—New Evidence |date=2017-04-19 |access-date=2017-04-19}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=DeSantis |first1=Larisa R. G.|last2=Patterson |first2=Bruce D. |date=2017-04-19|title=Dietary behaviour of man-eating lions as revealed by dental microwear textures |journal=Scientific Reports |volume=7|issue=1 |pages=904 |doi=10.1038/s41598-017-00948-5 |pmid=28424462 |pmc=5430416|bibcode=2017NatSR...7..904D}}</ref> U julu 2018. godine, južnoafrička web stranica s vijestima izvijestila je da su tri [[krivolov]]ca na nosoroge napadnuta i pojedena od strane lavova u rezervatu divljači Sibuya u provinciji Eastern Cape u Južnoj Africi.<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/lions-eat-suspected-poachers-at-sibuya-game-reserve-15852083|title=Horror as lions eat 3 poachers at Sibuya Game Reserve|date=2018-07-05|work=Independent Online|location=South Africa|access-date=2019-12-17}}</ref> === Leopardi === {{Main|Napad leoparda}} Leopardi ljudožderi čine mali postotak svih leoparda, ali su nesumnjivo predstavljali prijetnju u nekim područjima;<ref name="ReferenceA">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1090</ref> jedan leopard u Indiji ubio je preko 200 ljudi.<ref name="ReferenceA"/> [[Jim Corbett]] je izjavio da je zapaženo da leopardi to češće čine nakon što se hrane ljudskim leševima, za razliku od tigrova, koji su obično postajali ljudožderi zbog bolesti. U području koje je Corbett dobro poznavao, mrtvi ljudi se obično potpuno [[Inflamacija (antropologija)|kremiraju]], ali kada dođe do teške epidemije bolesti, stopa smrtnosti premašuje zalihe [[Pogrebna lomača|drveta za kremiranje]] i ljudi donekle spale tijelo i bace ga preko ruba [[ghat|zapaljenog ghata]].<ref name="CC">{{cite book| last = Corbett |first = Jim |author-link=Jim Corbett | title = Man-eaters of Kumaon| url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458957 | pages = viii–xiii| publisher = Oxford University Press| year = 1944}}</ref><ref>Time Magazine Canadian edition, Saving The Big Cats, issue 23 August 2004, p.38, pp.40-41.</ref> U Aziji, leopardi ljudožderi obično napadaju noću, a zabilježeno je da su provalili vrata i slamnate krovove kako bi došli do ljudskog plijena. Napadi u Africi se prijavljuju rjeđe, iako je bilo slučajeva kada su se napadi dogodili tokom dana. I Corbett i [[Kenneth Anderson]] su napisali da je lov na pantera ljudoždera predstavljao više izazova nego na bilo koju drugu životinju.[nedostaje referenca] U Indiji je 2019. godine leopard ukrao i obezglavio mladunče.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/baby-snatched-cot-decapitated-leopard-14433607|title=Baby snatched from cot and decapitated by leopard as mum sleeps through attack|first=Anna|last=Slater|date=19 April 2019|website=mirror}}</ref> === Jaguari === {{See also|Jaguar#Jaguar i čovjek}} Napadi jaguara na ljude su danas rijetki.<ref name="AHT">{{cite web |url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |title=Latin American Herald Tribune - Jaguar Kills Fisherman on Colombia's Caribbean Coast |work=Latin America Herald Tribune |access-date=2016-03-19 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053413/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |url-status=dead }}</ref> U prošlosti su bili češći, barem nakon dolaska [[konkvistador]]a u [[amerike|Ameriku]]. Rizik za ljude bi se vjerovatno povećao kada bi se smanjio broj [[kapibara]], glavnog plijena jaguara.<ref name="Porter1894">{{cite book |url=https://archive.org/stream/wildbeastsstud00port#page/n197/mode/2up |title=Wild beasts; a study of the characters and habits of the elephant, lion, leopard, panther, jaguar, tiger, puma, wolf, and grizzly bear |author=John Hampden Porter |year=1894 |page=239|publisher=New York, C. Scribner's sons }}</ref> Međutim, povremeni napadi se i dalje dešavaju; na primjer, u aprilu 2025. godine, čovjeka je ubio jaguar dok je skupljao med u ruralnom području brazilskog Pantanala, blizu Aquidauane u državi Mato Grosso do Sul.<ref>{{Cite web |last=Perpétuo |first=Lara |date=2025-04-23 |title=Governo de MS determina buscas por onça que matou caseiro no Pantanal |url=https://www.correiobraziliense.com.br/brasil/2025/04/7121454-governo-de-ms-determina-buscas-por-onca-que-matou-caseiro-no-pantanal.html |access-date=2025-04-24 |website=Brasil |language=pt-BR}}</ref> === Pume === {{Main|Popis smrtonosnih napada puma u Sjevernoj Americi}} Zbog [[prirast stanovništva|širenja ljudske populacije]], staništa puma se sve više preklapaju s područjima naseljenim ljudima. Napadi na ljude su vrlo rijetki, jer je prepoznavanje plijena kod puma naučeno ponašanje i one uglavnom ne prepoznaju ljude kao plijen.<ref>Kanadsko izdanje časopisa Time, Saving The Big Cats, broj 23. august 2004, str.43.</ref> Napadi na ljude, stoku i kućne ljubimce mogu se dogoditi kada se puma navikne na ljude ili je u stanju teške gladi. Napadi su najčešći tokom kasnog proljeća i ljeta, kada mlade pume napuštaju svoje majke i traže novu teritoriju. Za razliku od drugih velikih mačaka koje su ljudožderi, pume ne ubijaju ljude zbog starosti ili preferenci u ishrani, već u odbrani svoje teritorije. Takvo ponašanje je zabilježeno u lovu kojeg predvode ljudi, gdje pumu tjeraju psi koje ona ili prestiže ili napadne na određenoj udaljenosti. Puma zatim kruži oko lovca i napada iz zasjede. == Psi == === Vukovi === {{main|Napad vuka}} [[File:Wolves of Perigord.jpg|thumb|Dvije jedinke vukova iz Périgorda, čopora navodno odgovornog za smrt 18 ljudi u februaru 1766. godine, izložena u dvorcu Razac u [[Thiviers]]u]] U poređenju s drugim mesoždernim sisarima za koje se zna da napadaju ljude radi hrane, učestalost s kojom su zabilježeni napadi vukova na ljude je prilično niska, što ukazuje na to da su, iako potencijalno opasni, vukovi među najbezopasnijim vrstama zbog svoje veličine i predatorskog potencijala, osim psa koji predstavlja [[napad psa|smrtonosnu opasnost]] iz razloga koji nisu predatorstvo. U rijetkim slučajevima u kojima se događaju napadi vukova ljudoždera, većina žrtava su djeca.<ref name="Attacks">{{cite web|url=http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |title=The Fear of Wolves: A Review of Wolf Attacks on Humans |publisher=Norsk Institutt for Naturforskning |access-date=26 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927173051/http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |archive-date=27 September 2007}}</ref> [[Habituacija]] je poznati faktor koji doprinosi nekim napadima vukova ljudoždera, a rezultat je života u blizini ljudskih nastambi, zbog čega vukovi gube strah od ljudi i posljedično im se previše približavaju, slično urbanim [[kojot]]ima. Habituacija se također može dogoditi kada ljudi namjerno potiču vukove da im se približe, obično nudeći im hranu, ili nenamjerno, kada ih ljudi ne zastraše dovoljno.<ref name="Attacks" /> To potvrđuju izvještaji koji pokazuju da su vukovi u zaštićenim područjima skloniji pokazivanju [[hrabrost]]i prema ljudima nego oni u područjima gdje se aktivno love.<ref name="WOLVES">{{cite book | author= L. David Mech & Luigi Boitani | title=Wolves: Behaviour, Ecology and Conservation | year=2001 | page= 448 | publisher=University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-51696-7 }}</ref> === Dingoi === {{See also|Smrt Azarije Chamberlain}} Napadi [[dingo]]a na ljude su rijetki, sa samo dva zabilježena smrtna slučaja u Australiji. Dingoi se obično plaše ljudi i izbjegavaju susrete s njima. Najpoznatiji slučaj napada dingoa bio je nestanak [[Smrt Azarije Chamberlain|Azarije Chamberlain]] 1980. godine, stare samo devet sedmica. Njeni roditelji su izjavili da su oboje vidjeli dinga kako iznosi Azariju iz njihovog šatora kada je njihova porodica bili na kampovanju u [[Uluru]]u.<ref>{{cite web |title=New turn in 1980 dingo death mystery |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna5378661 |publisher=MSNBC |access-date=12 November 2018 |date=6 July 2004}}</ref> Jedan otac je 2019. spasio svoje 14-mjesečno dijete od dingoa koji ga je pokušao odvući.<ref>{{Cite web|url=https://www.news.com.au/national/queensland/infant-recovering-in-hospital-after-terrifying-dingo-attack/news-story/517dca54aa0814187d700b746798844a|title=Father woke to son's cries 'becoming more distant'|date=18 April 2019|website=NewsComAu}}</ref> === Domaći psi === {{Main|Smrtonosni napadi pasa}} Iako psi imaju mnoge osobine medvjeda i velikih mačaka, malo je vjerovatno da će sami djelovati kao ljudožderi. Ljudi češće mogu doći u situaciju da budu izgrizeni na smrt od strane čopora pasa lutalica, ali ne i pojedeni. Takvi napadi se često dešavaju u zemljama [[istočna Evropa|istočne Evrope]], [[Postsovjetske države|postsovjetskim državama]] i nekim [[južna Azija|južnoazijskim]] zemljama, poput [[indija|Indije]]. === Kojoti === {{main|Napad kojota}} Gotovo svi poznati predatorski napadi kojota na ljude su bili neuspješni. Do danas, osim [[napad kojota na Kelly Keen|napada kojota na Kelly Keen]] i [[Taylor Mitchell|napada kojota na Taylor Mitchell]],<ref>{{Cite web |title=Scientists Now Know Why Coyotes Unexpectedly Killed a Human in 2009 |url=https://www.cnet.com/science/biology/scientists-now-know-why-coyotes-unexpectedly-killed-a-human-in-2009/ |access-date=2024-01-29 |website=CNET |language=en}}</ref> sve poznate žrtve su preživjele borbom, bijegom ili spašavanjem, a samo u potonjem slučaju žrtva je djelimično pojedena, iako se taj slučaj dogodio u [[Nova Škotska|Novoj Škotskoj]] gdje su lokalne životinje [[istočni kojot|istočni kojoti]] (en. ''coywolves'', kojoti-vukovi). === Šakali === U junu 2019. godine, devetogodišnjeg dječaka su ubili [[Canis aureus indicus|šakali]] u [[Farakka|Farakki]] ([[Zapadni Bengal]], Indija). Tome je svjedočio susjed, koji je vidio kako čopor od sedam šakala vuče polupojedeno tijelo djeteta.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/jackals-kill-feed-on-9-year-old-boy-in-in-murshidabad/cid/1693120|title=Jackals kill & 'feed on' 9-year-old boy in Murshidabad}}</ref> == Medvjedi == {{Main|Napad medvjeda}} === Polarni medvjedi === [[Polarni medvjed]]i, posebno mladi i pothranjeni, lovit će ljude radi hrane.<ref>{{cite journal | first1 = James M. | last1 = Wilder | first2 = Dag | last2 = Vongraven | first3 = Todd | last3 = Atwood | first4 = Bob | last4 = Hansen | first5 = Amalie | last5 = Jessen | first6 = Anatoly | last6 = Kochnev | first7 = Geoff | last7 = York | first8 = Rachel | last8 = Vallender | first9 = Daryll | last9 = Hedman | first10 = Melissa | last10 = Gibbons | title = Polar Bear Attacks on Humans: Implications of a Changing Climate. | journal = Wildlife Society Bulletin | volume = 41 | number = 3 | year = 2017 | pages = 537–47 | doi = 10.1002/wsb.783| bibcode = 2017WSBu...41..537W }}</ref> Iako medvjedi rijetko napadaju ljude, njihovi napadi često uzrokuju razorne ozljede zbog veličine i ogromne snage tih divovskih kopnenih i obalnih mesoždera. Kao i kod pasa, predatorska namjera nije neophodna; teritorijalni sporovi i zaštita mladunaca mogu rezultirati smrću usljed napada. Napadi medvjeda ljudoždera su zaista rijetki, ali se znaju dogoditi kada su životinje bolesne ili je prirodni plijen oskudan, što ih često navodi da napadaju i jedu sve što mogu ubiti. === Mrki medvjedi === Poznato je da [[mrki medvjed]]i ponekad napadaju planinare i kampere u Sjevernoj Americi radi hrane. Na primjer, Lance Crosby, 63, iz [[Billings, Montana|Billingsa]] (Montana), planinario je sam i bez spreja protiv medvjeda u [[Nacionalni park Yellowstone|Nacionalnom parku Yellowstone]] u augustu 2015. godine, kada ga je napao [[grizli]] težak 117 kg. Pravila parka kažu da ljudi trebaju planinariti u grupama i uvijek nositi sprej protiv medvjeda - oblik biber spreja koji se koristi za odvraćanje agresivnih medvjeda. Njegovo tijelo pronađeno je u dijelu parka Lake Village na sjeverozapadu Wyominga.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33942095|title = Yellowstone Park kills grizzly bear that ate hiker|work = BBC News|date = 14 August 2015}}</ref> [[Timothy Treadwell]] i njegova djevojka Amie Huguenard ubijeni su i gotovo potpuno pojedeni od strane 28-godišnjeg smeđeg medvjeda 5. oktobra 2003. godine. Kasnije je utvrđeno da su se u njegovom želucu nalazili ljudski ostaci i odjeća. U julu 2008. godine, desetine izgladnjelih smeđih medvjeda ubili su dva geologa koji su radili u [[mrijestilište|mrijestilištu lososa]] na [[kamčatka|Kamčatki]].<ref>{{cite news |title=Russian bears trap geology survey crew |first=Alexei |last=Dovbysh |work=Reuters |date=22 July 2008 |url=https://www.reuters.com/article/idUSL22583868 |access-date=24 April 2010 }}</ref> Nakon što su otkriveni djelomično pojedeni ostaci dvojice radnika, vlasti su reagirale slanjem lovaca da unište ili rastjeraju medvjede.<ref>{{cite news |title=Bears eat two men in Russia's eastern wilderness |first=Luke |last=Harding |work=The Guardian |date=23 July 2008 |url=https://www.theguardian.com/world/2008/jul/23/russia.animalbehaviour |access-date=24 April 2010 |location=London}}</ref> === Američki crni medvjedi === Dok [[američki crni medvjed]]i rijetko napadaju ljude, usamljene, grabežljive jedinke odgovorne su za većinu smrtonosnih napada crnih medvjeda na ljude u Sjedinjenim Državama i Kanadi, prema istraživanju iz 2011. godine. Za razliku od ženki, koje obično napadaju ljude kako bi zaštitile mladunce, mužjaci mogu pokazivati ​​grabežljivo ponašanje prema ljudima i smatrati ih potencijalnim izvorom hrane. Isto istraživanje upozorilo je da su šanse da crni medvjed napadne čovjeka male, napisavši: "Svake godine, milioni interakcija između ljudi i crnih medvjeda dogode se bez ikakvih povreda osobe, iako do 2 godine starosti većina crnih medvjeda ima fizičku sposobnost da ubije osobu."<ref>{{cite journal | last1 = Herrero | first1 = S. | last2 = Higgins | first2 = A. | last3 = Cardoza | first3 = J. E. | last4 = Hajduk | first4 = L. I. | last5 = Smith | first5 = T. S. | year = 2011 | title = Fatal attacks by American black bear on people: 1900–2009 | journal = The Journal of Wildlife Management | volume = 75 | issue = 3| pages = 596–603 | doi = 10.1002/jwmg.72 | bibcode = 2011JWMan..75..596H | s2cid = 55078800 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adn.com/alaska-news/article/lone-predatory-black-bears-responsible-most-human-attacks/2011/05/11/|title=Lone, predatory black bears responsible for most human attacks|date=11 May 2011|website=Anchorage Daily News}}</ref> === Ostale vrste medvjeda === Iako su obično stidljive i oprezne životinje, [[mjesečev medvjed|mjesečevi medvjedi]] su agresivniji prema ljudima od mrkih medvjeda iz Evroazije.<ref name="brown">''Bear Anatomy and Physiology'' from Gary Brown's ''The Great Bear Almanac'', Lyons & Burford, Publishers, 1993</ref> U nekim područjima [[indija|Indije]] i [[burma|Burme]], [[usnati medvjed]]i su, zbog svog nepredvidljivog temperamenta, veći uzrok straha nego tigrovi.<ref name="Perry">{{cite book | author = Perry, Richard | title = The World of the Tiger | year = 1965 | page = 260 | id = ASIN: B0007DU2IU}}</ref> == Ostali sisari == === Hijene === Iako se [[Hyaenidae|hijene]] rado hrane ljudskim leševima,<ref>{{Cite web |last=Brooks |first=John |date=2021-10-14 |title=Are Hyenas Dangerous? Do Hyenas Attack Humans? (YES!) |url=https://wildexplained.com/blog/are-hyenas-dangerous/ |access-date=2024-01-29 |website=Wild Explained |language=en-US}}</ref> one su većinom vrlo oprezne prema ljudima i manje opasne od velikih mačaka čija se teritorija preklapa s njihovom. Ipak, i [[Crocuta crocuta|pjegava hijena]] i manja [[Hyaena hyaena|prugasta hijena]] su snažni grabežljivci sposobni ubiti odraslog čovjeka i zabilježeno je da napadaju ljude kada je hrana oskudna. Kao i većina grabežljivaca, napadi hijena obično su usmjereni na žene, djecu i nemoćne muškarce, iako obje vrste mogu napasti (i povremeno napadaju) zdrave odrasle muškarce. Pjegava hijena je opasnija, budući da je veća, grabežljivija i agresivnija od prugaste hijene. Nije poznato da [[Parahyaena brunnea|smeđa hijena]] i [[Proteles cristatus|hijenski vuk]] napadaju ljude. === Svinje === [[Svinje]] su kompetentni predatori i mogu ubiti i pojesti bespomoćne ljude koji ne mogu pobjeći od njih.<ref>{{cite news |title=Oregon farmer eaten by his pigs |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-19796224 |publisher=BBC |date=2 October 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Italian mafia fed man alive to pigs, police say |url=https://www.reuters.com/article/us-italy-mafia-pigs/italian-mafia-fed-man-alive-to-pigs-police-say-idUSBRE9AR0M820131129 |work=Reuters |date=29 November 2013 |language=en}}</ref><ref name=pig_mafia>{{cite news|title=Mafia fed rival to pigs while he was still alive|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=11 March 2014|newspaper=[[Telegraph Media Group|The Telegraph]]|date=28 November 2013|location=London|first=Nick|last=Squires}}{{cbignore}}</ref> Brojni [[suđenje životinji|sudski procesi nad životinjama]] u [[srednji vijek|srednjem vijeku]] uključivala su svinje optužene za jedenje djece.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/criminalprosecut00evaniala|title=The criminal prosecution and capital punishment of animals|first=E. P. (Edward Payson)|last=Evans|date=1 January 1906|publisher=London : W. Heinemann|via=Internet Archive}}</ref> 2019. godine, jednu ženu u ruralnom Teksasu napalo je i ubilo krdo [[divlja svinja|divljih svinja]]. Umrla je zbog [[iskrvavljenost|krvarenja]] usljed zadobijenih rana i ugriza.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/11/26/us/texas-woman-killed-feral-hogs.html|title=Feral Hogs Attack and Kill a Woman in Texas (Published 2019)|first=Nicholas|last=Bogel-Burroughs|date=26 November 2019|work=The New York Times}}</ref> Divlje svinje su oportunistički [[omnivor]]i koji mogu funkcionirati kao agresivni [[predator]]i. Budući da su [[strvinar]]i, posebno je zabilježeno da se divlje svinje hrane ljudskim leševima ili ostacima u situacijama nakon borbe, u nesrećama u ruralnim područjima (npr. pad aviona) i kriminalnim situacijama (npr. ubistvo). Osim toga, zabilježen je barem jedan slučaj divlje svinje u južnoj Francuskoj koja je postala potvrđeni višestruki ljudožder. U četiri napada posmatrana u istraživanju,<ref name="auto">{{cite journal |last1=Mayer |first1=John |title=Wild pig attacks on humans. |journal=Proceedings of the Wildlife Damage Management Conference |date=2013 |volume=15 |pages=17–25 |url=https://digitalcommons.unl.edu/icwdm_wdmconfproc/151/}}</ref> divlja svinja je konzumirala djelimično ili potpuno ostatke ljudske žrtve koju je prethodno smrtno ozlijedila u napadu. Tri od četiri napada istražni organi su eksplicitno okarakterizirali kao predatorske. U dva dodatna napada, žrtva ili njen pratilac su opisali motiv svinje kao predatorski; od njih, jedna žrtva je preživjela s teškim ozljedama, dok je druga smrtno povrijeđena. U napadu 2009. godine u Indiji, trogodišnju djevojčicu, koja je hodala stazom sa ocem, zgrabila je divlja svinja, koja je zatim pokušala pobjeći s djetetom u ustima. Otac je jurio životinju, boreći se s njom sve dok njegova kćerka nije puštena. I otac i kćerka su teško povrijeđeni tokom napada; dijete je kasnije preminulo od zadobijenih povreda. Iako su napadi divljih svinja prvenstveno odbrambene prirode, mogućnost napada predatorske prirode ne može se u potpunosti isključiti.<ref name="auto"/> === Primati === {{Main|Ljudski kanibalizam}} Jedini dokumentovani [[Hominidae|hominidi]] (veliki majmuni) koji jedu ljude bili su sami [[ljudi]] i [[čimpanze]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/demonicapetrans.shtml|title=BBC - Science & Nature - Horizon - Demonic Ape|publisher=BBC}}</ref> Kako ljudi sve više zadiru u stanište čimpanzi, navodno je sve češća pojava da čimpanze ubijaju njihovu djecu.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/science/chimps-killing-people-in-uganda|title=Chimps are killing people in Uganda: 'It broke off the arm... opened the stomach and removed the kidneys'|first=Chris|last=Ciaccia|date=12 November 2019|publisher=Fox News Channel}}</ref> === Pacovi === Uprkos maloj veličini jedinki, [[pacov]]i u velikom broju mogu ubiti bespomoćne ljude, pri čemu ih pojedu žive.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/german-man-frank-herrmann-dies-eaten-alive-466227 |title=Homeless Man Eaten Alive by Rats in Majorca |work=International Business Times |date=2013-05-09 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41198770|title=French girl mutilated by rats in night attack at home|date=8 September 2017|publisher=BBC}}</ref> [[Mučenje pacovima]] je način mučenja ljudi koji je zabilježen od strane [[Amnesty International]]a.<ref>Chile: Evidence of torture: an Amnesty International Report. London (Amnesty International Publications) 1983, str. 35–37</ref> Veliki pacovi (neki čak i veličine male mačke) viđeni su kako se hrane ljudskim leševima u mrtvačnicama u Indiji. == Gmizavci == [[File:Crocodile in Kachikali kevinzim.jpg|thumb|right|[[Nilski krokodil]] jedna je od vrsta uključenih u najčešće nepotstreknute smrtonosne napade na ljude.]] === Krokodili === {{Main|Napad krokodila}} Napadi krokodila na ljude su česti u mjestima gdje su krokodili autohtoni. [[morski krokodil|Morski]] i [[nilski krokodil]]i odgovorni su za više napada i više smrtnih slučajeva nego bilo koji drugi divlji predator koji napada ljude radi hrane. Svake godine, u podsaharskoj se Africi stotine smrtonosnih napada pripisuju se nilskim krokodilima. Budući da se mnoge relativno zdrave populacije nilskih krokodila nalaze u istočnoj Africi, njihova blizina ljudima koji žive u siromaštvu i/ili bez infrastrukture učinila je vjerovatnim da je nilski krokodil odgovoran za više napada na ljude nego sve ostale vrste zajedno. Jedna zloglasna jedinka je [[Gustave (krokodil)|Gustave]], za kojeg se smatra da je ubio 200-300 ljudi na području rijeke [[Ruzizi]]. U Australiji su krokodili također odgovorni za nekoliko smrtnih slučajeva u tropskom sjeveru zemlje.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/national/recent-crocodile-deaths-in-australia-20090411-a3b2.html |title=Recent crocodile deaths in Australia |website=The Sydney Morning Herald |date=11 April 2009 |access-date=24 January 2017}}</ref> [[Močvarni krokodil]]i su još jedna vrsta krokodila koja nekada vidi ljude kao plijen, budući da ubijaju mnogo ljudi u Aziji svake godine, iako ne u istoj mjeri kao morski i nilski krokodili. Sve vrste krokodila su potencijalno opasne za ljude, ali većina ih aktivno ne lovi. === Aligatori === {{main|Popis smrtonosnih napada aligatora u Sjedinjenim Američkim Državama po decenijama}} Uprkos njihovoj očiglednoj sposobnosti da ubijaju plijen sličan ljudima ili veći od njih, te njihovoj uobičajenosti u područjima guste ljudske naseljenosti (jugoistočni dio Sjedinjenih Država, naročito Florida), [[američki aligator]]i rijetko love ljude kao plijen. Uprkos tome, bilo je nekoliko značajnih slučajeva aligatora koji su oportunistički napadali ljude, posebno neoprezne, malu djecu i starije osobe.<ref>{{cite web|url=http://bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|title=Body of boy snatched by gator found in Disney lagoon|access-date=16 June 2016|archive-date=16 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616220857/http://www.bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|url-status=dead}}</ref> Za razliku od daleko opasnijih morskih i nilskih krokodila, većina aligatora po mogućnosti izbjegava kontakt s ljudima, naročito ako su bili lovljeni. Dolazilo je do incidenata,<ref>{{cite web|url=http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |title='Aggressive' Gator Kills Burglary Suspect - AOL News |date=2007-11-16 |access-date=2016-03-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116160533/http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |archive-date=16 November 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://firststateupdate.com/2021/08/louisiana-man-apparently-eaten-by-alligator-in-idas-wake/|title= Louisiana Man Apparently Eaten By Alligator In Ida's Wake|date=2021-08-31|access-date=2021-08-31}}</ref> ali moguće je da nisu svi bili grabežljive prirode. === Zmije === Vrlo malo vrsta zmija je fizički sposobno progutati odraslog čovjeka. Iako je izneseno dosta tvrdnji o divovskim zmijama koje gutaju odrasle ljude, potvrđen je samo ograničen broj takvih slučajeva. Različite vrste [[piton]]a su najčešće zabilježeni počinitelji. U Indoneziji je 2017. godine [[Smrt Akbara Salubira|odrasli muškarac]] pronađen unutar pitona dugog 7 m.<ref>{{Cite news|url=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/missing-man-found-dead-in-belly-of-7m-long-python-report|title=Missing man found dead in belly of 7m-long python in Indonesia: Report|last=paulam@st|date=2017-03-29|work=The Straits Times|access-date=2017-06-04|language=en}}</ref> 14. juna 2018. godine, 54-godišnju ženu po imenu Wa Tiba pojeo je [[Malayopython reticulatus|mrežasti piton]], nakon što se uvukao u njen vrt.<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/7-meter-long-python-swallows-indonesian-woman|title=7-meter-long python swallows Indonesian woman|date=2018-06-16|work=National Post|access-date=2018-06-16|language=en-US}}</ref> 45-godišnja [[poljoprivrednica]] u Indoneziji, koja je nestala dan ranije, pronađena je mrtva unutar pitona dugog 5 m u junu 2024. godine.<ref>{{Cite web |title=Indonesian woman found dead inside giant python |url=https://www.dw.com/en/indonesian-woman-found-dead-inside-giant-python/a-69311540 |date=8 June 2024 |access-date=9 June 2024 |website=DW |language=en}}</ref> Velike zmije koje se stežu oko plijena ponekad će se stegnuti i ubiti ga ako je prevelik za gutanje. Također, zabilježeno je više slučajeva u kojima su se [[Python bivittatus|burmanski pitoni]] srednje veličine (3 do 4 m) u zatočeništvu stezali oko ljudi i ubijali ih, uključujući nekoliko nealkoholiziranih, zdravih odraslih muškaraca, od kojih je jedan bio "student" čuvar u zoološkom vrtu.<ref>{{cite web|last=Herszenhorn |first=David |url=https://www.nytimes.com/1996/10/10/nyregion/13-foot-long-pet-python-kills-its-caretaker.html |title=13-Foot-Long Pet Python Kills Its Caretaker |location=New York City |work=The New York Times |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/archives/news/pet-snake-eyed-death-python-found-body-article-1.732513 |title=Pet Snake Eyed in Death Python Found With Body |work=Daily News|location=New York |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|author=Animal Attack Files Archives |url=http://igorilla.com/gorilla/animal/2002/python_strangles_owner2.html |title=Owner Killed by Snake had been Warned in '98 |publisher=Igorilla.com |access-date=2016-03-19}}</ref><ref name="telegraph.co.uk">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Python kills careless student zookeeper in Caracas |work=The Telegraph|date=2008-08-26 |access-date=2016-03-19}}{{cbignore}}</ref> U slučaju čuvara u zoološkom vrtu, piton mu je pokušavao progutati glavu, ali su ubrzo intervenirali drugi čuvari.<ref name="telegraph.co.uk"/> Osim toga, najmanje jedan burmanski piton, veličine samo 2,7 m, skupio se i ubio pijanog odraslog muškarca.<ref>{{cite web|url=http://www.insidehalton.com/news-story/3925857-brampton-inquest-called-for-python-ban-20-years-ago/ |title=Brampton inquest called for python ban 20 years ago |publisher=Insidehalton.com |date=2013-08-06 |access-date=2016-03-19}}</ref> Velika zmija koja ubija plijen stezanjem može stegnuti ili progutati dojenče ili malo dijete, što je prijetnja koja je legitimna i empirijski dokazana. Slučajevi napada pitona na djecu zabilježeni su kod mrežastog pitona,<ref>{{Cite journal |last1=Iqbal |first1=Muhammad |last2=Sari |first2=Diah Komala |last3=Arifah |first3=Nur |last4=Widayanti |first4=Gusti Ayu |last5=Aprillia |first5=Ina |date=2025-06-25 |title=Notes on Humans as Prey of Reticulated Pythons Malayopython reticulatus (Serpentes: Pythonidae) in Indonesia |url=https://ejournal.uigm.ac.id/index.php/biopalembanica/article/view/5385 |journal=Bio Palembanica |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=43–49 |doi=10.36982/bio.v2i1.5385 |issn=3047-9827|doi-access=free }}</ref> [[Python sebae|afričkog kamenog pitona]],<ref>{{cite web|url=http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |title=Pet Owners Panic after African Python Kills 2 Canadian Children |access-date=1 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074142/http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |archive-date=6 October 2014 }}</ref> i burmanskog pitona.<ref>{{cite web |url=http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |title=Officials capture 9-foot Burmese python that strangled 2-year-old Sumter County girl |work=Tampa Bay Times |access-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006131344/http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead }}</ref> Na [[Filipini]]ma, više od četvrtine muškaraca naroda [[Aeta (narod)|Aeta]] (moderne grupe lovaca-sakupljača koji žive u šumama) prijavilo je preživljavanje napada od strane [[Malayopython reticulatus|mrežastih pitona]].<ref name="Headland&Greene2011">{{cite journal |last1=Headland |first1=T. N. |last2=Greene |first2=H. W. |year=2011 |title=Hunter–gatherers and other primates as prey, predators, and competitors of snakes |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=52 |pages=E1470–E1474 |doi=10.1073/pnas.1115116108 |pmid=22160702 |pmc=3248510|doi-access=free }}</ref> Pitoni su neotrovni predatori iz zasjede, a i Aeta i pitoni love jelene, divlje svinje i majmune, što ih čini konkurentima i plijenom.<ref name="Headland&Greene2011"/> U Južnoj Africi je 2002. godine afrički piton dug 6 metara progutao čitavog desetogodišnjeg dječaka; slučajevi poput tog su empirijski posmatrani i zabilježeni, ali nisu u potpunosti potvrđeni, za razliku od prethodno navedenih slučajeva.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Hunt for giant snake that ate 10-year-old Durban boy whole|first=Jane|last=Flanagan|date=24 November 2002|work=The Daily Telegraph}}{{cbignore}}</ref> U Australiji je zabilježen jedan slučaj [[Simalia amethistina|ametistinskog pitona]] koji je pokušao pojesti odraslu osobu.<ref>{{Cite web|last=Sulleyman|first=Aatif|date=2020-10-19|title=Woman woke up to find 12-foot snake trying to eat her|url=https://www.newsweek.com/woman-woke-find-12-foot-scrub-python-snake-trying-eat-her-1540252|access-date=2022-01-13|website=Newsweek|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Python tried to eat sleeping woman while being tracked by biologists|url=https://www.newscientist.com/article/2257583-python-tried-to-eat-sleeping-woman-while-being-tracked-by-biologists/|access-date=2022-01-13|website=New Scientist|language=en-US}}</ref> === Gušteri === Veliki [[komodski varan]]i su jedine poznate vrste guštera koje povremeno napadaju i konzumiraju ljude. Budući da žive na udaljenim ostrvima, napadi su rijetki i mogu proći neprijavljeni. Uprkos njihovoj velikoj veličini, napadi na ljude često su neuspješni i žrtve uspiju pobjeći, iako teško ranjene.<ref>{{Cite news |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/13/komodo-dragon-bites-elderly-woman-rinca-island.html |title=Komodo dragon bites elderly woman on Rinca Island |access-date=12 February 2014 |date=13 October 2012 |newspaper=The Jakarta Post |publisher=Niskala Media Tenggara}}</ref> Poznato je da komodski varani konzumiraju ljudske leševe, obično raskopavanjem plitkih grobova.<ref>{{Cite book |last1=Badger |first1=David P. |title=Lizards: a natural history of some uncommon creatures, extraordinary chameleons, iguanas, geckos, and more |last2=Netherton |first2=John |date=2002 |publisher=Voyageur Press |isbn=978-0-89658-520-1 |location=Stillwater, MN}}</ref> To je navelo stanovnike ostrva Komodo da premještaju svoje grobove i gomilaju kamenje na njih kako bi odvratili varane.<ref>{{Cite book |last1=Ballance |first1=Alison |title=South Sea islands: a natural history |last2=Morris |first2=Rod |date=2003 |publisher=Firely Books |isbn=978-1-55297-609-8 |location=Toronto; New York}}</ref> == Ptice == Neki dokazi podržavaju tvrdnju da afrički orao vrste ''[[Stephanoaetus coronatus]]'' povremeno napada djecu u potrazi za hranom, sa iskazom svjedoka o jednom napadu (u kojem je žrtva, sedmogodišnji dječak, preživio, a orao je ubijen),<ref>Steyn, P. 1982. Birds of prey of southern Africa: their identification and life histories. David Phillip, Cape Town, South Africa.</ref> i otkrićem dijela lobanje ljudskog djeteta u jednom gnijezdu. To bi ga učinilo jedinom živom pticom za koju se zna da lovi ljude, iako su i druge ptice poput [[noj]]eva i [[kazuar]]a ubijale ljude u samoodbrani, a [[kostoberina]] je možda slučajno ubila drevnog grčkog dramskog pisca [[Eshil]]a.<ref>el Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J., eds. (1994). Handbook of the Birds of the World. 2. Barcelona: Lynx Edicions. p. 107. {{ISBN|84-87334-15-6}}.</ref> Zabilježeno je da razne velike grabljivice poput [[suri orao|surog orla]] napadaju ljude,<ref>Dickinson, Rachel (2009). Falconer on the Edge. Houghton Mifflin-Harcourt. {{ISBN|978-0-618-80623-2}}.</ref> ali nije jasno da li je to sa namjerom da ih pojedu i da li su ikada uspjeli da ubiju jednog. U Etiopiji je 2019. zabilježen niz incidenata u kojima je orao vrste ''[[Polemaetus bellicosus]]'' napao i ubio jedno ljudsko dijete, a ranio još dvoje.<ref>{{cite book |title=The Deadly Balance: Predators and People in a Crowded World | first = Adam | last = Hart | date = 2023 | publisher= Bloomsbury |chapter-url=https://lithub.com/this-eagle-would-eat-your-toddler-if-it-had-the-chance/ | chapter=This Eagle Would Eat Your Toddler If It Had The Chance | type= excerpt via ''Literary Hub'' | isbn = 9781472985323 | url= https://books.google.com/books?id=oEmOEAAAQBAJ}}</ref> Neki fosilni dokazi ukazuju na to da su velike [[ptice grabljivice]] povremeno lovile prethistorijske hominide. Smatra se da je [[dijete iz Taunga]], ''[[Australopithecus africanus]]'' pronađen u Africi, ubijen od strane ptice slične [[Stephanoaetus coronatus|krunastom orlu]]. Izumrli [[Haastov orao]] je možda lovio ljude na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]], a taj zaključak bi bio u skladu s [[maorski folklor|maorskim folklorom]]. ''[[Leptoptilos robustus]]''<ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/j.1096-3642.2010.00616.x|title = A new species of giant marabou stork (Aves: Ciconiiformes) from the Pleistocene of Liang Bua, Flores (Indonesia)|year = 2010|last1 = Meijer|first1 = Hanneke J.M.|last2 = Due|first2 = Rokus AWE|journal = Zoological Journal of the Linnean Society|volume = 160|issue = 4|pages = 707–724|doi-access = free}}</ref> je možda lovio i ''[[Homo floresiensis]]a'' i anatomski moderne ljude, a ''[[Stephanoaetus mahery]]'', [[Teratornithidae|teratornitidi]], ''[[Buteogallus woodwardi]]'' i ''[[Caracara major]]''<ref>{{Cite journal|jstor=23353814|title=Body Mass Estimations and Paleobiological Inferences on a New Species of Large Caracara (Aves, Falconidae) from the Late Pleistocene of Uruguay|last1=Jones|first1=Washington|last2=Rinderknecht|first2=Andrés|last3=Migotto|first3=Rafael|last4=Blanco|first4=R. Ernesto|journal=Journal of Paleontology|year=2013|volume=87|issue=1|pages=151–158|doi=10.1666/12-026R.1|bibcode=2013JPal...87..151J |s2cid=83648963}}</ref> su po veličini slične Haastovom orlu, što implicira da su na sličan način mogle predstavljati prijetnju ljudskim bićima. == Ribe == === Ajkula === {{Main|Shark attack}} [[File:Shark warning - Salt Rock South Africa.jpg|thumb|Sign warning swimmers of the danger of shark attacks]] Contrary to popular belief, only a limited number of shark species are known to pose a serious threat to humans. The species that are most dangerous can be indiscriminate and will take any potential meal they happen to come across (as an [[oceanic whitetip shark]] might eat a person floating in the water after a shipwreck), or may bite out of curiosity or mistaken identity (as with a [[great white shark]] attacking a human on a surfboard possibly because it resembles its favoured prey, a [[Pinniped|seal]]).<ref name="sharks vs. humans">{{cite web|url=https://instinctforfilm.com/feed/sharks-vs-humans-finning/|title=Sharks vs. Humans – Are They The Danger, or Are We?|website=Instinctforfilm|publisher=Instinct Feed|date=27 October 2016|access-date=30 July 2019}}</ref><ref name="shark attack FAQ">{{cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/discover-fish/sharks/shark-attack-faq/|title=Shark Attack FAQ|publisher=Florida Museum|date=23 July 2019|access-date=30 July 2019}}</ref> Of more than 568 [[List of sharks|shark species]], only four have been involved in a significant number of fatal unprovoked attacks on humans: the great white shark, [[tiger shark]], [[bull shark]],<ref name="isaf">ISAF [http://www.flmnh.ufl.edu/fish/sharks/statistics/species2.htm Statistics on Attacking Species of Shark]</ref> and the oceanic whitetip shark.<ref name="howstuffdangerous4">{{cite web|url=http://animals.howstuffworks.com/fish/most-dangerous-shark2.htm |title=9: Oceanic Whitetip Shark - The 10 Most Dangerous Sharks &#124; HowStuffWorks |publisher=Animals.howstuffworks.com |date=2008-06-05 |access-date=2016-03-19}}</ref> These sharks, being large, powerful predators, may sometimes attack and kill humans; it is worth noting that they have all been filmed in open water by unprotected divers.<ref>{{cite web|url=http://www.staradvertiser.com/2015/12/26/editorial/article-about-monsanto-was-right-thing-to-do/|title=Article about Monsanto was 'right thing to do'|date=26 December 2015}}</ref> One of the most notorious and well known incidents of shark predation came with the sinking of the [[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' (CA-35)]], where sharks believed to be oceanic whitetips fed on an estimated 150 of the survivors who were stranded for days.<ref>{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=Geiling |first2=Natasha |title=The Worst Shark Attack in History |url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-worst-shark-attack-in-history-25715092/ |access-date=2023-02-25 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> More recently, on 8 June 2023, due to the popularity of social media the [[Tiger shark#Relationship with humans|fatal tiger shark attack on Vladimir Popov]] off the coast of [[Hurghada]], Egypt, in the [[Red Sea]] has also gained significant notoriety as almost the entire attack was caught on film before going viral. === Pirane === Attacks by [[piranha]]s resulting in deaths have occurred in the [[Amazon basin]]. In 2011, a drunk 18-year-old boy was attacked and killed in Rosario del Yata, [[Bolivia]].<ref>{{cite web |url=http://noticias.terra.com.br/mundo/noticias/0,,OI5507003-EI8140,00-Homem+bebado+morre+apos+ser+atacado+por+piranhas+na+Bolivia.html |title=Homem bêbado morre após ser atacado por piranhas na Bolívia |date=7 December 2011|work=terra.com.br}}</ref> In 2012, a five-year-old Brazilian girl was attacked and killed by a shoal of [[red-bellied piranha]]s.<ref>{{cite web |url=http://tvuol.uol.com.br/assistir.htm?video=menina-e-atacada-por-piranhas-e-morre-no-amazonas-0402CD183464C4A13326&tagIds=1793&orderBy=mais-recentes&edFilter=editorial&time=all& |date=25 October 2012 |title=Menina é atacada por piranhas e morre no Amazonas|work=tvuol.uol.com.br}}</ref> Some Brazilian rivers have warning signs about lethal piranhas.<ref>{{cite web |url=http://g1.globo.com/mato-grosso/noticia/2011/11/banhistas-sao-atacados-por-piranhas-em-rio-no-pantanal-de-mato-grosso.html |title=Praia no Rio Paraguai tem quase um ataque de piranhas por dia em MT |author=Martins, Kelly |work=globo.com|date=16 November 2011}}</ref> === Somovi === {{See also|Kali River goonch attacks|Wels catfish#Attacks on people|Sobral Santos II}} Reports have been made of [[Bagarius|goonch catfish]] eating humans in the [[Kali River (Uttarakhand)|Kāli River]] in India.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|title=Mutant fish develops a taste for human flesh in India|last=Cockcroft|first=Lucy|date=9 October 2008|work=[[The Daily Telegraph]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029140510/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|archive-date=29 October 2019}}</ref> Additionally there have been reports of [[wels catfish]] killing and eating humans in Europe.<ref>{{Cite web|title=Leső harcsák (Silurus Art.)|url=http://mek.oszk.hu/03400/03408/html/2488.html|access-date=2022-01-13|website=mek.oszk.hu|language=en}}</ref> Large predatory catfish such as the [[redtail catfish]] and ''[[Brachyplatystoma filamentosum|piraíba]]'' are thought to have contributed to the loss of life when the ''[[Sobral Santos II]]'' ferry sank in the [[Amazon River]] in 1981.<ref>{{Cite web|date=2014-04-05|title='River Monsters' uncovers tale of deadly Amazon fish attack|url=https://nypost.com/2014/04/05/river-monsters-uncovers-tale-of-deadly-amazon-fish-attack/|access-date=2022-01-13|website=New York Post|language=en-US}}</ref> === Škarpinjci === The [[giant grouper]] is one of the largest species of bony fish in the world, reaching a maximum length of {{convert|3|m|0|sp=us}} and weight of {{convert|600|kg}}.<ref>{{Cite web|date=2019|title=Giant Queensland groper|url=https://www.dpi.nsw.gov.au/fishing/closures/identifying/marine-or-estuarine-species/giant-queensland-groper|access-date=2022-01-13|website=www.dpi.nsw.gov.au|language=en}}</ref> There have been cases of this species attacking humans,<ref>{{Cite web |date=2002-10-26 |title=CDNN Eco News - Did Fish Feeding Cause Shark Attack? |url=http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20021026164337/http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |archive-date=26 October 2002 |url-status=dead}}</ref> along with the closely related [[Atlantic goliath grouper]].<ref>{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Big Grouper Grabs Diver On Keys Reef |url=http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803071741/http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |archive-date=3 August 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-07-30|title=Think Sharks Are Scary? Watch This Giant Thing Ambush A Diver.|url=https://www.huffpost.com/entry/goliath-grouper-attack_n_5632612|access-date=2022-01-13|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Attack of the Goliath Grouper|url=https://www.jonesboro.com/node/1282|access-date=2022-01-13|website=www.jonesboro.com|language=en}}</ref> == Beskičmenjaci == === Glavonošci === {{Main|Napadi glavonožaca}} Za neke velike glavonošce, posebno [[Dosidicus gigas|Humboldtovu lignju]], smatra se da napadaju i jedu ljude.<ref>{{Cite web|title=Squidly|url=http://diver.net/seahunt/fend/f_scottc.htm|access-date=2022-01-13|website=diver.net}}</ref> == Broj nastradalih == [[File:Pieter Brueghel II-The good shepherd mg 3019.jpg|thumb|Detail of wolf attacking a shepherd. Painting ''The Good Shepherd'' by [[Pieter Brueghel the Younger]], 1616]] Individual man-eater death tolls include: {| class="wikitable" |+ !Name !Alleged death toll !Location |- |[[George Gilman Rushby|Lions of Njombe]] |Up to 1500 (according to the main source) |Tanzania |- |[[Champawat tiger]] |436 |Nepal/India |- |[[Leopard of Panar]] |400 |Northern India |- |[[Gustave (crocodile)]] |300+ |Burundi, rumored |- |[[Talla Des Man Eater]] |150 |India |- |[[Leopard of the Central Provinces]] |150 |India |- |[[Tsavo Man-Eaters|Tsavo's man-eating lions]] |34–100+ |Kenya |- |[[Leopard of Rudraprayag]] |125+ |India |- |[[Beast of Gévaudan]] |113 |France <ref name="Attacks" /> |- |[[Leopard attack|Leopard of Golis Range]] |100 |Somaliland <ref name="Swayne1899">{{cite book |last1=Swayne |first1=H. G. C. |title=Great and small game of Africa: An account of the distribution, habits, and natural history of the sporting mammals, with personal hunting experiences |publisher=Roland Ward |year=1899 |editor1-last=Bryden |editor1-first=H. A. |location=London |pages=575–579 |chapter=The leopard in Somaliland |oclc=11014130 |chapter-url=https://archive.org/details/greatsmallgameof00majo}}</ref> |- |[[Leopard attack|Leopard of Kahani]] |100 |India <ref name="Sterndale1877">{{cite book |last=Sterndale |first=R. A. |url=https://archive.org/details/cu31924079586685 |title=Seonee; Or, camp life on the Satpura Range: A tale of Indian adventure |publisher=Sampson Low, Marston, Searle, & Rivington |year=1877 |edition=2nd |location=London |pages=[https://archive.org/details/cu31924079586685/page/n397 370]–384, 452 |oclc=27112858 |author-link=Robert Armitage Sterndale |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |[[Tiger attack|Tigress of Bhimashankar]] |100 |India <ref>Bhimanshankarcha Narbhakshak (Maneater of Bhimashankar) – A [[Marathi language|Marathi]] book by author Sureshchandra Warghade</ref> |- |Chiengi lion |90+ |Zambia <ref name="smith">{{Cite web |last=Tucker |first=Abigail |date=2009-12-16 |title=The Most Ferocious Man-Eating Lions |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-most-ferocious-man-eating-lions-2577288/#:~:text=Most%20are%20nameless%2C%20but%20a,paper%20floating%20in%20the%20breeze. |access-date=2022-08-01 |website=smithsonianmag.com |publisher=Smithsonian Magazine}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-19 |title=Chiengi:The Capital Of Witchcraft |url=https://zambianobserver.com/chiengi-the-capital-of-witchcraft/ |access-date=2022-08-01 |website=zambianobserver.com}}</ref><ref name="Deadliest Man-Eaters">{{Cite web |date=2010-12-14 |title=Deadliest Man-Eaters |url=https://www.outdoorlife.com/photos/gallery/hunting/2010/12/deadliest-man-eaters/ |access-date=2022-08-01 |website=outdoorlife.com |language=en-US}}</ref> |- |Osama Crocodile |83 |Uganda <ref>{{Cite web |last=Codiva |first=Michelle |date=2022-07-17 |title=Crocodile Named Osama Consumed 83 People In One Uganda's Villages |url=https://www.sciencetimes.com/articles/38813/20220717/crocodile-named-osama-consumed-83-people-one-ugandas-villages.htm |access-date=2022-08-01 |website=sciencetimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Benjamin |date=2022-07-16 |title=Monster 16ft 75-year-old crocodile has eaten 80 people and even 'snatched children' |url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/monster-16ft-75-year-old-27467995 |access-date=2022-08-01 |website=mirror.co.uk}}</ref> |- |[[Tigers of Chowgarh]] |64 |India |- |[[List of wolf attacks|Wolves of Uttar Pradesh]] |60+ |India <ref name="jhala">[[Yadvendradev Vikramsinh Jhala|Jhala, Y.V.]] and D.K. Sharma. 1997. Child-lifting by wolves in eastern Uttar Pradesh, India. Journal of Wildlife Research 2(2):94–101</ref><ref>{{Cite news |last=Burns |first=John F. |date=1996-09-01 |title=In India, Attacks by Wolves Spark Old Fears and Hatreds |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1996/09/01/world/in-india-attacks-by-wolves-spark-old-fears-and-hatreds.html |access-date=2022-01-18 |issn=0362-4331}}</ref> |- |Osama Lion |50+ |Tanzania <ref name="smith" /><ref name="Deadliest Man-Eaters" /> |- |Namelieza Lion |43 |Namibia <ref name="smith" /> |- |[[Leopard of Gummalapur]] |42 |India |- |[[Courtaud|Wolves of Paris]] |40 |France <ref>{{Cite web |date=October 27, 2010 |title=The Wolves of Paris |url=https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |access-date=29 July 2022 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212521/https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |url-status=usurped }}</ref><ref>{{Cite web |title=Courtaud & The Paris Wolf Attacks |url=https://happygallows.blogspot.com/2016/07/courtaud-paris-wolf-attacks.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Man Against Wolf &#124; Part One | date=23 May 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BRyCQM7wSDk |via=www.youtube.com}}</ref> |- |Mulanje Hyenas |36 |Malawi <ref>{{Cite web |last=Flight |first=Tim |date=2018-04-12 |title=10 Animal Serial Killers That Will Haunt Your Dreams |url=https://historycollection.com/10-animal-serial-killers-that-will-haunt-your-dreams/10/ |access-date=2022-08-01 |website=historycollection.com}}</ref> |- |[[Leopard attack|Leopard of Mulher Valley]] |30+ |India <ref name="Osmaston1903">{{cite journal |last1=Osmaston |first1=L. S. |year=1904 |title=A man-eating panther |url=https://archive.org/details/journalofbombayn15bomb |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=15 |pages=135–138 |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |Tiger of the [[Dudhwa National Park]] |24 |India <ref name="me">{{cite web |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |access-date=2018-07-24 |publisher=Lairweb.org.nz}}</ref> |- |[[Kirov wolf attacks]] |22 |Russia |- |[[Wolves of Turku]] |22 |Finland |- |Beast of Sarlat (likely a rabid wolf) |18 |France <ref>{{cite web |last1=Tronel |first1=J. F. |date=28 May 2017 |title=La Bete de Sarlat, L'Histoire d'un Loup Enrage au XVIII Siecle |url=https://espritdepays.com/dordogne/histoire/bete-de-sarlat-lhistoire-dun-loup-enrage-xviiie-siecle |access-date=24 July 2021 |website=Esprit de Pays |language=fr |quote=Dix-huit a vingt personnes furent les tristes victimes de sa fureur.}}</ref><ref>{{cite web |title=La bête de Sarlat |url=https://www.sudouest.fr/2013/12/05/la-bete-de-sarlat-1249582-2147.php?nic |access-date=2021-09-01 |website=Sud-Ouest |language=fr}}</ref> |- |[[Wolves of Ashta]] |17 |India |- |[[Tigress of Jowlagiri]] |15 |India |- |[[Wolves of Hazaribagh]] |13 |India |- |[[Tiger attack|Tigress of Yavatmal]] |13 |India <ref>{{cite web |last1=Pinjarkar |first1=Vijay |date=2 October 2018 |title=In Yavatmal, 9-month-long hunt for killer tigress may be about to end |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/in-yavatmal-9-month-long-hunt-for-killer-tigress-may-be-about-to-end/articleshow/66036053.cms |access-date=12 November 2018 |website=The Times of India}}</ref> |- |[[Wolf of Gysinge]] |12 |Sweden |- |[[Sloth bear of Mysore]] |12 |India |- |[[Leopard attack|Leopard of Punanai]] |12 |Sri Lanka <ref name="archives.sundayobserver.lk">{{citation |author=Jayantha Jayawardene |title=The man-eater of Punanai |date=2014-04-02 |url=http://archives.sundayobserver.lk/2014/03/02/spe10.asp |work=The [[Sunday Observer]] |access-date=2016-11-04}} (A shortened account of the story by Roper S. Agar as published in the Sri Lanka Wildlife Society's magazine Loris Volume 1, December 1938, No. 5.)</ref> |- |[[List of fatal shark attacks in South Africa|Port St-John Shark Attacks]] |11 |South Africa Second Beach |- |[[Gaver Tigers]] |10 |India |- |[[List of wolf attacks|Wolf of Cusago]] |9 |Italy <ref name="oriani">{{in lang|it}} Oriani, A. & Comincini, M. [http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm Morti causate dal lupo in Lombardia e nel Piemonte Orientale nel XVIII secolo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109205627/http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm|date=2013-11-09}}, in atti del Seminario "Vivere la morte nel Settecento", Santa Margherita Ligure 30 settembre - 2 ottobre 2002</ref> |- |[[Tiger of Mundachipallam]] |7 |South India |- |[[Sankebetsu brown bear incident|Sankebetsu bear]] |7 |Japan |- |[[Tiger attack|Tigress of Moradabad]] |7 |India <ref name="Menu">{{cite news |date=17 August 2014 |title=For Moradabad man-eater, is man off the menu? |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-Moradabad-man-eater-is-man-off-the-menu/articleshow/40321022.cms |access-date=27 January 2015}}</ref> |- |[[Mfuwe man eating lion]] |6 |Zambia |- |Crocodile of Bang Mood |6 |Thailand |- |[[Kanda Man Eater]] |5 |India |- |[[Tiger of Segur]] |5 |India |- |[[Wolf of Soissons]] |4 |France |- |[[Jersey Shore shark attacks of 1916|New Jersey Shark]] |4 |North New Jersey |- |[[Thak man-eater]] |4 |India |- |[[Leopard of the Yellagiri Hills]] |3 |India |- |[[Chuka Man Eater]] |3 |India |- |[[Malawi Terror Beast]] (hyena) |3 |Malawi |- |[[Battle of Ramree Island|Battle of Ramree Island crocodile attacks]] |Uncertain |Myanmar |- |[[Wolf of Ansbach]] |Uncertain |Germany of the Holy Roman Empire |- |[[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' shark attacks]] |Uncertain |Philippine Sea |} * == Povezano == * [[Animal attack]] * ''[[Damnatio ad bestias]]'', an ancient form of execution where condemned prisoners were killed by animals * [[Human–wildlife conflict]] * [[Man-eating plant]], various legendary large carnivorous plants * [[List of large carnivores known to prey on humans]] == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} 0r4dod8ywv0i5ieg6diko366b9zi0tj 42590010 42589966 2026-05-09T18:41:32Z Duma 16555 /* Ribe */ 42590010 wikitext text/x-wiki [[File:Head of the Champawat Tiger.png|thumb|Glava [[napadi tigrova|tigrice iz Champawata]], koja je ubila preko 430 ljudi u Nepalu i Indiji, prije nego što ju je [[Jim Corbett]] upucao 1907. godine. Zbog slomljenih gornjih i donjih desnih očnjaka, nije mogla loviti svoj prirodni plijen i počela se hraniti ljudima.]] '''Ljudožderna životinja''' ili '''ljudožder''' je pojedinačna životinja ili biće koje lovi ljude kao obrazac lovačkog ponašanja. To ne uključuje [[strvinar|jedenje leševa]], pojedinačni napad proizašao iz prilike ili očajničke gladi ili jedenje čovjeka kojeg je životinja ubila u samoodbrani. Međutim, sva tri slučaja (posebno posljednja dva) mogu naviknuti životinju na jedenje ljudskog mesa ili na [[Napad životinje|napadanje ljudi]], te mogu potaknuti razvoj ponašanja ljudožderstva. Iako ljude mogu napasti mnoge vrste životinja, životinje ljudožderi su one koje su uključile ljudsko meso u svoju uobičajenu ishranu i aktivno love i ubijaju ljude. Većina prijavljenih slučajeva ljudoždera uključivala je [[lav]]ove, [[tigar|tigrove]], [[leopard]]e, [[polarni medvjed|polarne medvjede]] i velike [[krokodil]]e. Međutim, oni nisu jedini predatori koji će napasti ljude ako im se pruži prilika; poznat je i širok spektar vrsta koje usvajaju ljude kao uobičajeni plijen, uključujući razne [[medvjed]]e, [[Pjegava hijena|pjegave]] i [[Prugasta hijena|prugaste hijene]] i [[Komodski varan|komodske varane]]. == Mačke == === Tigrovi === {{main|Ljudožderni tigrovi}} [[File:Man-eater of Segur.jpg|thumb|[[napad tigra|Segurski ljudožder]], mladi bengalski tigar koji je ubio 5 ljudi u brdima Nilgiri u državi Tamil Nadu na jugu Indije.]] Zabilježeno je da su tigrovi ubili više ljudi od bilo koje druge velike mačke i odgovorni su za više ljudskih smrti direktnim napadom nego bilo koji drugi divlji sisar.<ref name="Nowak, Ronald M 1983">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1088</ref> Navodno je oko 1.000 ljudi ubijeno svake godine u Indiji početkom 1900-ih, a [[tigrica iz Champawata|jedna bengalska tigrica]] ubila je 436 ljudi u Indiji.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Tigrovi su ubili 129 ljudi u mangrovoj šumi Sundarban od 1969. do 1971. godine.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Za razliku od leoparda i lavova, tigrovi ljudožderi rijetko ulaze u ljudska prebivališta kako bi ulovili plijen. Većina žrtava je navodno bila na teritoriji tigra kada se napad dogodio.<ref name="GC"/> Osim toga, napadi tigrova se uglavnom događaju tokom dana, za razliku od onih koji uključuju leoparde i lavove.<ref name="GC"/> [[Sundarbans|Sundarban]] je dom za otprilike 600 [[Bengalski tigar|kraljevskih bengalskih tigrova]]<ref name="Maneaters">{{cite web|title=Maneaters: The Sundarbans|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html|publisher=lairweb|access-date=11 December 2013}}</ref> koji su prije modernog doba "redovno ubijali 50 ili 60 ljudi godišnje".<ref name="Maneaters" /> Gubitak staništa zbog [[Ciklon Sidr|ciklona Sidr]] 2008. godine doveo je do povećanja broja napada na ljude na indijskoj strani Sundarbana, jer su tigrovi prelazili na indijsku stranu iz Bangladeša.<ref name=tiger_2008>{{cite news|title=Tiger attacks on rise in Indian Sundarbans|url=http://www.dnaindia.com/india/report-tiger-attacks-on-rise-in-indian-sundarbans-1180734|access-date=11 March 2014|newspaper=[[DNA India]]|date=30 July 2008|agency=[[Indo-Asian News Service]]}}</ref> Teorija koja se promovira kao objašnjenje tog porasta broja napada sugerira da, budući da tigrovi piju [[slatka voda|slatku vodu]], [[salinitet|slanost]] voda u tom području služi kao destabilizirajući faktor u ishrani i životu tigrova Sundarbana, držeći ih u stalnoj nelagodi i čineći ih izuzetno agresivnima. Druge teorije uključuju dijeljenje staništa s ljudima i konzumiranje ljudskih leševa tokom poplava.<ref name="Maneaters" /> === Lavovi === {{Further|Lav#Lavovi-ljudožderi}} [[File:Lionsoftsavo2008.jpg|right|thumb|[[Ljudožderi Tsavoa]] izloženi u [[Prirodoslovnom muzeju Field]] u Chicagu.]] Zabilježeno je da lavovi-ljudožderi aktivno ulaze u ljudska sela noću, kao i danju, kako bi ulovili plijen. Ta veća asertivnost obično olakšava iskorjenjivanje lavova-ljudoždera u usporedbi sa tigrovima. Lavovi obično postaju ljudožderi iz istih razloga kao i tigrovi: glad, starost i bolest, iako su, kao i kod tigrova, neki ljudožderi navodno bili u savršenom zdravlju.<ref name="GC"/> Najzloglasniji ikada zabilježeni slučaj lavova-ljudoždera dogodio se 1898. godine u tadašnjoj Britanskoj Istočnoj Africi, današnjoj [[kenija|Keniji]]. Tokom izgradnje željezničkog mosta preko [[Tsavo (rijeka)|rijeke Tsavo]] (dijela [[ugandska željeznica|Ugandske željeznice]]) u današnjem [[nacionalni park Tsavo East|Nacionalnom parku Tsavo East]], dva ogromna mužjaka lava bez grive terorizirala su željezničke radnike, od kojih je većina dovedena iz Indije, te se smatra da su ubili i proždrli preko 130 muškaraca. Cijeli željeznički projekat morao je biti zaustavljen jer je tadašnji britanski premijer proglasio uzbunu. Na kraju ih je pratio i ubio glavni inženjer projekta, a osam muškaraca je moralo da ih prenese u kamp. Istraživanja o lavovima-ljudožderima pokazuju da [[afrički lav]]ovi jedu ljude kao dodatak drugoj hrani, a ne kao krajnje sredstvo.<ref>{{Cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419174942/http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya/ |url-status=dead |archive-date=19 April 2017 |title=Why Man-Eating Lions Prey on People—New Evidence |date=2017-04-19 |access-date=2017-04-19}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=DeSantis |first1=Larisa R. G.|last2=Patterson |first2=Bruce D. |date=2017-04-19|title=Dietary behaviour of man-eating lions as revealed by dental microwear textures |journal=Scientific Reports |volume=7|issue=1 |pages=904 |doi=10.1038/s41598-017-00948-5 |pmid=28424462 |pmc=5430416|bibcode=2017NatSR...7..904D}}</ref> U julu 2018. godine, južnoafrička web stranica s vijestima izvijestila je da su tri [[krivolov]]ca na nosoroge napadnuta i pojedena od strane lavova u rezervatu divljači Sibuya u provinciji Eastern Cape u Južnoj Africi.<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/lions-eat-suspected-poachers-at-sibuya-game-reserve-15852083|title=Horror as lions eat 3 poachers at Sibuya Game Reserve|date=2018-07-05|work=Independent Online|location=South Africa|access-date=2019-12-17}}</ref> === Leopardi === {{Main|Napad leoparda}} Leopardi ljudožderi čine mali postotak svih leoparda, ali su nesumnjivo predstavljali prijetnju u nekim područjima;<ref name="ReferenceA">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1090</ref> jedan leopard u Indiji ubio je preko 200 ljudi.<ref name="ReferenceA"/> [[Jim Corbett]] je izjavio da je zapaženo da leopardi to češće čine nakon što se hrane ljudskim leševima, za razliku od tigrova, koji su obično postajali ljudožderi zbog bolesti. U području koje je Corbett dobro poznavao, mrtvi ljudi se obično potpuno [[Inflamacija (antropologija)|kremiraju]], ali kada dođe do teške epidemije bolesti, stopa smrtnosti premašuje zalihe [[Pogrebna lomača|drveta za kremiranje]] i ljudi donekle spale tijelo i bace ga preko ruba [[ghat|zapaljenog ghata]].<ref name="CC">{{cite book| last = Corbett |first = Jim |author-link=Jim Corbett | title = Man-eaters of Kumaon| url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458957 | pages = viii–xiii| publisher = Oxford University Press| year = 1944}}</ref><ref>Time Magazine Canadian edition, Saving The Big Cats, issue 23 August 2004, p.38, pp.40-41.</ref> U Aziji, leopardi ljudožderi obično napadaju noću, a zabilježeno je da su provalili vrata i slamnate krovove kako bi došli do ljudskog plijena. Napadi u Africi se prijavljuju rjeđe, iako je bilo slučajeva kada su se napadi dogodili tokom dana. I Corbett i [[Kenneth Anderson]] su napisali da je lov na pantera ljudoždera predstavljao više izazova nego na bilo koju drugu životinju.[nedostaje referenca] U Indiji je 2019. godine leopard ukrao i obezglavio mladunče.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/baby-snatched-cot-decapitated-leopard-14433607|title=Baby snatched from cot and decapitated by leopard as mum sleeps through attack|first=Anna|last=Slater|date=19 April 2019|website=mirror}}</ref> === Jaguari === {{See also|Jaguar#Jaguar i čovjek}} Napadi jaguara na ljude su danas rijetki.<ref name="AHT">{{cite web |url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |title=Latin American Herald Tribune - Jaguar Kills Fisherman on Colombia's Caribbean Coast |work=Latin America Herald Tribune |access-date=2016-03-19 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053413/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |url-status=dead }}</ref> U prošlosti su bili češći, barem nakon dolaska [[konkvistador]]a u [[amerike|Ameriku]]. Rizik za ljude bi se vjerovatno povećao kada bi se smanjio broj [[kapibara]], glavnog plijena jaguara.<ref name="Porter1894">{{cite book |url=https://archive.org/stream/wildbeastsstud00port#page/n197/mode/2up |title=Wild beasts; a study of the characters and habits of the elephant, lion, leopard, panther, jaguar, tiger, puma, wolf, and grizzly bear |author=John Hampden Porter |year=1894 |page=239|publisher=New York, C. Scribner's sons }}</ref> Međutim, povremeni napadi se i dalje dešavaju; na primjer, u aprilu 2025. godine, čovjeka je ubio jaguar dok je skupljao med u ruralnom području brazilskog Pantanala, blizu Aquidauane u državi Mato Grosso do Sul.<ref>{{Cite web |last=Perpétuo |first=Lara |date=2025-04-23 |title=Governo de MS determina buscas por onça que matou caseiro no Pantanal |url=https://www.correiobraziliense.com.br/brasil/2025/04/7121454-governo-de-ms-determina-buscas-por-onca-que-matou-caseiro-no-pantanal.html |access-date=2025-04-24 |website=Brasil |language=pt-BR}}</ref> === Pume === {{Main|Popis smrtonosnih napada puma u Sjevernoj Americi}} Zbog [[prirast stanovništva|širenja ljudske populacije]], staništa puma se sve više preklapaju s područjima naseljenim ljudima. Napadi na ljude su vrlo rijetki, jer je prepoznavanje plijena kod puma naučeno ponašanje i one uglavnom ne prepoznaju ljude kao plijen.<ref>Kanadsko izdanje časopisa Time, Saving The Big Cats, broj 23. august 2004, str.43.</ref> Napadi na ljude, stoku i kućne ljubimce mogu se dogoditi kada se puma navikne na ljude ili je u stanju teške gladi. Napadi su najčešći tokom kasnog proljeća i ljeta, kada mlade pume napuštaju svoje majke i traže novu teritoriju. Za razliku od drugih velikih mačaka koje su ljudožderi, pume ne ubijaju ljude zbog starosti ili preferenci u ishrani, već u odbrani svoje teritorije. Takvo ponašanje je zabilježeno u lovu kojeg predvode ljudi, gdje pumu tjeraju psi koje ona ili prestiže ili napadne na određenoj udaljenosti. Puma zatim kruži oko lovca i napada iz zasjede. == Psi == === Vukovi === {{main|Napad vuka}} [[File:Wolves of Perigord.jpg|thumb|Dvije jedinke vukova iz Périgorda, čopora navodno odgovornog za smrt 18 ljudi u februaru 1766. godine, izložena u dvorcu Razac u [[Thiviers]]u]] U poređenju s drugim mesoždernim sisarima za koje se zna da napadaju ljude radi hrane, učestalost s kojom su zabilježeni napadi vukova na ljude je prilično niska, što ukazuje na to da su, iako potencijalno opasni, vukovi među najbezopasnijim vrstama zbog svoje veličine i predatorskog potencijala, osim psa koji predstavlja [[napad psa|smrtonosnu opasnost]] iz razloga koji nisu predatorstvo. U rijetkim slučajevima u kojima se događaju napadi vukova ljudoždera, većina žrtava su djeca.<ref name="Attacks">{{cite web|url=http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |title=The Fear of Wolves: A Review of Wolf Attacks on Humans |publisher=Norsk Institutt for Naturforskning |access-date=26 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927173051/http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |archive-date=27 September 2007}}</ref> [[Habituacija]] je poznati faktor koji doprinosi nekim napadima vukova ljudoždera, a rezultat je života u blizini ljudskih nastambi, zbog čega vukovi gube strah od ljudi i posljedično im se previše približavaju, slično urbanim [[kojot]]ima. Habituacija se također može dogoditi kada ljudi namjerno potiču vukove da im se približe, obično nudeći im hranu, ili nenamjerno, kada ih ljudi ne zastraše dovoljno.<ref name="Attacks" /> To potvrđuju izvještaji koji pokazuju da su vukovi u zaštićenim područjima skloniji pokazivanju [[hrabrost]]i prema ljudima nego oni u područjima gdje se aktivno love.<ref name="WOLVES">{{cite book | author= L. David Mech & Luigi Boitani | title=Wolves: Behaviour, Ecology and Conservation | year=2001 | page= 448 | publisher=University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-51696-7 }}</ref> === Dingoi === {{See also|Smrt Azarije Chamberlain}} Napadi [[dingo]]a na ljude su rijetki, sa samo dva zabilježena smrtna slučaja u Australiji. Dingoi se obično plaše ljudi i izbjegavaju susrete s njima. Najpoznatiji slučaj napada dingoa bio je nestanak [[Smrt Azarije Chamberlain|Azarije Chamberlain]] 1980. godine, stare samo devet sedmica. Njeni roditelji su izjavili da su oboje vidjeli dinga kako iznosi Azariju iz njihovog šatora kada je njihova porodica bili na kampovanju u [[Uluru]]u.<ref>{{cite web |title=New turn in 1980 dingo death mystery |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna5378661 |publisher=MSNBC |access-date=12 November 2018 |date=6 July 2004}}</ref> Jedan otac je 2019. spasio svoje 14-mjesečno dijete od dingoa koji ga je pokušao odvući.<ref>{{Cite web|url=https://www.news.com.au/national/queensland/infant-recovering-in-hospital-after-terrifying-dingo-attack/news-story/517dca54aa0814187d700b746798844a|title=Father woke to son's cries 'becoming more distant'|date=18 April 2019|website=NewsComAu}}</ref> === Domaći psi === {{Main|Smrtonosni napadi pasa}} Iako psi imaju mnoge osobine medvjeda i velikih mačaka, malo je vjerovatno da će sami djelovati kao ljudožderi. Ljudi češće mogu doći u situaciju da budu izgrizeni na smrt od strane čopora pasa lutalica, ali ne i pojedeni. Takvi napadi se često dešavaju u zemljama [[istočna Evropa|istočne Evrope]], [[Postsovjetske države|postsovjetskim državama]] i nekim [[južna Azija|južnoazijskim]] zemljama, poput [[indija|Indije]]. === Kojoti === {{main|Napad kojota}} Gotovo svi poznati predatorski napadi kojota na ljude su bili neuspješni. Do danas, osim [[napad kojota na Kelly Keen|napada kojota na Kelly Keen]] i [[Taylor Mitchell|napada kojota na Taylor Mitchell]],<ref>{{Cite web |title=Scientists Now Know Why Coyotes Unexpectedly Killed a Human in 2009 |url=https://www.cnet.com/science/biology/scientists-now-know-why-coyotes-unexpectedly-killed-a-human-in-2009/ |access-date=2024-01-29 |website=CNET |language=en}}</ref> sve poznate žrtve su preživjele borbom, bijegom ili spašavanjem, a samo u potonjem slučaju žrtva je djelimično pojedena, iako se taj slučaj dogodio u [[Nova Škotska|Novoj Škotskoj]] gdje su lokalne životinje [[istočni kojot|istočni kojoti]] (en. ''coywolves'', kojoti-vukovi). === Šakali === U junu 2019. godine, devetogodišnjeg dječaka su ubili [[Canis aureus indicus|šakali]] u [[Farakka|Farakki]] ([[Zapadni Bengal]], Indija). Tome je svjedočio susjed, koji je vidio kako čopor od sedam šakala vuče polupojedeno tijelo djeteta.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/jackals-kill-feed-on-9-year-old-boy-in-in-murshidabad/cid/1693120|title=Jackals kill & 'feed on' 9-year-old boy in Murshidabad}}</ref> == Medvjedi == {{Main|Napad medvjeda}} === Polarni medvjedi === [[Polarni medvjed]]i, posebno mladi i pothranjeni, lovit će ljude radi hrane.<ref>{{cite journal | first1 = James M. | last1 = Wilder | first2 = Dag | last2 = Vongraven | first3 = Todd | last3 = Atwood | first4 = Bob | last4 = Hansen | first5 = Amalie | last5 = Jessen | first6 = Anatoly | last6 = Kochnev | first7 = Geoff | last7 = York | first8 = Rachel | last8 = Vallender | first9 = Daryll | last9 = Hedman | first10 = Melissa | last10 = Gibbons | title = Polar Bear Attacks on Humans: Implications of a Changing Climate. | journal = Wildlife Society Bulletin | volume = 41 | number = 3 | year = 2017 | pages = 537–47 | doi = 10.1002/wsb.783| bibcode = 2017WSBu...41..537W }}</ref> Iako medvjedi rijetko napadaju ljude, njihovi napadi često uzrokuju razorne ozljede zbog veličine i ogromne snage tih divovskih kopnenih i obalnih mesoždera. Kao i kod pasa, predatorska namjera nije neophodna; teritorijalni sporovi i zaštita mladunaca mogu rezultirati smrću usljed napada. Napadi medvjeda ljudoždera su zaista rijetki, ali se znaju dogoditi kada su životinje bolesne ili je prirodni plijen oskudan, što ih često navodi da napadaju i jedu sve što mogu ubiti. === Mrki medvjedi === Poznato je da [[mrki medvjed]]i ponekad napadaju planinare i kampere u Sjevernoj Americi radi hrane. Na primjer, Lance Crosby, 63, iz [[Billings, Montana|Billingsa]] (Montana), planinario je sam i bez spreja protiv medvjeda u [[Nacionalni park Yellowstone|Nacionalnom parku Yellowstone]] u augustu 2015. godine, kada ga je napao [[grizli]] težak 117 kg. Pravila parka kažu da ljudi trebaju planinariti u grupama i uvijek nositi sprej protiv medvjeda - oblik biber spreja koji se koristi za odvraćanje agresivnih medvjeda. Njegovo tijelo pronađeno je u dijelu parka Lake Village na sjeverozapadu Wyominga.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33942095|title = Yellowstone Park kills grizzly bear that ate hiker|work = BBC News|date = 14 August 2015}}</ref> [[Timothy Treadwell]] i njegova djevojka Amie Huguenard ubijeni su i gotovo potpuno pojedeni od strane 28-godišnjeg smeđeg medvjeda 5. oktobra 2003. godine. Kasnije je utvrđeno da su se u njegovom želucu nalazili ljudski ostaci i odjeća. U julu 2008. godine, desetine izgladnjelih smeđih medvjeda ubili su dva geologa koji su radili u [[mrijestilište|mrijestilištu lososa]] na [[kamčatka|Kamčatki]].<ref>{{cite news |title=Russian bears trap geology survey crew |first=Alexei |last=Dovbysh |work=Reuters |date=22 July 2008 |url=https://www.reuters.com/article/idUSL22583868 |access-date=24 April 2010 }}</ref> Nakon što su otkriveni djelomično pojedeni ostaci dvojice radnika, vlasti su reagirale slanjem lovaca da unište ili rastjeraju medvjede.<ref>{{cite news |title=Bears eat two men in Russia's eastern wilderness |first=Luke |last=Harding |work=The Guardian |date=23 July 2008 |url=https://www.theguardian.com/world/2008/jul/23/russia.animalbehaviour |access-date=24 April 2010 |location=London}}</ref> === Američki crni medvjedi === Dok [[američki crni medvjed]]i rijetko napadaju ljude, usamljene, grabežljive jedinke odgovorne su za većinu smrtonosnih napada crnih medvjeda na ljude u Sjedinjenim Državama i Kanadi, prema istraživanju iz 2011. godine. Za razliku od ženki, koje obično napadaju ljude kako bi zaštitile mladunce, mužjaci mogu pokazivati ​​grabežljivo ponašanje prema ljudima i smatrati ih potencijalnim izvorom hrane. Isto istraživanje upozorilo je da su šanse da crni medvjed napadne čovjeka male, napisavši: "Svake godine, milioni interakcija između ljudi i crnih medvjeda dogode se bez ikakvih povreda osobe, iako do 2 godine starosti većina crnih medvjeda ima fizičku sposobnost da ubije osobu."<ref>{{cite journal | last1 = Herrero | first1 = S. | last2 = Higgins | first2 = A. | last3 = Cardoza | first3 = J. E. | last4 = Hajduk | first4 = L. I. | last5 = Smith | first5 = T. S. | year = 2011 | title = Fatal attacks by American black bear on people: 1900–2009 | journal = The Journal of Wildlife Management | volume = 75 | issue = 3| pages = 596–603 | doi = 10.1002/jwmg.72 | bibcode = 2011JWMan..75..596H | s2cid = 55078800 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adn.com/alaska-news/article/lone-predatory-black-bears-responsible-most-human-attacks/2011/05/11/|title=Lone, predatory black bears responsible for most human attacks|date=11 May 2011|website=Anchorage Daily News}}</ref> === Ostale vrste medvjeda === Iako su obično stidljive i oprezne životinje, [[mjesečev medvjed|mjesečevi medvjedi]] su agresivniji prema ljudima od mrkih medvjeda iz Evroazije.<ref name="brown">''Bear Anatomy and Physiology'' from Gary Brown's ''The Great Bear Almanac'', Lyons & Burford, Publishers, 1993</ref> U nekim područjima [[indija|Indije]] i [[burma|Burme]], [[usnati medvjed]]i su, zbog svog nepredvidljivog temperamenta, veći uzrok straha nego tigrovi.<ref name="Perry">{{cite book | author = Perry, Richard | title = The World of the Tiger | year = 1965 | page = 260 | id = ASIN: B0007DU2IU}}</ref> == Ostali sisari == === Hijene === Iako se [[Hyaenidae|hijene]] rado hrane ljudskim leševima,<ref>{{Cite web |last=Brooks |first=John |date=2021-10-14 |title=Are Hyenas Dangerous? Do Hyenas Attack Humans? (YES!) |url=https://wildexplained.com/blog/are-hyenas-dangerous/ |access-date=2024-01-29 |website=Wild Explained |language=en-US}}</ref> one su većinom vrlo oprezne prema ljudima i manje opasne od velikih mačaka čija se teritorija preklapa s njihovom. Ipak, i [[Crocuta crocuta|pjegava hijena]] i manja [[Hyaena hyaena|prugasta hijena]] su snažni grabežljivci sposobni ubiti odraslog čovjeka i zabilježeno je da napadaju ljude kada je hrana oskudna. Kao i većina grabežljivaca, napadi hijena obično su usmjereni na žene, djecu i nemoćne muškarce, iako obje vrste mogu napasti (i povremeno napadaju) zdrave odrasle muškarce. Pjegava hijena je opasnija, budući da je veća, grabežljivija i agresivnija od prugaste hijene. Nije poznato da [[Parahyaena brunnea|smeđa hijena]] i [[Proteles cristatus|hijenski vuk]] napadaju ljude. === Svinje === [[Svinje]] su kompetentni predatori i mogu ubiti i pojesti bespomoćne ljude koji ne mogu pobjeći od njih.<ref>{{cite news |title=Oregon farmer eaten by his pigs |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-19796224 |publisher=BBC |date=2 October 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Italian mafia fed man alive to pigs, police say |url=https://www.reuters.com/article/us-italy-mafia-pigs/italian-mafia-fed-man-alive-to-pigs-police-say-idUSBRE9AR0M820131129 |work=Reuters |date=29 November 2013 |language=en}}</ref><ref name=pig_mafia>{{cite news|title=Mafia fed rival to pigs while he was still alive|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=11 March 2014|newspaper=[[Telegraph Media Group|The Telegraph]]|date=28 November 2013|location=London|first=Nick|last=Squires}}{{cbignore}}</ref> Brojni [[suđenje životinji|sudski procesi nad životinjama]] u [[srednji vijek|srednjem vijeku]] uključivala su svinje optužene za jedenje djece.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/criminalprosecut00evaniala|title=The criminal prosecution and capital punishment of animals|first=E. P. (Edward Payson)|last=Evans|date=1 January 1906|publisher=London : W. Heinemann|via=Internet Archive}}</ref> 2019. godine, jednu ženu u ruralnom Teksasu napalo je i ubilo krdo [[divlja svinja|divljih svinja]]. Umrla je zbog [[iskrvavljenost|krvarenja]] usljed zadobijenih rana i ugriza.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/11/26/us/texas-woman-killed-feral-hogs.html|title=Feral Hogs Attack and Kill a Woman in Texas (Published 2019)|first=Nicholas|last=Bogel-Burroughs|date=26 November 2019|work=The New York Times}}</ref> Divlje svinje su oportunistički [[omnivor]]i koji mogu funkcionirati kao agresivni [[predator]]i. Budući da su [[strvinar]]i, posebno je zabilježeno da se divlje svinje hrane ljudskim leševima ili ostacima u situacijama nakon borbe, u nesrećama u ruralnim područjima (npr. pad aviona) i kriminalnim situacijama (npr. ubistvo). Osim toga, zabilježen je barem jedan slučaj divlje svinje u južnoj Francuskoj koja je postala potvrđeni višestruki ljudožder. U četiri napada posmatrana u istraživanju,<ref name="auto">{{cite journal |last1=Mayer |first1=John |title=Wild pig attacks on humans. |journal=Proceedings of the Wildlife Damage Management Conference |date=2013 |volume=15 |pages=17–25 |url=https://digitalcommons.unl.edu/icwdm_wdmconfproc/151/}}</ref> divlja svinja je konzumirala djelimično ili potpuno ostatke ljudske žrtve koju je prethodno smrtno ozlijedila u napadu. Tri od četiri napada istražni organi su eksplicitno okarakterizirali kao predatorske. U dva dodatna napada, žrtva ili njen pratilac su opisali motiv svinje kao predatorski; od njih, jedna žrtva je preživjela s teškim ozljedama, dok je druga smrtno povrijeđena. U napadu 2009. godine u Indiji, trogodišnju djevojčicu, koja je hodala stazom sa ocem, zgrabila je divlja svinja, koja je zatim pokušala pobjeći s djetetom u ustima. Otac je jurio životinju, boreći se s njom sve dok njegova kćerka nije puštena. I otac i kćerka su teško povrijeđeni tokom napada; dijete je kasnije preminulo od zadobijenih povreda. Iako su napadi divljih svinja prvenstveno odbrambene prirode, mogućnost napada predatorske prirode ne može se u potpunosti isključiti.<ref name="auto"/> === Primati === {{Main|Ljudski kanibalizam}} Jedini dokumentovani [[Hominidae|hominidi]] (veliki majmuni) koji jedu ljude bili su sami [[ljudi]] i [[čimpanze]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/demonicapetrans.shtml|title=BBC - Science & Nature - Horizon - Demonic Ape|publisher=BBC}}</ref> Kako ljudi sve više zadiru u stanište čimpanzi, navodno je sve češća pojava da čimpanze ubijaju njihovu djecu.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/science/chimps-killing-people-in-uganda|title=Chimps are killing people in Uganda: 'It broke off the arm... opened the stomach and removed the kidneys'|first=Chris|last=Ciaccia|date=12 November 2019|publisher=Fox News Channel}}</ref> === Pacovi === Uprkos maloj veličini jedinki, [[pacov]]i u velikom broju mogu ubiti bespomoćne ljude, pri čemu ih pojedu žive.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/german-man-frank-herrmann-dies-eaten-alive-466227 |title=Homeless Man Eaten Alive by Rats in Majorca |work=International Business Times |date=2013-05-09 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41198770|title=French girl mutilated by rats in night attack at home|date=8 September 2017|publisher=BBC}}</ref> [[Mučenje pacovima]] je način mučenja ljudi koji je zabilježen od strane [[Amnesty International]]a.<ref>Chile: Evidence of torture: an Amnesty International Report. London (Amnesty International Publications) 1983, str. 35–37</ref> Veliki pacovi (neki čak i veličine male mačke) viđeni su kako se hrane ljudskim leševima u mrtvačnicama u Indiji. == Gmizavci == [[File:Crocodile in Kachikali kevinzim.jpg|thumb|right|[[Nilski krokodil]] jedna je od vrsta uključenih u najčešće nepotstreknute smrtonosne napade na ljude.]] === Krokodili === {{Main|Napad krokodila}} Napadi krokodila na ljude su česti u mjestima gdje su krokodili autohtoni. [[morski krokodil|Morski]] i [[nilski krokodil]]i odgovorni su za više napada i više smrtnih slučajeva nego bilo koji drugi divlji predator koji napada ljude radi hrane. Svake godine, u podsaharskoj se Africi stotine smrtonosnih napada pripisuju se nilskim krokodilima. Budući da se mnoge relativno zdrave populacije nilskih krokodila nalaze u istočnoj Africi, njihova blizina ljudima koji žive u siromaštvu i/ili bez infrastrukture učinila je vjerovatnim da je nilski krokodil odgovoran za više napada na ljude nego sve ostale vrste zajedno. Jedna zloglasna jedinka je [[Gustave (krokodil)|Gustave]], za kojeg se smatra da je ubio 200-300 ljudi na području rijeke [[Ruzizi]]. U Australiji su krokodili također odgovorni za nekoliko smrtnih slučajeva u tropskom sjeveru zemlje.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/national/recent-crocodile-deaths-in-australia-20090411-a3b2.html |title=Recent crocodile deaths in Australia |website=The Sydney Morning Herald |date=11 April 2009 |access-date=24 January 2017}}</ref> [[Močvarni krokodil]]i su još jedna vrsta krokodila koja nekada vidi ljude kao plijen, budući da ubijaju mnogo ljudi u Aziji svake godine, iako ne u istoj mjeri kao morski i nilski krokodili. Sve vrste krokodila su potencijalno opasne za ljude, ali većina ih aktivno ne lovi. === Aligatori === {{main|Popis smrtonosnih napada aligatora u Sjedinjenim Američkim Državama po decenijama}} Uprkos njihovoj očiglednoj sposobnosti da ubijaju plijen sličan ljudima ili veći od njih, te njihovoj uobičajenosti u područjima guste ljudske naseljenosti (jugoistočni dio Sjedinjenih Država, naročito Florida), [[američki aligator]]i rijetko love ljude kao plijen. Uprkos tome, bilo je nekoliko značajnih slučajeva aligatora koji su oportunistički napadali ljude, posebno neoprezne, malu djecu i starije osobe.<ref>{{cite web|url=http://bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|title=Body of boy snatched by gator found in Disney lagoon|access-date=16 June 2016|archive-date=16 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616220857/http://www.bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|url-status=dead}}</ref> Za razliku od daleko opasnijih morskih i nilskih krokodila, većina aligatora po mogućnosti izbjegava kontakt s ljudima, naročito ako su bili lovljeni. Dolazilo je do incidenata,<ref>{{cite web|url=http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |title='Aggressive' Gator Kills Burglary Suspect - AOL News |date=2007-11-16 |access-date=2016-03-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116160533/http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |archive-date=16 November 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://firststateupdate.com/2021/08/louisiana-man-apparently-eaten-by-alligator-in-idas-wake/|title= Louisiana Man Apparently Eaten By Alligator In Ida's Wake|date=2021-08-31|access-date=2021-08-31}}</ref> ali moguće je da nisu svi bili grabežljive prirode. === Zmije === Vrlo malo vrsta zmija je fizički sposobno progutati odraslog čovjeka. Iako je izneseno dosta tvrdnji o divovskim zmijama koje gutaju odrasle ljude, potvrđen je samo ograničen broj takvih slučajeva. Različite vrste [[piton]]a su najčešće zabilježeni počinitelji. U Indoneziji je 2017. godine [[Smrt Akbara Salubira|odrasli muškarac]] pronađen unutar pitona dugog 7 m.<ref>{{Cite news|url=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/missing-man-found-dead-in-belly-of-7m-long-python-report|title=Missing man found dead in belly of 7m-long python in Indonesia: Report|last=paulam@st|date=2017-03-29|work=The Straits Times|access-date=2017-06-04|language=en}}</ref> 14. juna 2018. godine, 54-godišnju ženu po imenu Wa Tiba pojeo je [[Malayopython reticulatus|mrežasti piton]], nakon što se uvukao u njen vrt.<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/7-meter-long-python-swallows-indonesian-woman|title=7-meter-long python swallows Indonesian woman|date=2018-06-16|work=National Post|access-date=2018-06-16|language=en-US}}</ref> 45-godišnja [[poljoprivrednica]] u Indoneziji, koja je nestala dan ranije, pronađena je mrtva unutar pitona dugog 5 m u junu 2024. godine.<ref>{{Cite web |title=Indonesian woman found dead inside giant python |url=https://www.dw.com/en/indonesian-woman-found-dead-inside-giant-python/a-69311540 |date=8 June 2024 |access-date=9 June 2024 |website=DW |language=en}}</ref> Velike zmije koje se stežu oko plijena ponekad će se stegnuti i ubiti ga ako je prevelik za gutanje. Također, zabilježeno je više slučajeva u kojima su se [[Python bivittatus|burmanski pitoni]] srednje veličine (3 do 4 m) u zatočeništvu stezali oko ljudi i ubijali ih, uključujući nekoliko nealkoholiziranih, zdravih odraslih muškaraca, od kojih je jedan bio "student" čuvar u zoološkom vrtu.<ref>{{cite web|last=Herszenhorn |first=David |url=https://www.nytimes.com/1996/10/10/nyregion/13-foot-long-pet-python-kills-its-caretaker.html |title=13-Foot-Long Pet Python Kills Its Caretaker |location=New York City |work=The New York Times |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/archives/news/pet-snake-eyed-death-python-found-body-article-1.732513 |title=Pet Snake Eyed in Death Python Found With Body |work=Daily News|location=New York |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|author=Animal Attack Files Archives |url=http://igorilla.com/gorilla/animal/2002/python_strangles_owner2.html |title=Owner Killed by Snake had been Warned in '98 |publisher=Igorilla.com |access-date=2016-03-19}}</ref><ref name="telegraph.co.uk">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Python kills careless student zookeeper in Caracas |work=The Telegraph|date=2008-08-26 |access-date=2016-03-19}}{{cbignore}}</ref> U slučaju čuvara u zoološkom vrtu, piton mu je pokušavao progutati glavu, ali su ubrzo intervenirali drugi čuvari.<ref name="telegraph.co.uk"/> Osim toga, najmanje jedan burmanski piton, veličine samo 2,7 m, skupio se i ubio pijanog odraslog muškarca.<ref>{{cite web|url=http://www.insidehalton.com/news-story/3925857-brampton-inquest-called-for-python-ban-20-years-ago/ |title=Brampton inquest called for python ban 20 years ago |publisher=Insidehalton.com |date=2013-08-06 |access-date=2016-03-19}}</ref> Velika zmija koja ubija plijen stezanjem može stegnuti ili progutati dojenče ili malo dijete, što je prijetnja koja je legitimna i empirijski dokazana. Slučajevi napada pitona na djecu zabilježeni su kod mrežastog pitona,<ref>{{Cite journal |last1=Iqbal |first1=Muhammad |last2=Sari |first2=Diah Komala |last3=Arifah |first3=Nur |last4=Widayanti |first4=Gusti Ayu |last5=Aprillia |first5=Ina |date=2025-06-25 |title=Notes on Humans as Prey of Reticulated Pythons Malayopython reticulatus (Serpentes: Pythonidae) in Indonesia |url=https://ejournal.uigm.ac.id/index.php/biopalembanica/article/view/5385 |journal=Bio Palembanica |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=43–49 |doi=10.36982/bio.v2i1.5385 |issn=3047-9827|doi-access=free }}</ref> [[Python sebae|afričkog kamenog pitona]],<ref>{{cite web|url=http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |title=Pet Owners Panic after African Python Kills 2 Canadian Children |access-date=1 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074142/http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |archive-date=6 October 2014 }}</ref> i burmanskog pitona.<ref>{{cite web |url=http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |title=Officials capture 9-foot Burmese python that strangled 2-year-old Sumter County girl |work=Tampa Bay Times |access-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006131344/http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead }}</ref> Na [[Filipini]]ma, više od četvrtine muškaraca naroda [[Aeta (narod)|Aeta]] (moderne grupe lovaca-sakupljača koji žive u šumama) prijavilo je preživljavanje napada od strane [[Malayopython reticulatus|mrežastih pitona]].<ref name="Headland&Greene2011">{{cite journal |last1=Headland |first1=T. N. |last2=Greene |first2=H. W. |year=2011 |title=Hunter–gatherers and other primates as prey, predators, and competitors of snakes |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=52 |pages=E1470–E1474 |doi=10.1073/pnas.1115116108 |pmid=22160702 |pmc=3248510|doi-access=free }}</ref> Pitoni su neotrovni predatori iz zasjede, a i Aeta i pitoni love jelene, divlje svinje i majmune, što ih čini konkurentima i plijenom.<ref name="Headland&Greene2011"/> U Južnoj Africi je 2002. godine afrički piton dug 6 metara progutao čitavog desetogodišnjeg dječaka; slučajevi poput tog su empirijski posmatrani i zabilježeni, ali nisu u potpunosti potvrđeni, za razliku od prethodno navedenih slučajeva.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Hunt for giant snake that ate 10-year-old Durban boy whole|first=Jane|last=Flanagan|date=24 November 2002|work=The Daily Telegraph}}{{cbignore}}</ref> U Australiji je zabilježen jedan slučaj [[Simalia amethistina|ametistinskog pitona]] koji je pokušao pojesti odraslu osobu.<ref>{{Cite web|last=Sulleyman|first=Aatif|date=2020-10-19|title=Woman woke up to find 12-foot snake trying to eat her|url=https://www.newsweek.com/woman-woke-find-12-foot-scrub-python-snake-trying-eat-her-1540252|access-date=2022-01-13|website=Newsweek|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Python tried to eat sleeping woman while being tracked by biologists|url=https://www.newscientist.com/article/2257583-python-tried-to-eat-sleeping-woman-while-being-tracked-by-biologists/|access-date=2022-01-13|website=New Scientist|language=en-US}}</ref> === Gušteri === Veliki [[komodski varan]]i su jedine poznate vrste guštera koje povremeno napadaju i konzumiraju ljude. Budući da žive na udaljenim ostrvima, napadi su rijetki i mogu proći neprijavljeni. Uprkos njihovoj velikoj veličini, napadi na ljude često su neuspješni i žrtve uspiju pobjeći, iako teško ranjene.<ref>{{Cite news |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/13/komodo-dragon-bites-elderly-woman-rinca-island.html |title=Komodo dragon bites elderly woman on Rinca Island |access-date=12 February 2014 |date=13 October 2012 |newspaper=The Jakarta Post |publisher=Niskala Media Tenggara}}</ref> Poznato je da komodski varani konzumiraju ljudske leševe, obično raskopavanjem plitkih grobova.<ref>{{Cite book |last1=Badger |first1=David P. |title=Lizards: a natural history of some uncommon creatures, extraordinary chameleons, iguanas, geckos, and more |last2=Netherton |first2=John |date=2002 |publisher=Voyageur Press |isbn=978-0-89658-520-1 |location=Stillwater, MN}}</ref> To je navelo stanovnike ostrva Komodo da premještaju svoje grobove i gomilaju kamenje na njih kako bi odvratili varane.<ref>{{Cite book |last1=Ballance |first1=Alison |title=South Sea islands: a natural history |last2=Morris |first2=Rod |date=2003 |publisher=Firely Books |isbn=978-1-55297-609-8 |location=Toronto; New York}}</ref> == Ptice == Neki dokazi podržavaju tvrdnju da afrički orao vrste ''[[Stephanoaetus coronatus]]'' povremeno napada djecu u potrazi za hranom, sa iskazom svjedoka o jednom napadu (u kojem je žrtva, sedmogodišnji dječak, preživio, a orao je ubijen),<ref>Steyn, P. 1982. Birds of prey of southern Africa: their identification and life histories. David Phillip, Cape Town, South Africa.</ref> i otkrićem dijela lobanje ljudskog djeteta u jednom gnijezdu. To bi ga učinilo jedinom živom pticom za koju se zna da lovi ljude, iako su i druge ptice poput [[noj]]eva i [[kazuar]]a ubijale ljude u samoodbrani, a [[kostoberina]] je možda slučajno ubila drevnog grčkog dramskog pisca [[Eshil]]a.<ref>el Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J., eds. (1994). Handbook of the Birds of the World. 2. Barcelona: Lynx Edicions. p. 107. {{ISBN|84-87334-15-6}}.</ref> Zabilježeno je da razne velike grabljivice poput [[suri orao|surog orla]] napadaju ljude,<ref>Dickinson, Rachel (2009). Falconer on the Edge. Houghton Mifflin-Harcourt. {{ISBN|978-0-618-80623-2}}.</ref> ali nije jasno da li je to sa namjerom da ih pojedu i da li su ikada uspjeli da ubiju jednog. U Etiopiji je 2019. zabilježen niz incidenata u kojima je orao vrste ''[[Polemaetus bellicosus]]'' napao i ubio jedno ljudsko dijete, a ranio još dvoje.<ref>{{cite book |title=The Deadly Balance: Predators and People in a Crowded World | first = Adam | last = Hart | date = 2023 | publisher= Bloomsbury |chapter-url=https://lithub.com/this-eagle-would-eat-your-toddler-if-it-had-the-chance/ | chapter=This Eagle Would Eat Your Toddler If It Had The Chance | type= excerpt via ''Literary Hub'' | isbn = 9781472985323 | url= https://books.google.com/books?id=oEmOEAAAQBAJ}}</ref> Neki fosilni dokazi ukazuju na to da su velike [[ptice grabljivice]] povremeno lovile prethistorijske hominide. Smatra se da je [[dijete iz Taunga]], ''[[Australopithecus africanus]]'' pronađen u Africi, ubijen od strane ptice slične [[Stephanoaetus coronatus|krunastom orlu]]. Izumrli [[Haastov orao]] je možda lovio ljude na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]], a taj zaključak bi bio u skladu s [[maorski folklor|maorskim folklorom]]. ''[[Leptoptilos robustus]]''<ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/j.1096-3642.2010.00616.x|title = A new species of giant marabou stork (Aves: Ciconiiformes) from the Pleistocene of Liang Bua, Flores (Indonesia)|year = 2010|last1 = Meijer|first1 = Hanneke J.M.|last2 = Due|first2 = Rokus AWE|journal = Zoological Journal of the Linnean Society|volume = 160|issue = 4|pages = 707–724|doi-access = free}}</ref> je možda lovio i ''[[Homo floresiensis]]a'' i anatomski moderne ljude, a ''[[Stephanoaetus mahery]]'', [[Teratornithidae|teratornitidi]], ''[[Buteogallus woodwardi]]'' i ''[[Caracara major]]''<ref>{{Cite journal|jstor=23353814|title=Body Mass Estimations and Paleobiological Inferences on a New Species of Large Caracara (Aves, Falconidae) from the Late Pleistocene of Uruguay|last1=Jones|first1=Washington|last2=Rinderknecht|first2=Andrés|last3=Migotto|first3=Rafael|last4=Blanco|first4=R. Ernesto|journal=Journal of Paleontology|year=2013|volume=87|issue=1|pages=151–158|doi=10.1666/12-026R.1|bibcode=2013JPal...87..151J |s2cid=83648963}}</ref> su po veličini slične Haastovom orlu, što implicira da su na sličan način mogle predstavljati prijetnju ljudskim bićima. == Ribe == === Ajkula === {{Main|Napad ajkule}} [[File:Shark warning - Salt Rock South Africa.jpg|thumb|Znak koji upozorava plivače na opasnost od napada ajkula]] Suprotno uvriježenom mišljenju, samo je za ograničen broj vrsta ajkula poznato da su ozbiljna prijetnja ljudima. Najopasnije vrste mogu biti neselektivne i ugrabit će svaki potencijalni obrok na koji naiđu (kao što bi ''[[Carcharhinus longimanus]]'' mogla pojesti osobu koja pluta u vodi nakon brodoloma) ili mogu ugristi iz radoznalosti ili pogrešne procjene (kao što je slučaj s [[velika bijela ajkula|velikom bijelom ajkulom]] koja napada ljude na daskama za surfanje, možda zato što ju podsjećaju na njen omiljeni plijen, [[perajari|tuljane]]).<ref name="sharks vs. humans">{{cite web|url=https://instinctforfilm.com/feed/sharks-vs-humans-finning/|title=Sharks vs. Humans – Are They The Danger, or Are We?|website=Instinctforfilm|publisher=Instinct Feed|date=27 October 2016|access-date=30 July 2019}}</ref><ref name="shark attack FAQ">{{cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/discover-fish/sharks/shark-attack-faq/|title=Shark Attack FAQ|publisher=Florida Museum|date=23 July 2019|access-date=30 July 2019}}</ref> Od više od 568 [[popis vrsta ajkula|vrsta ajkula]], samo četiri su bile uključene u značajan broj smrtonosnih neizazvanih napada na ljude: velika bijela ajkula, [[Galeocerdo cuvier|tigrasta ajkula]], [[Carcharhinus leucas|ajkula bik]]<ref name="isaf">ISAF [http://www.flmnh.ufl.edu/fish/sharks/statistics/species2.htm Statistics on Attacking Species of Shark]</ref> i ''Carcharhinus longimanus''.<ref name="howstuffdangerous4">{{cite web|url=http://animals.howstuffworks.com/fish/most-dangerous-shark2.htm |title=9: Oceanic Whitetip Shark - The 10 Most Dangerous Sharks &#124; HowStuffWorks |publisher=Animals.howstuffworks.com |date=2008-06-05 |access-date=2016-03-19}}</ref> Te ajkule, budući da su veliki, snažni predatori, ponekad mogu napasti i ubiti ljude; vrijedi napomenuti da su svaku od njih do sada snimili nezaštićeni ronioci na otvorenom moru.<ref>{{cite web|url=http://www.staradvertiser.com/2015/12/26/editorial/article-about-monsanto-was-right-thing-to-do/|title=Article about Monsanto was 'right thing to do'|date=26 December 2015}}</ref> Jedan od najzloglasnijih i najpoznatijih incidenata predacije od strane ajkula dogodio se s potapanjem [[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' (CA-35)]], prilikom kojeg su ajkule (za koje se smatra da su jedinke vrste ''C. longimanus'') pojele otprilike 150 preživjelih koji su ostali nasukani danima.<ref>{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=Geiling |first2=Natasha |title=The Worst Shark Attack in History |url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-worst-shark-attack-in-history-25715092/ |access-date=2023-02-25 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Nedavno, 8. juna 2023. godine, zbog popularnosti društvenih mreža, [[Galeocerdo cuvier|fatalni napad tigraste ajkule na Vladimira Popova]] kod obale [[Hurgada|Hurgade]] u Egiptu u [[crveno more|Crvenom moru]] također je stekao značajnu ozloglašenost, jer je gotovo cijeli napad snimljen prije nego što je postao viralan. === Pirane === Napadi [[pirana]] koji su rezultirali smrtnim ishodom dogodili su se u [[sliv Amazona|slivu Amazona]]. 2011. godine, pijani 18-godišnji dječak napadnut je i ubijen u Rosario del Yata ([[Bolivija]]).<ref>{{cite web |url=http://noticias.terra.com.br/mundo/noticias/0,,OI5507003-EI8140,00-Homem+bebado+morre+apos+ser+atacado+por+piranhas+na+Bolivia.html |title=Homem bêbado morre após ser atacado por piranhas na Bolívia |date=7 December 2011|work=terra.com.br}}</ref> 2012. godine, petogodišnju brazilsku djevojčicu napalo je i ubilo jato pirana vrste ''[[Pygocentrus nattereri]]''.<ref>{{cite web |url=http://tvuol.uol.com.br/assistir.htm?video=menina-e-atacada-por-piranhas-e-morre-no-amazonas-0402CD183464C4A13326&tagIds=1793&orderBy=mais-recentes&edFilter=editorial&time=all& |date=25 October 2012 |title=Menina é atacada por piranhas e morre no Amazonas|work=tvuol.uol.com.br}}</ref> Neke brazilske rijeke imaju znakove upozorenja o smrtonosnim piranama.<ref>{{cite web |url=http://g1.globo.com/mato-grosso/noticia/2011/11/banhistas-sao-atacados-por-piranhas-em-rio-no-pantanal-de-mato-grosso.html |title=Praia no Rio Paraguai tem quase um ataque de piranhas por dia em MT |author=Martins, Kelly |work=globo.com|date=16 November 2011}}</ref> === Somovi === {{See also|Napadi gunča u rijeci Kali|Silurus glanis|Sobral Santos II}} Postoje izvještaji [[Bagarius|gunča somovima]] koji su jeli ljude u [[Sharda (rijeka)|rijeci Kāli]] u Indiji.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|title=Mutant fish develops a taste for human flesh in India|last=Cockcroft|first=Lucy|date=9 October 2008|work=[[The Daily Telegraph]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029140510/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|archive-date=29 October 2019}}</ref> Osim toga, bilo je izvještaja o somovima vrste ''[[Silurus glanis]]'' da su ubili i pojeli ljude u Evropi.<ref>{{Cite web|title=Leső harcsák (Silurus Art.)|url=http://mek.oszk.hu/03400/03408/html/2488.html|access-date=2022-01-13|website=mek.oszk.hu|language=en}}</ref> Smatra se da su veliki grabežljivi somovi, poput vrsta ''[[Phractocephalus hemioliopterus]]'' i ''[[Brachyplatystoma filamentosum]]'', doprinijeli gubitku života kada je trajekt ''[[Sobral Santos II]]'' potonuo u [[amazona|rijeci Amazon]] 1981. godine.<ref>{{Cite web|date=2014-04-05|title='River Monsters' uncovers tale of deadly Amazon fish attack|url=https://nypost.com/2014/04/05/river-monsters-uncovers-tale-of-deadly-amazon-fish-attack/|access-date=2022-01-13|website=New York Post|language=en-US}}</ref> === Škarpinjci === [[Epinephelus lanceolatus|Divovski škrapinjac]] je jedna od najvećih vrsta košljoriba na svijetu, te dostiže maksimalnu dužinu od 3 metra i težinu od 600 kilograma.<ref>{{Cite web|date=2019|title=Giant Queensland groper|url=https://www.dpi.nsw.gov.au/fishing/closures/identifying/marine-or-estuarine-species/giant-queensland-groper|access-date=2022-01-13|website=www.dpi.nsw.gov.au|language=en}}</ref> Bilo je slučajeva u kojima je ta vrsta napadala ljude,<ref>{{Cite web |date=2002-10-26 |title=CDNN Eco News - Did Fish Feeding Cause Shark Attack? |url=http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20021026164337/http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |archive-date=26 October 2002 |url-status=dead}}</ref> zajedno sa blisko srodnim [[Epinephelus itajara|atlantskim golijatskim škrapinjcem]].<ref>{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Big Grouper Grabs Diver On Keys Reef |url=http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803071741/http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |archive-date=3 August 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-07-30|title=Think Sharks Are Scary? Watch This Giant Thing Ambush A Diver.|url=https://www.huffpost.com/entry/goliath-grouper-attack_n_5632612|access-date=2022-01-13|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Attack of the Goliath Grouper|url=https://www.jonesboro.com/node/1282|access-date=2022-01-13|website=www.jonesboro.com|language=en}}</ref> == Beskičmenjaci == === Glavonošci === {{Main|Napadi glavonožaca}} Za neke velike glavonošce, posebno [[Dosidicus gigas|Humboldtovu lignju]], smatra se da napadaju i jedu ljude.<ref>{{Cite web|title=Squidly|url=http://diver.net/seahunt/fend/f_scottc.htm|access-date=2022-01-13|website=diver.net}}</ref> == Broj nastradalih == [[File:Pieter Brueghel II-The good shepherd mg 3019.jpg|thumb|Detail of wolf attacking a shepherd. Painting ''The Good Shepherd'' by [[Pieter Brueghel the Younger]], 1616]] Individual man-eater death tolls include: {| class="wikitable" |+ !Name !Alleged death toll !Location |- |[[George Gilman Rushby|Lions of Njombe]] |Up to 1500 (according to the main source) |Tanzania |- |[[Champawat tiger]] |436 |Nepal/India |- |[[Leopard of Panar]] |400 |Northern India |- |[[Gustave (crocodile)]] |300+ |Burundi, rumored |- |[[Talla Des Man Eater]] |150 |India |- |[[Leopard of the Central Provinces]] |150 |India |- |[[Tsavo Man-Eaters|Tsavo's man-eating lions]] |34–100+ |Kenya |- |[[Leopard of Rudraprayag]] |125+ |India |- |[[Beast of Gévaudan]] |113 |France <ref name="Attacks" /> |- |[[Leopard attack|Leopard of Golis Range]] |100 |Somaliland <ref name="Swayne1899">{{cite book |last1=Swayne |first1=H. G. C. |title=Great and small game of Africa: An account of the distribution, habits, and natural history of the sporting mammals, with personal hunting experiences |publisher=Roland Ward |year=1899 |editor1-last=Bryden |editor1-first=H. A. |location=London |pages=575–579 |chapter=The leopard in Somaliland |oclc=11014130 |chapter-url=https://archive.org/details/greatsmallgameof00majo}}</ref> |- |[[Leopard attack|Leopard of Kahani]] |100 |India <ref name="Sterndale1877">{{cite book |last=Sterndale |first=R. A. |url=https://archive.org/details/cu31924079586685 |title=Seonee; Or, camp life on the Satpura Range: A tale of Indian adventure |publisher=Sampson Low, Marston, Searle, & Rivington |year=1877 |edition=2nd |location=London |pages=[https://archive.org/details/cu31924079586685/page/n397 370]–384, 452 |oclc=27112858 |author-link=Robert Armitage Sterndale |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |[[Tiger attack|Tigress of Bhimashankar]] |100 |India <ref>Bhimanshankarcha Narbhakshak (Maneater of Bhimashankar) – A [[Marathi language|Marathi]] book by author Sureshchandra Warghade</ref> |- |Chiengi lion |90+ |Zambia <ref name="smith">{{Cite web |last=Tucker |first=Abigail |date=2009-12-16 |title=The Most Ferocious Man-Eating Lions |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-most-ferocious-man-eating-lions-2577288/#:~:text=Most%20are%20nameless%2C%20but%20a,paper%20floating%20in%20the%20breeze. |access-date=2022-08-01 |website=smithsonianmag.com |publisher=Smithsonian Magazine}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-19 |title=Chiengi:The Capital Of Witchcraft |url=https://zambianobserver.com/chiengi-the-capital-of-witchcraft/ |access-date=2022-08-01 |website=zambianobserver.com}}</ref><ref name="Deadliest Man-Eaters">{{Cite web |date=2010-12-14 |title=Deadliest Man-Eaters |url=https://www.outdoorlife.com/photos/gallery/hunting/2010/12/deadliest-man-eaters/ |access-date=2022-08-01 |website=outdoorlife.com |language=en-US}}</ref> |- |Osama Crocodile |83 |Uganda <ref>{{Cite web |last=Codiva |first=Michelle |date=2022-07-17 |title=Crocodile Named Osama Consumed 83 People In One Uganda's Villages |url=https://www.sciencetimes.com/articles/38813/20220717/crocodile-named-osama-consumed-83-people-one-ugandas-villages.htm |access-date=2022-08-01 |website=sciencetimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Benjamin |date=2022-07-16 |title=Monster 16ft 75-year-old crocodile has eaten 80 people and even 'snatched children' |url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/monster-16ft-75-year-old-27467995 |access-date=2022-08-01 |website=mirror.co.uk}}</ref> |- |[[Tigers of Chowgarh]] |64 |India |- |[[List of wolf attacks|Wolves of Uttar Pradesh]] |60+ |India <ref name="jhala">[[Yadvendradev Vikramsinh Jhala|Jhala, Y.V.]] and D.K. Sharma. 1997. Child-lifting by wolves in eastern Uttar Pradesh, India. Journal of Wildlife Research 2(2):94–101</ref><ref>{{Cite news |last=Burns |first=John F. |date=1996-09-01 |title=In India, Attacks by Wolves Spark Old Fears and Hatreds |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1996/09/01/world/in-india-attacks-by-wolves-spark-old-fears-and-hatreds.html |access-date=2022-01-18 |issn=0362-4331}}</ref> |- |Osama Lion |50+ |Tanzania <ref name="smith" /><ref name="Deadliest Man-Eaters" /> |- |Namelieza Lion |43 |Namibia <ref name="smith" /> |- |[[Leopard of Gummalapur]] |42 |India |- |[[Courtaud|Wolves of Paris]] |40 |France <ref>{{Cite web |date=October 27, 2010 |title=The Wolves of Paris |url=https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |access-date=29 July 2022 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212521/https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |url-status=usurped }}</ref><ref>{{Cite web |title=Courtaud & The Paris Wolf Attacks |url=https://happygallows.blogspot.com/2016/07/courtaud-paris-wolf-attacks.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Man Against Wolf &#124; Part One | date=23 May 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BRyCQM7wSDk |via=www.youtube.com}}</ref> |- |Mulanje Hyenas |36 |Malawi <ref>{{Cite web |last=Flight |first=Tim |date=2018-04-12 |title=10 Animal Serial Killers That Will Haunt Your Dreams |url=https://historycollection.com/10-animal-serial-killers-that-will-haunt-your-dreams/10/ |access-date=2022-08-01 |website=historycollection.com}}</ref> |- |[[Leopard attack|Leopard of Mulher Valley]] |30+ |India <ref name="Osmaston1903">{{cite journal |last1=Osmaston |first1=L. S. |year=1904 |title=A man-eating panther |url=https://archive.org/details/journalofbombayn15bomb |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=15 |pages=135–138 |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |Tiger of the [[Dudhwa National Park]] |24 |India <ref name="me">{{cite web |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |access-date=2018-07-24 |publisher=Lairweb.org.nz}}</ref> |- |[[Kirov wolf attacks]] |22 |Russia |- |[[Wolves of Turku]] |22 |Finland |- |Beast of Sarlat (likely a rabid wolf) |18 |France <ref>{{cite web |last1=Tronel |first1=J. F. |date=28 May 2017 |title=La Bete de Sarlat, L'Histoire d'un Loup Enrage au XVIII Siecle |url=https://espritdepays.com/dordogne/histoire/bete-de-sarlat-lhistoire-dun-loup-enrage-xviiie-siecle |access-date=24 July 2021 |website=Esprit de Pays |language=fr |quote=Dix-huit a vingt personnes furent les tristes victimes de sa fureur.}}</ref><ref>{{cite web |title=La bête de Sarlat |url=https://www.sudouest.fr/2013/12/05/la-bete-de-sarlat-1249582-2147.php?nic |access-date=2021-09-01 |website=Sud-Ouest |language=fr}}</ref> |- |[[Wolves of Ashta]] |17 |India |- |[[Tigress of Jowlagiri]] |15 |India |- |[[Wolves of Hazaribagh]] |13 |India |- |[[Tiger attack|Tigress of Yavatmal]] |13 |India <ref>{{cite web |last1=Pinjarkar |first1=Vijay |date=2 October 2018 |title=In Yavatmal, 9-month-long hunt for killer tigress may be about to end |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/in-yavatmal-9-month-long-hunt-for-killer-tigress-may-be-about-to-end/articleshow/66036053.cms |access-date=12 November 2018 |website=The Times of India}}</ref> |- |[[Wolf of Gysinge]] |12 |Sweden |- |[[Sloth bear of Mysore]] |12 |India |- |[[Leopard attack|Leopard of Punanai]] |12 |Sri Lanka <ref name="archives.sundayobserver.lk">{{citation |author=Jayantha Jayawardene |title=The man-eater of Punanai |date=2014-04-02 |url=http://archives.sundayobserver.lk/2014/03/02/spe10.asp |work=The [[Sunday Observer]] |access-date=2016-11-04}} (A shortened account of the story by Roper S. Agar as published in the Sri Lanka Wildlife Society's magazine Loris Volume 1, December 1938, No. 5.)</ref> |- |[[List of fatal shark attacks in South Africa|Port St-John Shark Attacks]] |11 |South Africa Second Beach |- |[[Gaver Tigers]] |10 |India |- |[[List of wolf attacks|Wolf of Cusago]] |9 |Italy <ref name="oriani">{{in lang|it}} Oriani, A. & Comincini, M. [http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm Morti causate dal lupo in Lombardia e nel Piemonte Orientale nel XVIII secolo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109205627/http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm|date=2013-11-09}}, in atti del Seminario "Vivere la morte nel Settecento", Santa Margherita Ligure 30 settembre - 2 ottobre 2002</ref> |- |[[Tiger of Mundachipallam]] |7 |South India |- |[[Sankebetsu brown bear incident|Sankebetsu bear]] |7 |Japan |- |[[Tiger attack|Tigress of Moradabad]] |7 |India <ref name="Menu">{{cite news |date=17 August 2014 |title=For Moradabad man-eater, is man off the menu? |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-Moradabad-man-eater-is-man-off-the-menu/articleshow/40321022.cms |access-date=27 January 2015}}</ref> |- |[[Mfuwe man eating lion]] |6 |Zambia |- |Crocodile of Bang Mood |6 |Thailand |- |[[Kanda Man Eater]] |5 |India |- |[[Tiger of Segur]] |5 |India |- |[[Wolf of Soissons]] |4 |France |- |[[Jersey Shore shark attacks of 1916|New Jersey Shark]] |4 |North New Jersey |- |[[Thak man-eater]] |4 |India |- |[[Leopard of the Yellagiri Hills]] |3 |India |- |[[Chuka Man Eater]] |3 |India |- |[[Malawi Terror Beast]] (hyena) |3 |Malawi |- |[[Battle of Ramree Island|Battle of Ramree Island crocodile attacks]] |Uncertain |Myanmar |- |[[Wolf of Ansbach]] |Uncertain |Germany of the Holy Roman Empire |- |[[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' shark attacks]] |Uncertain |Philippine Sea |} * == Povezano == * [[Animal attack]] * ''[[Damnatio ad bestias]]'', an ancient form of execution where condemned prisoners were killed by animals * [[Human–wildlife conflict]] * [[Man-eating plant]], various legendary large carnivorous plants * [[List of large carnivores known to prey on humans]] == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} 9r9od1w34k9v21scnjn4z15i2tj0no3 42590011 42590010 2026-05-09T18:42:57Z Duma 16555 /* Gmizavci */ 42590011 wikitext text/x-wiki [[File:Head of the Champawat Tiger.png|thumb|Glava [[napadi tigrova|tigrice iz Champawata]], koja je ubila preko 430 ljudi u Nepalu i Indiji, prije nego što ju je [[Jim Corbett]] upucao 1907. godine. Zbog slomljenih gornjih i donjih desnih očnjaka, nije mogla loviti svoj prirodni plijen i počela se hraniti ljudima.]] '''Ljudožderna životinja''' ili '''ljudožder''' je pojedinačna životinja ili biće koje lovi ljude kao obrazac lovačkog ponašanja. To ne uključuje [[strvinar|jedenje leševa]], pojedinačni napad proizašao iz prilike ili očajničke gladi ili jedenje čovjeka kojeg je životinja ubila u samoodbrani. Međutim, sva tri slučaja (posebno posljednja dva) mogu naviknuti životinju na jedenje ljudskog mesa ili na [[Napad životinje|napadanje ljudi]], te mogu potaknuti razvoj ponašanja ljudožderstva. Iako ljude mogu napasti mnoge vrste životinja, životinje ljudožderi su one koje su uključile ljudsko meso u svoju uobičajenu ishranu i aktivno love i ubijaju ljude. Većina prijavljenih slučajeva ljudoždera uključivala je [[lav]]ove, [[tigar|tigrove]], [[leopard]]e, [[polarni medvjed|polarne medvjede]] i velike [[krokodil]]e. Međutim, oni nisu jedini predatori koji će napasti ljude ako im se pruži prilika; poznat je i širok spektar vrsta koje usvajaju ljude kao uobičajeni plijen, uključujući razne [[medvjed]]e, [[Pjegava hijena|pjegave]] i [[Prugasta hijena|prugaste hijene]] i [[Komodski varan|komodske varane]]. == Mačke == === Tigrovi === {{main|Ljudožderni tigrovi}} [[File:Man-eater of Segur.jpg|thumb|[[napad tigra|Segurski ljudožder]], mladi bengalski tigar koji je ubio 5 ljudi u brdima Nilgiri u državi Tamil Nadu na jugu Indije.]] Zabilježeno je da su tigrovi ubili više ljudi od bilo koje druge velike mačke i odgovorni su za više ljudskih smrti direktnim napadom nego bilo koji drugi divlji sisar.<ref name="Nowak, Ronald M 1983">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1088</ref> Navodno je oko 1.000 ljudi ubijeno svake godine u Indiji početkom 1900-ih, a [[tigrica iz Champawata|jedna bengalska tigrica]] ubila je 436 ljudi u Indiji.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Tigrovi su ubili 129 ljudi u mangrovoj šumi Sundarban od 1969. do 1971. godine.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Za razliku od leoparda i lavova, tigrovi ljudožderi rijetko ulaze u ljudska prebivališta kako bi ulovili plijen. Većina žrtava je navodno bila na teritoriji tigra kada se napad dogodio.<ref name="GC"/> Osim toga, napadi tigrova se uglavnom događaju tokom dana, za razliku od onih koji uključuju leoparde i lavove.<ref name="GC"/> [[Sundarbans|Sundarban]] je dom za otprilike 600 [[Bengalski tigar|kraljevskih bengalskih tigrova]]<ref name="Maneaters">{{cite web|title=Maneaters: The Sundarbans|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html|publisher=lairweb|access-date=11 December 2013}}</ref> koji su prije modernog doba "redovno ubijali 50 ili 60 ljudi godišnje".<ref name="Maneaters" /> Gubitak staništa zbog [[Ciklon Sidr|ciklona Sidr]] 2008. godine doveo je do povećanja broja napada na ljude na indijskoj strani Sundarbana, jer su tigrovi prelazili na indijsku stranu iz Bangladeša.<ref name=tiger_2008>{{cite news|title=Tiger attacks on rise in Indian Sundarbans|url=http://www.dnaindia.com/india/report-tiger-attacks-on-rise-in-indian-sundarbans-1180734|access-date=11 March 2014|newspaper=[[DNA India]]|date=30 July 2008|agency=[[Indo-Asian News Service]]}}</ref> Teorija koja se promovira kao objašnjenje tog porasta broja napada sugerira da, budući da tigrovi piju [[slatka voda|slatku vodu]], [[salinitet|slanost]] voda u tom području služi kao destabilizirajući faktor u ishrani i životu tigrova Sundarbana, držeći ih u stalnoj nelagodi i čineći ih izuzetno agresivnima. Druge teorije uključuju dijeljenje staništa s ljudima i konzumiranje ljudskih leševa tokom poplava.<ref name="Maneaters" /> === Lavovi === {{Further|Lav#Lavovi-ljudožderi}} [[File:Lionsoftsavo2008.jpg|right|thumb|[[Ljudožderi Tsavoa]] izloženi u [[Prirodoslovnom muzeju Field]] u Chicagu.]] Zabilježeno je da lavovi-ljudožderi aktivno ulaze u ljudska sela noću, kao i danju, kako bi ulovili plijen. Ta veća asertivnost obično olakšava iskorjenjivanje lavova-ljudoždera u usporedbi sa tigrovima. Lavovi obično postaju ljudožderi iz istih razloga kao i tigrovi: glad, starost i bolest, iako su, kao i kod tigrova, neki ljudožderi navodno bili u savršenom zdravlju.<ref name="GC"/> Najzloglasniji ikada zabilježeni slučaj lavova-ljudoždera dogodio se 1898. godine u tadašnjoj Britanskoj Istočnoj Africi, današnjoj [[kenija|Keniji]]. Tokom izgradnje željezničkog mosta preko [[Tsavo (rijeka)|rijeke Tsavo]] (dijela [[ugandska željeznica|Ugandske željeznice]]) u današnjem [[nacionalni park Tsavo East|Nacionalnom parku Tsavo East]], dva ogromna mužjaka lava bez grive terorizirala su željezničke radnike, od kojih je većina dovedena iz Indije, te se smatra da su ubili i proždrli preko 130 muškaraca. Cijeli željeznički projekat morao je biti zaustavljen jer je tadašnji britanski premijer proglasio uzbunu. Na kraju ih je pratio i ubio glavni inženjer projekta, a osam muškaraca je moralo da ih prenese u kamp. Istraživanja o lavovima-ljudožderima pokazuju da [[afrički lav]]ovi jedu ljude kao dodatak drugoj hrani, a ne kao krajnje sredstvo.<ref>{{Cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419174942/http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya/ |url-status=dead |archive-date=19 April 2017 |title=Why Man-Eating Lions Prey on People—New Evidence |date=2017-04-19 |access-date=2017-04-19}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=DeSantis |first1=Larisa R. G.|last2=Patterson |first2=Bruce D. |date=2017-04-19|title=Dietary behaviour of man-eating lions as revealed by dental microwear textures |journal=Scientific Reports |volume=7|issue=1 |pages=904 |doi=10.1038/s41598-017-00948-5 |pmid=28424462 |pmc=5430416|bibcode=2017NatSR...7..904D}}</ref> U julu 2018. godine, južnoafrička web stranica s vijestima izvijestila je da su tri [[krivolov]]ca na nosoroge napadnuta i pojedena od strane lavova u rezervatu divljači Sibuya u provinciji Eastern Cape u Južnoj Africi.<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/lions-eat-suspected-poachers-at-sibuya-game-reserve-15852083|title=Horror as lions eat 3 poachers at Sibuya Game Reserve|date=2018-07-05|work=Independent Online|location=South Africa|access-date=2019-12-17}}</ref> === Leopardi === {{Main|Napad leoparda}} Leopardi ljudožderi čine mali postotak svih leoparda, ali su nesumnjivo predstavljali prijetnju u nekim područjima;<ref name="ReferenceA">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1090</ref> jedan leopard u Indiji ubio je preko 200 ljudi.<ref name="ReferenceA"/> [[Jim Corbett]] je izjavio da je zapaženo da leopardi to češće čine nakon što se hrane ljudskim leševima, za razliku od tigrova, koji su obično postajali ljudožderi zbog bolesti. U području koje je Corbett dobro poznavao, mrtvi ljudi se obično potpuno [[Inflamacija (antropologija)|kremiraju]], ali kada dođe do teške epidemije bolesti, stopa smrtnosti premašuje zalihe [[Pogrebna lomača|drveta za kremiranje]] i ljudi donekle spale tijelo i bace ga preko ruba [[ghat|zapaljenog ghata]].<ref name="CC">{{cite book| last = Corbett |first = Jim |author-link=Jim Corbett | title = Man-eaters of Kumaon| url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458957 | pages = viii–xiii| publisher = Oxford University Press| year = 1944}}</ref><ref>Time Magazine Canadian edition, Saving The Big Cats, issue 23 August 2004, p.38, pp.40-41.</ref> U Aziji, leopardi ljudožderi obično napadaju noću, a zabilježeno je da su provalili vrata i slamnate krovove kako bi došli do ljudskog plijena. Napadi u Africi se prijavljuju rjeđe, iako je bilo slučajeva kada su se napadi dogodili tokom dana. I Corbett i [[Kenneth Anderson]] su napisali da je lov na pantera ljudoždera predstavljao više izazova nego na bilo koju drugu životinju.[nedostaje referenca] U Indiji je 2019. godine leopard ukrao i obezglavio mladunče.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/baby-snatched-cot-decapitated-leopard-14433607|title=Baby snatched from cot and decapitated by leopard as mum sleeps through attack|first=Anna|last=Slater|date=19 April 2019|website=mirror}}</ref> === Jaguari === {{See also|Jaguar#Jaguar i čovjek}} Napadi jaguara na ljude su danas rijetki.<ref name="AHT">{{cite web |url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |title=Latin American Herald Tribune - Jaguar Kills Fisherman on Colombia's Caribbean Coast |work=Latin America Herald Tribune |access-date=2016-03-19 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053413/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |url-status=dead }}</ref> U prošlosti su bili češći, barem nakon dolaska [[konkvistador]]a u [[amerike|Ameriku]]. Rizik za ljude bi se vjerovatno povećao kada bi se smanjio broj [[kapibara]], glavnog plijena jaguara.<ref name="Porter1894">{{cite book |url=https://archive.org/stream/wildbeastsstud00port#page/n197/mode/2up |title=Wild beasts; a study of the characters and habits of the elephant, lion, leopard, panther, jaguar, tiger, puma, wolf, and grizzly bear |author=John Hampden Porter |year=1894 |page=239|publisher=New York, C. Scribner's sons }}</ref> Međutim, povremeni napadi se i dalje dešavaju; na primjer, u aprilu 2025. godine, čovjeka je ubio jaguar dok je skupljao med u ruralnom području brazilskog Pantanala, blizu Aquidauane u državi Mato Grosso do Sul.<ref>{{Cite web |last=Perpétuo |first=Lara |date=2025-04-23 |title=Governo de MS determina buscas por onça que matou caseiro no Pantanal |url=https://www.correiobraziliense.com.br/brasil/2025/04/7121454-governo-de-ms-determina-buscas-por-onca-que-matou-caseiro-no-pantanal.html |access-date=2025-04-24 |website=Brasil |language=pt-BR}}</ref> === Pume === {{Main|Popis smrtonosnih napada puma u Sjevernoj Americi}} Zbog [[prirast stanovništva|širenja ljudske populacije]], staništa puma se sve više preklapaju s područjima naseljenim ljudima. Napadi na ljude su vrlo rijetki, jer je prepoznavanje plijena kod puma naučeno ponašanje i one uglavnom ne prepoznaju ljude kao plijen.<ref>Kanadsko izdanje časopisa Time, Saving The Big Cats, broj 23. august 2004, str.43.</ref> Napadi na ljude, stoku i kućne ljubimce mogu se dogoditi kada se puma navikne na ljude ili je u stanju teške gladi. Napadi su najčešći tokom kasnog proljeća i ljeta, kada mlade pume napuštaju svoje majke i traže novu teritoriju. Za razliku od drugih velikih mačaka koje su ljudožderi, pume ne ubijaju ljude zbog starosti ili preferenci u ishrani, već u odbrani svoje teritorije. Takvo ponašanje je zabilježeno u lovu kojeg predvode ljudi, gdje pumu tjeraju psi koje ona ili prestiže ili napadne na određenoj udaljenosti. Puma zatim kruži oko lovca i napada iz zasjede. == Psi == === Vukovi === {{main|Napad vuka}} [[File:Wolves of Perigord.jpg|thumb|Dvije jedinke vukova iz Périgorda, čopora navodno odgovornog za smrt 18 ljudi u februaru 1766. godine, izložena u dvorcu Razac u [[Thiviers]]u]] U poređenju s drugim mesoždernim sisarima za koje se zna da napadaju ljude radi hrane, učestalost s kojom su zabilježeni napadi vukova na ljude je prilično niska, što ukazuje na to da su, iako potencijalno opasni, vukovi među najbezopasnijim vrstama zbog svoje veličine i predatorskog potencijala, osim psa koji predstavlja [[napad psa|smrtonosnu opasnost]] iz razloga koji nisu predatorstvo. U rijetkim slučajevima u kojima se događaju napadi vukova ljudoždera, većina žrtava su djeca.<ref name="Attacks">{{cite web|url=http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |title=The Fear of Wolves: A Review of Wolf Attacks on Humans |publisher=Norsk Institutt for Naturforskning |access-date=26 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927173051/http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |archive-date=27 September 2007}}</ref> [[Habituacija]] je poznati faktor koji doprinosi nekim napadima vukova ljudoždera, a rezultat je života u blizini ljudskih nastambi, zbog čega vukovi gube strah od ljudi i posljedično im se previše približavaju, slično urbanim [[kojot]]ima. Habituacija se također može dogoditi kada ljudi namjerno potiču vukove da im se približe, obično nudeći im hranu, ili nenamjerno, kada ih ljudi ne zastraše dovoljno.<ref name="Attacks" /> To potvrđuju izvještaji koji pokazuju da su vukovi u zaštićenim područjima skloniji pokazivanju [[hrabrost]]i prema ljudima nego oni u područjima gdje se aktivno love.<ref name="WOLVES">{{cite book | author= L. David Mech & Luigi Boitani | title=Wolves: Behaviour, Ecology and Conservation | year=2001 | page= 448 | publisher=University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-51696-7 }}</ref> === Dingoi === {{See also|Smrt Azarije Chamberlain}} Napadi [[dingo]]a na ljude su rijetki, sa samo dva zabilježena smrtna slučaja u Australiji. Dingoi se obično plaše ljudi i izbjegavaju susrete s njima. Najpoznatiji slučaj napada dingoa bio je nestanak [[Smrt Azarije Chamberlain|Azarije Chamberlain]] 1980. godine, stare samo devet sedmica. Njeni roditelji su izjavili da su oboje vidjeli dinga kako iznosi Azariju iz njihovog šatora kada je njihova porodica bili na kampovanju u [[Uluru]]u.<ref>{{cite web |title=New turn in 1980 dingo death mystery |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna5378661 |publisher=MSNBC |access-date=12 November 2018 |date=6 July 2004}}</ref> Jedan otac je 2019. spasio svoje 14-mjesečno dijete od dingoa koji ga je pokušao odvući.<ref>{{Cite web|url=https://www.news.com.au/national/queensland/infant-recovering-in-hospital-after-terrifying-dingo-attack/news-story/517dca54aa0814187d700b746798844a|title=Father woke to son's cries 'becoming more distant'|date=18 April 2019|website=NewsComAu}}</ref> === Domaći psi === {{Main|Smrtonosni napadi pasa}} Iako psi imaju mnoge osobine medvjeda i velikih mačaka, malo je vjerovatno da će sami djelovati kao ljudožderi. Ljudi češće mogu doći u situaciju da budu izgrizeni na smrt od strane čopora pasa lutalica, ali ne i pojedeni. Takvi napadi se često dešavaju u zemljama [[istočna Evropa|istočne Evrope]], [[Postsovjetske države|postsovjetskim državama]] i nekim [[južna Azija|južnoazijskim]] zemljama, poput [[indija|Indije]]. === Kojoti === {{main|Napad kojota}} Gotovo svi poznati predatorski napadi kojota na ljude su bili neuspješni. Do danas, osim [[napad kojota na Kelly Keen|napada kojota na Kelly Keen]] i [[Taylor Mitchell|napada kojota na Taylor Mitchell]],<ref>{{Cite web |title=Scientists Now Know Why Coyotes Unexpectedly Killed a Human in 2009 |url=https://www.cnet.com/science/biology/scientists-now-know-why-coyotes-unexpectedly-killed-a-human-in-2009/ |access-date=2024-01-29 |website=CNET |language=en}}</ref> sve poznate žrtve su preživjele borbom, bijegom ili spašavanjem, a samo u potonjem slučaju žrtva je djelimično pojedena, iako se taj slučaj dogodio u [[Nova Škotska|Novoj Škotskoj]] gdje su lokalne životinje [[istočni kojot|istočni kojoti]] (en. ''coywolves'', kojoti-vukovi). === Šakali === U junu 2019. godine, devetogodišnjeg dječaka su ubili [[Canis aureus indicus|šakali]] u [[Farakka|Farakki]] ([[Zapadni Bengal]], Indija). Tome je svjedočio susjed, koji je vidio kako čopor od sedam šakala vuče polupojedeno tijelo djeteta.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/jackals-kill-feed-on-9-year-old-boy-in-in-murshidabad/cid/1693120|title=Jackals kill & 'feed on' 9-year-old boy in Murshidabad}}</ref> == Medvjedi == {{Main|Napad medvjeda}} === Polarni medvjedi === [[Polarni medvjed]]i, posebno mladi i pothranjeni, lovit će ljude radi hrane.<ref>{{cite journal | first1 = James M. | last1 = Wilder | first2 = Dag | last2 = Vongraven | first3 = Todd | last3 = Atwood | first4 = Bob | last4 = Hansen | first5 = Amalie | last5 = Jessen | first6 = Anatoly | last6 = Kochnev | first7 = Geoff | last7 = York | first8 = Rachel | last8 = Vallender | first9 = Daryll | last9 = Hedman | first10 = Melissa | last10 = Gibbons | title = Polar Bear Attacks on Humans: Implications of a Changing Climate. | journal = Wildlife Society Bulletin | volume = 41 | number = 3 | year = 2017 | pages = 537–47 | doi = 10.1002/wsb.783| bibcode = 2017WSBu...41..537W }}</ref> Iako medvjedi rijetko napadaju ljude, njihovi napadi često uzrokuju razorne ozljede zbog veličine i ogromne snage tih divovskih kopnenih i obalnih mesoždera. Kao i kod pasa, predatorska namjera nije neophodna; teritorijalni sporovi i zaštita mladunaca mogu rezultirati smrću usljed napada. Napadi medvjeda ljudoždera su zaista rijetki, ali se znaju dogoditi kada su životinje bolesne ili je prirodni plijen oskudan, što ih često navodi da napadaju i jedu sve što mogu ubiti. === Mrki medvjedi === Poznato je da [[mrki medvjed]]i ponekad napadaju planinare i kampere u Sjevernoj Americi radi hrane. Na primjer, Lance Crosby, 63, iz [[Billings, Montana|Billingsa]] (Montana), planinario je sam i bez spreja protiv medvjeda u [[Nacionalni park Yellowstone|Nacionalnom parku Yellowstone]] u augustu 2015. godine, kada ga je napao [[grizli]] težak 117 kg. Pravila parka kažu da ljudi trebaju planinariti u grupama i uvijek nositi sprej protiv medvjeda - oblik biber spreja koji se koristi za odvraćanje agresivnih medvjeda. Njegovo tijelo pronađeno je u dijelu parka Lake Village na sjeverozapadu Wyominga.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33942095|title = Yellowstone Park kills grizzly bear that ate hiker|work = BBC News|date = 14 August 2015}}</ref> [[Timothy Treadwell]] i njegova djevojka Amie Huguenard ubijeni su i gotovo potpuno pojedeni od strane 28-godišnjeg smeđeg medvjeda 5. oktobra 2003. godine. Kasnije je utvrđeno da su se u njegovom želucu nalazili ljudski ostaci i odjeća. U julu 2008. godine, desetine izgladnjelih smeđih medvjeda ubili su dva geologa koji su radili u [[mrijestilište|mrijestilištu lososa]] na [[kamčatka|Kamčatki]].<ref>{{cite news |title=Russian bears trap geology survey crew |first=Alexei |last=Dovbysh |work=Reuters |date=22 July 2008 |url=https://www.reuters.com/article/idUSL22583868 |access-date=24 April 2010 }}</ref> Nakon što su otkriveni djelomično pojedeni ostaci dvojice radnika, vlasti su reagirale slanjem lovaca da unište ili rastjeraju medvjede.<ref>{{cite news |title=Bears eat two men in Russia's eastern wilderness |first=Luke |last=Harding |work=The Guardian |date=23 July 2008 |url=https://www.theguardian.com/world/2008/jul/23/russia.animalbehaviour |access-date=24 April 2010 |location=London}}</ref> === Američki crni medvjedi === Dok [[američki crni medvjed]]i rijetko napadaju ljude, usamljene, grabežljive jedinke odgovorne su za većinu smrtonosnih napada crnih medvjeda na ljude u Sjedinjenim Državama i Kanadi, prema istraživanju iz 2011. godine. Za razliku od ženki, koje obično napadaju ljude kako bi zaštitile mladunce, mužjaci mogu pokazivati ​​grabežljivo ponašanje prema ljudima i smatrati ih potencijalnim izvorom hrane. Isto istraživanje upozorilo je da su šanse da crni medvjed napadne čovjeka male, napisavši: "Svake godine, milioni interakcija između ljudi i crnih medvjeda dogode se bez ikakvih povreda osobe, iako do 2 godine starosti većina crnih medvjeda ima fizičku sposobnost da ubije osobu."<ref>{{cite journal | last1 = Herrero | first1 = S. | last2 = Higgins | first2 = A. | last3 = Cardoza | first3 = J. E. | last4 = Hajduk | first4 = L. I. | last5 = Smith | first5 = T. S. | year = 2011 | title = Fatal attacks by American black bear on people: 1900–2009 | journal = The Journal of Wildlife Management | volume = 75 | issue = 3| pages = 596–603 | doi = 10.1002/jwmg.72 | bibcode = 2011JWMan..75..596H | s2cid = 55078800 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adn.com/alaska-news/article/lone-predatory-black-bears-responsible-most-human-attacks/2011/05/11/|title=Lone, predatory black bears responsible for most human attacks|date=11 May 2011|website=Anchorage Daily News}}</ref> === Ostale vrste medvjeda === Iako su obično stidljive i oprezne životinje, [[mjesečev medvjed|mjesečevi medvjedi]] su agresivniji prema ljudima od mrkih medvjeda iz Evroazije.<ref name="brown">''Bear Anatomy and Physiology'' from Gary Brown's ''The Great Bear Almanac'', Lyons & Burford, Publishers, 1993</ref> U nekim područjima [[indija|Indije]] i [[burma|Burme]], [[usnati medvjed]]i su, zbog svog nepredvidljivog temperamenta, veći uzrok straha nego tigrovi.<ref name="Perry">{{cite book | author = Perry, Richard | title = The World of the Tiger | year = 1965 | page = 260 | id = ASIN: B0007DU2IU}}</ref> == Ostali sisari == === Hijene === Iako se [[Hyaenidae|hijene]] rado hrane ljudskim leševima,<ref>{{Cite web |last=Brooks |first=John |date=2021-10-14 |title=Are Hyenas Dangerous? Do Hyenas Attack Humans? (YES!) |url=https://wildexplained.com/blog/are-hyenas-dangerous/ |access-date=2024-01-29 |website=Wild Explained |language=en-US}}</ref> one su većinom vrlo oprezne prema ljudima i manje opasne od velikih mačaka čija se teritorija preklapa s njihovom. Ipak, i [[Crocuta crocuta|pjegava hijena]] i manja [[Hyaena hyaena|prugasta hijena]] su snažni grabežljivci sposobni ubiti odraslog čovjeka i zabilježeno je da napadaju ljude kada je hrana oskudna. Kao i većina grabežljivaca, napadi hijena obično su usmjereni na žene, djecu i nemoćne muškarce, iako obje vrste mogu napasti (i povremeno napadaju) zdrave odrasle muškarce. Pjegava hijena je opasnija, budući da je veća, grabežljivija i agresivnija od prugaste hijene. Nije poznato da [[Parahyaena brunnea|smeđa hijena]] i [[Proteles cristatus|hijenski vuk]] napadaju ljude. === Svinje === [[Svinje]] su kompetentni predatori i mogu ubiti i pojesti bespomoćne ljude koji ne mogu pobjeći od njih.<ref>{{cite news |title=Oregon farmer eaten by his pigs |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-19796224 |publisher=BBC |date=2 October 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Italian mafia fed man alive to pigs, police say |url=https://www.reuters.com/article/us-italy-mafia-pigs/italian-mafia-fed-man-alive-to-pigs-police-say-idUSBRE9AR0M820131129 |work=Reuters |date=29 November 2013 |language=en}}</ref><ref name=pig_mafia>{{cite news|title=Mafia fed rival to pigs while he was still alive|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=11 March 2014|newspaper=[[Telegraph Media Group|The Telegraph]]|date=28 November 2013|location=London|first=Nick|last=Squires}}{{cbignore}}</ref> Brojni [[suđenje životinji|sudski procesi nad životinjama]] u [[srednji vijek|srednjem vijeku]] uključivala su svinje optužene za jedenje djece.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/criminalprosecut00evaniala|title=The criminal prosecution and capital punishment of animals|first=E. P. (Edward Payson)|last=Evans|date=1 January 1906|publisher=London : W. Heinemann|via=Internet Archive}}</ref> 2019. godine, jednu ženu u ruralnom Teksasu napalo je i ubilo krdo [[divlja svinja|divljih svinja]]. Umrla je zbog [[iskrvavljenost|krvarenja]] usljed zadobijenih rana i ugriza.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/11/26/us/texas-woman-killed-feral-hogs.html|title=Feral Hogs Attack and Kill a Woman in Texas (Published 2019)|first=Nicholas|last=Bogel-Burroughs|date=26 November 2019|work=The New York Times}}</ref> Divlje svinje su oportunistički [[omnivor]]i koji mogu funkcionirati kao agresivni [[predator]]i. Budući da su [[strvinar]]i, posebno je zabilježeno da se divlje svinje hrane ljudskim leševima ili ostacima u situacijama nakon borbe, u nesrećama u ruralnim područjima (npr. pad aviona) i kriminalnim situacijama (npr. ubistvo). Osim toga, zabilježen je barem jedan slučaj divlje svinje u južnoj Francuskoj koja je postala potvrđeni višestruki ljudožder. U četiri napada posmatrana u istraživanju,<ref name="auto">{{cite journal |last1=Mayer |first1=John |title=Wild pig attacks on humans. |journal=Proceedings of the Wildlife Damage Management Conference |date=2013 |volume=15 |pages=17–25 |url=https://digitalcommons.unl.edu/icwdm_wdmconfproc/151/}}</ref> divlja svinja je konzumirala djelimično ili potpuno ostatke ljudske žrtve koju je prethodno smrtno ozlijedila u napadu. Tri od četiri napada istražni organi su eksplicitno okarakterizirali kao predatorske. U dva dodatna napada, žrtva ili njen pratilac su opisali motiv svinje kao predatorski; od njih, jedna žrtva je preživjela s teškim ozljedama, dok je druga smrtno povrijeđena. U napadu 2009. godine u Indiji, trogodišnju djevojčicu, koja je hodala stazom sa ocem, zgrabila je divlja svinja, koja je zatim pokušala pobjeći s djetetom u ustima. Otac je jurio životinju, boreći se s njom sve dok njegova kćerka nije puštena. I otac i kćerka su teško povrijeđeni tokom napada; dijete je kasnije preminulo od zadobijenih povreda. Iako su napadi divljih svinja prvenstveno odbrambene prirode, mogućnost napada predatorske prirode ne može se u potpunosti isključiti.<ref name="auto"/> === Primati === {{Main|Ljudski kanibalizam}} Jedini dokumentovani [[Hominidae|hominidi]] (veliki majmuni) koji jedu ljude bili su sami [[ljudi]] i [[čimpanze]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/demonicapetrans.shtml|title=BBC - Science & Nature - Horizon - Demonic Ape|publisher=BBC}}</ref> Kako ljudi sve više zadiru u stanište čimpanzi, navodno je sve češća pojava da čimpanze ubijaju njihovu djecu.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/science/chimps-killing-people-in-uganda|title=Chimps are killing people in Uganda: 'It broke off the arm... opened the stomach and removed the kidneys'|first=Chris|last=Ciaccia|date=12 November 2019|publisher=Fox News Channel}}</ref> === Pacovi === Uprkos maloj veličini jedinki, [[pacov]]i u velikom broju mogu ubiti bespomoćne ljude, pri čemu ih pojedu žive.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/german-man-frank-herrmann-dies-eaten-alive-466227 |title=Homeless Man Eaten Alive by Rats in Majorca |work=International Business Times |date=2013-05-09 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41198770|title=French girl mutilated by rats in night attack at home|date=8 September 2017|publisher=BBC}}</ref> [[Mučenje pacovima]] je način mučenja ljudi koji je zabilježen od strane [[Amnesty International]]a.<ref>Chile: Evidence of torture: an Amnesty International Report. London (Amnesty International Publications) 1983, str. 35–37</ref> Veliki pacovi (neki čak i veličine male mačke) viđeni su kako se hrane ljudskim leševima u mrtvačnicama u Indiji. == Gmizavci == [[File:Crocodile in Kachikali kevinzim.jpg|thumb|right|[[Nilski krokodil]] jedna je od vrsta uključenih u najčešće neizazvane smrtonosne napade na ljude.]] === Krokodili === {{Main|Napad krokodila}} Napadi krokodila na ljude su česti u mjestima gdje su krokodili autohtoni. [[morski krokodil|Morski]] i [[nilski krokodil]]i odgovorni su za više napada i više smrtnih slučajeva nego bilo koji drugi divlji predator koji napada ljude radi hrane. Svake godine, u podsaharskoj se Africi stotine smrtonosnih napada pripisuju se nilskim krokodilima. Budući da se mnoge relativno zdrave populacije nilskih krokodila nalaze u istočnoj Africi, njihova blizina ljudima koji žive u siromaštvu i/ili bez infrastrukture učinila je vjerovatnim da je nilski krokodil odgovoran za više napada na ljude nego sve ostale vrste zajedno. Jedna zloglasna jedinka je [[Gustave (krokodil)|Gustave]], za kojeg se smatra da je ubio 200-300 ljudi na području rijeke [[Ruzizi]]. U Australiji su krokodili također odgovorni za nekoliko smrtnih slučajeva u tropskom sjeveru zemlje.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/national/recent-crocodile-deaths-in-australia-20090411-a3b2.html |title=Recent crocodile deaths in Australia |website=The Sydney Morning Herald |date=11 April 2009 |access-date=24 January 2017}}</ref> [[Močvarni krokodil]]i su još jedna vrsta krokodila koja nekada vidi ljude kao plijen, budući da ubijaju mnogo ljudi u Aziji svake godine, iako ne u istoj mjeri kao morski i nilski krokodili. Sve vrste krokodila su potencijalno opasne za ljude, ali većina ih aktivno ne lovi. === Aligatori === {{main|Popis smrtonosnih napada aligatora u Sjedinjenim Američkim Državama po decenijama}} Uprkos njihovoj očiglednoj sposobnosti da ubijaju plijen sličan ljudima ili veći od njih, te njihovoj uobičajenosti u područjima guste ljudske naseljenosti (jugoistočni dio Sjedinjenih Država, naročito Florida), [[američki aligator]]i rijetko love ljude kao plijen. Uprkos tome, bilo je nekoliko značajnih slučajeva aligatora koji su oportunistički napadali ljude, posebno neoprezne, malu djecu i starije osobe.<ref>{{cite web|url=http://bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|title=Body of boy snatched by gator found in Disney lagoon|access-date=16 June 2016|archive-date=16 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616220857/http://www.bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|url-status=dead}}</ref> Za razliku od daleko opasnijih morskih i nilskih krokodila, većina aligatora po mogućnosti izbjegava kontakt s ljudima, naročito ako su bili lovljeni. Dolazilo je do incidenata,<ref>{{cite web|url=http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |title='Aggressive' Gator Kills Burglary Suspect - AOL News |date=2007-11-16 |access-date=2016-03-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116160533/http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |archive-date=16 November 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://firststateupdate.com/2021/08/louisiana-man-apparently-eaten-by-alligator-in-idas-wake/|title= Louisiana Man Apparently Eaten By Alligator In Ida's Wake|date=2021-08-31|access-date=2021-08-31}}</ref> ali moguće je da nisu svi bili grabežljive prirode. === Zmije === Vrlo malo vrsta zmija je fizički sposobno progutati odraslog čovjeka. Iako je izneseno dosta tvrdnji o divovskim zmijama koje gutaju odrasle ljude, potvrđen je samo ograničen broj takvih slučajeva. Različite vrste [[piton]]a su najčešće zabilježeni počinitelji. U Indoneziji je 2017. godine [[Smrt Akbara Salubira|odrasli muškarac]] pronađen unutar pitona dugog 7 m.<ref>{{Cite news|url=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/missing-man-found-dead-in-belly-of-7m-long-python-report|title=Missing man found dead in belly of 7m-long python in Indonesia: Report|last=paulam@st|date=2017-03-29|work=The Straits Times|access-date=2017-06-04|language=en}}</ref> 14. juna 2018. godine, 54-godišnju ženu po imenu Wa Tiba pojeo je [[Malayopython reticulatus|mrežasti piton]], nakon što se uvukao u njen vrt.<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/7-meter-long-python-swallows-indonesian-woman|title=7-meter-long python swallows Indonesian woman|date=2018-06-16|work=National Post|access-date=2018-06-16|language=en-US}}</ref> 45-godišnja [[poljoprivrednica]] u Indoneziji, koja je nestala dan ranije, pronađena je mrtva unutar pitona dugog 5 m u junu 2024. godine.<ref>{{Cite web |title=Indonesian woman found dead inside giant python |url=https://www.dw.com/en/indonesian-woman-found-dead-inside-giant-python/a-69311540 |date=8 June 2024 |access-date=9 June 2024 |website=DW |language=en}}</ref> Velike zmije koje se stežu oko plijena ponekad će se stegnuti i ubiti ga ako je prevelik za gutanje. Također, zabilježeno je više slučajeva u kojima su se [[Python bivittatus|burmanski pitoni]] srednje veličine (3 do 4 m) u zatočeništvu stezali oko ljudi i ubijali ih, uključujući nekoliko nealkoholiziranih, zdravih odraslih muškaraca, od kojih je jedan bio "student" čuvar u zoološkom vrtu.<ref>{{cite web|last=Herszenhorn |first=David |url=https://www.nytimes.com/1996/10/10/nyregion/13-foot-long-pet-python-kills-its-caretaker.html |title=13-Foot-Long Pet Python Kills Its Caretaker |location=New York City |work=The New York Times |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/archives/news/pet-snake-eyed-death-python-found-body-article-1.732513 |title=Pet Snake Eyed in Death Python Found With Body |work=Daily News|location=New York |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|author=Animal Attack Files Archives |url=http://igorilla.com/gorilla/animal/2002/python_strangles_owner2.html |title=Owner Killed by Snake had been Warned in '98 |publisher=Igorilla.com |access-date=2016-03-19}}</ref><ref name="telegraph.co.uk">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Python kills careless student zookeeper in Caracas |work=The Telegraph|date=2008-08-26 |access-date=2016-03-19}}{{cbignore}}</ref> U slučaju čuvara u zoološkom vrtu, piton mu je pokušavao progutati glavu, ali su ubrzo intervenirali drugi čuvari.<ref name="telegraph.co.uk"/> Osim toga, najmanje jedan burmanski piton, veličine samo 2,7 m, skupio se i ubio pijanog odraslog muškarca.<ref>{{cite web|url=http://www.insidehalton.com/news-story/3925857-brampton-inquest-called-for-python-ban-20-years-ago/ |title=Brampton inquest called for python ban 20 years ago |publisher=Insidehalton.com |date=2013-08-06 |access-date=2016-03-19}}</ref> Velika zmija koja ubija plijen stezanjem može stegnuti ili progutati dojenče ili malo dijete, što je prijetnja koja je legitimna i empirijski dokazana. Slučajevi napada pitona na djecu zabilježeni su kod mrežastog pitona,<ref>{{Cite journal |last1=Iqbal |first1=Muhammad |last2=Sari |first2=Diah Komala |last3=Arifah |first3=Nur |last4=Widayanti |first4=Gusti Ayu |last5=Aprillia |first5=Ina |date=2025-06-25 |title=Notes on Humans as Prey of Reticulated Pythons Malayopython reticulatus (Serpentes: Pythonidae) in Indonesia |url=https://ejournal.uigm.ac.id/index.php/biopalembanica/article/view/5385 |journal=Bio Palembanica |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=43–49 |doi=10.36982/bio.v2i1.5385 |issn=3047-9827|doi-access=free }}</ref> [[Python sebae|afričkog kamenog pitona]],<ref>{{cite web|url=http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |title=Pet Owners Panic after African Python Kills 2 Canadian Children |access-date=1 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074142/http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |archive-date=6 October 2014 }}</ref> i burmanskog pitona.<ref>{{cite web |url=http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |title=Officials capture 9-foot Burmese python that strangled 2-year-old Sumter County girl |work=Tampa Bay Times |access-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006131344/http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead }}</ref> Na [[Filipini]]ma, više od četvrtine muškaraca naroda [[Aeta (narod)|Aeta]] (moderne grupe lovaca-sakupljača koji žive u šumama) prijavilo je preživljavanje napada od strane [[Malayopython reticulatus|mrežastih pitona]].<ref name="Headland&Greene2011">{{cite journal |last1=Headland |first1=T. N. |last2=Greene |first2=H. W. |year=2011 |title=Hunter–gatherers and other primates as prey, predators, and competitors of snakes |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=52 |pages=E1470–E1474 |doi=10.1073/pnas.1115116108 |pmid=22160702 |pmc=3248510|doi-access=free }}</ref> Pitoni su neotrovni predatori iz zasjede, a i Aeta i pitoni love jelene, divlje svinje i majmune, što ih čini konkurentima i plijenom.<ref name="Headland&Greene2011"/> U Južnoj Africi je 2002. godine afrički piton dug 6 metara progutao čitavog desetogodišnjeg dječaka; slučajevi poput tog su empirijski posmatrani i zabilježeni, ali nisu u potpunosti potvrđeni, za razliku od prethodno navedenih slučajeva.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Hunt for giant snake that ate 10-year-old Durban boy whole|first=Jane|last=Flanagan|date=24 November 2002|work=The Daily Telegraph}}{{cbignore}}</ref> U Australiji je zabilježen jedan slučaj [[Simalia amethistina|ametistinskog pitona]] koji je pokušao pojesti odraslu osobu.<ref>{{Cite web|last=Sulleyman|first=Aatif|date=2020-10-19|title=Woman woke up to find 12-foot snake trying to eat her|url=https://www.newsweek.com/woman-woke-find-12-foot-scrub-python-snake-trying-eat-her-1540252|access-date=2022-01-13|website=Newsweek|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Python tried to eat sleeping woman while being tracked by biologists|url=https://www.newscientist.com/article/2257583-python-tried-to-eat-sleeping-woman-while-being-tracked-by-biologists/|access-date=2022-01-13|website=New Scientist|language=en-US}}</ref> === Gušteri === Veliki [[komodski varan]]i su jedine poznate vrste guštera koje povremeno napadaju i konzumiraju ljude. Budući da žive na udaljenim ostrvima, napadi su rijetki i mogu proći neprijavljeni. Uprkos njihovoj velikoj veličini, napadi na ljude često su neuspješni i žrtve uspiju pobjeći, iako teško ranjene.<ref>{{Cite news |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/13/komodo-dragon-bites-elderly-woman-rinca-island.html |title=Komodo dragon bites elderly woman on Rinca Island |access-date=12 February 2014 |date=13 October 2012 |newspaper=The Jakarta Post |publisher=Niskala Media Tenggara}}</ref> Poznato je da komodski varani konzumiraju ljudske leševe, obično raskopavanjem plitkih grobova.<ref>{{Cite book |last1=Badger |first1=David P. |title=Lizards: a natural history of some uncommon creatures, extraordinary chameleons, iguanas, geckos, and more |last2=Netherton |first2=John |date=2002 |publisher=Voyageur Press |isbn=978-0-89658-520-1 |location=Stillwater, MN}}</ref> To je navelo stanovnike ostrva Komodo da premještaju svoje grobove i gomilaju kamenje na njih kako bi odvratili varane.<ref>{{Cite book |last1=Ballance |first1=Alison |title=South Sea islands: a natural history |last2=Morris |first2=Rod |date=2003 |publisher=Firely Books |isbn=978-1-55297-609-8 |location=Toronto; New York}}</ref> == Ptice == Neki dokazi podržavaju tvrdnju da afrički orao vrste ''[[Stephanoaetus coronatus]]'' povremeno napada djecu u potrazi za hranom, sa iskazom svjedoka o jednom napadu (u kojem je žrtva, sedmogodišnji dječak, preživio, a orao je ubijen),<ref>Steyn, P. 1982. Birds of prey of southern Africa: their identification and life histories. David Phillip, Cape Town, South Africa.</ref> i otkrićem dijela lobanje ljudskog djeteta u jednom gnijezdu. To bi ga učinilo jedinom živom pticom za koju se zna da lovi ljude, iako su i druge ptice poput [[noj]]eva i [[kazuar]]a ubijale ljude u samoodbrani, a [[kostoberina]] je možda slučajno ubila drevnog grčkog dramskog pisca [[Eshil]]a.<ref>el Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J., eds. (1994). Handbook of the Birds of the World. 2. Barcelona: Lynx Edicions. p. 107. {{ISBN|84-87334-15-6}}.</ref> Zabilježeno je da razne velike grabljivice poput [[suri orao|surog orla]] napadaju ljude,<ref>Dickinson, Rachel (2009). Falconer on the Edge. Houghton Mifflin-Harcourt. {{ISBN|978-0-618-80623-2}}.</ref> ali nije jasno da li je to sa namjerom da ih pojedu i da li su ikada uspjeli da ubiju jednog. U Etiopiji je 2019. zabilježen niz incidenata u kojima je orao vrste ''[[Polemaetus bellicosus]]'' napao i ubio jedno ljudsko dijete, a ranio još dvoje.<ref>{{cite book |title=The Deadly Balance: Predators and People in a Crowded World | first = Adam | last = Hart | date = 2023 | publisher= Bloomsbury |chapter-url=https://lithub.com/this-eagle-would-eat-your-toddler-if-it-had-the-chance/ | chapter=This Eagle Would Eat Your Toddler If It Had The Chance | type= excerpt via ''Literary Hub'' | isbn = 9781472985323 | url= https://books.google.com/books?id=oEmOEAAAQBAJ}}</ref> Neki fosilni dokazi ukazuju na to da su velike [[ptice grabljivice]] povremeno lovile prethistorijske hominide. Smatra se da je [[dijete iz Taunga]], ''[[Australopithecus africanus]]'' pronađen u Africi, ubijen od strane ptice slične [[Stephanoaetus coronatus|krunastom orlu]]. Izumrli [[Haastov orao]] je možda lovio ljude na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]], a taj zaključak bi bio u skladu s [[maorski folklor|maorskim folklorom]]. ''[[Leptoptilos robustus]]''<ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/j.1096-3642.2010.00616.x|title = A new species of giant marabou stork (Aves: Ciconiiformes) from the Pleistocene of Liang Bua, Flores (Indonesia)|year = 2010|last1 = Meijer|first1 = Hanneke J.M.|last2 = Due|first2 = Rokus AWE|journal = Zoological Journal of the Linnean Society|volume = 160|issue = 4|pages = 707–724|doi-access = free}}</ref> je možda lovio i ''[[Homo floresiensis]]a'' i anatomski moderne ljude, a ''[[Stephanoaetus mahery]]'', [[Teratornithidae|teratornitidi]], ''[[Buteogallus woodwardi]]'' i ''[[Caracara major]]''<ref>{{Cite journal|jstor=23353814|title=Body Mass Estimations and Paleobiological Inferences on a New Species of Large Caracara (Aves, Falconidae) from the Late Pleistocene of Uruguay|last1=Jones|first1=Washington|last2=Rinderknecht|first2=Andrés|last3=Migotto|first3=Rafael|last4=Blanco|first4=R. Ernesto|journal=Journal of Paleontology|year=2013|volume=87|issue=1|pages=151–158|doi=10.1666/12-026R.1|bibcode=2013JPal...87..151J |s2cid=83648963}}</ref> su po veličini slične Haastovom orlu, što implicira da su na sličan način mogle predstavljati prijetnju ljudskim bićima. == Ribe == === Ajkula === {{Main|Napad ajkule}} [[File:Shark warning - Salt Rock South Africa.jpg|thumb|Znak koji upozorava plivače na opasnost od napada ajkula]] Suprotno uvriježenom mišljenju, samo je za ograničen broj vrsta ajkula poznato da su ozbiljna prijetnja ljudima. Najopasnije vrste mogu biti neselektivne i ugrabit će svaki potencijalni obrok na koji naiđu (kao što bi ''[[Carcharhinus longimanus]]'' mogla pojesti osobu koja pluta u vodi nakon brodoloma) ili mogu ugristi iz radoznalosti ili pogrešne procjene (kao što je slučaj s [[velika bijela ajkula|velikom bijelom ajkulom]] koja napada ljude na daskama za surfanje, možda zato što ju podsjećaju na njen omiljeni plijen, [[perajari|tuljane]]).<ref name="sharks vs. humans">{{cite web|url=https://instinctforfilm.com/feed/sharks-vs-humans-finning/|title=Sharks vs. Humans – Are They The Danger, or Are We?|website=Instinctforfilm|publisher=Instinct Feed|date=27 October 2016|access-date=30 July 2019}}</ref><ref name="shark attack FAQ">{{cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/discover-fish/sharks/shark-attack-faq/|title=Shark Attack FAQ|publisher=Florida Museum|date=23 July 2019|access-date=30 July 2019}}</ref> Od više od 568 [[popis vrsta ajkula|vrsta ajkula]], samo četiri su bile uključene u značajan broj smrtonosnih neizazvanih napada na ljude: velika bijela ajkula, [[Galeocerdo cuvier|tigrasta ajkula]], [[Carcharhinus leucas|ajkula bik]]<ref name="isaf">ISAF [http://www.flmnh.ufl.edu/fish/sharks/statistics/species2.htm Statistics on Attacking Species of Shark]</ref> i ''Carcharhinus longimanus''.<ref name="howstuffdangerous4">{{cite web|url=http://animals.howstuffworks.com/fish/most-dangerous-shark2.htm |title=9: Oceanic Whitetip Shark - The 10 Most Dangerous Sharks &#124; HowStuffWorks |publisher=Animals.howstuffworks.com |date=2008-06-05 |access-date=2016-03-19}}</ref> Te ajkule, budući da su veliki, snažni predatori, ponekad mogu napasti i ubiti ljude; vrijedi napomenuti da su svaku od njih do sada snimili nezaštićeni ronioci na otvorenom moru.<ref>{{cite web|url=http://www.staradvertiser.com/2015/12/26/editorial/article-about-monsanto-was-right-thing-to-do/|title=Article about Monsanto was 'right thing to do'|date=26 December 2015}}</ref> Jedan od najzloglasnijih i najpoznatijih incidenata predacije od strane ajkula dogodio se s potapanjem [[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' (CA-35)]], prilikom kojeg su ajkule (za koje se smatra da su jedinke vrste ''C. longimanus'') pojele otprilike 150 preživjelih koji su ostali nasukani danima.<ref>{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=Geiling |first2=Natasha |title=The Worst Shark Attack in History |url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-worst-shark-attack-in-history-25715092/ |access-date=2023-02-25 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Nedavno, 8. juna 2023. godine, zbog popularnosti društvenih mreža, [[Galeocerdo cuvier|fatalni napad tigraste ajkule na Vladimira Popova]] kod obale [[Hurgada|Hurgade]] u Egiptu u [[crveno more|Crvenom moru]] također je stekao značajnu ozloglašenost, jer je gotovo cijeli napad snimljen prije nego što je postao viralan. === Pirane === Napadi [[pirana]] koji su rezultirali smrtnim ishodom dogodili su se u [[sliv Amazona|slivu Amazona]]. 2011. godine, pijani 18-godišnji dječak napadnut je i ubijen u Rosario del Yata ([[Bolivija]]).<ref>{{cite web |url=http://noticias.terra.com.br/mundo/noticias/0,,OI5507003-EI8140,00-Homem+bebado+morre+apos+ser+atacado+por+piranhas+na+Bolivia.html |title=Homem bêbado morre após ser atacado por piranhas na Bolívia |date=7 December 2011|work=terra.com.br}}</ref> 2012. godine, petogodišnju brazilsku djevojčicu napalo je i ubilo jato pirana vrste ''[[Pygocentrus nattereri]]''.<ref>{{cite web |url=http://tvuol.uol.com.br/assistir.htm?video=menina-e-atacada-por-piranhas-e-morre-no-amazonas-0402CD183464C4A13326&tagIds=1793&orderBy=mais-recentes&edFilter=editorial&time=all& |date=25 October 2012 |title=Menina é atacada por piranhas e morre no Amazonas|work=tvuol.uol.com.br}}</ref> Neke brazilske rijeke imaju znakove upozorenja o smrtonosnim piranama.<ref>{{cite web |url=http://g1.globo.com/mato-grosso/noticia/2011/11/banhistas-sao-atacados-por-piranhas-em-rio-no-pantanal-de-mato-grosso.html |title=Praia no Rio Paraguai tem quase um ataque de piranhas por dia em MT |author=Martins, Kelly |work=globo.com|date=16 November 2011}}</ref> === Somovi === {{See also|Napadi gunča u rijeci Kali|Silurus glanis|Sobral Santos II}} Postoje izvještaji [[Bagarius|gunča somovima]] koji su jeli ljude u [[Sharda (rijeka)|rijeci Kāli]] u Indiji.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|title=Mutant fish develops a taste for human flesh in India|last=Cockcroft|first=Lucy|date=9 October 2008|work=[[The Daily Telegraph]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029140510/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|archive-date=29 October 2019}}</ref> Osim toga, bilo je izvještaja o somovima vrste ''[[Silurus glanis]]'' da su ubili i pojeli ljude u Evropi.<ref>{{Cite web|title=Leső harcsák (Silurus Art.)|url=http://mek.oszk.hu/03400/03408/html/2488.html|access-date=2022-01-13|website=mek.oszk.hu|language=en}}</ref> Smatra se da su veliki grabežljivi somovi, poput vrsta ''[[Phractocephalus hemioliopterus]]'' i ''[[Brachyplatystoma filamentosum]]'', doprinijeli gubitku života kada je trajekt ''[[Sobral Santos II]]'' potonuo u [[amazona|rijeci Amazon]] 1981. godine.<ref>{{Cite web|date=2014-04-05|title='River Monsters' uncovers tale of deadly Amazon fish attack|url=https://nypost.com/2014/04/05/river-monsters-uncovers-tale-of-deadly-amazon-fish-attack/|access-date=2022-01-13|website=New York Post|language=en-US}}</ref> === Škarpinjci === [[Epinephelus lanceolatus|Divovski škrapinjac]] je jedna od najvećih vrsta košljoriba na svijetu, te dostiže maksimalnu dužinu od 3 metra i težinu od 600 kilograma.<ref>{{Cite web|date=2019|title=Giant Queensland groper|url=https://www.dpi.nsw.gov.au/fishing/closures/identifying/marine-or-estuarine-species/giant-queensland-groper|access-date=2022-01-13|website=www.dpi.nsw.gov.au|language=en}}</ref> Bilo je slučajeva u kojima je ta vrsta napadala ljude,<ref>{{Cite web |date=2002-10-26 |title=CDNN Eco News - Did Fish Feeding Cause Shark Attack? |url=http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20021026164337/http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |archive-date=26 October 2002 |url-status=dead}}</ref> zajedno sa blisko srodnim [[Epinephelus itajara|atlantskim golijatskim škrapinjcem]].<ref>{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Big Grouper Grabs Diver On Keys Reef |url=http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803071741/http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |archive-date=3 August 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-07-30|title=Think Sharks Are Scary? Watch This Giant Thing Ambush A Diver.|url=https://www.huffpost.com/entry/goliath-grouper-attack_n_5632612|access-date=2022-01-13|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Attack of the Goliath Grouper|url=https://www.jonesboro.com/node/1282|access-date=2022-01-13|website=www.jonesboro.com|language=en}}</ref> == Beskičmenjaci == === Glavonošci === {{Main|Napadi glavonožaca}} Za neke velike glavonošce, posebno [[Dosidicus gigas|Humboldtovu lignju]], smatra se da napadaju i jedu ljude.<ref>{{Cite web|title=Squidly|url=http://diver.net/seahunt/fend/f_scottc.htm|access-date=2022-01-13|website=diver.net}}</ref> == Broj nastradalih == [[File:Pieter Brueghel II-The good shepherd mg 3019.jpg|thumb|Detail of wolf attacking a shepherd. Painting ''The Good Shepherd'' by [[Pieter Brueghel the Younger]], 1616]] Individual man-eater death tolls include: {| class="wikitable" |+ !Name !Alleged death toll !Location |- |[[George Gilman Rushby|Lions of Njombe]] |Up to 1500 (according to the main source) |Tanzania |- |[[Champawat tiger]] |436 |Nepal/India |- |[[Leopard of Panar]] |400 |Northern India |- |[[Gustave (crocodile)]] |300+ |Burundi, rumored |- |[[Talla Des Man Eater]] |150 |India |- |[[Leopard of the Central Provinces]] |150 |India |- |[[Tsavo Man-Eaters|Tsavo's man-eating lions]] |34–100+ |Kenya |- |[[Leopard of Rudraprayag]] |125+ |India |- |[[Beast of Gévaudan]] |113 |France <ref name="Attacks" /> |- |[[Leopard attack|Leopard of Golis Range]] |100 |Somaliland <ref name="Swayne1899">{{cite book |last1=Swayne |first1=H. G. C. |title=Great and small game of Africa: An account of the distribution, habits, and natural history of the sporting mammals, with personal hunting experiences |publisher=Roland Ward |year=1899 |editor1-last=Bryden |editor1-first=H. A. |location=London |pages=575–579 |chapter=The leopard in Somaliland |oclc=11014130 |chapter-url=https://archive.org/details/greatsmallgameof00majo}}</ref> |- |[[Leopard attack|Leopard of Kahani]] |100 |India <ref name="Sterndale1877">{{cite book |last=Sterndale |first=R. A. |url=https://archive.org/details/cu31924079586685 |title=Seonee; Or, camp life on the Satpura Range: A tale of Indian adventure |publisher=Sampson Low, Marston, Searle, & Rivington |year=1877 |edition=2nd |location=London |pages=[https://archive.org/details/cu31924079586685/page/n397 370]–384, 452 |oclc=27112858 |author-link=Robert Armitage Sterndale |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |[[Tiger attack|Tigress of Bhimashankar]] |100 |India <ref>Bhimanshankarcha Narbhakshak (Maneater of Bhimashankar) – A [[Marathi language|Marathi]] book by author Sureshchandra Warghade</ref> |- |Chiengi lion |90+ |Zambia <ref name="smith">{{Cite web |last=Tucker |first=Abigail |date=2009-12-16 |title=The Most Ferocious Man-Eating Lions |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-most-ferocious-man-eating-lions-2577288/#:~:text=Most%20are%20nameless%2C%20but%20a,paper%20floating%20in%20the%20breeze. |access-date=2022-08-01 |website=smithsonianmag.com |publisher=Smithsonian Magazine}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-19 |title=Chiengi:The Capital Of Witchcraft |url=https://zambianobserver.com/chiengi-the-capital-of-witchcraft/ |access-date=2022-08-01 |website=zambianobserver.com}}</ref><ref name="Deadliest Man-Eaters">{{Cite web |date=2010-12-14 |title=Deadliest Man-Eaters |url=https://www.outdoorlife.com/photos/gallery/hunting/2010/12/deadliest-man-eaters/ |access-date=2022-08-01 |website=outdoorlife.com |language=en-US}}</ref> |- |Osama Crocodile |83 |Uganda <ref>{{Cite web |last=Codiva |first=Michelle |date=2022-07-17 |title=Crocodile Named Osama Consumed 83 People In One Uganda's Villages |url=https://www.sciencetimes.com/articles/38813/20220717/crocodile-named-osama-consumed-83-people-one-ugandas-villages.htm |access-date=2022-08-01 |website=sciencetimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Benjamin |date=2022-07-16 |title=Monster 16ft 75-year-old crocodile has eaten 80 people and even 'snatched children' |url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/monster-16ft-75-year-old-27467995 |access-date=2022-08-01 |website=mirror.co.uk}}</ref> |- |[[Tigers of Chowgarh]] |64 |India |- |[[List of wolf attacks|Wolves of Uttar Pradesh]] |60+ |India <ref name="jhala">[[Yadvendradev Vikramsinh Jhala|Jhala, Y.V.]] and D.K. Sharma. 1997. Child-lifting by wolves in eastern Uttar Pradesh, India. Journal of Wildlife Research 2(2):94–101</ref><ref>{{Cite news |last=Burns |first=John F. |date=1996-09-01 |title=In India, Attacks by Wolves Spark Old Fears and Hatreds |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1996/09/01/world/in-india-attacks-by-wolves-spark-old-fears-and-hatreds.html |access-date=2022-01-18 |issn=0362-4331}}</ref> |- |Osama Lion |50+ |Tanzania <ref name="smith" /><ref name="Deadliest Man-Eaters" /> |- |Namelieza Lion |43 |Namibia <ref name="smith" /> |- |[[Leopard of Gummalapur]] |42 |India |- |[[Courtaud|Wolves of Paris]] |40 |France <ref>{{Cite web |date=October 27, 2010 |title=The Wolves of Paris |url=https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |access-date=29 July 2022 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212521/https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |url-status=usurped }}</ref><ref>{{Cite web |title=Courtaud & The Paris Wolf Attacks |url=https://happygallows.blogspot.com/2016/07/courtaud-paris-wolf-attacks.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Man Against Wolf &#124; Part One | date=23 May 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BRyCQM7wSDk |via=www.youtube.com}}</ref> |- |Mulanje Hyenas |36 |Malawi <ref>{{Cite web |last=Flight |first=Tim |date=2018-04-12 |title=10 Animal Serial Killers That Will Haunt Your Dreams |url=https://historycollection.com/10-animal-serial-killers-that-will-haunt-your-dreams/10/ |access-date=2022-08-01 |website=historycollection.com}}</ref> |- |[[Leopard attack|Leopard of Mulher Valley]] |30+ |India <ref name="Osmaston1903">{{cite journal |last1=Osmaston |first1=L. S. |year=1904 |title=A man-eating panther |url=https://archive.org/details/journalofbombayn15bomb |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=15 |pages=135–138 |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |Tiger of the [[Dudhwa National Park]] |24 |India <ref name="me">{{cite web |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |access-date=2018-07-24 |publisher=Lairweb.org.nz}}</ref> |- |[[Kirov wolf attacks]] |22 |Russia |- |[[Wolves of Turku]] |22 |Finland |- |Beast of Sarlat (likely a rabid wolf) |18 |France <ref>{{cite web |last1=Tronel |first1=J. F. |date=28 May 2017 |title=La Bete de Sarlat, L'Histoire d'un Loup Enrage au XVIII Siecle |url=https://espritdepays.com/dordogne/histoire/bete-de-sarlat-lhistoire-dun-loup-enrage-xviiie-siecle |access-date=24 July 2021 |website=Esprit de Pays |language=fr |quote=Dix-huit a vingt personnes furent les tristes victimes de sa fureur.}}</ref><ref>{{cite web |title=La bête de Sarlat |url=https://www.sudouest.fr/2013/12/05/la-bete-de-sarlat-1249582-2147.php?nic |access-date=2021-09-01 |website=Sud-Ouest |language=fr}}</ref> |- |[[Wolves of Ashta]] |17 |India |- |[[Tigress of Jowlagiri]] |15 |India |- |[[Wolves of Hazaribagh]] |13 |India |- |[[Tiger attack|Tigress of Yavatmal]] |13 |India <ref>{{cite web |last1=Pinjarkar |first1=Vijay |date=2 October 2018 |title=In Yavatmal, 9-month-long hunt for killer tigress may be about to end |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/in-yavatmal-9-month-long-hunt-for-killer-tigress-may-be-about-to-end/articleshow/66036053.cms |access-date=12 November 2018 |website=The Times of India}}</ref> |- |[[Wolf of Gysinge]] |12 |Sweden |- |[[Sloth bear of Mysore]] |12 |India |- |[[Leopard attack|Leopard of Punanai]] |12 |Sri Lanka <ref name="archives.sundayobserver.lk">{{citation |author=Jayantha Jayawardene |title=The man-eater of Punanai |date=2014-04-02 |url=http://archives.sundayobserver.lk/2014/03/02/spe10.asp |work=The [[Sunday Observer]] |access-date=2016-11-04}} (A shortened account of the story by Roper S. Agar as published in the Sri Lanka Wildlife Society's magazine Loris Volume 1, December 1938, No. 5.)</ref> |- |[[List of fatal shark attacks in South Africa|Port St-John Shark Attacks]] |11 |South Africa Second Beach |- |[[Gaver Tigers]] |10 |India |- |[[List of wolf attacks|Wolf of Cusago]] |9 |Italy <ref name="oriani">{{in lang|it}} Oriani, A. & Comincini, M. [http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm Morti causate dal lupo in Lombardia e nel Piemonte Orientale nel XVIII secolo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109205627/http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm|date=2013-11-09}}, in atti del Seminario "Vivere la morte nel Settecento", Santa Margherita Ligure 30 settembre - 2 ottobre 2002</ref> |- |[[Tiger of Mundachipallam]] |7 |South India |- |[[Sankebetsu brown bear incident|Sankebetsu bear]] |7 |Japan |- |[[Tiger attack|Tigress of Moradabad]] |7 |India <ref name="Menu">{{cite news |date=17 August 2014 |title=For Moradabad man-eater, is man off the menu? |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-Moradabad-man-eater-is-man-off-the-menu/articleshow/40321022.cms |access-date=27 January 2015}}</ref> |- |[[Mfuwe man eating lion]] |6 |Zambia |- |Crocodile of Bang Mood |6 |Thailand |- |[[Kanda Man Eater]] |5 |India |- |[[Tiger of Segur]] |5 |India |- |[[Wolf of Soissons]] |4 |France |- |[[Jersey Shore shark attacks of 1916|New Jersey Shark]] |4 |North New Jersey |- |[[Thak man-eater]] |4 |India |- |[[Leopard of the Yellagiri Hills]] |3 |India |- |[[Chuka Man Eater]] |3 |India |- |[[Malawi Terror Beast]] (hyena) |3 |Malawi |- |[[Battle of Ramree Island|Battle of Ramree Island crocodile attacks]] |Uncertain |Myanmar |- |[[Wolf of Ansbach]] |Uncertain |Germany of the Holy Roman Empire |- |[[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' shark attacks]] |Uncertain |Philippine Sea |} * == Povezano == * [[Animal attack]] * ''[[Damnatio ad bestias]]'', an ancient form of execution where condemned prisoners were killed by animals * [[Human–wildlife conflict]] * [[Man-eating plant]], various legendary large carnivorous plants * [[List of large carnivores known to prey on humans]] == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} az8pnade2o8d79n4whbbmx1ktiubcq0 42590082 42590011 2026-05-09T18:59:08Z Duma 16555 /* Broj nastradalih */ 42590082 wikitext text/x-wiki [[File:Head of the Champawat Tiger.png|thumb|Glava [[napadi tigrova|tigrice iz Champawata]], koja je ubila preko 430 ljudi u Nepalu i Indiji, prije nego što ju je [[Jim Corbett]] upucao 1907. godine. Zbog slomljenih gornjih i donjih desnih očnjaka, nije mogla loviti svoj prirodni plijen i počela se hraniti ljudima.]] '''Ljudožderna životinja''' ili '''ljudožder''' je pojedinačna životinja ili biće koje lovi ljude kao obrazac lovačkog ponašanja. To ne uključuje [[strvinar|jedenje leševa]], pojedinačni napad proizašao iz prilike ili očajničke gladi ili jedenje čovjeka kojeg je životinja ubila u samoodbrani. Međutim, sva tri slučaja (posebno posljednja dva) mogu naviknuti životinju na jedenje ljudskog mesa ili na [[Napad životinje|napadanje ljudi]], te mogu potaknuti razvoj ponašanja ljudožderstva. Iako ljude mogu napasti mnoge vrste životinja, životinje ljudožderi su one koje su uključile ljudsko meso u svoju uobičajenu ishranu i aktivno love i ubijaju ljude. Većina prijavljenih slučajeva ljudoždera uključivala je [[lav]]ove, [[tigar|tigrove]], [[leopard]]e, [[polarni medvjed|polarne medvjede]] i velike [[krokodil]]e. Međutim, oni nisu jedini predatori koji će napasti ljude ako im se pruži prilika; poznat je i širok spektar vrsta koje usvajaju ljude kao uobičajeni plijen, uključujući razne [[medvjed]]e, [[Pjegava hijena|pjegave]] i [[Prugasta hijena|prugaste hijene]] i [[Komodski varan|komodske varane]]. == Mačke == === Tigrovi === {{main|Ljudožderni tigrovi}} [[File:Man-eater of Segur.jpg|thumb|[[napad tigra|Segurski ljudožder]], mladi bengalski tigar koji je ubio 5 ljudi u brdima Nilgiri u državi Tamil Nadu na jugu Indije.]] Zabilježeno je da su tigrovi ubili više ljudi od bilo koje druge velike mačke i odgovorni su za više ljudskih smrti direktnim napadom nego bilo koji drugi divlji sisar.<ref name="Nowak, Ronald M 1983">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1088</ref> Navodno je oko 1.000 ljudi ubijeno svake godine u Indiji početkom 1900-ih, a [[tigrica iz Champawata|jedna bengalska tigrica]] ubila je 436 ljudi u Indiji.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Tigrovi su ubili 129 ljudi u mangrovoj šumi Sundarban od 1969. do 1971. godine.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Za razliku od leoparda i lavova, tigrovi ljudožderi rijetko ulaze u ljudska prebivališta kako bi ulovili plijen. Većina žrtava je navodno bila na teritoriji tigra kada se napad dogodio.<ref name="GC"/> Osim toga, napadi tigrova se uglavnom događaju tokom dana, za razliku od onih koji uključuju leoparde i lavove.<ref name="GC"/> [[Sundarbans|Sundarban]] je dom za otprilike 600 [[Bengalski tigar|kraljevskih bengalskih tigrova]]<ref name="Maneaters">{{cite web|title=Maneaters: The Sundarbans|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html|publisher=lairweb|access-date=11 December 2013}}</ref> koji su prije modernog doba "redovno ubijali 50 ili 60 ljudi godišnje".<ref name="Maneaters" /> Gubitak staništa zbog [[Ciklon Sidr|ciklona Sidr]] 2008. godine doveo je do povećanja broja napada na ljude na indijskoj strani Sundarbana, jer su tigrovi prelazili na indijsku stranu iz Bangladeša.<ref name=tiger_2008>{{cite news|title=Tiger attacks on rise in Indian Sundarbans|url=http://www.dnaindia.com/india/report-tiger-attacks-on-rise-in-indian-sundarbans-1180734|access-date=11 March 2014|newspaper=[[DNA India]]|date=30 July 2008|agency=[[Indo-Asian News Service]]}}</ref> Teorija koja se promovira kao objašnjenje tog porasta broja napada sugerira da, budući da tigrovi piju [[slatka voda|slatku vodu]], [[salinitet|slanost]] voda u tom području služi kao destabilizirajući faktor u ishrani i životu tigrova Sundarbana, držeći ih u stalnoj nelagodi i čineći ih izuzetno agresivnima. Druge teorije uključuju dijeljenje staništa s ljudima i konzumiranje ljudskih leševa tokom poplava.<ref name="Maneaters" /> === Lavovi === {{Further|Lav#Lavovi-ljudožderi}} [[File:Lionsoftsavo2008.jpg|right|thumb|[[Ljudožderi Tsavoa]] izloženi u [[Prirodoslovnom muzeju Field]] u Chicagu.]] Zabilježeno je da lavovi-ljudožderi aktivno ulaze u ljudska sela noću, kao i danju, kako bi ulovili plijen. Ta veća asertivnost obično olakšava iskorjenjivanje lavova-ljudoždera u usporedbi sa tigrovima. Lavovi obično postaju ljudožderi iz istih razloga kao i tigrovi: glad, starost i bolest, iako su, kao i kod tigrova, neki ljudožderi navodno bili u savršenom zdravlju.<ref name="GC"/> Najzloglasniji ikada zabilježeni slučaj lavova-ljudoždera dogodio se 1898. godine u tadašnjoj Britanskoj Istočnoj Africi, današnjoj [[kenija|Keniji]]. Tokom izgradnje željezničkog mosta preko [[Tsavo (rijeka)|rijeke Tsavo]] (dijela [[ugandska željeznica|Ugandske željeznice]]) u današnjem [[nacionalni park Tsavo East|Nacionalnom parku Tsavo East]], dva ogromna mužjaka lava bez grive terorizirala su željezničke radnike, od kojih je većina dovedena iz Indije, te se smatra da su ubili i proždrli preko 130 muškaraca. Cijeli željeznički projekat morao je biti zaustavljen jer je tadašnji britanski premijer proglasio uzbunu. Na kraju ih je pratio i ubio glavni inženjer projekta, a osam muškaraca je moralo da ih prenese u kamp. Istraživanja o lavovima-ljudožderima pokazuju da [[afrički lav]]ovi jedu ljude kao dodatak drugoj hrani, a ne kao krajnje sredstvo.<ref>{{Cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419174942/http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya/ |url-status=dead |archive-date=19 April 2017 |title=Why Man-Eating Lions Prey on People—New Evidence |date=2017-04-19 |access-date=2017-04-19}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=DeSantis |first1=Larisa R. G.|last2=Patterson |first2=Bruce D. |date=2017-04-19|title=Dietary behaviour of man-eating lions as revealed by dental microwear textures |journal=Scientific Reports |volume=7|issue=1 |pages=904 |doi=10.1038/s41598-017-00948-5 |pmid=28424462 |pmc=5430416|bibcode=2017NatSR...7..904D}}</ref> U julu 2018. godine, južnoafrička web stranica s vijestima izvijestila je da su tri [[krivolov]]ca na nosoroge napadnuta i pojedena od strane lavova u rezervatu divljači Sibuya u provinciji Eastern Cape u Južnoj Africi.<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/lions-eat-suspected-poachers-at-sibuya-game-reserve-15852083|title=Horror as lions eat 3 poachers at Sibuya Game Reserve|date=2018-07-05|work=Independent Online|location=South Africa|access-date=2019-12-17}}</ref> === Leopardi === {{Main|Napad leoparda}} Leopardi ljudožderi čine mali postotak svih leoparda, ali su nesumnjivo predstavljali prijetnju u nekim područjima;<ref name="ReferenceA">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1090</ref> jedan leopard u Indiji ubio je preko 200 ljudi.<ref name="ReferenceA"/> [[Jim Corbett]] je izjavio da je zapaženo da leopardi to češće čine nakon što se hrane ljudskim leševima, za razliku od tigrova, koji su obično postajali ljudožderi zbog bolesti. U području koje je Corbett dobro poznavao, mrtvi ljudi se obično potpuno [[Inflamacija (antropologija)|kremiraju]], ali kada dođe do teške epidemije bolesti, stopa smrtnosti premašuje zalihe [[Pogrebna lomača|drveta za kremiranje]] i ljudi donekle spale tijelo i bace ga preko ruba [[ghat|zapaljenog ghata]].<ref name="CC">{{cite book| last = Corbett |first = Jim |author-link=Jim Corbett | title = Man-eaters of Kumaon| url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458957 | pages = viii–xiii| publisher = Oxford University Press| year = 1944}}</ref><ref>Time Magazine Canadian edition, Saving The Big Cats, issue 23 August 2004, p.38, pp.40-41.</ref> U Aziji, leopardi ljudožderi obično napadaju noću, a zabilježeno je da su provalili vrata i slamnate krovove kako bi došli do ljudskog plijena. Napadi u Africi se prijavljuju rjeđe, iako je bilo slučajeva kada su se napadi dogodili tokom dana. I Corbett i [[Kenneth Anderson]] su napisali da je lov na pantera ljudoždera predstavljao više izazova nego na bilo koju drugu životinju.[nedostaje referenca] U Indiji je 2019. godine leopard ukrao i obezglavio mladunče.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/baby-snatched-cot-decapitated-leopard-14433607|title=Baby snatched from cot and decapitated by leopard as mum sleeps through attack|first=Anna|last=Slater|date=19 April 2019|website=mirror}}</ref> === Jaguari === {{See also|Jaguar#Jaguar i čovjek}} Napadi jaguara na ljude su danas rijetki.<ref name="AHT">{{cite web |url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |title=Latin American Herald Tribune - Jaguar Kills Fisherman on Colombia's Caribbean Coast |work=Latin America Herald Tribune |access-date=2016-03-19 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053413/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |url-status=dead }}</ref> U prošlosti su bili češći, barem nakon dolaska [[konkvistador]]a u [[amerike|Ameriku]]. Rizik za ljude bi se vjerovatno povećao kada bi se smanjio broj [[kapibara]], glavnog plijena jaguara.<ref name="Porter1894">{{cite book |url=https://archive.org/stream/wildbeastsstud00port#page/n197/mode/2up |title=Wild beasts; a study of the characters and habits of the elephant, lion, leopard, panther, jaguar, tiger, puma, wolf, and grizzly bear |author=John Hampden Porter |year=1894 |page=239|publisher=New York, C. Scribner's sons }}</ref> Međutim, povremeni napadi se i dalje dešavaju; na primjer, u aprilu 2025. godine, čovjeka je ubio jaguar dok je skupljao med u ruralnom području brazilskog Pantanala, blizu Aquidauane u državi Mato Grosso do Sul.<ref>{{Cite web |last=Perpétuo |first=Lara |date=2025-04-23 |title=Governo de MS determina buscas por onça que matou caseiro no Pantanal |url=https://www.correiobraziliense.com.br/brasil/2025/04/7121454-governo-de-ms-determina-buscas-por-onca-que-matou-caseiro-no-pantanal.html |access-date=2025-04-24 |website=Brasil |language=pt-BR}}</ref> === Pume === {{Main|Popis smrtonosnih napada puma u Sjevernoj Americi}} Zbog [[prirast stanovništva|širenja ljudske populacije]], staništa puma se sve više preklapaju s područjima naseljenim ljudima. Napadi na ljude su vrlo rijetki, jer je prepoznavanje plijena kod puma naučeno ponašanje i one uglavnom ne prepoznaju ljude kao plijen.<ref>Kanadsko izdanje časopisa Time, Saving The Big Cats, broj 23. august 2004, str.43.</ref> Napadi na ljude, stoku i kućne ljubimce mogu se dogoditi kada se puma navikne na ljude ili je u stanju teške gladi. Napadi su najčešći tokom kasnog proljeća i ljeta, kada mlade pume napuštaju svoje majke i traže novu teritoriju. Za razliku od drugih velikih mačaka koje su ljudožderi, pume ne ubijaju ljude zbog starosti ili preferenci u ishrani, već u odbrani svoje teritorije. Takvo ponašanje je zabilježeno u lovu kojeg predvode ljudi, gdje pumu tjeraju psi koje ona ili prestiže ili napadne na određenoj udaljenosti. Puma zatim kruži oko lovca i napada iz zasjede. == Psi == === Vukovi === {{main|Napad vuka}} [[File:Wolves of Perigord.jpg|thumb|Dvije jedinke vukova iz Périgorda, čopora navodno odgovornog za smrt 18 ljudi u februaru 1766. godine, izložena u dvorcu Razac u [[Thiviers]]u]] U poređenju s drugim mesoždernim sisarima za koje se zna da napadaju ljude radi hrane, učestalost s kojom su zabilježeni napadi vukova na ljude je prilično niska, što ukazuje na to da su, iako potencijalno opasni, vukovi među najbezopasnijim vrstama zbog svoje veličine i predatorskog potencijala, osim psa koji predstavlja [[napad psa|smrtonosnu opasnost]] iz razloga koji nisu predatorstvo. U rijetkim slučajevima u kojima se događaju napadi vukova ljudoždera, većina žrtava su djeca.<ref name="Attacks">{{cite web|url=http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |title=The Fear of Wolves: A Review of Wolf Attacks on Humans |publisher=Norsk Institutt for Naturforskning |access-date=26 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927173051/http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |archive-date=27 September 2007}}</ref> [[Habituacija]] je poznati faktor koji doprinosi nekim napadima vukova ljudoždera, a rezultat je života u blizini ljudskih nastambi, zbog čega vukovi gube strah od ljudi i posljedično im se previše približavaju, slično urbanim [[kojot]]ima. Habituacija se također može dogoditi kada ljudi namjerno potiču vukove da im se približe, obično nudeći im hranu, ili nenamjerno, kada ih ljudi ne zastraše dovoljno.<ref name="Attacks" /> To potvrđuju izvještaji koji pokazuju da su vukovi u zaštićenim područjima skloniji pokazivanju [[hrabrost]]i prema ljudima nego oni u područjima gdje se aktivno love.<ref name="WOLVES">{{cite book | author= L. David Mech & Luigi Boitani | title=Wolves: Behaviour, Ecology and Conservation | year=2001 | page= 448 | publisher=University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-51696-7 }}</ref> === Dingoi === {{See also|Smrt Azarije Chamberlain}} Napadi [[dingo]]a na ljude su rijetki, sa samo dva zabilježena smrtna slučaja u Australiji. Dingoi se obično plaše ljudi i izbjegavaju susrete s njima. Najpoznatiji slučaj napada dingoa bio je nestanak [[Smrt Azarije Chamberlain|Azarije Chamberlain]] 1980. godine, stare samo devet sedmica. Njeni roditelji su izjavili da su oboje vidjeli dinga kako iznosi Azariju iz njihovog šatora kada je njihova porodica bili na kampovanju u [[Uluru]]u.<ref>{{cite web |title=New turn in 1980 dingo death mystery |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna5378661 |publisher=MSNBC |access-date=12 November 2018 |date=6 July 2004}}</ref> Jedan otac je 2019. spasio svoje 14-mjesečno dijete od dingoa koji ga je pokušao odvući.<ref>{{Cite web|url=https://www.news.com.au/national/queensland/infant-recovering-in-hospital-after-terrifying-dingo-attack/news-story/517dca54aa0814187d700b746798844a|title=Father woke to son's cries 'becoming more distant'|date=18 April 2019|website=NewsComAu}}</ref> === Domaći psi === {{Main|Smrtonosni napadi pasa}} Iako psi imaju mnoge osobine medvjeda i velikih mačaka, malo je vjerovatno da će sami djelovati kao ljudožderi. Ljudi češće mogu doći u situaciju da budu izgrizeni na smrt od strane čopora pasa lutalica, ali ne i pojedeni. Takvi napadi se često dešavaju u zemljama [[istočna Evropa|istočne Evrope]], [[Postsovjetske države|postsovjetskim državama]] i nekim [[južna Azija|južnoazijskim]] zemljama, poput [[indija|Indije]]. === Kojoti === {{main|Napad kojota}} Gotovo svi poznati predatorski napadi kojota na ljude su bili neuspješni. Do danas, osim [[napad kojota na Kelly Keen|napada kojota na Kelly Keen]] i [[Taylor Mitchell|napada kojota na Taylor Mitchell]],<ref>{{Cite web |title=Scientists Now Know Why Coyotes Unexpectedly Killed a Human in 2009 |url=https://www.cnet.com/science/biology/scientists-now-know-why-coyotes-unexpectedly-killed-a-human-in-2009/ |access-date=2024-01-29 |website=CNET |language=en}}</ref> sve poznate žrtve su preživjele borbom, bijegom ili spašavanjem, a samo u potonjem slučaju žrtva je djelimično pojedena, iako se taj slučaj dogodio u [[Nova Škotska|Novoj Škotskoj]] gdje su lokalne životinje [[istočni kojot|istočni kojoti]] (en. ''coywolves'', kojoti-vukovi). === Šakali === U junu 2019. godine, devetogodišnjeg dječaka su ubili [[Canis aureus indicus|šakali]] u [[Farakka|Farakki]] ([[Zapadni Bengal]], Indija). Tome je svjedočio susjed, koji je vidio kako čopor od sedam šakala vuče polupojedeno tijelo djeteta.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/jackals-kill-feed-on-9-year-old-boy-in-in-murshidabad/cid/1693120|title=Jackals kill & 'feed on' 9-year-old boy in Murshidabad}}</ref> == Medvjedi == {{Main|Napad medvjeda}} === Polarni medvjedi === [[Polarni medvjed]]i, posebno mladi i pothranjeni, lovit će ljude radi hrane.<ref>{{cite journal | first1 = James M. | last1 = Wilder | first2 = Dag | last2 = Vongraven | first3 = Todd | last3 = Atwood | first4 = Bob | last4 = Hansen | first5 = Amalie | last5 = Jessen | first6 = Anatoly | last6 = Kochnev | first7 = Geoff | last7 = York | first8 = Rachel | last8 = Vallender | first9 = Daryll | last9 = Hedman | first10 = Melissa | last10 = Gibbons | title = Polar Bear Attacks on Humans: Implications of a Changing Climate. | journal = Wildlife Society Bulletin | volume = 41 | number = 3 | year = 2017 | pages = 537–47 | doi = 10.1002/wsb.783| bibcode = 2017WSBu...41..537W }}</ref> Iako medvjedi rijetko napadaju ljude, njihovi napadi često uzrokuju razorne ozljede zbog veličine i ogromne snage tih divovskih kopnenih i obalnih mesoždera. Kao i kod pasa, predatorska namjera nije neophodna; teritorijalni sporovi i zaštita mladunaca mogu rezultirati smrću usljed napada. Napadi medvjeda ljudoždera su zaista rijetki, ali se znaju dogoditi kada su životinje bolesne ili je prirodni plijen oskudan, što ih često navodi da napadaju i jedu sve što mogu ubiti. === Mrki medvjedi === Poznato je da [[mrki medvjed]]i ponekad napadaju planinare i kampere u Sjevernoj Americi radi hrane. Na primjer, Lance Crosby, 63, iz [[Billings, Montana|Billingsa]] (Montana), planinario je sam i bez spreja protiv medvjeda u [[Nacionalni park Yellowstone|Nacionalnom parku Yellowstone]] u augustu 2015. godine, kada ga je napao [[grizli]] težak 117 kg. Pravila parka kažu da ljudi trebaju planinariti u grupama i uvijek nositi sprej protiv medvjeda - oblik biber spreja koji se koristi za odvraćanje agresivnih medvjeda. Njegovo tijelo pronađeno je u dijelu parka Lake Village na sjeverozapadu Wyominga.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33942095|title = Yellowstone Park kills grizzly bear that ate hiker|work = BBC News|date = 14 August 2015}}</ref> [[Timothy Treadwell]] i njegova djevojka Amie Huguenard ubijeni su i gotovo potpuno pojedeni od strane 28-godišnjeg smeđeg medvjeda 5. oktobra 2003. godine. Kasnije je utvrđeno da su se u njegovom želucu nalazili ljudski ostaci i odjeća. U julu 2008. godine, desetine izgladnjelih smeđih medvjeda ubili su dva geologa koji su radili u [[mrijestilište|mrijestilištu lososa]] na [[kamčatka|Kamčatki]].<ref>{{cite news |title=Russian bears trap geology survey crew |first=Alexei |last=Dovbysh |work=Reuters |date=22 July 2008 |url=https://www.reuters.com/article/idUSL22583868 |access-date=24 April 2010 }}</ref> Nakon što su otkriveni djelomično pojedeni ostaci dvojice radnika, vlasti su reagirale slanjem lovaca da unište ili rastjeraju medvjede.<ref>{{cite news |title=Bears eat two men in Russia's eastern wilderness |first=Luke |last=Harding |work=The Guardian |date=23 July 2008 |url=https://www.theguardian.com/world/2008/jul/23/russia.animalbehaviour |access-date=24 April 2010 |location=London}}</ref> === Američki crni medvjedi === Dok [[američki crni medvjed]]i rijetko napadaju ljude, usamljene, grabežljive jedinke odgovorne su za većinu smrtonosnih napada crnih medvjeda na ljude u Sjedinjenim Državama i Kanadi, prema istraživanju iz 2011. godine. Za razliku od ženki, koje obično napadaju ljude kako bi zaštitile mladunce, mužjaci mogu pokazivati ​​grabežljivo ponašanje prema ljudima i smatrati ih potencijalnim izvorom hrane. Isto istraživanje upozorilo je da su šanse da crni medvjed napadne čovjeka male, napisavši: "Svake godine, milioni interakcija između ljudi i crnih medvjeda dogode se bez ikakvih povreda osobe, iako do 2 godine starosti većina crnih medvjeda ima fizičku sposobnost da ubije osobu."<ref>{{cite journal | last1 = Herrero | first1 = S. | last2 = Higgins | first2 = A. | last3 = Cardoza | first3 = J. E. | last4 = Hajduk | first4 = L. I. | last5 = Smith | first5 = T. S. | year = 2011 | title = Fatal attacks by American black bear on people: 1900–2009 | journal = The Journal of Wildlife Management | volume = 75 | issue = 3| pages = 596–603 | doi = 10.1002/jwmg.72 | bibcode = 2011JWMan..75..596H | s2cid = 55078800 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adn.com/alaska-news/article/lone-predatory-black-bears-responsible-most-human-attacks/2011/05/11/|title=Lone, predatory black bears responsible for most human attacks|date=11 May 2011|website=Anchorage Daily News}}</ref> === Ostale vrste medvjeda === Iako su obično stidljive i oprezne životinje, [[mjesečev medvjed|mjesečevi medvjedi]] su agresivniji prema ljudima od mrkih medvjeda iz Evroazije.<ref name="brown">''Bear Anatomy and Physiology'' from Gary Brown's ''The Great Bear Almanac'', Lyons & Burford, Publishers, 1993</ref> U nekim područjima [[indija|Indije]] i [[burma|Burme]], [[usnati medvjed]]i su, zbog svog nepredvidljivog temperamenta, veći uzrok straha nego tigrovi.<ref name="Perry">{{cite book | author = Perry, Richard | title = The World of the Tiger | year = 1965 | page = 260 | id = ASIN: B0007DU2IU}}</ref> == Ostali sisari == === Hijene === Iako se [[Hyaenidae|hijene]] rado hrane ljudskim leševima,<ref>{{Cite web |last=Brooks |first=John |date=2021-10-14 |title=Are Hyenas Dangerous? Do Hyenas Attack Humans? (YES!) |url=https://wildexplained.com/blog/are-hyenas-dangerous/ |access-date=2024-01-29 |website=Wild Explained |language=en-US}}</ref> one su većinom vrlo oprezne prema ljudima i manje opasne od velikih mačaka čija se teritorija preklapa s njihovom. Ipak, i [[Crocuta crocuta|pjegava hijena]] i manja [[Hyaena hyaena|prugasta hijena]] su snažni grabežljivci sposobni ubiti odraslog čovjeka i zabilježeno je da napadaju ljude kada je hrana oskudna. Kao i većina grabežljivaca, napadi hijena obično su usmjereni na žene, djecu i nemoćne muškarce, iako obje vrste mogu napasti (i povremeno napadaju) zdrave odrasle muškarce. Pjegava hijena je opasnija, budući da je veća, grabežljivija i agresivnija od prugaste hijene. Nije poznato da [[Parahyaena brunnea|smeđa hijena]] i [[Proteles cristatus|hijenski vuk]] napadaju ljude. === Svinje === [[Svinje]] su kompetentni predatori i mogu ubiti i pojesti bespomoćne ljude koji ne mogu pobjeći od njih.<ref>{{cite news |title=Oregon farmer eaten by his pigs |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-19796224 |publisher=BBC |date=2 October 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Italian mafia fed man alive to pigs, police say |url=https://www.reuters.com/article/us-italy-mafia-pigs/italian-mafia-fed-man-alive-to-pigs-police-say-idUSBRE9AR0M820131129 |work=Reuters |date=29 November 2013 |language=en}}</ref><ref name=pig_mafia>{{cite news|title=Mafia fed rival to pigs while he was still alive|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=11 March 2014|newspaper=[[Telegraph Media Group|The Telegraph]]|date=28 November 2013|location=London|first=Nick|last=Squires}}{{cbignore}}</ref> Brojni [[suđenje životinji|sudski procesi nad životinjama]] u [[srednji vijek|srednjem vijeku]] uključivala su svinje optužene za jedenje djece.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/criminalprosecut00evaniala|title=The criminal prosecution and capital punishment of animals|first=E. P. (Edward Payson)|last=Evans|date=1 January 1906|publisher=London : W. Heinemann|via=Internet Archive}}</ref> 2019. godine, jednu ženu u ruralnom Teksasu napalo je i ubilo krdo [[divlja svinja|divljih svinja]]. Umrla je zbog [[iskrvavljenost|krvarenja]] usljed zadobijenih rana i ugriza.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/11/26/us/texas-woman-killed-feral-hogs.html|title=Feral Hogs Attack and Kill a Woman in Texas (Published 2019)|first=Nicholas|last=Bogel-Burroughs|date=26 November 2019|work=The New York Times}}</ref> Divlje svinje su oportunistički [[omnivor]]i koji mogu funkcionirati kao agresivni [[predator]]i. Budući da su [[strvinar]]i, posebno je zabilježeno da se divlje svinje hrane ljudskim leševima ili ostacima u situacijama nakon borbe, u nesrećama u ruralnim područjima (npr. pad aviona) i kriminalnim situacijama (npr. ubistvo). Osim toga, zabilježen je barem jedan slučaj divlje svinje u južnoj Francuskoj koja je postala potvrđeni višestruki ljudožder. U četiri napada posmatrana u istraživanju,<ref name="auto">{{cite journal |last1=Mayer |first1=John |title=Wild pig attacks on humans. |journal=Proceedings of the Wildlife Damage Management Conference |date=2013 |volume=15 |pages=17–25 |url=https://digitalcommons.unl.edu/icwdm_wdmconfproc/151/}}</ref> divlja svinja je konzumirala djelimično ili potpuno ostatke ljudske žrtve koju je prethodno smrtno ozlijedila u napadu. Tri od četiri napada istražni organi su eksplicitno okarakterizirali kao predatorske. U dva dodatna napada, žrtva ili njen pratilac su opisali motiv svinje kao predatorski; od njih, jedna žrtva je preživjela s teškim ozljedama, dok je druga smrtno povrijeđena. U napadu 2009. godine u Indiji, trogodišnju djevojčicu, koja je hodala stazom sa ocem, zgrabila je divlja svinja, koja je zatim pokušala pobjeći s djetetom u ustima. Otac je jurio životinju, boreći se s njom sve dok njegova kćerka nije puštena. I otac i kćerka su teško povrijeđeni tokom napada; dijete je kasnije preminulo od zadobijenih povreda. Iako su napadi divljih svinja prvenstveno odbrambene prirode, mogućnost napada predatorske prirode ne može se u potpunosti isključiti.<ref name="auto"/> === Primati === {{Main|Ljudski kanibalizam}} Jedini dokumentovani [[Hominidae|hominidi]] (veliki majmuni) koji jedu ljude bili su sami [[ljudi]] i [[čimpanze]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/demonicapetrans.shtml|title=BBC - Science & Nature - Horizon - Demonic Ape|publisher=BBC}}</ref> Kako ljudi sve više zadiru u stanište čimpanzi, navodno je sve češća pojava da čimpanze ubijaju njihovu djecu.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/science/chimps-killing-people-in-uganda|title=Chimps are killing people in Uganda: 'It broke off the arm... opened the stomach and removed the kidneys'|first=Chris|last=Ciaccia|date=12 November 2019|publisher=Fox News Channel}}</ref> === Pacovi === Uprkos maloj veličini jedinki, [[pacov]]i u velikom broju mogu ubiti bespomoćne ljude, pri čemu ih pojedu žive.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/german-man-frank-herrmann-dies-eaten-alive-466227 |title=Homeless Man Eaten Alive by Rats in Majorca |work=International Business Times |date=2013-05-09 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41198770|title=French girl mutilated by rats in night attack at home|date=8 September 2017|publisher=BBC}}</ref> [[Mučenje pacovima]] je način mučenja ljudi koji je zabilježen od strane [[Amnesty International]]a.<ref>Chile: Evidence of torture: an Amnesty International Report. London (Amnesty International Publications) 1983, str. 35–37</ref> Veliki pacovi (neki čak i veličine male mačke) viđeni su kako se hrane ljudskim leševima u mrtvačnicama u Indiji. == Gmizavci == [[File:Crocodile in Kachikali kevinzim.jpg|thumb|right|[[Nilski krokodil]] jedna je od vrsta uključenih u najčešće neizazvane smrtonosne napade na ljude.]] === Krokodili === {{Main|Napad krokodila}} Napadi krokodila na ljude su česti u mjestima gdje su krokodili autohtoni. [[morski krokodil|Morski]] i [[nilski krokodil]]i odgovorni su za više napada i više smrtnih slučajeva nego bilo koji drugi divlji predator koji napada ljude radi hrane. Svake godine, u podsaharskoj se Africi stotine smrtonosnih napada pripisuju se nilskim krokodilima. Budući da se mnoge relativno zdrave populacije nilskih krokodila nalaze u istočnoj Africi, njihova blizina ljudima koji žive u siromaštvu i/ili bez infrastrukture učinila je vjerovatnim da je nilski krokodil odgovoran za više napada na ljude nego sve ostale vrste zajedno. Jedna zloglasna jedinka je [[Gustave (krokodil)|Gustave]], za kojeg se smatra da je ubio 200-300 ljudi na području rijeke [[Ruzizi]]. U Australiji su krokodili također odgovorni za nekoliko smrtnih slučajeva u tropskom sjeveru zemlje.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/national/recent-crocodile-deaths-in-australia-20090411-a3b2.html |title=Recent crocodile deaths in Australia |website=The Sydney Morning Herald |date=11 April 2009 |access-date=24 January 2017}}</ref> [[Močvarni krokodil]]i su još jedna vrsta krokodila koja nekada vidi ljude kao plijen, budući da ubijaju mnogo ljudi u Aziji svake godine, iako ne u istoj mjeri kao morski i nilski krokodili. Sve vrste krokodila su potencijalno opasne za ljude, ali većina ih aktivno ne lovi. === Aligatori === {{main|Popis smrtonosnih napada aligatora u Sjedinjenim Američkim Državama po decenijama}} Uprkos njihovoj očiglednoj sposobnosti da ubijaju plijen sličan ljudima ili veći od njih, te njihovoj uobičajenosti u područjima guste ljudske naseljenosti (jugoistočni dio Sjedinjenih Država, naročito Florida), [[američki aligator]]i rijetko love ljude kao plijen. Uprkos tome, bilo je nekoliko značajnih slučajeva aligatora koji su oportunistički napadali ljude, posebno neoprezne, malu djecu i starije osobe.<ref>{{cite web|url=http://bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|title=Body of boy snatched by gator found in Disney lagoon|access-date=16 June 2016|archive-date=16 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616220857/http://www.bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|url-status=dead}}</ref> Za razliku od daleko opasnijih morskih i nilskih krokodila, većina aligatora po mogućnosti izbjegava kontakt s ljudima, naročito ako su bili lovljeni. Dolazilo je do incidenata,<ref>{{cite web|url=http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |title='Aggressive' Gator Kills Burglary Suspect - AOL News |date=2007-11-16 |access-date=2016-03-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116160533/http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |archive-date=16 November 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://firststateupdate.com/2021/08/louisiana-man-apparently-eaten-by-alligator-in-idas-wake/|title= Louisiana Man Apparently Eaten By Alligator In Ida's Wake|date=2021-08-31|access-date=2021-08-31}}</ref> ali moguće je da nisu svi bili grabežljive prirode. === Zmije === Vrlo malo vrsta zmija je fizički sposobno progutati odraslog čovjeka. Iako je izneseno dosta tvrdnji o divovskim zmijama koje gutaju odrasle ljude, potvrđen je samo ograničen broj takvih slučajeva. Različite vrste [[piton]]a su najčešće zabilježeni počinitelji. U Indoneziji je 2017. godine [[Smrt Akbara Salubira|odrasli muškarac]] pronađen unutar pitona dugog 7 m.<ref>{{Cite news|url=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/missing-man-found-dead-in-belly-of-7m-long-python-report|title=Missing man found dead in belly of 7m-long python in Indonesia: Report|last=paulam@st|date=2017-03-29|work=The Straits Times|access-date=2017-06-04|language=en}}</ref> 14. juna 2018. godine, 54-godišnju ženu po imenu Wa Tiba pojeo je [[Malayopython reticulatus|mrežasti piton]], nakon što se uvukao u njen vrt.<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/7-meter-long-python-swallows-indonesian-woman|title=7-meter-long python swallows Indonesian woman|date=2018-06-16|work=National Post|access-date=2018-06-16|language=en-US}}</ref> 45-godišnja [[poljoprivrednica]] u Indoneziji, koja je nestala dan ranije, pronađena je mrtva unutar pitona dugog 5 m u junu 2024. godine.<ref>{{Cite web |title=Indonesian woman found dead inside giant python |url=https://www.dw.com/en/indonesian-woman-found-dead-inside-giant-python/a-69311540 |date=8 June 2024 |access-date=9 June 2024 |website=DW |language=en}}</ref> Velike zmije koje se stežu oko plijena ponekad će se stegnuti i ubiti ga ako je prevelik za gutanje. Također, zabilježeno je više slučajeva u kojima su se [[Python bivittatus|burmanski pitoni]] srednje veličine (3 do 4 m) u zatočeništvu stezali oko ljudi i ubijali ih, uključujući nekoliko nealkoholiziranih, zdravih odraslih muškaraca, od kojih je jedan bio "student" čuvar u zoološkom vrtu.<ref>{{cite web|last=Herszenhorn |first=David |url=https://www.nytimes.com/1996/10/10/nyregion/13-foot-long-pet-python-kills-its-caretaker.html |title=13-Foot-Long Pet Python Kills Its Caretaker |location=New York City |work=The New York Times |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/archives/news/pet-snake-eyed-death-python-found-body-article-1.732513 |title=Pet Snake Eyed in Death Python Found With Body |work=Daily News|location=New York |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|author=Animal Attack Files Archives |url=http://igorilla.com/gorilla/animal/2002/python_strangles_owner2.html |title=Owner Killed by Snake had been Warned in '98 |publisher=Igorilla.com |access-date=2016-03-19}}</ref><ref name="telegraph.co.uk">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Python kills careless student zookeeper in Caracas |work=The Telegraph|date=2008-08-26 |access-date=2016-03-19}}{{cbignore}}</ref> U slučaju čuvara u zoološkom vrtu, piton mu je pokušavao progutati glavu, ali su ubrzo intervenirali drugi čuvari.<ref name="telegraph.co.uk"/> Osim toga, najmanje jedan burmanski piton, veličine samo 2,7 m, skupio se i ubio pijanog odraslog muškarca.<ref>{{cite web|url=http://www.insidehalton.com/news-story/3925857-brampton-inquest-called-for-python-ban-20-years-ago/ |title=Brampton inquest called for python ban 20 years ago |publisher=Insidehalton.com |date=2013-08-06 |access-date=2016-03-19}}</ref> Velika zmija koja ubija plijen stezanjem može stegnuti ili progutati dojenče ili malo dijete, što je prijetnja koja je legitimna i empirijski dokazana. Slučajevi napada pitona na djecu zabilježeni su kod mrežastog pitona,<ref>{{Cite journal |last1=Iqbal |first1=Muhammad |last2=Sari |first2=Diah Komala |last3=Arifah |first3=Nur |last4=Widayanti |first4=Gusti Ayu |last5=Aprillia |first5=Ina |date=2025-06-25 |title=Notes on Humans as Prey of Reticulated Pythons Malayopython reticulatus (Serpentes: Pythonidae) in Indonesia |url=https://ejournal.uigm.ac.id/index.php/biopalembanica/article/view/5385 |journal=Bio Palembanica |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=43–49 |doi=10.36982/bio.v2i1.5385 |issn=3047-9827|doi-access=free }}</ref> [[Python sebae|afričkog kamenog pitona]],<ref>{{cite web|url=http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |title=Pet Owners Panic after African Python Kills 2 Canadian Children |access-date=1 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074142/http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |archive-date=6 October 2014 }}</ref> i burmanskog pitona.<ref>{{cite web |url=http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |title=Officials capture 9-foot Burmese python that strangled 2-year-old Sumter County girl |work=Tampa Bay Times |access-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006131344/http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead }}</ref> Na [[Filipini]]ma, više od četvrtine muškaraca naroda [[Aeta (narod)|Aeta]] (moderne grupe lovaca-sakupljača koji žive u šumama) prijavilo je preživljavanje napada od strane [[Malayopython reticulatus|mrežastih pitona]].<ref name="Headland&Greene2011">{{cite journal |last1=Headland |first1=T. N. |last2=Greene |first2=H. W. |year=2011 |title=Hunter–gatherers and other primates as prey, predators, and competitors of snakes |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=52 |pages=E1470–E1474 |doi=10.1073/pnas.1115116108 |pmid=22160702 |pmc=3248510|doi-access=free }}</ref> Pitoni su neotrovni predatori iz zasjede, a i Aeta i pitoni love jelene, divlje svinje i majmune, što ih čini konkurentima i plijenom.<ref name="Headland&Greene2011"/> U Južnoj Africi je 2002. godine afrički piton dug 6 metara progutao čitavog desetogodišnjeg dječaka; slučajevi poput tog su empirijski posmatrani i zabilježeni, ali nisu u potpunosti potvrđeni, za razliku od prethodno navedenih slučajeva.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Hunt for giant snake that ate 10-year-old Durban boy whole|first=Jane|last=Flanagan|date=24 November 2002|work=The Daily Telegraph}}{{cbignore}}</ref> U Australiji je zabilježen jedan slučaj [[Simalia amethistina|ametistinskog pitona]] koji je pokušao pojesti odraslu osobu.<ref>{{Cite web|last=Sulleyman|first=Aatif|date=2020-10-19|title=Woman woke up to find 12-foot snake trying to eat her|url=https://www.newsweek.com/woman-woke-find-12-foot-scrub-python-snake-trying-eat-her-1540252|access-date=2022-01-13|website=Newsweek|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Python tried to eat sleeping woman while being tracked by biologists|url=https://www.newscientist.com/article/2257583-python-tried-to-eat-sleeping-woman-while-being-tracked-by-biologists/|access-date=2022-01-13|website=New Scientist|language=en-US}}</ref> === Gušteri === Veliki [[komodski varan]]i su jedine poznate vrste guštera koje povremeno napadaju i konzumiraju ljude. Budući da žive na udaljenim ostrvima, napadi su rijetki i mogu proći neprijavljeni. Uprkos njihovoj velikoj veličini, napadi na ljude često su neuspješni i žrtve uspiju pobjeći, iako teško ranjene.<ref>{{Cite news |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/13/komodo-dragon-bites-elderly-woman-rinca-island.html |title=Komodo dragon bites elderly woman on Rinca Island |access-date=12 February 2014 |date=13 October 2012 |newspaper=The Jakarta Post |publisher=Niskala Media Tenggara}}</ref> Poznato je da komodski varani konzumiraju ljudske leševe, obično raskopavanjem plitkih grobova.<ref>{{Cite book |last1=Badger |first1=David P. |title=Lizards: a natural history of some uncommon creatures, extraordinary chameleons, iguanas, geckos, and more |last2=Netherton |first2=John |date=2002 |publisher=Voyageur Press |isbn=978-0-89658-520-1 |location=Stillwater, MN}}</ref> To je navelo stanovnike ostrva Komodo da premještaju svoje grobove i gomilaju kamenje na njih kako bi odvratili varane.<ref>{{Cite book |last1=Ballance |first1=Alison |title=South Sea islands: a natural history |last2=Morris |first2=Rod |date=2003 |publisher=Firely Books |isbn=978-1-55297-609-8 |location=Toronto; New York}}</ref> == Ptice == Neki dokazi podržavaju tvrdnju da afrički orao vrste ''[[Stephanoaetus coronatus]]'' povremeno napada djecu u potrazi za hranom, sa iskazom svjedoka o jednom napadu (u kojem je žrtva, sedmogodišnji dječak, preživio, a orao je ubijen),<ref>Steyn, P. 1982. Birds of prey of southern Africa: their identification and life histories. David Phillip, Cape Town, South Africa.</ref> i otkrićem dijela lobanje ljudskog djeteta u jednom gnijezdu. To bi ga učinilo jedinom živom pticom za koju se zna da lovi ljude, iako su i druge ptice poput [[noj]]eva i [[kazuar]]a ubijale ljude u samoodbrani, a [[kostoberina]] je možda slučajno ubila drevnog grčkog dramskog pisca [[Eshil]]a.<ref>el Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J., eds. (1994). Handbook of the Birds of the World. 2. Barcelona: Lynx Edicions. p. 107. {{ISBN|84-87334-15-6}}.</ref> Zabilježeno je da razne velike grabljivice poput [[suri orao|surog orla]] napadaju ljude,<ref>Dickinson, Rachel (2009). Falconer on the Edge. Houghton Mifflin-Harcourt. {{ISBN|978-0-618-80623-2}}.</ref> ali nije jasno da li je to sa namjerom da ih pojedu i da li su ikada uspjeli da ubiju jednog. U Etiopiji je 2019. zabilježen niz incidenata u kojima je orao vrste ''[[Polemaetus bellicosus]]'' napao i ubio jedno ljudsko dijete, a ranio još dvoje.<ref>{{cite book |title=The Deadly Balance: Predators and People in a Crowded World | first = Adam | last = Hart | date = 2023 | publisher= Bloomsbury |chapter-url=https://lithub.com/this-eagle-would-eat-your-toddler-if-it-had-the-chance/ | chapter=This Eagle Would Eat Your Toddler If It Had The Chance | type= excerpt via ''Literary Hub'' | isbn = 9781472985323 | url= https://books.google.com/books?id=oEmOEAAAQBAJ}}</ref> Neki fosilni dokazi ukazuju na to da su velike [[ptice grabljivice]] povremeno lovile prethistorijske hominide. Smatra se da je [[dijete iz Taunga]], ''[[Australopithecus africanus]]'' pronađen u Africi, ubijen od strane ptice slične [[Stephanoaetus coronatus|krunastom orlu]]. Izumrli [[Haastov orao]] je možda lovio ljude na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]], a taj zaključak bi bio u skladu s [[maorski folklor|maorskim folklorom]]. ''[[Leptoptilos robustus]]''<ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/j.1096-3642.2010.00616.x|title = A new species of giant marabou stork (Aves: Ciconiiformes) from the Pleistocene of Liang Bua, Flores (Indonesia)|year = 2010|last1 = Meijer|first1 = Hanneke J.M.|last2 = Due|first2 = Rokus AWE|journal = Zoological Journal of the Linnean Society|volume = 160|issue = 4|pages = 707–724|doi-access = free}}</ref> je možda lovio i ''[[Homo floresiensis]]a'' i anatomski moderne ljude, a ''[[Stephanoaetus mahery]]'', [[Teratornithidae|teratornitidi]], ''[[Buteogallus woodwardi]]'' i ''[[Caracara major]]''<ref>{{Cite journal|jstor=23353814|title=Body Mass Estimations and Paleobiological Inferences on a New Species of Large Caracara (Aves, Falconidae) from the Late Pleistocene of Uruguay|last1=Jones|first1=Washington|last2=Rinderknecht|first2=Andrés|last3=Migotto|first3=Rafael|last4=Blanco|first4=R. Ernesto|journal=Journal of Paleontology|year=2013|volume=87|issue=1|pages=151–158|doi=10.1666/12-026R.1|bibcode=2013JPal...87..151J |s2cid=83648963}}</ref> su po veličini slične Haastovom orlu, što implicira da su na sličan način mogle predstavljati prijetnju ljudskim bićima. == Ribe == === Ajkula === {{Main|Napad ajkule}} [[File:Shark warning - Salt Rock South Africa.jpg|thumb|Znak koji upozorava plivače na opasnost od napada ajkula]] Suprotno uvriježenom mišljenju, samo je za ograničen broj vrsta ajkula poznato da su ozbiljna prijetnja ljudima. Najopasnije vrste mogu biti neselektivne i ugrabit će svaki potencijalni obrok na koji naiđu (kao što bi ''[[Carcharhinus longimanus]]'' mogla pojesti osobu koja pluta u vodi nakon brodoloma) ili mogu ugristi iz radoznalosti ili pogrešne procjene (kao što je slučaj s [[velika bijela ajkula|velikom bijelom ajkulom]] koja napada ljude na daskama za surfanje, možda zato što ju podsjećaju na njen omiljeni plijen, [[perajari|tuljane]]).<ref name="sharks vs. humans">{{cite web|url=https://instinctforfilm.com/feed/sharks-vs-humans-finning/|title=Sharks vs. Humans – Are They The Danger, or Are We?|website=Instinctforfilm|publisher=Instinct Feed|date=27 October 2016|access-date=30 July 2019}}</ref><ref name="shark attack FAQ">{{cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/discover-fish/sharks/shark-attack-faq/|title=Shark Attack FAQ|publisher=Florida Museum|date=23 July 2019|access-date=30 July 2019}}</ref> Od više od 568 [[popis vrsta ajkula|vrsta ajkula]], samo četiri su bile uključene u značajan broj smrtonosnih neizazvanih napada na ljude: velika bijela ajkula, [[Galeocerdo cuvier|tigrasta ajkula]], [[Carcharhinus leucas|ajkula bik]]<ref name="isaf">ISAF [http://www.flmnh.ufl.edu/fish/sharks/statistics/species2.htm Statistics on Attacking Species of Shark]</ref> i ''Carcharhinus longimanus''.<ref name="howstuffdangerous4">{{cite web|url=http://animals.howstuffworks.com/fish/most-dangerous-shark2.htm |title=9: Oceanic Whitetip Shark - The 10 Most Dangerous Sharks &#124; HowStuffWorks |publisher=Animals.howstuffworks.com |date=2008-06-05 |access-date=2016-03-19}}</ref> Te ajkule, budući da su veliki, snažni predatori, ponekad mogu napasti i ubiti ljude; vrijedi napomenuti da su svaku od njih do sada snimili nezaštićeni ronioci na otvorenom moru.<ref>{{cite web|url=http://www.staradvertiser.com/2015/12/26/editorial/article-about-monsanto-was-right-thing-to-do/|title=Article about Monsanto was 'right thing to do'|date=26 December 2015}}</ref> Jedan od najzloglasnijih i najpoznatijih incidenata predacije od strane ajkula dogodio se s potapanjem [[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' (CA-35)]], prilikom kojeg su ajkule (za koje se smatra da su jedinke vrste ''C. longimanus'') pojele otprilike 150 preživjelih koji su ostali nasukani danima.<ref>{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=Geiling |first2=Natasha |title=The Worst Shark Attack in History |url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-worst-shark-attack-in-history-25715092/ |access-date=2023-02-25 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Nedavno, 8. juna 2023. godine, zbog popularnosti društvenih mreža, [[Galeocerdo cuvier|fatalni napad tigraste ajkule na Vladimira Popova]] kod obale [[Hurgada|Hurgade]] u Egiptu u [[crveno more|Crvenom moru]] također je stekao značajnu ozloglašenost, jer je gotovo cijeli napad snimljen prije nego što je postao viralan. === Pirane === Napadi [[pirana]] koji su rezultirali smrtnim ishodom dogodili su se u [[sliv Amazona|slivu Amazona]]. 2011. godine, pijani 18-godišnji dječak napadnut je i ubijen u Rosario del Yata ([[Bolivija]]).<ref>{{cite web |url=http://noticias.terra.com.br/mundo/noticias/0,,OI5507003-EI8140,00-Homem+bebado+morre+apos+ser+atacado+por+piranhas+na+Bolivia.html |title=Homem bêbado morre após ser atacado por piranhas na Bolívia |date=7 December 2011|work=terra.com.br}}</ref> 2012. godine, petogodišnju brazilsku djevojčicu napalo je i ubilo jato pirana vrste ''[[Pygocentrus nattereri]]''.<ref>{{cite web |url=http://tvuol.uol.com.br/assistir.htm?video=menina-e-atacada-por-piranhas-e-morre-no-amazonas-0402CD183464C4A13326&tagIds=1793&orderBy=mais-recentes&edFilter=editorial&time=all& |date=25 October 2012 |title=Menina é atacada por piranhas e morre no Amazonas|work=tvuol.uol.com.br}}</ref> Neke brazilske rijeke imaju znakove upozorenja o smrtonosnim piranama.<ref>{{cite web |url=http://g1.globo.com/mato-grosso/noticia/2011/11/banhistas-sao-atacados-por-piranhas-em-rio-no-pantanal-de-mato-grosso.html |title=Praia no Rio Paraguai tem quase um ataque de piranhas por dia em MT |author=Martins, Kelly |work=globo.com|date=16 November 2011}}</ref> === Somovi === {{See also|Napadi gunča u rijeci Kali|Silurus glanis|Sobral Santos II}} Postoje izvještaji [[Bagarius|gunča somovima]] koji su jeli ljude u [[Sharda (rijeka)|rijeci Kāli]] u Indiji.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|title=Mutant fish develops a taste for human flesh in India|last=Cockcroft|first=Lucy|date=9 October 2008|work=[[The Daily Telegraph]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029140510/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|archive-date=29 October 2019}}</ref> Osim toga, bilo je izvještaja o somovima vrste ''[[Silurus glanis]]'' da su ubili i pojeli ljude u Evropi.<ref>{{Cite web|title=Leső harcsák (Silurus Art.)|url=http://mek.oszk.hu/03400/03408/html/2488.html|access-date=2022-01-13|website=mek.oszk.hu|language=en}}</ref> Smatra se da su veliki grabežljivi somovi, poput vrsta ''[[Phractocephalus hemioliopterus]]'' i ''[[Brachyplatystoma filamentosum]]'', doprinijeli gubitku života kada je trajekt ''[[Sobral Santos II]]'' potonuo u [[amazona|rijeci Amazon]] 1981. godine.<ref>{{Cite web|date=2014-04-05|title='River Monsters' uncovers tale of deadly Amazon fish attack|url=https://nypost.com/2014/04/05/river-monsters-uncovers-tale-of-deadly-amazon-fish-attack/|access-date=2022-01-13|website=New York Post|language=en-US}}</ref> === Škarpinjci === [[Epinephelus lanceolatus|Divovski škrapinjac]] je jedna od najvećih vrsta košljoriba na svijetu, te dostiže maksimalnu dužinu od 3 metra i težinu od 600 kilograma.<ref>{{Cite web|date=2019|title=Giant Queensland groper|url=https://www.dpi.nsw.gov.au/fishing/closures/identifying/marine-or-estuarine-species/giant-queensland-groper|access-date=2022-01-13|website=www.dpi.nsw.gov.au|language=en}}</ref> Bilo je slučajeva u kojima je ta vrsta napadala ljude,<ref>{{Cite web |date=2002-10-26 |title=CDNN Eco News - Did Fish Feeding Cause Shark Attack? |url=http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20021026164337/http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |archive-date=26 October 2002 |url-status=dead}}</ref> zajedno sa blisko srodnim [[Epinephelus itajara|atlantskim golijatskim škrapinjcem]].<ref>{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Big Grouper Grabs Diver On Keys Reef |url=http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803071741/http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |archive-date=3 August 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-07-30|title=Think Sharks Are Scary? Watch This Giant Thing Ambush A Diver.|url=https://www.huffpost.com/entry/goliath-grouper-attack_n_5632612|access-date=2022-01-13|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Attack of the Goliath Grouper|url=https://www.jonesboro.com/node/1282|access-date=2022-01-13|website=www.jonesboro.com|language=en}}</ref> == Beskičmenjaci == === Glavonošci === {{Main|Napadi glavonožaca}} Za neke velike glavonošce, posebno [[Dosidicus gigas|Humboldtovu lignju]], smatra se da napadaju i jedu ljude.<ref>{{Cite web|title=Squidly|url=http://diver.net/seahunt/fend/f_scottc.htm|access-date=2022-01-13|website=diver.net}}</ref> == Broj nastradalih == [[File:Pieter Brueghel II-The good shepherd mg 3019.jpg|thumb|Detail of wolf attacking a shepherd. Painting ''The Good Shepherd'' by [[Pieter Brueghel the Younger]], 1616]] Broj smrtnih ishoda pojedinačnih slučajeva ljudožderstva: {| class="wikitable" |+ !Naziv !Navodni broj poginulih !Lokacija |- |[[George Gilman Rushby|Lavovi iz Njombea]] |Do 1500 (prema glavnom izvoru) |Tanzanija |- |[[Tigar iz Champawata]] |436 |Nepal/Indija |- |[[Leopard iz Panara]] |400 |Sjeverna Indija |- |[[Gustave (krokodil)]] |300+ |Burundi, navodno |- |[[Ljudožder iz Talla Desa]] |150 |Indija |- |[[Leopard iz centralnih provincija]] |150 |Indija |- |[[Ljudožderi iz Tsavoa|Ljudožderni lavovi iz Tsavoa]] |34–100+ |Kenija |- |[[Leopard iz Rudraprayaga]] |125+ |Indija |- |[[Zvijer iz Gévaudana]] |113 |Francuska <ref name="Attacks" /> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Golis Rangea]] |100 |Somaliland <ref name="Swayne1899">{{cite book |last1=Swayne |first1=H. G. C. |title=Great and small game of Africa: An account of the distribution, habits, and natural history of the sporting mammals, with personal hunting experiences |publisher=Roland Ward |year=1899 |editor1-last=Bryden |editor1-first=H. A. |location=London |pages=575–579 |chapter=The leopard in Somaliland |oclc=11014130 |chapter-url=https://archive.org/details/greatsmallgameof00majo}}</ref> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Kahanija]] |100 |Indija <ref name="Sterndale1877">{{cite book |last=Sterndale |first=R. A. |url=https://archive.org/details/cu31924079586685 |title=Seonee; Or, camp life on the Satpura Range: A tale of Indian adventure |publisher=Sampson Low, Marston, Searle, & Rivington |year=1877 |edition=2nd |location=London |pages=[https://archive.org/details/cu31924079586685/page/n397 370]–384, 452 |oclc=27112858 |author-link=Robert Armitage Sterndale |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Bhimashankara]] |100 |Indija <ref>Bhimanshankarcha Narbhakshak (Maneater of Bhimashankar) – A [[Marathi language|Marathi]] book by author Sureshchandra Warghade</ref> |- |Lav iz Chiengija |90+ |Zambija <ref name="smith">{{Cite web |last=Tucker |first=Abigail |date=2009-12-16 |title=The Most Ferocious Man-Eating Lions |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-most-ferocious-man-eating-lions-2577288/#:~:text=Most%20are%20nameless%2C%20but%20a,paper%20floating%20in%20the%20breeze. |access-date=2022-08-01 |website=smithsonianmag.com |publisher=Smithsonian Magazine}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-19 |title=Chiengi:The Capital Of Witchcraft |url=https://zambianobserver.com/chiengi-the-capital-of-witchcraft/ |access-date=2022-08-01 |website=zambianobserver.com}}</ref><ref name="Deadliest Man-Eaters">{{Cite web |date=2010-12-14 |title=Deadliest Man-Eaters |url=https://www.outdoorlife.com/photos/gallery/hunting/2010/12/deadliest-man-eaters/ |access-date=2022-08-01 |website=outdoorlife.com |language=en-US}}</ref> |- |Krokodil Osama |83 |Uganda <ref>{{Cite web |last=Codiva |first=Michelle |date=2022-07-17 |title=Crocodile Named Osama Consumed 83 People In One Uganda's Villages |url=https://www.sciencetimes.com/articles/38813/20220717/crocodile-named-osama-consumed-83-people-one-ugandas-villages.htm |access-date=2022-08-01 |website=sciencetimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Benjamin |date=2022-07-16 |title=Monster 16ft 75-year-old crocodile has eaten 80 people and even 'snatched children' |url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/monster-16ft-75-year-old-27467995 |access-date=2022-08-01 |website=mirror.co.uk}}</ref> |- |[[Tigrovi iz Chowgarha]] |64 |Indija |- |[[Popis napada vukova|Vukovi iz Uttar Pradesha]] |60+ |Indija <ref name="jhala">[[Yadvendradev Vikramsinh Jhala|Jhala, Y.V.]] and D.K. Sharma. 1997. Child-lifting by wolves in eastern Uttar Pradesh, India. Journal of Wildlife Research 2(2):94–101</ref><ref>{{Cite news |last=Burns |first=John F. |date=1996-09-01 |title=In India, Attacks by Wolves Spark Old Fears and Hatreds |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1996/09/01/world/in-india-attacks-by-wolves-spark-old-fears-and-hatreds.html |access-date=2022-01-18 |issn=0362-4331}}</ref> |- |Lav Osama |50+ |Tanzanija <ref name="smith" /><ref name="Deadliest Man-Eaters" /> |- |Lav Namelieza |43 |Namibija <ref name="smith" /> |- |[[Leopard iz Gummalapura]] |42 |Indija |- |[[Courtaud|Vukovi iz Pariza]] |40 |Francuska <ref>{{Cite web |date=October 27, 2010 |title=The Wolves of Paris |url=https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |access-date=29 July 2022 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212521/https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |url-status=usurped }}</ref><ref>{{Cite web |title=Courtaud & The Paris Wolf Attacks |url=https://happygallows.blogspot.com/2016/07/courtaud-paris-wolf-attacks.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Man Against Wolf &#124; Part One | date=23 May 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BRyCQM7wSDk |via=www.youtube.com}}</ref> |- |Hijene iz Mulanjea |36 |Malavi <ref>{{Cite web |last=Flight |first=Tim |date=2018-04-12 |title=10 Animal Serial Killers That Will Haunt Your Dreams |url=https://historycollection.com/10-animal-serial-killers-that-will-haunt-your-dreams/10/ |access-date=2022-08-01 |website=historycollection.com}}</ref> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz doline Mulher]] |30+ |Indija <ref name="Osmaston1903">{{cite journal |last1=Osmaston |first1=L. S. |year=1904 |title=A man-eating panther |url=https://archive.org/details/journalofbombayn15bomb |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=15 |pages=135–138 |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |Tigar iz [[Nacionalni park Dudhwa|Nacionalnog parka Dudhwa]] |24 |Indija <ref name="me">{{cite web |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |access-date=2018-07-24 |publisher=Lairweb.org.nz}}</ref> |- |[[Napadi vukova iz Kirova]] |22 |Rusija |- |[[Vukovi iz Turkua]] |22 |Finska |- |Zvijer iz Sarlata (vjerojatno vuk sa bjesnilom) |18 |Francuska <ref>{{cite web |last1=Tronel |first1=J. F. |date=28 May 2017 |title=La Bete de Sarlat, L'Histoire d'un Loup Enrage au XVIII Siecle |url=https://espritdepays.com/dordogne/histoire/bete-de-sarlat-lhistoire-dun-loup-enrage-xviiie-siecle |access-date=24 July 2021 |website=Esprit de Pays |language=fr |quote=Dix-huit a vingt personnes furent les tristes victimes de sa fureur.}}</ref><ref>{{cite web |title=La bête de Sarlat |url=https://www.sudouest.fr/2013/12/05/la-bete-de-sarlat-1249582-2147.php?nic |access-date=2021-09-01 |website=Sud-Ouest |language=fr}}</ref> |- |[[Vukovi iz Ashte]] |17 |Indija |- |[[Tigrica iz Jowlagirija]] |15 |Indija |- |[[Vukovi iz Hazaribagha]] |13 |Indija |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Yavatmala]] |13 |Indija <ref>{{cite web |last1=Pinjarkar |first1=Vijay |date=2 October 2018 |title=In Yavatmal, 9-month-long hunt for killer tigress may be about to end |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/in-yavatmal-9-month-long-hunt-for-killer-tigress-may-be-about-to-end/articleshow/66036053.cms |access-date=12 November 2018 |website=The Times of India}}</ref> |- |[[Vuk iz Gysingea]] |12 |Švedska |- |[[Usnati medvjed iz Mysorea]] |12 |Indija |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Punanaija]] |12 |Šri Lanka <ref name="archives.sundayobserver.lk">{{citation |author=Jayantha Jayawardene |title=The man-eater of Punanai |date=2014-04-02 |url=http://archives.sundayobserver.lk/2014/03/02/spe10.asp |work=The [[Sunday Observer]] |access-date=2016-11-04}} (A shortened account of the story by Roper S. Agar as published in the Sri Lanka Wildlife Society's magazine Loris Volume 1, December 1938, No. 5.)</ref> |- |[[Spisak smrtonosnih napada ajkula u Južnoj Africi|Napadi ajkula u luci St-John]] |11 |Južna Afrika, druga plaža |- |[[Tigrovi iz Gavera]] |10 |Indija |- |[[Popis napada vukova|Vuk iz Cusaga]] |9 |Italija <ref name="oriani">{{in lang|it}} Oriani, A. & Comincini, M. [http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm Morti causate dal lupo in Lombardia e nel Piemonte Orientale nel XVIII secolo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109205627/http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm|date=2013-11-09}}, in atti del Seminario "Vivere la morte nel Settecento", Santa Margherita Ligure 30 settembre - 2 ottobre 2002</ref> |- |[[Tigar iz Mundachipallama]] |7 |Južna Indija |- |[[Incident sa mrkim medvjedom u Sankebetsuu|Medvjed iz Sankebetsua]] |7 |Japan |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Moradabada]] |7 |India <ref name="Menu">{{cite news |date=17 August 2014 |title=For Moradabad man-eater, is man off the menu? |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-Moradabad-man-eater-is-man-off-the-menu/articleshow/40321022.cms |access-date=27 January 2015}}</ref> |- |[[Ljudožderni lavovi iz Mfuwea]] |6 |Zambija |- |Krokodil iz Bang Mooda |6 |Tajland |- |[[Ljudožder iz Kande]] |5 |Indija |- |[[Tigar iz Segura]] |5 |Indija |- |[[Vuk iz Soissonsa]] |4 |Francuska |- |[[Napadi ajkula na obali Jerseyja 1916. godine|Ajkula iz New Jerseyja]] |4 |Sjeverni New Jersey |- |[[Ljudožder iz Thaka]] |4 |Indija |- |[[Leopard iz brda Yellagiri]] |3 |Indija |- |[[Ljudožder iz Chuke]] |3 |Indija |- |[[Malavijska zvijer terora]] (hijena) |3 |Malavi |- |[[Bitka kod ostrva Ramree|Napadi krokodila u bitci na ostrvu Ramree]] |Nepoznato |Mjanmar |- |[[Vuk iz Ansbacha]] |Nepoznato |Njemačka Svetog Rimskog Carstva |- |[[USS Indianapolis (CA-35)|Napadi ajkula na USS ''Indianapolis'']] |Nepoznato |Filipinsko more |} * == Povezano == * [[Animal attack]] * ''[[Damnatio ad bestias]]'', an ancient form of execution where condemned prisoners were killed by animals * [[Human–wildlife conflict]] * [[Man-eating plant]], various legendary large carnivorous plants * [[List of large carnivores known to prey on humans]] == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} ndfpllswqy2boukdk5tzy3eyjtxsfw1 42590087 42590082 2026-05-09T19:01:29Z Duma 16555 /* Povezano */ 42590087 wikitext text/x-wiki [[File:Head of the Champawat Tiger.png|thumb|Glava [[napadi tigrova|tigrice iz Champawata]], koja je ubila preko 430 ljudi u Nepalu i Indiji, prije nego što ju je [[Jim Corbett]] upucao 1907. godine. Zbog slomljenih gornjih i donjih desnih očnjaka, nije mogla loviti svoj prirodni plijen i počela se hraniti ljudima.]] '''Ljudožderna životinja''' ili '''ljudožder''' je pojedinačna životinja ili biće koje lovi ljude kao obrazac lovačkog ponašanja. To ne uključuje [[strvinar|jedenje leševa]], pojedinačni napad proizašao iz prilike ili očajničke gladi ili jedenje čovjeka kojeg je životinja ubila u samoodbrani. Međutim, sva tri slučaja (posebno posljednja dva) mogu naviknuti životinju na jedenje ljudskog mesa ili na [[Napad životinje|napadanje ljudi]], te mogu potaknuti razvoj ponašanja ljudožderstva. Iako ljude mogu napasti mnoge vrste životinja, životinje ljudožderi su one koje su uključile ljudsko meso u svoju uobičajenu ishranu i aktivno love i ubijaju ljude. Većina prijavljenih slučajeva ljudoždera uključivala je [[lav]]ove, [[tigar|tigrove]], [[leopard]]e, [[polarni medvjed|polarne medvjede]] i velike [[krokodil]]e. Međutim, oni nisu jedini predatori koji će napasti ljude ako im se pruži prilika; poznat je i širok spektar vrsta koje usvajaju ljude kao uobičajeni plijen, uključujući razne [[medvjed]]e, [[Pjegava hijena|pjegave]] i [[Prugasta hijena|prugaste hijene]] i [[Komodski varan|komodske varane]]. == Mačke == === Tigrovi === {{main|Ljudožderni tigrovi}} [[File:Man-eater of Segur.jpg|thumb|[[napad tigra|Segurski ljudožder]], mladi bengalski tigar koji je ubio 5 ljudi u brdima Nilgiri u državi Tamil Nadu na jugu Indije.]] Zabilježeno je da su tigrovi ubili više ljudi od bilo koje druge velike mačke i odgovorni su za više ljudskih smrti direktnim napadom nego bilo koji drugi divlji sisar.<ref name="Nowak, Ronald M 1983">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1088</ref> Navodno je oko 1.000 ljudi ubijeno svake godine u Indiji početkom 1900-ih, a [[tigrica iz Champawata|jedna bengalska tigrica]] ubila je 436 ljudi u Indiji.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Tigrovi su ubili 129 ljudi u mangrovoj šumi Sundarban od 1969. do 1971. godine.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Za razliku od leoparda i lavova, tigrovi ljudožderi rijetko ulaze u ljudska prebivališta kako bi ulovili plijen. Većina žrtava je navodno bila na teritoriji tigra kada se napad dogodio.<ref name="GC"/> Osim toga, napadi tigrova se uglavnom događaju tokom dana, za razliku od onih koji uključuju leoparde i lavove.<ref name="GC"/> [[Sundarbans|Sundarban]] je dom za otprilike 600 [[Bengalski tigar|kraljevskih bengalskih tigrova]]<ref name="Maneaters">{{cite web|title=Maneaters: The Sundarbans|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html|publisher=lairweb|access-date=11 December 2013}}</ref> koji su prije modernog doba "redovno ubijali 50 ili 60 ljudi godišnje".<ref name="Maneaters" /> Gubitak staništa zbog [[Ciklon Sidr|ciklona Sidr]] 2008. godine doveo je do povećanja broja napada na ljude na indijskoj strani Sundarbana, jer su tigrovi prelazili na indijsku stranu iz Bangladeša.<ref name=tiger_2008>{{cite news|title=Tiger attacks on rise in Indian Sundarbans|url=http://www.dnaindia.com/india/report-tiger-attacks-on-rise-in-indian-sundarbans-1180734|access-date=11 March 2014|newspaper=[[DNA India]]|date=30 July 2008|agency=[[Indo-Asian News Service]]}}</ref> Teorija koja se promovira kao objašnjenje tog porasta broja napada sugerira da, budući da tigrovi piju [[slatka voda|slatku vodu]], [[salinitet|slanost]] voda u tom području služi kao destabilizirajući faktor u ishrani i životu tigrova Sundarbana, držeći ih u stalnoj nelagodi i čineći ih izuzetno agresivnima. Druge teorije uključuju dijeljenje staništa s ljudima i konzumiranje ljudskih leševa tokom poplava.<ref name="Maneaters" /> === Lavovi === {{Further|Lav#Lavovi-ljudožderi}} [[File:Lionsoftsavo2008.jpg|right|thumb|[[Ljudožderi Tsavoa]] izloženi u [[Prirodoslovnom muzeju Field]] u Chicagu.]] Zabilježeno je da lavovi-ljudožderi aktivno ulaze u ljudska sela noću, kao i danju, kako bi ulovili plijen. Ta veća asertivnost obično olakšava iskorjenjivanje lavova-ljudoždera u usporedbi sa tigrovima. Lavovi obično postaju ljudožderi iz istih razloga kao i tigrovi: glad, starost i bolest, iako su, kao i kod tigrova, neki ljudožderi navodno bili u savršenom zdravlju.<ref name="GC"/> Najzloglasniji ikada zabilježeni slučaj lavova-ljudoždera dogodio se 1898. godine u tadašnjoj Britanskoj Istočnoj Africi, današnjoj [[kenija|Keniji]]. Tokom izgradnje željezničkog mosta preko [[Tsavo (rijeka)|rijeke Tsavo]] (dijela [[ugandska željeznica|Ugandske željeznice]]) u današnjem [[nacionalni park Tsavo East|Nacionalnom parku Tsavo East]], dva ogromna mužjaka lava bez grive terorizirala su željezničke radnike, od kojih je većina dovedena iz Indije, te se smatra da su ubili i proždrli preko 130 muškaraca. Cijeli željeznički projekat morao je biti zaustavljen jer je tadašnji britanski premijer proglasio uzbunu. Na kraju ih je pratio i ubio glavni inženjer projekta, a osam muškaraca je moralo da ih prenese u kamp. Istraživanja o lavovima-ljudožderima pokazuju da [[afrički lav]]ovi jedu ljude kao dodatak drugoj hrani, a ne kao krajnje sredstvo.<ref>{{Cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419174942/http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya/ |url-status=dead |archive-date=19 April 2017 |title=Why Man-Eating Lions Prey on People—New Evidence |date=2017-04-19 |access-date=2017-04-19}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=DeSantis |first1=Larisa R. G.|last2=Patterson |first2=Bruce D. |date=2017-04-19|title=Dietary behaviour of man-eating lions as revealed by dental microwear textures |journal=Scientific Reports |volume=7|issue=1 |pages=904 |doi=10.1038/s41598-017-00948-5 |pmid=28424462 |pmc=5430416|bibcode=2017NatSR...7..904D}}</ref> U julu 2018. godine, južnoafrička web stranica s vijestima izvijestila je da su tri [[krivolov]]ca na nosoroge napadnuta i pojedena od strane lavova u rezervatu divljači Sibuya u provinciji Eastern Cape u Južnoj Africi.<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/lions-eat-suspected-poachers-at-sibuya-game-reserve-15852083|title=Horror as lions eat 3 poachers at Sibuya Game Reserve|date=2018-07-05|work=Independent Online|location=South Africa|access-date=2019-12-17}}</ref> === Leopardi === {{Main|Napad leoparda}} Leopardi ljudožderi čine mali postotak svih leoparda, ali su nesumnjivo predstavljali prijetnju u nekim područjima;<ref name="ReferenceA">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1090</ref> jedan leopard u Indiji ubio je preko 200 ljudi.<ref name="ReferenceA"/> [[Jim Corbett]] je izjavio da je zapaženo da leopardi to češće čine nakon što se hrane ljudskim leševima, za razliku od tigrova, koji su obično postajali ljudožderi zbog bolesti. U području koje je Corbett dobro poznavao, mrtvi ljudi se obično potpuno [[Inflamacija (antropologija)|kremiraju]], ali kada dođe do teške epidemije bolesti, stopa smrtnosti premašuje zalihe [[Pogrebna lomača|drveta za kremiranje]] i ljudi donekle spale tijelo i bace ga preko ruba [[ghat|zapaljenog ghata]].<ref name="CC">{{cite book| last = Corbett |first = Jim |author-link=Jim Corbett | title = Man-eaters of Kumaon| url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458957 | pages = viii–xiii| publisher = Oxford University Press| year = 1944}}</ref><ref>Time Magazine Canadian edition, Saving The Big Cats, issue 23 August 2004, p.38, pp.40-41.</ref> U Aziji, leopardi ljudožderi obično napadaju noću, a zabilježeno je da su provalili vrata i slamnate krovove kako bi došli do ljudskog plijena. Napadi u Africi se prijavljuju rjeđe, iako je bilo slučajeva kada su se napadi dogodili tokom dana. I Corbett i [[Kenneth Anderson]] su napisali da je lov na pantera ljudoždera predstavljao više izazova nego na bilo koju drugu životinju.[nedostaje referenca] U Indiji je 2019. godine leopard ukrao i obezglavio mladunče.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/baby-snatched-cot-decapitated-leopard-14433607|title=Baby snatched from cot and decapitated by leopard as mum sleeps through attack|first=Anna|last=Slater|date=19 April 2019|website=mirror}}</ref> === Jaguari === {{See also|Jaguar#Jaguar i čovjek}} Napadi jaguara na ljude su danas rijetki.<ref name="AHT">{{cite web |url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |title=Latin American Herald Tribune - Jaguar Kills Fisherman on Colombia's Caribbean Coast |work=Latin America Herald Tribune |access-date=2016-03-19 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053413/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |url-status=dead }}</ref> U prošlosti su bili češći, barem nakon dolaska [[konkvistador]]a u [[amerike|Ameriku]]. Rizik za ljude bi se vjerovatno povećao kada bi se smanjio broj [[kapibara]], glavnog plijena jaguara.<ref name="Porter1894">{{cite book |url=https://archive.org/stream/wildbeastsstud00port#page/n197/mode/2up |title=Wild beasts; a study of the characters and habits of the elephant, lion, leopard, panther, jaguar, tiger, puma, wolf, and grizzly bear |author=John Hampden Porter |year=1894 |page=239|publisher=New York, C. Scribner's sons }}</ref> Međutim, povremeni napadi se i dalje dešavaju; na primjer, u aprilu 2025. godine, čovjeka je ubio jaguar dok je skupljao med u ruralnom području brazilskog Pantanala, blizu Aquidauane u državi Mato Grosso do Sul.<ref>{{Cite web |last=Perpétuo |first=Lara |date=2025-04-23 |title=Governo de MS determina buscas por onça que matou caseiro no Pantanal |url=https://www.correiobraziliense.com.br/brasil/2025/04/7121454-governo-de-ms-determina-buscas-por-onca-que-matou-caseiro-no-pantanal.html |access-date=2025-04-24 |website=Brasil |language=pt-BR}}</ref> === Pume === {{Main|Popis smrtonosnih napada puma u Sjevernoj Americi}} Zbog [[prirast stanovništva|širenja ljudske populacije]], staništa puma se sve više preklapaju s područjima naseljenim ljudima. Napadi na ljude su vrlo rijetki, jer je prepoznavanje plijena kod puma naučeno ponašanje i one uglavnom ne prepoznaju ljude kao plijen.<ref>Kanadsko izdanje časopisa Time, Saving The Big Cats, broj 23. august 2004, str.43.</ref> Napadi na ljude, stoku i kućne ljubimce mogu se dogoditi kada se puma navikne na ljude ili je u stanju teške gladi. Napadi su najčešći tokom kasnog proljeća i ljeta, kada mlade pume napuštaju svoje majke i traže novu teritoriju. Za razliku od drugih velikih mačaka koje su ljudožderi, pume ne ubijaju ljude zbog starosti ili preferenci u ishrani, već u odbrani svoje teritorije. Takvo ponašanje je zabilježeno u lovu kojeg predvode ljudi, gdje pumu tjeraju psi koje ona ili prestiže ili napadne na određenoj udaljenosti. Puma zatim kruži oko lovca i napada iz zasjede. == Psi == === Vukovi === {{main|Napad vuka}} [[File:Wolves of Perigord.jpg|thumb|Dvije jedinke vukova iz Périgorda, čopora navodno odgovornog za smrt 18 ljudi u februaru 1766. godine, izložena u dvorcu Razac u [[Thiviers]]u]] U poređenju s drugim mesoždernim sisarima za koje se zna da napadaju ljude radi hrane, učestalost s kojom su zabilježeni napadi vukova na ljude je prilično niska, što ukazuje na to da su, iako potencijalno opasni, vukovi među najbezopasnijim vrstama zbog svoje veličine i predatorskog potencijala, osim psa koji predstavlja [[napad psa|smrtonosnu opasnost]] iz razloga koji nisu predatorstvo. U rijetkim slučajevima u kojima se događaju napadi vukova ljudoždera, većina žrtava su djeca.<ref name="Attacks">{{cite web|url=http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |title=The Fear of Wolves: A Review of Wolf Attacks on Humans |publisher=Norsk Institutt for Naturforskning |access-date=26 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927173051/http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |archive-date=27 September 2007}}</ref> [[Habituacija]] je poznati faktor koji doprinosi nekim napadima vukova ljudoždera, a rezultat je života u blizini ljudskih nastambi, zbog čega vukovi gube strah od ljudi i posljedično im se previše približavaju, slično urbanim [[kojot]]ima. Habituacija se također može dogoditi kada ljudi namjerno potiču vukove da im se približe, obično nudeći im hranu, ili nenamjerno, kada ih ljudi ne zastraše dovoljno.<ref name="Attacks" /> To potvrđuju izvještaji koji pokazuju da su vukovi u zaštićenim područjima skloniji pokazivanju [[hrabrost]]i prema ljudima nego oni u područjima gdje se aktivno love.<ref name="WOLVES">{{cite book | author= L. David Mech & Luigi Boitani | title=Wolves: Behaviour, Ecology and Conservation | year=2001 | page= 448 | publisher=University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-51696-7 }}</ref> === Dingoi === {{See also|Smrt Azarije Chamberlain}} Napadi [[dingo]]a na ljude su rijetki, sa samo dva zabilježena smrtna slučaja u Australiji. Dingoi se obično plaše ljudi i izbjegavaju susrete s njima. Najpoznatiji slučaj napada dingoa bio je nestanak [[Smrt Azarije Chamberlain|Azarije Chamberlain]] 1980. godine, stare samo devet sedmica. Njeni roditelji su izjavili da su oboje vidjeli dinga kako iznosi Azariju iz njihovog šatora kada je njihova porodica bili na kampovanju u [[Uluru]]u.<ref>{{cite web |title=New turn in 1980 dingo death mystery |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna5378661 |publisher=MSNBC |access-date=12 November 2018 |date=6 July 2004}}</ref> Jedan otac je 2019. spasio svoje 14-mjesečno dijete od dingoa koji ga je pokušao odvući.<ref>{{Cite web|url=https://www.news.com.au/national/queensland/infant-recovering-in-hospital-after-terrifying-dingo-attack/news-story/517dca54aa0814187d700b746798844a|title=Father woke to son's cries 'becoming more distant'|date=18 April 2019|website=NewsComAu}}</ref> === Domaći psi === {{Main|Smrtonosni napadi pasa}} Iako psi imaju mnoge osobine medvjeda i velikih mačaka, malo je vjerovatno da će sami djelovati kao ljudožderi. Ljudi češće mogu doći u situaciju da budu izgrizeni na smrt od strane čopora pasa lutalica, ali ne i pojedeni. Takvi napadi se često dešavaju u zemljama [[istočna Evropa|istočne Evrope]], [[Postsovjetske države|postsovjetskim državama]] i nekim [[južna Azija|južnoazijskim]] zemljama, poput [[indija|Indije]]. === Kojoti === {{main|Napad kojota}} Gotovo svi poznati predatorski napadi kojota na ljude su bili neuspješni. Do danas, osim [[napad kojota na Kelly Keen|napada kojota na Kelly Keen]] i [[Taylor Mitchell|napada kojota na Taylor Mitchell]],<ref>{{Cite web |title=Scientists Now Know Why Coyotes Unexpectedly Killed a Human in 2009 |url=https://www.cnet.com/science/biology/scientists-now-know-why-coyotes-unexpectedly-killed-a-human-in-2009/ |access-date=2024-01-29 |website=CNET |language=en}}</ref> sve poznate žrtve su preživjele borbom, bijegom ili spašavanjem, a samo u potonjem slučaju žrtva je djelimično pojedena, iako se taj slučaj dogodio u [[Nova Škotska|Novoj Škotskoj]] gdje su lokalne životinje [[istočni kojot|istočni kojoti]] (en. ''coywolves'', kojoti-vukovi). === Šakali === U junu 2019. godine, devetogodišnjeg dječaka su ubili [[Canis aureus indicus|šakali]] u [[Farakka|Farakki]] ([[Zapadni Bengal]], Indija). Tome je svjedočio susjed, koji je vidio kako čopor od sedam šakala vuče polupojedeno tijelo djeteta.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/jackals-kill-feed-on-9-year-old-boy-in-in-murshidabad/cid/1693120|title=Jackals kill & 'feed on' 9-year-old boy in Murshidabad}}</ref> == Medvjedi == {{Main|Napad medvjeda}} === Polarni medvjedi === [[Polarni medvjed]]i, posebno mladi i pothranjeni, lovit će ljude radi hrane.<ref>{{cite journal | first1 = James M. | last1 = Wilder | first2 = Dag | last2 = Vongraven | first3 = Todd | last3 = Atwood | first4 = Bob | last4 = Hansen | first5 = Amalie | last5 = Jessen | first6 = Anatoly | last6 = Kochnev | first7 = Geoff | last7 = York | first8 = Rachel | last8 = Vallender | first9 = Daryll | last9 = Hedman | first10 = Melissa | last10 = Gibbons | title = Polar Bear Attacks on Humans: Implications of a Changing Climate. | journal = Wildlife Society Bulletin | volume = 41 | number = 3 | year = 2017 | pages = 537–47 | doi = 10.1002/wsb.783| bibcode = 2017WSBu...41..537W }}</ref> Iako medvjedi rijetko napadaju ljude, njihovi napadi često uzrokuju razorne ozljede zbog veličine i ogromne snage tih divovskih kopnenih i obalnih mesoždera. Kao i kod pasa, predatorska namjera nije neophodna; teritorijalni sporovi i zaštita mladunaca mogu rezultirati smrću usljed napada. Napadi medvjeda ljudoždera su zaista rijetki, ali se znaju dogoditi kada su životinje bolesne ili je prirodni plijen oskudan, što ih često navodi da napadaju i jedu sve što mogu ubiti. === Mrki medvjedi === Poznato je da [[mrki medvjed]]i ponekad napadaju planinare i kampere u Sjevernoj Americi radi hrane. Na primjer, Lance Crosby, 63, iz [[Billings, Montana|Billingsa]] (Montana), planinario je sam i bez spreja protiv medvjeda u [[Nacionalni park Yellowstone|Nacionalnom parku Yellowstone]] u augustu 2015. godine, kada ga je napao [[grizli]] težak 117 kg. Pravila parka kažu da ljudi trebaju planinariti u grupama i uvijek nositi sprej protiv medvjeda - oblik biber spreja koji se koristi za odvraćanje agresivnih medvjeda. Njegovo tijelo pronađeno je u dijelu parka Lake Village na sjeverozapadu Wyominga.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33942095|title = Yellowstone Park kills grizzly bear that ate hiker|work = BBC News|date = 14 August 2015}}</ref> [[Timothy Treadwell]] i njegova djevojka Amie Huguenard ubijeni su i gotovo potpuno pojedeni od strane 28-godišnjeg smeđeg medvjeda 5. oktobra 2003. godine. Kasnije je utvrđeno da su se u njegovom želucu nalazili ljudski ostaci i odjeća. U julu 2008. godine, desetine izgladnjelih smeđih medvjeda ubili su dva geologa koji su radili u [[mrijestilište|mrijestilištu lososa]] na [[kamčatka|Kamčatki]].<ref>{{cite news |title=Russian bears trap geology survey crew |first=Alexei |last=Dovbysh |work=Reuters |date=22 July 2008 |url=https://www.reuters.com/article/idUSL22583868 |access-date=24 April 2010 }}</ref> Nakon što su otkriveni djelomično pojedeni ostaci dvojice radnika, vlasti su reagirale slanjem lovaca da unište ili rastjeraju medvjede.<ref>{{cite news |title=Bears eat two men in Russia's eastern wilderness |first=Luke |last=Harding |work=The Guardian |date=23 July 2008 |url=https://www.theguardian.com/world/2008/jul/23/russia.animalbehaviour |access-date=24 April 2010 |location=London}}</ref> === Američki crni medvjedi === Dok [[američki crni medvjed]]i rijetko napadaju ljude, usamljene, grabežljive jedinke odgovorne su za većinu smrtonosnih napada crnih medvjeda na ljude u Sjedinjenim Državama i Kanadi, prema istraživanju iz 2011. godine. Za razliku od ženki, koje obično napadaju ljude kako bi zaštitile mladunce, mužjaci mogu pokazivati ​​grabežljivo ponašanje prema ljudima i smatrati ih potencijalnim izvorom hrane. Isto istraživanje upozorilo je da su šanse da crni medvjed napadne čovjeka male, napisavši: "Svake godine, milioni interakcija između ljudi i crnih medvjeda dogode se bez ikakvih povreda osobe, iako do 2 godine starosti većina crnih medvjeda ima fizičku sposobnost da ubije osobu."<ref>{{cite journal | last1 = Herrero | first1 = S. | last2 = Higgins | first2 = A. | last3 = Cardoza | first3 = J. E. | last4 = Hajduk | first4 = L. I. | last5 = Smith | first5 = T. S. | year = 2011 | title = Fatal attacks by American black bear on people: 1900–2009 | journal = The Journal of Wildlife Management | volume = 75 | issue = 3| pages = 596–603 | doi = 10.1002/jwmg.72 | bibcode = 2011JWMan..75..596H | s2cid = 55078800 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adn.com/alaska-news/article/lone-predatory-black-bears-responsible-most-human-attacks/2011/05/11/|title=Lone, predatory black bears responsible for most human attacks|date=11 May 2011|website=Anchorage Daily News}}</ref> === Ostale vrste medvjeda === Iako su obično stidljive i oprezne životinje, [[mjesečev medvjed|mjesečevi medvjedi]] su agresivniji prema ljudima od mrkih medvjeda iz Evroazije.<ref name="brown">''Bear Anatomy and Physiology'' from Gary Brown's ''The Great Bear Almanac'', Lyons & Burford, Publishers, 1993</ref> U nekim područjima [[indija|Indije]] i [[burma|Burme]], [[usnati medvjed]]i su, zbog svog nepredvidljivog temperamenta, veći uzrok straha nego tigrovi.<ref name="Perry">{{cite book | author = Perry, Richard | title = The World of the Tiger | year = 1965 | page = 260 | id = ASIN: B0007DU2IU}}</ref> == Ostali sisari == === Hijene === Iako se [[Hyaenidae|hijene]] rado hrane ljudskim leševima,<ref>{{Cite web |last=Brooks |first=John |date=2021-10-14 |title=Are Hyenas Dangerous? Do Hyenas Attack Humans? (YES!) |url=https://wildexplained.com/blog/are-hyenas-dangerous/ |access-date=2024-01-29 |website=Wild Explained |language=en-US}}</ref> one su većinom vrlo oprezne prema ljudima i manje opasne od velikih mačaka čija se teritorija preklapa s njihovom. Ipak, i [[Crocuta crocuta|pjegava hijena]] i manja [[Hyaena hyaena|prugasta hijena]] su snažni grabežljivci sposobni ubiti odraslog čovjeka i zabilježeno je da napadaju ljude kada je hrana oskudna. Kao i većina grabežljivaca, napadi hijena obično su usmjereni na žene, djecu i nemoćne muškarce, iako obje vrste mogu napasti (i povremeno napadaju) zdrave odrasle muškarce. Pjegava hijena je opasnija, budući da je veća, grabežljivija i agresivnija od prugaste hijene. Nije poznato da [[Parahyaena brunnea|smeđa hijena]] i [[Proteles cristatus|hijenski vuk]] napadaju ljude. === Svinje === [[Svinje]] su kompetentni predatori i mogu ubiti i pojesti bespomoćne ljude koji ne mogu pobjeći od njih.<ref>{{cite news |title=Oregon farmer eaten by his pigs |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-19796224 |publisher=BBC |date=2 October 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Italian mafia fed man alive to pigs, police say |url=https://www.reuters.com/article/us-italy-mafia-pigs/italian-mafia-fed-man-alive-to-pigs-police-say-idUSBRE9AR0M820131129 |work=Reuters |date=29 November 2013 |language=en}}</ref><ref name=pig_mafia>{{cite news|title=Mafia fed rival to pigs while he was still alive|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=11 March 2014|newspaper=[[Telegraph Media Group|The Telegraph]]|date=28 November 2013|location=London|first=Nick|last=Squires}}{{cbignore}}</ref> Brojni [[suđenje životinji|sudski procesi nad životinjama]] u [[srednji vijek|srednjem vijeku]] uključivala su svinje optužene za jedenje djece.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/criminalprosecut00evaniala|title=The criminal prosecution and capital punishment of animals|first=E. P. (Edward Payson)|last=Evans|date=1 January 1906|publisher=London : W. Heinemann|via=Internet Archive}}</ref> 2019. godine, jednu ženu u ruralnom Teksasu napalo je i ubilo krdo [[divlja svinja|divljih svinja]]. Umrla je zbog [[iskrvavljenost|krvarenja]] usljed zadobijenih rana i ugriza.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/11/26/us/texas-woman-killed-feral-hogs.html|title=Feral Hogs Attack and Kill a Woman in Texas (Published 2019)|first=Nicholas|last=Bogel-Burroughs|date=26 November 2019|work=The New York Times}}</ref> Divlje svinje su oportunistički [[omnivor]]i koji mogu funkcionirati kao agresivni [[predator]]i. Budući da su [[strvinar]]i, posebno je zabilježeno da se divlje svinje hrane ljudskim leševima ili ostacima u situacijama nakon borbe, u nesrećama u ruralnim područjima (npr. pad aviona) i kriminalnim situacijama (npr. ubistvo). Osim toga, zabilježen je barem jedan slučaj divlje svinje u južnoj Francuskoj koja je postala potvrđeni višestruki ljudožder. U četiri napada posmatrana u istraživanju,<ref name="auto">{{cite journal |last1=Mayer |first1=John |title=Wild pig attacks on humans. |journal=Proceedings of the Wildlife Damage Management Conference |date=2013 |volume=15 |pages=17–25 |url=https://digitalcommons.unl.edu/icwdm_wdmconfproc/151/}}</ref> divlja svinja je konzumirala djelimično ili potpuno ostatke ljudske žrtve koju je prethodno smrtno ozlijedila u napadu. Tri od četiri napada istražni organi su eksplicitno okarakterizirali kao predatorske. U dva dodatna napada, žrtva ili njen pratilac su opisali motiv svinje kao predatorski; od njih, jedna žrtva je preživjela s teškim ozljedama, dok je druga smrtno povrijeđena. U napadu 2009. godine u Indiji, trogodišnju djevojčicu, koja je hodala stazom sa ocem, zgrabila je divlja svinja, koja je zatim pokušala pobjeći s djetetom u ustima. Otac je jurio životinju, boreći se s njom sve dok njegova kćerka nije puštena. I otac i kćerka su teško povrijeđeni tokom napada; dijete je kasnije preminulo od zadobijenih povreda. Iako su napadi divljih svinja prvenstveno odbrambene prirode, mogućnost napada predatorske prirode ne može se u potpunosti isključiti.<ref name="auto"/> === Primati === {{Main|Ljudski kanibalizam}} Jedini dokumentovani [[Hominidae|hominidi]] (veliki majmuni) koji jedu ljude bili su sami [[ljudi]] i [[čimpanze]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/demonicapetrans.shtml|title=BBC - Science & Nature - Horizon - Demonic Ape|publisher=BBC}}</ref> Kako ljudi sve više zadiru u stanište čimpanzi, navodno je sve češća pojava da čimpanze ubijaju njihovu djecu.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/science/chimps-killing-people-in-uganda|title=Chimps are killing people in Uganda: 'It broke off the arm... opened the stomach and removed the kidneys'|first=Chris|last=Ciaccia|date=12 November 2019|publisher=Fox News Channel}}</ref> === Pacovi === Uprkos maloj veličini jedinki, [[pacov]]i u velikom broju mogu ubiti bespomoćne ljude, pri čemu ih pojedu žive.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/german-man-frank-herrmann-dies-eaten-alive-466227 |title=Homeless Man Eaten Alive by Rats in Majorca |work=International Business Times |date=2013-05-09 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41198770|title=French girl mutilated by rats in night attack at home|date=8 September 2017|publisher=BBC}}</ref> [[Mučenje pacovima]] je način mučenja ljudi koji je zabilježen od strane [[Amnesty International]]a.<ref>Chile: Evidence of torture: an Amnesty International Report. London (Amnesty International Publications) 1983, str. 35–37</ref> Veliki pacovi (neki čak i veličine male mačke) viđeni su kako se hrane ljudskim leševima u mrtvačnicama u Indiji. == Gmizavci == [[File:Crocodile in Kachikali kevinzim.jpg|thumb|right|[[Nilski krokodil]] jedna je od vrsta uključenih u najčešće neizazvane smrtonosne napade na ljude.]] === Krokodili === {{Main|Napad krokodila}} Napadi krokodila na ljude su česti u mjestima gdje su krokodili autohtoni. [[morski krokodil|Morski]] i [[nilski krokodil]]i odgovorni su za više napada i više smrtnih slučajeva nego bilo koji drugi divlji predator koji napada ljude radi hrane. Svake godine, u podsaharskoj se Africi stotine smrtonosnih napada pripisuju se nilskim krokodilima. Budući da se mnoge relativno zdrave populacije nilskih krokodila nalaze u istočnoj Africi, njihova blizina ljudima koji žive u siromaštvu i/ili bez infrastrukture učinila je vjerovatnim da je nilski krokodil odgovoran za više napada na ljude nego sve ostale vrste zajedno. Jedna zloglasna jedinka je [[Gustave (krokodil)|Gustave]], za kojeg se smatra da je ubio 200-300 ljudi na području rijeke [[Ruzizi]]. U Australiji su krokodili također odgovorni za nekoliko smrtnih slučajeva u tropskom sjeveru zemlje.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/national/recent-crocodile-deaths-in-australia-20090411-a3b2.html |title=Recent crocodile deaths in Australia |website=The Sydney Morning Herald |date=11 April 2009 |access-date=24 January 2017}}</ref> [[Močvarni krokodil]]i su još jedna vrsta krokodila koja nekada vidi ljude kao plijen, budući da ubijaju mnogo ljudi u Aziji svake godine, iako ne u istoj mjeri kao morski i nilski krokodili. Sve vrste krokodila su potencijalno opasne za ljude, ali većina ih aktivno ne lovi. === Aligatori === {{main|Popis smrtonosnih napada aligatora u Sjedinjenim Američkim Državama po decenijama}} Uprkos njihovoj očiglednoj sposobnosti da ubijaju plijen sličan ljudima ili veći od njih, te njihovoj uobičajenosti u područjima guste ljudske naseljenosti (jugoistočni dio Sjedinjenih Država, naročito Florida), [[američki aligator]]i rijetko love ljude kao plijen. Uprkos tome, bilo je nekoliko značajnih slučajeva aligatora koji su oportunistički napadali ljude, posebno neoprezne, malu djecu i starije osobe.<ref>{{cite web|url=http://bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|title=Body of boy snatched by gator found in Disney lagoon|access-date=16 June 2016|archive-date=16 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616220857/http://www.bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|url-status=dead}}</ref> Za razliku od daleko opasnijih morskih i nilskih krokodila, većina aligatora po mogućnosti izbjegava kontakt s ljudima, naročito ako su bili lovljeni. Dolazilo je do incidenata,<ref>{{cite web|url=http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |title='Aggressive' Gator Kills Burglary Suspect - AOL News |date=2007-11-16 |access-date=2016-03-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116160533/http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |archive-date=16 November 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://firststateupdate.com/2021/08/louisiana-man-apparently-eaten-by-alligator-in-idas-wake/|title= Louisiana Man Apparently Eaten By Alligator In Ida's Wake|date=2021-08-31|access-date=2021-08-31}}</ref> ali moguće je da nisu svi bili grabežljive prirode. === Zmije === Vrlo malo vrsta zmija je fizički sposobno progutati odraslog čovjeka. Iako je izneseno dosta tvrdnji o divovskim zmijama koje gutaju odrasle ljude, potvrđen je samo ograničen broj takvih slučajeva. Različite vrste [[piton]]a su najčešće zabilježeni počinitelji. U Indoneziji je 2017. godine [[Smrt Akbara Salubira|odrasli muškarac]] pronađen unutar pitona dugog 7 m.<ref>{{Cite news|url=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/missing-man-found-dead-in-belly-of-7m-long-python-report|title=Missing man found dead in belly of 7m-long python in Indonesia: Report|last=paulam@st|date=2017-03-29|work=The Straits Times|access-date=2017-06-04|language=en}}</ref> 14. juna 2018. godine, 54-godišnju ženu po imenu Wa Tiba pojeo je [[Malayopython reticulatus|mrežasti piton]], nakon što se uvukao u njen vrt.<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/7-meter-long-python-swallows-indonesian-woman|title=7-meter-long python swallows Indonesian woman|date=2018-06-16|work=National Post|access-date=2018-06-16|language=en-US}}</ref> 45-godišnja [[poljoprivrednica]] u Indoneziji, koja je nestala dan ranije, pronađena je mrtva unutar pitona dugog 5 m u junu 2024. godine.<ref>{{Cite web |title=Indonesian woman found dead inside giant python |url=https://www.dw.com/en/indonesian-woman-found-dead-inside-giant-python/a-69311540 |date=8 June 2024 |access-date=9 June 2024 |website=DW |language=en}}</ref> Velike zmije koje se stežu oko plijena ponekad će se stegnuti i ubiti ga ako je prevelik za gutanje. Također, zabilježeno je više slučajeva u kojima su se [[Python bivittatus|burmanski pitoni]] srednje veličine (3 do 4 m) u zatočeništvu stezali oko ljudi i ubijali ih, uključujući nekoliko nealkoholiziranih, zdravih odraslih muškaraca, od kojih je jedan bio "student" čuvar u zoološkom vrtu.<ref>{{cite web|last=Herszenhorn |first=David |url=https://www.nytimes.com/1996/10/10/nyregion/13-foot-long-pet-python-kills-its-caretaker.html |title=13-Foot-Long Pet Python Kills Its Caretaker |location=New York City |work=The New York Times |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/archives/news/pet-snake-eyed-death-python-found-body-article-1.732513 |title=Pet Snake Eyed in Death Python Found With Body |work=Daily News|location=New York |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|author=Animal Attack Files Archives |url=http://igorilla.com/gorilla/animal/2002/python_strangles_owner2.html |title=Owner Killed by Snake had been Warned in '98 |publisher=Igorilla.com |access-date=2016-03-19}}</ref><ref name="telegraph.co.uk">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Python kills careless student zookeeper in Caracas |work=The Telegraph|date=2008-08-26 |access-date=2016-03-19}}{{cbignore}}</ref> U slučaju čuvara u zoološkom vrtu, piton mu je pokušavao progutati glavu, ali su ubrzo intervenirali drugi čuvari.<ref name="telegraph.co.uk"/> Osim toga, najmanje jedan burmanski piton, veličine samo 2,7 m, skupio se i ubio pijanog odraslog muškarca.<ref>{{cite web|url=http://www.insidehalton.com/news-story/3925857-brampton-inquest-called-for-python-ban-20-years-ago/ |title=Brampton inquest called for python ban 20 years ago |publisher=Insidehalton.com |date=2013-08-06 |access-date=2016-03-19}}</ref> Velika zmija koja ubija plijen stezanjem može stegnuti ili progutati dojenče ili malo dijete, što je prijetnja koja je legitimna i empirijski dokazana. Slučajevi napada pitona na djecu zabilježeni su kod mrežastog pitona,<ref>{{Cite journal |last1=Iqbal |first1=Muhammad |last2=Sari |first2=Diah Komala |last3=Arifah |first3=Nur |last4=Widayanti |first4=Gusti Ayu |last5=Aprillia |first5=Ina |date=2025-06-25 |title=Notes on Humans as Prey of Reticulated Pythons Malayopython reticulatus (Serpentes: Pythonidae) in Indonesia |url=https://ejournal.uigm.ac.id/index.php/biopalembanica/article/view/5385 |journal=Bio Palembanica |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=43–49 |doi=10.36982/bio.v2i1.5385 |issn=3047-9827|doi-access=free }}</ref> [[Python sebae|afričkog kamenog pitona]],<ref>{{cite web|url=http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |title=Pet Owners Panic after African Python Kills 2 Canadian Children |access-date=1 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074142/http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |archive-date=6 October 2014 }}</ref> i burmanskog pitona.<ref>{{cite web |url=http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |title=Officials capture 9-foot Burmese python that strangled 2-year-old Sumter County girl |work=Tampa Bay Times |access-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006131344/http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead }}</ref> Na [[Filipini]]ma, više od četvrtine muškaraca naroda [[Aeta (narod)|Aeta]] (moderne grupe lovaca-sakupljača koji žive u šumama) prijavilo je preživljavanje napada od strane [[Malayopython reticulatus|mrežastih pitona]].<ref name="Headland&Greene2011">{{cite journal |last1=Headland |first1=T. N. |last2=Greene |first2=H. W. |year=2011 |title=Hunter–gatherers and other primates as prey, predators, and competitors of snakes |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=52 |pages=E1470–E1474 |doi=10.1073/pnas.1115116108 |pmid=22160702 |pmc=3248510|doi-access=free }}</ref> Pitoni su neotrovni predatori iz zasjede, a i Aeta i pitoni love jelene, divlje svinje i majmune, što ih čini konkurentima i plijenom.<ref name="Headland&Greene2011"/> U Južnoj Africi je 2002. godine afrički piton dug 6 metara progutao čitavog desetogodišnjeg dječaka; slučajevi poput tog su empirijski posmatrani i zabilježeni, ali nisu u potpunosti potvrđeni, za razliku od prethodno navedenih slučajeva.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Hunt for giant snake that ate 10-year-old Durban boy whole|first=Jane|last=Flanagan|date=24 November 2002|work=The Daily Telegraph}}{{cbignore}}</ref> U Australiji je zabilježen jedan slučaj [[Simalia amethistina|ametistinskog pitona]] koji je pokušao pojesti odraslu osobu.<ref>{{Cite web|last=Sulleyman|first=Aatif|date=2020-10-19|title=Woman woke up to find 12-foot snake trying to eat her|url=https://www.newsweek.com/woman-woke-find-12-foot-scrub-python-snake-trying-eat-her-1540252|access-date=2022-01-13|website=Newsweek|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Python tried to eat sleeping woman while being tracked by biologists|url=https://www.newscientist.com/article/2257583-python-tried-to-eat-sleeping-woman-while-being-tracked-by-biologists/|access-date=2022-01-13|website=New Scientist|language=en-US}}</ref> === Gušteri === Veliki [[komodski varan]]i su jedine poznate vrste guštera koje povremeno napadaju i konzumiraju ljude. Budući da žive na udaljenim ostrvima, napadi su rijetki i mogu proći neprijavljeni. Uprkos njihovoj velikoj veličini, napadi na ljude često su neuspješni i žrtve uspiju pobjeći, iako teško ranjene.<ref>{{Cite news |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/13/komodo-dragon-bites-elderly-woman-rinca-island.html |title=Komodo dragon bites elderly woman on Rinca Island |access-date=12 February 2014 |date=13 October 2012 |newspaper=The Jakarta Post |publisher=Niskala Media Tenggara}}</ref> Poznato je da komodski varani konzumiraju ljudske leševe, obično raskopavanjem plitkih grobova.<ref>{{Cite book |last1=Badger |first1=David P. |title=Lizards: a natural history of some uncommon creatures, extraordinary chameleons, iguanas, geckos, and more |last2=Netherton |first2=John |date=2002 |publisher=Voyageur Press |isbn=978-0-89658-520-1 |location=Stillwater, MN}}</ref> To je navelo stanovnike ostrva Komodo da premještaju svoje grobove i gomilaju kamenje na njih kako bi odvratili varane.<ref>{{Cite book |last1=Ballance |first1=Alison |title=South Sea islands: a natural history |last2=Morris |first2=Rod |date=2003 |publisher=Firely Books |isbn=978-1-55297-609-8 |location=Toronto; New York}}</ref> == Ptice == Neki dokazi podržavaju tvrdnju da afrički orao vrste ''[[Stephanoaetus coronatus]]'' povremeno napada djecu u potrazi za hranom, sa iskazom svjedoka o jednom napadu (u kojem je žrtva, sedmogodišnji dječak, preživio, a orao je ubijen),<ref>Steyn, P. 1982. Birds of prey of southern Africa: their identification and life histories. David Phillip, Cape Town, South Africa.</ref> i otkrićem dijela lobanje ljudskog djeteta u jednom gnijezdu. To bi ga učinilo jedinom živom pticom za koju se zna da lovi ljude, iako su i druge ptice poput [[noj]]eva i [[kazuar]]a ubijale ljude u samoodbrani, a [[kostoberina]] je možda slučajno ubila drevnog grčkog dramskog pisca [[Eshil]]a.<ref>el Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J., eds. (1994). Handbook of the Birds of the World. 2. Barcelona: Lynx Edicions. p. 107. {{ISBN|84-87334-15-6}}.</ref> Zabilježeno je da razne velike grabljivice poput [[suri orao|surog orla]] napadaju ljude,<ref>Dickinson, Rachel (2009). Falconer on the Edge. Houghton Mifflin-Harcourt. {{ISBN|978-0-618-80623-2}}.</ref> ali nije jasno da li je to sa namjerom da ih pojedu i da li su ikada uspjeli da ubiju jednog. U Etiopiji je 2019. zabilježen niz incidenata u kojima je orao vrste ''[[Polemaetus bellicosus]]'' napao i ubio jedno ljudsko dijete, a ranio još dvoje.<ref>{{cite book |title=The Deadly Balance: Predators and People in a Crowded World | first = Adam | last = Hart | date = 2023 | publisher= Bloomsbury |chapter-url=https://lithub.com/this-eagle-would-eat-your-toddler-if-it-had-the-chance/ | chapter=This Eagle Would Eat Your Toddler If It Had The Chance | type= excerpt via ''Literary Hub'' | isbn = 9781472985323 | url= https://books.google.com/books?id=oEmOEAAAQBAJ}}</ref> Neki fosilni dokazi ukazuju na to da su velike [[ptice grabljivice]] povremeno lovile prethistorijske hominide. Smatra se da je [[dijete iz Taunga]], ''[[Australopithecus africanus]]'' pronađen u Africi, ubijen od strane ptice slične [[Stephanoaetus coronatus|krunastom orlu]]. Izumrli [[Haastov orao]] je možda lovio ljude na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]], a taj zaključak bi bio u skladu s [[maorski folklor|maorskim folklorom]]. ''[[Leptoptilos robustus]]''<ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/j.1096-3642.2010.00616.x|title = A new species of giant marabou stork (Aves: Ciconiiformes) from the Pleistocene of Liang Bua, Flores (Indonesia)|year = 2010|last1 = Meijer|first1 = Hanneke J.M.|last2 = Due|first2 = Rokus AWE|journal = Zoological Journal of the Linnean Society|volume = 160|issue = 4|pages = 707–724|doi-access = free}}</ref> je možda lovio i ''[[Homo floresiensis]]a'' i anatomski moderne ljude, a ''[[Stephanoaetus mahery]]'', [[Teratornithidae|teratornitidi]], ''[[Buteogallus woodwardi]]'' i ''[[Caracara major]]''<ref>{{Cite journal|jstor=23353814|title=Body Mass Estimations and Paleobiological Inferences on a New Species of Large Caracara (Aves, Falconidae) from the Late Pleistocene of Uruguay|last1=Jones|first1=Washington|last2=Rinderknecht|first2=Andrés|last3=Migotto|first3=Rafael|last4=Blanco|first4=R. Ernesto|journal=Journal of Paleontology|year=2013|volume=87|issue=1|pages=151–158|doi=10.1666/12-026R.1|bibcode=2013JPal...87..151J |s2cid=83648963}}</ref> su po veličini slične Haastovom orlu, što implicira da su na sličan način mogle predstavljati prijetnju ljudskim bićima. == Ribe == === Ajkula === {{Main|Napad ajkule}} [[File:Shark warning - Salt Rock South Africa.jpg|thumb|Znak koji upozorava plivače na opasnost od napada ajkula]] Suprotno uvriježenom mišljenju, samo je za ograničen broj vrsta ajkula poznato da su ozbiljna prijetnja ljudima. Najopasnije vrste mogu biti neselektivne i ugrabit će svaki potencijalni obrok na koji naiđu (kao što bi ''[[Carcharhinus longimanus]]'' mogla pojesti osobu koja pluta u vodi nakon brodoloma) ili mogu ugristi iz radoznalosti ili pogrešne procjene (kao što je slučaj s [[velika bijela ajkula|velikom bijelom ajkulom]] koja napada ljude na daskama za surfanje, možda zato što ju podsjećaju na njen omiljeni plijen, [[perajari|tuljane]]).<ref name="sharks vs. humans">{{cite web|url=https://instinctforfilm.com/feed/sharks-vs-humans-finning/|title=Sharks vs. Humans – Are They The Danger, or Are We?|website=Instinctforfilm|publisher=Instinct Feed|date=27 October 2016|access-date=30 July 2019}}</ref><ref name="shark attack FAQ">{{cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/discover-fish/sharks/shark-attack-faq/|title=Shark Attack FAQ|publisher=Florida Museum|date=23 July 2019|access-date=30 July 2019}}</ref> Od više od 568 [[popis vrsta ajkula|vrsta ajkula]], samo četiri su bile uključene u značajan broj smrtonosnih neizazvanih napada na ljude: velika bijela ajkula, [[Galeocerdo cuvier|tigrasta ajkula]], [[Carcharhinus leucas|ajkula bik]]<ref name="isaf">ISAF [http://www.flmnh.ufl.edu/fish/sharks/statistics/species2.htm Statistics on Attacking Species of Shark]</ref> i ''Carcharhinus longimanus''.<ref name="howstuffdangerous4">{{cite web|url=http://animals.howstuffworks.com/fish/most-dangerous-shark2.htm |title=9: Oceanic Whitetip Shark - The 10 Most Dangerous Sharks &#124; HowStuffWorks |publisher=Animals.howstuffworks.com |date=2008-06-05 |access-date=2016-03-19}}</ref> Te ajkule, budući da su veliki, snažni predatori, ponekad mogu napasti i ubiti ljude; vrijedi napomenuti da su svaku od njih do sada snimili nezaštićeni ronioci na otvorenom moru.<ref>{{cite web|url=http://www.staradvertiser.com/2015/12/26/editorial/article-about-monsanto-was-right-thing-to-do/|title=Article about Monsanto was 'right thing to do'|date=26 December 2015}}</ref> Jedan od najzloglasnijih i najpoznatijih incidenata predacije od strane ajkula dogodio se s potapanjem [[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' (CA-35)]], prilikom kojeg su ajkule (za koje se smatra da su jedinke vrste ''C. longimanus'') pojele otprilike 150 preživjelih koji su ostali nasukani danima.<ref>{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=Geiling |first2=Natasha |title=The Worst Shark Attack in History |url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-worst-shark-attack-in-history-25715092/ |access-date=2023-02-25 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Nedavno, 8. juna 2023. godine, zbog popularnosti društvenih mreža, [[Galeocerdo cuvier|fatalni napad tigraste ajkule na Vladimira Popova]] kod obale [[Hurgada|Hurgade]] u Egiptu u [[crveno more|Crvenom moru]] također je stekao značajnu ozloglašenost, jer je gotovo cijeli napad snimljen prije nego što je postao viralan. === Pirane === Napadi [[pirana]] koji su rezultirali smrtnim ishodom dogodili su se u [[sliv Amazona|slivu Amazona]]. 2011. godine, pijani 18-godišnji dječak napadnut je i ubijen u Rosario del Yata ([[Bolivija]]).<ref>{{cite web |url=http://noticias.terra.com.br/mundo/noticias/0,,OI5507003-EI8140,00-Homem+bebado+morre+apos+ser+atacado+por+piranhas+na+Bolivia.html |title=Homem bêbado morre após ser atacado por piranhas na Bolívia |date=7 December 2011|work=terra.com.br}}</ref> 2012. godine, petogodišnju brazilsku djevojčicu napalo je i ubilo jato pirana vrste ''[[Pygocentrus nattereri]]''.<ref>{{cite web |url=http://tvuol.uol.com.br/assistir.htm?video=menina-e-atacada-por-piranhas-e-morre-no-amazonas-0402CD183464C4A13326&tagIds=1793&orderBy=mais-recentes&edFilter=editorial&time=all& |date=25 October 2012 |title=Menina é atacada por piranhas e morre no Amazonas|work=tvuol.uol.com.br}}</ref> Neke brazilske rijeke imaju znakove upozorenja o smrtonosnim piranama.<ref>{{cite web |url=http://g1.globo.com/mato-grosso/noticia/2011/11/banhistas-sao-atacados-por-piranhas-em-rio-no-pantanal-de-mato-grosso.html |title=Praia no Rio Paraguai tem quase um ataque de piranhas por dia em MT |author=Martins, Kelly |work=globo.com|date=16 November 2011}}</ref> === Somovi === {{See also|Napadi gunča u rijeci Kali|Silurus glanis|Sobral Santos II}} Postoje izvještaji [[Bagarius|gunča somovima]] koji su jeli ljude u [[Sharda (rijeka)|rijeci Kāli]] u Indiji.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|title=Mutant fish develops a taste for human flesh in India|last=Cockcroft|first=Lucy|date=9 October 2008|work=[[The Daily Telegraph]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029140510/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|archive-date=29 October 2019}}</ref> Osim toga, bilo je izvještaja o somovima vrste ''[[Silurus glanis]]'' da su ubili i pojeli ljude u Evropi.<ref>{{Cite web|title=Leső harcsák (Silurus Art.)|url=http://mek.oszk.hu/03400/03408/html/2488.html|access-date=2022-01-13|website=mek.oszk.hu|language=en}}</ref> Smatra se da su veliki grabežljivi somovi, poput vrsta ''[[Phractocephalus hemioliopterus]]'' i ''[[Brachyplatystoma filamentosum]]'', doprinijeli gubitku života kada je trajekt ''[[Sobral Santos II]]'' potonuo u [[amazona|rijeci Amazon]] 1981. godine.<ref>{{Cite web|date=2014-04-05|title='River Monsters' uncovers tale of deadly Amazon fish attack|url=https://nypost.com/2014/04/05/river-monsters-uncovers-tale-of-deadly-amazon-fish-attack/|access-date=2022-01-13|website=New York Post|language=en-US}}</ref> === Škarpinjci === [[Epinephelus lanceolatus|Divovski škrapinjac]] je jedna od najvećih vrsta košljoriba na svijetu, te dostiže maksimalnu dužinu od 3 metra i težinu od 600 kilograma.<ref>{{Cite web|date=2019|title=Giant Queensland groper|url=https://www.dpi.nsw.gov.au/fishing/closures/identifying/marine-or-estuarine-species/giant-queensland-groper|access-date=2022-01-13|website=www.dpi.nsw.gov.au|language=en}}</ref> Bilo je slučajeva u kojima je ta vrsta napadala ljude,<ref>{{Cite web |date=2002-10-26 |title=CDNN Eco News - Did Fish Feeding Cause Shark Attack? |url=http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20021026164337/http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |archive-date=26 October 2002 |url-status=dead}}</ref> zajedno sa blisko srodnim [[Epinephelus itajara|atlantskim golijatskim škrapinjcem]].<ref>{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Big Grouper Grabs Diver On Keys Reef |url=http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803071741/http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |archive-date=3 August 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-07-30|title=Think Sharks Are Scary? Watch This Giant Thing Ambush A Diver.|url=https://www.huffpost.com/entry/goliath-grouper-attack_n_5632612|access-date=2022-01-13|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Attack of the Goliath Grouper|url=https://www.jonesboro.com/node/1282|access-date=2022-01-13|website=www.jonesboro.com|language=en}}</ref> == Beskičmenjaci == === Glavonošci === {{Main|Napadi glavonožaca}} Za neke velike glavonošce, posebno [[Dosidicus gigas|Humboldtovu lignju]], smatra se da napadaju i jedu ljude.<ref>{{Cite web|title=Squidly|url=http://diver.net/seahunt/fend/f_scottc.htm|access-date=2022-01-13|website=diver.net}}</ref> == Broj nastradalih == [[File:Pieter Brueghel II-The good shepherd mg 3019.jpg|thumb|Detail of wolf attacking a shepherd. Painting ''The Good Shepherd'' by [[Pieter Brueghel the Younger]], 1616]] Broj smrtnih ishoda pojedinačnih slučajeva ljudožderstva: {| class="wikitable" |+ !Naziv !Navodni broj poginulih !Lokacija |- |[[George Gilman Rushby|Lavovi iz Njombea]] |Do 1500 (prema glavnom izvoru) |Tanzanija |- |[[Tigar iz Champawata]] |436 |Nepal/Indija |- |[[Leopard iz Panara]] |400 |Sjeverna Indija |- |[[Gustave (krokodil)]] |300+ |Burundi, navodno |- |[[Ljudožder iz Talla Desa]] |150 |Indija |- |[[Leopard iz centralnih provincija]] |150 |Indija |- |[[Ljudožderi iz Tsavoa|Ljudožderni lavovi iz Tsavoa]] |34–100+ |Kenija |- |[[Leopard iz Rudraprayaga]] |125+ |Indija |- |[[Zvijer iz Gévaudana]] |113 |Francuska <ref name="Attacks" /> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Golis Rangea]] |100 |Somaliland <ref name="Swayne1899">{{cite book |last1=Swayne |first1=H. G. C. |title=Great and small game of Africa: An account of the distribution, habits, and natural history of the sporting mammals, with personal hunting experiences |publisher=Roland Ward |year=1899 |editor1-last=Bryden |editor1-first=H. A. |location=London |pages=575–579 |chapter=The leopard in Somaliland |oclc=11014130 |chapter-url=https://archive.org/details/greatsmallgameof00majo}}</ref> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Kahanija]] |100 |Indija <ref name="Sterndale1877">{{cite book |last=Sterndale |first=R. A. |url=https://archive.org/details/cu31924079586685 |title=Seonee; Or, camp life on the Satpura Range: A tale of Indian adventure |publisher=Sampson Low, Marston, Searle, & Rivington |year=1877 |edition=2nd |location=London |pages=[https://archive.org/details/cu31924079586685/page/n397 370]–384, 452 |oclc=27112858 |author-link=Robert Armitage Sterndale |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Bhimashankara]] |100 |Indija <ref>Bhimanshankarcha Narbhakshak (Maneater of Bhimashankar) – A [[Marathi language|Marathi]] book by author Sureshchandra Warghade</ref> |- |Lav iz Chiengija |90+ |Zambija <ref name="smith">{{Cite web |last=Tucker |first=Abigail |date=2009-12-16 |title=The Most Ferocious Man-Eating Lions |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-most-ferocious-man-eating-lions-2577288/#:~:text=Most%20are%20nameless%2C%20but%20a,paper%20floating%20in%20the%20breeze. |access-date=2022-08-01 |website=smithsonianmag.com |publisher=Smithsonian Magazine}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-19 |title=Chiengi:The Capital Of Witchcraft |url=https://zambianobserver.com/chiengi-the-capital-of-witchcraft/ |access-date=2022-08-01 |website=zambianobserver.com}}</ref><ref name="Deadliest Man-Eaters">{{Cite web |date=2010-12-14 |title=Deadliest Man-Eaters |url=https://www.outdoorlife.com/photos/gallery/hunting/2010/12/deadliest-man-eaters/ |access-date=2022-08-01 |website=outdoorlife.com |language=en-US}}</ref> |- |Krokodil Osama |83 |Uganda <ref>{{Cite web |last=Codiva |first=Michelle |date=2022-07-17 |title=Crocodile Named Osama Consumed 83 People In One Uganda's Villages |url=https://www.sciencetimes.com/articles/38813/20220717/crocodile-named-osama-consumed-83-people-one-ugandas-villages.htm |access-date=2022-08-01 |website=sciencetimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Benjamin |date=2022-07-16 |title=Monster 16ft 75-year-old crocodile has eaten 80 people and even 'snatched children' |url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/monster-16ft-75-year-old-27467995 |access-date=2022-08-01 |website=mirror.co.uk}}</ref> |- |[[Tigrovi iz Chowgarha]] |64 |Indija |- |[[Popis napada vukova|Vukovi iz Uttar Pradesha]] |60+ |Indija <ref name="jhala">[[Yadvendradev Vikramsinh Jhala|Jhala, Y.V.]] and D.K. Sharma. 1997. Child-lifting by wolves in eastern Uttar Pradesh, India. Journal of Wildlife Research 2(2):94–101</ref><ref>{{Cite news |last=Burns |first=John F. |date=1996-09-01 |title=In India, Attacks by Wolves Spark Old Fears and Hatreds |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1996/09/01/world/in-india-attacks-by-wolves-spark-old-fears-and-hatreds.html |access-date=2022-01-18 |issn=0362-4331}}</ref> |- |Lav Osama |50+ |Tanzanija <ref name="smith" /><ref name="Deadliest Man-Eaters" /> |- |Lav Namelieza |43 |Namibija <ref name="smith" /> |- |[[Leopard iz Gummalapura]] |42 |Indija |- |[[Courtaud|Vukovi iz Pariza]] |40 |Francuska <ref>{{Cite web |date=October 27, 2010 |title=The Wolves of Paris |url=https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |access-date=29 July 2022 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212521/https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |url-status=usurped }}</ref><ref>{{Cite web |title=Courtaud & The Paris Wolf Attacks |url=https://happygallows.blogspot.com/2016/07/courtaud-paris-wolf-attacks.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Man Against Wolf &#124; Part One | date=23 May 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BRyCQM7wSDk |via=www.youtube.com}}</ref> |- |Hijene iz Mulanjea |36 |Malavi <ref>{{Cite web |last=Flight |first=Tim |date=2018-04-12 |title=10 Animal Serial Killers That Will Haunt Your Dreams |url=https://historycollection.com/10-animal-serial-killers-that-will-haunt-your-dreams/10/ |access-date=2022-08-01 |website=historycollection.com}}</ref> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz doline Mulher]] |30+ |Indija <ref name="Osmaston1903">{{cite journal |last1=Osmaston |first1=L. S. |year=1904 |title=A man-eating panther |url=https://archive.org/details/journalofbombayn15bomb |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=15 |pages=135–138 |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |Tigar iz [[Nacionalni park Dudhwa|Nacionalnog parka Dudhwa]] |24 |Indija <ref name="me">{{cite web |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |access-date=2018-07-24 |publisher=Lairweb.org.nz}}</ref> |- |[[Napadi vukova iz Kirova]] |22 |Rusija |- |[[Vukovi iz Turkua]] |22 |Finska |- |Zvijer iz Sarlata (vjerojatno vuk sa bjesnilom) |18 |Francuska <ref>{{cite web |last1=Tronel |first1=J. F. |date=28 May 2017 |title=La Bete de Sarlat, L'Histoire d'un Loup Enrage au XVIII Siecle |url=https://espritdepays.com/dordogne/histoire/bete-de-sarlat-lhistoire-dun-loup-enrage-xviiie-siecle |access-date=24 July 2021 |website=Esprit de Pays |language=fr |quote=Dix-huit a vingt personnes furent les tristes victimes de sa fureur.}}</ref><ref>{{cite web |title=La bête de Sarlat |url=https://www.sudouest.fr/2013/12/05/la-bete-de-sarlat-1249582-2147.php?nic |access-date=2021-09-01 |website=Sud-Ouest |language=fr}}</ref> |- |[[Vukovi iz Ashte]] |17 |Indija |- |[[Tigrica iz Jowlagirija]] |15 |Indija |- |[[Vukovi iz Hazaribagha]] |13 |Indija |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Yavatmala]] |13 |Indija <ref>{{cite web |last1=Pinjarkar |first1=Vijay |date=2 October 2018 |title=In Yavatmal, 9-month-long hunt for killer tigress may be about to end |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/in-yavatmal-9-month-long-hunt-for-killer-tigress-may-be-about-to-end/articleshow/66036053.cms |access-date=12 November 2018 |website=The Times of India}}</ref> |- |[[Vuk iz Gysingea]] |12 |Švedska |- |[[Usnati medvjed iz Mysorea]] |12 |Indija |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Punanaija]] |12 |Šri Lanka <ref name="archives.sundayobserver.lk">{{citation |author=Jayantha Jayawardene |title=The man-eater of Punanai |date=2014-04-02 |url=http://archives.sundayobserver.lk/2014/03/02/spe10.asp |work=The [[Sunday Observer]] |access-date=2016-11-04}} (A shortened account of the story by Roper S. Agar as published in the Sri Lanka Wildlife Society's magazine Loris Volume 1, December 1938, No. 5.)</ref> |- |[[Spisak smrtonosnih napada ajkula u Južnoj Africi|Napadi ajkula u luci St-John]] |11 |Južna Afrika, druga plaža |- |[[Tigrovi iz Gavera]] |10 |Indija |- |[[Popis napada vukova|Vuk iz Cusaga]] |9 |Italija <ref name="oriani">{{in lang|it}} Oriani, A. & Comincini, M. [http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm Morti causate dal lupo in Lombardia e nel Piemonte Orientale nel XVIII secolo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109205627/http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm|date=2013-11-09}}, in atti del Seminario "Vivere la morte nel Settecento", Santa Margherita Ligure 30 settembre - 2 ottobre 2002</ref> |- |[[Tigar iz Mundachipallama]] |7 |Južna Indija |- |[[Incident sa mrkim medvjedom u Sankebetsuu|Medvjed iz Sankebetsua]] |7 |Japan |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Moradabada]] |7 |India <ref name="Menu">{{cite news |date=17 August 2014 |title=For Moradabad man-eater, is man off the menu? |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-Moradabad-man-eater-is-man-off-the-menu/articleshow/40321022.cms |access-date=27 January 2015}}</ref> |- |[[Ljudožderni lavovi iz Mfuwea]] |6 |Zambija |- |Krokodil iz Bang Mooda |6 |Tajland |- |[[Ljudožder iz Kande]] |5 |Indija |- |[[Tigar iz Segura]] |5 |Indija |- |[[Vuk iz Soissonsa]] |4 |Francuska |- |[[Napadi ajkula na obali Jerseyja 1916. godine|Ajkula iz New Jerseyja]] |4 |Sjeverni New Jersey |- |[[Ljudožder iz Thaka]] |4 |Indija |- |[[Leopard iz brda Yellagiri]] |3 |Indija |- |[[Ljudožder iz Chuke]] |3 |Indija |- |[[Malavijska zvijer terora]] (hijena) |3 |Malavi |- |[[Bitka kod ostrva Ramree|Napadi krokodila u bitci na ostrvu Ramree]] |Nepoznato |Mjanmar |- |[[Vuk iz Ansbacha]] |Nepoznato |Njemačka Svetog Rimskog Carstva |- |[[USS Indianapolis (CA-35)|Napadi ajkula na USS ''Indianapolis'']] |Nepoznato |Filipinsko more |} * == Povezano == * [[Napad životinje]] * ''[[Damnatio ad bestias]]'', drevni oblik pogubljenja gdje su osuđene zatvorenike ubijale životinje * [[Sukob između ljudi i divljih životinja]] * [[Biljka ljudožderka]], razne legendarne velike biljke mesožderke == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} jilgfhj4mklglno2dd19il8mcij2mop 42590097 42590087 2026-05-09T19:11:02Z Duma 16555 42590097 wikitext text/x-wiki [[File:Baby eating baby food.jpg|thumb|Bebi se nudi dječja hrana]] '''Weaning''' is the process of gradually introducing an [[infant]] human or other [[mammal]] to what will be its adult diet while withdrawing the supply of its [[mother]]'s milk. In the [[United Kingdom|UK]], weaning primarily refers to the introduction of solid foods at 6 months;<ref>{{Cite web |date=2023-06-13 |title=Weaning - Start for Life |url=https://www.nhs.uk/start-for-life/baby/weaning/ |access-date=2024-05-22 |website=[[NHS]] |language=en |quote=Introducing your baby to solid foods, also referred to as weaning or complementary feeding, starts when your baby is around 6 months old.}}</ref> in the [[United States|US]], it primarily refers to stopping breastfeeding.<ref>{{Cite web |last=CDC |date=2021-07-09 |title=Weaning |url=https://www.cdc.gov/nutrition/infantandtoddlernutrition/breastfeeding/weaning.html |access-date=2024-05-22 |website=[[Centers for Disease Control and Prevention]] |language=en-us |quote=Each child may be ready to wean, or stop breastfeeding, at different ages.}}</ref> The process takes place only in mammals, as only mammals produce milk. The infant is considered to be fully weaned once it is no longer [[breastfeeding|fed]] by any [[breast milk]] (or bottled [[Infant formula|substitute]]). == Ljudi == [[File:Kitagawa Utamaro - Abalone Divers - MFA Boston 21.7353-5.jpg|thumb|A [[Ama (diving)|shellfish diver]] prepares for her work as a toddler nurses. (Japan, {{circa|1806}})]] In some cultures, weaning progresses with the introduction of feeding the child food that has been prechewed by the parent along with continued breastfeeding, a practice known as [[premastication]].<ref name=Pelto>{{citation |first1=Greta |last1=Pelto |first2=Yuanyuan |last2=Zhang |last3=Habicht |first3=Jean-Pierre |title=Premastication: the second arm of infant and young child feeding for health and survival?|journal=Journal of Maternal and Child Nutrition |year=2010 |publisher=Blackwell Publishing Ltd |doi=10.1111/j.1740-8709.2009.00200.x |pmid=20073131 |volume=6 |issue=1 |pages=4–18|pmc=6860819 }}</ref> The practice was important throughout human history in that it naturally gave a child a greatly improved protein source in addition to preventing iron deficiency.<ref>{{citation |title=Iron Interventions for Women and Children in Low-Income Countries |first=Rebecca J. |last=Stoltzfus |journal=Journal of Nutrition |year=2011 |volume=141 |number=4 |pages=756S–762S |doi=10.3945/jn.110.128793|pmid=21367936 |doi-access=free }}</ref> However, premasticated food from caregivers of lower socioeconomic status in areas of endemic diseases can result in the passing of the disease to the child.<ref>Premasticating Food for Weaning African Infants: A Possible Vehicle for transmission of HIV, Elke R. Maritz, Martin Kidd, Mark F. Cotton Pediatrics Vol. 128 No. 3 September 1, 2011 {{cite journal |url=http://pediatrics.aappublications.org/content/128/3/e579.abstract |title=Premasticating Food for Weaning African Infants: A Possible Vehicle for Transmission of HIV |date=2011 |doi=10.1542/peds.2010-3109 |access-date=2013-02-01 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110924032639/http://pediatrics.aappublications.org/content/128/3/e579.abstract |archive-date=2011-09-24 |last1=Maritz |first1=Elke R. |last2=Kidd |first2=Martin |last3=Cotton |first3=Mark F. |journal=Pediatrics |volume=128 |issue=3 |pages=e579–e590 |pmid=21873699 |url-access=subscription }}</ref> How and when to wean a human infant is controversial. The American Academy of Pediatrics recommends feeding a baby only breast milk for the first six months of its life.<ref name=AAP>{{cite web|title=Longer Breastfeeding Leads to Better Protection|publisher=American Academy of Pediatrics|year=2010|access-date=2012-02-26|url=http://www.aap.org/en-us/about-the-aap/aap-press-room/pages/Longer-Breastfeeding-leads-to-Better-Protection.aspx?nfstatus=401&nftoken=00000000-0000-0000-0000-000000000000&nfstatusdescription=ERROR%3a+No+local+token|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140908134225/http://www.aap.org/en-us/about-the-aap/aap-press-room/pages/Longer-Breastfeeding-leads-to-Better-Protection.aspx?nfstatus=401&nftoken=00000000-0000-0000-0000-000000000000&nfstatusdescription=ERROR%3a+No+local+token|archive-date=2014-09-08}}</ref> Many mothers find breastfeeding challenging, especially in countries where many mothers have to return to work relatively soon after the birth of their child.{{citation needed|date=June 2017}} The American Academy of Pediatrics, the World Health Organization, the National Health Service Choices UK, and the National Health & Medical Research Council in Australia recommend waiting until six months to introduce baby food.<ref name="AAP"/><ref>{{Cite web|url=http://www.nhs.uk/Conditions/pregnancy-and-baby/Pages/solid-foods-weaning.aspx|title=Your baby's first solid foods|website=NHS Choices|access-date=2016-07-15|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160718084405/http://www.nhs.uk/conditions/pregnancy-and-baby/pages/solid-foods-weaning.aspx|archive-date=2016-07-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pregnancybirthbaby.org.au/introducing-solid-food|title=Introducing solid food|website=Pregnancy, Birth & Baby|access-date=2016-07-15|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707095155/http://www.pregnancybirthbaby.org.au/introducing-solid-food|archive-date=2016-07-07}}</ref> However, many baby food companies market their "stage 1" foods to children between four and six months old with the precaution that the food is meant to be consumed in addition to breast milk or formula and is just for "practice". These practice foods are generally soft and runny. Examples include mashed fruit and vegetables. Certain foods are recommended to be avoided. The United Kingdom's NHS recommends withholding foods including those "that contain wheat, gluten, nuts, peanuts, peanut products, seeds, liver, eggs, fish, shellfish, cows' milk and soft or unpasteurised cheese" until a baby is six months old, as they may cause food allergies or make the baby ill.<ref>[http://www.nhs.uk/Planners/birthtofive/Pages/Weaningfirststeps.aspx "Solids: the first steps"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100730212725/http://www.nhs.uk/Planners/birthtofive/Pages/weaningfirststeps.aspx |date=2010-07-30 }}. Retrieved 2010-06-28.</ref> However, recommendations such as these have been called into question by research that suggests early exposure to potential allergens does not increase the likelihood of allergies, and in some cases reduces it.<ref>{{cite web |url = http://archives.newyorker.com/?i=2011-02-07#folio=026 |title = The New Yorker |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110405115919/http://archives.newyorker.com/?i=2011-02-07#folio=026 |archive-date = 2011-04-05 }}</ref> Evidence from clinical trials shows that nutrition education of family members about infant weaning practices probably has a positive effect on babies' weight and height at 12 months compared with conventional management of weaning.<ref>{{cite journal |last1=Ojha |first1=S |last2=Elfzzani |first2=Z |last3=Kwok |first3=TC |last4=Dorling |first4=J |title=Education of family members to support weaning to solids and nutrition in later infancy in term-born infants. |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |date=25 July 2020 |volume=2020 |issue=7 |article-number=CD012241 |doi=10.1002/14651858.CD012241.pub2 |pmid=32710657|pmc=7388772 }}</ref> No matter what age baby food is introduced, it is generally a very messy affair, as young children do not have the coordination to eat neatly. Coordination for using utensils properly and eating with dexterity takes years to develop. Many babies begin using utensils between 10 and 14 months, but most will not be able to feed themselves sufficiently well until about two or three years of age.{{citation needed|date=March 2013}} === Konflikt odvikavanja === At this point, the mother tries to force the infant to cease nursing, while the infant attempts to force the mother to continue. From an evolutionary perspective, weaning conflict may be considered the result of the cost of continued nursing to the mother, perhaps in terms of reduced ability to raise future offspring, exceeding the benefits to the mother in terms of increased survival of the current infant.<ref name=family>{{cite book|title=Family Relationships: An Evolutionary Perspective|url=https://archive.org/details/familyrelationsh00salm_020|url-access=limited|author1=Salmon, C. |author2=Shackelford, T.K.|pages=[https://archive.org/details/familyrelationsh00salm_020/page/n158 148]–149|publisher=Oxford University Press|year=2008|isbn=978-0-19-532051-0}}</ref> This can come about because future offspring will be equally related to the mother as the current infant, but will share less than 100% of the current infant's [[gene]]s. So, from the perspective of the mother's evolutionary fitness, it makes sense for her to cease nursing the current infant as soon as the cost to future offspring exceeds the benefit to the current infant.<ref name=family/> But, assuming the current infant shares 50% of the future offspring's genes, from the perspective of the infant's own evolutionary fitness, it makes sense for the infant to continue nursing until the cost to future offspring exceeds twice the benefit to itself (perhaps less, depending on the number of potential future offspring).<ref name=family/><ref>{{cite web|title=Parent-offspring conflict|url=http://www-personal.umich.edu/~phyl/anthro/conflict.html|access-date=2009-09-23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090402140158/http://www-personal.umich.edu/~phyl/anthro/conflict.html|archive-date=2009-04-02}}</ref> Weaning conflict has been studied for a variety of mammal species, including [[primate]]s and [[Dog|canine]]s.<ref>{{cite book|title=Natural selection and social theory|url=https://archive.org/details/naturalselection00triv|url-access=limited|author=Trivers, R.|pages=[https://archive.org/details/naturalselection00triv/page/n134 124]–126|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-513062-1|author-link=Robert Trivers}}</ref><ref>{{cite web|title=Gorilla|url=http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/gorilla/behav|publisher=National Primate Research Center, University of Wisconsin - Madison|access-date=2009-09-23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002004151/http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/gorilla/behav|archive-date=2009-10-02}}</ref><ref>{{cite web|title=Weaning in an arctic wolf pack:behavior mechanisms |last1=Packard |first1=J.M. |last2=Mech |first2=L.D. |last3=Ream |first3=R.R.|pages=1269–1275|url=http://www.wolf.org/wolves/learn/wow/pdf/172weaningarcticwolf.pdf|access-date=2009-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20091001045714/http://www.wolf.org/wolves/learn/wow/pdf/172weaningarcticwolf.pdf|archive-date=2009-10-01}}</ref> === Dob === [[File:Lactancia en tandem 1.jpg|thumb|Breastfeeding in tandem]] There are significant individual and cultural variations in regards to weaning. Scientifically, one can ask various questions; some of the most straightforwardly empirical include: * At what age do children self-wean? * At what age do various societies normatively choose to wean? * In comparison with other animals, especially similar primates, by various measures. As there are significant ranges and skew in these numbers (some infants are never nursed, or only nursed briefly, for instance), looking at the [[median]] (half-way mark) is more useful than looking at the [[average]].<ref name="dettwyler" /> Considering biological measures of maturity, notably investigated by [[Katherine Ann Dettwyler]], yields a range of ages from {{frac|2|1|2}} years to 7 years as the weaning age analogous to other primates – the "natural age of weaning".<ref name="dettwyler">"[http://www.kathydettwyler.org/detwean.html A Natural Age of Weaning] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120330155259/http://www.kathydettwyler.org/detwean.html |date=2012-03-30 }}", by [[Katherine Ann Dettwyler]], brief version of chapter "A Time to Wean" in ''Breastfeeding: Biocultural Perspectives,'' pp. 39–73, ed. Patricia Stuart-Macadam and Katherine A. Dettwyler, 1995, {{ISBN|978-0-202-01192-9}}</ref> This depends on the measure, for example: weaning in non-human primates is often associated with eruption of [[permanent teeth|permanent]] molars (humans: {{frac|5|1|2}} to 6 years); comparing duration of nursing to length of pregnancy (gestation time) yields a factor of about 6 in chimpanzees and gorillas (humans: {{nowrap|6 × 9}} months = 54 months = {{frac|4|1|2}} years); body weight may be compared to birth weight (quadrupling of birth weight yields about {{frac|2|1|2}} to {{frac|3|1|2}} years for humans; {{frac|1|3}} of adult weight yields 5 to 7 years for humans); and similarly for other measures. Other studies are possible, as in psychological factors. For example, [[Barbara Rogoff]] has noted, citing a 1953 study by Whiting & Child, that the most distressing time to wean a child is at 13–18 months. After this peak, weaning becomes progressively easier and less distressing for the child, with "older children frequently wean[ing] themselves".<ref>{{cite book|title=The Cultural Nature Of Human Development|url=https://archive.org/details/culturalnaturehu00rogo|url-access=limited|author=Rogoff, B.|pages=[https://archive.org/details/culturalnaturehu00rogo/page/n79 64]–65|publisher=Oxford University Press|year=2003|isbn=978-0-19-513133-8|author-link=Barbara Rogoff}}</ref> In her study of pre-war [[Japanese society]] ''[[The Chrysanthemum and the Sword]]'',<ref name="Benedict">{{cite book |last1=Benedict |first1=Ruth |title=The Chrysanthemum and the Sword: Patterns of Japanese Culture |date=25 January 2006 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-547-52514-3 |page=219 |url=https://books.google.com/books?id=16_qDwAAQBAJ&q=weaning&pg=PT219 |access-date=8 October 2021 |language=en}}</ref> [[Ruth Benedict]] documents that Japanese children were usually not weaned until soon before a new sibling arrives. However the government promoted eighth-month weaning which was reluctantly adopted by the middle-class in the benefit of the baby. The factor that the [[Japanese cuisine|Japanese meals]] did not include cow's milk or special vegetables for children also favored late weaning. == Kod drugih sisara == In science, [[mice]] are frequently used in laboratory experiments. When breeding [[laboratory mice]] in a controlled environment, the weaning is defined as the moment when the pups are transferred out of the mothers' cage. Weaning is recommended at three to four weeks after [[parturition]].<ref>{{cite web |url=http://ko.cwru.edu/services/musfrming.html |title= Raising Mice|website=ko.cwru.edu |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124091855/http://ko.cwru.edu/services/musfrming.html |archive-date=November 24, 2010}}</ref> For [[pet]] [[carnivore]]s such as [[domestic dog|dog]]s or [[domestic cat|cat]]s, there are special puppy or kitten foods commercially available. Alternatively, if the pet owner feeds the parent animals home-made pet food, the young can be fed the same foods chopped into small pieces.{{citation needed|date=May 2022}} === Kod stoke === [[File:John Thorsen, Nose Piece (For Weaning Calf), c. 1938, NGA 24827.jpg|alt=A ring with long metal spikes and two leather straps.|thumb|1938 drawing of a calf [[Weaner|weaner nose ring]]. This was strapped to the calf's face and made the calf's attempts to suckle very uncomfortable for the dam.]] Weaning in cattle can be done by many methods. [[Dairy cattle|Dairy]] [[Calf (animal)|calves]] in the United States are weaned off their mother at an average of around 7 weeks of age.<ref>{{Cite web|url=http://extension.psu.edu/animals/dairy/nutrition/calves/feeding/early-weaning-strategies|title=Early Weaning Strategies (Dairy Cattle Nutrition)|website=Dairy Cattle Nutrition (Penn State Extension)|access-date=2016-11-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161127090405/http://extension.psu.edu/animals/dairy/nutrition/calves/feeding/early-weaning-strategies|archive-date=2016-11-27}}</ref> [[Beef cattle|Beef]] calves are not usually weaned off their dams until the calves are between 8 and 10 months of age.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.dpi.nsw.gov.au/content/agriculture/livestock/beef/husbandry/general/weaning-beef-calves|title=Weaning beef calves|date=2007-09-13|website=www.dpi.nsw.gov.au|access-date=2016-11-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160910035951/http://www.dpi.nsw.gov.au/content/agriculture/livestock/beef/husbandry/general/weaning-beef-calves|archive-date=2016-09-10}}</ref> Before a calf is completely weaned off of milk, for both dairy and beef cattle, the calf must have developed a fully functioning [[rumen]].<ref>{{Cite web|url=http://extension.oregonstate.edu/douglas/sites/default/files/documents/lf/WeaningLF0503.pdf|title=Weaning Beef Calves|last=Filley|first=S|website=Oregon State University|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808210000/http://extension.oregonstate.edu/douglas/sites/default/files/documents/lf/WeaningLF0503.pdf|archive-date=2017-08-08}}</ref> For beef cattle, there are many methods of weaning that are used. Options include: * traditional weaning through total separation, * two-step weaning with the use of a nose ring or other device, and * fenceline weaning, which physically separates the calf from its dam by a fence.<ref>{{Cite journal|last=Boriyo|first=Hawii|date=2020-01-03|title=Weaning management of Beef Calves|url=https://extension.oregonstate.edu/animals-livestock/beef/weaning-management-beef-calves|journal=Ag - Beef/Cattle|language=en}}</ref> The use of these methods depends on farm management style, feed availability, condition and age of cow (dam), type of production and whether or not the calves are heifers.<ref name=":0" /> Results vary between farms, and methods are still being researched as studies have shown contradicting results on stress levels of calves from different methods of weaning. Traditionally beef calves are weaned by abrupt separation, where the calves are separated from their dams and have no contact with each other, or by fence line weaning where the dam and calf have contact over a fence line.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.beefresearch.ca/research-topic.cfm/weaning-65?language=&print|title=Weaning - Beef Cattle Research Council|website=www.beefresearch.ca|access-date=2016-11-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807113712/http://www.beefresearch.ca/research-topic.cfm/weaning-65?language=&print|archive-date=2016-08-07}}</ref> This has shown to cause high stress in both the dams and the calves.<ref name=":1" /> Both the dams and the young express high vocalization, reduced feed intake, reduced rumination, and an increased amount of time searching for each other<ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.spca.bc.ca/animal-issues/farm-animal-welfare/farm-animals/two-step-weaning-cattle.html|title=BC SPCA|newspaper=BCSPCA|access-date=2016-11-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161127153032/http://www.spca.bc.ca/animal-issues/farm-animal-welfare/farm-animals/two-step-weaning-cattle.html|archive-date=2016-11-27}}</ref> as well as disrupting the social structure of the herd and of the calves.<ref name=":0" /> There is evidence that calves can undergo a form of [[Depression (mood)|depression]] post weaning, and have the potential to undergo illness that may need to be treated.<ref name=":2" /> [[File:Cattle with calf weaner ring in Switzerland.jpg|thumb|The yellow nose ring prevents the calf from suckling, but does not interfere with grazing or social contact with its dam or other members of the herd.]] Two-step weaning is used to wean off beef calves from their dams over the space of a couple of weeks. With this method the calf is fitted with a nose flap that prevents suckling for a period of time, after which the calf is separated from the dam preventing contact.<ref>{{Cite journal|last1=Enriquez |last2=Ungerfeld |last3=Quintans |last4=Guidoni |last5=Hotzel |year=2010|title=The effects of alternative weaning methods on behaviour in beef calves|journal=Livestock Science|volume=128|issue=1–3|pages=20–27|doi=10.1016/j.livsci.2009.10.007}}</ref> The nose flap does not limit the calf from performing any behaviors other than suckling; they are still able to drink and graze normally.<ref name=":2" /> Most research has shown that this method reduces the amount of stress that the calves endure. Studies show that prior to separation there is no change in feeding habits, social interaction to other members of the herd.<ref name=":2" /> Once the nose flap is removed and the calves are separated from the dams, there has been data showing less vocalization, less pacing and spent more time eating than calves that were weaned on a more traditional method.<ref name=":2" /> Dairy calves are separated from their dam soon after they are born in most dairy operations. In some there is no contact between calf and cow for claimed health related reasons, such as preventing bovine [[paratuberculosis]] (Johne's disease).<ref name=":3" /> However, one review found that changing the time of separation did not consistently improve overall cow or calf health.<ref name=":52">{{Cite journal |last1=Roadknight |first1=Natalie |last2=Wales |first2=William |last3=Jongman |first3=Ellen |last4=Mansell |first4=Peter |last5=Hepworth |first5=Graham |last6=Fisher |first6=Andrew |date=April 2022 |title=Does the duration of repeated temporary separation affect welfare in dairy cow-calf contact systems? |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0168159122000508 |journal=Applied Animal Behaviour Science |language=en |volume=249 |doi=10.1016/j.applanim.2022.105592 |quote= |article-number=105592|doi-access=free }}</ref> The main purpose of separating dairy cows from their calves to allow collection and selling of milk. The calves are then fed [[colostrum]] from the dam for the first few days, and then milk replacer.<ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.fao.org/Ag/AGP/agpc/doc/Publicat/PUB6/P604.htm|title=AFTER THE CALF IS BORN|website=www.fao.org|access-date=2016-11-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161120070522/http://www.fao.org/Ag/AGP/agpc/doc/Publicat/PUB6/P604.htm|archive-date=2016-11-20}}</ref> Dairy calves do not have ab libitum milk like beef calves. By limiting the amount of milk the calves receive it caused the calves to consume more feed which leads to faster development of the rumen.<ref name=":3" /> Dairy calves are usually weaned off milk early, usually at 4 to 8 weeks of age.<ref>{{Cite web|url=http://www.merckvetmanual.com/mvm/management_and_nutrition/nutrition_dairy_cattle/feeding_young_dairy_calves.html|title=Feeding Young Dairy Calves|website=The Merck Veterinary Manual|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161127085443/http://www.merckvetmanual.com/mvm/management_and_nutrition/nutrition_dairy_cattle/feeding_young_dairy_calves.html|archive-date=2016-11-27}}</ref> === Kod konja === Weaning in [[horse]]s usually takes place when the [[foal]] is 4 to 5 months old,<ref name=":4">{{Cite web|url=https://asci.uvm.edu/equine/law/articles/022_weaning.htm|title=Weaning Your Foal|website=asci.uvm.edu|access-date=2016-11-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150817000741/http://asci.uvm.edu/equine/law/articles/022_weaning.htm|archive-date=2015-08-17}}</ref> as by this point the foal no longer needs nutrients beyond what the mare offers.<ref name=":5">{{Cite journal|last=Freeman|first=David|title=Weaning and Management of Weanling Horses|url=http://pods.dasnr.okstate.edu/docushare/dsweb/Get/Document-2075/ANSI-3978web.pdf|journal=Oklahoma Cooperative Extension Service|volume=ANSI-3978|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161127085026/http://pods.dasnr.okstate.edu/docushare/dsweb/Get/Document-2075/ANSI-3978web.pdf|archive-date=2016-11-27}}</ref> Prior to weaning the foal, there is usually a creep feeder set up to allow the foal to begin consuming feed that the mare cannot access.<ref name=":5" /> There are two main approaches to weaning foals, abrupt and gradual weaning.<ref name=":4" /> Abrupt weaning is when the mare and foal are separated,<ref name=":4" /> usually without contact. Gradual weaning consists of the separating the mare and foal, but still with contact, but not enough contact that allows nursing to occur, and then after a period of time the mare and foal are separated not allowing contact, or, in some cases, sight of each other.<ref name=":4" /> Foals that are weaned by the abrupt method have shown to have higher stressful behaviors displayed.<ref name=":5" /> Weaning foals in groups for both methods can reduce stress in the foals.<ref name=":5" /> === Kod pasa === With [[dog]]s the puppies are slowly weaned off their mother, slowly reducing the amount of milk and care that the mother is giving to them. It generally is started when the puppies are 3–4 weeks old, and usually continues until they are 7–8 weeks old. By weaning the puppies slowly, it allows the mothers milk to dry up at a slow pace, making it less stressful for the mother.<ref name=":6">{{Cite news|url=http://pets.webmd.com/dogs/weaning-puppies-what-do|title=Weaning Puppies: What to Do|newspaper=WebMD|language=en-US|access-date=2016-11-28|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129082936/http://pets.webmd.com/dogs/weaning-puppies-what-do|archive-date=2016-11-29}}</ref> Naturally, in the wild, the mother will begin weaning off the puppies because the puppies will start developing teeth which will irritate the mother when the puppies are suckling. This causes her to continually leave the puppies for longer periods of time, causing them to gradually be weaned off their mother. Wild dogs will also [[regurgitation (digestion)|regurgitate]] food to transition the puppies to a new diet.<ref>{{Cite news|url=https://www.vetwest.com.au/pet-library/breeding-growing-lactation-weaning|title=Breeding - Growing, Lactation, Weaning|newspaper=Vetwest Animal Hospitals|access-date=2016-11-28|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129145040/https://www.vetwest.com.au/pet-library/breeding-growing-lactation-weaning|archive-date=2016-11-29}}</ref> During this weaning process the puppies will learn from their litter-mates, and from their mother certain behaviors such as understanding dominance, and learning to reduce their biting habit and when to be submissive to others.<ref name=":6" /> While weaning the puppies should be fed a high quality diet that will be fed to them as they grow post weaning. It may be helpful to moisten the food with water or milk replacer for the first while. By feeding the puppies this it causes the puppies to reduce how much they rely on their mother for food.<ref name=":6" /> === Kod pacova === Rats that are raised in a laboratory, or are bred for selling purposes,<ref name=":7">{{Cite web|url=http://www.bu.edu/orccommittees/iacuc/policies-and-guidelines/rodent-breeding-colony-management-rats/|title=Rodent Breeding Colony Management|website=www.bu.edu|access-date=2016-12-01|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202170720/http://www.bu.edu/orccommittees/iacuc/policies-and-guidelines/rodent-breeding-colony-management-rats/|archive-date=2016-12-02}}</ref> are usually weaned at the age of 3 weeks.<ref name=":8">{{Cite web|url=http://ratguide.com/breeding/figures/birth_to_weaning_figure_3.php|title=Breeding Guide: Birth to Weaning Figure 3|website=ratguide.com|access-date=2016-12-01|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160912153617/http://ratguide.com/breeding/figures/birth_to_weaning_figure_3.php|archive-date=2016-09-12}}</ref> If the pups were left with their mother then weaning would not occur until they were older. This can have some health and behavioral benefits in the rats.<ref name=":8" /> The main reason that pups are weaned at 3 weeks of age is because often the mother is pregnant again, especially in a laboratory setting or if owned by a rat breeder, and therefore the pups must be weaned off the mother before the next litter is born.<ref name=":7" /> By doing this it will prevent trampling of the pups, as well as over crowding, which can easily occur, especially if the mother is being kept in a monogamous pairs.<ref name=":8" /> Generally the pups are separated by sex when weaning occurs, but are never housed alone.<ref name=":7" /> After weaning has begun, the pups should be fed a supplemented diet for at least a month, but can be done up to 13 weeks.<ref>{{Cite web|url=http://www.nfrs.org/geninfo.html|title=National Fancy Rat Society|website=www.nfrs.org|access-date=2016-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909021538/http://www.nfrs.org/geninfo.html|archive-date=2016-09-09}}</ref> === Kod mačića === Weaning kittens involves transitioning the kittens from mother's milk to solid food.<ref>{{Cite web|url=http://www.petmd.com/cat/centers/kitten/nutrition/evr_ct_weaning_kittens_what_to_feed_a_kitten|title=Weaning Kittens: How and When {{!}} What to Feed a Kitten {{!}} Bottle Feeding Kittens |website=petMD |access-date=2017-04-07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407145614/http://www.petmd.com/cat/centers/kitten/nutrition/evr_ct_weaning_kittens_what_to_feed_a_kitten|archive-date=2017-04-07}}</ref> During weaning kittens gradually progress from dependence on a mother's care to social independence. Ideally, weaning is handled entirely by the mother cat. However, if the kitten, for instance, is separated from its mother weaning may have to be done by someone.<ref>{{Cite news|url=http://pets.webmd.com/cats/weaning-kitten|title=Weaning a Kitten from Mother's Milk to Solid Food|work=WebMD|access-date=2017-04-07|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407145318/http://pets.webmd.com/cats/weaning-kitten|archive-date=2017-04-07}}</ref> Twenty-four hours after birth, kittens can discriminate between their mother's teat and a foreign teat.<ref>{{Cite journal |title=Further Observations On Suckling Behaviour in Kittens, Together With Some General Considerations of the Interrelations of Innate and Acquired Responses |last=Ewer |first=R. F. |doi=10.1163/156853961X00060 |journal=Behaviour |volume=17 |issue=5 |issn=0005-7959 |year=1961|location=South Africa|pages=247–260 }}</ref> Studies indicate that kittens have different preferences when being weaned and this is based on specific prenatal and postnatal exposure to various flavours.<ref>{{Cite journal|first1=P. G. |last1=Hepper |first2=D. L. |last2=Wells |first3=S. |last3=Millsopp |first4=K. |last4=Kraehenbuehl |first5=S. A. |last5=Lyn |first6=O. |last6=Mauroux|year=2012|title=Prenatal and Early Sucking Influences on Dietary Preference in Newborn, Weaning, and Young Adult Cats|url=https://oup.silverchair-cdn.com/oup/backfile/Content_public/Journal/chemse/37/8/10.1093/chemse/bjs062/2/bjs062.pdf?Expires=1491871291&Signature=LXmSnzstMqUUD7PZUA7MJicinOocuJbbCxWfzNZDy5Ta9BPP5YwsNwIXW3h8IbFI3fQiUeHwxZtbnHTpu~Ox8i3ntxe3iwyyACg8swiYaiByTaKAuYan84vkae98h0xl6n02nhQNCEHsFfNbjCq3HsZmb1Ib9X69iwVVb0BctinE0hO~L2-El-JIRIawyMfD95yaiGPRCYWxBKneiUlkZIErYoxM0vXjfmvK9Ucmol7B0xHsjPIhlFFLwYqmbr-PwLSZvS6-cYgRCfIWDSt41MXRvkuVj8Jn7rc0--PZHDW3Bgetcq~1S~nKD6bukjGH3S0C~uv0v-Cciu8FKmvH5Q__&Key-Pair-Id=APKAIUCZBIA4LVPAVW3Q|journal=Chem Senses|volume=37|issue=8|pages=755–766|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407144211/https://oup.silverchair-cdn.com/oup/backfile/Content_public/Journal/chemse/37/8/10.1093/chemse/bjs062/2/bjs062.pdf?Expires=1491871291&Signature=LXmSnzstMqUUD7PZUA7MJicinOocuJbbCxWfzNZDy5Ta9BPP5YwsNwIXW3h8IbFI3fQiUeHwxZtbnHTpu~Ox8i3ntxe3iwyyACg8swiYaiByTaKAuYan84vkae98h0xl6n02nhQNCEHsFfNbjCq3HsZmb1Ib9X69iwVVb0BctinE0hO~L2-El-JIRIawyMfD95yaiGPRCYWxBKneiUlkZIErYoxM0vXjfmvK9Ucmol7B0xHsjPIhlFFLwYqmbr-PwLSZvS6-cYgRCfIWDSt41MXRvkuVj8Jn7rc0--PZHDW3Bgetcq~1S~nKD6bukjGH3S0C~uv0v-Cciu8FKmvH5Q__&Key-Pair-Id=APKAIUCZBIA4LVPAVW3Q|archive-date=2017-04-07|doi=10.1093/chemse/bjs062|pmid=22832482 |doi-access=free}}</ref> For example, kittens exposed to cheese flavor during pregnancy and the first week after birth oriented preferentially toward cheese-flavored chicken.<ref>{{Cite journal|first1=Aurélie |last1=Becques |first2=Claire |last2=Larose |first3=Patrick |last3=Gouat |first4=Jessica |last4=Serra|year=2009|title=Effects of Pre- and Postnatal Olfactogustatory Experience on EarlyPreferences at Birth and Dietary Selection at Weaning in Kittens|url=https://oup.silverchair-cdn.com/oup/backfile/Content_public/Journal/chemse/35/1/10.1093/chemse/bjp080/2/bjp080.pdf?Expires=1491870969&Signature=CwklVs68H6BOG--enTk55kIoTI2ujQncuiHFur7N4Z4et57-sPyS00XqTLyF0x2-R3XNdG0ymqCxIyKkOLAloKTy~IEuEUdkmN4gXphqwGukCqfVaG3A~DAmUn41PB7VSqtxPUnmOia-n-S4DNPmbr~2pjWCvFto4vOo7bi3Dsi-TVEZWruLUJiN8PqUiPVvAMG0kuPO9n1-eF6VxjvGnJyvTKeLtycRUlUUFGUzQViRzKZhSZa8LtWhYdsy1UrpyFUDhduMUrk3MkOfrAU1PpzwVd68jGth3QYBtXx98rB30DxRnP-ZHdkkQHGYWDQrW1XdagqKxFzQNeGRY3-dKg__&Key-Pair-Id=APKAIUCZBIA4LVPAVW3Q|journal=Chem Senses|volume=35|issue=1 |pages=41–45|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407233215/https://oup.silverchair-cdn.com/oup/backfile/Content_public/Journal/chemse/35/1/10.1093/chemse/bjp080/2/bjp080.pdf?Expires=1491870969&Signature=CwklVs68H6BOG--enTk55kIoTI2ujQncuiHFur7N4Z4et57-sPyS00XqTLyF0x2-R3XNdG0ymqCxIyKkOLAloKTy~IEuEUdkmN4gXphqwGukCqfVaG3A~DAmUn41PB7VSqtxPUnmOia-n-S4DNPmbr~2pjWCvFto4vOo7bi3Dsi-TVEZWruLUJiN8PqUiPVvAMG0kuPO9n1-eF6VxjvGnJyvTKeLtycRUlUUFGUzQViRzKZhSZa8LtWhYdsy1UrpyFUDhduMUrk3MkOfrAU1PpzwVd68jGth3QYBtXx98rB30DxRnP-ZHdkkQHGYWDQrW1XdagqKxFzQNeGRY3-dKg__&Key-Pair-Id=APKAIUCZBIA4LVPAVW3Q|archive-date=2017-04-07|doi=10.1093/chemse/bjp080|pmid=19965899|doi-access=free}}</ref> The weaning process normally begins when kittens are around four weeks old, and is usually completed when they reach 8–10 weeks. It is important to remember that abrupt removal from the mother cat can have a negative effect on the kitten's health and socialization skills.<ref>{{Cite journal|first1=Suzanne |last1=Hetts |first2=Marsha L. |last2=Heinke |first3=Daniel Q. |last3=Estep|year=2004|title=Behavior wellness concepts or general veterinary practice|url=https://admin.avma.org/News/Journals/Collections/Documents/javma_225_4_506.pdf|journal=JAVMA|volume=225|issue=4 |pages=506–513|doi=10.2460/javma.2004.225.506 |pmid=15344354 |via=ADMIN|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407145114/https://admin.avma.org/News/Journals/Collections/Documents/javma_225_4_506.pdf|archive-date=2017-04-07}}</ref> Weaning kittens should be done when the kittens reach 4 weeks old. They should be placed in a separate area for a few hours at a time to reduce their dependence on the mother's milk and her overall presence. The kittens should be put in their own special area with a litter box, food and water bowls.<ref>{{Cite news|url=http://www.petplace.com/article/cats/keeping-your-cat-healthy/kitten-care/weaning-kittens|title=Weaning Kittens|last=PetPlace.com|access-date=2017-04-07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608235522/http://www.petplace.com/article/cats/keeping-your-cat-healthy/kitten-care/weaning-kittens|archive-date=2017-06-08}}</ref> == Povezano == *[[Baby-led weaning]] *[[Extended breastfeeding]] *[[Birth spacing]] *[[Cow-calf separation]] == Reference == {{Reflist}} {{načini ishrane}} 6cd2pa1lwqbmotx2qrd3mosup0q2hxs Zagađenje zraka 0 246567 42590003 41592905 2026-05-09T18:28:47Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Aerozagađenje]] na [[Zagađenje zraka]] preko preusmjerenja: ažuriranje, [[WP:2:1]] 41592905 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Alfred Palmer Smokestacks.jpg|thumb|250px|Zagađenje vazduha]] '''Aerozagađenje''' podrazumeva prisustvo hemikalija, [[čestica]] ili bioloških materijala koji nanose štetu ili uzrokuju nelagodnost kod [[čovek]]a i drugih [[živo biće|živih bića]], odnosno koji ugrožavaju prirodnu sredinu u [[atmosfera|atmosferi]]. [[Vazduh]] je prozračna [[smeša]] prirodnih [[gas]]ova i sitnih [[čestica]] koje imaju stalan sastav i koje se nalaze u stabilnoj ravnoteži. Međutim, vazduh iznad mnogih [[grad]]ova je danas mračan i sumoran, a horizont nestaje u izmaglici. [[Smog]] je posledica [[zagađenje|zagađenja]]. === Sastav vazduha === '''Vazduh''' je smesa gasova : [[azot]]a<ref name="ParkesNeorganskaHemija">{{ParkesNeorganskaHemija}}</ref> 78%, [[kiseonik]]a 21%,argona ~ 1%, [[ugljen-dioksid]]a 0,03% i malih količina drugih gasova, vodene pare, prašine i bakterija. Najznačajniji sastojak vazduha, neophodan za disanje i opstanak svih živih bića je kiseonik. Kiseonik je gas bez boje i mirisa, čija se količina u [[vazduh]]u ne menja, iako ga organizmi neprekidno troše. Njegovom obnavljanju doprinose biljke koje tokom procesa [[Fotosinteza|fotosinteze]] (stvaranja hrane u toku dana) oslobađaju kiseonik. U velikim visinama vazduh je razređen i količine kiseonika su manje, tako da se na visokim planinama teže diše, a [[Alpinista|alpinisti]] i piloti moraju da nose specijalne maske sa kiseonikom. Ima ga rastvorenog u [[Voda|vodi]], što omogućava život [[Biljke|biljkama]] i životinjama koje nastanjuju vodena staništa. Potpomaže gorenje. U vazduhu najviše ima azota. Takođe je gas bez boje i mirisa, ali ne pomaže gorenje i u njemu živa bića ne mogu da opstanu. Ima ga četiri puta više od kiseonika (u 100 litara vazduha 78 litara je azot). ==== Ugljen-dioksid ==== ''Ugljien dioksid'' je četvrti sastojak vazduha koga ima jako malo u odnosu na azot i kiseonik, ali nije beznačajan. Čovek, biljke i životinje ispuštaju ga disanjem u vazduh, a nastaje i sagorevanjem [[Drveće|drveta]], [[truljenje]]m organizama u zemlji i [[vrenje]]m grožđa. Teži je od vazduha i pada na dno, tako da ga najčešće ima na dnu starih [[bunar]]a, u podrumima, [[pećina]]ma i sl. Biljkama je neophodan, upijaju ga svojim zelenim delovima i od njega i vode, pomoću [[Sunčeva energija|Sunčeve energije]], stvaraju hranu. Za razliku od kiseonika, sprečava sagorevanje i gasi plamen. Čovek ga upotrebljava za pravljenje soda-vode, gaziranih pića i gašenje vatre. U većim količinama je štetan za životinje i čoveka: ako ga udišu – ugušili bi se. Znaci udisanja vazduha obogaćenog ugljen-dioksidom, tj vazduha sa manjom količinom kiseonika su glavobolja i nesvestica. ==== Primese u vazduhu ==== Pored ovih sastojaka, vazduh često sadrži čestice prašine, [[čađ]]i, dima i otrovnih gasova koje ispuštaju fabrički dimnjaci i motorna vozila. Njima se vazduh zagađuje. Na zagađivanje vazduha utiču i prirodne stihije: [[Vulkanska erupcija|erupcije vulkana]], veliki šumski požari, atomski eksperimenti... Vazduh na taj način dobija neprijatan miris, menja boju i prirodni sastav, jer gubi kiseonik. Zagađen vazduh štetno deluje na živa bića: biljke zakržljaju i suše se, a [[životinje]] i ljudi obolevaju od raznih bolesti ([[astma]], [[enfizem pluća]] i dr.) Posledica sve veće i češće seče šuma i smanjivanja zelenih površina svakako su manje količine kiseonika, koji se više troši, a manje stvara. Štetne materije koje se izbacuju u vazduh, talože se i sa [[Voda|vodom]] rastvorene ulaze u zemljište, a zatim u biljke. Tako se uključuju u proces kruženja materije u prirodi. Gasovi i mikroskopske čestice čađi i prašine koje izazivaju promene prirodnog odnosa i koncentracije osnovnih komponenata vazduha, ponekad u atmosferu dospevaju prirodnim putem, npr. oslobađanjem usled vulkanskih erupcija i prirodnih [[požar]]a, ali mnogo češće one nastaju kao posledica čovekovih aktivnosti. === Osnovni izvori zagađenja === [[Datoteka:Acid rain woods1.JPG|thumb|200px|Šuma oštećena kiselim kišama]] Saobraćaj i [[industrija]] su ''osnovni izvori zagađenja''. Tokom sagorevanja različitih oblika [[goriva]] u motorima ili [[fabrika]]ma, osim oslobađanja energije ispušta se i velika količina štetnih materija, kao što su: [[ugljen-monoksid]], [[ugljen-dioksid]], [[sumpor-dioksid]], oksidi azota, pepeo i čađ. Ljudi zagađuju vazduh na mnogo načina: paljenjem šuma radi dobijanja poljoprivrednog zemljišta, vožnjom automobila, aviona, radom u fabrikama, sagorevanjem ogreva u domaćinstvima... U osnovi gotovo svih oblika aerozagađivanja je potreba čoveka za [[Energija|energijom]] koja se dobija na račun sagorevanja drveta, nafte, [[Ugalj|uglja]] ili [[Gas|prirodnog gasa.]] Kada jednom dospeju u atmosferu, gasovi oslobođeni tokom sagorevanja fosilnih goriva stupaju u različite hemijske reakcije, pri čemu nastaju mnoga opasna jedinjenja. Takve su [[Sumporna kiselina|sumporna]] i [[azotna kiselina]], od kojih nastaju prave [[kisele kiše]], koje padaju na zemlju i ulaze u ciklus kruženja vode u prirodi. Ove kisele kiše uništavaju šume na velikim prostranstvima, ulaze u reke i jezera, gde ubijaju [[ribe]] i mnoge druge životinje. ==== Zagađenje nastalo sagorevanjem goriva ==== [[Datoteka:Diesel-smoke.jpg|thumb|right|thumb|200px|Izduvni gasovi iz kamiona]] Najveći izvor zagađenja vazduha u gradovima predstavlja ''automobilski saobraćaj''. Smatra se da oko 60% ukupnog svetskog zagađenja potiče od sagorevanja goriva u motorima [[automobil]]a. Izduvni gasovi automobila, koji nastaju sagorevanjem [[benzin]]a u motoru, sadrže oko 20% ugljen-dioksida, 27% ugljovodonika i 34% azotovih oksida. Nekim vrstama benzina<ref name="oxford">{{cite web |url=http://annhyg.oxfordjournals.org/cgi/content/full/50/2/123 |title=Benzene Exposure on a Crude Oil Production Vessel -- KIRKELEIT et al. 50 (2): 123 -- Annals of Occupational Hygiene |publisher=annhyg.oxfordjournals.org |accessdate = 7. 6. 2010. }}</ref> dodaje se i [[olovo]], tako da i ono nalazi svoj put do atmosfere. Ako se zna da ugljen-dioksid u atmosferi prouzrokuje efekat [[staklene bašte]] i [[Globalno zagrevanje|globalnog zagrevanja]], da su olovo i ugljovodonici opasni otrovi koji oštećuju pluća i respiratorne organe i izazivaju sušenje drveća, a da azotovi oksidi prouzrokuju kisele kiše, jasno je da je šteta koju proizvode automobilski gasovi veoma velika. === Posledice aerozagađenja === ''[[Globalno zagrevanje]]'', ''[[kisele kiše]]'', ''[[oštećenje ozonskog omotača]]'' i ''[[povišenje nivoa svetskog mora]]'' direktna su posledica '''aerozagađenja'''. I mnoga živa bića trpe direktne posledice povećanja koncentracije štetnih materija u vazduhu. Biljke gube [[hlorofil]] i menjaju boju, postepeno im izumiru [[tkiva]] i organi, zaustavljaju se procesi [[Fotosinteza|fotosinteze]] i rasta, na kraju dolazi do sušenja i [[smrt]]i. Životinje otežano dišu, oštećuju im se disajni organi i nastaju oboljenja kao što su [[bronhitis]], [[astma]] i [['''rak pluća''']]. Naročito teške posledice aerozagađenja trpi sam čovek. Aerozagađenje deluje na dva načina na ljude. S jedne strane, život u zagađenom vazduhu je opasan, naročito za decu, starije i bolesne osobe. Štetne materije iz vazduha izazivaju mnoga oboljenja. S druge strane, štetne materije iz vazduha mogu zagaditi i čovekovu hranu. Zbog toga je briga o kvalitetu vazduha jedan od najvažnijih zadataka savremenog čoveka. === Mere zaštite vazduha === '''Mere zaštite vazduha''' mogu se podeliti u tri grupe. Prva podrazumeva ''eliminaciju uzroka zagađivanja'', druga – ''smanjenje količine štetnih materija koje se ispuštaju u atmosferu'', a treća – ''posebne mere čišćenja vazduha''. Eliminacija uzroka aerozagađenja podrazumeva uvođenje novih „čistih“ tehnologija u procese proizvodnje i korišćenja „čistih“ goriva. Npr. razvoj motora koji koriste [[bezolovni benzin]] doprineo je da se jedan od izvora zagađenja vazduha olovom potpuno eliminiše. Smanjenje količine oslobođenih zagađujućih materija danas je osnovni vid zaštite vazduha. Postavljanje filtera i posebnih postrojenja za prečišćavanje izduvnih gasova i [[dim]]a na fabrička postrojenja može dati dobre rezultate. Posebnu grupu mera zaštite vazduha predstavljaju akcije ozelenjavanja prostora u kome dolazi do aerozagađenja. Podizanje zelenih površina u vidu [[Parkovi prirode Srbije|parkova]], drvoreda, živih ograda ili travnjaka umnogome popravlja kvalitet vazduha u gradu. Otporno drvećei zeljaste biljke od neprocenjivog su značaja za sve stanovnike zagađene gradske sredine. One neprekidno stavarju nove količine kiseonika, troše štetni ugljen-dioksid, upijaju čestice čađi i prašine, svojim zeleim krošnjama upijaju i velike količine Sunčevog zračenja, čime se snižava [[temperatura]] i stvaraju pogodniji uslovi za život. Takođe one smanjuju i [[gradska buka|gradsku buku]], koja takođe u nekim delovima grada može biti nepodnošljiva. == Reference == {{reflist}} === Literatura === * Opšta i neorganska hemija-Rudarsko-geološki fakultet Beograd,2007. Slavko M. Nešić, Slobodanka R. Marinković, Aleksandra B. Kostić-Pulek {{Commonscat|Air pollution}} [[Kategorija:Zagađenje]] [[Kategorija:Atmosfera]] ivaym2yi4ai8q34vurlogxk96jpqtb3 42590007 42590003 2026-05-09T18:30:42Z Aca 108187 ažuriranje 42590007 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Alfred Palmer Smokestacks.jpg|thumb|250px|Zagađenje vazduha]] '''Zagađenje zraka''' podrazumeva prisustvo hemikalija, [[čestica]] ili bioloških materijala koji nanose štetu ili uzrokuju nelagodnost kod [[čovek]]a i drugih [[živo biće|živih bića]], odnosno koji ugrožavaju prirodnu sredinu u [[atmosfera|atmosferi]]. [[Vazduh]] je prozračna [[smeša]] prirodnih [[gas]]ova i sitnih [[čestica]] koje imaju stalan sastav i koje se nalaze u stabilnoj ravnoteži. Međutim, vazduh iznad mnogih [[grad]]ova je danas mračan i sumoran, a horizont nestaje u izmaglici. [[Smog]] je posledica [[zagađenje|zagađenja]]. == Sastav zraka == '''Vazduh''' je smesa gasova : [[azot]]a<ref name="ParkesNeorganskaHemija">{{ParkesNeorganskaHemija}}</ref> 78%, [[kiseonik]]a 21%,argona ~ 1%, [[ugljen-dioksid]]a 0,03% i malih količina drugih gasova, vodene pare, prašine i bakterija. Najznačajniji sastojak vazduha, neophodan za disanje i opstanak svih živih bića je kiseonik. Kiseonik je gas bez boje i mirisa, čija se količina u [[vazduh]]u ne menja, iako ga organizmi neprekidno troše. Njegovom obnavljanju doprinose biljke koje tokom procesa [[Fotosinteza|fotosinteze]] (stvaranja hrane u toku dana) oslobađaju kiseonik. U velikim visinama vazduh je razređen i količine kiseonika su manje, tako da se na visokim planinama teže diše, a [[Alpinista|alpinisti]] i piloti moraju da nose specijalne maske sa kiseonikom. Ima ga rastvorenog u [[Voda|vodi]], što omogućava život [[Biljke|biljkama]] i životinjama koje nastanjuju vodena staništa. Potpomaže gorenje. U vazduhu najviše ima azota. Takođe je gas bez boje i mirisa, ali ne pomaže gorenje i u njemu živa bića ne mogu da opstanu. Ima ga četiri puta više od kiseonika (u 100 litara vazduha 78 litara je azot). === Ugljen-dioksid === ''Ugljien dioksid'' je četvrti sastojak vazduha koga ima jako malo u odnosu na azot i kiseonik, ali nije beznačajan. Čovek, biljke i životinje ispuštaju ga disanjem u vazduh, a nastaje i sagorevanjem [[Drveće|drveta]], [[truljenje]]m organizama u zemlji i [[vrenje]]m grožđa. Teži je od vazduha i pada na dno, tako da ga najčešće ima na dnu starih [[bunar]]a, u podrumima, [[pećina]]ma i sl. Biljkama je neophodan, upijaju ga svojim zelenim delovima i od njega i vode, pomoću [[Sunčeva energija|Sunčeve energije]], stvaraju hranu. Za razliku od kiseonika, sprečava sagorevanje i gasi plamen. Čovek ga upotrebljava za pravljenje soda-vode, gaziranih pića i gašenje vatre. U većim količinama je štetan za životinje i čoveka: ako ga udišu – ugušili bi se. Znaci udisanja vazduha obogaćenog ugljen-dioksidom, tj vazduha sa manjom količinom kiseonika su glavobolja i nesvestica. === Primese u vazduhu === Pored ovih sastojaka, vazduh često sadrži čestice prašine, [[čađ]]i, dima i otrovnih gasova koje ispuštaju fabrički dimnjaci i motorna vozila. Njima se vazduh zagađuje. Na zagađivanje vazduha utiču i prirodne stihije: [[Vulkanska erupcija|erupcije vulkana]], veliki šumski požari, atomski eksperimenti... Vazduh na taj način dobija neprijatan miris, menja boju i prirodni sastav, jer gubi kiseonik. Zagađen vazduh štetno deluje na živa bića: biljke zakržljaju i suše se, a [[životinje]] i ljudi obolevaju od raznih bolesti ([[astma]], [[enfizem pluća]] i dr.) Posledica sve veće i češće seče šuma i smanjivanja zelenih površina svakako su manje količine kiseonika, koji se više troši, a manje stvara. Štetne materije koje se izbacuju u vazduh, talože se i sa [[Voda|vodom]] rastvorene ulaze u zemljište, a zatim u biljke. Tako se uključuju u proces kruženja materije u prirodi. Gasovi i mikroskopske čestice čađi i prašine koje izazivaju promene prirodnog odnosa i koncentracije osnovnih komponenata vazduha, ponekad u atmosferu dospevaju prirodnim putem, npr. oslobađanjem usled vulkanskih erupcija i prirodnih [[požar]]a, ali mnogo češće one nastaju kao posledica čovekovih aktivnosti. == Osnovni izvori zagađenja == [[Datoteka:Acid rain woods1.JPG|thumb|200px|Šuma oštećena kiselim kišama]] Saobraćaj i [[industrija]] su ''osnovni izvori zagađenja''. Tokom sagorevanja različitih oblika [[goriva]] u motorima ili [[fabrika]]ma, osim oslobađanja energije ispušta se i velika količina štetnih materija, kao što su: [[ugljen-monoksid]], [[ugljen-dioksid]], [[sumpor-dioksid]], oksidi azota, pepeo i čađ. Ljudi zagađuju vazduh na mnogo načina: paljenjem šuma radi dobijanja poljoprivrednog zemljišta, vožnjom automobila, aviona, radom u fabrikama, sagorevanjem ogreva u domaćinstvima... U osnovi gotovo svih oblika aerozagađivanja je potreba čoveka za [[Energija|energijom]] koja se dobija na račun sagorevanja drveta, nafte, [[Ugalj|uglja]] ili [[Gas|prirodnog gasa.]] Kada jednom dospeju u atmosferu, gasovi oslobođeni tokom sagorevanja fosilnih goriva stupaju u različite hemijske reakcije, pri čemu nastaju mnoga opasna jedinjenja. Takve su [[Sumporna kiselina|sumporna]] i [[azotna kiselina]], od kojih nastaju prave [[kisele kiše]], koje padaju na zemlju i ulaze u ciklus kruženja vode u prirodi. Ove kisele kiše uništavaju šume na velikim prostranstvima, ulaze u reke i jezera, gde ubijaju [[ribe]] i mnoge druge životinje. === Zagađenje nastalo sagorevanjem goriva === [[Datoteka:Diesel-smoke.jpg|thumb|right|thumb|200px|Izduvni gasovi iz kamiona]] Najveći izvor zagađenja vazduha u gradovima predstavlja ''automobilski saobraćaj''. Smatra se da oko 60% ukupnog svetskog zagađenja potiče od sagorevanja goriva u motorima [[automobil]]a. Izduvni gasovi automobila, koji nastaju sagorevanjem [[benzin]]a u motoru, sadrže oko 20% ugljen-dioksida, 27% ugljovodonika i 34% azotovih oksida. Nekim vrstama benzina<ref name="oxford">{{cite web |url=http://annhyg.oxfordjournals.org/cgi/content/full/50/2/123 |title=Benzene Exposure on a Crude Oil Production Vessel -- KIRKELEIT et al. 50 (2): 123 -- Annals of Occupational Hygiene |publisher=annhyg.oxfordjournals.org |accessdate = 7. 6. 2010. }}</ref> dodaje se i [[olovo]], tako da i ono nalazi svoj put do atmosfere. Ako se zna da ugljen-dioksid u atmosferi prouzrokuje efekat [[staklene bašte]] i [[Globalno zagrevanje|globalnog zagrevanja]], da su olovo i ugljovodonici opasni otrovi koji oštećuju pluća i respiratorne organe i izazivaju sušenje drveća, a da azotovi oksidi prouzrokuju kisele kiše, jasno je da je šteta koju proizvode automobilski gasovi veoma velika. == Posledice aerozagađenja == ''[[Globalno zagrevanje]]'', ''[[kisele kiše]]'', ''[[oštećenje ozonskog omotača]]'' i ''[[povišenje nivoa svetskog mora]]'' direktna su posledica '''aerozagađenja'''. I mnoga živa bića trpe direktne posledice povećanja koncentracije štetnih materija u vazduhu. Biljke gube [[hlorofil]] i menjaju boju, postepeno im izumiru [[tkiva]] i organi, zaustavljaju se procesi [[Fotosinteza|fotosinteze]] i rasta, na kraju dolazi do sušenja i [[smrt]]i. Životinje otežano dišu, oštećuju im se disajni organi i nastaju oboljenja kao što su [[bronhitis]], [[astma]] i [['''rak pluća''']]. Naročito teške posledice aerozagađenja trpi sam čovek. Aerozagađenje deluje na dva načina na ljude. S jedne strane, život u zagađenom vazduhu je opasan, naročito za decu, starije i bolesne osobe. Štetne materije iz vazduha izazivaju mnoga oboljenja. S druge strane, štetne materije iz vazduha mogu zagaditi i čovekovu hranu. Zbog toga je briga o kvalitetu vazduha jedan od najvažnijih zadataka savremenog čoveka. == Mere zaštite vazduha == '''Mere zaštite vazduha''' mogu se podeliti u tri grupe. Prva podrazumeva ''eliminaciju uzroka zagađivanja'', druga – ''smanjenje količine štetnih materija koje se ispuštaju u atmosferu'', a treća – ''posebne mere čišćenja vazduha''. Eliminacija uzroka aerozagađenja podrazumeva uvođenje novih „čistih“ tehnologija u procese proizvodnje i korišćenja „čistih“ goriva. Npr. razvoj motora koji koriste [[bezolovni benzin]] doprineo je da se jedan od izvora zagađenja vazduha olovom potpuno eliminiše. Smanjenje količine oslobođenih zagađujućih materija danas je osnovni vid zaštite vazduha. Postavljanje filtera i posebnih postrojenja za prečišćavanje izduvnih gasova i [[dim]]a na fabrička postrojenja može dati dobre rezultate. Posebnu grupu mera zaštite vazduha predstavljaju akcije ozelenjavanja prostora u kome dolazi do aerozagađenja. Podizanje zelenih površina u vidu [[Parkovi prirode Srbije|parkova]], drvoreda, živih ograda ili travnjaka umnogome popravlja kvalitet vazduha u gradu. Otporno drvećei zeljaste biljke od neprocenjivog su značaja za sve stanovnike zagađene gradske sredine. One neprekidno stavarju nove količine kiseonika, troše štetni ugljen-dioksid, upijaju čestice čađi i prašine, svojim zeleim krošnjama upijaju i velike količine Sunčevog zračenja, čime se snižava [[temperatura]] i stvaraju pogodniji uslovi za život. Takođe one smanjuju i [[gradska buka|gradsku buku]], koja takođe u nekim delovima grada može biti nepodnošljiva. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{Commonscat|Air pollution}} * Opšta i neorganska hemija-Rudarsko-geološki fakultet Beograd,2007. Slavko M. Nešić, Slobodanka R. Marinković, Aleksandra B. Kostić-Pulek [[Kategorija:Zagađenje]] [[Kategorija:Atmosfera]] 5327lodymygdi8ssc2ytf4vaa2f4r3o Kolonizacija svemira 0 248089 42590150 41858186 2026-05-09T22:42:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590150 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:TerraformedMarsGlobeRealistic.jpg|thumb|250x250px|Umjetnički koncept [[teraformiranje|teraformiranog]] [[Mars]]a s pogledom na Valles Marineris.]] '''Kolonizacija svemira''' (također: '''naseljavanje svemira''', '''izvanzemaljska kolonizacija''') predstavlja trajno ljudsko naseljavanje mjesta izvan planeta [[Zemlja|Zemlje]]. U korist kolonizacije svemira može se iznijeti nekoliko argumenata, od kojih su dva najčešća: opstanak ljudske [[Civilizacija|civilizacije]] i [[Biosfera|biosfere]] u slučaju mogućih katastrofa (prirodnih ili uzrokovanih ljudskim djelovanjem), te ogromni resursi koji se nalaze u svemiru i koji se mogu iskoristiti za ekspanziju ljudskog društva. Međutim, u ovom trenutku izgradnja svemirske kolonije predstavljala bi iznimno težak i krajnje skup projekt. Svemirske nastambe bi morale pružati sav potreban materijal za stotine ili hiljade ljudi u vanzemaljskom okruženju koje nije nimalo naklono preživljavanju ljudskih bića. Tu bi spadale i tehnologije, kao što su [[zatvoreni sistemi za održavanje života]], koje tek trebaju da se razviju. One bi se također morale uhvatiti u koštac s pitanjem kako će se ljudi ponašati i dugoročno živjeti na takvim mjestima. Dosad nije izgrađena nijedna svemirska kolonija, niti bilo koja vlada ili velika privatna organizacija ima plan za izgradnju jedne takve kolonije. Međutim, postoji mnogi prijedlozi, nagađanja i nacrti za svemirske nastambe te postoji znatan broj zagovaratelja svemirske kolonizacije. Nekoliko poznatih naučnika, kao što je [[Freeman Dyson]], također je javno progovorilo u korist kolonizacije svemira. == Razlozi == === Opstanak ljudske vrste === Primarni argument u korist svemirske kolonizacije kao prioritet prvog reda jest da se osigura opstanak ljudske civilizacije razvojem alternativnih lokacija izvan Zemlje na kojima bi čovječanstvo moglo nastaviti postojati u slučaju prirodne ili katastrofe uzrokovane ljudskim djelovanjem. Teoretičar fizike i kozmolog [[Stephen Hawking]] je u dva navrata, 2001. i 2006., iznio argumente u korist kolonizacije svemira kao načina spašavanja čovječanstva. 2001. je predskazao da će ljudska vrsta izumrijeti u sljedećih hiljadu godina ukoliko se ne uspostave kolonije u svemiru.<ref>Highfield, Roger, [http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1359562/Colonies-in-space-may-be-only-hope-says-Hawking.html "Colonies in space may be only hope, says Hawking"], ''The Telegraph'', 16. oktobra 2001. (preuzeto 29. oktobra 2013). {{En icon}}</ref> U novijoj izjavi iz 2006. rekao je da se pred čovječanstvom nalaze dvije mogućnosti: ili ćemo u sljedećih dvjesto godina kolonizirati svemir i sagraditi nastambe na drugim planetima ili ćemo se suočiti s prospektom dugoročnog izumiranja.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-419573/Mankind-colonise-planets-survive-says-Hawking.html "Mankind must colonise other planets to survive, says Hawking"], ''Daily Mail'', 1. decembra 2006. (preuzeto 29. oktobra 2013). {{En icon}}</ref> Louis J. Halle, bivši uposlenik američkog [[Stejt department]]a, u časopisu ''Foreign Affairs'' 1980. napisao je da će kolonizacija svemira zaštititi čovječanstvo u slučaju globalnog [[Nuklearni rat|nuklearnog rata]].<ref>Halle, Louis J., [http://www.foreignaffairs.com/articles/33959/louis-j-halle/a-hopeful-future-for-mankind "A Hopeful Future for Mankind"], ''Foreign Affairs'', ljeto 1980. {{En icon}}</ref> Fizičar [[Paul Davies]] također zagovara ovakav stav i tvrdi da će, u slučaju da planetarna katastrofa zaprijeti opstanku ljudske vrste na Zemlji, samostalna kolonija moći "rekolonizirati" Zemlju i ponovno uspostaviti [[Civilizacija|ljudsku civilizaciju]]. Pisac i novinar [[William E. Burrows]] i biokemičar [[Robert Shapiro]] su predstavili privatni projekt, [[Alijansa za spas civilizacije|Alijansu za spas civilizacije]] (eng. ''Alliance to Rescue Civilization''), čiji cilj je uspostava izvanzemaljske pričuve za ljudsku civilizaciju.<ref>Morgan, Richard, [http://www.nytimes.com/2006/08/01/science/01arc.html?_r=0 "Life After Earth: Imagining Survival Beyond This Terra Firma"], ''New York Times'', 1. august 2006. (preuzeto 29. oktobra 2013). {{En icon}}</ref> [[J. Richard Gott]] je na temelju svog [[kopernikanski princip|kopernikanskog principa]] procijenio da će ljudska vrsta preživjeti još nekih 7,8 miliona godina te da vjerojatno nikad neće kolonizirati druge planete. Međutim, izrazio je nadu da će netko dokazati da nije u pravu, jer "koloniziranje drugih svjetova predstavlja našu najbolju šansu da se na vrijeme zaštitimo i poboljšamo šansu za preživljavanje naše vrste".<ref>Tierney, John, [http://www.nytimes.com/2007/07/17/science/17tier.html?ex=1342324800&en=ccf375ae9f268470&ei=5090&partner=rssuserland&emc=rss "A Survival Imperative for Space Colonization"], ''New York Times'', 17. jula 2007. (preuzeto 29. oktobra 2013). {{En icon}}</ref> === Opstanak biosfere === Neke od ozbiljnijih [[prijetnje opstanku čovječanstva|prijetnja čovječanstvu]] mogle bi također uništiti dio ili čitavu Zemljinu [[Biosfera|biosferu]]. Kao primjer možemo navesti udar veoma velikog [[asteroid]]a. Unatoč brojnim nagađanjima o postojanju života i inteligencije u drugim dijelovima svemira, Zemlja je trenutno jedini planet u univerzumu za koji se sa sigurnošću zna da na njemu postoje život i inteligencija (vidi: [[Fermijev paradoks]], [[Hipoteza o rijetkoj Zemlji]]). No čak i kada bi se izbjegle ove prijetnje, Zemlja će na kraju postati nenastanjiva, zato što [[Sunce]] kako stari postaje sve toplije i svjetlije (u trenutku njegovog nastanka prije 4,5 milijardi godina svjetlina sunca bila je tek 70 posto njegove današnje svjetline). Teoretizira se da za otprilike 800 miliona godina na Zemlji više neće biti moguć opstanak višestaničnog života.<ref>S. Franck, C. Bounama, i W. von Bloh, [http://biogeosciences-discuss.net/2/1665/2005/bgd-2-1665-2005.pdf "Causes and timing of future biosphere extinction"],'' Biogeosciences Discussions ''2 (6): 1665–1679, Bibcode:2005BGD.....2.1665F (preuzeto 29. oktobra 2013). {{En icon}}</ref> A zatim, nekoliko milijardi godina kasnije, sve svjetlije Sunce će istrijebiti sve oblike života na Zemlji. === Ogromni resursi u svemiru === Količina kako materijalnih tako i energetskih resursa u svemiru je ogromna. Samo [[Sunčev sistem]], prema različitim procjenama, posjeduje dovoljno materijala i energije za opskrbu ljudske populacije koja bi od trenutnog broja ljudi na svijetu bila veća od nekoliko tisuća do milijardu puta.<ref>''The High Frontier'' (1976, 2000) Gerard O'Neill, Apogee Books {{ISBN|1-896522-67-X}} {{En icon}}</ref><ref>John S. Lewis, ''Mining the Sky: Untold Riches from the Asteroids, Comets, and Planets''. (1997) Helix Books/Addison-Wesley. {{ISBN|0-201-32819-4}} version 3 {{En icon}}</ref><ref>Marshall Savage, ''The Millennial Project: Colonizing the Galaxy in Eight Easy Steps''. (1992, 1994) Little, Brown. {{ISBN|0-316-77163-5}} {{En icon}}</ref> Izvan Sunčevog sistema u [[Mliječni put|Mliječnom putu]] postoji i do sedamsto milijardi drugih zvjezdanih sistema. === Ekspanzija s manje negativnih posljedica === Osim Zemljine, nije poznato da postoje druge biosfere ili domorodačko stanovništvo koje bi se moralo izmjestiti zbog širenja čovječanstva. === Pomoć Zemlji === Još jedan argument u koristi kolonizacije svemira je ublažavanje negativnih posljedica [[prenaseljenost]]i. Kada bi bilo omogućeno korištenje svemirskih resursa i kada bi se izgradili samostalni habitati koji podupiru život, Zemlja više ne bi predstavljala granicu rasta čovječanstva. Iako se Zemljini resursi ne povećavaju, čovjek ih uči sve efikasnije iskorištavati, a ponekad ih kroz [[nuklearni inženjering]] iskorištava gotovo u potpunosti.<ref>Doug Messier, [http://www.parabolicarc.com/2010/09/28/perminov-nuclear-engine-key-interplanetary-missions/ "Perminov: Nuclear Engine Key to Interplanetary Missions"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130609175739/http://www.parabolicarc.com/2010/09/28/perminov-nuclear-engine-key-interplanetary-missions/ |date=2013-06-09 }}, ''Parabolicarc.com'', 28. septebar 2010. (preuzeto 30. oktobra 2013). {{en icon}}</ref> Konkretno, napredak na polju [[anihilacija|anihilacije]] materije mogao bi svemirske letove i kolonizaciju učiniti revolucionarno učinkovitijim i jeftinijim.<ref>[[Eugen Sänger]], ''Raumfahrt'', Econ Verlag, München 1963, str. 376-378. {{de icon}}</ref> Štoviše, kako bude rasla dostupnost izvanzemaljskih resursa, tako će opadati potražnja za zemaljskim.<ref>O'Neill, ''Colonies in Space''; Pournelle, ''A Step Farther Out''. {{en icon}}</ref> === Ostali argumenti === Među ostalim argumentima navodi se urođeni ljudski nagon za istraživanjem i otkrivanjem, koji se smatra centralnim za napredak i uspješan razvoj civilizacija.<ref>John Carter McKnight, [http://www.spacedaily.com/news/oped-03y.html "The Space Settlement Summit"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514103953/http://www.spacedaily.com/news/oped-03y.html |date=2013-05-14 }}, [http://www.spacedaily.com ''Space Daily''], 20. marta 2003. (preuzeto 30. oktobra 2013). {{en icon}}</ref> 2001. godine web-stranica koja se bavi vijestima vezanim za svemir ''Space.com'' [[Freeman Dyson|Freemanu Dysonu]], [[J. Richard Gott|J. Richardu Gottu]] i [[Sid Goldstein|Sidu Goldsteinu]] je postavila pitanje zašto bi ljudi trebali živjeti u svemiru. Njihovi odgovori su glasili: * Širenje života i ljepote diljem univerzuma * Preživljavanje naše vrste * Zarada kroz nove oblike [[komercijalizacija svemira|komercijalizacije svemira]], kao što su: [[sateliti pogonjeni solarnom energijom]], [[rudarenje asteroida]] i [[svemirska proizvodnja]] * Spašavanje Zemljinog [[okoliš]]a preseljenjem ljudi i industrije u svemir * [[Svemirski turizam]] * Osigurati dostatnu opskrbu rijetkim materijalima, uključujući one iz vanjskog dijela [[Sunčev sistem|Sunčevog sistema]]: [[prirodni plin]] (s obzirom na očekivanu [[nestašica nafte|nestašicu nafte]] u budućnosti) i [[pitka voda|pitku vodu]] (s obzirom na očekivanu [[nestašica vode|nestašicu vode]]). [[Freeman Dyson]] je sugerirao da će se ljudska vrsta za nekoliko stoljeća preseliti u [[Kajperov pojas]].<ref>[[Freeman Dyson]], ''The Sun, The Genome, and The Internet'', Oxford University Press, 1999. {{ISBN|0-19-513922-4}} {{en icon}}</ref> [[Nick Bostrom]] iz [[utilitarizam|utilitarističke]] perspektive tvrdi da kolonizacija svemira treba da predstavlja primarni cilj čovječanstva, zato što će ona omogućiti veoma velikom broju ljudi da živi veoma dugo (vjerojatno milijarde godina), čime bi se proizvele ogromne količine koristi (ili sreće). On tvrdi da je važnije smanjiti egzistencijalne rizike kako bi se povećala vjerojatnost eventualne kolonizacije nego ubrzati tehnološki razvoj koji bi omogućio skoriju kolonizaciju svemira.<ref>Nick Bostrom, [http://www.nickbostrom.com/astronomical/waste.html ''Astronomical Waste: The Opportunity Cost of Delayed Technological Development''] (preuzeto 30. oktobra 2013). Dostupno i [http://www.nickbostrom.com/astronomical/waste.pdf u PDF formatu]. {{en icon}}</ref> U svom radu on pretpostavlja da će tako stvoreni novi ljudski životi imati pozitivnu etičku vrijednost unatoč problemu [[patnja|patnje]], ili će taj problem [[Abolicionizam (bioetika)|riješiti neka buduća tehnologija]]. == Ciljevi == ==Tipovi svemirskih kolonija== Postoje dva glavna tipa svemirskih kolonija: * Površinske – izgrađene na površini planeta, mjeseca itd. * Svemirski habitati – slobodno lebdeće stanice koje bi orbitirale oko nekog planeta, mjeseca itd. ili u nezavisnoj orbiti oko zvijezde. Među zagovornicima svemirske kolonizacije vode se značajne rasprave o tome koji tip (i s njime povezane lokacije) predstavlja bolji izbor za širenje čovječanstva u svemir. === Svemirski habitati === == Način == ==Lokacija== == Financiranje == ==Zemaljske analogije svemirskih kolonija== == Historija == ==Primjedbe== == Uključene organizacije == ==U fikciji== == Reference == {{Reflist}} == Literatura == === Na engleskom === * Arthur C. Clarke, ''The Coming of the Space Age: Famous Accounts of Man's Probing of the Universe'' (1967, 1970). * Harry L. Shipman, ''Humans in Space: 21st Century Frontiers'' (1989). {{ISBN|978-0-306-43171-5}} * Carl Sagan, ''Pale Blue Dot: A Vision of the Human Future in Space'' (1994, 1997). {{ISBN|978-0-679-43841-0}} * Robert Zubrin i Richard Wagner,'' The Case for Mars: The Plan to Settle the Red Planet and Why We Must'' (1996). {{ISBN|978-0-684-82757-5}} [[Kategorija:Svemir]] 7achnp2d1lyvzpmopukphj3jws9tcia Korisnik:Duma/U radu5 2 252974 42590335 42589468 2026-05-10T09:56:14Z Duma 16555 42590335 wikitext text/x-wiki [[File:Chipmunk-burrow (exits).jpg|thumb|''[[Tamias striatus]]'' na ulazu u svoju jazbinu]] '''Jazbina''' je rupa ili tunel koji [[životinja]] iskopa u zemlji kako bi izgradila prostor pogodan za nastanjivanje ili privremeno skrivanje, ili kao nusprodukt [[kretanje kod životinja|kretanja]]. Jazbine pružaju oblik skloništa od predatora i izloženosti elementima, a mogu se naći u gotovo svakom biomu i među različitim tipovima bioloških interakcija, uključujući simbiozu i kompeticiju. Poznato je da mnoge životinjske vrste stvaraju jazbine. Te vrste spadaju organizmi počevši od malih [[Amphipoda|amfipoda]],<ref>{{Cite journal |last1=Jones |first1=S. E. |last2=Jago |first2=C. F. |date=1993-01-01 |title=In situ assessment of modification of sediment properties by burrowing invertebrates |journal=Marine Biology |language=en |volume=115 |issue=1 |pages=133–142 |doi=10.1007/BF00349395 |bibcode=1993MarBi.115..133J |s2cid=85234722 |issn=1432-1793}}</ref> do vrlo velikih vrsta [[kičmenjak]]a poput [[polarni medvjed|polarnog medvjeda]].<ref>{{Cite journal |last1=Jonkel |first1=Charles J. |last2=Kolenosky |first2=George B. |last3=Robertson |first3=Richard J. |last4=Russell |first4=Richard H. |date=1972 |title=Further Notes on Polar Bear Denning Habits |journal=Bears: Their Biology and Management |volume=2 |pages=142–158 |doi=10.2307/3872578 |issn=1936-0614 |jstor=3872578}}</ref> Jazbine se mogu izgraditi u širokom spektru supstrata i mogu varirati u složenosti od jednostavne cijevi duge nekoliko centimetara do složene mreže međusobno povezanih tunela i komora ukupne dužine nekoliko stotina ili hiljada metara; primjer drugog nivoa složenosti, dobro razvijena jazbina, bila bi [[zec|zečja]] [[jama (jazbina)|jama]]. == Jazbine kičmenjaka == [[File:Präriehund P1010308.JPG|thumb|right|[[Crnorep prerijski pas]], s mladuncima, izlazi iz svoje jazbine]] A large variety of vertebrates construct or use burrows in many types of substrate; burrows can range widely in complexity. Some examples of vertebrate burrowing animals include a number of [[mammals]], [[amphibian]]s, [[fish]] ([[dragonet]] and [[lungfish]]<ref>{{cite journal |last=Dubiel |first=Russel |author2=Blodgett, Robert H |author3=Bown, Thomas M |date=May 1987 |title=Lungfish Burrows in the Upper Triassic Chinle and Dolores Formations, Colorado Plateau |journal=Journal of Sedimentary Petrology |volume=57 |pages=512–521}}</ref>), [[reptiles]], and [[birds]] (including small [[dinosaur]]s<ref name="VMK07">{{cite journal |last=Varricchio |first=David J. |author2=Martin, Anthony J. |author3=Katsura, Yoshihiro |year=2007 |title=First trace and body fossil evidence of a burrowing, denning dinosaur |url= |journal=[[Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences]] |volume=274 |issue=1616 |pages=1361–1368 |doi=10.1098/rspb.2006.0443 |pmc=2176205 |pmid=17374596}}</ref>). [[Mammals]] are perhaps most well known for burrowing. Mammal species such as [[Insectivora]] like the [[mole (animal)|mole]], and [[rodent]]s like the [[gopher (animal)|gopher]], [[great gerbil]] and [[groundhog]] are often found to form burrows. Some other mammals that are known to burrow are the [[platypus]], [[pangolin]], [[pygmy rabbit]], [[armadillo]], [[rat]] and [[weasel]].<ref name=":32">{{Cite book |last=O. J., Reichman, Stan. C. Smith |title=Current Mammalogy |publisher=[[Plenum Press]] |year=1990 |location=New York and London |pages=369–416}}</ref> Some [[rabbit]]s, members of the family [[Leporidae]], are well-known burrowers. Some species, such as the groundhog, can construct burrows that occupy a full cubic metre, displacing about {{Convert|300|kg|lb}} of dirt.<ref>{{Cite journal |last=Harrington |first=Monica |date=April 2014 |title=What a woodchuck could chuck |journal=Lab Animal |volume=43 |issue=4 |pages=117 |doi=10.1038/laban.516 |pmid=24651779 |s2cid=26461588 |doi-access=free}}</ref> There is evidence that rodents may construct the most complex burrows of all vertebrate burrowing species.<ref name=":33">{{Cite book |title=Current Mammalogy |last=O. J., Reichman, Stan. C. Smith |publisher=Plenum Press |year=1990 |location=New York and London |pages=369–416}}</ref> For example, [[great gerbil]]s live in family groups in extensive burrows, which can be seen on satellite images. Even the unoccupied burrows can remain visible in the landscape for years. The burrows are distributed regularly, although the occupied burrows appear to be clustered in space.<ref>{{cite journal |last1=Wilschut |first1=L.I. |last2=Addink |first2=E.A. |last3=Heesterbeek |first3=J.A.P. |last4=Dubyanskiy |first4=V.M. |last5=Davis |first5=S.A. |last6=Laudisoit |first6=A. |last7=Begon |first7=M. |last8=Burdelov |first8=L. |last9=Atshabar |first9=B.B.|last10=de Jong|first10=S.M. |title=Mapping the distribution of the main host for plague in a complex landscape in Kazakhstan: An object-based approach using SPOT-5 XS, Landsat 7 ETM+, SRTM and multiple Random Forests |journal=International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation |date=2013 |volume=23 |issue=100 |pages=81–94 |doi=10.1016/j.jag.2012.11.007 |pmid=24817838 |pmc=4010295 |bibcode=2013IJAEO..23...81W}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wilschut |first1=L.I |last2=Laudisoit |first2=A. |last3=Hughes |first3=N. |last4=Addink |first4=E.A. |last5=de Jong |first5=S.M. |last6=Heesterbeek |first6=J.A.P. |last7=Reijniers |first7=J. |last8=Eagle |first8=S. |last9=Dubyanskiy |first9=V.M.|last10=Begon|first10=M. |title=Spatial distribution patterns of plague hosts : point pattern analysis of the burrows of great gerbils in Kazakhstan |journal=Journal of Biogeography |date=2015 |volume=42 |issue=7 |pages=1281–1292 |doi=10.1111/jbi.12534 |pmid=26877580 |pmc=4737218 |bibcode=2015JBiog..42.1281W}}</ref> Even [[Carnivora]] like the [[meerkat]], and [[marsupials]], such as [[wombats]]<ref> Old JM, Hunter NE, Wolfenden J (2018). Who utilises bare-nosed wombat burrows? Australian Zoologist. 39, 409-413. DOI: 10.7882/AZ.2018.006 </ref> are burrowers. Wombat burrows are large and some have been mapped using a drone.<ref>{{Cite journal |last1=Old |first1=Julie M. |last2=Lin |first2=Simon H. |last3=Franklin |first3= Michael J. M. |date=2019 |title=Mapping out bare-nosed wombat (''Vombatus ursinus'') burrows with the use of a drone |journal=BMC Ecology |volume=19 |issue=1 |pages=39 |doi=10.1186/s12898-019-0257-5 |doi-access=free |pmid=31533684 |pmc=6749681 |bibcode=2019BMCE...19...39O |via=[[Elsevier Science Direct]]}}</ref> The largest burrowing animal is probably the [[polar bear]] when it makes its [[maternity den]] in snow or earth.<ref>{{Cite news |url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/burrow/ |title=burrow |date=2012-06-06 |work=[[National Geographic Society]] |access-date=2018-01-05 |language=en}}</ref> [[Lizard|Lizards]] are also known to construct and live in burrows, and may exhibit territorial behaviour over the burrows as well. There is also evidence that a burrow provides protection for the [[Adelaide pygmy blue-tongue skink]] (''Tiliqua adelaidensis'') when fighting, as they may fight from inside their burrows.<ref name=":0"/> Burrows by birds are usually made in soft soils; some [[Penguin|penguins]] and other [[pelagic]] [[Seabird|seabirds]] are noted for such burrows. The [[Magellanic penguin]] is an example, constructing burrows along coastal [[Patagonian]] regions of [[Chile]] and [[Argentina]].<ref>C. Michael Hogan, (2008) [http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=232 ''Magellanic penguin'', Globaltwitcher.com, ed. Nicklas Stromberg]</ref> Other burrowing birds are [[puffin]]s, [[kingfisher]]s, and [[bee-eaters]]. [[File:C0136-bird-burrrows.jpg|thumb|Ptičje jazbine na obali [[volga|Volge]] blizu [[kstovo|Kstova]], Rusija]] [[Kangaroo mice]] construct burrows in fine sand. == Jazbine beskičmenjaka == [[Scabies]] [[Mite|mites]] construct their burrows in the skin of the infested animal or human. [[Termite]]s and some [[wasp]]s construct burrows in the soil and wood. Some [[ant]]s construct burrows in the soil to house their [[ant colony|colonies]]. Some [[Sea urchin|sea urchins]] and [[Clam|clams]] can burrow into rock. The burrows produced by invertebrate animals can be filled actively or passively. Dwelling burrows which remain open during the occupation by an organism are filled passively, by gravity rather than by the organism. Actively filled burrows, on the other hand, are filled with material by the burrowing organism itself.<ref name="Donovan">{{cite book |title=The Palaeobiology of Trace Fossils |publisher=[[John Wiley & Sons]] |year=1994 |isbn=0-471-94843-8 |editor1-last=Donovan |editor1-first=Stephen K.}}</ref> The establishment of an invertebrate burrow often involves the soaking of surrounding sediment in mucus to prevent collapse and to seal off water flow.<ref name="Donovan" /> Examples of burrowing [[invertebrate]]s are [[insect]]s, [[spiders]], [[sea urchins]], [[crustaceans]], [[clams]] and [[worm]]s. == Kopači, modifikatori i stanari == Burrowing animals can be divided into three categories: primary excavators, secondary modifiers and simple occupants.<ref name=":2">{{Cite journal |last=Mukherjee, Aditi., Pilakandy, Rajan., Kumara Honnavalli Nagaraj., Manchi, Shirish S., Bhupathy, Subramanian. |date=June 2017 |title=Burrow characteristics and its importance in occupancy of burrow dwelling vertebrates in Semiarid area of Keoladeo National Park, Rajasthan, India |journal=[[Journal of Arid Environments]] |volume=141 |pages=7–15 |bibcode=2017JArEn.141....7M |doi=10.1016/j.jaridenv.2017.02.003}}</ref> Primary excavators are the animals that originally dig and construct the burrow, and are generally very strong.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Kinlaw |first=Al |date=1999 |title=A review of burrowing by semi-fossorial vertebrates in arid environments |journal=Journal of Arid Environments |volume=41 |issue=2 |pages=127–145 |bibcode=1999JArEn..41..127K |doi=10.1006/jare.1998.0476 |via=[[Elsevier Science Direct]]}}</ref> Some animals considered to be primary excavators are the [[prairie dog]], [[aardvark]] and wombat.<ref>{{Cite journal|last1=Old |first1=Julie M. |last2=Hunter |first2=Nicole E. |last3=Wolfenden |first3= Jack |date=2018 |title=Who utilises bare-nosed wombat burrows? |journal=Australian Zoologist |volume=39 |issue=3 |pages=409–413 |doi=10.7882/AZ.2018.006}}</ref> [[Pygmy gerbil]]s are an example of secondary modifiers, as they do not build an original burrow, but will live inside a burrow made by other animals and improve or change some aspects of the burrow for their own purpose.<ref name=":4" /> The third category, simple occupants, neither build nor modify the burrow but simply live inside or use it for their own purpose.<ref name=":4" /> Some species of [[Bird|birds]] make use of burrows built by [[Tortoise|tortoises]], which is an example of simple occupancy.<ref name=":4" /> These animals can also be referred to as commensals.<ref name=":4" /> == Zaštita == [[File:ThalassinoidesIsrael.JPG|thumb|Jazbine [[rakovi|rakova]] u [[jura (period)|jurskom]] krečnjaku, južni [[Izrael]]]] Some species may spend the majority of their days inside a burrow, indicating it must have good conditions and provide some benefit to the animal.<ref name=":3">{{Cite book |title=Current Mammalogy |last=O. J., Reichman, Stan. C. Smith |publisher=Plenum Press |year=1990 |location=New York and London |pages=369–416}}</ref> Burrows may be used by certain species as protection from harsh conditions,<ref name=":1">{{Cite journal |title=Extended winters entail long-term costs for insect offspring reared in an overwinter burrow |journal=Journal of Thermal Biology |volume=74 |pages=116–122 |doi=10.1016/j.jtherbio.2018.03.021 |pmid=29801616 |year=2018 |last1=Körner |first1=Maximilian |last2=Foitzik |first2=Susanne |last3=Meunier |first3=Joël |bibcode=2018JTBio..74..116K |s2cid=44067573 |url=https://hal-univ-tours.archives-ouvertes.fr/hal-02117943/file/Preprint%202018%20-%20Ko%CC%88rner%20et%20al%20-%20Extended%20Winters.pdf}}</ref> or from predators.<ref name=":0">{{Citation |last=Fenner, A. L., Bull, C. M. |date=August 17, 2010 |title=Central-place territorial defence in a burrow-dwelling skink: aggressive responses to conspecific models in pygmy bluetongue lizards}}</ref> Burrows may be found facing the direction of sunlight or away from the direction of cold wind.<ref name=":5">{{Cite journal |last1=Torres |first1=M. Rocío |last2=Borghi |first2=Carlos E. |last3=Giannoni |first3=Stella M. |last4=Pattini |first4=Andrea |date=May 2003 |title=Portal Orientation and Architecture of Burrows in Tympanoctomys barrerae (Rodentia, Octodontidae) |journal=Journal of Mammalogy |volume=84 |issue=2 |pages=541–546 |doi=10.1644/1545-1542(2003)084<0541:poaaob>2.0.co;2 |issn=0022-2372 |doi-access=free |hdl=11336/96235 |hdl-access=free}}</ref> This could help with heat retention and insulation, providing protection from temperatures and conditions outside.<ref name=":5" /> Insects such as the [[earwig]] may construct burrows to live in during the winter, and use them for physical protection.<ref name=":1" /> Some species will also use burrows to store and protect food. This provides a benefit to the animal as it can keep food away from other competition.<ref name=":3" /> It also allows the animal to keep a good stock of food inside the burrow to avoid extreme weather conditions or seasons where certain food sources may be unavailable.<ref name=":3" /> Additionally, burrows can protect animals that have just had their young, providing good conditions and safety for vulnerable newborn animals.<ref name=":3" /> Burrows may also provide shelter to animals residing in areas frequently destroyed by fire, as animals deep underground in a burrow may be kept safe and at a stable temperature.<ref name=":5" /> == Fosilne jazbine == Jazbine se također često očuvaju u [[fosilni zapis|fosilnim zapisima]] kao [[fosili jazbina]], vrsta [[fosilni tragovi|fosilnih tragova]]. == Povezano == {{commons category|Burrows}} * [[Spreite]] - fosilni ostaci jazbina beskičmenjaka * [[Podzemna fauna]] == Reference == {{reflist}} 4ng3tuzzl7iwctl63v9anu2cfxm9jrn Kolumbov dan 0 255196 42590151 42239926 2026-05-09T22:45:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590151 wikitext text/x-wiki Mnoge [[Amerika|američke]] države slave obljetnicu [[Kristofor Kolumbo|Kolumbovog]] otkrića Amerike kao službeni državni blagdan. Otkriće se dogodilo [[12. listopada]] [[1492.]], te se ponegdje neslužbeno slavilo od kasnog 18. stoljeća, a službeno se u nekim državama počinje slaviti u ranom 20. stoljeću. Godine [[1992.]] [[Ujedinjeni narodi]] su namjeravali proslaviti 500. obljetnicu otkrića Amerike, ali se od toga odustalo uslijed zahtjeva [[Indijanci|domorodaca]] koji tvrde da je Kolumbovo otkriće začetak genocida golemih razmjera koji je počinjen nad njima. Otkriće Amerike se slavi u [[SAD|SAD-u]] pod imenom Kolumbov dan (''Columbus Day''), diljem [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]] pod imenom Dan rase (''Día de la Raza''), u [[Bahami]]ma pod imenom Dan otkrića (''Discovery Day''), u [[Španjolska|Španjolskoj]] kao Dan španjolstva (''Día de la Hispanidad'') i Nacionalno slavlje (''Fiesta Nacional''), u [[Argentina|Argentini]] kao Dan poštivanja kulturalne raznolikosti (''Día del Respeto a la Diversidad Cultural'') i kao Dan Amerike ili Panamerički dan u [[Belize]]u (''Day of the Americas''/''Pan-American Day'')<ref>{{Cite web |title=www.belizelaw.org |url=http://www.belizelaw.org/web/lawadmin/PDF%20files/cap289.pdf |access-date=2013-12-19 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923183600/http://www.belizelaw.org/web/lawadmin/PDF%20files/cap289.pdf }}</ref><ref>http://www.sanpedrosun.com/education/2013/10/07/san-pedro-to-celebrate-belizes-rich-culture-on-pan-american-day/ www.sanpedrosun.com], "San Pedro to celebrate Belize’s rich culture on Pan-American Day", objavljeno 7. listopada 2013., pristupljeno 19. prosinca 2013.</ref> i [[Urugvaj]]u (''Día de las Américas''). == Sjedinjene Američke Države == Kolumbov dan postao je službeni praznik u [[Colorado|Coloradu]] [[1906.]], a na cijelom ozemlju SAD-a [[1934.]] godine.<ref>[https://web.archive.org/web/20121018205412/http://memory.loc.gov/ammem/today/oct12.html www.webcitation.org], "Columbus Day", objavljeno 19. listopada 2012., pristupljeno 19. prosinca 2013.</ref> Međutim, tradicija proslavljanja obljetnice otkrića Amerike postojala je još u kolonijalnom razdoblju. Godine [[1792.]] [[New York City]] i ostali američki gradovi upriličili su proslavu povodom 300. obljetnice. Povodom 400. obljetnice [[1892.]] predsjednik [[Benjamin Harrison]] pozvao je ljude slaviti. Tijekom 400. obljetnice nastavnici, propovjednici, pjesnici i političari organizirali su mnoge ceremonije izražavajući tako svoje domoljublje. Slavilo se državljanstvo, podrška ratovanju iz domoljubnih pobuda, podrška čuvanju granica, važnost odanosti naciji i društveni napredak.<ref>Kubal, Timothy. 2008. Cultural Movements and Collective Memory: Christopher Columbus and the Rewriting of the National Origin Myth. New York: Palgrave Macmillan.</ref><ref>[http://theamericanscholar.org/what-columbus-day-really-means/#.UlRVdlDxrh0 theamericanscholar.org], "What Columbus Day Really Means"</ref><ref>[http://www.theatlantic.com/national/archive/2012/10/how-columbus-day-fell-victim-to-its-own-success/261922/ www.theatlantic.com], "How Columbus Day Fell Victim to Its Own Success", objavljeno 8. listopada 2012., pristupljeno 19. prosinca 2013.</ref> Katoličko doseljeništvo se sredinom 19. stoljeća borilo protiv [[diskriminacija|diskriminacije]] katoličkih doseljenika. Tako su se irski iseljenici prozvali Kolumbovim vitezovima implicirajući na to da je [[katoličanstvo|katolik]] otkrio Ameriku. Mnogi doseljenici iz [[Italija|Italije]] promatrali su slavljenje Kolumbovog dana kao slavljenje svog naslijeđa. Od [[1971.]] obljetnica otkrića Amerike i stvaranja američke mornarice ([[13. listopada]] [[1775.]]) slave se drugog ponedjeljka u [[listopad]]u. Banke, poštanska služba, većina škola i velikih saveznih agencija ne radi na Kolumbov dan. Proslavljanje je drukčije u različitim saveznim državama. Ponegdje je popraćeno velikim povorkama. [[San Francisco]] ima najdugotrajniju neprekinutu tradiciju. Paradu povodom Kolumbova dana organizira zajednica Amerikanaca talijanskog podrijetla još od [[1869.]], a osnovao ju je Nicola Larco.<ref>[http://www.sfcolumbusday.org/history www.sfcolumbusday.org], "History"</ref> New York organizira najraskošniju proslavu.<ref>{{Cite web |title=www.columbuscitizensfd.org |url=http://www.columbuscitizensfd.org/columbus-celebration/columbus_parade.html |access-date=2013-12-19 |archivedate=2015-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151007070117/http://www.columbuscitizensfd.org/columbus-celebration/columbus_parade.html |deadurl=yes }}</ref><ref>[http://manhattanstyle.com/events/the-annual-columbus-day-parade/ manhattanstyle.com], "THE ANNUAL COLUMBUS DAY PARADE", objavljeno 7. listopada 2010., pristupljeno 19. prosinca 2013.</ref><ref>[http://www.prnewswire.com/news-releases/performers-bands-and-red-white-and-green-on-fifth-avenue-in-nyc-columbus-day-parade-104668504.html www.prnewswire.com], "Performers, Bands, and Red, White and Green on Fifth Avenue in NYC Columbus Day Parade", objavljeno 10. listopada 2010., pristupljeno 19. prosinca 2013.</ref> Kolumbov dan slavi se i u [[Portoriko|Portoriku]], a na [[Američki Djevičanski otoci|Američkim Djevičanskim otocima]] se Kolumbov dan slavi usporedo s Danom portorikanskog prijateljstva. U [[Virginia|Virginiji]] se usporedo s Kolumbovim danom slavi i Dan jorktaunske pobjede, u spomen na [[opsada Yorktowna|opsadu Yorktowna]] u [[Američki rat za neovisnost|Američkom ratu za neovisnost]] [[1781.]] godine.<ref>{{Cite web |title=leg1.state.va.us |url=http://leg1.state.va.us/000/cod/2.2-3300.HTM |access-date=2013-12-19 |archive-date=2009-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116100245/http://leg1.state.va.us/000/cod/2.2-3300.HTM }}</ref> [[Havaji]], [[Aljaska]]<ref>{{Cite web |url=http://touchngo.com/lglcntr/akstats/Statutes/Title44/Chapter12/Section010.htm |title=touchngo.com |access-date=2013-12-19 |archive-date=2011-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930155354/http://touchngo.com/lglcntr/akstats/Statutes/Title44/Chapter12/Section010.htm |url-status=dead }}</ref> i [[Južna Dakota]] ne slave Kolumbov dan. Havaji istodobno slave Dan istraživača u spomen na polinežansko otkriće Havaja.<ref>[http://www.capitol.hawaii.gov/hrscurrent/Vol01_Ch0001-0042F/HRS0008/HRS_0008-0001_0005.htm www.capitol.hawaii.gov]</ref> Preimenovanje neslužbenog praznika nije zadovoljilo prosvjednike protiv proslavljanja otkrića. Južna Dakota slavi umjesto Kolumbovog dana Domorodački dan (''Native American Day'').<ref>{{Cite web |title=legis.state.sd.us |url=http://legis.state.sd.us/statutes/DisplayStatute.aspx?Statute=1-5-1.2&Type=Statute |access-date=2013-12-19 |archive-date=2007-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070414125149/http://legis.state.sd.us/statutes/DisplayStatute.aspx?Type=Statute&Statute=1-5-1.2 }}</ref> U [[Iowa|Iowi]] i [[Nevada|Nevadi]] Kolumbov dan nije službeni blagdan. Jedan od razloga je što je nedugo zatim Dan Nevade. [[Kalifornija]] i [[Teksas]] ukinuli su plaćeni odmor državnim činovnicima povodom Kolumbova dana.<ref>[http://law.onecle.com/california/government/6700.html law.onecle.com]</ref><ref>[http://online.wsj.com/news/articles/SB125512754947576887 online.wsj.com], "Is Columbus Day Sailing Off the Calendar?", objavljeno 10. listopada 2009., pristupljeno 19. prosinca 2013.</ref><ref>[http://www.mcclatchydc.com/2010/02/04/83672/schwarzeneggers-dropping-two-state.html www.mcclatchydc.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120913072427/http://www.mcclatchydc.com/2010/02/04/83672/schwarzeneggers-dropping-two-state.html |date=2012-09-13 }}, "Schwarzenegger's dropping two state holidays is legal, California judge rules", objavljeno 4. veljače 2010., pristupljeno 19. prosinca 2013.</ref> Grad [[Berkeley, Kalifornija]] preimenovao je [[1992.]] Kolumbov dan u Domorodački dan (''Indigenous People's Day'').<ref>[http://articles.latimes.com/2008/jan/13/local/me-bones13 articles.latimes.com], "Native Americans say Berkeley is no place for their ancestors", objavljeno 13. siječnja 2008., pristupljeno 19. prosinca 2013.</ref> Isto su učinili i [[Sebastopol, Santa Cruz]] i [[Dane County]], [[Wisconsin]].<ref>[http://badgerherald.com/news/2007/10/09/uw-group-offers-alte/ badgerherald.com], "UW group offers alternative to Columbus", objavljeno 9. listopada 2007., pristupljeno 19. prosinca 2013.</ref> Neke domorodačke skupine umjesto Kolumbova dana slave Domorodački dan ili dan svoga plemena. [[Navajo]] su zamijenili Kolumbov dan Danom suvereniteta Navajo naroda [[4. travnja]]. == Latinska Amerika == U mnogim [[Latinska Amerika|latinoameričkim]] državama obljetnica Kolumbova otkrića slavi se kao Dan rase (''Día de la Raza''), u spomen na prvi kontakt Europljana i američkih [[Indijanci|domorodaca]]. Počeo se slaviti u [[Argentina|Argentini]] [[1917.]] godine, u [[Venezuela|Venezueli]] i [[Kolumbija|Kolumbiji]] [[1921.]], u [[Čile]]u [[1922.]] i u [[Meksiko|Meksiku]] [[1928.]] Obljetnica je pod ovim imenom slavljena i u Španjolskoj do godine [[1957.]] U Venezueli je [[2002.]] Dan rase preimenovan u Dan domorodačkog otpora (''Día de la Resistencia Indígena''). [[Hispanoamerikanci]], državljani SAD-a, također običavaju slaviti Dan rase. Godine [[1994.]] u [[Kostarika|Kostarici]] je Dan rase preimenovan u Dan kultura (''Día de las Culturas'') kako bi se dalo do znanja da je stapanje domorodačkih, europskih, afričkih i azijskih kultura pridonijelo stvaranju kostaričke i latinoameričke kulture. Od 1921. do 2002. Venezuela je poput ostalih latinoameričkih država slavila Dan rase koji je ustanovio predsjednik [[Juan Vicente Gómez]]. Godine [[2002.]] pod predsjednikom [[Hugo Chávez|Hugom Chávezom]] praznik je preimenovan u Dan domorodačkog otpora u spomen na opiranje domorodaca nasilju europskih pridošlica. Hugo Chávez, predsjednik Venezuele, pozvao je [[2003.]] stanovnike Latinske Amerike ne slaviti Kolumbov dan s obzirom da je otkrićem Amerike 1492. počeo genocid stranih, europskih, osvajača, koji su se ponašali gore od [[Adolf Hitler|Hitlera]]. "Kolumbo je bio na čelu najvećeg osvajanja i genocida u povijesti čovječanstva", izjavio je predsjednik Chávez u Caracasu na sastanku predstavnika domorodaca iz svih dijelova zemlje. "Mi, građani Venezuele i Latinske Amerike nemamo razloga slaviti Kolumba", ustvrdio je Chávez te ocijenio da su španjolski, portugalski i drugi osvajači svakih deset minuta masakrirali jednog domoroca. Za španjolske osvajače, kao što su [[Hernán Cortés]] i [[Francisco Pizarro]], rekao je da su gori od Hitlera.<ref>[http://www.nacional.hr/clanak/4488/chavez-kolumbo-zaceo-genocid www.nacional.hr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131220114319/http://www.nacional.hr/clanak/4488/chavez-kolumbo-zaceo-genocid |date=2013-12-20 }}, "CHAVEZ: KOLUMBO ZAČEO GENOCID", objavljeno 13. listopada 2003., pristupljeno 19. prosinca 2013.</ref> 12. listopada [[2004.]] provladini aktivisti prevrnuli su Kolumbov kip u [[Caracas]]u i išarali ga grafitima. Na pročaveškoj svemrežnoj stranici Aporrea napisano je: "Baš kao i kip Saddama u Bagdadu, tako je pao i kip Kolumba tiranina 12. listopada 2004. u Caracasu." Poznato rušenje kipa [[Saddam Hussein|Saddama Husseina]] u [[Bagdad]]u zbilo se prethodne godine.<ref>[http://venezuelanalysis.com/news/734 venezuelaanalysis.com], "Columbus Statue Toppled in Venezuela on Day of Indigenous Resistance", objavljeno 13. listopada 2004., pristupljeno 19. prosinca 2013.</ref> == Španjolska == Od [[1987.]] u Španjolskoj se obljetnica Kolumbova otkrića slavi kao Nacionalno slavlje (''Fiesta Nacional'') ili Nacionalni dan. Prije toga slavilo se Dan španjolstva (''Día de la Hispanidad''), u spomen na osnivanje međunarodne hispanske zajednice. Kraljevskim dekretom 1981. godine Dan španjolstva proglašen je nacionalnim praznikom. Od [[2000.]] 12. listopada je ujedno i Dan oružanih snaga, te se proslavlja vojnom paradom u [[Madrid]]u. Obljetnica Kolumbova otkrića u Španjolskoj se s entuzijazmom slavi paradama, marševima i sličnim događajima. == Izvori == <references/> [[Kategorija:Praznici]] g6yskbdulwydzlvpr3au2l2yoz4nrcj Južna i istočna Srbija 0 257561 42589955 42350018 2026-05-09T14:08:20Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589955 wikitext text/x-wiki {{Kutijica za regije | ime = Južna i istočna Srbija | ime genitiv = Južne i istočne Srbije | eng ime = | izgovor izvornog imena = | mat ime = Srbija | zastava = Flag of Serbia.svg | grb = Coat of arms of Serbia.svg | himna = | položaj = <big><center>'''Položaj Južne i istočne Srbije'''</center></big> <div style="position: relative; right: 0px; top: 0px">[[Datoteka:Statistički regioni Republike Srbije.svg|260px|centar|link=|Položaj Južne i istočne Srbije]] </div> </div> | administrativni centar = nema | latd= | latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |CCTLD= | najveći grad = [[Niš]] | službeni jezik = [[Srpski jezik|srpski]] | u upotrebi = | pisma = | tip vladavine = | titula vladara = | ime vladara = | titula vladara1 = | ime vladara1 = | stvaranje tip = Formiranje | stvaranje komentar = | stvaranje1 = Istocni i Južni region | stvaranje datum1 = 14.jul 2009 | stvaranje2 = Južna i istočna Srbija | stvaranje datum2 = 7.maj 2010 | površina = 26,253 | vode = | procentaža matične = | stanovništvo = 1.406,050<ref>[https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/Pdf/G20234001.pdf Popis stanovništva Srbija po nacionalnoj pripadnosti 2022]</ref> | godina popisa = 2022 | gustina stanovništva = 53,56 | BDP = | BDP godina = | BDP po glavi stanovnika = | HDI = | HDI godina = | HDI kategorija = | valuta = Dinar | kod valute = RSD | deo valute = 100 para | vremenska zona = | domen = | specifičnost = | specifičnost rezultat = | komentar = }} '''Južna i istočna Srbija''' (neformalni naziv '''Nišavina''') je jedan od pet [[Statistički regioni Srbije|statističkih regiona]] [[Srbija|Srbije]]. == Formiranje regiona == U julu 2009. godine, skupština Srbije usvojila je zakon kojim je Srbija podeljena na sedam statističkih regiona.<ref>{{Cite web|author=B92|title=Uvedeno sedam statističkih regiona|url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2009&mm=07&dd=08&nav_category=11&nav_id=370168}}</ref> Prvobitno je bilo predviđeno da područje statističkog regiona Južna i istočna Srbija čine dva statistička regiona - Južni region i Istočni region. Početkom 2010. godine preovladala je ideja o smanjenju broja statističkih regiona, a razlog za to je neravnomernost u broju stanovnika u regionima na osnovu prvog predloga. Prema novom predlogu, Srbija se deli na pet statističkih regiona,<ref>[http://www.srbija.gov.rs/vesti/vest.php?id=125924 Smanjenje broja statističkih regiona kroz izmene Zakona o regionalnom razvoju]</ref> a ujednačavanje regiona vrši se spajanjem Zapadnog i Centralnog regiona (takozvana Kragujevina) i Istočnog i Južnog regiona (takozvana Nišavina). == Historija == {{izvor}} U rimsko doba, ovo područje je prvobitno bilo u sastavu provincije [[Mezija|Mezije]]. Usitnjavanjem provincija i promenom njihovih granica, područje regiona ulazi u sastav provincije [[Gornja Mezija]], a zatim u sastav provincija [[Dardanija|Dardanije]] i [[Dakija|Dakije]]. Dakija se potom deli na dve provincije: [[Dakija Ripenzis]] i [[Dakija Mediteranea]]. Kasnije, podelom [[Rimsko carstvo|Rimskog carstva]], cela oblast je uključena u [[Vizantija|Vizantiju]]. Krajem [[5. vek|5.]] i početkom [[6. vek]]a, na ove prostore se masovno doseljavaju [[Sloveni|slovenska]] plemena. Tokom ranog srednjeg veka, ovom regijom dominiraju [[Prvo bugarsko carstvo|Bugarska]] i Vizantija, da bi se od 12. veka na ove prostore širila [[Raška (država)|srpska]] država. Na severu regiona, širi se srednjovekovna [[ugarska]] država, koja na ovom području formira pokrajine [[Braničevska banovina]] i [[Kučevska banovina]]. U 13. veku, područjem [[Braničevo|Braničeva]] vladali su bugarski velikaši [[Drman]] i [[Kudelin]], da bi zatim njihovu oblast [[kralj Dragutin]] uključio u svoju [[Sremska kraljevina|Sremsku kraljevinu]]. Sredinom 14. veka, region je u sastavu [[car Dušan|Dušanovog]] [[Srpsko carstvo|srpskog carstva]], a zatim, posle propasti carstva, ulazi u sastav [[Moravska Srbija|Moravske Srbije]] i države [[Konstantin Dragaš|Konstantina Dragaša]]. Severoistočni delovi regiona bili su u sastavu [[Vidinska kneževina|Vidinske kneževine]], nastale raspadom bugarske države. Područje regiona zatim ulazi u sastav [[Srpska Despotovina|Srpske Despotovine]], ali ga postepeno, tokom [[15. vek]]a, osvajaju [[Osmansko carstvo|Turci]]. Padom Srpske Despotovine ([[1459.]] godine) celokupno područje regiona dolazi pod [[Istorija Srbije u Otomanskom carstvu|tursku vlast]]. U kratkom periodu, između [[1718.]] i [[1739.]] godine, severni deo oblasti ulazi u sastav [[Austrijska uprava u Srbiji (1718-1739)|Austrijske Kraljevine Srbije]] i [[Tamiški Banat|Tamiškog Banata]]. Posle [[Prvi srpski ustanak|Prvog srpskog ustanka]] [[1804.]] godine, najveći deo regiona ulazi u sastav [[Karađorđe Petrović|Karađorđeve Srbije]], da bi posle [[Drugi srpski ustanak|Drugog srpskog ustanka]] 1815. godine, samo severni delovi regiona bili priznati kao deo [[Kneževina Srbija|Srbije]], dok južni delovi ostaju pod neposrednom turskom vlašću. Na tom području, koje ostaje pod neposrednom turskom vlašću, formiran je 1846. godine [[Niški pašaluk]]. Proširenjem granica Srbije 1833. i 1878. godine, u sastav Srbije ulaze i ostali delovi regiona, dok pod turskom vlašću ostaje samo krajnji jug oblasti, koji će takođe ući u sastav Srbije 1912. godine. Pored toga, još neke manje pogranične teritorije na istoku regiona dobijene su od [[Kraljevina Bugarska|Bugarske]] 1919. godine. [[Datoteka:Moravska banovina01.png|mini|levo|Karta Moravske banovine, 1931.]] U [[Prvi svetski rat|Prvom svetskom ratu]], krajem 1915. godine, [[Kraljevina Bugarska|Bugari]] okupiraju region i na ovom prostoru formiraju [[Vojno-inspekciona oblast Morave|vojno-inspekcionu oblast Morave]]. Početkom 1917. godine, zbog represija bugarskih okupacionih vlasti, podignut je [[Toplički ustanak]]. U jesen 1918. vlast prelazi iz bugarskih u [[Nemačko carstvo|nemačke]] ruke, da bi ubrzo [[Vojska Kraljevine Srbije (1914—1918)|srpska vojska]] oslobodila okupirane teritorije. Posle formiranja [[Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca|Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca]] 1918. godine, područje regiona je bilo podeljeno na nekoliko okruga (1918-1922) i oblasti (1922-1929). Sa formiranjem banovina 1929. godine, područje regiona je uglavnom ušlo u sastav [[Moravska banovina|Moravske Banovine]], izuzev nekih severnih i južnih teritorija koje su ušle u sastav [[Dunavska banovina|Dunavske]] i [[Vardarska banovina|Vardarske]] banovine. [[Datoteka:Serbia01.png|mini|200p|Područje Centralne Srbije između 1959. i 2009. godine]] Tokom okupacije [[Jugoslavija|Jugoslavije]] od strane [[Sile osovine|Sila osovine]] u [[Drugi svetski rat|Drugom svetskom ratu]], ovo područje je uglavnom bilo u sastavu [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], izuzev južnih i istočnih delova regiona koji su bili pod okupacijom [[Bugarska|Bugarske]]. Posle oslobođenja, region ulazi u sastav [[SR Srbija|SR Srbije]] u okviru nove [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]]. Na severu i jugu SR Srbije nalazile su se autonomne pokrajine [[SAP Vojvodina|Vojvodina]] i [[SAP Kosovo i Metohija|Kosovo]], dok je centralno područje republike koje se nije nalazilo u sastavu autonomnih pokrajina bilo poznato pod imenom [[Uža Srbija]] (kasnije [[Centralna Srbija]]) i funkcionisalo je kao neka vrsta statističkog regiona, koji, za razliku od drugih delova Jugoslavije, nije imao sopstvene organe vlasti, ali su statistički podaci iskazivani u okviru njegovih granica. Tokom 2009. godine, područje Centralne Srbije podeljeno je na 5 statističkih regiona ([[Beograd]], Zapadni region, Centralni region, Istočni Region, Južni region), da bi 2010. godine, spajanjem regiona, ovaj broj bio smanjen na 3 (Beograd, Južna i istočna Srbija, [[Šumadija i zapadna Srbija]]). == Geografija == Na području regiona Nišavine nalazi se nekoliko prostorno-geografskih celina, od kojih su značajnije: [[Pomoravlje]], [[Podunavlje]], [[Ponišavlje]], [[Braničevo]], [[Timočka Krajina]], [[Toplica]], [[Jablanica (pritoka Južne Morave)|Jablanica]], [[Šopluk]], itd. == Okruzi == Na području regiona nalaze se sledeći okruzi: * [[Podunavski okrug]] * [[Braničevski okrug]] * [[Borski okrug]] * [[Zaječarski okrug]] * [[Toplički okrug]] * [[Nišavski okrug]] * [[Pirotski okrug]] * [[Jablanički okrug]] * [[Pčinjski okrug]] == Gradovi == [[Datoteka:Nis zimi Svajcarija.jpg|mini|200p|Grad [[Niš]]]] [[Datoteka:Smederevo city administration.JPG|mini|200p|Grad [[Smederevo]]]] Veći gradovi regiona Nišavine su (prema podacima iz 2011. godine): * [[Niš]] (190.230) * [[Smederevo]] (63.028) * [[Leskovac]] (59.610) * [[Vranje]] (54.456) * [[Požarevac]] (42.963) * [[Zaječar]] (42.916) * [[Pirot]] (38.432) * [[Bor]] (33.328) * [[Prokuplje]] (27.163) * [[Smederevska Palanka]] (23.152) == Etničke grupe == Na području regiona Nišavine uglavnom preovlađuje [[Srbi|srpsko]] stanovništvo, a ima i pripadnika drugih etničkih grupa: [[Bugari|Bugara]], [[Albanci|Albanaca]], [[Vlasi Srbije|Vlaha]], [[Romi|Roma]], itd. Albanci čine etničku većinu u opštinama [[Preševo]] i [[Bujanovac]], dok Bugari čine apsolutnu etničku većinu u opštini [[Bosilegrad]] i relativnu većinu u opštini [[Dimitrovgrad]]. Prema podacima sa popisa iz 2011. godine, region je imao 1.563.916 stanovnika. Najbrojnije etničke grupe, prema ovom popisu su bile:<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/serbia-ethnic2011.htm |title=Archive copy |access-date=2014-01-02 |archive-date=2017-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319122510/http://pop-stat.mashke.org/serbia-ethnic2011.htm |url-status=dead }}</ref> * [[Srbi]]: 1.393.673 * [[Romi]]: 57.239 * [[Vlasi]]: 32.873 * [[Bugari]]: 15.501 [[Datoteka:Serbia ethnic 2011 01.png|mini|centar|350p|Etnička mapa regiona prema popisu iz 2011. godine]] == Religija == Najzastupljenija veroispovest u regionu Nišavine je [[pravoslavlje]], dok je na krajnjem jugu oblasti prisutan i [[islam]]. == Pravni status i politika == Podela Srbije na statističke regione izvršena je u cilju usaglašavanja sa zemljama [[Evropska unija|Evropske unije]] koje koriste [[NUTS]] standarde. Za razliku od tri statistička regiona koji imaju i sopstvene organe uprave ([[Vojvodina]], [[Kosovo i Metohija]], [[Beograd]]), statistički region Južna i istočna Srbija (Nišavina) je formiran za [[statistika|statističke potrebe]] i nema svoje organe vlasti. Pošto se u [[Vlada Srbije|vladi Srbije]] razmatra i opcija administrativne regionalizacije, nije isključeno da će ovaj statistički region postati i administrativni. Ideje o administrativnoj regionalizaciji ovog područja prisutne su u izvesnim političkim krugovima u gradu [[Niš]]u. == Reference == {{reflist}} == Povezano == * [[Statistički regioni Srbije]] {{Statistički regioni Srbije}} {{Commonscat|Southern and Eastern Serbia}} [[Kategorija:Statistički regioni Srbije]] [[Kategorija:Južna i istočna Srbija|*]] 8k6wtqvajkwdwn5a247xmldrtr9pbvm Spomen-park Dotrščina 0 259379 42590032 42340038 2026-05-09T18:52:33Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590032 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Prilaz Dotrscini.jpg|mini|desno|300px|Prilaz spomen-području Dotršćina]] '''Spomen-groblje i park revolucije Dotrščina''', nedaleko od parka [[Maksimir]]a, je prostor koji obuhvaća 365 katastarskih jutara, uglavnom šumske površine. Proteže se između Maksimira i planine [[Medvednica|Medvednice]]. == Historija == Ovamo su [[ustaše]] počevši od [[svibanj|svibnja]] [[1941.]] dovodili danju i noću svoje žrtve, te ih okrutno ubijali. Žrtve su najčešće bacane u zajedničke jame, te stoga ne postoji uvid gdje je tko sahranjen. Procjenjuje je da je ovdje pogubljeno oko 7 000 građana Zagreba, među kojima oko 2000 članova [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] i [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a. Od poznatijih komunista ovdje je [[17. srpnja]] 1941. strijeljan [[Ivan Krndelj]] (član KPJ od [[1919.]] godine i član Pokrajinskog komiteta za [[Hrvatska|Hrvatsku]] i [[Slavonija|Slavoniju]]). Ostali poznatiji intelektualci, koji su ovdje našli smrt, jesu dr. [[Božidar Adžija]], [[Otokar Keršovani]], [[Ognjen Prica]], [[Simo Crnogorac]] i [[August Cesarec]]. == Uređenje parka == Zavod za zaštitu spomenika kulture grada [[Zagreb]]a [[5. kolovoza]] [[1963.]] potpisao je ugovor sa [[Vojin Bakić|Vojinom Bakićem]], prof. dr. [[Josip Seissel|Josipom Seisselom]], [[Silvana Seissel|Silvanom Seissel]] i [[Angela Ratković|Angelom Ratković]] za prostorno, oblikovno i idejno hortikulturno rješenje spomen-parka Dotršćina, koji obuhvaća idejno rješenje Doline grobova, idejno rješenje starog ulaznog prostora sa Svetošimunske ceste i makete dvije skulpture iz provizornog materijala. Uređenje ovog parka završeno je [[1968.]] kada je konačno na visoravni kod ulaza sa Svetošimunske ceste podignut Bakićev spomenik svim žrtvama ubijenim u Dotršćini. Osim središnjeg spomenika kristaličnog oblika od nehrđajućeg čelika, Bakić je u Dolini grobova, jednom od stratišta u Dotršćini, izradio šest do sedam kristaličnih skulptura. Čitav prostor i padine prekriveni su bršljanom ne bi li žrtve bile spokojnije. Osim spomen-obilježja, uz put koji ide Dolinom grobova postavljene su mramorne ploče s uklesanim stihovima [[Ivan Goran Kovačić|Ivana Gorana Kovačića]] i [[Jure Kaštelan]]a. Ostvarenjem spomenika strijeljanima u Dotršćini Vojin Bakić dovršio je pročišćavanje spomenika svakih suvišnih detalja, proces koji je započeo ostvarenjem spomenika Ivanu Goranu Kovačiću u [[Lukovdol]]u. Sve plohe i linije na centralnoj skulpturi u Dotršćini svedene su na minimum i jednostavnost, što stvara određenu igru svijetla i sjene, ovisno o kutu promatranja. Ovom skulpturom Bakić ne definira posetitelju što se ovdje dogodilo, skulptura je samo apstraktna posveta svim strijeljanima, lišena bilo kakve naracije ili ideologiziranosti. === Sadržaj parka === Spomen-park Dotršćina sastoji se od sljedećih spomeničkih kompleksa: * centralni spomenik (''put mučeništva'') * ''dolina grobova'' (strijeljani u ovoj šumi 1941.-[[1945.]]) * spomen obilježje poginulima u Zagrebu 1941.-1945. * spomen-obilježje revolucionarima i domoljubima poginulima u Zagrebu 1919.-1941. * spomenik poginulima za oslobođenje Zagreba 1945. == Neostvareni planovi == U planu su još bile izrade spomen-obilježja Zagrepčanima poginulima u [[Narodnooslobodilačka borba|NOB]]-u na ostalim frontama u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], na savezničkim frontama izvan Jugoslavije, u [[Španjolski građanski rat|Španjolskom građanskom ratu]], u [[Oktobarska revolucija|Oktobarskoj revoluciji]] i komemorativni i manifestacijski prostor s imenima žrtava, ali je uslijed ekonomsko-političkih promjena [[1990.]] obustavljena daljnja izgradnja spomenika u parku. == Galerija spomenika == <center><gallery widths="160p" heights="150p" perrow=4> Datoteka:Dotrscina spomenik 1a.jpg| Obilježje početka ''Puta mučeništva'' Datoteka:Dotrscina spomenik 2.jpg| Spomen-obilježje poginulima u Zagrebu 1941.-1945. Datoteka:Dotrscina spomenik 3.jpg| Spomenik poginulima za oslobođenje Zagreba Datoteka:Dotrscina spomenik4.jpg| Spomenik revolucionarima i rodoljubima poginulima u Zagrebu 1919.-1941. </gallery></center> == Galerija skulptura u ''dolini grobova'' == <center><gallery widths="160p" heights="150p" perrow=4> Datoteka:Dotrscina skupltura01.jpg| Datoteka:Dotrscina skulptura02.jpg| Datoteka:Dotrscina skulptura03.jpg| Datoteka:Dotrscina skulptura04.jpg| Datoteka:Dotrscina skulptura05.jpg| Datoteka:Dotrscina skulptura06.jpg| </gallery></center> == Literatura == * Stipe Ugarković, Ivan Očak. ''Zagreb grad heroj: Spomen obilježja revoluciji''. „August Cesarec“, Zagreb, 1979. == Vanjske veze == {{Commonscat|Dotrščina, Zagreb}} * [http://www.dotrscina.hr/ Virtualni Muzej Dotršćina] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Parkovi u Zagrebu|Dotrščina]] [[Kategorija:Spomenici u Zagrebu|Dotrščina]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj|Dotrščina]] s85dvm2ye2zevav8oe74kmphvu4xvje Le Tampon 0 295998 42590294 42117604 2026-05-10T09:03:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590294 wikitext text/x-wiki {{Grad u Francuskoj | naziv = Le Tampon | izvorni_naziv = {{jez-fra|Le Tampon}} | slika = Eglise tampon.jpg | opis_slike = Crkva u Le Tamponu | grb = | država = {{FRA}} | region = [[Reinion]] | površina = 165,43 | stanovništvo = 79 228 (2010) | gustina = 453,35 | gšir = -21.2781 | gduž = 55.5153 | nadmorska_visina = 287—2.418 | veb-strana = [http://www.letampon.fr/ www.letampon.fr] }} '''Le Tampon''' ({{jez-fra|Le Tampon}}) je grad na jugu [[Francuska|Francuskog]] prekomorskog regiona [[Reinion]] u [[Indijski okean|Indijskom okeanu]]. Po podacima iz 2010. grad je imao 79.228 stanovnika.<ref>{{Insee}}</ref> Jug ostrva Reinion počeo je da se naseljava od 18. veka. Regija oko današnjeg Le Tampona je administrativno odvojena od [[Sen Pjer (Reinion)|Sen Pjera]] jula 1882. Prvog gradonačelnika Le Tampon je dobio 25. jula [[1925]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Le Tampon|Le Tampon}} * {{fr}} [http://www.letampon.fr Grad Le Tampon] * {{fr}} [http://www.mairie-tampon.fr Ured gradonačelnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180321091203/http://mairie-tampon.fr/ |date=2018-03-21 }} * {{fr}} [http://www.tampontourisme.re Turistički biro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209230757/http://www.tampontourisme.re/ |date=2019-02-09 }} {{klica-grad-Francuska}} [[Kategorija:Réunion]] cwpg7pxfoaqi3xhhjrr2gpjsc2c3h8e À la recherche du temps perdu 0 397665 42589911 42586270 2026-05-09T12:04:04Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[U potrazi za izgubljenim vremenom]] na [[À la recherche du temps perdu]] preko preusmjerenja 42586270 wikitext text/x-wiki {{Infokutija knjiga | naslov = U potrazi za izgubljenim vremenom | naslov_orig = À la recherche du temps perdu | slika = [[Datoteka:MS A la recherche du temps perdu.jpg|200px]] | opis = Originalna ploča ''À la recherche du temps perdu: Du côté de chez Swann'' sa Proustovim ispravkama | autor = [[Marcel Proust]] | zemlja = {{flagicon|Francuska}} [[Francuska treća republika|Francuska]] | jezik = francuski | žanr = [[modernizam (književnost)|modernistički]] roman | izdavač = [[Éditions Grasset|Grasset]] i [[Éditions Gallimard|Gallimard]] | datum_izdanja = 1913–1927 | stranica = 4,215 }} '''''À la recherche du temps perdu''''' (U potrazi za izgubljenim vremenom) je roman francuskog pisca [[Marcel Proust|Marcela Prousta]] od sedam tomova, objavljenih od 1913. do 1927. godine. Poznat je kao jedno od najdužih djela u književnosti, kao i po tome što je koristio kao motiv i tehniku [[nevoljno sjećanje]], koje se najčešće vezuje u "epizodu sa [[madeleine (kolač)|madeleineom]]". Roman, koji u sebi ima brojne [[autobiografija|autobiografske]] elemente, opisuje kako se neimenovani autor od introvertiranog djeteta pretvara u umjetnika, te se pri tome također daje detaljan prikaz francuskog [[otmjeno društvo|otmjenog društva]] na prijelazu iz 19. u 20. vijek. == Romani == * ''Du côté de chez Swann'' (1913) * ''À l'ombre des jeunes filles en fleurs'' (1919) * ''Le Côté de Guermantes'' (1920/21) * ''Sodome et Gomorrhe'' (1921/22) * ''La Prisonnière'' (1923) * ''Albertine disparue'' (1925) * ''Le Temps retrouvé'' (1927) == Vanjske veze == {{commons category|À la recherche du temps perdu|In Search of Lost Time}} {{Wikisourcelang|fr|À la recherche du temps perdu|In Search of Lost Time}} * [http://alarecherchedutempsperdu.com/ Alarecherchedutempsperdu.com]: French text * [http://proust.geoffwilkins.net/ Proust's In Search of Lost Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102200309/http://proust.geoffwilkins.net/ |date=2014-01-02 }} * [http://tempsperdu.com/ TempsPerdu.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120812201731/http://tempsperdu.com/ |date=2012-08-12 }}: a site devoted to the novel * [http://etext.library.adelaide.edu.au/p/proust/marcel/ University of Adelaide Library]: electronic versions of the original novels and the translations of C. K. Scott Moncrieff * [http://www.gutenberg.org/browse/authors/p#a987 Project Gutenberg:] Proust [[ebook]]s in French and English * [http://www.mcelhearn.com/2011/10/23/thoughts-on-reading-proust-again/ An article about one person's experience reading and re-reading Proust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411223641/http://www.mcelhearn.com/2011/10/23/thoughts-on-reading-proust-again/ |date=2013-04-11 }} {{Marcel Proust}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:U potrazi za izgubljenim vremenom}} [[Kategorija:Romani 1913.]] [[Kategorija:Romani 1919.]] [[Kategorija:Romani 1920.]] [[Kategorija:Romani 1921.]] [[Kategorija:Romani 1922.]] [[Kategorija:Romani 1923.]] [[Kategorija:Romani 1925.]] [[Kategorija:Romani 1927.]] b5owz1hqjegysok65ygz6xhomgeyl15 Razgovor:À la recherche du temps perdu 1 400220 42589913 2171113 2026-05-09T12:04:04Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Razgovor:U potrazi za izgubljenim vremenom]] na [[Razgovor:À la recherche du temps perdu]] 2171113 wikitext text/x-wiki Stavio sam prevedeni naslov, jer je riječ o klasiku književnosti na koji se mogu primijeniti isti kriteriji kao na "Rat i mir" ili "Ilijadu". --[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] ([[Razgovor sa korisnikom:OC Ripper|razgovor]]) 15:00, 5 ožujak-март 2014 (CET) jwfmjgf2eh427mwb27h1oyieshflv83 Razgovor:Zagađenje zraka 1 493644 42590005 2329543 2026-05-09T18:28:47Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Aerozagađenje]] na [[Razgovor:Zagađenje zraka]]: ažuriranje, [[WP:2:1]] 2329543 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 Kinematografija Ruske Imperije 0 626197 42590114 42389495 2026-05-09T20:40:18Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590114 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Razin film.jpg|mini|Poster za prvi ruski film "Stjenka Razin"]] '''Ruska carska kinematografija''' (rus. ''Кинемато́граф Росси́йской импе́рии'', do revolucije - ''синематографъ'') - burno se razvijao u razdoblju od [[1907.]] do [[1920.]], te je stvorio temelje za snimanje i distribuciju filmova. Od više od 2700 umjetničkih filmova, snimljenih u [[Rusko carstvo|Rusiji]] do [[1920.]], sačuvalo se do danas (u pravilu samo djelomično), u ruskim i inozemnim filmskim arhivima, oko 300 filmova. == Pojava kinematografije u Rusiji == Već u aprilu [[1896.]], četiri mjeseca nakon prvih [[Pariz|pariških projekcija]], u Rusiji se pojavljuju prvi kinematografski uređaji; npr. [[6. 4.]] [[1896.]] korijeniti počasni građanin [[Sankt Peterburg]]a V.I. Rebrikov predaje molbu u Ministarstvo Carskog dvora za dopuštenje da snimi krunidbeno slavlje.<ref>RGIA SPB, f. 427, op. 4, d. 109; "Iskusstvo kino", 1995, № 3.</ref> Za taj je događaj bio dogovoren dolazak snimatelj iz kompanije [[Braća Lumière|braće Lumière]] Camillea Cerfa, čija je molba registrirana [[4. 5.]] [[1896]].<ref>RGIA SPB, f. 427, op. 4, d. 110; "Iskusstvo kino", 1995, № 3.</ref> Taj se dan održala prva u Rusiji projekcija "kinematografa Lumièrea" u kazalištu peterburškog vrta "Akvarium" - publici je bilo pokazano nekoliko filmova u pauzi između drugog i trećeg čina vodvilja "Al'fred-Paša v Pariže".<ref>"Peterburgskaja gazeta", 4. 5. 1896.</ref>. [[6. 5.]] [[1896.]] održale su se prve moskovske projekcije u kazalištu Solodovnikova<ref>"Russkij listok, 7. 5. 1896.</ref>. U [[Moskva|Moskvi]] je kinematograf braće Lumière prvi put službeno pokazan na pristupačnim projekcijama u toku pet dana, od [[26. 5.|26.]] do [[31. 5.]] [[1896.]], u kazalištu ljetnog vrta "Ermitaž" nakon završetka predstava.<ref>"Novosti dnja", 7. 5. 1896.</ref>. Camille Cerf u maju stvara prve u Rusiji dokumentarne snimke slavlja u čast [[Krunidba|krunidbe]] [[Nikola II., ruski car|Nikole II.]],<ref>ITN Source, [http://www.youtube.com/watch?v=2b-Cfe7fPok Krunidba Nikolaja II, filmska kronika Camillea Cerfa]</ref> a ta se njegova kronika smatra prvim filmom-reportažom na svijetu.<ref>Zorkaja, Neja, [http://www.portal-slovo.ru/art/35954.php Cinema v Rossii] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104045830/http://www.portal-slovo.ru/art/35954.php |date=2012-01-04 }} (portal '''Slovo''')</ref> Značajna zasluga u promicanju kinematografije među ruskom publikom pripada francuskom poduzetniku i pustolovu Charlesu Omonu, koji je predstavio novu razonodu ne samo prijestolničkoj, već i provincijalnoj publici na tržnici u [[Nižnji Novgorod|Nižnjem Novgorodu]] u junu [[1896]]. godine. Dana [[4. 7.]] u novinama "Nižegorodskij listok" pojavljuje se članak [[Maksim Gorki|Maksima Gorkog]] posvećen kinematografiji (izdan pod pseudonimom "M. Pacatus").<ref>"Nižegorodskij listok", 1896, № 182, str. 31.</ref> Projekcije su ubrzo postale najmodernijom zabavom, stalne kinodvorane počele su se pojavljivati u mnogim velikim gradovima Rusije. Prva stalna kinodvorana otvorila se u [[Sankt Peterburg]]u u maju [[1896.]] na adresi [[Nevski prospekt]], dom 46.<ref>Kovalova, Anna, [http://seance.ru/n/41-42/studii/avenue-du-cinema/ Avenue du cinema: Nevskij prospekt (1896-1917 godov). - "Seans", № 41/42] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120506135611/http://seance.ru/n/41-42/studii/avenue-du-cinema |date=2012-05-06 }}</ref> :''"Kino 'Živa fotografija' se otvorilo sasvim neprimjetno, a posjećivala su ga prvenstveno djeca. Prikazali su samo tri filma. Prvi, koji je obišao sve ekrane svijeta, prikazuje vrtlara koji polijeva travnjake, i dječaka koji je stao na crijevo. <…> Drugi film - pogled na Nevski prospekt s konjskim tramvajem i kočijašima. I, na kraju, treći - dolazak vlaka. <…> Glazbene pratnje nema. Trajanje projekcije - ne više od trideset minuta sa dvjema pauzama. Prvo kino u Rusiji je brzo propalo".''<ref>D'ušen, B., Beglyje vospominanija, "Kinovedčeskije zapiski", 2003, №64., str. 175</ref> Prve je prave ruske snimke napravio umjetnik Vladimir Sašin koji je radio u moskovskom Teatru Korša. Kupivši projektor "vitagraf", Sašin je počeo snimati kratkometražne filmove koje su od augusta [[1896.]] počeli prikazivati gledateljima nakon kazališnih predstava (u moskovskim novinama toga vremena sačuvala su se mnogobrojna svjedočanstva o tome). :''"Sašin, talentirani glumac, pokazao se također kao talentirani fotograf koji pokazuje sliku u pokretu. To je naš moskovski "Lumière". Gdin Sašin namjerava snimati različite scene na ulici, izlaske iz kazališta, probe, zasjedanja, predavanja, i sl.<ref>"Russkij listok", 2. 9. 1896.''</ref> == Razvoj == Inozemni su proizvođači dugo vemena držali monopol na proizvodnju uređaja i filmova, ograničavali njihov izvoz u Rusiju, te primali za distribuciju samo radove vlastitih snimatelja. Sve do [[1908.]] doprinos ruskih poduzetnika u kinematografiji bio je ograničen distribucijom uvoznih filmova i epizodičnim snimkama dokumentarnih kratkometražnih filmova (obično radi mjesnog prikazivanja). Iznimka su bile dokumentarne snimke epizoda iz života carske obitelji koje je, počevši od [[1897.]], redovito radio snimatelj Boleslav Matuševskij, a od [[1900.]] - Aleksandr Jageljskij, koji je dobio Carsku povlasticu za snimanje i širenje takvih filmova. Međutim, u cijelosti su inicijativu u organizaciji snimaka kroničkih filmova i nabavku stranih filmova za prikazivanje u Rusiji imale moskovske podružnice francuskih kompanija "Bratja Pate", "Gomon" i dr. Značajan uspjeh [[Dokumentarni film|dokumentarnog filma]] "Donskije kazaki" ([[1908.]]) kompanije "Bratja Pate", od kojeg je samo u Rusiji odmah razgrabljeno 219 primjeraka, pokazao je da će ruska publika pokazati veliki interes za vlastitu tematiku, te su te kompanije počele snimati umjetničke filmove u Rusiji. Prioritet u tom području je, međutim, pripao kratkometražnom filmu peterburškog kinoateljea Aleksandra Drankova "Ponizovaja voljnica" ("Stenjka Razin"), koji se pojavio na ekranima [[15. 10.]] [[1908.]] Skoro istovremeno s Drankovim sa snimanjem domaćih umjetničkih filmova počinje moskovski poduzetnik Aleksandr Hanžonkov. Godine [[1907.]] počinje izlaziti časopis "Kino" - prva ruska periodična publikacija posvećena kinematografiji. Rastući interes za kinematografiju uzrokovao je pojavu mnoštva tematskih novina i časopisa, od kojih je većina izlazila kratko. :''"U Moskvi su počele izlaziti specijalizirane novine 'Počta Sinematografa', posvećene kinodvoranama kojih je u Rusiji bilo više od 1200."'' ("Birževyje vedomosti"<ref>[http://starosti.ru/article.php?id=10729 "Birževyje vedomosti"], 8. 4. 1908.</ref>) Prvi ruski umjetnički filmovi bili su ekranizacije fragmenata klasičnih djela [[Ruska književnost|ruske književnosti]] ("Pesn' pro kupca Kalašnikova", "Idiot", "Bahčisarajskij fontan"), narodnih pjesama ("Uhar'-kupec") ili su ilustrirali epizode iz povijesti ("Smrt Ivana Groznog", "Petar Veliki"). Razvoju produkcije pridonosi i profesionalno usavršavanje snimatelja - rad sa svjetlom postaje sofisticiraniji, počinju se primijenjivati maske koje u kadru povezuju dvije ili više slika snimljenih u različito vrijeme. U filmu "Uhod velikogo starca" ([[1912]]) snimatelj Aleksandr Levickij je prvi put u praksi ruskog kina primijenio pri snimanju nekoliko epizoda dvostruku ekspoziciju.<ref name="ginz">Ginzburg, S., Kinematografija dorevol'ucionnoj Rossii, Agraf, Moskva, 2007, str. 176-177, {{ISBN|978-5-7784-0247-8}}</ref> Rusko nacionalno kino neočekivano brzo nadoknađuje desetogodišnji zaostatak za europskim filmskim školama, te brzo dorasta inovacijama. Značajan broj takvih velikih postignuća pripada kinoateljeu Hanžonkova. [[1911.]] na ekranima se pojavljuje prvi u Rusiji dugometražni film "Oborona Sevastopolja" koji su zajedno režirali Hanžonkov i Vasilij Gončarov. [[1912.]] kompanija pušta u distribuciju prvi animirani film s radnjom na svijetu, snimljen u tehnici trodimenzionalne animacije - "Prekrasnaja L'ukanida, ili vojna usačej s rogačami" u režiji Vladislava Stareviča, koji također razvija umjetnost korištenja specijalnih efekata u igranom filmu, te u tome postiže značajan uspjeh. Početkom 1910-ih kompanija Hanžonkova postaje neosporni lider ruske kinoprodukcije, kod njega karijeru započinju prve zvijezde ruskog kina: Aleksandra Gončarova, Andrej Gromov, Ivan Mozžuhin, režiseri: Vasilij Gončarov, Pjotr Čardynin i Vladislav Starevič. Osim mnoštva umjetničkih filmova, kompanija Hanžonkova se bavila također snimanjem i širenjem prosvjetiteljskih filmova. [[1911.]] u trgovačkoj kući je bio otvoren "Znanstveni odsjek" koji se bavio produkcijom znanstvenih, prirodoslovnih i etnografskih filmova s temama iz zemljopisa Rusije, poljoprivrede, tvornica, zoologije i botanike, fizike i kemije, itd.<ref>Skovorodnikova, S., [http://www.kinozapiski.ru/article/131/ Naučnyj otdel Akcionernogo obščestva "A. Hanžonkov i KO"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080928194420/http://www.kinozapiski.ru/article/131/ |date=2008-09-28 }}, "Kinovedčeskije zapiski", 2003, №64)</ref> Godine [[1913.]], zahvaćen općim rastom ruske ekonomije, počinje burni razvoj kinematografije, stvaraju se nove kompanije; među njima je i velika kompanija Josifa Jermoljeva koja je snimila više od 120 filmova, među kojima su značajni "Pikova dama" ([[1916.]]) i "Otec Sergij" ([[1918.]]) Jakova Protazanova. Dugo se nalazeći u sjeni uspjeha Hanžonkova, kompanija "P. Timan i F. Rejngardt" je [[1913.]] snimila iznimno uspješnu seriju umjetničkih filmova ("Russkaja zolotaja serija"), čiji su ključni režiseri bili Jakov Protazanov i Vladimir Gardin. U seriji se nalaze takvi filmovi kao što su "Anna Karenjina" ([[1914]]), "Plemićko gnijezdo", "Rat i mir" (oba [[1915]]), i dr. U toj je seriji filmova debitirao Vsevolod Mejerhojd koji je [[1915.]] režirao film "Slika Doriana Graya". Aleksandr Drankov također pronalazi vlastiti recept za komercijalni uspjeh i snima ruske verzije detektivsko-melodramatičnog serijala izumljenog u Francuskoj - "Sonjka - zolotaja ručka" ({{oddo|1914|1915}}), "Razbojnik Vas'ka Čurkin" (1914-1915), "Anton Krečet" (1916.), i dr. Prema nepotpunim podacima [[1913]]. je u Rusiji radilo 1412 kinodvorana, od njih 134 u Peterburgu, te 67 u Moskvi. == Osobitosti shvaćanja kinematografije == Godine [[1912.]] kino je postalo jedan od najraširenijih i uobičajenih prizora u velikim i srednjim gradovima Rusije. :''"Prošetajte navečer ulicama metropola, velikih sjedišta gubernijske uprave, kotarskih gradića, većih sela i predgrađa, i svugdje na ulicama s osamljeno treperavim petrolejskim svjetiljkama susrest ćete isto: osvjetljeni ulaz, i kod ulaza gomilu koja čeka red - kino... Bacite pogled na dvoranu, iznenadit će vas sastav publike: ovdje su svi - studenti i žandari, pisci i prostitutke, oficiri i kursistice, svakojaki intelektualci s naočalama, bradicom, i radnici, prodavači i trgovci, svjetske dame, modistice, činovnici, riječju, - svi..."''<ref>Serafimovič, A., "Mašinnoje nadvigajets'a, "Sine-fono", 1912, № 8, str. 8.</ref> Prema tvrdnji M. Alejnikova, "prosvjetiteljske i demokratske tradicije progresivne ruske književnosti i ruskog kazališta, koji su uvijek težili za tim da postanu dostupni milijunima čitatelja i gledatelja, primorale su rusku književno-umjetničku javnost da u novoj umjetnosti kinematografije vide novi snažni oblik demokratske predstave",<ref name="alej">Alejnikov, M., Jakov Protazanov, Iskusstvo, 1961</ref> zbog čega se u Rusiji kinematografija shvaćala nešto drugačije nego u Europi. Ruski kazališni djelatnici osobito nisu podržali inicijativu koju su [[1912.]] pokrenule inozemne kazališne organizacije povodom stvaranja međunarodnog pokreta "borbe s kinematografijom". Npr., Peterburški savez dramskih i glazbenih pisaca je, na poziv da sudjeluje u kongresu tog pokreta, odgovorio pismom u kojem se ukazivalo na to da, prema mišljenju ruskih pisaca, kino "nije zlo, protiv kojeg treba sazivati međunarodne konferencije".<ref name="alej"/> Međutim, shvaćanje kinematografije kao umjetnosti još je uvijek bilo nedovoljno rašireno. [[Vladimir Majakovski]] je [[1913.]] pisao: :''"Kinematografija i umjetnost su pojave različitog karaktera. Umjetnost daje uzvišene obrasce, dok kino, kao tiskarski stroj knjigu, umnožava i razbacuje po najzabačenijim i najudaljenijim dijelovima svijeta."''<ref>"Kino-žurnal", 1913, №17.</ref> Sličnog su se gledišta pridržavali rukovoditelji najprestižnijih kazališta, koji su obično zabranjivali glumcima svojih trupa da snimaju filmove. Ta zabrana, međutim, nije bila bezuvjetna, te bi u nizu slučajeva popularni kazališni glumci dobili odobrenje da sudjeluju u, npr., ekranizacijama djela ruske klasike. == Državno uređenje kinematografije i cenzura == Prema potrebi je u regulaciji kinematografije sudjelovala i država. Npr., u Moskvi su organizatori projekcija morali radi dobivanja odobrenja osigurati izvršenje pravila o smještanju i sadržaju kina, prihvaćenih [[1912]]. Suglasno tim pravilima dopuštalo se otvarati kinodvorane samo u prizemlju i na prvom katu kamenih zgrada, bilo je zabranjeno smještanje kinodvorana neposredno nad i pod ljekarnama, njihovim skladištima, i trgovinama boja i lakova. Kinodvorane se moralo odvajati od drugih prostora kamenim zidovima i nesagorivim stropovima. Obavezni su bili izlazi za nuždu u slučaju požara. U svakoj je dvorani morala biti ventilacija.<ref name="mihaj">Mihajlov, V., Rasskazy o kinematografe staroj Moskvy, Materik, 2003, str. 56-57</ref> Postupno su se razvila i [[Cenzura|cenzurna]] ograničenja za kinematografiju. [[1908]]. moskovski je gradonačelnik prvi put izdao zabranu na prikazivanje "pariškog žanra" (tj. frivolnih ili pornografskih sadržaja). Dana [[27. 11.]] [[1908.]] u uredu moskovskog gradonačelnika bila je uvedena dužnost cenzora filmova. Posebna je kategorija zabrana postojala za prikazivanje pripadnika carske obitelji (ta se zabrana ukidala samo u posebnim slučajevima, npr. za filmove posvećene tristogodišnjici kuće [[Dinastija Romanov|Romanova]]). Na zahtjev Sinoda i njegove Crkvene cenzure bio je uveden niz djelomičnih ili potpunih zabrana na prikazivanje svetih ikona, crkvenih obreda (uključujući krštenje) i procesija, a također obreda bilo kojih kršćanskih vjeroispovijesti. Neka od tih ograničenja nisu bila službena, međutim, nije ih se moglo ignorirati.<ref name="mihaj"/> == Kinematografija nakon 1914. godine == [[Datoteka:VeraKholodna.jpg|mini|Vera Holodnaja]] Ulazak Rusije [[1914.]] u [[Prvi svjetski rat]] doveo je do velikih promjena u kinematografiji. Neki su glumci, režiseri i drugi profesionalci bilo pozvani u vojsku ili su otišli na front kao dobrovoljci. Drugi, njemačkih korijena, (Vladimir Siversen, Paul' Timan i dr.) bili su internirani, otpravljeni, te više nisu mogli raditi. Međutim, opći broj filmova koji su se snimali nastavljao je brzo rasti - i zbog toga što se uvoz filmova iz [[Europa|Europe]] zahvaćene ratom naglo smanjio. U to se vrijeme produkcijom također aktivno bavio Skobelevski komitet koji je naručivao patriotske i propagandne filmove, često vrlo uspješne. Za njihov je program mnogo radio Vladislav Starevič, npr. režirao je animiranu alegoriju "Lilija Bel'gii". Upravo u vrijeme rata dolazi do procvata umjetničke ruske kinematografije. U tom razdoblju snima svoje glavne filmove istaknuti kinostilist Jevgenij Bauer, aktivno rade Vladimir Gardin i Vjačeslav Viskovskij, podižu na novu razinu vještinu veterani-režiseri Pjotr Čardynin i Jakov Protazanov; pojavljuju se nova zvjezdana glumačka imena – Vera Holodnaja, Vitoljd Polonskij, Ivan Perestiani, novi filmski studiji - Mihaila Trofimova ("Rus'") i Dmitrija Haritonova (Trgovačka kuća Haritonova). Burno se razvija i filmska periodika – godine [[1916.]] u Rusiji je izlazilo 11 profesionalnih filmskih časopisa. O popularnosti kina kod publike svjedoče brojke koje je naveo Semjon Ginzburg<ref name="ginz"/>: :''"1916. u Rusiji je bilo prodano više od 150 milijuna karata za kino. Iz toga proizlazi da je prosječno na svaku pročitanu knjigu dolazilo pet-šest odlazaka u kino, a na svaku prodanu kartu za kazalište <…> - deset-dvadeset prodanih karata za kino. Može se, prema tome, tvrditi da je u predrevolucijskoj Rusiji, u svakom slučaju u godinama prvog svjetskog rata, kino kao zadovoljenje estetskih potreba stanovništva imalo veću ulogu nego kazalište i čak književnost."'' Rat i brzi razvoj kina postavili su pred ruske poduzetnike pitanje o stvaranju nove infrastrukture filmske produkcije - studiji Moskve i Peterburga više nisu udovoljavali rastućim zahtjevima. A. Hanžonkov za svoju kompaniju [[1916.]] gradi novu snimateljsku bazu na [[Jalta|Jalti]]. U proljeće [[1917.]], odmah nakon [[Februarska revolucija|Februarske revolucije]], Hanžonkov prevozi na Jaltu praktički svo osoblje svoje kompanije i ubrzo pokreće produkciju filmova u [[Krim]]u; slijede ga Jermoljev i dr. U razdoblju do novembra [[1920.]] Jalta postaje najveći kinematografski centar Rusije, iako se produkcija nastavlja i u objema prijestolnicama. Nakon poraza vojske [[Petr Wrangel|Wrangela]] većina je filmaša emigrirala. Neki od njih su nastavili raditi u inozemstvu (Mozžuhin, Jermoljev, Starevič), drugi su se nakon nekog vremena vratili u domovinu (Hanžonkov, Čardynin, Viskovskij). Ruska filmska industrija je bila nacionalizirana u nekoliko etapa, te je postala osnova za stvaranje [[Kinematografija Sovjetskog Saveza|kinematografije RSFSR-a i SSSR-a]]. == Galerija == <center><gallery> Datoteka:Моор кино Вор афиша.JPG|Plakati ruskih filmova 1910-ih: "Vor" Datoteka:Моор кино Nevermore афиша.JPG|Film "Nikogda" Datoteka:Моор кино Тихо афиша.JPG|Film "Tiho" Datoteka: Моор кино Убийца афиша сепия.JPG|Film "Ubijca" </gallery></center> == Statistika proizvodnje umjetničkih filmova == * [[1908.]] - 8 filmova * [[1909.]] - 23 filma * [[1910.]] - 30 filmova * [[1911.]] - 76 filmova * [[1912.]] - 102 filma * [[1913.]] - 129 filmova (18 kompanija) * [[1914.]] - 232 filma (31 kompanija) * [[1915.]] - 370 filmova (47 kompanija) * [[1916.]] - 499 filmova (52 kompanije) == Rekordi po metraži == ''(Samo sačuvani filmovi.)'' * [[1908.]] - "Russkaja svad'ba XVI stoletija" (245 m) * [[1909.]] - "Pjotr Velikij" (590 m) * [[1910.]] - "Marfa-Posadnica" (545 m) * [[1911.]] - "Oborona Sevastopolja" (2000 m) * [[1912.]] - "1812 god" (1300 m) * [[1913.]] - "Obryv" (2300 m) * [[1914.]] - "Anna Karenina" (2700 m) * [[1915.]] - "Saška-seminarist" (5535 m) * [[1916.]] - "Jastrebinoje gnezdo" (3100 m) * [[1917.]] - "Satana likujuščij" (3683 m) * [[1918.]] - "Molči, grust'… molči…" (3150 m)<ref>2 epizode</ref> * [[1919.]] - "Ljudi gibnut za metall" (1800 m) == Dostupnost predrevolucijskih ruskih filmova == Većina suvremenih izvora slaže se u tome da se od otprilike 2700 naslova filmova, snimljenih u [[Rusko carstvo|Ruskom carstvu]], do danas u potpunosti ili u značajnijim fragmentima sačuvalo tek nešto više od 300 filmova. U "Katalogu sačuvanih igranih filmova Rusije"<ref>Ivanova, V., Myl'nikova, V., Velikij Kinemo: Katalog sohranivšihs'a igrovyh fil'mov Rossii ({{oddo|1908|1919}}), Novoje literaturnoje obozrenije, 2002, {{ISBN|5-86793-155-2}}</ref> navedeno je 305 igranih filmova snimljenih u razdoblju od [[1908.]] do [[1919.]], sačuvanih barem djelomično, 7 filmova snimljenih po želji državnih organizacija i 27 filmova s pretpostavljenim nazivima ili nazvanih uvjetno (svega 339 filmova). Ti se filmovi većinom čuvaju u Državnom fondu kinofilmova Ruske Federacije (skr. Gosfiljmofond). Poznato je da se u francuskom Cinémathèqueu čuva značajna kolekcija ruskih filmova, te u nekim drugim inozemnim fondovima, a razmjena s njima dopušta da se periodično popunjava kolekcija Gosfiljmofonda. Značajno mnoštvo (i do danas praktički ne sistematiziranih) ruskih kroničkih, prirodoslovnih i znanstveno-popularnih filmova čuva se u Ruskom državnom arhivu filmskih dokumenata i fotodokumenata. == Filmski tisak == [[Datoteka:Pegas 1016 04 cover.jpg|mini|Naslovnica "Pegasa"]] Novine i časopisi posvećene kinematografiji počeli su izlaziti u Rusiji [[1907.]]: u augustu se pojavio prvi broj časopisa "Kino" (koji je izlazio kao prilog časopisu o fotografiji "Svetopis'"), a u oktobru prvi broj časopisa "Sine-fono" koji se nastavio izdavati do [[1918]]. Periodika je postala važna pojava koja je pridonosila rastu popularnosti kina i stvaranju posebnog odnosa širokih masa prema njemu. U pravilu su takve časopise izdavali vlasnici filmskih studija, te su oni često imali reklamni karakter. Posebno mjesto u takvim izdanjima zauzimao je časopis "Pegas" kinoateljea Hanžonkova, koji je, osim informacija o filmovima puštenih u distribuciju, objavljivao filmske [[scenarij]]e, polemične materijale, prosvjetiteljske članke, te je bio usmjeren ne samo na promicanje filmova kompanije koja ga je izdavala, već i na razvitak ruske filmske industrije općenito. * "Kino" ({{oddo|1907|1908}}) * "Sine-fono" ({{oddo|1907|1918}}) * "Vestnik kinematografov v Sankt Peterburge" (1908)<ref>Višnevskij, V., Bibliografija otdel'nyh i periodičeskih izdanij dorevol'ucionnoj kinematografii. // "Kinovedčeskije zapiski", № 51 (201)., str. 302-325.</ref> * "Kinemo" ({{oddo|1909|1910}}) * "Sinematograf" ({{oddo|1910|1912}}) * "Kine-žurnal" ({{oddo|1910|1917}}) * "Vestnik kinematografii" ({{oddo|1911|1917}}) * "Pegas" ({{oddo|1915|1917}}) * "Projektor" ({{oddo|1915|1918}}) * "Kinematograf" ({{oddo|1915|1918}}) == Istaknuti filmski djelatnici == === Filmska industrija === * Aleksandr Drankov (Trgovačka kuća Drankova) * Aleksandr Hanžonkov (Trgovačka kuća Hanžonkova) * Paul' (Pavel Gustavovič) Timan (Trgovačka kuća "P. Timan i F. Rejngardt") * Trgovačka kuća "Prodafil'm" * Robert Perskij (Trgovačka kuća "P.D. Perskij") * Trgovačko društvo "Var'ag" * Josif Jermoljev (Trgovačko društvo J. Jermoljeva) * Boris Glagolin (Trgovačko društvo "Russkaja lenta") * Mihail Trofimov i Moisej Alejnikov (Trgovačka kuća "Rus'") * Dmitrij Haritonov (Trgovačka kuća Haritonova) === Režiseri === * Vasilij Gončarov * Pjotr Čardynin * Jakov Protazanov * Viktor Turžanskij * Česlav Sabinskij * Vladislav Starevič * Jevgenij Bauer * Vladimir Gardin * Vjačeslav Viskovskij === Glumci === * Aleksandra Gončarova * Andrej Gromov * Ivan Mozžuhin * Oljga Gzovskaja * Sofja Goslavskaja * Vera Karalli * Vera Holodnaja * Vitoljd Polonskij * Ivan Perestiani * Boris Glagolin == Napomene == {{Izvori|2}} == Literatura == * Višnevskij, V., Mihajlov, P. i dr., Letopis' rossijskogo kino: 1863-1929, Materik, 2004, {{ISBN|5-85646-086-3}} * Darovskij, V., Istorija rossijskogo kinematografa. Kurs lekcij. * Sokolov, I., Istorija izobretenija kinematografa, Iskusstvo, 1960 * Lebedev, N., [http://bibliotekar.ru/kino/index.htm Očerki istorii kino SSSR. Nemoje kino: 1918 - 1934 gody], Iskusstvo, 1965 == Vanjske veze == * Malahov, Aleksandr, [http://www.arthouse.ru/news.asp?id=2648 Mastera gor'ačego prokata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019151655/http://www.arthouse.ru/news.asp?id=2648 |date=2012-10-19 }}, 15. 5. 2006. (izvor ''Kommersant-Den'gi, №19) {{Kinematografije}} [[Kategorija:Ruska kinematografija|Carska]] [[Kategorija:Rusko Carstvo|Kinematografija]] sgjc7slurewt751kkggl6czpw8ffaik Spomen-park Kragujevački oktobar 0 650432 42590080 42458337 2026-05-09T18:58:04Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji|Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji|Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42590080 wikitext text/x-wiki '''Spomen-park Kragujevački oktobar''' (poznat i pod imenom ''Spomen-park Šumarice'') je posvećen streljanim građanima [[Kragujevac|Kragujevca]] od strane [[Vermaht u Jugoslaviji|Vermahta]] [[21. 10.]] [[1941.]] godine u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. Oko 3000 njegovih stanovnika, među kojima oko 300 učenika i petnaestoro djece od 8-12 godina je [[Masakr u Kragujevcu|streljano]] u [[Šumarice|Šumaricama]]. Po njemačkim izvorima streljano je 2.795 osobe uključujući i oko 300 đaka. Spomen-park je proglašen kulturnim dobrom od izuzetnog nacionalnog značaja [[27. 12.]] [[1979]]. godine.<ref name=Spomen-park>[http://www.spomenpark.rs/index.php?showall=1 Spomenpark.rs: Spomen park "Kragujevački oktobar"], pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> == Osnutak == Ustanova Spomen-park " Kragujevački oktobar" osnovana je [[1953]]. godine. Osnivanjem ustanove prostor na kome je izvršeno streljanje pretvoren je u memorijalni park koji zahvata površinu od 352 hektara. Urbanistički projekt uređenja memorijalnog parka djelo je arhitekata [[Mihailo Mitrović|Mihaila Mitrovića]] i [[Radivoje Tomić|Radivoja Tomića]]. Koncepcija izgradnje i umjetničkog oblikovanja objekata u spomen-parku udaljava se od klasičnog groblja, i predstavlja jedinstvenu memorijalnu, kulturno-historijsku instituciju koja, polazeći od odavanja pošte strijeljanim rodoljubima i đacima, njeguje revolucionarno-patriotsku misao, čuva dokumente i uspomene na Kragujevački oktobar i druge značajne događaje iz povijesti revolucionarne prošlosti Kragujevca i okoline.<ref>{{Cite web |title=Sanja Horvatinčić - SPOMENICI IZ RAZDOBLJA SOCIJALIZMA U HRVATSKOJ – PRIJEDLOG TIPOLOGIJE - Doktorski rad - SVEUČILIŠTE U ZADRU, 2017 |url=https://dr.nsk.hr/islandora/object/unizd%3A1970/datastream/PDF/view |access-date=2020-08-23 |archive-date=2021-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725192541/https://dr.nsk.hr/islandora/object/unizd%3A1970/datastream/PDF/view }}</ref> Memorijalni park obilazi se kružnim putem, dugim oko 7 kilometara, koji posjetitelje vodi u doline Erdoglijskog i Sušičkog potoka, gdje su izvršena streljanja i gdje se nalazi trideset masovnih grobnica. Do sada je nad deset humki urađeno deset spomenika, odnosno skulptoralno-arhitektonskih cjelina. == Spomenici unutar parka == U spomen na žrtve streljanja čitav prostor Šumarica je pretvoren u spomen-park u kojem se nalazi ukupno dvanaest monumentalnih spomenika vezanih uz Kragujevački oktobar:<ref>[http://www.spomenpark.rs/index.php?option=com_joomgallery&view=category&catid=2&Itemid=26 Spomenpark.rs : SPOMENICI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603012627/http://www.spomenpark.rs/index.php?option=com_joomgallery&view=category&catid=2&Itemid=26 |date=2012-06-03 }}, Preuzeto 25. 4. 2013.</ref> * '''Spomenik bola i prkosa''' - kipar [[Ante Gržetić]], mramor, izgrađen [[1959]]. godine Podignut je na mjestu gdje je 21. 10. 1941. godine u Šumaricama streljana jedina žena - Nada Naumović. Kroz čistoću obrade mramornog bloka predstavljene su figure muškarca i žene u samrtnom grču. Ženski lik, snažno izvijen unatrag, još uvijek prkosi smrti, a muški, bolno savijen u oštrom luku naprijed polako pada ka zemlji. * '''Spomenik streljanim đacima i profesorima (Prekinut let)''' - kipar [[Miodrag Živković ( kipar )|Miodrag Živković]], beton, izgrađen [[1963]]. godine Nalazi se na mjestu gdje je streljana najveća grupa učenika zajedno sa 18 profesora. To je grandiozna skulptura u kojoj se moćni, razgranati blok od bijelog betona preobražava u nježnu pticu slomljenih krila, prekinutu u letu. Simbolizira polet i snagu mladosti presječene u trenutku kada se spremala da se otisne u život. * '''Spomenik Otpora i slobode'''- kipar Ante Gržetić, bronca i beton, izgrađen [[1966]]. godine Ovaj rad predstavlja smrtno ranjenog čovjeka klonule glave, koji se posljednjim trzajem, napetih mišića, bori za još neki trenutak života. Ali, iznad njega se uzdiže bijeli obelisk, ko trijumf života nad smrću, a njegova apstraktna forma se na vrhu razdvaja u slovo "V" (victoria), simbol pobjede. * '''Spomenik Kristalni cvijet (Spomenik čistačima obuće)''' - arhitekt Nebojša Delja, beton, izgrađen [[1968]]. godine Pored grobnice u kojoj su sahranjeni streljani čistači obuće, Romi, dječaci od 12 do 15 godina, nalazi se spomenik "Kristalni cvet". Geometrijski svedenim formama cveta i zaobljenim čašivama simbolizira tek razvijeni pupoljak, presječen na dva dijela. Bjelina cvijeta ističe moralnu čistoću dječaka, a crne čašice, pored boje njihovog tena, asociraju na smrt i tamu podzemnog svijeta. * '''Spomenik Kameni spavač''' - arhitekti Gradimir i Jelica Bosnić, izgrađen [[1970.]] godine Među streljanim Kragujevčanima bilo je dosta ljudi iz okolnih sela i njima je posvećen spomenik "Kameni spavač". Predstavlja posebnu cjelinu u okviru Spomen-parka. Vijencem od betonskih blokova, nejednake visine i zaobljenim i masivnim mramornim skulpturama, ovaj spomenik podsjeća na seosko dvorište u kome dominiraju stogovi sijena. * '''Spomenik Sto za jednog''' - kipar [[Nandor Glid]], bronca, izgrađen [[1980.]] godine Brončanim spomenikom "Sto za jednog" okrutna naredba generala Bremea je likovno uobličena kroz mrežu isprepletenih i deformiranih ljudskih tijela, čiji se oblici postupno gube i prerastaju u veliko, moćno stablo. * '''Spomen - obilježje naroda Hrvatske''' - kipar '''Vojin Bakić''' i arhitekti Josip i Silvana Sajsl, čelik, izgrađen [[1981.]] godine Spomen obilježje naroda Hrvatske "Krugovi" se sastoji od sedam međusobno povezanih čeličnih diskova i predstavlja svjetlosno središte koje objedinjuje tri grobnice. Krugovi, kao simboli savršenstva, ovdje su deformirani, čime autor pokazuje da je život na ovom mjestu 21. listopada 1941. godine bio daleko od tog savršenstva. I svaki od krugova predstavlja streljane ljude u padu. * '''Spomenik Protiv zla''' - kipar Miguel Romo, mramor, izgrađen [[1991.]] godine Spomenik "Protiv zla" je oblikovan kao kockast, kompaktan mramorni blok s uklesanim religioznim simbolima iz Apokalipse, koji govore o pravednoj kazni ili nagradi za učinjena (ne)dijela * '''Spomenik streljanim Srbima i Židovima''' - kipar Milorad Zorbić, mramor, izgrađen [[1991.]] godine; izvan teritorija Spomen-parka * '''Spomenik prijateljstva''' - arhitekt Anton Stojku, beton, izgrađen [[1994.]] godine * '''Skulptura Suđaje''' - bronca Inspirirana je staroslovenskom mitologijom, po kojoj su Suđaje bile božanstva, tri žene, koje dolaze poslije rođenja djeteta i određuju mu sudbinu ili, kako se još nazivalo, sreću. * '''Skulptura Čovjek bez iluzija''' - bronca Centralni spomenik je Spomenik streljanim đacima i profesorima, autora kipara Miodraga Živkovića. Ovaj spomenik postao je simbol Spomen-parka i grada Kragujevca.<ref name=Spomen-park/> == Muzej == Na ulazu u spomen-park podignuta je impozantna zgrada pomen-muzeja "21. oktobar " u čijoj je arhitekturi naglašena simbolika kragujevačke tragedije. Odsustvo otvora ( prozora ) na fasadama sugerira bezizlaz nenaoružanih ljudi ispred mitraljeskih cijevi, trideset kubusa - trideset masovnih grobnica u Spomen-parku, a providne piramide od pleksiglasa na njihovim vrhovima predstavljaju posljednji pogled žrtava uperen ka nebu. Unutar muzeja se, među ostalim, nalazi zbirka dokumenata vezanih uz masakr, kolekcija fotografija, knjižnica i čitaonica. U muzeju su postavljene i zbirke slika iz slikarske kolonije Mostovi Balkana, te zbirka slika slikara [[Petar Lubarda|Petra Lubarde]]<ref>[http://www.spomenpark.rs/index.php?option=com_content&view=article&id=7&Itemid=14 Spomenpark.rs: Petar Lumbarda „Kragujevac 1941"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603023052/http://www.spomenpark.rs/index.php?option=com_content&view=article&id=7&Itemid=14 |date=2012-06-03 }}, Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> i zbirka skulptura kipara Dragana Panića<ref>[http://www.spomenpark.rs/index.php?option=com_content&view=article&id=8&Itemid=15 Spomenpark.rs: Skulptura Deagana Panića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603020856/http://www.spomenpark.rs/index.php?option=com_content&view=article&id=8&Itemid=15 |date=2012-06-03 }}, Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> == Foto galerija == <center><gallery> Datoteka:Sumarice,-spomenik-streljan.jpg|Spomen park iz zraka Datoteka:Kragujevac, Šumarice, Spomenik bola i prkosa.JPG|Spomenik bola i prkosa Datoteka:V 3.jpg| Spomenik streljanim đacima i profesorima Datoteka:Споменик отпора и слободе.jpg|Spomenik otpora i slobode Datoteka:Spomenik čistačima obuće.JPG|Spomenik Kristalni cvet Datoteka:Spomenik Sto za jednog.jpg|Spomenik Sto za jednoga Datoteka:Krugovi-in-Sumarice.jpg|Spomen - obilježje naroda Hrvatske Datoteka:Spomenik povodom pedesetogodišnjice streljanja u Šumaricama.JPG|Spomenik Protiv zla Datoteka:Човек без илузија.JPG|Skulptura Čovjek bez iluzija Datoteka:Muzej 21. oktobar u Kragujevcu, Šumarice.JPG|Skulptura Suđaje ispred muzeja Datoteka:Kragujevac- Muzej 21 oktobar.jpg|Muzej 21. oktobra ЗМ 9 Крагујевачки октобар - Шумарице (4).jpg|Spomen park ЗМ 9 Крагујевачки октобар - Шумарице (48).jpg|Spomen park </gallery></center> == Povezano == * [[Kragujevački oktobar]] == Izvori == {{reference|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Šumarice Memorial Park}} * [http://www.spomenpark.rs/ Službena stranica spomen-parka] * [http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=766166&page=3 Kragujevac - Arhitektura i urbanizam: Fotografije spomenika i kratki opisi] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Parkovi u Srbiji]] [[Kategorija:Muzeji u Srbiji]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji]] [[Kategorija:Kragujevac]] k42rtg8mdi37pygybyajwbbf1v8uogf Kendal 0 1229516 42590102 42397684 2026-05-09T19:49:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590102 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Kendal | ime_genitiv = | izvorno_ime = | translit_jezik1 = | slika_panorama =Kendal-Cumbria-6.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike =Centar grada | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi =54 | širina-minute =19 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =2 | dužina-minute =44 | dužina-oznaka =W | lokacija_ime =[[Spisak država|Država]] | lokacija_info ={{flag|UK}} | lokacija1_ime =[[Engleske regije|Regija]] | lokacija1_info =[[Sjeverozapadna Engleska]] | lokacija2_ime =[[Engleske ceremonijalne grofovije|Ceremonijalna grofovija]] | lokacija2_info =[[Cumbria|Grofovija Cumbria]] | lokacija3_ime =[[kotar|Distrikt]] | lokacija3_info =[[South Lakeland]] | površina_bilješke = | površina_ukupna =8.298 [[km²]]<ref name=mam/> | površina_uža = | površina_šira = | stanovništvo_godina =[[2015]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =28,958<ref name=mam/> | stanovništvo_gustoća =3,490 stan. / [[km²]]<ref name=mam/> | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | vremenska_zona =[[UTC+0]] | utc_pomak =+1 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =LA9 | pozivni_broj = 01539 | gradovi_prijatelji = | države_gradova_prijatelja = | web_stranica = | slika_lokacijska_karta_država =Engleska | slika_lokacijska_karta_opis =<center>Kendal na karti Engleske | bilješke = }} '''Kendal''' zvan i ''Kirkby in Kendal'', ili samo ''Kirkby Kendal'' je [[grad]] na [[sjeverozapad]]u [[Engleska|Engleske]] od 28,958 stanovnika.<ref name=mam>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/php/uk-england-northwestengland.php | title =United Kingdom: North West England | accessdate = 15. 01. 2017. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> On je i [[glavni grad|administrativni centar]] [[kotar|distrikt]]a [[South Lakeland]]. == Geografija == Kendal leži u [[Cumbria|Grofoviji Cumbria]], na [[Rijeka (vodotok)|rijeci]] [[Kent (rijeka)|Kent]], udaljen 13 [[kilometar]]a [[jugoistok|jugoistočno]] od [[Windermere|Jezera Windermere]], 31 [[km]] [[sjever]]no od [[Lancaster (Lancashire)|Lancastera]] i 37 [[km]] [[sjeveroistok|sjeveroistočno]] od [[Barrow-in-Furness]]a. == Historija== [[Rimljani]] su u [[1. vijek]]u podigli [[fortifikacija|fortifikaciju]] na [[Rijeka (vodotok)|rijeci]] uz koju je kasnije niklo [[Sasi|saksonsko]] naselje, koje je prvi put dokumentirano u [[Domesday Book]]u [[1086]]. pod imenom ''Cherchebi''.<ref name=brit/> Negdje nakon [[1183]]. podignut je [[Normani|normanski]] [[zamak]], a [[povelja|povelju]] kojom je postao [[trgovište]], dobio je [[1189]].<ref name=brit/> Najstariji dijelovi današnje [[parohija|parohijska]] [[crkva|crkve]], podignuti su oko [[1201]]. Najgori događaj u njegovoj [[historija|historiji]] dogodio se - [[1210]]. kad su napali i orobili [[Škoti]].<ref name=brit/> Od [[14. vijek]]a procvjetao je posao sa preradom i [[trgovina|prodajom]] [[vuna|vune]].<ref name=brit/> Tokom [[19. vijek]]a Kendal je bio poznat po proizvodnji [[burmut]]ica i [[cipela]], ali je taj posao [[bankrot]]irao.<ref name=brit/> == Privreda == U današnjem Kendalu su najveće [[kompanija|kompanije]]; ''Gilbert Gilkes and Gordon'' ([[industrija|industrijske]] [[pumpa|pumpe]]), ''Goodacres'' ([[tepih|tepisi]]), ''Farleys'' ([[prehrambena industrija|prehrana]]) i ''Kendal Mint Cake'' ([[Konditorska industrija|slastice]]).<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.kendaltowncouncil.gov.uk/heritage/history/ | title =''Kendal’s History'' | accessdate =15. 01. 2017. | language =engleski | publisher =Kendal Town Council }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Pobratimski gradovi == *{{flagicon|NJE}} [[Rinteln]], [[Njemačka]] *{{flagicon|IRS}} [[Killarney]], [[Irska]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kendal}} * [http://www.kendaltowncouncil.gov.uk/ Kendal Town Council] {{en}} [[Kategorija:Gradovi u Engleskoj]] [[Kategorija:Cumbria]] ejv22c6zqjbl5k19dldd60snl7v1ioq Katun 0 1264119 42590016 42532308 2026-05-09T18:46:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590016 wikitext text/x-wiki {{dablink|Za druga značenja vidi [[katun (razvrstavanje)]].}} {{Vslika | ime =Katun | izvorno_ime = | slika_panorama =Biogradska gora katuni.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike =Tradicionalni čobanski katuni na [[Nacionalni park Biogradska gora|Biogradskoj gori]] u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] }} '''Katun''' je riječ [[vlaški jezik|vlaško]] - [[albanski jezik|albanskog]] porijekla, a odnosi se na privremeno [[Čoban|pastirsko]] [[Ljeto|ljetno]] sklonište, na [[planina|planini]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.hrleksikon.info/definicija/katun.html |title = ''katun'' |publisher = Hrvatski leksikon |language = hrvatski |accessdate = 09. 04. 2014}}</ref> Katuna je bilo po planinskim [[pašnjak|pašnjacima]] od [[Istra|Istre]]<ref name=istra>{{cite web |url=http://istrapedia.hr/hrv/1650/istarski-katuni/istra-a-z/ |title = ''Istarski Katuni'' |publisher = Istrapedia |language = hrvatski |accessdate = 09. 04. 2014}}</ref> (kažuni) preko [[Velebit]]a, [[Dinarske planine|Dinarida]] do [[Grčka|grčkog]] [[Epir]]a. Katuni su bili vrlo skromna skloništa, izgrađena od priručnog materijala, najčešće kao suhozidi od [[kamen]]a pokriveni granama i travom, i vrlo mali - tek toliki da se skloni glava, od mećava i oluja. Danas se nude turistima za boravak na planinama, ali ti katuni su mnogo udobniji, tako da osim po imenu, nemaju ničeg zajedničkog sa originalnim katunima. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.montenegro.com/smjestaj/kolasin/Cobanski_katun_Goles.html ''Čobanski katun Goleš ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629163725/http://www.montenegro.com/smjestaj/kolasin/Cobanski_katun_Goles.html |date=2017-06-29 }} {{sh icon}} [[Kategorija:Građevine]] o6f90964jws24fp9wmc6foi4er58ec6 Karbach (Unterfranken) 0 1359491 42589995 42516316 2026-05-09T17:14:42Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589995 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Karbah}} {{Grad u Nemačkoj | naziv = Karbah | izvorni_naziv = ''Karbach'' | slika = | opis_slike = Karbah | gradska_zastava = | grb = Wappen Karbach.png | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 1.398<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 58 | aglomeracija = | površina = 24,2 | gšir = 49.86667 | gduž = 9.63333 | nadmorska_visina = 204 | registarska_oznaka = MSP | pozivni_broj = 09391 | poštanski_kod = 97842 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.karbach.de www.karbach.de] | gradonačelnik = ''Kurt Kneipp'' | stranka = [[Freie Wähler Bayern|FW]] | ije = da }} '''Karbah''' ({{jez-nem|Karbach}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 40 opštinskih središta okruga [[Okrug Majna-Špesart|Majna-Špesart]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 1.398 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9677146. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Karbach in MSP.svg|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Majna-Špesart]] Karbah se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Majna-Špesart. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 204 metra. Površina opštine iznosi 24,2&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.398 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 58 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Karbach (Lower Franconia)}} * [http://www.karbach.de Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080530013632/http://www.karbach.de/ |date=2008-05-30 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Majn-Špesart}} [[Kategorija:Gradovi u Bavarskoj|Karbah]] f9q9ufa0mh5e4jh7wtxun8i6kvfe5t6 Kahl am Main 0 1362227 42589974 42516214 2026-05-09T15:38:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589974 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Kal na Majni | izvorni_naziv = ''Kahl am Main'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = Wappen Kahl.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 7.258<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 682 | aglomeracija = | površina = 10,6 | gšir = 50.06806 | gduž = 9.00667 | nadmorska_visina = 110 | registarska_oznaka = AB | pozivni_broj = 06188 | poštanski_kod = 63796 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.kahl-main.de/ www.kahl-main.de] | gradonačelnik = ''Jürgen Seitz'' | stranka = SPD | ije = da }} '''Kal na Majni''' ({{jez-nem|Kahl am Main}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 32 opštinska središta okruga [[Okrug Ašafenburg|Ašafenburg]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 7.258 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9671134. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Kahl am Main in AB.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Ašafenburg]] Kal na Majni se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Ašafenburg. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 110 metara. Površina opštine iznosi 10,6&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 7.258 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 682 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Budakalaš]]|[[Mađarska]]|kontakt|[[2000]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Villefontaine]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[1981]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Kahl%20am%20Main&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Kahl am Main}} * [http://www.kahl-main.de/ Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016051545/http://www.kahl-main.de/ |date=2007-10-16 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Ašafenburg}} otq7jhpj0r01v84aof0nd4f6jhrp0o6 Langdorf 0 1362310 42590254 42517674 2026-05-10T07:42:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590254 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Langdorf | izvorni_naziv = ''Langdorf'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Langdorf COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 2.028<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 59 | aglomeracija = | površina = 34,4 | gšir = 49.01667 | gduž = 13.15 | nadmorska_visina = 645 | registarska_oznaka = REG | pozivni_broj = 09921 | poštanski_kod = 94264 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.langdorf.de www.langdorf.de] E-Mail: tourist-info@langdorf.de | gradonačelnik = ''Otto Probst'' | stranka = CSU/Unabhängige | ije = da }} '''Langdorf''' ({{jez-nem|Langdorf}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 24 opštinska središta okruga [[Okrug Regen|Regen]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 2.028 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9276129. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Langdorf in REG.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Regen]] Langdorf se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Regen. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 645 metara. Površina opštine iznosi 34,4&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 2.028 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 59 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Mestegnje]]|[[Mađarska]]|kontakt|[[1996]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Langdorf&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Langdorf}} * [http://www.langdorf.de Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220411172707/https://www.langdorf.de/ |date=2022-04-11 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Regen}} 8hyangc1bibv3aj4nncccwll72w4cz3 Leinburg 0 1362324 42590319 42517897 2026-05-10T09:34:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590319 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Lajnburg | izvorni_naziv = ''Leinburg'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Leinburg COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 6.415<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 218 | aglomeracija = | površina = 29,4 | gšir = 49.45167 | gduž = 11.31 | nadmorska_visina = 392 | registarska_oznaka = LAU | pozivni_broj = 09120,0918709158 | poštanski_kod = 91227 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.leinburg.de/ www.leinburg.de] | gradonačelnik = ''Joachim Lang'' | stranka = [[Freie Wähler|FWG]] | ije = da }} '''Lajnburg''' ({{jez-nem|Leinburg}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 27 opštinskih središta okruga [[Okrug Nirnberger Land|Nirnberger Land]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 6.415 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9574139. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Leinburg in LAU.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Nirnberger Land]] Lajnburg se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Nirnberger Land. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 392 metra. Površina opštine iznosi 29,4&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 6.415 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 218 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Vartberg (Austrija)|Vartberg]]|[[Austrija]]|partnerstvo|[[1986]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Leinburg&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Leinburg}} * [http://www.leinburg.de/ Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060107035002/http://www.leinburg.de/ |date=2006-01-07 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Nirnberger Land}} 9imb3exx7rllx9b3fnx7tahs5j8450j Liebstedt 0 1368321 42590388 42518050 2026-05-10T11:09:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590388 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Libštet | izvorni_naziv = ''Liebstedt'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Tiringija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 452<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 51 | aglomeracija = | površina = 8,9 | gšir = 51.04639 | gduž = 11.40944 | nadmorska_visina = 250 | registarska_oznaka = AP | pozivni_broj = 036462 | poštanski_kod = 99510 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ www.vg-ilmtal-weinstrasse.de] | gradonačelnik = ''Heinz Sperlich'' | stranka = | ije = da }} '''Libštet''' ({{jez-nem|Liebstedt}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Tiringija]]. Jedno je od 75 opštinskih središta okruga [[Okrug Vajmarer Land|Vajmarer Land]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 452 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 16071052. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Liebstedt in AP.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Vajmarer Land]] Libštet se nalazi u saveznoj državi [[Tiringija]] u okrugu Vajmarer Land. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 250 metara. Površina opštine iznosi 8,9&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 452 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 51 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Rapid Siti]]|[[Sjedinjene Američke Države|SAD]]|partnerstvo|[[1994]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Mark]]|[[Švedska]]|partnerstvo|[[1994]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Seclin]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[1963]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Liebstedt&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Liebstedt}} * [http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001035415/http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ |date=2009-10-01 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Vajmarer Land}} 46ifox2kmhn5qkp6vwbc013883kvmli Liederbach am Taunus 0 1368785 42590389 42518052 2026-05-10T11:12:26Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590389 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Liderbah am Taunus | izvorni_naziv = ''Liederbach am Taunus'' | slika = K-Bahn Bhf Liederbach.JPG | opis_slike = Liderbah am Taunus | gradska_zastava = | grb = Wappen Liederbach.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Hesen]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 8.611<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 1.389 | aglomeracija = | površina = 6,2 | gšir = 50.116667 | gduž = 8.5 | nadmorska_visina = 120–185 | registarska_oznaka = MTK | pozivni_broj = 06196,069 | poštanski_kod = 65835 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.liederbach.eu/ www.liederbach.eu] | gradonačelnik = ''Eva Söllner'' | stranka = [[Hrišćansko-demokratska unija Nemačke|CDU]] | ije = da }} '''Liderbah am Taunus''' ({{jez-nem|Liederbach am Taunus}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Hesen]]. Jedno je od 12 opštinskih središta okruga [[Okrug Majn-Taunus|Majn-Taunus]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 8.611 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 6436010. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Liederbach am Taunus_in_MTK.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Majn-Taunus]] Liderbah am Taunus se nalazi u saveznoj državi [[Hesen]] u okrugu Majn-Taunus. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 120–185 metara. Površina opštine iznosi 6,2&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 8.611 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 1.389 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Pietrowice Wielkie]]|[[Poljska]]|partnerstvo|[[2007]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Saldus]]|[[Letonija]]|partnerstvo|[[2003]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Vervud]]|[[Ujedinjeno Kraljevstvo]]|partnerstvo|[[1993]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Ville-bon-sur-Yvette]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[1986]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Liederbach%20am%20Taunus&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Liederbach am Taunus}} * [http://www.liederbach.eu/ Zvanični sajt opštine]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Majn-Taunus}} 8o76qos0jfqnkxh7080q27hxxp27u7t Josifovo 0 1452291 42589905 42287755 2026-05-09T12:01:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589905 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Josifovo |izvorno_ime = {{jez-mak|Јосифово}} |slika = Поглед на Јосифово.jpg |opis_slike = |opština = Valandovo |populacija = 1.730 |nadm visina = 71 |gšir = 41.3317 |gduž = 22.4753 |pozivni broj = 034 |poštanski kod = 2642 |registarska oznaka = GE }} '''Josifovo''' ({{jez-mak|Јосифово}}, {{jez-tr|Kavuskova}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u južnom delu države. Josifovo je naselje u okviru [[Opština Valandovo|opštine Valandovo]]. Josifovo ima veliki značaj za [[srbi u Republici Makedoniji|srpsku zajednicu u Republici Makedoniji]], pošto [[Srbi]] čine manjinu u naselju. == Ime == [[Datoteka:Josifovo, 1931.jpg|mini|levo|250px|Josifovo 1931. godine]] Do [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]], Josifovo je bilo tursko selo ''Kavuskova''. Posle ratova, [[Turci]] su se iselili u [[Turska|Tursku]], a na mestu sela formirano je novo [[Srbi|srpsko]] kolonističko naselje ''Karađorđevo''. U toku [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] [[Bugari|bugarski]] okupator je stanovništvo proterao u [[Srbija|Srbiju]], a ime selu promenio u ''Krumovo''. Posle rata, u socijalističkom periodu selo dobija današnje ime po komunističkom narodnom heroju [[Josif Josifovski|Josifu Josifovskom]]. Uz manji broj srpskih povratnika, veći deo sela naselili su [[Makedonci]] iz okoline. == Prirodni uslovi == Josifovo je smešteno u južnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Valandovo|Valandova]], selo je udaljeno 10 kilometara zapadno. Selo Josifovo se nalazi u istorijskoj oblasti [[Bojmija]]. Selo je položeno u dolini [[Vardar]]a, na približno 70 metara nadmorske visine. Okolina naselja je na ravničarska i plodno [[poljoprivreda|poljoprivredno]] područje, Mesna klima je izmenjena [[Kontinentalna klima|kontinentalna]] sa značajnim uticajem [[Egej]]a (žarka leta). == Stanovništvo == Josifovo je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imalo 1.730 stanovnika. Većinsko stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (73%), a manjina su [[Srbi]] (10%) i [[Turci]] (16%). Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je [[pravoslavlje]], a manjinska [[islam]]. == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == {{Commonscat|Josifovo}} * [http://www.valandovo.gov.mk/ www.valandovo.gov.mk Zvanična stranica opštine Valandovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126184607/http://www.valandovo.gov.mk/ |date=2020-11-26 }} {{Opština Valandovo}} [[Kategorija:Opština Valandovo]] d258niqvbo996zm0ympu33nm9m82ose Kamenjane 0 1453284 42589989 42354529 2026-05-09T16:34:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589989 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Kamenjane |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Kamenjane}}</small> |grb = |slika = |opis_slike = |opština = Bogovinje |populacija = 4.834 |nadm visina = 490 |gšir = 41.9444 |gduž = 20.9267 |pozivni broj = +389 (0)44 |poštanski kod = 1221 |registarska oznaka =TE }} '''Kamenjane''' ({{jez-mak|Kamenjane}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u severozapadnom delu države. Kamenjane pripada [[Opština Bogovinje|opštini Bogovinje]]. == Prirodni uslovi == Naselje Kamenjane je smešteno u severozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Tetovo|Tetova]], naselje je udaljeno 10&nbsp;km južno. Kamenjane se nalazi u gornjem delu istorijske oblasti [[Polog]]. Naselje je položeno na zapadnom obodu [[Pološko polje|Pološkog polja]]. Istočno od naselja pruža se [[polje]], a zapadno se izdiže [[Šar-planina]]. Nadmorska visina naselja je približno 490 metara. '''Klima''' u naselju je [[umereno kontinentalna klima|umereno kontinentalna]]. == Historija == == Stanovništvo == Kamenjane je prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imalo 4.834 stanovnika. Pretežno stanovništvo u naselju su [[Albanci]] (99%). Većinska veroispovest je [[islam]]. == Povezano == * [[Opština Bogovinje]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.komunabogovine.gov.mk www.komunabogovine.gov.mk Zvanična stranica opštine Bogovinje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210205080409/http://komunabogovine.gov.mk/ |date=2021-02-05 }} {{Opština Bogovinje}} {{Gradovi u Makedoniji}} [[Kategorija:Opština Bogovinje]] 35ofatge4z7cqkspb09hfilkn98rtsx Kazandol 0 1453295 42590085 42287931 2026-05-09T18:59:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590085 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Kazandol |izvorno_ime = {{jez-mak|Казандол}} |slika = Поглед на Казандол.jpg |opis_slike = |opština = Valandovo |populacija = 147 |nadm visina = 370 |gšir = 41.2761 |gduž = 22.5731 |pozivni broj = 034 |poštanski kod = 2460 |registarska oznaka = GE }} '''Kazandol''' ({{jez-mak|Казандол}}, {{jez-tr|Kızıldoğan}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugoistočnom delu države. Kazandol je naselje u okviru [[Opština Valandovo|opštine Valandovo]]. == Prirodni uslovi == Kazandol je smešten u jugoistočnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Valandovo|Valandova]], naselje je udaljeno 7 kilometara južno. Naselje Kazandol se nalazi u istorijskoj oblasti [[Bojmija]]. Naselje je položeno u na brdima istočno od doline [[Vardar]]a, na približno 370 metara nadmorske visine. Mesna klima je izmenjena [[Kontinentalna klima|kontinentalna]] sa značajnim uticajem [[Egej]]a (žarka leta). == Stanovništvo == Dedelija je prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imala 147 stanovnika. Po popisu iz [[1994]]. godine naselje je imalo 151 stanovnika. Većinsko stanovništvo u naselju su [[Turci]]. Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je [[islam]]. == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.valandovo.gov.mk www.valandovo.gov.mk Zvanična stranica opštine Valandovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126184607/http://www.valandovo.gov.mk/ |date=2020-11-26 }} {{Opština Valandovo}} [[Kategorija:Opština Valandovo]] ks4y0gz0l7gviynl589goxxbg88qqjf Karatmanovo 0 1453322 42589994 42293168 2026-05-09T17:09:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589994 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Karatmanovo |izvorno_ime = {{jez-mak|Karatmanovo}} |slika = Za Karatmanovo.JPG |opis_slike = Pravac za Karatmanovo |opština = Lozovo |populacija = 520 |nadm visina = 300 |gšir = 41.7625 |gduž = 21.8686 |pozivni broj = 032 |poštanski kod = 2208 |registarska oznaka = ST }} '''Karatmanovo''' ({{jez-mak|Karatmanovo}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u središnjem delu države. Karatmanovo je selo u sastavu [[Opština Lozovo|opštine Lozovo]]. == Prirodni uslovi == Karatmanovo je smešteno u središnjem delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Veles (grad)|Velesa]], naselje je udaljeno 15 kilometara istočno. Naselje Karatmanovo se nalazi u jugozapadnom delu istorijske oblasti [[Ovče polje]]. Ono je smešteno u [[Ravnica|ravničarskom]] predelu, koji je dobro obrađen. Nadmorska visina naselja je približno 300 metara. Mesna klima je blaži oblik [[Kontinentalna klima|kontinentalne]] zbog blizine [[Egej]]a (žarka leta). == Stanovništvo == Karatmanovo je prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imalo 520 stanovnika. Većinsko stanovništvo su etnički [[Makedonci]] (99%), a ostalo su [[Turci]] (1%). Do početka [[20. vek]]a isključivo stanovništvo u selu bili su [[Turci]]. Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je [[pravoslavlje]]. == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Izvori <!--извори--> == * [http://www.opstinalozovo.gov.mk/ www.opstinalozovo.gov.mk Zvanična stranica opštine Lozovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413153329/http://www.opstinalozovo.gov.mk/ |date=2021-04-13 }} == Vanjske veze == {{Commonscat|Karatmanovo}} {{Opština Lozovo}} [[Kategorija:Opština Lozovo]] 4bso8faf1mr8m0v966qhg7znf9tqwtl Kapinovo 0 1453335 42589992 42498159 2026-05-09T17:05:18Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589992 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Kapinovo |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Капиново}}</small> |grb = |slika = Поглед на Капиново.jpg |opis_slike = |opština = Čaška |populacija = 0 |nadm visina = 710 |gšir = 41.625 |gduž = 21.4594 |pozivni broj = (+389) 043 |poštanski kod = 1415 |registarska oznaka = VE }} '''Kapinovo''' ({{jez-mak|Капиново}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u središnjem države. Kapinovo pripada [[Opština Čaška|opštini Čaška]]. == Prirodni uslovi == Kapinovo je smešteno u središnjem delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Veles (grad)|Velesa]], naselje je udaljeno 50&nbsp;km jugozapadno. Naselje Kapinovo se nalazi u istorijskoj oblasti [[Azot (reka)|Azot]]. Naselje je smešteno iznad doline reke [[Babuna (reka)|Babune]]. Severno od naselja izdiže se planina [[Jakupica]]. Nadmorska visina naselja je približno 710 metara. Mesna klima je [[planinska klima|planinska]] zbog znatne nadmorske visine. == Historija == == Stanovništvo == Kapinovo je prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine bilo bez stanovnika. Pretežno stanovništvo u naselju bili su etnički [[Makedonci]]. Većinska veroispovest bilo je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Čaška]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.caska.gov.mk www.caska.gov.mk Zvanična stranica opštine Čaška] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227071007/https://caska.gov.mk/ |date=2021-02-27 }} {{Opština Čaška}} [[Kategorija:Opština Čaška]] 7jrcea2xc7z5yvb3tgkoq73ll5lb1fv Kališta 0 1453355 42589980 42541634 2026-05-09T16:13:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589980 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Kalište (razvrstavanje)}} {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Kališta |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Kališta}}</small> |grb = |slika = Kalishta-monastery-complex.jpg |opis_slike = Pogled na Manastir Kališta |opština = Struga |populacija = 1.178 |nadm visina = 690 |gšir = 41.1536 |gduž = 20.6494 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6333 |registarska oznaka =SU }} '''Kališta''' ({{jez-mak|Kališta}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u krajnje zapadnom delu države. Kališta pripadaju [[Opština Struga|opštini Struga]]. U južnom delu sela nalazi se [[Manastir Kališta]]. == Prirodni uslovi == Naselje Kališta je smešteno u krajnje zapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]], blizu državne granice sa [[Albanija|Albanijom]] (7&nbsp;km južno od naselja)]. Od najbližeg grada, [[Struga|Struge]], naselje je udaljeno 5&nbsp;km jugozapadno. Kališta se nalaze u istorijskoj oblasti [[Ohridski kraj]], koja obuhvata priobalje [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]]. Naselje je smešteno na severozapadnoj strani jezera. Jugozapadno od naselja izdiže se planina [[Jablanica (planina)|Jablanica]], dok se severno pruža [[Struško polje]]. Nadmorska visina naselja je približno 690 metara. Klima u naselju, i pored znatne nadmorske visine, ima [[Župna klima|župne odlike]], pa je pre [[umerenokontinentalna klima|umereno kontinentalna]] nego [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == == Stanovništvo == Kališta su prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imala 1.178 stanovnika. Većinu stanovništva naselja čine [[Albanci]] (92%), a u manjini su etnički [[Makedonci]] (8%). Pretežna veroispovest je [[islam]], a manjinska je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Struga]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == {{Commonscat|Kališta}} * [http://www.struga.gov.mk www.struga.gov.mk Zvanična stranica opštine Struga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719094449/http://www.struga.gov.mk/ |date=2011-07-19 }} {{Opština Struga}} [[Kategorija:Opština Struga]] ez5winoyuqkhcpx6atqsgmlll20gi6n Kišino 0 1453414 42590120 42293229 2026-05-09T21:15:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590120 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Kišino |izvorno_ime = {{jez-mak|Kišino}} |slika = |opis_slike = |opština = Lozovo |populacija = 22 |nadm visina = 430 |gšir = 41.7086 |gduž = 21.9122 |pozivni broj = 032 |poštanski kod = 2208 |registarska oznaka = ST }} '''Kišino''' ({{jez-mak|Kišino}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u središnjem delu države. Kišino je selo u sastavu [[Opština Lozovo|opštine Lozovo]]. == Prirodni uslovi == Kišino je smešteno u središnjem delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Veles (grad)|Velesa]], naselje je udaljeno 20 kilometara istočno. Naselje Kišino se nalazi u jugozapadnom delu istorijske oblasti [[Ovče polje]]. Ono smešteno na mestu gde polje prelazi u gorje, koje se pruža južno, ka reci [[Bregalnica|Bregalnici]]. Nadmorska visina naselja je približno 430 metara. Mesna klima je blaži oblik [[Kontinentalna klima|kontinentalne]] zbog blizine [[Egej]]a (žarka leta). == Stanovništvo == Kišino je prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imalo 22 stanovnika. Većinsko stanovništvo su etnički [[Makedonci]] (100%). Do početka [[20. vek]]a isključivo stanovništvo u selu bili su [[Turci]]. Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je [[pravoslavlje]]. == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.opstinalozovo.gov.mk/ www.opstinalozovo.gov.mk Zvanična stranica opštine Lozovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413153329/http://www.opstinalozovo.gov.mk/ |date=2021-04-13 }} {{Opština Lozovo}} [[Kategorija:Opština Lozovo]] d7h8ooi7qyi965ls5sjq0lkjr06t45l Kočulija 0 1453449 42590196 42288135 2026-05-10T01:36:31Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590196 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Kočulija |izvorno_ime = {{jez-mak|Кочули}} |slika = Поглед на Кочули.jpg |opis_slike = |opština = Valandovo |populacija = 50 |nadm visina = 310 |gšir = 41.3122 |gduž = 22.6967 |pozivni broj = 034 |poštanski kod = 2461 |registarska oznaka = GE }} '''Kočulija''' ({{jez-mak|Кочули}}, {{jez-tr|Koçullu}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugoistočnom delu države. Kočulija je naselje u okviru [[Opština Valandovo|opštine Valandovo]]. == Prirodni uslovi == Kočulija je smeštena u jugoistočnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]], blizu državne granice sa [[Grčka|Grčkom]] (5&nbsp;km istočno od sela). Od najbližeg grada, [[Valandovo|Valandova]], naselje je udaljeno 13 kilometara istočno. Naselje Kočulija se nalazi u istorijskoj oblasti [[Bojmija]]. Naselje je položeno u južnoj podgorini planine [[Belasica (planina)|Belasice]], na približno 310 metara nadmorske visine. Mesna klima je izmenjena [[Kontinentalna klima|kontinentalna]] sa značajnim uticajem [[Egej]]a (žarka leta). == Stanovništvo == Kočulija je prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imala 50 stanovnika. Po popisu iz [[1994]]. godine naselje je imalo 91 stanovnika. Većinsko stanovništvo u naselju su [[Turci]], a pretežna veroispovest mesnog stanovništva [[islam]]. == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.valandovo.gov.mk www.valandovo.gov.mk Zvanična stranica opštine Valandovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126184607/http://www.valandovo.gov.mk/ |date=2020-11-26 }} {{Opština Valandovo}} [[Kategorija:Opština Valandovo]] qinahlkfiy3o2y0856w1qhbsf2wxnqb Kriva Kruša 0 1453468 42590202 42350328 2026-05-10T02:25:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590202 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Kriva Kruša |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Kriva Kruša}}</small> |grb = |slika = |opis_slike = |opština = Čaška |populacija = 2 |nadm visina = 550 |gšir = 41.6 |gduž = 21.6239 |pozivni broj = (+389) 043 |poštanski kod = 1413 |registarska oznaka =VE }} '''Kriva Kruša''' ({{jez-mak|Kriva Kruša}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u središnjem države. Kriva Kruša pripada [[Opština Čaška|opštini Čaška]]. == Prirodni uslovi == Kriva Kruša je smeštena u središnjem delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Veles (grad)|Velesa]], naselje je udaljeno 20&nbsp;km jugozapadno. Naselje Kriva Kruša se nalazi u istorijskoj oblasti [[Grohot]]. Naselje je smešteno iznad doline rečice [[Topolka|Topolke]]. Zapadno od naselja izdiže se planina [[Jakupica]]. Nadmorska visina naselja je približno 550 metara. Mesna klima je [[Kontinentalna klima|kontinentalna]]. == Historija == == Stanovništvo == Kriva Kruša je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imala 2 stanovnika. Prema istom popisu pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Čaška]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.caska.gov.mk www.caska.gov.mk Zvanična stranica opštine Čaška] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227071007/https://caska.gov.mk/ |date=2021-02-27 }} {{Opština Čaška}} [[Kategorija:Opština Čaška]] 9s59p1b328oq69yo5h8a73az2a4cpzz Krajnici (selo) 0 1453469 42590197 42350300 2026-05-10T01:51:10Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590197 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje3|Krajnici}} {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Krajnici |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Krajnici}}</small> |grb = |slika = Saint Nicholas Church in Krajnici Fresco.jpg |opis_slike = |opština = Čaška |populacija = 16 |nadm visina = 530 |gšir = 41.5708 |gduž = 21.7781 |pozivni broj = (+389) 043 |poštanski kod = 1413 |registarska oznaka =VE }} '''Krajnici''' ({{jez-mak|Krajnici}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u središnjem države. Krajnici pripadaju [[Opština Čaška|opštini Čaška]]. == Prirodni uslovi == Krajnici su smešteni u središnjem delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Veles (grad)|Velesa]], naselje je udaljeno 25&nbsp;km jugozapadno. Naselje Krajnici se nalazi u istorijskoj oblasti [[Klepa]]. Naselje je smešteno iznad doline reke [[Babuna (reka)|Babune]]. Istočno od naselja izdiže se planina [[Klepa]]. Nadmorska visina naselja je približno 530 metara. Mesna klima je [[Kontinentalna klima|kontinentalna]]. == Historija == == Stanovništvo == Krajnici su prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imali 16 stanovnika. Prema istom popisu pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Čaška]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.caska.gov.mk www.caska.gov.mk Zvanična stranica opštine Čaška] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227071007/https://caska.gov.mk/ |date=2021-02-27 }} {{Opština Čaška}} [[Kategorija:Opština Čaška]] s234s66riy62lmnip6839f89pc4jfza Krnino 0 1453470 42590203 42350340 2026-05-10T02:31:00Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590203 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Krnjino |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Krnino}}</small> |grb = |slika = |opis_slike = |opština = Čaška |populacija = 3 |nadm visina = 770 |gšir = 41.5208 |gduž = 21.7783 |pozivni broj = (+389) 043 |poštanski kod = 1414 |registarska oznaka =VE }} '''Krnjino''' ({{jez-mak|Krnino}}) naselje je u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u središnjem države. Krnjino pripada [[Opština Čaška|opštini Čaška]]. == Prirodni uslovi == Krnjino je smešteno u središnjem delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Veles (grad)|Velesa]], naselje je udaljeno 35&nbsp;km južno. Naselje Krnjino se nalazi u istorijskoj oblasti [[Klepa (oblast)|Klepa]]. Naselje je smešteno na zapadnim padinama planine [[Klepa]]. Nadmorska visina naselja je približno 770 metara. Mesna klima je [[planinska klima|planinska]] zbog znatne nadmorske visine. == Historija == == Stanovništvo == Krnjino je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imalo 3 stanovnika. Prema istom popisu pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Čaška]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.caska.gov.mk www.caska.gov.mk Zvanična stranica opštine Čaška] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227071007/https://caska.gov.mk/ |date=2021-02-27 }} {{Opština Čaška}} [[Kategorija:Opština Čaška]] pr5uhcxg3cbxer6gscyaz0ibeng0xya Korošišta 0 1453481 42590171 42350234 2026-05-10T00:32:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590171 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Korošišta |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Korošišta}}</small> |grb = |slika = |opis_slike = |opština = Struga |populacija = 1.717 |nadm visina = 740 |gšir = 41.2492 |gduž = 20.7486 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6334 |registarska oznaka =SU }} '''Korošišta''' ({{jez-mak|Korošišta}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u zapadnom delu države. Korošišta pripadaju [[Opština Struga|opštini Struga]]. == Prirodni uslovi == Naselje Korošišta je smešteno u jugozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Struga|Struge]], naselje je udaljeno 12&nbsp;km severoistočno. Korošišta se nalaze u istorijskoj oblasti [[Gornji Drimkol]], koja se obuhvata severnu obalu [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]], oko istoka [[Crni Drim|Crnog Drima]] iz jezera. Naselje je smešteno u [[Struško polje|Struškom polju]], koje se pruža na severnoj strani [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]]. Severno od naselja se izdiže planina [[Karaorman]]. Nadmorska visina naselja je približno 720 metara. Klima u naselju, i pored znatne nadmorske visine, ima [[Župna klima|župne odlike]], pa je pre [[umerenokontinentalna klima|umereno kontinentalna]] nego [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == == Stanovništvo == Korošišta su prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imala 1.717 stanovnika. Većinu stanovništva čine [[Albanci]] (99%). Većinska veroispovest je [[islam]]. == Povezano == * [[Opština Struga]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.struga.gov.mk www.struga.gov.mk Zvanična stranica opštine Struga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719094449/http://www.struga.gov.mk/ |date=2011-07-19 }} {{Opština Struga}} [[Kategorija:Opština Struga]] r2on8gr5c92wzm87uugp0lalrl4lxhp Kučevište 0 1453490 42590211 42378912 2026-05-10T04:25:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590211 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Kučevište |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Kučevište}}</small> |slika = Kuchevishte-MKD.jpg |opis_slike = Pogled na selo Kučevište sa crkvom Svetog Spasa |opština = Čučer-Sandevo |populacija = 1.869 |nadm visina = 570 |gšir = 42.1097 |gduž = 21.418 |pozivni broj = (+389) 02 |poštanski kod = 1011 |registarska oznaka = SK }} '''Kučevište''' ({{jez-mak|Kučevište}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u severnom delu države. Kučevište je naselje u okviru [[Opština Čučer-Sandevo|opštine Čučer-Sandevo]], koja obuhvata severna [[predgrađe|predgrađa]] [[Skoplje|Skoplja]]. Kučevište ima veliki značaj za [[srbi u Republici Makedoniji|srpsku zajednicu u Republici Makedoniji]], pošto [[Srbi]] čine većinu u naselju. == Prirodni uslovi == Kučevište je smešteno u severnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Skoplje|Skoplja]], selo je udaljeno 15 kilometara severno. Selo Kučevište se nalazi u istorijskoj oblasti [[Crnogorje]], u južnoj podgorini [[Skopska Crna Gora|Skopske Crne gore]], na približno 570metara nadmorske visine. Severno od naselja izdiže se [[planina]], a južno se pruža [[Skopsko polje]]. Mesna klima je [[Kontinentalna klima|kontinentalna]]. == Stanovništvo == [[Datoteka: Kuchevishte-1900.gif|mini|290p|d|Istorijska slika stanovništva iz Kuševišta]] Stanovništvo Kučevišta je, po podacima koje daje Mihailo P. Ocevića, učitelj iz [[Banjane|Banjana]], [[1896]]. godine živelo u 187 domova. {{efn|Vladimir Stojančević, ''Dva popisa Skopske Crne Gore i Poreča pred kraj turske vlasti, arhivska građa, Vardarski zbornik 6'', Beograd 2008, 237-239.}} Nešto veći broj domova, 187, zabeležen je 1905. godine u izveštaju seoskog sveštenika i učitelja Stevana Popovića upravitelju srpskih osnovnih škola u Skoplju. {{efn|Mile Stanić, ''Građa o srpskim školama na području skopskog konzulata 1905. godine'', Beograd 1997, 83-84.}} Broj od 193 domova daje [[Svetozar Tomić]] {{efn|S. Tomić, ''Skopska Crna Gora, Srpski etnografski zbornik 6, naselja srpskih zemalja 3'', 510.}}, nastavnik srpske gimnazije u Skoplju koji je 1904-1905. vršio etnografska istraživanja u [[Skopska Crna Gora|Skopskoj Crnoj Gori]]. Broj stanovnika sela Kučevišta Tomić je dobio tako što je broj domova množio sa 9, što je po njegovoj računici bio prosečan broj stanovnika po kući. Po tom proračunu selo je 1905. imalo 1737 stanovnika. Prema podacima sekretara [[Bugarska egzarhija|bugarske egzarhije]] Dimitrija Miševa u selu je 1903.{{efn|Mišev u svom delu po svoj prilici daje podatke iz 1903. pošto sela koja su prišla srpskoj skopskoj mitropoliji 1904. godine ne navodi kao „srbomanska“.}} živelo 1440 stanovnika i to, po njegovom iskazu, Bugara patrijaršista-[[srbomani|srbomana]]. {{efn|Brancoff, D.M. La Macedoine et sa Population Chretienne, Paris, 1905, rp. 114-115.}} Razlika u broju domova i broju kuća verovatno ima koren u pečalbarstvu stanovništva i deljenju kućnih zadruga, pošto doseljavanja u ovo selo u periodu [[1896]]-[[1905]]. nije bilo. Na kraju [[19. vek|19.]] i početkom [[20. vek]]a u Kučevištu je po tome živelo između 1.440 i 1.737 stanovnika. Kučevište je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imalo 3.167 stanovnika. Većinsko stanovništvo u naselju su [[Srbi]] (52%), a manjina su etnički [[Makedonci]] (46%). Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je [[pravoslavlje]]. === Poreklo stanovništva po rodovima === * Bojćićevci (11 k., Sv. Nikola) zovu se i Popovići, starinci. * Crničani (10 k., Sv. Arhanđeo), starinci. * Belinci (9 k., [[Sveti Dimitrij#Mitrovdan|Mitrovdan]]), nekada su živeli na selištu Ginovce u dolini Belinske reke na planini. * Komnenovi (30 k., Sv. Đorđija), dosөljeni iz [[Mijak]]a u okolini [[Vitina|Vitine]]. U susөdnom Pobužju srodnici su im Đakovci (11 k). * Rajčini (7 k) i Šegmonovi (6 k), slave Sv. Nikolu. Oba roda su doseljena iz Bresta na planini Crnoj Gori. * Rajovi ili Rajevići (10 k., Sv. Đorđija), doseljeni iz [[Šašare|Šašara]] u okolini [[Vitina|Vitine]]. * Nedelčini (8 k., Sv. Đorđija), doseljeni iz [[Požaranje|Požaranja]] u okolini [[Vitina|Vitine]]. * Ninići ili Ninćevi (13 k., [[Sveti Dimitrij#Mitrovdan|Mitrovdan]]), dosөljeni iz [[Nikovce|Nikovca]] u okolini [[Kačanik]]a. Od ovog roda poticao je poznati Atanasije Petrović, prota kumanovski. Autor je knjige „Narodni zivot i običaji u Skopskoj Crnoj gori“ (Beograd 1907.). Jedan starac iz Ljubanca govoreći o A. Petroviću rekao je: „Od Srbija do Solun nemalo poumen čovek od nego“. Njega su u Prvom svetskom ratu ubili Bugari u [[Surdulica|Surdulici]]. Njegov sin Lj. Petrović, po Drugom svetskom ratu bio je direktor jedne skopske gimnazije. * Slavkovi (7 k., Sv. Đorđija), doseljeni iz [[Gornje Slavkovce|Gornjeg Slavkovca]] koje leži na planini [[Žegovac (planina)|Žegovac]], severoistočno od [[Uroševac|Uroševca]]. * Karovčevi (10 k., Sv. Petka), doseljeni iz Bošnjana, sada pustog selišta u Skopskom Polju. Iz ovog roda ubijen je oko [[1870]]. g. istaknuti predak, koji je sarađivaop sa tada ubijenim Sokolom Rajenim iz susednog sela Ljubanca. * Čakalovi (7 k) i Koljevi (3 k), slave Sv. Petku. I oni su doseljeni iz pomenutog Bošnjana. * Pigulovi (7 k., Sv. Nikola), doseljeni iz nekog sela u Skopskoj Blatiji. * Džajkovi (3 k., Sv. Đorđija), potiču od domazeta doseljenog iz Ljubanca. Imaju iseljenike u skopskom selu Radišanu. Od roda Džajkovi poticao je jedan sveštenik u skopskom selu Bulačanu. '''Rodovi nepoznatog porekla:''' * Neškovi (36 k., Sv. Arhanđeo), najveći seoski rod. Jedna njihova grana nosi ime Žabovci, Dumanovi, Crvovi i Makaljovi. * Gurmešovi (15 k) i Šijakovi (5 k), slave Mitrovdan). Pojedine grane prvog roda u selu nose ova imena Agovi i Šutakovci. * Pirkovi (16 k), Putevi (2 k), Emširovi (2 k) i Salčovi (1 k), slave Sv. Petku. * Markovi (10 k), Maznevci (4 k), i Veljovi (1 k), slave Sv. Nikolu. * Vidini (9 k), Kirandžići (7 k), Usovci (5 k) i Čekovi (4 k), slave Sv. Đorđija. Vidini tako se zovu po nekoj baba Vidi. * Duranci (4 k), slave Malu Gospođu. * Tenovi (2 k), Mitrovdan. Imaju iseljenika u skopskim selima Radišanu i Butelju. '''Iseljenici:''' Iz Kučevišta zna se za relativno mali broj iseljenika. Svi potiču iz novijeg doba: otišli su iza prvog i Drugog svetskog rata (većim delom). Najviše iseljenika ima u dva sela Skopskog polja - Bošnjanu (25 k) i Radišanu (10 k), zatim u Bardovcu (2 k), Skoplju (oko 10 k) i u Dračevu kraj Skoplja - Popovići (2 k). Nešto iseljenika ima i u Srbiji - Beogradu (3 k), Crepaji (3 k) i Kačarevu (3 k) u Banatu. - Rod Vujovi (1 k) u Gornjanu potiče od domazeta doseljenog iz Kučevišta. == Znamenitosti naselja == U selu se nalazi jedan manastir i nekoliko crkava: * Crkva [[Spasovdan|Vaznesenja]] ili [[Sveti Spas]] iz nemanjićkog perioda, nastala verovatno u 13. veku. * Crkva [[Sveti Nikola|Svetog Nikole]] u krovu crkve [[Sveti Spas|Svetog Spasa]] opravljena i otvorena za službu 1905. godine nakon dugog perioda ne dejstva. * Crkva [[Atanasije Aleksandrijski|Svetog Atanasija]] * [[Manastir Sveti Arhangel]] živopisan 1611. godine. * Kapela Bigor * Crkvište [[Sveta Petka]] kod vode Srđevca * Crkvište kod mesta Stara Gumna.<ref>S. Tomić, ''Skopska Crna Gora, Srpski etnografski zbornik 6, naselja srpskih zemalja 3'', 503-504.</ref> == Ličnosti == * [[Natanail Ohridski i Plovdivski]], mitropolit [[Bugarska egzarhija|Bugarske egzarhije]]; == Povezano == * [[Opština Čučer-Sandevo]] * [[Srbi u Republici Makedoniji|Srbi u Makedoniji]] * [[Spisak naseljenih mesta u Republici Makedoniji|Spisak sela u Makedoniji]] == Napomene == {{notelist}} == Literatura == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] {{reflist}} == Vanjske veze == {{portal|Makedonija}} {{Commonscat|Kučevište}} * [http://www.cucersandevo.gov.mk/ http://www.cucersandevo.gov.mk/ Zvanična stranica opštine Čučer-Sandevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210925211338/https://cucersandevo.gov.mk/ |date=2021-09-25 }} {{Opština Čučer-Sandevo}} [[Kategorija:Opština Čučer-Sandevo]] s55r8ew0mcs0l8jm1zfukhncnvy1r05 Labuništa 0 1453514 42590230 42391507 2026-05-10T06:48:54Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590230 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Labuništa |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Лабуништа}}</small> |grb = Coat of arms of Labuništa Municipality.png |slika = Викиекспедиција во Дримкол 21.jpg |opis_slike = Labuništa |opština = Struga |populacija = 5.936 |nadm visina = 870 |gšir = 41.26948497203932 |gduž = 20.59600705724839 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6336 |registarska oznaka =SU }} '''Labuništa''' ({{jez-mak|Лабуништа}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u zapadnom delu države. Labuništa pripadaju [[Opština Struga|opštini Struga]]. Labuništa su do [[2004]]. godine bili sedište istoimene opštine, koja je potom pripojena [[Opština Struga|opštini Struga]]. == Prirodni uslovi == Naselje Labuništa je smešteno u zapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]], blizu državne granice sa [[Albanija|Albanijom]] (7&nbsp;km zapadno od naselja). Od najbližeg grada, [[Struga|Struge]], naselje je udaljeno 14&nbsp;km severno. Labuništa se nalaze u istorijskoj oblasti [[Drimkol]], koja se obuhvata severnu obalu [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]], oko istoka [[Crni Drim|Crnog Drima]] iz jezera. Naselje je smešteno na severzapadnom obodu [[Struško polje|Struškog polja]], dok se zapadno izdiže planina [[Jablanica (planina)|Jablanica]]. Istočno od naselja [[Crni Drim]] je pregrađen, pa je tu obrazovano [[veštačko jezero]] [[Globočica (jezero)|Globočica]]. Nadmorska visina naselja je približno 870 metara. Klima u naselju, i pored znatne nadmorske visine, ima [[Župna klima|župne odlike]], pa je pre [[Umereno kontinentalna klima|umereno kontinentalna]] nego [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == Krajem [[19. vek]]a Labuništa su bila u sastavu [[Osmansko carstvo|Osmanskog carstva]], gde su upravno potpadala pod [[Struga|Strušku]] [[nahija|nahiju]] [[Ohrid]]ske [[kaza|kaze]] ([[Bitoljski vilajet]]). Po statistici Vasila Knčova selo je [[1900]]. imalo 1460 stanovnika, od čega 800. „Bugara“ [[musliman]]a i 660. „Bugara“ [[Hrišćanstvo|hrišćana]]. Po statistici Dimitrija Miševa iz [[1903]]. u selu je živelo 128 „[[Bugaraši|Bugara]]“, odnosno vernika [[Bugarska egzarhija|Bugarske egzarhije]] i 512 [[Srbi u Makedoniji|„Bugara“ patrijaršista-srbomana]], odnosno [[Srbi|Srba]]. U selu je postojakla i srpska i bugarska škola. Zbog odlučnosti stnovništva da ostanu [[Srbi]] selo je nazivano „Malom Šumadijom“.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_39.htm Makedonija. Etnografija i statistika - 2.39], Pristupljeno 10. 4. 2013.</ref><ref>↑ D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, r.164-165.</ref> == Stanovništvo == Labuništa su prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imala 5.936 stanovnika. Etnički sastav: {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 | '''Nacionalnost''' | '''ukupno''' |- | [[Makedonci]] | 371 (6,3%) |- | [[Albanci]] | 4.288 (72,2%)¹ |- | [[Turci]] | 879 (14,8%) |- | [[Romi]] | 3 |- | [[Vlasi]] | 1 |- | [[Srbi]] | 1 |- | [[bošnjaci]] | 31 |- | drugi | 362 |- |} ¹* Većina izjašnjenih kao [[Albanci]] su zapravo [[Torbeši]], [[Sloveni|slovenski]] [[muslimani]] na tlu [[Makedonija (oblast)|Makedonije]]. Većinska veroispovest je [[islam]], a manjinska [[pravoslavlje]]. == Rođeni u Labuništima == * [[Anđelko Krstić]], srpski književnik; * [[Đorđe Drimkolski|Đorđe Cvetković, vojvoda Drimkolski]], srpski četnički vojvoda iz vremena [[Borba za Makedoniju|borbe za Makedoniju]] do [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]]; * [[Nikola Anđelković]] (20. maj [[1902]] - [[1944]]), srpski četnički komandant u [[Drugi svetski rat|Drugom svetskom ratu]]. == Povezano == * [[Opština Struga]] == Reference == {{reflist}} * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == {{Commonscat|Labuništa}} * [http://www.struga.gov.mk www.struga.gov.mk Zvanična stranica opštine Struga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719094449/http://www.struga.gov.mk/ |date=2011-07-19 }} {{Opština Struga}} [[Kategorija:Opština Struga]] okcwb83qfhhmqnt4ao16um3a85uous2 Lakaica 0 1453522 42590247 42350459 2026-05-10T07:13:10Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590247 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Lakaica |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Lakaica}}</small> |grb = |slika = |opis_slike = |opština = Struga |populacija = 3 |nadm visina = 1.320 |gšir = 41.3249999605836 |gduž = 20.5330999663721 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6337 |registarska oznaka =SU }} '''Lakaica''' ({{jez-mak|Lakaica}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u zapadnom delu države. Lakavica pripada [[Opština Struga|opštini Struga]]. == Prirodni uslovi == Naselje Lakaica je smešteno u krajnje zapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]], blizu državne granice sa [[Albanija|Albanijom]] (1&nbsp;km zapadno od naselja). Od najbližeg grada, [[Struga|Struge]], naselje je udaljeno 35&nbsp;km severno. Lakaica je jedino naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], koje istorijsku pripada oblasti [[Golo Brdo (oblast)|Golo Brdo]]. Selo se nalazi u visokoplaninskom području, između planina [[Raduk]] na severu i [[Jablanica (planina)|Jablanica]] na jugu. Nadmorska visina naselja je približno 1.320 metara. Klima u naselju je [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == Naselje Lakaica je do [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]] bilo deo sela [[Stebljevo]], u oblasti [[Golo Brdo (oblast)|Golo Brdo]]. Razgraničenjem između [[Kraljevina Srbija|Srbije]] i [[Albanija|Albanije]] naselje je podeljeno, a 1/4 sela (istočni deo) ušla je u sastav [[Srbija|Srbije]]. Od ovog područja obrazovano je novo naselje Lakaica. == Stanovništvo == Lakaica je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imala 3 stanovnika. Pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Struga]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.struga.gov.mk www.struga.gov.mk Zvanična stranica opštine Struga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719094449/http://www.struga.gov.mk/ |date=2011-07-19 }} {{Opština Struga}} [[Kategorija:Opština Struga]] 97pjuxq6iycwd1zp546x0ep1mzpi4y1 Jablonové (Bytča) 0 1459876 42590212 42564930 2026-05-10T04:28:05Z Akul59 131397 zastava 42590212 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje3|Jablonove}} {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Jablonové |originalni_naziv = Jablonové |slika = Jablonove.jpg |opis_slike = Jablonové |gradska_zastava = Jablonove-bytca-flag.svg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Bytča|Bytča]] |nadm visina = 340 |poštanski_kod = 013 52 |pozivni_broj = (+421) 41 |registarska_oznaka = BY |gšir = 49.1829 |gduž = 18.5649 }} '''Jablonové''' ({{jez-svk|Jablonové}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Bytča|okrugu Bytča]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="populacija">{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK0311/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2024-04-11}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Jablonové}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Bytča}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Bytča]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] 92e4elws5asrvwl2cscjoff7lr72bqr Kolárovice 0 1460527 42590213 42565008 2026-05-10T04:29:35Z Akul59 131397 zastava 42590213 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Kolárovice |originalni_naziv = Kolárovice |slika = Nad Kolárovicami - panoramio.jpg |opis_slike = |gradska_zastava = Kolarovice-bytca-flag.svg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Bytča|Bytča]] |nadm visina = 390 |poštanski_kod = 013 54 |pozivni_broj = (+421) 41 |registarska_oznaka = BY |gšir = 49.272936 |gduž = 18.532783 }} '''Kolárovice''' ({{jez-svk|Kolárovice}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Bytča|okrugu Bytča]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="populacija">{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK0311/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2024-04-09}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Kolárovice}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Bytča}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Bytča]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] ggjw1jwfrjnb56qhvjazs312ojldr2f Kotešová 0 1460580 42590214 42565041 2026-05-10T04:44:43Z Akul59 131397 zastava 42590214 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Kotešová |originalni_naziv = Kotešová |slika = Rkk celkovy pohlad.jpg |opis_slike = Crkva rođenja presvete Bogorodice |gradska_zastava = Kotesova-bytca-flag.svg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Bytča|Bytča]] |nadm visina = 330 |poštanski_kod = 013 61 |pozivni_broj = (+421) 41 |registarska_oznaka = BY |gšir = 49.2448 |gduž = 18.5993 }} '''Kotešová''' ({{jez-svk|Kotešová}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Bytča|okrugu Bytča]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="populacija">{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK0311/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2024-04-08}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Kotešová, Bytča District}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Bytča}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Bytča]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] jcsdy5ro656gvg0ismanx97190rlsc2 Maršová-Rašov 0 1460780 42590216 42565371 2026-05-10T04:46:56Z Akul59 131397 zastava 42590216 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Maršová-Rašov |originalni_naziv = Maršová-Rašov |slika = Zámoček v Maršovej - panoramio.jpg |opis_slike = |gradska_zastava = Marsova-rasov-bytca-flag.svg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Bytča|Bytča]] |nadm visina = 310 |poštanski_kod = 013 51 |pozivni_broj = (+421) 41 |registarska_oznaka = BY |gšir = 49.1807 |gduž = 18.5138 }} '''Maršová-Rašov''' ({{jez-svk|Maršová-Rašov}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Bytča|okrugu Bytča]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="populacija">{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK0311/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2024-04-07}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Maršová-Rašov}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Bytča}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Bytča]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] 6dtmakx2wttsjhq2eqh3z610jfpum06 Petrovice (Bytča) 0 1460927 42590217 42565658 2026-05-10T04:50:18Z Akul59 131397 slika, zastava 42590217 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje3|Petrovice}} {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Petrovice |originalni_naziv = Petrovice |slika = PETROVICE CHURCH.JPG |opis_slike = Crkva rođenja presvete Bogorodice |gradska_zastava = Petrovice-bytca-flag.svg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Bytča|Bytča]] |nadm visina = 371 |poštanski_kod = 013 53 |pozivni_broj = (+421) 41 |registarska_oznaka = BY |gšir = 49.257778 |gduž = 18.523611 }} '''Petrovice''' ({{jez-svk|Petrovice}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Bytča|okrugu Bytča]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="populacija">{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK0311/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2024-04-06}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Petrovice, Bytča District}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Bytča}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Bytča]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] r03izpstdj7ccnmmy1qwpiftaxd91h6 Spomen-park Borik 0 1467352 42590043 42340036 2026-05-09T18:52:47Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590043 wikitext text/x-wiki {{for|istoimenu park-šumu u Đurđevcu|Park-šuma Borik}} [[Datoteka:Bakicev Bjelovarac - Borik 2010.jpg|200px|desno|thumb|"Poziv na ustanak", središnji spomenik u spomen-parku Borik]] '''Spomen-park Borik''' je park-šuma u [[Bjelovar]]u na [[Vojnović (Bjelovar)|visoravni Vojnović]] (poznata i pod imenom visoravan [[Matija Gubec|Matije Gupca]]) u kojem se nalazi spomen-groblje [[Srbi|Srba]] i revolucionara iz okolice Bjelovara, koje su ubili [[ustaša|ustaše]] za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. == Historija == Spomen-park Borik uređen je [[1946]]. godine, kada je nad Kosturnicom postavljeno djelo bjelovarskog kipara [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]] "Poziv na ustanak" (poznato i pod nazivom "Bjelovarac"). Bakić je darovao [[spomenik]] gradu Bjelovaru u spomen na četvoricu svoje braće, koji su kao antifašisti stradali od ustaša u doba [[NDH]]. Jedan od njih je [[Milan Bakić Baja]]. Po braći Bakić bila je nazvana [[osnovna škola]], koja je nakon osamostaljenja [[Hrvatska|Hrvatske]], nazvana II. osnovna škola Bjelovar. Na ulazu je stajao natpis "Spomen-groblje strijeljanih revolucionara iž žrtava fašističkog terora [[1941]]. - [[1945]]. Bjelovar". Ploče s imenima žrtava bile su poređane uz stazu oko spomenika. Spomenik je [[1951]]. godine bio premješten u centar grada na Trg Stjepana Radića, da bi [[1978]]. bio ponovo vraćen u Borik. Nakon osamostaljenja Hrvatske, natpis na ulazu je uklonjen, a Bakićev spomenik miniran [[1991]]. godine. Od spomenika je ostala sačuvana samo [[šaka]], koja je pohranjena u [[Gradski muzej u Bjelovaru|Muzeju grada Bjelovara]]. Spomen-područje je s vremenom postalo zapušteno. Godine [[2001]]., inicijativna grupa sastavljena od [[akademik]]a, [[kipar]]a i Bakićevih prijatelja, pokrenula je akciju za obnovu spomenika i uređenje spomen - parka. Spomenik je do [[2009]]. godine rekonstruirao kipar [[Alan Vlahov]], a [[8. prosinca]] [[2010]]. godine, svečano je otvoren, zajedno s uređenim spomen-parkom Borik. == Sadržaj parka == Spomen-park se sastoji od borove šume (stabla [[bijeli bor|bijelog bora]] i drugih vrsta [[crnogorica|crnogoričnog]] i [[bjelogorica|listopadnog]] drveća) i čistine na kojoj se nalazi spomen-kompleks. Glavni prilaz, koji vodi do spomenika, pruža se od [[istok]]a. Na zapadnom dijelu, nalaze se [[šport]]ski tereni, prostor za rekreaciju i igralište. Na središnjem dijelu spomen-parka nalazi se Bakićev "Poziv na ustanak". Iza spomenika poređane su kamene ploče s imenima ubijenih (koje su nekad stajale ukrug oko spomenika), a ispred se nalaze dvije masivne ploče sa stihovima [[Ivan Goran Kovačić|Ivana Gorana Kovačića]]. Na [[sjever]]noj strani kompleksa nalazi se [[monolit]] posvećen svima ubijenima čija su imena ostala nepoznata. == Galerija == <center><gallery widths="140п" heights="130п" perrow=5> Datoteka:Spomen park Borik01.jpg|Pogled na spomen-park Datoteka:Spomen park Borik02.jpg|"Poziv na ustanak" Datoteka:Spomen park Borik03.jpg|Ploče s imenima žrtava Datoteka:Spomen park Borik04.jpg|Ploče s imenima žrtava Datoteka:Spomen park Borik05.jpg|Ploča posvećena žrtvama čija su imena ostala nepoznata </gallery></center> == Povezano == * [[Vojnović (Bjelovar)]] * [[Vojin Bakić]] == Literatura == {{Commonscat|Borik Memorial Park}} * Povratak Bjelovarca, "Gradski muzej Bjelovar", Bjelovar 2010. godine. {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Parkovi u Bjelovaru|Borik]] [[Kategorija:Šume u Hrvatskoj|Borik]] [[Kategorija:Park-šume|Borik]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 0av3s9p5r2r1gfckm0uc7x4wz0jr676 Spomen-park Brezovica 0 1469304 42590030 42340037 2026-05-09T18:52:29Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590030 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Spomen park Brezovica.JPG|desno|mini|350px|Spomen park Brezovica]] '''Spomen park Brezovica''' je memorijalna park-šuma u kojoj je [[22. lipnja]] [[1941.]] godine osnovan [[Prvi sisački partizanski odred]], prvi partizanski odred u [[Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]. Ovaj dio šume je poslije rata uređen, a u spomen parku je [[1981]]. godine podignut monumentalni spomenik. == Historija == Nakon [[Operacija Barbarossa|napada nacističke Njemačke na Sovjetski Savez]] 22. lipnja 1941. godine, grupa sisačkih članova [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] i [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|skojevaca]], isti dan se sastala u obližnjoj šumi Brezovici i tamo formirala Prvi sisački partizanski odred. Odred je djelovao nekoliko mjeseci, nakon čega je bio rasformiran. Poslije rata, na mjestu osnutka odreda bila je postavljena spomen-ploča. Spomenik je bio poznat pod imenom „Debeli Brijest“, jer se nalazio pod starim [[brijest]]om ispod kojeg je odred bio osnovan. Godine 1981., na tom mjestu podignut je reprezentativni spomenik visoke umjetničke vrijednosti, čiji je autor bio akademski [[kipar]] [[Želimir Janeš]]. U spomenik je bila ugrađena ploča koja je ranije stajala na tom mjestu. Unutar spomenika su se nalazile [[bronca|brončane]] spomen-ploče u obliku stiliziranih šaka, na kojima se nalazio popis svih boraca odreda. Nakon [[1990.]] godine, spomenik je devastiran, ploča s imenima razbijena, a brončane šake ukradene. Skulptura kolone boraca, rad [[Frano Kršinić|Frane Kršinića]], na određenim je mjestima oštećena eksplozivom. Godine [[1991.]], [[Dan ustanka naroda Hrvatske]] prestao je biti državni praznik, a umjesto njega 22. lipnja je proglašen kao [[Dan antifašističke borbe]]. Od tada je spomen park Brezovica mjesto središnje manifestacije proslave praznika svake godine. Pred spomenikom se polažu vijenci delegacija raznih udruga i organizacija i drže govori državnih dužnosnika. == Opis parka == Spomen park se sastoji od nekoliko obilježja, od kojih je središnje apstraktni spomenik. Spomenik izgledom podsjeća na stablo [[brijest]]a, koje je nekoć raslo na tom mjestu. Po njemu je spomenik poznat pod imenom „Stari Brijest“. Na prilazu do spomenika se nalazi [[skulptura]] „Ustanak“, rad kipara [[Frane Kršinić]]a. Skulpturu čini kolona od četiri borca, od kojih onaj na začelju poziva narod na ustanak, ispred njega su u pokretu žena-borac sa puškom koja također zove u ustanak, pokraj nje muškarac sa puškom koji juriša naprijed i borac koji na čelu kolone diže desnu šaku, a lijevom rukom drži vijoreći stijeg. Šaka borca na čelu uništena je eksplozivom, kao i još neki detalji na skulpturi. Pred spomenikom se nalazi spomen ploča na kojoj su ispisana imena palih boraca iz odreda. Ploča je oštećena s nekoliko hitaca iz vatrenog oružja. Pokraj spomenika nalazi se i četverokutni kamen na kojem je ispisan datum 22. VI 1941. Uz datum se nalazi impresionistički prikaz spomen šume Brezovice, na kojem se može razaznati silueta spomenika. Na sve četiri bočne strane kamena nalaze se natpisi: na zapadnoj ''Brezovica Kaline'', na istočnoj ''Brezovica Žabno'', na sjevernoj ''Žabno Sisak'' i na južnoj ''Bezovica Osekovo''. == Galerija == <center><gallery> Datoteka:Spomenik Sisackom odredu-Brezovica.jpg|Spomenik „Stari Brijest“ Datoteka:Spomenik ustanku-Brezovica.jpg|Spomenik „Ustanak“ Datoteka:Spomen ploca-Brezovica.JPG|Spomen-ploča Datoteka:Spomen mozaik-Brezovica.JPG|Spomen-mozaik </gallery></center> == Literatura == {{Commonscat|Brezovica Memorial Park}} * ''Spomenici revolucionarnoga radničkog pokreta Narodnooslobodilačkog rata i socijalističke revolucije: Kategorizacija''. „Republički zavod za zaštitu spomenika kulture“, Zagreb 1986. godina. * Juraj Hrženjak, ur. ''Rušenje antifašističkih spomenika u Hrvatskoj 1990-2000''. „SABA RH“, Zagreb 2002. godina. == Povezano == * [[Prvi sisački partizanski odred]] * [[Dan antifašističke borbe]] [[Kategorija:Sisak|B]] [[Kategorija:Parkovi u Hrvatskoj|B]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj|Brezovica]] swoaxikj6t4suantx5dq5tkc58zka2s Spomenik u Ruduši kod Sinja 0 1469497 42590052 42267002 2026-05-09T18:53:05Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590052 wikitext text/x-wiki '''Spomenik u Ruduši''' podignut je [[1962]]. godine u spomen na 24 [[strijeljanje|strijeljana]] pripadnika [[Prvi splitski partizanski odred|Prvog splitskog odreda]]. Strijeljani su [[26. kolovoza]] [[1941.]] odlukom Prijekog suda u [[Sinj]]u. Među strijeljanjima su bili i pripadnici [[RNK Split]]. Između ostalih i [[Đordano Borovčić Kurir]], [[Ante Zelić]], [[Dušan Frua]], [[Nebojša Borozan]], [[Vjeko Ozretić]] i drugi. ==Stradanje odreda== Odred je bio na brzinu formiran i upućen u borbu 11. kolovoza 1941. Nekoliko dana su se probijali put [[Dinara|Dinare]], da bi se 14. kolovoza sukobili u blizini sela [[Košute]] sa pripadnicima Mačekove zaštite i talijanske vojske. Dolaskom noći dio boraca se uspio spasiti probojem, a dio je bio zarobljen i potom odveden u Sinj. ==Izgled== Spomenik ima oblik triju trokuta spojenih sa bridovima dok su vrhovi okrenuti prema zemlji. Na kamenu unutar spomenika ispisana su imena svih strijeljanih. == Vanjske veze == * [http://www.ezadar.hr/clanak/rudusa-braca-zuzul-obnovila-partizanski-spomenik Ruduša: Braća Žužul obnovila partizanski spomenik (Ezadar.hr, 22.08.2009.)], preuzeto 16. studenog 2013. [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Sinj]] kd734sh1a994fg1ifdy27257rehbnlm Spomen-park Dudik 0 1470716 42590047 42266999 2026-05-09T18:52:51Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590047 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Dudik Memorial Park - Спомен парк Дудик 02.jpg|desno|300px|mini|Spomen-park „Dudik“, januar 2023.]] '''Spomen-park „Dudik“''' je memorijal u [[Vukovar]]u posvećen žrtvama fašističkog terora. Park je izgrađen u znak sjećanja na 455 žrtava ustaškog režima, a u peridou 1990-ih bio je devastiran da bi obnova započela 2015. godine.<ref name="2009Identitet138">{{cite journal | language = sr |title = Skrnavljenje spomenika u režiji HDZ-a: o inicijativi za obnovu spomen kompleksa Dudik | first = Dragana | last = Zečević | publisher = [[Srpski demokratski forum]] | journal = Identitet | number = 138 |date=September 2009 | location = [[Zagreb]] }}</ref> Spomenički kompleks, rad beogradskog arhitekta [[Bogdan Bogdanović|Bogdana Bogdanovića]] za koju je dobio prvu ikada dodijeljenu Međunarodnu piransku nagradu<ref name="Sørensen Viejo-Rose Filippucci 2019 p. 194">{{cite book |last=Sørensen |first=M.L.S. |last2=Viejo-Rose |first2=D. |last3=Filippucci |first3=P. |title=Memorials in the Aftermath of Armed Conflict: From History to Heritage |publisher=Springer International Publishing |series=Palgrave Studies in Cultural Heritage and Conflict |year=2019 |isbn=978-3-030-18091-1 |url=https://books.google.com/books?id=Ay7EDwAAQBAJ&pg=PA194 |access-date=3 June 2021 |page=194}}</ref>, čine buktinje: pet stiliziranih vitkih stožaca okruženih sa više desetina kamenih cvjetova. Lokacija spomen parka svoj je naziv ponijela po ledini zasađenoj stablima [[dud]]ova, a nalazi se na na oko pet kilometara od samog centra Vukovara u naselju Mitnica. == Historija == Tijekom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], od 1942. do 1943. godine, u Dudiku su pripadnici Župske redarstvene oblasti [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]] ubili pripadnike [[Narodnooslobodilački pokret|Narodnooslobodilačkog pokreta Jugoslavije]], suradnike i civile uhićene u znak odmazde zbog akcija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskog]] pokreta na [[Fruška gora|Fruškoj gori]]. Uhićenja su vršena na području [[Srijem]]a ([[Zemun]], [[Batajnica]], [[Nova Pazova]], [[Stara Pazova]], [[Ruma]], [[Irig]], [[Petrovaradin]], [[Srijemska Mitrovica]], [[Srijemska Rača]], [[Kuzmin]], [[Laćarak]], [[Erdevik]], [[Ilok]], [[Vukovar]], [[Bobota]] i u druga mjesta). Specijalnim željezničkim kompozicijama transportirani su u [[Vukovar]], gdje je u skladištu grofovije Eltz, blizu vukovarske željezničke stanice formiran logor. U logoru su zarobljenici podvrgavani mučenju. Nakon kratkog sudskog postupka, na kojem uhićenici nisu imali pravo na adekvatnu obranu, osuđivani su na smrt i u večernjim satima kamionima tvornice „Bata“ odvoženi na Dudik. Na Dudiku su bili primoravani da se oslobode odjeće i osobnih stvari, u skupinama su dovođeni do iskopanih raka, nakon čega su strijeljani. Na Dudiku je strijeljano ukupno 455 žrtava (većinom civili), od čega 384 iz [[Srbija|Srbije]], 71 iz [[Hrvatska|Hrvatske]] i 2 iz [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]].<ref>[http://www.gk-srbije-vukovar.hr/memspomenici.html Generalni Konzulat Republike Srbije], Pristupljeno 23. studenog 2013.</ref> Nakon Drugog svjetskog rata, Komisija za utvrđivanje ratnih zločina, od 25. travnja do 3. svibnja 1945. godine izvršila je ekshumacije i posmrtni ostaci 384 ubijenih sahranjeni su u ''Kosturnicu sa spomenikom žrtava Dudika, palih boraca Pete vojvođanske udarne brigade i boraca Crvene armije'' u neposrednoj blizini centra [[Vukovar]]a. U Spomen-parku „Dudik“ izgrađen je memorijalni kompleks. Spomenički kompleks rad beogradskog arhitekta Bogdana Bogdanovića, čine buktinje: pet stiliziranih vitkih stožaca okruženih sa više desetina kamenih cvjetova. Na kamenim cvjetovima nalaze se epitafi: ''Putniče, koji si u budućnost krenuo, zastani i na ovom izvorištu napij se bistrinom vode, ljepotom slobode, ljubavlju onih koji za nju dadoše živote, Oj dudovi, vi dudovi stari, da li vaša duša krvari za onima koji su tu pali i slobodu krvlju zasijali, nisu oni samo tiha trava, već zvjezdani trag nezaborava...'' Tijekom [[Domovinski rat|Domovinskog rata]], memorijalni kompleks je u potpunosti devastiran. Stošci su probijeni, kameni cvjetovi polegli, a više od polovice dudova posječeno.<ref>Juraj Hrženjak, ur. ''Rušenje antifašističkih spomenika u Hrvatskoj 1990-2000''. „SABARH“, Zagreb 2002. godina, 274. str.</ref> == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.snv.hr/vijesti/srpska-zajednica-i-antifasisti-traze-obnovu-dudika/ Srpska zajednica i antifašisti traže obnovu Dudika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100823162028/http://www.snv.hr/vijesti/srpska-zajednica-i-antifasisti-traze-obnovu-dudika/ |date=2010-08-23 }}, 31. VII 2009, preuzeto 23. studenog 2013. * [http://www.h-alter.org/vijesti/hrvatska/za-obnovu-spomen-parka-dudik-u-vukovaru Za obnovu spomen-parka Dudik u Vukovaru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202221746/http://www.h-alter.org/vijesti/hrvatska/za-obnovu-spomen-parka-dudik-u-vukovaru |date=2013-12-02 }}, 1. VII 2013, preuzeto 23. studenog 2013. [[Kategorija:Vukovar]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Parkovi u Hrvatskoj]] ox4hh554y6zqvodd5kroc1zia0lz5vh Lista antifašističkih spomenika u Zagrebu 0 1470950 42590070 42422961 2026-05-09T18:53:51Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj|Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj|Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42590070 wikitext text/x-wiki == Memorijalni kompleksi == {| class="wikitable" |- | bgcolor=#ABCDEF colspan=6 | <center>'''Memorijalni kompleksi posvećeni antifašističkoj borbi'''</center> |- ! style="background-color:#E6E6FA;width:200px" | '''Slika''' ! style="background-color:#E6E6FA;width:350px" | '''naziv memorijalnog kompleksa''' ! style="background-color:#E6E6FA;width:350px" | '''lokacija''' ! style="background-color:#E6E6FA;width:350px" | '''posvećen''' ! style="background-color:#E6E6FA;width:200px" | '''autor/i i godina postavljanja''' ! style="background-color:#E6E6FA;width:200px" | '''napomena''' |- | align="center" | [[Datoteka:Dotrscina spomenik 1a.jpg|100px|]] | align="center" | [[Spomen-park Dotršćina|Spomen-park „Dotršćina“]] | align="center" | [[Maksimir]] | align="center" | antifašistima koje su strijeljali ustaše | align="center" | skupina autora, 1968-1988. | align="center" | – |} == Antifašistički spomenici == {| class="wikitable" |- | bgcolor=#ABCDEF colspan=6 | <center>'''Spomenici posvećeni antifašističkoj borbi'''</center> |- ! style="background-color:#E6E6FA;width:200px" | '''Slika''' ! style="background-color:#E6E6FA;width:350px" | '''naziv spomenika''' ! style="background-color:#E6E6FA;width:350px" | '''lokacija''' ! style="background-color:#E6E6FA;width:350px" | '''posvećen''' ! style="background-color:#E6E6FA;width:200px" | '''autor/i i godina postavljanja''' ! style="background-color:#E6E6FA;width:200px" | '''napomena''' |- | align="center" | [[Datoteka:Grobnica narodnih heroja Zagreb.JPG|100px|]] | align="center" | [[Grobnica narodnih heroja u Zagrebu|Grobnica narodnih heroja]] | align="center" | [[Mirogoj]] | align="center" | 30-orici [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnih heroja Jugoslavije]] i političkih aktivista [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]] sahranjenih u grobnici | align="center" | kipar [[Đuro Kavurić]], 1968. | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Nošenje ranjenika, Medicinski fakultet Zagreb.JPG|075px|]] | align="center" | „Nošenje ranjenika“ | align="center" | [[Medicinski fakultet u Zagrebu]] | align="center" | – | align="center" | kipar [[Antun Augustinčić]], 1983. | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Plamen Revolucije, Črnomerec.JPG|075px|]] | align="center" | „Plamen Revolucije“ | align="center" | [[Bolnica Sveti Duh]] | align="center" | borcima NOVJ poginulim u NOB s područja Črnomerca | align="center" | kipar [[Ivan Sabolić]], 1959. | align="center" | zaštićeno kulturno dobro Republike Hrvatske |- | align="center" | [[Datoteka:Spomenik palim borcima-Podsused.JPG|075px|]] | align="center" | „Poziv na ustanak“ | align="center" | [[Podsused]] | align="center" | borcima NOVJ poginulim u NOB s područja Podsuseda | align="center" | kipar [[Vanja Radauš]] | align="center" | zaštićeno kulturno dobro Republike Hrvatske |- | align="center" | [[Datoteka:Moderna galerija Zagreb dvoriste 240209.jpg|075px|]] | align="center" | „Ranjenik“ | align="center" | [[Moderna galerija u Zagrebu]] | align="center" | žrtvama fašizma | align="center" | kipar [[Vanja Radauš]] | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Grobnica djece sa Kozare Mirogoj.jpg|100px|]] | align="center" | Spomen-grobnica žrtava fašizma | align="center" | [[Mirogoj]] | align="center" | oko 400 kozaračke djece preminule u Jasenovcu, Lepoglavi, Jastrebarskom i ostalim logorima | align="center" | kipar [[Stevan Luketić]] | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Spomenik Pleso Velika Gorica.jpg|075px|]] | align="center" | „Probijanje obruča” | align="center" | [[Pleso]], kraj [[Zagreb]]a | align="center" | borcima NOVJ poginulim u NOB i diverzantskoj akciji Turopoljskog partizanskog odreda na aerodromima Pleso i Kurilovec 1943. godine, te oslobođenju Zagreba 9. svibnja 1945. | align="center" | kipar [[Marijan Burger]], 1978. | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Nosenje ranjenika, Veterinarski fakultet-Zagreb.JPG|075px|]] | align="center" | [[Nošenje ranjenika (skulptura)|Spomenik palim borcima NOVJ]] | align="center" | [[Veterinarski fakultet u Zagrebu]] | align="center" | studentima i profesorima s fakulteta poginulim u NOB | align="center" | kipar [[Antun Augustinčić]], 1953. | align="center" | zaštićeno kulturno dobro Republike Hrvatske |- | align="center" | [[Datoteka:Spomenik palim borcima Trešnjevke, Zagreb.JPG|100px|]] | align="center" | Spomenik palim borcima NOVJ | align="center" | [[Ulica Božidara Adžije]] | align="center" | borcima NOVJ iz Trešnjevke poginulim u NOB | align="center" | 1953. | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Spomenik palim borcima-Stenjevec.JPG|100px|]] | align="center" | Spomenik palim borcima NOVJ | align="center" | [[Stenjevec]] | align="center" | borcima NOVJ iz Stenjevca poginulim u NOB | align="center" | 1961. | align="center" | zaštićeno kulturno dobro Republike Hrvatske |- | align="center" | [[Datoteka:Spomenik palim borcima-Jarun Zagreb.JPG|100px|]] | align="center" | Spomenik palim borcima NOVJ | align="center" | [[Gajevo]] | align="center" | borcima NOVJ iz Jaruna poginulim u NOB | align="center" | 1962. | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Spomenik palim borcima Zagreb.jpg|075px|]] | align="center" | Spomenik palim borcima NOVJ | align="center" | [[Park hrvatskih pravednika među narodima]] | align="center" | borcima NOVJ iz Ciglenice poginulim u NOB | align="center" | kipar [[Tomislav Ostoja]], 1972. | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Dotrscina spomenik 3.jpg|100px|]] | align="center" | Spomenik palim borcima NOVJ | align="center" | [[Spomen-park Dotršćina]] | align="center" | Zagrepčanima poginulim u NOB | align="center" | kipar [[Branko Ružić (kipar)|Branko Ružić]], 1981-1989. | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Spomenik palim borcima NOB, Kustošija.JPG|100px|]] | align="center" | Spomenik palim borcima NOVJ i žrtvama fašizma | align="center" | [[Trg siječanjskih žrtava 1945.]] | align="center" | borcima NOVJ poginulim u NOB i žrtvama fašizma s područja Kustošije | align="center" | 1959. | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Dotrscina spomenik 2.jpg|100px|]] | align="center" | Spomenik palim borcima NOVJ i žrtvama fašizma | align="center" | [[Spomen-park Dotršćina]] | align="center" | borcima NOVJ poginulim u NOB i žrtvama fašizma | align="center" | kipar [[Stevan Luketić]], 1981. | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Spomenik prosinackim zrtvama.jpg|075px|]] | align="center" | Spomenik Prosinačkim žrtvama | align="center" | [[Trg Prosinačkih žrtava]] | align="center" | [[Prosinačke žrtve 20. prosinca 1943.|16-orici antifašista]] koje su objesili ustaše 20. prosinca 1943. godine | align="center" | kipar [[Dušan Džamonja]], 1961. | align="center" | zaštićeni spomenik kulture Republike Hrvatske |- | align="center" | [[Datoteka:Spomenik Streljanje talaca, Strosmajerov trg.jpg|100px|]] | align="center" | [[Strijeljanje talaca (spomenik u Zagrebu)|„Strijeljanje talaca“]] | align="center" | [[Trg Josipa Jurja Strossmayera]] | align="center" | žrtvama fašizma koje su ustaše strijeljali u [[Spomen-park Dotršćina|Dotršćini]], [[Maksimir]]u i [[Spomen-park Rakov Potok|Rakovom Potoku]] | align="center" | kipar [[Frano Kršinić]], 1954. | align="center" | zaštićeni spomenik kulture Republike Hrvatske |} == Spomenici narodnim herojima i istaknutim sudionicima antifašističkog pokreta == {| class="wikitable" |- | bgcolor=#ABCDEF colspan=6 | <center> Spomenici posvećeni narodnim herojima i istaknutim sudionicima antifašističke borbe na teritoriju Republike Hrvatske'''</center> |- ! style="background-color:#E6E6FA;width:200px" | '''Slika''' ! style="background-color:#E6E6FA;width:350px" | '''naziv spomenika''' ! style="background-color:#E6E6FA;width:350px" | '''lokacija''' ! style="background-color:#E6E6FA;width:200px" | '''autor/i i godina postavljanja''' ! style="background-color:#E6E6FA;width:200px" | '''napomena''' |- | align="center" | | align="center" | [[Božidar Adžija]] | align="center" | [[Radnički dom Đuro Salaj]] | align="center" | – | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Sestre Bakovic.jpg|100px|]] | align="center" | Zdenka i [[Rajka Baković]] | align="center" | [[Miškecov prolaz|Prolaz sestara Baković]] | align="center" | kipar [[Ivan Sabolić]], 1977.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.zagrebacki.info/2012/04/sestre-bakovic.html |access-date=2014-07-26 |archive-date=2015-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910003649/http://www.zagrebacki.info/2012/04/sestre-bakovic.html |dead-url=yes }}</ref> | align="center" | – |- |- | align="center" | [[Datoteka:Bista Anke Butorac-Zagreb.JPG|075px|]] | align="center" | [[Anka Butorac]] | align="center" | [[Ulica Matka Laginje]] | align="center" | kipar [[Aleksandar Jovanovski]], 1981.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.zagrebacki.info/2012/04/anka-butorac.html |access-date=2014-07-26 |archive-date=2015-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910004218/http://www.zagrebacki.info/2012/04/anka-butorac.html |dead-url=yes }}</ref> | align="center" | – |- |- | align="center" | [[Datoteka:Spomenik Većeslava Holjevca, Zagreb.JPG|100px|]] | align="center" | [[Većeslav Holjevac]] | align="center" | [[Avenija Većeslava Holjevca]] | align="center" | kipar [[Zvonimir Gračan]], 1994.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.zagrebacki.info/2012/04/veceslav-holjevac.html |access-date=2014-07-26 |archive-date=2015-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910004450/http://www.zagrebacki.info/2012/04/veceslav-holjevac.html |dead-url=yes }}</ref> | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Bista Vece Holjevca-Novi Zagreb.JPG|075px|]] | align="center" | Većeslav Holjevac | align="center" | [[Ulica Siget]] | align="center" | kipar [[Ivan Sabolić]], 1972.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.zagrebacki.info/2012/04/veceslav-holjevac-bista.html |access-date=2014-07-26 |archive-date=2015-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529162124/http://www.zagrebacki.info/2012/04/veceslav-holjevac-bista.html |dead-url=yes }}</ref> | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Vinko Jeđut-Zagreb.JPG|075px|]] | align="center" | [[Vinko Jeđut]] | align="center" | [[Trnjanska cesta]] | align="center" | – | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Bakiceva skupltura Kovacica u Zagrebu.jpg|100px|]] | align="center" | [[Ivan Goran Kovačić]] | align="center" | [[Park Ribnjak]] | align="center" | kipar [[Vojin Bakić]], 1963. | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Dragica Koncar-Zagreb.JPG|075px|]] | align="center" | [[Dragica Končar]] | align="center" | [[Knežija]] | align="center" | kipar [[Lujo Lozica]] | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Koncarev spomenik u Zagrebu.jpg|075px|]] | align="center" | [[Rade Končar]] | align="center" | [[Fallerovo šetalište]] | align="center" | kipar [[Vanja Radauš]], 1952. | align="center" | originalno stajao ispred tvornice, 1991. premješten u dvorište<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.zagrebacki.info/2012/04/rade-koncar.html |access-date=2014-07-26 |archive-date=2015-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910004629/http://www.zagrebacki.info/2012/04/rade-koncar.html |dead-url=yes }}</ref> |- | align="center" | [[Datoteka:Spomenik Vladimira Nazora u Zagrebu.jpg|075px|]] | align="center" | [[Vladimir Nazor]] | align="center" | [[Park Tuškanac]] | align="center" | kipar [[Stjepan Gračan]], 1972. | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Bista Pavla Papa-Zagreb.JPG|075px|]] | align="center" | [[Pavle Pap]] | align="center" | [[Ulica Matka Laginje]] | align="center" | kipar [[Aleksandar Jovanovski]], 1980. | align="center" | – |- | align="center" | [[Datoteka:Moša Pijade, Zagreb.JPG|100px|]] | align="center" | [[Moša Pijade]] | align="center" | [[Dom zaklade „Lavoslav Švarc“]] | align="center" | kipar [[Antun Augustinčić]], 1954. | align="center" | stajao ispred Radničkog sveučilišta „Moša Pijade“ (danas Pučko otvoreno učilište), 1993. premješten u krug Doma zaklade „Lavoslav Švarc“ |- |- | align="center" | [[Datoteka:Bista Joze Vlahovica, Tresnjevka.JPG|075px|]] | align="center" | [[Joža Vlahović]] | align="center" | [[Trešnjevka]] | align="center" | – | align="center" | – |} == Izvori == {{izvori}} == Literatura == * Miloš Bajić, ur. ''Spomenici revoluciji: Jugoslavija''. „SUBNOR Jugoslavije“ Beograd, „Svjetlost“ Sarajevo 1968. godina. * ''Vojna enciklopedija'' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina. * ''Vojna enciklopedija'' (knjiga deveta). Beograd 1975. godina. * Milenko Patković, Dušan Plećaš. ''Vodič uz kartu. Izbor spomen-obilježja Narodnooslobodilačkog rata Jugoslavije''. „Glas Slavonije“, Osijek 1975. godina. * Drago Zdunić, ur. ''Revolucionarno kiparstvo''. „Spektar“, Zagreb 1977. godina. *Juraj Hrženjak, ur. ''Rušenje antifašističkih spomenika u Hrvatskoj 1990-2000''. „SABA RH“, Zagreb 2002. godina. == Vanjske veze == {{Commonscat|World War II memorials in Croatia}} * [http://www.lupiga.com/vijesti/index.php?id=6180 Lupiga.com: Zaboravljena povijest] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj|Zagreb]] [[Kategorija:Spomenici u Zagrebu]] j17u614lvxtwywn5h4d5jj1uyz81sne Spomen-park Rakov Potok 0 1470958 42590040 42184272 2026-05-09T18:52:44Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590040 wikitext text/x-wiki '''Spomen-park Rakov Potok''' je memorijalno područje unutar šume Stupnički Lug u blizini naselja Rakov Potok u sastavu općine [[Novi Zagreb - zapad]]. Procjenjuje se da su u ovoj šumi ustaše od [[1941]]. do [[1945]]. godine ubili između 400 i 700 ljudi. Ovo je druga, poslije [[Spomen-park Dotršćina|Dotršćine]], masovna grobnica žrtava fašističkog terora na području Zagreba. Žrtve su bile mučene, ubijane ili žive bacane u jamu, vapnom polijevane i zatrpane. Uz antifašiste iz Zagreba, ovdje su sahranjeni stanovnici kordunske općine [[Lasinja]]. Neki od istaknutih pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret u Hrvatskoj|NOP-a]], koji su ovdje našli smrt, jesu: [[Joža Vlahović]], Anđela Cvitković, Dragica Hotko, Nikola Sekulić, [[Krešo Rakić]], Leo Ivanec, Teodor Katić, Radovan Belić, Radivoje Stanisavljević (iz Gračaca), dr Dragomir Drakulić (iz Karlovca), Savo Bulić, Katarina Brodarić, Slavko Čor, Vladimir Prekrat, Franjo Belušić, Antun Mrak i mnogi drugi.<ref name=Zagreb>Stipe Ugarković i Ivan Očak. ''Zagreb grad heroj: spomen-obilježja revoluciji''. „August Cesarec“, Zagreb 1979., 244. str.</ref><ref name=Spomenici>''Spomenici i spomen obilježja radničkog pokreta i narodne revolucije u Zagrebu''. „Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture u Zagrebu“, Zagreb 1981., 76.-80. str.</ref> Uz put na ulazu u Stupničku šumu nalazi se grubo sječeni kameni kvadar, kao putokaz koji upućuje na spomen-kosturnicu. Na njemu je upisan sljedeći tekst: ''Vidi gdje počiva četiri stotine žrtava fašizma 1941. godine-Rakov Potok''. Iza tog spomenika koji upozorava na mjesto koje slijedi vodi popločana šumska staza do malog popločanog proširenja koje je ujedno i spomen grobnica-kosturnica žrtvama. Na grobnoj ploči koja je vodoravno položena na zemlju nalazi se metalnim ugrađenim slovima sljedeći tekst:<ref name=Zagreb/><ref name=Spomenici/> {| | ''Na žezi strašnoj tiho su nas želi''<br /> ''Ko mrtvo klasje koje jedva šušti''<br /> ''Mi idemo po tragu živih'' <br /> ''I nitko zaustavit nas neće''<br /> ''Ivan Goran Kovačić'' |} == Povezano == * [[Spomen-park Dotršćina]] == Izvori== {{Izvori}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Parkovi u Zagrebu|Rakov Potok]] [[Kategorija:Spomenici u Zagrebu|Rakov Potok]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj|Rakov Potok]] ndsnc33bcd0f03hivzuxlmycw6twc96 Strijeljanje talaca (spomenik u Zagrebu) 0 1471054 42590059 42022754 2026-05-09T18:53:15Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590059 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Spomenik Streljanje talaca, Strosmajerov trg.jpg|300px|desno|thumb|"Strijeljanje talaca", prvi spomenik žrtvama fašizma u povijesnom centru Zagreba.]] '''„Strijeljanje talaca”''' je skulptura postavljena na kamenu osnovu pred kamenim zidom, posvećena svim žrtvama [[Fašizam|fašističkog]] terora s područja grada [[Zagreb]]a, odnosno preko 7.000 Zagrepčana koje su [[ustaše]] između [[1941.]] i [[1945.]] godine pogubili u [[Spomen-park Dotršćina|šumi Dotršćini]], a oko 400 smaknuli u šumi [[Spomen-park Rakov Potok|Stupnički lug kod Rakova Potoka]]. Spomenik se nalazi na [[Trg Josipa Jurja Strossmayera (Zagreb)|Trgu Josipa Jurja Strossmayera]], na suprotnoj strani [[Umjetnički paviljon|Umjetničkog paviljona]].<ref>Ugarković, Stipe, Očak, Ivan. ''Zagreb grad heroj: Spomen obilježja Revoluciji''. Zagreb: August Cesarec, 1979., 86. str.</ref> Autor ove skulpture u stilu [[Socrealizam|socijalističkog realizma]] je akademski kipar [[Frano Kršinić]]. Skulptura prikazuje dramatičnu skupinu stradalnika od šest muškaraca i dvije žene. Spomenik je postavljen [[1954.]] godine. Ovo je prvi spomenik žrtvama fašizma podignut u najužoj gradskoj jezgri.<ref>Šimunković, Mario, Delač, Domagoj. ''Sjećanje je borba: Spomen obilježja Narodnooslobodilačke borbe i revolucionarnog pokreta na području grada Zagreba''. Zagreb: SABA RH, 2013., 89. str.</ref> Spomenik je zaštićeno nepokretno kulturno dobro Republike Hrvatske.<ref>[http://www1.zagreb.hr/galerijakd.nsf/c31dd4a135787898c1256f9600325af4/f450f98bd7b2c35fc1257999004b7b9c?OpenDocument Galerija nepokretnih kulturnih dobara Grada Zagreba: spomenik „Strijeljanje talaca”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140416180104/http://www1.zagreb.hr/galerijakd.nsf/c31dd4a135787898c1256f9600325af4/f450f98bd7b2c35fc1257999004b7b9c?OpenDocument |date=2014-04-16 }}, preuzeto 15. travnja 2014.</ref> == Povezano == * [[Frano Kršinić]] * [[Spomen-park Dotršćina]] * [[Spomen-park Rakov Potok]] == Izvori== {{Izvori}} [[Kategorija:Građevine u Zagrebu]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 3rm1oxi7lvtgfvyh656ndirpiim59lk Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj 14 1471274 42590029 40881605 2026-05-09T18:52:27Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] na [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 40881605 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe|Hrvatska]] ix6dy681tcnsic9jesvibv43xq1g52s KHL Medveščak u međunarodnim ligama i natjecanjima 0 1471462 42589969 41443536 2026-05-09T15:20:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 15 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589969 wikitext text/x-wiki {{Ažuriranje}} {{Sređivanje}} Nastupi ''[[Klub hokeja na ledu Medveščak|Medveščaka]]'' u međunarodnim ligama i natjecanjima, ukljućujući i ''nominalno'' nacionalne lige [[Austrija|Austrije]] - [[Austrijska hokejska liga|EBEL]] i [[Rusija|Rusije]] - [[Kontinentalna liga u hokeju na ledu|KHL]]. <br> Utakmice (rezultati; ''Medveščak'' : protivnik) su prikazani: * '''podebljano''' - za utakmice doma * normalne debljine - za utakmice u gostima * ''kurzivom'' - za utakmice na neutralnom terenu == [[Kontinentalna liga u hokeju na ledu|KHL]] == === Pregled plasmana === {| class="wikitable" !sezona !pozicija <br> ukupno !konferencija !poz. !divizija !poz !GP !W !OTW !OTL !L !GF !GA !bod !doigravanje !Kup Nade |- |[[KHL - sezona 2013./14.|2013./14.]] <ref> [http://en.khl.ru/standings/244/league/ khl.ru, KHL 2013./14. ukupni poredak] </ref> |11./28 ||Zapad ||6./14 ||Bobrov ||4./7 ||54 ||24 ||4 ||12 ||14 ||138 ||126 ||92 ||četvrtfinale <br> Zapada || |} === Doigravanje === {| class="wikitable" !sezona ! !protivnik !ukupno <br> pob-por !rezultati |- |[[KHL - sezona 2013./14.|2013./14.]] <ref> [http://en.khl.ru/standings/245/playoff/ khl.ru, KHL 2013./14., rezultati doigravanja] </ref> |Zapadna konferencija <br> četvrtfinale |{{flag|ČEŠ}} Lev Prag ||0-4 ||3:4, 2:5, '''2:5''', '''2:3''' |} == [[Austrijska hokejska liga|EBEL]] == === Pregled plasmana === {| class="wikitable" !sez ! !mj !GP !W !OTW !OTL !L !GF !GA !bod !doigravanje |- |2009./10. <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/%C3%96sterreichische_Eishockey-Liga_2009/10 de.wikipedia, EBEL 2009./10.] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Autriche2010.htm oassionhockey.com, Austrija 2009./10.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | ||8./10 ||54 ||16 ||9 ||7 ||22 ||160 ||182 ||57 ||bgcolor="orangered"|polufinale |- |2010./11. <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/%C3%96sterreichische_Eishockey-Liga_2010/11 de.wikipedia, EBEL 2010./11.] </ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Autriche2011.htm |title=passionhockey.com, Austrija 2010./11. |access-date=2014-07-26 |archive-date=2013-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928233851/http://passionhockey.com/hockeyarchives/Autriche2011.htm |url-status=dead }}</ref> | ||8./10 ||54 ||17 ||6 ||6 ||25 ||171 ||171 ||52 ||četvrtfinale |- |rowspan="3"|2011./12. <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/%C3%96sterreichische_Eishockey-Liga_2011/12 de.wikipedia, EBEL 2011./12.] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Autriche2012.htm passionhockey.com, Austrija 2011./12.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |prvi krug ||bgcolor="silver"|2./11 ||40 ||21 ||3 ||6 ||10 ||135 ||99 ||54 |rowspan="3" bgcolor="orangered"|polufinale |- |za plasman ||bgcolor="silver"|2./6 ||10 ||5 ||0 ||1 ||4 ||31 ||29 ||14 |- |ukupno ||bgcolor="silver"|2./11 ||50 ||26 ||3 ||7 ||14 ||166 ||128 || |- |rowspan="3"|2012./13. <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/%C3%96sterreichische_Eishockey-Liga_2012/13 de.wikipedia, EBEL 2012./13.] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Autriche2013.htm passionhockey.com, Austrija 2012./13.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |prvi krug ||bgcolor="silver"|2./12 ||44 ||24 ||3 ||6 ||11 ||145 ||109 ||60 |rowspan="3"|četvrtfinale |- |za plasman ||4./6 ||10 ||3 ||1 ||2 ||4 ||30 ||31 ||13 |- |ukupno ||4./12 ||54 ||27 ||4 ||8 ||15 ||175 ||140 || |} === Nastupi u doigravanju === {| class="wikitable" !sezona ! !protivnik !ukupno <br> pob-por !rezultati |- |rowspan="2"|2009./10. |četvrtfinale |{{flag|AUT}} [[Graz 99ers]] ||4-2 ||1:2, '''3:6''', 3:2 OT, '''3:0''', 4:3 OT, '''5:2''' |- |polufinale |{{flag|AUT}} [[EC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] ||1-4 ||0:2, '''1:5''', 4:1, '''1:5''', 2:3 |- !colspan="5"| |- |2010./11. |četvrtfinale |{{flag|AUT}} [[EC KAC|KAC Klagenfurt]] ||1-4 ||2:3, '''2:3''', 5:7, '''4:1''', 5:6 OT |- !colspan="5"| |- |rowspan="2"|2011./12. |četvrtfinale |{{flag|ČEŠ}} Orli Znojmo ||4-0 ||'''3:1''', 5:2, '''5:0''', 5:4 |- |polufinale |{{flag|AUT}} [[EC KAC|KAC Klagenfurt]] ||1-4 ||'''0:4''', 1:4, '''3:2''', 1:4, '''2:5''' |- !colspan="4"| |- |2012./13. |četvrtfinale |{{flag|AUT}} [[EC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] ||2-4 ||'''3:2''', 3:4 OT, '''2:5''', 5:2, '''4:5 OT''', 2:3 |} == [[Interliga (hokej na ledu)|Interliga]] == === Pregled plasmana === {| class="wikitable" !sez !mj !GP !W !OTW !OTL !L !GF !GA !bod !doigravanje |- |2000./01. <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/Interliga_2000/01 de.wikipedia, Interliga 2000./01.] </ref> <ref> [http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/IEL2001.htm passionhockey.com, Interliga 2000./01.] </ref> |6./9 ||16 ||5 ||0 ||1 ||10 ||70 ||87 ||16 ||6. mjesto |- |2001./02. <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/Interliga_2001/02 de.wikipedia, Interliga 2001./02.] </ref> <ref> [http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/IEL2002.htm passionhockey.com, Interliga 2001./02.] </ref> |8./8 ||14 ||1 ||0 ||0 ||13 ||38 ||108 ||3 ||8. mjesto |- |2002./03. <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/Interliga_2002/03 de.wikipedia, Interliga 2002./03.] </ref> <ref> [http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/IEL2003.htm passionhockey.com, Interliga 2002./03.] </ref> |7./9 ||16 ||4 ||0 ||1 ||11 ||26 ||66 ||13 ||7. mjesto |- |2003./04. <ref> [http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/IEL2004.htm passionhockey.com, Interliga 2003./04.] </ref> |7./9 ||16 ||4 ||3 ||1 ||8 ||31 ||52 ||19 ||četvrtfinale |- |2004./05. <ref> [http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/IEL2005.htm passionhockey.com, Interliga 2004./05.] </ref> |6./6 ||20 ||2 ||0 ||7 ||11 ||39 ||74 ||12 ||bgcolor="orangered"|polufinale |- |2005./06. <ref> [http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Interliga2006.htm passionhockey.com, Interliga 2005./06.] </ref> |7./7 ||24 ||3 ||0 ||2 ||19 ||55 ||132 ||11 ||četvrtfinale |- |2006./07. <ref> [http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Interliga2007.htm passionhockey.com, Interliga 2006./07.] </ref> |5./5 ||16 ||3 ||0 ||3 ||10 ||35 ||56 ||12 ||četvrtfinale |} === Nastupi u doigravanju === {| class="wikitable" !sez ! !protivnik !ukupno <br> pob-por !rezultati |- |rowspan="2"|'''2000./01.''' |za 5.-8. mjesto |{{flag|MAĐ}} Ferencvárosi TC (Budimpešta) || ||3:3, '''7:5''' |- |za 5. mjesto |{{flag|SLO}} [[HK Slavija Ljubljana|Slavija Ljubljana]] || ||3:3, '''3:4 OT''' |- !colspan="5"| |- |rowspan="2"|'''2001./02.''' |za 5.-8. mjesto |{{flag|SLK}} Spartak Dubnica nad Vahom || ||'''5:7''', 4:10 |- |za 7. mjesto |{{flag|SCG}}{{flag|SRB}} Vojvodina Novi Sad || ||'''5:2''', 1:6 |- !colspan="5"| |- |rowspan="2"|'''2002./03.''' |za 5.-8. mjesto |{{flag|SLO}} [[HK Slavija Ljubljana|Slavija Ljubljana]] || ||'''4:6''', 2:8 |- |za 7. mjesto |{{flag|SCG}}{{flag|SRB}} Vojvodina Novi Sad || ||1:2, '''3:1 |- !colspan="5"| |- |'''2003./04.''' |četvrtfinale |{{flag|MAĐ}} [[Alba Volán Székesfehérvár]] ||0-2 ||'''5:4''', '''2:1''' |- !colspan="5"| |- |rowspan="2"|'''2004./05.''' |četrvrtfinale |{{flag|MAĐ}} DAC Dunaújváros ||1-2 ||0:3, 4:3 OT, '''3:2''' |- |polufinale |{{flag|MAĐ}} [[Alba Volán Székesfehérvár]] ||0-3 ||0:8, 2:3, '''1:2''' |- !colspan="5"| |- |'''2005./06.''' |četvrtfinale |{{flag|SLO}} [[HDD Olimpija Ljubljana|Olimpija Ljubljana]] ||0-2 ||1:3, 1:7 |- !colspan="5"| |- |'''2006./07.''' |četvrtfinale |{{flag|MAĐ}} Újpesti TE (Budimpešta) ||0-2 ||2:4, 2:4 |} == [[Slohokej liga|Slohokej]] == ''Medveščak'' je u [[Slohokej liga|Slohokej ligi]] nastupao s rezervnom momčadi. === Pregled plasmana === {| class="wikitable" !sez !mj !GP !W !OTW !OTL !L !GF !GA !bod !doigravanje |- |2009./10. <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/Slohokej_Liga_2009/10 de.wikipedia, Slohokej 2009./10.] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Slovenie2010.htm passionhockey.com, Slohokej i prvenstvo Slovenije 2009./10.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |7./11 ||27 ||9 ||2 ||0 ||16 ||71 ||105 ||31 ||četvrtzavršnica |} === Nastupi u doigravanju === {|class="wikitable" !sezona ! !protivnik !serija <br> (pob-por) !rezultati |- |2009./10. |četvrtzavršnica |{{flag|SLO}} [[HD mladi Jesenice|Mladi Jesenice]] ||0-2 ||'''3:9''', 1:2 |} == Panonska liga == ''Medveščak'' je u Panonskoj ligi nastupao sa rezervnom momčadi. === Pregled plasmana === {| class="wikitable" !sez !mj !GP !W !T !L !GF !GA !bod !doigravanje |- |2003./04. <ref> [https://en.wikipedia.org/wiki/2003%E2%80%9304_Panonian_League_season en.wikipedia Panonska liga 2003./04.] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Pannonie2004.htm passionhockey.com, Panonska liga 2003./04.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |6./6 ||10 ||0 ||1 ||9 ||12 ||108 ||1 || |} == Liga Karpata == === Pregled plasmana === {| class="wikitable" !sez !mj.ukupno !skupina !mjesto !GP !W !T !L !GF !GA !bod ! |- |1997./98. <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/Karpaten-Liga de.wikipedia, Liga Karpata] </ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20020214123118/http://www.geocities.com/hrhockey/hshnl/1998_carpatia.htm hrhockey, Liga Karpata], wayback arhiva</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Carpates1998.htm |title=passionhockey.com, Liga Karpata 1997./98. |access-date=2014-07-26 |archive-date=2013-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030225359/http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Carpates1998.htm |url-status=dead }}</ref> |7./8 ||A ||4./4 ||6 ||0 ||1 ||5 ||15 ||36 ||1 |} == [[Kup Europe u hokeju na ledu|Europski kup]] == {| class="wikitable" !sezona ! !protivnik !rezultati !poredak !napomene |- |rowspan="3"|'''1989./90.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/Eishockey-Europapokal_1989/90 de.wikipedia, Europski kup 1989./90] </ref> <ref> [http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Europe1990.htm passionhockey.com, Europski kup 1989./90] </ref> |rowspan="3"|1. krug <br> C grupa |{{flag|BUG}} Levski Spartak (Sofija) ||'''12:0''' |rowspan="3"|1. {{flag|NJE}} SB Rossenheim * <br> 2. {{flag|DRNJ}}{{flag|NJE}} Dynamo <br> 3. {{flag|JUG}}{{flag|HRV}} '''Medveščak''' <br> 4. {{flag|BUG}} Levski Spartak |rowspan="3"|igrano u [[Zagreb]]u <br> <nowiki>*</nowiki> prošli u 2. krug |- |{{flag|DRNJ}}{{flag|NJE}} Dynamo (Weißwasser) ||'''6:8''' |- |{{flag|NJE}} SB Rosenheim ||'''6:10''' |- !colspan="6"| |- |rowspan="6"|'''1990.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/Eishockey-Europapokal_1990 de.wikipedia, Europski kup 1990.] </ref> <ref> [http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Europe1991.htm passionhockey.com, Europski kup 1990./91.] </ref> |rowspan="3"|1. krug <br> B grupa |{{flag|ITA}} [[HC Bolzano|Bolzano]] ||4:4 |rowspan="3"|1. {{flag|JUG}}{{flag|HRV}} '''Medveščak''' * <br> 2. {{flag|ITA}} Bolzano <br> 3. {{flag|AUT}} VEU Feldkirch <br> 4. {{flag|MAĐ}} Jászberényi Lehel SE |rowspan="3"|igrano u [[Bozen|Bolzanu]] <br> <nowiki>*</nowiki> prošli u 2. krug |- |{{flag|AUT}} VEU Feldkirch ||''8:5'' |- |{{flag|MAĐ}} Jászberényi Lehel SE ||''7:4'' |- |rowspan="3"|2. krug <br> A grupa |{{flag|NJE}} Düsseldorfer EG ||4:7 |rowspan="3"|1. {{flag|FIN}} TPS Turku * <br> 2. {{flag|NJE}} Düsseldorfer EG <br> 3. {{flag|JUG}}{{flag|HRV}} '''Medveščak''' <br> 4. {{flag|FRA}} Rouen HC |rowspan="3"|igrano u [[Düsseldorf]]u <br> <nowiki>*</nowiki> prošli na završni turnir |- |{{flag|FRA}} Rouen HC ||''5:3'' |- |{{flag|FIN}} TPS Turku ||''1:3'' |- !colspan="6"| |- |rowspan="3"|'''1995.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/Eishockey-Europapokal_1995 de.wikipedia. Kup Europe 1995.] </ref> <ref> [http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Europe1996.htm passionhockey.com, Kup Europe 1995./96.] </ref> |rowspan="3"|1. krug <br> B grupa |{{flag|BJE}} Tivali (Minsk) ||''0:17'' |rowspan="3"|1. {{flag|BJE}} Tivali * <br> 2. {{flag|KAZ}} Torpedo * <br> 3. {{flag|MAĐ}} Ferencváros TC <br> 4. {{flag|HRV}} '''Medveščak''' |rowspan="3"|igrano u [[Budimpešta|Budimpešti]] <br> <nowiki>*</nowiki> prošli u 2. krug |- |{{flag|KAZ}} Torpedo (Ust-Kamenogorsk) ||''1:15'' |- |{{flag|MAĐ}} Ferencváros TC (Budimpešta) ||1:9 |- !colspan="6"| |- |rowspan="2"|'''1996.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/Eishockey-Europapokal_1996 de.wikipedia, Kup Europe 1996.] </ref> <ref> [http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Europe1997.htm passionhockey.com, Kup Europe 1996./97.] </ref> |rowspan="2"|1. krug <br> B grupa |{{flag|ŠVI}} EHC Kloten ||''0:9'' |rowspan="2"|1. {{flag|ŠVI}} EHC Kloten * <br> 2. {{flag|SLO}} Olimpija * <br> 3. {{flag|HRV}} '''Medveščak''' |rowspan="2"|igrano u [[Ljubljana|Ljubljani]] <br> <nowiki>*</nowiki> prošli u 2. krug |- |{{flag|SLO}} [[HDD Olimpija Ljubljana|Olimpija (Ljubljana)]] ||3:9 |} == [[IIHF Continental Cup]] == {| class="wikitable sortable" !sez ! !protivnik !rezultati !poredak !napomene |- |rowspan="2"|'''1997.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/IIHF_Continental_Cup_1997 de.wikipedia, Continental Cup 1997.] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Cont1998.htm passionhockey.com, Continental Cup 1997./98.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |rowspan="2"|1. krug <br> B grupa |{{flag|POLJ}} Unia Oświęcim ||''2:9'' |rowspan="2"|1. {{flag|POLJ}} Unia Oświęcim * <br> 2. {{flag|SLO}} Acroni Jesenice <br> 3. {{flag|HRV}} '''Medveščak''' |rowspan="2"|Igrano u [[Jesenice|Jesenicama]] <br> <nowiki>*</nowiki> prošli u 2. krug |- |{{flag|SLO}} [[Hokejski klub Acroni Jesenice|Acroni Jesenice]] ||''2:5'' |- !colspan="6"| |- |rowspan="3"|'''1998.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/IIHF_Continental_Cup_1998 de.wikipedia, Continetal Cup 1998.] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Cont1999.htm passionhockey.com, Vontinental Cup 1998./99.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |rowspan="3"|2. krug <br> L grupa |{{flag|RUM}} Steaua Bukurešt ||''5:3'' |rowspan="3"|1. {{flag|POLJ}} Unia Oświęcim * <br> 2. {{flag|RUM}} Steaua <br> 3. {{flag|HRV}} '''Medveščak''' <br> 4. {{flag|RUM}} SC Miercurea Ciuc |rowspan="3"|igrano u [[Oświęcim]]u <br> <nowiki>*</nowiki> prošli u 3. krug |- |{{flag|RUM}} SC Miercurea Ciuc ||''5:6'' |- |{{flag|POLJ}} Unia Oświęcim ||0:11 |- !colspan="6"| |- |rowspan="3"|'''1999.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/IIHF_Continental_Cup_1999 de.wikipedia, Continental Cup 1999.] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Cont2000.htm passionhockey.com, Continental Cup 1999./2000.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |rowspan="3"|1. krug <br> B grupa |{{flag|LIT}} Energija Elektrėnai ||''4:7'' |rowspan="3"|1. {{flag|POLJ}} Pohdale * <br> 2. {{flag|LIT}} Energija <br> 3. {{flag|HRV}} '''Medveščak''' <br> 4. {{flag|BUG}} Slavia |rowspan="3"|igrano u [[Nowy Targ]]u <br> <nowiki>*</nowiki> prošli u 2. krug |- |{{flag|POLJ}} Podhale Nowy Targ ||1:7 |- |{{flag|BUG}} Slavia Sofija ||''7:0'' |- !colspan="6"| |- |rowspan="3"|'''2000./01.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/IIHF_Continental_Cup_2000/01 de.wikipedia, Continental Cup 2000./01.] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Cont2001.htm passionhockey.com, Continental Cup 2000./01.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |rowspan="3"|2. krug <br> H grupa |{{flag|SLK}} HKm Zvolen ||''1:5'' |rowspan="3"|1. {{flag|SLK}} HKm Zvolen * <br> 2. {{flag|MAĐ}} Dunaferr SE <br> 3. {{flag|KAZ}} Torpedo <br> 4. {{flag|HRV}} '''Medveščak''' |rowspan="3"|igrano u [[Dunaújváros]]u <br> <nowiki>*</nowiki> prošli u 3. krug |- |{{flag|MAĐ}} Dunaferr SE (Dunaújváros) ||2:2 |- |{{flag|KAZ}} Torpedo Ust-Kamenogorsk ||3:11 |- !colspan="6"| |- |rowspan="3"|'''2001./02.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/IIHF_Continental_Cup_2001/02 de.wikipedia, Continental Cup 2001./02.] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Cont2002.htm passionhockey.com, Continental Cup 2001./02.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |rowspan="3"|1. krug <br> C grupa |{{flag|SLO}} [[HK Slavija Ljubljana|Slavija Ljubljana]] ||''3:4'' |rowspan="3"|1. {{flag|SCG}}{{flag|SRB}} Vojvodina * <br> 2. {{flag|SLO}} Slavija <br> 3. {{flag|HRV}} '''Medveščak''' <br> 4. {{flag|RUM}} Steaua |rowspan="3"|igrano u [[Bukurešt]]u <br> <nowiki>*</nowiki> prošli u 2. krug |- |{{flag|RUM}} Steaua Bukurešt ||6:3 |- |{{flag|SCG}}{{flag|SRB}} Vojvodina Novi Sad ||3:4 |- !colspan="6"| |- |rowspan="3"|'''2002./03.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/IIHF_Continental_Cup_2002/03 de.wikipedia, Continental Cup 2002./03.] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Cont2003.htm passionhockey.com, Continental Cup 2002./03.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |rowspan="3"|1. krug <br> C grupa |{{flag|SLO}} [[Hokejski klub Acroni Jesenice|Acroni Jesenice]] ||''1:1'' |rowspan="3"|1. {{flag|SLO}} '''Acroni Jesenice''' * <br> 2. {{flag|HRV}} '''Medveščak''' <br> 3. {{flag|RUM}} Progym <br> 4. {{flag|TUR}} Büyükşehir Belediyesi |rowspan="3"|igrano u Gheorgheniju <br> <nowiki>*</nowiki> prošli u 2. krug |- |{{flag|RUM}} Progym Gheorgheni ||5:4 |- |{{flag|TUR}} Büyükşehir Belediyesi Ankara ||''14:1'' |- !colspan="6"| |- |rowspan="3"|'''2003./04.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/IIHF_Continental_Cup_2003/04 de.wikipedia, Continental Cup 2003./04.] </ref> <ref> [http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Cont2004.htm passionhockey.com, Continental Cup 2003./04.] </ref> |rowspan="3"|1. krug <br> D grupa |{{flag|IZR}} Ma'alot ||'''23:0''' |rowspan="3"|1. {{flag|MAĐ}} Dunaferr SE * <br> 2. {{flag|HRV}} '''Medveščak''' <br> 3. {{flag|BUG}} Levski <br> 4. {{flag|IZR}} Ma'alot |rowspan="3"|igrano u [[Zagreb]]u <br> <nowiki>*</nowiki> prošli u 2. krug |- |{{flag|BUG}} Levski Sofija ||'''9:0''' |- |{{flag|MAĐ}} Dunaferr SE (Dunaújváros) ||'''1:4''' |- !colspan="6"| |- |rowspan="3"|'''2004./05.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/IIHF_Continental_Cup_2004/05 de.wikipedia, Continental Cup 2004./05.] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Cont2005.htm passionhockey.com, Continental Cup 2004./05.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |rowspan="3"|1. krug <br> B grupa |{{flag|SCG}}{{flag|SRB}} [[HK Partizan Beograd|Partizan Beograd]] ||'''21:1''' |rowspan="3"|1. {{flag|LIT}} Energija* <br> 2. {{flag|HRV}} '''Medveščak''' <br> 3. {{flag|ŠPA}} Club Hielo Jaca <br> 4. {{flag|SCG}}{{flag|SRB}} Partizan |rowspan="3"|igrano u [[Zagreb]]u <br> <nowiki>*</nowiki> prošli u 2. krug |- |{{flag|ŠPA}} Club Hielo Jaca ||'''3:1''' |- |{{flag|LIT}} Energija Elektrėnai ||'''4:4''' |- !colspan="6"| |- |rowspan="3"|'''2005./06.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/IIHF_Continental_Cup_2005/06 Continental Cup 2005./06.] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Cont2006.htm passionhockey.com, Continental Cup 2005./06.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |rowspan="3"|1. krug <br> A grupa |{{flag|SCG}}{{flag|SRB}} Crvena zvezda Beograd ||''5:1'' |rowspan="3"|1. {{flag|RUM}} Steaua * <br> 2. {{flag|HRV}} '''Medveščak''' <br> 3. {{flag|SCG}}{{flag|SRB}} Crvena zvezda <br> 4. {{flag|RUM}} Progym |rowspan="3"|igrano u [[Bukurešt]]u <br> <nowiki>*</nowiki> prošli u 2. krug |- |{{flag|RUM}} Steaua Bukurešt ||2:5 |- |{{flag|RUM}} Progym Gheorgheni ||''5:0 pf'' |- !colspan="6"| |- |rowspan="3"|'''2006./07.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/IIHF_Continental_Cup_2006/07 de.wikipedia Continental Cup 2006./07] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Cont2007.htm passionhockey.com, Continental Cup 2006./07]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |rowspan="3"|1. krug <br> B grupa |{{flag|SRB}} Crvena zvezda Beograd ||3:5 |rowspan="3"|1. {{flag|SRB}} Partizan * <br> 2. {{flag|TUR}} Polis Akademis <br> 3. {{flag|HRV}} '''Medveščak''' <br> 4. {{flag|SRB}} Crvena zvezda |rowspan="3"|igrano u [[Beograd]]u <br> <nowiki>*</nowiki> prošli u 2. krug <br> ''Medveščak'' i ''Crvena zvezda'' diskvalificirani |- |{{flag|TUR}} Polis Akademisi Ankara ||''15:3'' |- |{{flag|SRB}} [[HK Partizan Beograd|Partizan Beograd]] ||2:9 |} == [[IIHF Federation Cup]] == {| class="wikitable" !sez ! !protivnik !rezultat !poredak !napomene |- !rowspan="2"|'''1994.''' <ref> [https://de.wikipedia.org/wiki/IIHF_Federation_Cup_1994 de.wikipedia, Federation Cup 1994.] </ref> <ref>[http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Federation1995.htm passionhockey.com, Federation Cup 1994./95.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |A grupa <br> poluzavršnica |{{flag|RUS}} Salavat Julajev Ufa ||''1:21'' |rowspan="2"|1. {{flag|RUS}} Salavat Julajev * <br> 2. {{flag|POLJ}} Unia Oświęcim <br> 3. {{flag|MAĐ}} Alba Volán <br> 4. {{flag|HRV}} '''Medveščak''' |rowspan="2"|igrano u [[Oświęcim]]u <br> <nowiki>*</nowiki> prošli na završni turnir |- |A grupa <br> za 3. mjesto |{{flag|MAĐ}} [[Alba Volán Székesfehérvár]] ||''2:13'' |} == Izvori == <small> {{izvori|2}} </small> {{KHL Medveščak info}} [[Kategorija:KHL Medveščak]] gum1465ghzys1pdeezymlcjft38ukkh Datoteka:Ponosni rušitelji spomenika u Kamenskoj.jpg 6 1704524 42590064 6575007 2026-05-09T18:53:27Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590064 wikitext text/x-wiki == Sažetak - Сажетак == {{Infoslika |Opis=Ponosni rušitelji ispred miniranog [[Spomenik pobjedi naroda Slavonije|Spomenika narodu heroju Slavonije]] |Izvor=Doktorski rad na Institutu povijesti i umjetnosti |Datum=21.2.1992. |Autor=Anoniman |Objašnjenje=Fotografija prikazuje neponovljiv povijesni događaj da bi se ilustrirao kulturocid nad spomenicima NOB-a u odlomku na tu temu u članku o [[Vojin Bakić|Vojinu Bakiću]]. }} == Licenciranje == {{Stara slika poštena upotreba}} [[Kategorija:Rat u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 30ki88mr009qzomsneuv4l4f4l5gu4w Kupusina (Apatin) 0 1775381 42590209 42542021 2026-05-10T03:50:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590209 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Kupusina (razvrstavanje)}} {{Naseljeno mesto u Srbiji |mesto=Kupusina |slika=Bkertes1.jpg |opis_slike=Katolička crkva Svete Ane. |pokrajina=Vojvodina |okrug=Zapadnobački |opština=Apatin |nadm visina=125 |populacija={{decrease}} 1952 |površina=60,8 |gustina=32 |poštanski kod=25262 |pozivni broj=025 |registarska oznaka=SO |gšir=45.735 |gduž=19.005833 }} '''Kupusina''' ({{jez-mađ|Bácskertes}}) je naselje u [[Srbija|Srbiji]] u [[opština Apatin|opštini Apatin]] u [[Zapadnobački okrug|Zapadnobačkom okrugu]]. Prema popisu iz [[Popis stanovništva 2011. u Srbiji|2011.]] bilo je 1952 stanovnika (prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] bilo je 2356 stanovnika). == Demografija == U naselju Kupusina živi 1935 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 42,8 godina (41,0 kod muškaraca i 44,5 kod žena). U naselju ima 927 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,54. Ovo naselje je uglavnom naseljeno [[Mađari]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika. {| width="50%" style="background:transparent; " | valign="top" width="50%" style="border:1px solid gray; " | <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka'' {| | style="padding: 0;" | <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940 PlotData = bar:3840 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:2560 color:gray1 from:start till:end bar:1280 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(62,161)(77,159) color:blue width:2 points:(77,159)(100,158) color:blue width:2 points:(100,158)(128,155) color:blue width:2 points:(128,155)(157,139) color:blue width:2 points:(157,139)(185,130) color:blue width:2 points:(185,130)(217,124) color:blue width:2 </timeline> |} </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> | valign="down" width="50%" | {{Popis |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 9}}</ref> |p1948=3200 |p1953=3146 |p1961=3133 |p1971=3063 |p1981=2694 |p1991=2500 |p1991n=2392 |p2002s=2498 |p2002=2356 }} |} {{Grafikon postoci |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 1}}</ref> |širina=300px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] |pozadina=#ddd |pozicija=left |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]]|yellow|1857|78.82}} {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|blue|279|11.84}} {{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]|red|45|1.91}} {{Vrsta sa postotkom|[[Romi]]|green|14|0.59}} {{Vrsta sa postotkom|[[Bunjevci]]|orange|12|0.50}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]]|cyan|11|0.46}} {{Vrsta sa postotkom|[[Jugosloveni]]|magenta|8|0.33}} {{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]]|black|5|0.21}} {{Vrsta sa postotkom|[[Slovenci]]|gray|3|0.12}} {{Vrsta sa postotkom|[[Slovaci]]|pink|2|0.08}} {{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|navy|1|0.04}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rusini]]|silver|1|0.04}} {{Vrsta sa postotkom|[[Nemci]]|purple|1|0.04}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato|yellow|0|0.0}} }} {{Grafikon piramida |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 2}}</ref> |širina=300px |naslov= |pozadina=#eee |levo2=m |desno2=ž |šipke levo desno= {{Vrsta levo desno|?|gray|2|1.61|1.61|2}} {{Vrsta levo desno|80+|gray|24|19.35|27.41|34}} {{Vrsta levo desno|75-79|gray|30|24.19|44.35|55}} {{Vrsta levo desno|70-74|gray|56|45.16|66.93|83}} {{Vrsta levo desno|65-69|gray|77|62.09|73.38|91}} {{Vrsta levo desno|60-64|gray|75|60.48|83.87|104}} {{Vrsta levo desno|55-59|gray|83|66.93|65.32|81}} {{Vrsta levo desno|50-54|gray|87|70.16|70.16|87}} {{Vrsta levo desno|45-49|gray|95|76.61|72.58|90}} {{Vrsta levo desno|40-44|gray|79|63.70|63.70|79}} {{Vrsta levo desno|35-39|gray|92|74.19|64.51|80}} {{Vrsta levo desno|30-34|gray|74|59.67|52.41|65}} {{Vrsta levo desno|25-29|gray|72|58.06|47.58|59}} {{Vrsta levo desno|20-24|gray|72|58.06|50.0|62}} {{Vrsta levo desno|15-19|gray|62|50.0|56.45|70}} {{Vrsta levo desno|10-14|gray|69|55.64|51.61|64}} {{Vrsta levo desno|5-9|gray|59|47.58|42.74|53}} {{Vrsta levo desno|0-4|gray|50|40.32|31.45|39}} |prosekm=41.0 |prosekž=44.5 }} {{DomaćinstvaNaseljaSrbija|1042|1048|1178|1178|1095|1019|927|238|277|194|146|45|19|6|1|1|-|2.54}} {{BrakNaseljaSrbija|980|246|625|64|44|1|1042|122|631|232|56|1}} {{ZanimanjaNaseljaSrbija|649|483|-|-|57|3|25|16|6|19|500|422|-|-|10|-|1|22|4|2|1149|905|-|-|67|3|26|38|10|21|1|2|10|13|2|12|-|-|-|2|2|5|18|10|1|1|-|-|3|4|15|31|12|13|1|-|-}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{portal|Srbija}} {{Commonscat|Kupusina}} * [http://www.kupusina.org/main/index.php Zvanični sajt Kupusine]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Kupusina.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] * [http://wikimapia.org/maps?ll=45.735,19.005833&spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (Wikimapia)] * [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/srbija/kupusina/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)] * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=45.735&longitude=19.005833&zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Opština Apatin}} [[Kategorija:Opština Apatin]] [[Kategorija:Naselja u Vojvodini]] jp1qfk1acr8iujgraqz2t8r0zhnpf80 Mombarcaro, Cuneo 0 2302799 42590108 42071196 2026-05-09T20:14:50Z MrKeefeJohn 122587 Piazza della Libertà, Mombarcaro sotto la neve, Febbraio 2018.jpg 42590108 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Italiji | naziv = Mombarcaro | izvorni_naziv = | država = {{flag|Italija}} [[Italija]] | regija = [[Piemonte]] | okrug = [[Cuneo (provincija)|Cuneo]] | slika = Piazza della Libertà, Mombarcaro sotto la neve, Febbraio 2018.jpg | opis_slike = | grb = | gradska_zastava = | osnivanje = | stanovništvo = 84 | godina_stanovništvo = 2011 | aglomeracija = | godina_aglomeracija = | gustina = | površina = | vremenska_zona = | poštanski_kod = | pozivni_broj = | registarska_oznaka = | ostalo1l = | ostalo1 = | veb-strana = | gradonačelnik = | stranka = | gšir = 44.46764 | gduž = 8.08824 | nadmorska_visina = 865 | geonameid = 6534291 }} '''Mombarcaro''' je naselje u [[Italija|Italiji]] u provinciji [[Cuneo (provincija)|Cuneo]], u regiji [[Piemonte]]. Prema proceni iz [[2011]]. u naselju je živelo 84 stanovnika.<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Istat">{{Istat}}</ref> Naselje se nalazi na [[Nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 865 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{MoliternoEncyclopediaOfContemporaryItalianCulture}} * {{ArmieroNatureAndHistoryInModernItaly}} * {{GuicciardiniHistoryOfItaly}} * {{DomenicoRegionsOfItaly}} * {{AveryNewCenturyItalianRenaissanceEncyclopedia}} * {{CoppaDictionaryOfModernItalianHistory}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Mombarcaro}} {{Wikiatlas|Italy}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html by the CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html |date=2017-07-09 }} * [http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National and Regional Parks] * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Italy:_Primary_Documents History of Italy: Primary Documents] * [http://www.fastionline.org/ List and maps of archaeological sites in Italy] * [http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html WWW-VL: History: Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815124837/http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html |date=2021-08-15 }} at IUE {{Italijanska provincija Cuneo}} {{Spisak provincija u Italiji}} {{Naselje-Italija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u provinciji Cuneo]] mvjvdioqaz49z5l5rjgs5mfa3yxv673 Božo Vidas Vuk 0 2888711 42590111 42589560 2026-05-09T20:21:18Z Stefanguzvica 88249 /* Revolucionarni rad u Kraljevini SHS */ 42590111 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Božo Vidas – Vuk | slika = Božo_vidas_vuk.png | opis_slike= Božo Vidas u policijskom pritvoru u oktobru 1931. godine. | datum_rođenja =[[19. decembar]] [[1894]]. | mesto_rođenja =[[Hreljin]], kod [[Bakar (grad)|Bakra]] | država_rođenja = {{zastava|Austrougarska}} | datum_smrti =[[3. novembar]] [[1931]]. ('''36''' god.) | mesto_smrti =Ruše, kod [[Maribor|Maribora]] | država_smrti = {{zastava|Kraljevina Jugoslavija}} |profesija=bravarski radnik |KPJ=[[1921]]. }} '''Božidar Božo Vidas — Vuk''' ([[Hreljin]], kod Bakra, [[19. decembra]] [[1894]]. — Ruše, kod [[Maribor|Maribora]], [[3. novembra]] [[1931]].), bio je bravarski radnik i član Centralnog komiteta [[KPJ|Komunističke partije Jugoslavije]]. Bio je osnivač [[Komunistička partija Sjedinjenih Američkih Država|Komunističke partije SAD]], član Centralnog komiteta Komunističke partije Meksika, te osnivač i član Sekretarijata Panameričke lige protiv imperijalizma. Ubijen je od strane jugoslovenske policije za vreme [[Šestojanuarska diktatura|Šestojanuarske diktature]]. == Biografija == Rođen je 19. decembra 1894. godine u Hreljinu, kod Bakra u Hrvatskoj, u radničkoj porodici. Iako je bio pametno dete i uspeo je da upiše [[Gimnazija|građansku školu]] u [[Kraljevica|Kraljevici]], nije mogao da dobije stipendiju, te je sa četrnaest godina bio prisiljen da napusti školovanje i krene da uči zanat u kraljevičkom brodogradilištu.{{sfn|Sobolevski|1974|pp=9–15}} Po završetku zanata, zaposlio se u "Tvornici portlant cementa i vapna na paru" u Bakru. [[1911]]. godine, kada je u Hreljinu osnovana "Obrtničko-radnička čitaonica", sedamnaestogodišnji Božo Vidas po prvi put dolazi u kontakt sa [[Socijalizam|socijalističkim]] idejama. Kada je, [[1913]]. godine, izbio prvi štrajk u Tvornici portlant cementa, Vidas je bio jedan od njegovih organizatora, zbog čega je nakon štrajka šikaniran dok nije dao otkaz. Iste godine odlučuje da emigrira u [[Severna Amerika|Severnu Ameriku]].{{sfn|Sobolevski|1974|pp=15–19}} Narednih osam godina provešće na radu u [[Kanada|Kanadi]] i u [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Prvih par godina proveo je radeći na američkom [[Divlji Zapad|zapadu]], mada njegova tačna putanja i detalji biografije nisu sasvim poznati. ''[[Proleter (novine)|Proleter]]'' je u kasnijem nekrologu Vidasu pisao: {{citat|Strahovito naporan rad i izrabljivanje na gradnji željezničkih pruga u divljim prašumama zapadne Amerike i Kanade, patnje i gladovanja – to je prvi udes mladog metalca u "bogatoj" Americi. U teškoj borbi za život, on se brzo zapaja klasnom sviješću i stupa u redove klasnih boraca.{{sfn|Sobolevski|1974|p=23}}}} Krajem [[1917]]. ili početkom [[1918]]. godine, Božo Vidas dolazi u [[Chicago]] i tu završava crtačku školu.{{sfn|Sobolevski|1974|p=41}} Istovremeno počinje da radi na ujedinjenju raznih socijalističkih partija u jednu [[Komunizam|komunističku]] zasnovanu na programu [[Boljševizam|boljševika]] i osnivanju nove, [[Kominterna|Treće Internacionale]]. Obilazi kolonije [[Jugoslaveni|Jugoslovena]] u SAD i Kanadi i agituje da se njihovi socijalisti učlane u novu partiju, a južnoslovenska sekcija Ujedinjene komunističke partije Amerike postaje jedna od najvećih sekcija i sa 1700 ljudi čini čak trećinu ukupnog članstva.{{sfn|Sobolevski|1974|pp=23–29}} Početkom [[1921]]. godine, Vidas prelazi iz SAD u Kanadu da sa ciljem prikupljanja novca za čikaške radničke novine na [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]], ''Radnička straža''. Tada je uhapšen u [[Montreal|Montrealu]] i kao komunista deportovan u novoosnovanu Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca.<ref>Vladislav A. Tomović, ''Canadian Serbs: A History of Their Social and Cultural Traditions (1856-2002)'' (Fonthill, ON: Batlik, 2002), 149.</ref> === Revolucionarni rad u Kraljevini SHS === Vidas dolazi u Jugoslaviju koja je već pod režimom [[Obznana|Obznane]], te odmah počinje ilegalni rad. Radio je u [[Hrvatsko primorje|Hrvatskom primorju]] i [[Zagreb|Zagrebu]]. U njegovom rodnom Hreljinu je komunizam bio izrazito popularan, te je grad dobio nadimak "Mala Moskva".{{sfn|Sobolevski|1974|p=33}} Vidas postaje član Nezavisnih sindikata i Komunističke partije Jugoslavije (KPJ), te uspešno formira njihove mesne organizacije u Hreljinu.{{sfn|Sobolevski|1974|p=56}} Početkom [[1922]]. godine, u Hreljinu osniva Nogometni klub Hridina i Tamburaško društvo "Primorac". Oba udruženja služe ne samo za sportski i kulturni rad, nego funkcionišu i kao legalna mesta okupljanja za organizaciju ilegalnih komunističkih delatnosti. Vidas takođe organizuje akciju prikupljanja pomoći za žrtve gladi u [[SSSR|Sovjetskoj Rusiji]].{{sfn|Sobolevski|1974|p=36}} Drugu polovinu godine provodi u Zagrebu, gde radi kao crtač u Prvoj hrvatskoj tvornici strojeva i ljevaonici željeza i organizuje radništvo koje želi da se priključi Komunističkoj partiji Jugoslavije.{{sfn|Sobolevski|1974|pp=41–42}} Januara [[1923.]] izabran je za člana Centralnog odbora legalne [[Nezavisna radnička partija Jugoslavije|Nezavisne radničke partije Jugoslavije]], te ga CO šalje nazad na Primorje da organizuje predizbornu agitaciju u svom rodnom kraju. Bio je česta meta napada građanske štampe i policijskog zastrašivanja. Iako je na izborima te godine NRPJ dobila svega 1,1% glasova na nivou države, u [[Sušak|sušačkom]] kotaru dobila je 17,1% glasova, a u [[Crikvenica|crikveničkom]] 6,7%. U Vidasovom rodnom Hreljinu, NRPJ je dobila više od 50% glasova.{{sfn|Sobolevski|1974|pp=55–56}} Za vreme predizborne kampanje, u maju 1923. godine, Vidas na kratko odlazi u inostranstvo, u [[Beč]], gde prisustvuje ilegalnoj [[Druga zemaljska konferencija KPJ|Drugoj zemaljskoj konferenciji KPJ]]. Na konferenciji je izabran za člana [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralog partijskog veća]]. Vidas je bio pristalica "leve" frakcije, koja se zalagala za revolucionarni radikalizam, a po nacionalnom pitanju podržavala pravo na [[Samoopredjeljenje|samoopredeljenje do otcepljenja]] zarad stvaranja [[Balkanska federacija|Balkanske federacije]]. U ovome ga je podržavala i celokupna partijska organizacija u Hreljinu, gde je pod njegovim uticajem i ovim teorijskim osnovama "odgojena čitava generacija mladih komunista".{{sfn|Sobolevski|1974|pp=59–63}}<ref>[https://kok.memoryoftheworld.org/Ivan%20Ocak/Braca%20Cvijici%20(756)/Braca%20Cvijici%20-%20Ivan%20Ocak.pdf Ivan Očak, ''Braća Cvijići'' (Zagreb: Spektar, Globus, 1982), 164–165.]</ref> === Druga emigracija u Meksiko i SSSR === [[Datoteka:Božo vidas u meksiku.jpg|thumb|300px|Božo Vidas u Meksiku [[1927]]. godine.]] Pošto je ostao bez posla i kao komunista nije mogao nigde da se zaposli, [[1924]]. godine otišao je ponovo u emigraciju. Iz Hreljina putuje za [[Belgija|Belgiju]], a odatle za [[Le Havre|Avr]]. U Avru se ukrcava na brod za [[Havana|Havanu]], gde kratko vreme radi. Već u jesen 1924. godine stiže u [[Meksiko]], u grad [[Pachuca de Soto, Hidalgo|Pačuka]] i postaje član Komunističke partije Meksika.{{sfn|Sobolevski|1974|pp=67–70}} Nakon uspostavljanja diplomatskih odnosa SSSR-a i Meksika, u novembru 1924. godine je formalno otvorena Sovjetska Ambasada u [[Ciudad de México|Meksiko Sitiju]]. Božo Vidas se seli tamo i postaje radnik obezbeđenja Sovjetske ambasade, te veza ambasade sa Komunističkom partijom Meksika. Bio je de fakto član Centralnog komiteta KP Meksika i prisustvovao njegovim sastancima u sovjetskoj ambasadi.<ref>Victor Jeifets, Lazar Jeifets, "The Comintern, Soviet Diplomacy, and Latin America (1919–1941)", u Pablo A. Baisotti, ''A New Struggle for Independence in Modern Latin America'' (London: Routledge, 2021), 99.</ref> Vidas je blisko sarađivao sa sovjetskim ambasadorom Stanislavom Pestkovskim i američkim komunistom Bertramom D. Wolfeom. Ovaj trojac je, kao i Vidas u KPJ, podržavao levu frakciju u KP Meksika.{{sfn|Хейфец|2010|p=22}} [[1926]]. godine je, pod imenom "L. Vidas" bio predstavnik Kominterne na Četvrtom kongresu KP Meksika.<ref>Victor Jeifets, Lazar Jeifets, ''América Latina en la Internacional Comunista 1919-1943: Diccionario Biográfico'', (Buenos Aires: CLACSO, 2017), 716.</ref> Na kongresu je podržavao politiku partijske levice, koja se protivila radničko-seljačkom savezu i smatrala da [[Seljak|seljaštvo]] "predstavlja opasnost za partiju".{{sfn|Хейфец|2010|p=238}} Za Meksiko je pisao da je "polukolonija velikih imperijalističkih država kao i Jugoslavija".{{sfn|Sobolevski|1974|p=68}} Bio je osnivač i član Sekretarijata Panameričke lige protiv imperijalizma (Liga Antimperialista de las Américas).<ref>Виктор Хейфец, Лазарь Хейфец, ''Латинская Америка в орбите мировой революции'' (Москва: РОССПЭН, 2020), 128.</ref> Takođe je bio jedan od tri člana prvog komiteta meksičke sekcije Lige.<ref>Лазарь Соломонович Хейфец, ''Формирование и эволюция связей III Интернационала и латиноамериканского коммунистического движения (1918–1929 гг.)'' (Москва: Докторская диссертация, Институт Латинской Академии РАН, 2007), 208.</ref> U leto [[1928]]. godine je kratko vreme boravio u [[Berlin|Berlinu]], a potom preko [[Bremen|Bremena]] parobrodom otišao u Sovjetski Savez.{{sfn|Sobolevski|1974|p=75}} U SSSR-u je završio [[Komunistički univerzitet nacionalnih manjina Zapada]].<ref>[https://kok.memoryoftheworld.org/Ivan%20Ocak/Jugoslavenski%20emigranti%20iz%20SAD%20u%20SSSR-u%20(754)/Jugoslavenski%20emigranti%20iz%20SAD%20u%20SSSR-u%20-%20Ivan%20Ocak.pdf Ivan Očak, ''Jugoslavenski emigranti iz SAD u SSSR-u'' (Zagreb: Spektar, 1985), 191.]</ref> Sovjetsko rukovodstvo i Kominterna su tada prihvatili "levičarsku" politiku, te se Vidas blisko povezao sa drugovima iz leve frakcije kao što su [[Stjepan Cvijić]] i [[Kosta Novaković]], te došao u sukob sa [[Milan Gorkić|Milanom Gorkićem]], kog su smatrali za "desničara". U proleće [[1930]]. godine, Vidas je upućen u Jugoslaviju od strane CK KPJ.<ref name="gužvica">[https://tokovi.istorije.rs/cir/uploaded/1%202026/02%20Guzvica%2015-52.pdf Stefan Gužvica, "Pisac kao arhivist. Кnjiževna dela Ervina Šinka i Manesa Šperbera kao istorijski izvori", ''Tokovi istorije'' 1/2026, 42–43.]</ref> Po tvrdnjama [[Rodoljub Čolaković|Rodoljuba Čolakovića]], Vidas je lično insistirao da ga CK pošalje u Jugoslaviju.{{sfn|Sobolevski|1974|p=76}}. Međutim, Sovjetski Savez napustio je tek u martu [[1931]]. godine, a u rodni kraj je stigao u julu.{{sfn|Sobolevski|1974|pp=75–77}} === Povratak u Jugoslaviju i ubistvo === Vidas se odmah po povratku u Hreljin posvetio obnavljanju ilegalnih partijskih organizacija koje su razbijene posle uspostavljanja Šestojanuarske diktature. Međutim, nakon što je jedan njegov zagrebački kontakt uhapšen 29. septembra 1931. godine, kod njega je pronađeno pismo koje je trebalo biti poslato u Hreljin. Taj trag je odmah odveo policiju na kuću Vidasovih, te je Božo Vidas uhapšen već sledećeg dana. Policija je prilikom pretresa pronašla 3.000 dinara u kešu, pištolj Mauzer sa šesnaest metaka, pisma, lažne legitimacije na razna imena i nevidljivu tintu. Odveden je u Zagreb i mučen na policiji. Prilikom istrage je priznao samo ono što je policija sama saznala na osnovu zaplenjenog materijala, te odbijao da dalje tereti i sebe i druge.{{sfn|Sobolevski|1974|pp=78–84}} Božo Vidas ubijen je 3. novembra 1931. godine. Prema zvaničnoj verziji, policija ga je odvela na jugoslovensko-austrijsku granicu da bi rekonstruisala kako je ilegalno prešao granicu, ali je on pokušao da pobegne, te je pri bekstvu pao u reku i nikada više nije pronađen. Istoričari smatraju da je skoro sigurno ubijen, jer su takva policijska ubistva pod izgovorom navodnog bekstva zatvorenika bila česta u vreme Šestojanuarske diktature.{{sfn|Sobolevski|1974|pp=86–87}} Policija je zvanično objavila da je pobegao, zbog čega ni porodica ni drugovi iz partije nisu znali šta se dogodilo sa njim. KPJ je tek u junu [[1933]]. godine, godinu i po dana nakon njegovog ubistva, uspela da potvrdi da je zaista mrtav i da tu informaciju objavi.{{sfn|Sobolevski|1974|p=91}} Gusti Stridsberg, partnerka jugoslovenskog komuniste [[Vilim Horvaj|Vilima Horvaja]], bila je poslata u Hreljin da istraži šta se dogodilo sa Vidasom. Porodica joj je rekla da su zaključili da je ubijen kada je ocu od države stigao račun za metke kojim su mu ubili sina. O tom susretu sa Vidasovim ocem i sestrom je kasnije napisala kratku priču u časopisu ''Internationale Literatur'' pod pseudonimom ''Juliette Marteau''.<ref>Juliette Marteau, "Vidas, ein Dalmatiner", ''Internationale Literatur'' 4/6 (1934), 71–76.</ref> === Nasleđe === Nakon njegovog ubistva, Božo Vidas postao je jedan od simbola [[Bijeli teror|Belog terora]] u Jugoslaviji. U ''Proleteru'' mu je napisan opširan nekrolog, a jugoslovenske imigrantske organizacije širom planete su ga komemorirale. Hrvatski radnički klub u gradu Broken Hill u [[Novi Južni Wales|Novom Južnom Velsu]] poneo je ime "Božo Vidas Vuk".<ref>Marin M. Alagich, Steven Kosovich, "Croatians", u James Jupp (ur.), ''The Australian People: An Encyclopedia of the Nation, Its People and Their Origins'', (Cambridge: Cambridge University Press, 2001), 237.</ref> Kada je, u avgustu [[1941]]. godine, na Tuhobiću iznad [[Rijeka|Rijeke]] osnovan Prvi partizanski odred pod komandom [[Moša Albahari|Moše Albaharija]], odred je poneo ime Bože Vidasa Vuka. Osnovna škola u Hreljinu nosila je ime "Božo Vidas Vuk", ali je posle [[1991]]. godine preimenovana u "Osnovna škola Hreljin". Lokalno Kulturno-umetničko društvo takođe je nosilo njegovo ime. Jedna ulica na Zametu u Rijeci nosi ime Bože Vidasa. Lik "Andreja" u romanu [[Manès Sperber|Manèsa Sperbera]] ''Kao suza u okeanu'' i njegova pogibija zasnovani su na motivima iz života Bože Vidasa.<ref name="gužvica"/> == Reference == {{reflist|2}} === Literatura === * {{cite book |last1=Sobolevski|first1=Mihael|title=Božo Vidas Vuk (Prilozi za biografiju)|date=1974 |publisher=Odbor za proslavu 30-godišnjice oslobođenja općine Rijeka|location=Rijeka|ref=harv}} * {{cite book |last1=Хейфец|first1=Виктор Лазаревич|title=Коминтерн и эволюция левого движения Мексики|date=2010|publisher=Санкт-Петербургский Государственный Университет|location=Санкт-Петербург|ref=harv}} {{DEFAULTSORT:Vidas, Božo}} [[Kategorija:Rođeni 1894.]] [[Kategorija:Umrli 1931.]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] 2apu5593ct10bxq55wohwca77alofw3 Dražen Žerić 0 3105545 42590124 42466716 2026-05-09T21:26:53Z IV LOZA 343379 /* */ 42590124 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | tip = pjevač | ime = Dražen Žerić | slika = Dra%C5%BEen_%C5%BDeri%C4%87_2014.JPG | opis_slike = Dražen Žerić u Novom Sadu, Koncert u SNP, April 2014. godina. | ime_po_rođenju = Dražen Žerić | alias = [[Žera]] | datum_rođenja = {{Birth date and age|1964|7|20|df=y}} | mesto_rođenja = [[Mostar]], [[SR Bosna i Hercegovina]], {{flag|SFR Jugoslavija}} | instrumenti = [[klavijature]], [[pjevač|vokali]] = | žanr = [[rock]] [[pop rock]] | zanimanje = [[muzičar]], [[]] | period = 1986. - danas | povezani_izvođači = [[Crvena Jabuka]] | URL = [http://crvenajabuka.org/biografija/drazen-zeric-zera Zvanični website] }} '''Dražen Žerić Žera''' ([[Mostar]], [[Jugoslavija]]; 20.7. 1964.; -) je [[jugoslavija|jugoslavenski]] i bosansko-[[hrvat]]ski [[muzičar]], [[pjevač]] i klavijaturista, član grupe [[Crvena Jabuka]]. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio muzičku školu, odsjek klavir. [[1985]]. godine dobio je poziv od svog prijatelja [[Dražen Ričl|Dražena Ričla]] prijeći u tek nastalu grupu [[Crvena jabuka]]. U originalnoj postavi svirao je klavijature. [[1988]]. godine preuzima ulogu vokalnog soliste Crvene jabuke čiji je i danas pjevač. Živi u Zagrebu, gdje se oženio 2008., te ima dvoje djece. == Vanjske veze == *[http://www.vecernji.hr/zvijezde/drazen-zeric-zera-djevojke-sam-osvajao-gitarom-i-manguparijama-487403 Biografija] u Večernjem listu *[http://www.avaz.ba/clanak/132111/drazen-zeric-zera-zao-mi-je-mladih-bendova Intervju] za Avaz.ba {{Lifetime|1964||Žerić}} [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzičari]] [[Kategorija:Pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] 6x1zgbc06msqmgx020ncpgjtxnn0xjd 42590125 42590124 2026-05-09T21:27:44Z IV LOZA 343379 /* */ 42590125 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | tip = pjevač | ime = Dražen Žerić | slika = Dra%C5%BEen_%C5%BDeri%C4%87_2014.JPG | opis_slike = Dražen Žerić u Novom Sadu, Koncert u SNP, April 2014. godina. | ime_po_rođenju = Dražen Žerić | alias = [[Žera]] | datum_rođenja = {{Birth date and age|1964|7|20|df=y}} | mesto_rođenja = [[Mostar]], [[SR Bosna i Hercegovina]], {{flag|SFR Jugoslavija}} | instrumenti = [[klavijature]], [[pjevač|vokali]] = | žanr = [[rock]] [[pop rock]] | zanimanje = [[muzičar]], [[]] | period = 1986. - danas | povezani_izvođači = [[Crvena Jabuka]] [[Tina]] | URL = [http://crvenajabuka.org/biografija/drazen-zeric-zera Zvanični website] }} '''Dražen Žerić Žera''' ([[Mostar]], [[Jugoslavija]]; 20.7. 1964.; -) je [[jugoslavija|jugoslavenski]] i bosansko-[[hrvat]]ski [[muzičar]], [[pjevač]] i klavijaturista, član grupe [[Crvena Jabuka]]. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio muzičku školu, odsjek klavir. [[1985]]. godine dobio je poziv od svog prijatelja [[Dražen Ričl|Dražena Ričla]] prijeći u tek nastalu grupu [[Crvena jabuka]]. U originalnoj postavi svirao je klavijature. [[1988]]. godine preuzima ulogu vokalnog soliste Crvene jabuke čiji je i danas pjevač. Živi u Zagrebu, gdje se oženio 2008., te ima dvoje djece. == Vanjske veze == *[http://www.vecernji.hr/zvijezde/drazen-zeric-zera-djevojke-sam-osvajao-gitarom-i-manguparijama-487403 Biografija] u Večernjem listu *[http://www.avaz.ba/clanak/132111/drazen-zeric-zera-zao-mi-je-mladih-bendova Intervju] za Avaz.ba {{Lifetime|1964||Žerić}} [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzičari]] [[Kategorija:Pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] ryh23yj1eeidgamca68iawtd5mqxppp 42590126 42590125 2026-05-09T21:29:22Z IV LOZA 343379 /* */ 42590126 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | tip = pjevač | ime = Dražen Žerić | slika = Dra%C5%BEen_%C5%BDeri%C4%87_2014.JPG | opis_slike = Dražen Žerić u Novom Sadu, Koncert u SNP, April 2014. godina. | ime_po_rođenju = Dražen Žerić | alias = [[Žera]] | datum_rođenja = {{Birth date and age|1964|7|20|df=y}} | mesto_rođenja = [[Mostar]], [[SR Bosna i Hercegovina]], {{flag|SFR Jugoslavija}} | instrumenti = [[klavijature]], [[pjevač|vokal]] = | žanr = [[rock]] [[pop rock]] | zanimanje = [[muzičar]], [[pjevač]] | period = 1986. - danas | povezani_izvođači = [[Crvena Jabuka]] [[Tina]] | URL = [http://crvenajabuka.org/biografija/drazen-zeric-zera Zvanični website] }} '''Dražen Žerić Žera''' ([[Mostar]], [[Jugoslavija]]; 20.7. 1964.; -) je [[jugoslavija|jugoslavenski]] i bosansko-[[hrvat]]ski [[muzičar]], [[pjevač]] i klavijaturista, član grupe [[Crvena Jabuka]]. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio muzičku školu, odsjek klavir. [[1985]]. godine dobio je poziv od svog prijatelja [[Dražen Ričl|Dražena Ričla]] prijeći u tek nastalu grupu [[Crvena jabuka]]. U originalnoj postavi svirao je klavijature. [[1988]]. godine preuzima ulogu vokalnog soliste Crvene jabuke čiji je i danas pjevač. Živi u Zagrebu, gdje se oženio 2008., te ima dvoje djece. == Vanjske veze == *[http://www.vecernji.hr/zvijezde/drazen-zeric-zera-djevojke-sam-osvajao-gitarom-i-manguparijama-487403 Biografija] u Večernjem listu *[http://www.avaz.ba/clanak/132111/drazen-zeric-zera-zao-mi-je-mladih-bendova Intervju] za Avaz.ba {{Lifetime|1964||Žerić}} [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzičari]] [[Kategorija:Pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] 39scp290z29hqafvm8hdt9t42bekf70 42590128 42590126 2026-05-09T21:31:25Z IV LOZA 343379 /* */ 42590128 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | tip = pjevač | ime = Dražen Žerić | slika = Dra%C5%BEen_%C5%BDeri%C4%87_2014.JPG | opis_slike = Dražen Žerić u Novom Sadu, Koncert u SNP, April 2014. godina. | ime_po_rođenju = Dražen Žerić | alias = [[Žera]] | datum_rođenja = {{Birth date and age|1964|7|20|df=y}} | mesto_rođenja = [[Mostar]], [[SR Bosna i Hercegovina]], {{flag|SFR Jugoslavija}} | instrumenti = [[klavijature]], [[pjevač|vokal]] = | žanr = [[rock]] [[pop rock]] | zanimanje = [[muzičar]], [[pjevač]] | period = 1986. - danas | povezani_izvođači = [[Crvena Jabuka]] [[Tina]] | URL = [http://crvenajabuka.org/biografija/drazen-zeric-zera Zvanični website] }} '''Dražen Žerić Žera''' ([[Mostar]], [[Jugoslavija]]; 20.7. 1964.; -) je [[jugoslavija|jugoslavenski]] i bosansko-[[hrvat]]ski [[muzičar]], [[pjevač]] i klavijaturista, član grupe [[Crvena Jabuka]]. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio muzičku školu, odsjek klavir. [[1985]]. godine dobio je poziv od svog prijatelja [[Dražen Ričl|Dražena Ričla]] prijeći u tek nastalu grupu [[Crvena jabuka]]. U originalnoj postavi svirao je klavijature. [[1986]]. godine preuzima ulogu vokalnog soliste Crvene jabuke nakon tragedije,čiji je i danas pjevač. Živi u Zagrebu, gdje se oženio 2008., te ima dvoje djece. == Vanjske veze == *[http://www.vecernji.hr/zvijezde/drazen-zeric-zera-djevojke-sam-osvajao-gitarom-i-manguparijama-487403 Biografija] u Večernjem listu *[http://www.avaz.ba/clanak/132111/drazen-zeric-zera-zao-mi-je-mladih-bendova Intervju] za Avaz.ba {{Lifetime|1964||Žerić}} [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzičari]] [[Kategorija:Pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] e7kyumoabn407tvnp5ep70hsexovnve 42590134 42590128 2026-05-09T21:41:51Z IV LOZA 343379 /* */ 42590134 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | tip = pjevač | ime = Dražen Žerić | slika = Dra%C5%BEen_%C5%BDeri%C4%87_2014.JPG | opis_slike = Dražen Žerić u Novom Sadu, Koncert u SNP, April 2014. godina. | ime_po_rođenju = Dražen Žerić | alias = [[Žera]] | datum_rođenja = {{Birth date and age|1964|7|20|df=y}} | mesto_rođenja = [[Mostar]], [[SR Bosna i Hercegovina]], {{flag|SFR Jugoslavija}} | instrumenti = [[klavijature]], [[pjevač|vokal]] = | žanr = [[rock]] [[pop rock]] | zanimanje = [[muzičar]], [[pjevač]] | period = 1986. - danas | povezani_izvođači = [[Crvena Jabuka]] [[Tina]] [[Ža oka]] | URL = [http://crvenajabuka.org/biografija/drazen-zeric-zera Zvanični website] }} '''Dražen Žerić Žera''' ([[Mostar]], [[Jugoslavija]]; 20.7. 1964.; -) je [[jugoslavija|jugoslavenski]] i bosansko-[[hrvat]]ski [[muzičar]], [[pjevač]] i klavijaturista, član grupe [[Crvena Jabuka]]. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio muzičku školu, odsjek klavir. [[1985]]. godine dobio je poziv od svog prijatelja [[Dražen Ričl|Dražena Ričla]] prijeći u tek nastalu grupu [[Crvena jabuka]]. U originalnoj postavi svirao je klavijature. [[1986]]. godine preuzima ulogu vokalnog soliste Crvene jabuke nakon tragedije,čiji je i danas pjevač. Živi u Zagrebu, gdje se oženio 2008., te ima dvoje djece. == Vanjske veze == *[http://www.vecernji.hr/zvijezde/drazen-zeric-zera-djevojke-sam-osvajao-gitarom-i-manguparijama-487403 Biografija] u Večernjem listu *[http://www.avaz.ba/clanak/132111/drazen-zeric-zera-zao-mi-je-mladih-bendova Intervju] za Avaz.ba {{Lifetime|1964||Žerić}} [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzičari]] [[Kategorija:Pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] qvpl782o1enfdgt74sifqi2185opo2p 42590135 42590134 2026-05-09T21:42:20Z IV LOZA 343379 /* */ 42590135 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | tip = pjevač | ime = Dražen Žerić | slika = Dra%C5%BEen_%C5%BDeri%C4%87_2014.JPG | opis_slike = Dražen Žerić u Novom Sadu, Koncert u SNP, April 2014. godina. | ime_po_rođenju = Dražen Žerić | alias = [[Žera]] | datum_rođenja = {{Birth date and age|1964|7|20|df=y}} | mesto_rođenja = [[Mostar]], [[SR Bosna i Hercegovina]], {{flag|SFR Jugoslavija}} | instrumenti = [[klavijature]], [[pjevač|vokal]] = | žanr = [[rock]] [[pop rock]] | zanimanje = [[muzičar]], [[pjevač]] | period = 1986. - danas | povezani_izvođači = [[Crvena Jabuka]] [[Tina]] [[Žaoka]] | URL = [http://crvenajabuka.org/biografija/drazen-zeric-zera Zvanični website] }} '''Dražen Žerić Žera''' ([[Mostar]], [[Jugoslavija]]; 20.7. 1964.; -) je [[jugoslavija|jugoslavenski]] i bosansko-[[hrvat]]ski [[muzičar]], [[pjevač]] i klavijaturista, član grupe [[Crvena Jabuka]]. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio muzičku školu, odsjek klavir. [[1985]]. godine dobio je poziv od svog prijatelja [[Dražen Ričl|Dražena Ričla]] prijeći u tek nastalu grupu [[Crvena jabuka]]. U originalnoj postavi svirao je klavijature. [[1986]]. godine preuzima ulogu vokalnog soliste Crvene jabuke nakon tragedije,čiji je i danas pjevač. Živi u Zagrebu, gdje se oženio 2008., te ima dvoje djece. == Vanjske veze == *[http://www.vecernji.hr/zvijezde/drazen-zeric-zera-djevojke-sam-osvajao-gitarom-i-manguparijama-487403 Biografija] u Večernjem listu *[http://www.avaz.ba/clanak/132111/drazen-zeric-zera-zao-mi-je-mladih-bendova Intervju] za Avaz.ba {{Lifetime|1964||Žerić}} [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzičari]] [[Kategorija:Pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] 8mdx8y368g2dmpljgwmvonny04n23ve 42590136 42590135 2026-05-09T21:43:32Z IV LOZA 343379 /* */ 42590136 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | tip = pjevač | ime = Dražen Žerić | slika = Dra%C5%BEen_%C5%BDeri%C4%87_2014.JPG | opis_slike = Dražen Žerić u Novom Sadu, Koncert u SNP, April 2014. godina. | ime_po_rođenju = Dražen Žerić | alias = [[Žera]] | datum_rođenja = {{Birth date and age|1964|7|20|df=y}} | mesto_rođenja = [[Mostar]], [[SR Bosna i Hercegovina]], {{flag|SFR Jugoslavija}} | instrumenti = [[klavijature]], [[pjevač|vokal]] = | žanr = [[rock]] [[pop rock]] | zanimanje = [[muzičar]], [[pjevač]] | period = 1986. - danas | povezani_izvođači = [[Crvena Jabuka]], [[Tina]], [[Žaoka]] | URL = [http://crvenajabuka.org/biografija/drazen-zeric-zera Zvanični website] }} '''Dražen Žerić Žera''' ([[Mostar]], [[Jugoslavija]]; 20.7. 1964.; -) je [[jugoslavija|jugoslavenski]] i bosansko-[[hrvat]]ski [[muzičar]], [[pjevač]] i klavijaturista, član grupe [[Crvena Jabuka]]. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio muzičku školu, odsjek klavir. [[1985]]. godine dobio je poziv od svog prijatelja [[Dražen Ričl|Dražena Ričla]] prijeći u tek nastalu grupu [[Crvena jabuka]]. U originalnoj postavi svirao je klavijature. [[1986]]. godine preuzima ulogu vokalnog soliste Crvene jabuke nakon tragedije,čiji je i danas pjevač. Živi u Zagrebu, gdje se oženio 2008., te ima dvoje djece. == Vanjske veze == *[http://www.vecernji.hr/zvijezde/drazen-zeric-zera-djevojke-sam-osvajao-gitarom-i-manguparijama-487403 Biografija] u Večernjem listu *[http://www.avaz.ba/clanak/132111/drazen-zeric-zera-zao-mi-je-mladih-bendova Intervju] za Avaz.ba {{Lifetime|1964||Žerić}} [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzičari]] [[Kategorija:Pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] kyeqox1rttan2zs2zhlzioman4354mw 42590137 42590136 2026-05-09T21:44:23Z IV LOZA 343379 /* */ 42590137 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | tip = pjevač | ime = Dražen Žerić | slika = Dra%C5%BEen_%C5%BDeri%C4%87_2014.JPG | opis_slike = Dražen Žerić u Novom Sadu, Koncert u SNP, April 2014. godina. | ime_po_rođenju = Dražen Žerić | alias = [[Žera]] | datum_rođenja = {{Birth date and age|1964|7|20|df=y}} | mesto_rođenja = [[Mostar]], [[SR Bosna i Hercegovina]], {{flag|SFR Jugoslavija}} | instrumenti = [[klavijature]], [[pjevač|vokal]] = | žanr = [[rock]] [[pop rock]] | zanimanje = [[muzičar]], [[pjevač]] | period = 1986. - danas | povezani_izvođači = [[Crvena Jabuka]], [[Tina]], [[Žaoka]] | URL = [http://crvenajabuka.org/biografija/drazen-zeric-zera Zvanični website] }} '''Dražen Žerić Žera''' ([[Mostar]], [[Jugoslavija]]; 20.7. 1964.; -) je [[jugoslavija|jugoslavenski]] i bosansko-[[hrvat]]ski [[muzičar]], [[pjevač]] i klavijaturista, član grupe [[Crvena Jabuka]]. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio muzičku školu, odsjek klavir. [[1985]]. godine dobio je poziv od svog prijatelja [[Dražen Ričl|Dražena Ričla]] prijeći u tek nastalu grupu [[Crvena jabuka]]. U originalnoj postavi svirao je klavijature i pjevao prateće vokale na prvom albumu. [[1986]]. godine preuzima ulogu vokalnog soliste Crvene jabuke nakon tragedije,čiji je i danas pjevač. Živi u Zagrebu, gdje se oženio 2008., te ima dvoje djece. == Vanjske veze == *[http://www.vecernji.hr/zvijezde/drazen-zeric-zera-djevojke-sam-osvajao-gitarom-i-manguparijama-487403 Biografija] u Večernjem listu *[http://www.avaz.ba/clanak/132111/drazen-zeric-zera-zao-mi-je-mladih-bendova Intervju] za Avaz.ba {{Lifetime|1964||Žerić}} [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzičari]] [[Kategorija:Pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] jh36yxo2122yjmlyxyng2grlup3d40h 42590139 42590137 2026-05-09T21:48:58Z IV LOZA 343379 /* */ 42590139 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | tip = pjevač | ime = Dražen Žerić | slika = Dra%C5%BEen_%C5%BDeri%C4%87_2014.JPG | opis_slike = Dražen Žerić u Novom Sadu, Koncert u SNP, April 2014. godina. | ime_po_rođenju = Dražen Žerić | alias = [[Žera]] | datum_rođenja = {{Birth date and age|1964|7|20|df=y}} | mesto_rođenja = [[Mostar]], [[SR Bosna i Hercegovina]], {{flag|SFR Jugoslavija}} | instrumenti = [[klavijature]], [[pjevač|vokal]] = | žanr = [[rock]] [[pop rock]] | zanimanje = [[muzičar]], [[pjevač]] | period = 1986. - danas | povezani_izvođači = [[Crvena Jabuka]], [[Tina]], [[Žaoka]] | URL = [http://crvenajabuka.org/biografija/drazen-zeric-zera Zvanični website] }} '''Dražen Žerić Žera''' ([[Mostar]], [[Jugoslavija]]; 20.7. 1964.; -) je [[jugoslavija|jugoslavenski]] i bosansko-[[hrvat]]ski [[muzičar]], [[pjevač]] i klavijaturista, član grupe [[Crvena Jabuka]]. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio muzičku školu, odsjek klavir. [[1985]]. godine dobio je ponudu od [[Zlatka Arslanagića]] prijeći u tek nastalu grupu [[Crvena jabuka]]. U originalnoj postavi svirao je klavijature i pjevao prateće vokale na prvom albumu. [[1986]]. godine preuzima ulogu vokalnog soliste Crvene jabuke nakon tragedije,čiji je i danas pjevač. Živi u Zagrebu, gdje se oženio 2008., te ima dvoje djece. == Vanjske veze == *[http://www.vecernji.hr/zvijezde/drazen-zeric-zera-djevojke-sam-osvajao-gitarom-i-manguparijama-487403 Biografija] u Večernjem listu *[http://www.avaz.ba/clanak/132111/drazen-zeric-zera-zao-mi-je-mladih-bendova Intervju] za Avaz.ba {{Lifetime|1964||Žerić}} [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzičari]] [[Kategorija:Pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] 06un9nle9j755creih65telvtm48cty 42590140 42590139 2026-05-09T21:50:56Z IV LOZA 343379 /* */ 42590140 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | tip = pjevač | ime = Dražen Žerić | slika = Dra%C5%BEen_%C5%BDeri%C4%87_2014.JPG | opis_slike = Dražen Žerić u Novom Sadu, Koncert u SNP, April 2014. godina. | ime_po_rođenju = Dražen Žerić | alias = [[Žera]] | datum_rođenja = {{Birth date and age|1964|7|20|df=y}} | mesto_rođenja = [[Mostar]], [[SR Bosna i Hercegovina]], {{flag|SFR Jugoslavija}} | instrumenti = [[klavijature]], [[pjevač|vokal]] = | žanr = [[rock]] [[pop rock]] | zanimanje = [[muzičar]], [[pjevač]] | period = 1986. - danas | povezani_izvođači = [[Crvena Jabuka]], [[Tina]], [[Žaoka]] | URL = [http://crvenajabuka.org/biografija/drazen-zeric-zera Zvanični website] }} '''Dražen Žerić Žera''' ([[Mostar]], [[Jugoslavija]]; 20.7. 1964.; -) je [[jugoslavija|jugoslavenski]] i bosansko-[[hrvat]]ski [[muzičar]], [[pjevač]] i klavijaturista, član grupe [[Crvena Jabuka]]. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio muzičku školu, odsjek klavir. [[1985]]. godine dobio je ponudu na moru od [[Zlatka Arslanagića]] prijeći u tek nastalu grupu [[Crvena jabuka]]. U originalnoj postavi svirao je klavijature i pjevao prateće vokale na prvom albumu. [[1986]]. godine preuzima ulogu vokalnog soliste Crvene jabuke nakon tragedije,čiji je i danas pjevač. Živi u Zagrebu, gdje se oženio 2008., te ima dvoje djece. == Vanjske veze == *[http://www.vecernji.hr/zvijezde/drazen-zeric-zera-djevojke-sam-osvajao-gitarom-i-manguparijama-487403 Biografija] u Večernjem listu *[http://www.avaz.ba/clanak/132111/drazen-zeric-zera-zao-mi-je-mladih-bendova Intervju] za Avaz.ba {{Lifetime|1964||Žerić}} [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzičari]] [[Kategorija:Pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] ii3bw383el9ly6pe3s1o9uo04kvakad 42590141 42590140 2026-05-09T21:52:46Z IV LOZA 343379 /* */ 42590141 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | tip = pjevač | ime = Dražen Žerić [[Žera]] | slika = Dra%C5%BEen_%C5%BDeri%C4%87_2014.JPG | opis_slike = Dražen Žerić u Novom Sadu, Koncert u SNP, April 2014. godina. | ime_po_rođenju = Dražen Žerić | alias = [[Žera]] | datum_rođenja = {{Birth date and age|1964|7|20|df=y}} | mesto_rođenja = [[Mostar]], [[SR Bosna i Hercegovina]], {{flag|SFR Jugoslavija}} | instrumenti = [[klavijature]], [[pjevač|vokal]] = | žanr = [[rock]] [[pop rock]] | zanimanje = [[muzičar]], [[pjevač]] | period = 1986 - 1991, 1994 - danas | povezani_izvođači = [[Crvena Jabuka]], [[Tina]], [[Žaoka]] | URL = [http://crvenajabuka.org/biografija/drazen-zeric-zera Zvanični website] }} '''Dražen Žerić Žera''' ([[Mostar]], [[Jugoslavija]]; 20.7. 1964.; -) je [[jugoslavija|jugoslavenski]] i bosansko-[[hrvat]]ski [[muzičar]], [[pjevač]] i klavijaturista, član grupe [[Crvena Jabuka]]. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio muzičku školu, odsjek klavir. [[1985]]. godine dobio je ponudu na moru od [[Zlatka Arslanagića]] prijeći u tek nastalu grupu [[Crvena jabuka]]. U originalnoj postavi svirao je klavijature i pjevao prateće vokale na prvom albumu. [[1986]]. godine preuzima ulogu vokalnog soliste Crvene jabuke nakon tragedije,čiji je i danas pjevač. Živi u Zagrebu, gdje se oženio 2008., te ima dvoje djece. == Vanjske veze == *[http://www.vecernji.hr/zvijezde/drazen-zeric-zera-djevojke-sam-osvajao-gitarom-i-manguparijama-487403 Biografija] u Večernjem listu *[http://www.avaz.ba/clanak/132111/drazen-zeric-zera-zao-mi-je-mladih-bendova Intervju] za Avaz.ba {{Lifetime|1964||Žerić}} [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzičari]] [[Kategorija:Pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] q3hchg4doi4na2joga5c6yqi2clwoej 42590142 42590141 2026-05-09T21:53:44Z IV LOZA 343379 /* */ 42590142 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | tip = pjevač | ime = Dražen Žerić [[Žera]] | slika = Dra%C5%BEen_%C5%BDeri%C4%87_2014.JPG | opis_slike = Dražen Žerić u Novom Sadu, Koncert u SNP, April 2014. godina. | ime_po_rođenju = Dražen Žerić | alias = [[Žera]] | datum_rođenja = {{Birth date and age|1964|7|20|df=y}} | mesto_rođenja = [[Mostar]], [[SR Bosna i Hercegovina]], {{flag|SFR Jugoslavija}} | instrumenti = [[klavijature]], [[pjevač|vokal]] = | žanr = [[rock]] [[pop rock]] | zanimanje = [[pjevač]] | period = 1986 - 1991, 1994 - danas | povezani_izvođači = [[Crvena Jabuka]], [[Tina]], [[Žaoka]] | URL = [http://crvenajabuka.org/biografija/drazen-zeric-zera Zvanični website] }} '''Dražen Žerić Žera''' ([[Mostar]], [[Jugoslavija]]; 20.7. 1964.; -) je [[jugoslavija|jugoslavenski]] i bosansko-[[hrvat]]ski [[muzičar]], [[pjevač]] i klavijaturista, član grupe [[Crvena Jabuka]]. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio muzičku školu, odsjek klavir. [[1985]]. godine dobio je ponudu na moru od [[Zlatka Arslanagića]] prijeći u tek nastalu grupu [[Crvena jabuka]]. U originalnoj postavi svirao je klavijature i pjevao prateće vokale na prvom albumu. [[1986]]. godine preuzima ulogu vokalnog soliste Crvene jabuke nakon tragedije,čiji je i danas pjevač. Živi u Zagrebu, gdje se oženio 2008., te ima dvoje djece. == Vanjske veze == *[http://www.vecernji.hr/zvijezde/drazen-zeric-zera-djevojke-sam-osvajao-gitarom-i-manguparijama-487403 Biografija] u Večernjem listu *[http://www.avaz.ba/clanak/132111/drazen-zeric-zera-zao-mi-je-mladih-bendova Intervju] za Avaz.ba {{Lifetime|1964||Žerić}} [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzičari]] [[Kategorija:Pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] esozo0a8ryar5ddqze0epadacqsa4vx 42590198 42590142 2026-05-10T02:14:02Z Edgar Allan Poe 29250 Vraćene izmjene korisnika/korisnice [[Special:Contributions/IV LOZA|IV LOZA]] ([[User talk:IV LOZA|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:Inokosni organ|Inokosni organ]] 42246801 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | tip = pjevač | ime = Dražen Žerić | slika = Dra%C5%BEen_%C5%BDeri%C4%87_2014.JPG | opis_slike = Dražen Žerić u Novom Sadu, Koncert u SNP, April 2014. godina. | ime_po_rođenju = Dražen Žerić | alias = Žera | datum_rođenja = {{Birth date and age|1964|7|20|df=y}} | mesto_rođenja = [[Mostar]], [[SR Bosna i Hercegovina]], {{flag|SFR Jugoslavija}} | instrumenti = [[gitara]], [[pjevač|vokali]] = | žanr = [[rock]] | zanimanje = [[muzičar]], [[kantautor]] | period = 1986. - danas | povezani_izvođači = [[Crvena Jabuka]] | URL = [http://crvenajabuka.org/biografija/drazen-zeric-zera Zvanični website] }} '''Dražen Žerić Žera''' ([[Mostar]], [[Jugoslavija]]; 20.7. 1964.; -) je [[jugoslavija|jugoslavenski]] i bosansko-[[hrvat]]ski [[muzičar]], [[pjevač]] i klavijaturista, član grupe [[Crvena Jabuka]]. U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio muzičku školu, odsjek klavir. [[1985]]. godine dobio je poziv od svog prijatelja [[Dražen Ričl|Dražena Ričla]] prijeći u tek nastalu grupu [[Crvena jabuka]]. U originalnoj postavi svirao je klavijature. [[1988]]. godine preuzima ulogu vokalnog soliste Crvene jabuke čiji je i danas pjevač. Živi u Zagrebu, gdje se oženio 2008., te ima dvoje djece. == Vanjske veze == *[http://www.vecernji.hr/zvijezde/drazen-zeric-zera-djevojke-sam-osvajao-gitarom-i-manguparijama-487403 Biografija] u Večernjem listu *[http://www.avaz.ba/clanak/132111/drazen-zeric-zera-zao-mi-je-mladih-bendova Intervju] za Avaz.ba {{Lifetime|1964||Žerić}} [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzičari]] [[Kategorija:Pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] pq8btdau7ph7koa4mvi465nx09leudc Le Trou 0 3549343 42590295 42318035 2026-05-10T09:07:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590295 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | tip = c/b | naslov =Le Trou | slika =Le trou becker poster3.jpg | opis =kino-poster na kome su prikazani Philippe Leroy (lijevo) i Jean Keraudy (desno) | režija = [[Jacques Becker]] | producent = [[Serge Silberman]] | scenario = Jacques Becker<br>[[José Giovanni]]<br>[[Jean Aurel]] | based on = {{based on|''Le Trou''|José Giovanni}} | uloge =[[Michel Constantin]]<br>[[Jean Keraudy]]<br>[[Philippe Leroy (actor)|Philippe Leroy]] | fotografija = [[Ghislain Cloquet]] | muzika = [[Philippe Artuys]] | montaža = [[Marguerite Renoir]] | distributer = [[Titanus]] | premijera = {{Film date|df=y|1960|3|18}} | trajanje = 132 min. | zemlja = {{flagcountry|FRA}} | jezik = francuski }} '''''Le Trou''''' ({{jez-sh|Rupa}}) je [[Francuska|francuski]] crno-bijeli igrani film snimljen 1960. u režiji [[Jacques Becker|Jacquesa Beckera]], poznat kao jedno od klasičnih ostvarenja [[zatvorski film|zatvorskog]] žanra. Temelji se na istoimenom autobiografskom romanu [[José Giovanni|Joséa Giovannija]], koje je pak prikazivalo iskustva samog autora u zatvoru gdje je čekao [[giljotina|giljotinu]] zbog višestrukih ubistava neposredno iza [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Radnja je smještena u [[Pariz|pariški]] zatvor [[Prison de la Santé|Santé]] u čiju ćeliju dolazi mladi pritvorenik (koga tumači [[Marc Michel]]) te otkriva kako su četiri njegova "cimera", osuđena na dugogodišnje kazne, iskopali tunel u namjeri da [[bijeg iz zatvora|pobjegnu]], a što stvara dilemu da li da im se pridruži ili da ih prijavi. ''Le Trou'' se isticao izuzetnim realizmom i velikom brigom da se unutrašnjost zatvora rekonstuira do najsitnijih detalja. Becker se pred kraj snimanja teško razbolio te je umro za vrijeme post-produkcije. Producent [[Serge Silberman]] je pred distribuciju isjekao oko 24 minute filma, a te se scene danas smatraju [[izgubljeni film|izgubljenim]]. ==Uloge== * [[Michel Constantin]] ... Geo Cassine * [[Jean Keraudy]] ... Roland Darbant * [[Philippe Leroy (glumac)|Philippe Leroy]] ... Manu Borelli (José Giovanni) * [[Raymond Meunier]] ... Vossellin / Monseigneur * [[Marc Michel]] ... Claude Gaspard * [[Jean-Paul Coquelin]] ... Poručnik Grinval * [[André Bervil]] ... Direktor * [[Eddy Rasimi]] ... Bouboule ==Vanjske veze== * {{IMDb title|id=0054407|title=Le Trou}} *[http://www.criterion.com/asp/release.asp?id=129&eid=145&section=essay Criterion Collection essay by Chris Fujiwara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321115240/http://www.criterion.com/asp/release.asp?id=129&eid=145&section=essay |date=2008-03-21 }} *[http://www.filmsdefrance.com/FDF_Le_Trou_rev.html Info at filsdefrance]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Jacques Becker}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Trou, Le}} [[Kategorija:Francuski filmovi]] [[Kategorija:Kriminalistički filmovi]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] [[Kategorija:Triler filmovi]] [[Kategorija:Zatvorski filmovi]] n0qct4db5rr18zy1jy16lzefwu8ho7b Datoteka:Maketa partizanskog spomen groblja Šibenik.jpg 6 3558960 42590062 41446947 2026-05-09T18:53:23Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590062 wikitext text/x-wiki == Sažetak - Сажетак == {{Infoslika |Opis=Idejno riješenje partizanskog spomen groblja Šibenik - Kvanj |Izvor=Spomenici revolucije SUBNOR Šibenik str 43., https://www.znaci.org/00003/7xx.php?bk=905 |Datum= 1975. |Autor= [[Ante Despot]] |Objašnjenje= Nikad u potpunosti realizirana partizannska kosturnica na Kvanju, idejni projekt kipara Ante Despota }} == Licenciranje == {{JD}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 6fkcri2364tk1fl9n1e5hvvfq9cy9np Datoteka:Reljefna vrata spomen kosturnice Kvanj.jpeg 6 3558962 42590065 20282397 2026-05-09T18:53:32Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590065 wikitext text/x-wiki == Sažetak - Сажетак == {{Infoslika |Opis=Reljefna vrata spomen kosturnice Kvanj |Izvor=Privatna kolekcija |Datum=2014. |Autor=[[Ante Despot]] |Objašnjenje= }} == Licenciranje == {{JD-ja}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] jvpqelyx69rzkm0fy0emvmot3pb3u9p Datoteka:Sjedeća žena Kvanj.jpeg 6 3558963 42590067 20282448 2026-05-09T18:53:34Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590067 wikitext text/x-wiki == Sažetak - Сажетак == {{Infoslika |Opis=Sjedeća žena na partizanskom spomen groblju Kvanj |Izvor=Privatna kolekcija |Datum=2014. |Autor=[[Ante Despot]] |Objašnjenje= }} == Licenciranje == {{JD-ja}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 2oybplqxpmdisedh64rmf5nh3drj1of Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi 0 4029279 42590188 42567390 2026-05-10T01:00:34Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Bosanski Petrovac u NOB]] na [[Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]]: [[WP:PREPOZNATLJIVOST|Prepoznatljivije]]: [[Wikipedija:Naslovi članaka#Izbjegavajte (dvosmislene) skraćenice]] - skraćenice i akronime u pravilu treba izbjegavati. 42567390 wikitext text/x-wiki '''Bosanski Petrovac u NOB-u''' je period istorije naselja i okoline od 6. aprila 1941. god. do 15. maja 1945. god. Počeo je [[Aprilski rat|Aprilskim ratom]] [[Sile osovine|Sila osovine]] i [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]].<ref>[https://znaci.org/ Dokumenti i knjige o drugom svetskom ratu na teritoriji Jugoslavije i povezanim zbivanjima - Biblioteka znaci], Pristupljeno 29. 1. 2026.</ref> Njemačke jedinice su 12.aprila 1941 došle na teritoriju [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]] iz pravca [[Bihać]]a i ušle u naselje [[Vrtoče (Bosanski Petrovac)|Vrtoče]]. Njihov tenk je napravio nekoliko krugova po čaršiji i ispalio granatu u jedno drvo. Bili su pozdravljeni od mještana [[Hrvati|hrvatske]] nacionalnosti. Zbog toga je žandarmerijski narednik pucao u jednog mještanina. Bio je to jedini metak ispaljen u Aprilskom ratu na teritoriji Bosanskog Petrovca. Kolona je neprestano prolazila puna četiri dana. Nijemci su ostali do polovine maja, a zamijenili su ih na kratko [[Sile Osovine|Italijani]].<ref name="usta">[https://znaci.org/00001/151_3.pdf OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE, knjiga 1 - POČETAK I RAZVOJ ORUŽANOG USTANKA DO FORMIRANJA PRVE PROLETERSKE BRIGADE - Bosanska krajina, st. 76 - Biblioteka znaci], Pristupljeno 29. 1. 2026.</ref> == Uspostava vlasti NDH == Nijemci i Italijani su se saglasili da se Paveliću prepusti čitava Bosna i Hercegovina.<ref name="LukačD">{{Cite web |url=https://znaci.org/00003/535.pdf |title= Dušan Lukač: Ustanak u Bosanskoj krajini |work= VOJNOIZDAVAČKI ZAVOD, RATNA PROŠLOST NAŠIH NARODA, KNJIGA OSAMDESET DRUGA - Beograd 1967. |accessdate= 30. januar. 2026.}}</ref> === Ustaški proglasi === Prvi [[Ustaše|ustaški]] proglas na području [[Bosanska Krajina|Bosanske krajine]] štampan je 13. aprila i upućen je hrvatskom narodu, [[Bošnjaci|muslimanima]] i [[Katoličanstvo|katolicima]], koji se obavještavaju da je propala njihova tlačiteljica [[Kraljevina Jugoslavija]] i da je na njenim ruševinama i povijesnim granicama stvorena [[Nezavisna Država Hrvatska]]. Iz sadržaja proglasa plakata vidi se da advokat dr Viktor Gutić, hrvatski stožernik, u ime »Hrvatske vlade« određuje da vlast u četiri sreza ([[Bihać]], [[Bosanska Krupa|Krupa]], [[Cazin]] i Petrovac) preuzima bihaćki advokat dr Ivan Bunić sa svoja dva saradnika i savjetnika: advokatom dr Osmanom Kulenovićem i posjednikom Muratom Ibrahimpašićem. Oglasom broj 406. od 24. aprila 1941. godine ustaški stožer za Bosansku krajinu izdao je naredbu Srbima i Jevrejima da u roku od 24 sata predaju ustaškom stožeru radio-aparate, foto-aparate i durbine i pod prijetnjom smrtne kazne odmah predaju sve vrste oružja i vojničke opreme, uključujući tu i lovačke puške.<ref name="LukačD">{{Cite web |url=https://znaci.org/00003/535.pdf |title= Dušan Lukač: Ustanak u Bosanskoj krajini |work= VOJNOIZDAVAČKI ZAVOD, RATNA PROŠLOST NAŠIH NARODA, KNJIGA OSAMDESET DRUGA - Beograd 1967. |accessdate= 30. januar. 2026.}}</ref> Veliki župan Kvaternik (Velike Župe Krbava i Psat) u Bihaću izdao je proglas 20. juna 1941. godine kojim je označio početak najkrvavijeg terora u Bihaćkoj krajini. Ovim proglasom Vlasima (t.zv. [[Srbi]]ma) zabranjen je pristup Bihaću na udaljenosti 15&nbsp;km.<ref name="LukačD">{{Cite web |url=https://znaci.org/00003/535.pdf |title= Dušan Lukač: Ustanak u Bosanskoj krajini |work= VOJNOIZDAVAČKI ZAVOD, RATNA PROŠLOST NAŠIH NARODA, KNJIGA OSAMDESET DRUGA - Beograd 1967. |accessdate= 30. januar. 2026.}}</ref> === Organi ustaške vlasti === Krajem aprila formirana je privremena kotarska ustaška vlast za Bosanski Petrovac, u koju su ušli: Kulenović Rifat, Crnić Branko i Brkić Petar. Za ustaškog zapovjednika imenovan je finans Luke Monti Veno, a za šefa ustaške policije postavljen je Malkoč Mujo. Ovo ustaško jezgro djelovalo je sve do početka juna. Za to vrijeme ono je uspjelo da uz pomoć okupatorskih snaga formira jednu manju ustašku jedinicu u jačini od 10—15 ustaša, regrutovanih iz redova domaćeg gradskog ološa, da stvori i organizuje manje ustaške grupice i žandarmerijske stanice u [[Rašinovac|Rašinovcu]], [[Krnjeuša|Krnjeuši]], [[Vrtoče (Bosanski Petrovac)|Vrtoču]], [[Klenovac|Klenovcu]] i [[Oštrelj]]u. U Vrtoču je vlast formirana od malobrojnih [[Hrvati|Hrvata]] koji su živjeli u selu. Pored ustaša Maričića i Bužonja, bilo je i nekoliko žandarrna Muslimana i Hrvata, koji su nastavili služiti novog gazdu, tako da je tada u Vrtoču ukupno bilo oko desetak naoružanih predstavnika vlasti NDH. U [[Krnjeuša|Krnjeuši]] je bilo 18 ustaša, oko 40 domobrana, a oružje je imalo i hrvatsko civilno stanovništvo.<ref name="Milanović">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Vojo Milanović: Prva nasilja ustaške vlasti u Petrovcu |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Početkom juna u Bosanski Petrovac dolazi iz [[Zagreb]]a grupa od oko 20 ustaša-jurišnika u kamionu na kojem je bila ugrađena zavijajuća sirena strahovite jačine. Na čelu ove grupe nalazila su se 3 ustaška oficira: Šnarić Anto — natporučnik, Kapetanović Enver — poručnik i Rožić Anto — takođe ustaški poručnik. Odmah po njihovom dolasku formira se prva kotarska ustaška vlast, sa svom svojom unutrašnjom organizacijom i nadležnošću. Za ustaškog kotarskog predstojnika postavljen je Crnić Branko, koji je i do tada vršio tu dužnost. Za ustaškog logornika postavljen je Rifat Kulenović, mještanin koji je bio pravnik , a za ustaškog tabornika Brkić Petar. Pored ove trojice u tadašnjem ustaškom kotarskom rukovodstvu bili su i advokat Vilfan, finans Rozman i Nikica Ivan — gostioničar. U prljavim akcijama pomagao je najgori domaći ološ, među njima i Hasib Krljančić, zvani »Akšam«. === Ustaški teror do početka ustanka === Tokom maja-juna-jula na ovom području se nalazila jedna ustaška satnija pod komandom ustaškog nadporučnika Envera Kapetanovića, koja je išla iz sela u selo, hapsila nedužne ljude, mučila ih i ubijala. Odmah je počelo otpuštanje Srba iz službe, oduzimanje dućana, pljačkanje i maltretiranje srpskih porodica. Slijedile su neuspješne akcije slanja u koncentracioni logor u Ivanjici ([[Srbija]]) i skupljanje oružja. === Zločini ustaša === * Početkom juna iz petrovačkog zatvora ustaše su izvele na ulicu Lazu Brdara iz Bjelaja kojeg je ustaški nadporučnik Enver Kapetanović ubio na očigled mnogih građana. Bila je to prva ustaška žrtva u petrovačkom srezu. * Starci Jovan i Milan Latinoviću su u želji da kupe brašna i soli krenuli u [[Ključ]]. Toga dana nisu se vratili kućama. Drugog dana se saznalo da su ih ustaše zaklale u Busijama kod Ključa. * Uz proslavu [[Ante Pavelić|Pavelićevog]] imendana, 13. juna (Sv. Ante), ustaše su u Drvaru uhapsili jednu grupu, uglavnom poznatijih Drvarčana, 18. juna uveče, ustaše su skoro sve vezane zatvorenike potrpali u kola. Rekli su im da će graditi prugu [[Karlovac]] - Bihać. Međutim, te večeri, dok je lila jaka kiša, odvezli su ih nad Risovačku pećinu ([[Risovac (Bosanski Petrovac)|Risovac]]) i na zvjerski način ubili. * Nedjelju dana kasnije grupa ustaša je opet iz Petrovca otišla u Drvar, tamo pohapsila grupu od 60 Srba i potom ih otjerala u Bihać, gdje su svi krajem jula pobijeni. * 24. juna 1941. u 5 sati izjutra, svi bihaćki Srbi i Jevreji istjerani su iz svojih kuća na nogometno igralište, samo sa ličnim stvarima i 500 dinara po osobi, dok su sve druge stvari, novac i dragocjenosti pronađene prilikom pretresa oduzete. Dotjerani su u Kulen Vakuf, gdje su jedno vrijeme ostali Jevreji, dok su Srbi odmah pješice produžili u Bosanski Petrovac.<ref name="Bokan"/> * Po uzoru na ustaško rukovodstvo u župskom središtu - Bihaću, i ustaše u Bosanskom Petrovcu su objavile da će svi Srbi morati da napuste Petrovac i naselja u radijusu od najmanje 5 kilometara.<ref name="Bokan"/> * Neposredno potom, 30. juna i 1. jula iz Ličkog Petrovog Sela i sela oko Plitvičkih jezera, po naređenju velikog župana, na isti način je protjerano oko 1 500 Srba u okolicu Bosanskog Petrovca, neki i do Bosanskog Grahova. Ustaše su im javno predložili da idu za Hercegovinu, a tajno su izdali naređenje ustašama u Petrovcu, Drvaru i Grahovu »da u Hercegovinu niko ne stigne!« * Početkom jula ustaše su uhapsili u Petrovcu drugu grupu Srba-talaca, njih oko 12, i držali ih u zatvoru sve do 20. Jula, a onda odvezli u ustaški logor u [[Gospić]]u, i sve pobili. * Između 20. i 26. jula Šnarić je sa svojim i domaćim ustašama pohapsio preko 30 Srba iz Petrovca, i 26. VII sve pobio. * Iz [[Slovenija|Slovenije]] dotjerali su grupu slovenskih porodica, koje su Nijemci protjerali, a iz Bihaća [[JevrejiJevreje]]. Slovence su sproveli dalje, a Jevreje smjestili u nedovršenu petrovačku bolnicu. Kratko vrijeme poslije toga sproveli su ih u [[Prijedor]], a odatle »u nepoznatom pravcu«. === Zaštita i spasavanje Srba === Među brojnim primjerima u Bosanskoj Krajini, i u Petrovcu postoje primjeri zaštite i spasavanja Srba. * Rifat Kulenović, ustaški tabornik, bio je pozvan na savjetovanje u [[Zagreb]], da dobije instrukcije u vezi taoca. Čim se vratio iz Zagreba, Rifat je, mimo instrukcija, pustio na slobodu sve ljude koji su se tada zatekli u zatvorima. Zatim je podnio ostavku na službu. Poginuo je u vozu kojim je želio da otputuje neznano kuda da bi izbjegao neprijatnosti. * Sličan je i primjer Lutvije Šehića, koji je pustio dvojicu uhvaćenih mladića. Zahvaljujući tome spaseno je dosta ljudi, žena i djece. * Taksista Hare Hodžić, obratio se jednom seljaku iz okoline Petrovca riječima: »Pepo, Srbima se gadno piše, bježi što prije iz Petrovca i obavijesti druge ljude«. == Pripreme za ustanak == Na teritoriji Bosanskog Petrovca, u pripremi i organizaciji ustanka protiv [[Fašizam|fašističkih]] osvajača najangažovaniji su bili pripadnici [[KPJ]], kojih je u svakom selu bilo nekoliko.<ref name="Došen">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Ilija Došen: Sjećanja na dane priprema ustanka u Srezu bosansko-petrovačkom |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Rukovodstvo za Bosansku Krajinu, na čijem je čelu bio [[Đuro Pucar Stari]], bilo je u [[Banja Luka|Banja Luci]]. U priprema učestvuju i mnogobrojni rodoljubi, koji su i svojom sviješću, borbenošću i patriotskim osjećanjima bili spremni da se uvrste u prve redove boraca protiv [[Fašizam|fašizma]]. Na teritoriji petrovačkog sreza nalazilo se i nekoliko aktivnih oficira i podoficira bivše jugoslovenske vojske koji su se uključili u borbu protiv fašizma, a svojim vojnim iskustvom su znatno doprinijeli boljoj organizaciji ustanka. U prvoj polovini maja prikupljana je evidencija o oružju koje se nalazilo u narodu, a zatim su formirane jedinice. Cjelokupan rad na ovim zadacima obavljao se tajno i težilo se da o pripremama ustanka znaju samo ona lica koja su bila zadužena da izvršavaju pojedine zadatke. Mali broj ljudi je tada znao da postoji neka organizacija koja priprema ustanak. Sredinom jula u Bos. Petrovac su došli [[Osman Karabegović]] i [[Josip Mažar]] - Šoša, prenijeli direktive CK KPJ o formiranju gerilskih odreda i Sreskog vojnog štab za Bos. Petrovac i otpočinjanju ustanka.<ref name="Petrovac u OB">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/damjan/pojam.php?br=697 |title= BOSANSKI PETROVAC U OSLOBODILAČKOJ BORBI |work= |accessdate= 9. 2. 2016 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Poslije njihova odlaska oformljen je Štab gerilski odreda sreza Bosanski Petrovac. Za komandanta štaba postavljen je [[Zdravko Čelar]], zamjenik [[Vaso Kelečević]], politički komesar [[Ilija Došen]].<ref name="Došen"/> Sastanak je odršan u selu [[Kapljuh]]u kod Grubišića kuća.<ref name="Došen"/> == Ustanak == Dvadeset šestog jula, na Pasjaku, između [[Oštrelj]]a i [[Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi|‎Drvara]], grupa naoružanih ljudi dočekala je jedan auto u kome je bio domobranski major, otvorili vatru i ubili ga. Ustaničko rukovodstvo drvarskog sreza saznavši za ovo ubistvo, donijelo je već istog dana odluku da se izvrši napad na ustaški garnizon u Drvaru i oslobodi grad, prije nego što ustaška vlast pojača svoje snage u gradu.<ref name="Karabegović">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/500.htm |title= Osman Karabegović: Razvitak ustanka u Bosanskoj krajini do Prvog zasjedanja AVNOJ-a |work= BIHAĆKA REPUBLIKA, Zbornik radova I Izd. Muzeja Avnoja i Pounja, 1965 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Zbog brzine kojom je odluka o ustanku donesena, kurirska služba nije stigla da obavijesti štab odreda za Petrovac, tako da prvog dana ustanka jedinice sa područja Bosanskog Petrovca nisu učestvovale u borbi.<ref name="Vlado Bajić">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Vlado Bajić: Sjećanje na ustanak |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Oštrelj je bio prvo oslobođeno mjesto [[Ustanak u NDH|27. jula]], već u 7 sati ujutru, a oslobodile su ga jedinice drvarskog područja. Svi [[ŠIPAD|Šipadovi]] kapaciteti, željeznica, radionice, magacini, kantina, prešli su u ruke ustanika. Ovdje se branila slobodna drvarska teritorija od neprijatelja iz pravca Bosanskog Petrovca. Oslobođenjem Drvara i Oštrelja organizovan je front prema Petrovcu. === Teror ustaša poslije početka ustanka === Događaj na Pasjaku, podigao je petrovačke ustaše na uzbunu. Već prije podne istog dana stigla je u Petrovac »kaznena ekspedicija« ustaša i odmah u gradu uhapsila jedan dio Srba. Dovodili su, muškarce u Osnovnu školu, žene u Građansku. Salih Kulenović Bukovača, koji je primio ustašku vlast, direktno vodi akciju, uz pomoć Šemse i još nekih. Ranjenog u grudi, Đuru Smiljanića, trgovca, proveli su kroz grad i doveli na strijelište, nasred grada! Vukli su ga jer nije mogao da hoda, krv mu je curila iz grudi. Stavili su ga uz drvo, držali jer ne može da stoji i ispalili metak u glavu. Na dan 2. VIII 1941, i posljednji taoc je bio likvidiran.<ref name="Mujagić">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Hasan Mujagić: LJUDI BOSANSKOG PETROVCA PRED RAT I U DANIMA USTANKA |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Zatim su krenuli kamionima prema Oštrelju. Ali tamo nisu namjeravali ići. U prvim kućama i njivama u [[Kolunić]]u pohvatali su 14 seljaka, u [[Vedro Polje|Vedrom polju]] šestoricu, doveli ih u Petrovac i pred zatvorom ih strijeljali. Mnoge kuće su zapaljene, naročito u Dobrom Selu. Ustaše su 27. jula pohvatale preko 30 mještana [[Klenovac|Klenovca]], i zatvorili ih u žandamerijsku kasarnu. Sutradan, 28. jula, desio se u istoriji ovog kraja najveći zločin nad mirnim i nevinim seljanima.<ref name="Donje Bravsko">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Dušan Grbić: Strijeljanja u Donjem Bravsku 29. 7. 1941. godine |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Rano ujutro, 28. jula, počelo je hapšenje i u [[Vrtoče (Bosanski Petrovac)|Vrtoču]]. Ustaše su pohvatale preko 40 viđenijih, imućnijih ili obrazovanih ljudi, kamionom odvezli u pravcu Bihaća i pobili na mjestu koje nije nikad utvrđeno.<ref name="Lazo Radošević">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Lazo Radošević: VRTOČE U USTANKU |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Njihov plan ipak nije do kraja uspješno izvršen, jer su Vrtočani bili oprezni i najvećim dijelom spavali su tada izvan kuća, tako da su mnogi izbjegli ustaškom pokolju.<ref name="Radošević">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Petar Radošević: Teror ustaša u Vrtoču |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref><ref name="Nikica Pilipović">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Nikica Pilipović: Vrtočani u danima ustanka, požara i otpora |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Na [[Prkosi]]ma su ustaše pohvatali žene i djecu, zatvorili u kuće i zapalili. U [[Krnjeuša|Krnjeuši]] su ustaše stalno držali taoce i odmah pobili 62 stanovnika, a nakon nekoliko dana još 11.<ref name="Žrtve">{{Cite web |url=https://de.scribd.com/doc/180952677/Bosanski-Petrovac-%C5%BDrtve-rata-1941-1945 |title=Milan Kecman: Bosanski Petrovac -Žrtve rata 1941-1945 |work= |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> === Ustanak u Petrovcu === Vijest da su ustanici oslobodili Drvar i Oštrelj i zaplijenili relativno velike količine oružja prenesena je veoma brzo do svakog zbjega i čovjeka. Ona je potpuno izmijenila raspoloženje naroda i tako olakšala rad na daljoj organizaciji ustanka u cijeloj Bosanskoj krajini i Lici. To je bila prva, ali značajna pobjeda partizanskih jedinica u borbi sa ustaškom vlasti.<ref name="LukačD">{{Cite web |url=https://znaci.org/00003/535.pdf |title= Dušan Lukač: Ustanak u Bosanskoj krajini |work= VOJNOIZDAVAČKI ZAVOD, RATNA PROŠLOST NAŠIH NARODA, KNJIGA OSAMDESET DRUGA - Beograd 1967. |accessdate= 30. januar. 2026.}}</ref> U svim selima, poslije ove vijesti, sve odraslo muško stanovništvo bilo je spremno da krene u napad na najbliže ustaške garnizone.<ref name="Bokan">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/508.htm |title= Branko J. Bokan, 1988 -PRVI KRAJIŠKI NOP ODRED |work= |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Ustanici iz [[Vrtoče (Bosanski Petrovac)|Vrtoča]] i bliže okoline su odlučili da ustaše napadnu na Ilindan, 02.08. U napadu je ućestvovalo 40 naoružanih boraca i masa ostalih sa roguljama. Naselje i žandarmerijska stanica u Lipi lako i brzo su zauzeti. U ovom prvom naletu na ustaše, vojna disciplina i nivo organizovanosti tada još nisu zadovoljavali pa su izvrženi zločini nad civilnim stanovništvom. Bila je to prva ustanička akcija na teritoriji Bosanskog Petrovca. Dva dana kasnije, ustanici napadaju domobransku kolonu i tom prilikom zarobljavaju haubicu 105mm. Ustanici u [[Krnjeuša|Krnjeuši]] su oslobodili naselje 09.08, pobili znatan broj ustaša i domobrana, ali i napravili zločin nad civilnim hrvatskim stanovništvom.<ref name="Krnjeuša 2">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/686.htm |title= Nikica Novaković, Pripreme ustanka u Krnjeuši |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 6 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Na putu između [[Bravsko polje|Bravsko]]g i Bos. Petrovca gerilski odredi uništili su domobransku snabdjevačku kolonu (7 kamiona i 120 vojnika) koja se iz Ključa probijala u Bos. Petrovac (samo 30 vojnika se vratilo u Ključ).<ref name="Petrovac u OB"/> U [[Bjelaj]]u je, sredinom avgusta, muslimansko stanovništvo razoružalo vlast. Ustanici su ušli u slobodno mjesto, a da pri tome nije bilo nikakvih međunacionalnih sukoba. Vidjevši da muslimani sarađuju sa srpskim ustanicima, ustaše su 6.og septembra ušle u Bjelaj i iselili cjelokupno muslimansko stanovništvo. Bilo je nekoliko pokušaja oslobađanja Petrovca, ali uvijek bez uspjeha.<ref name="Napad na Petrovac">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/686.htm |title= Ilija Došen: SJEĆANJE NA KOMANDANTA SLAVKA RODIĆA |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 6, strana 5 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> ==== Borbe na Oštrelju ==== Po naređenju Štaba Drvarske brigade, 20. avgusta. 1941. gerilski odredi na frontu prema Bos. Petrovcu reorganizovani su u 1. bataljon Sloboda. Time je sreski štab gerilskih odreda za Bos. Petrovac prestao da postoji.<ref name="Petrovac u OB"/> U Oštrelju je bio štab bataljona, smješten u zgradi žandarmerijske stanice, sa komandantom [[Milutin Morača|Milutinom Moračom]] i komesarom [[Ilija Došen|Ilijom Došenom]] na čelu. Pored gerilskih odreda, koji su držali položaje prema Petrovcu, bataljon je imao u svom sastavu prištabske jedinice i pozadinske organe, i to: stražarski vod, vod za vezu, odjeljenje za rušenje, ambulantu, radionicu za izradu bombi, sedlarsku, bravarsku, šnajdersku radionicu i berbemicu, kao i centralnu kuhinju sa pekarom i [[Partizanska željeznica|vozom]] koji je saobraćao na pruzi Oštrelj—[[Osječenica]]. Kasnijim zarobljavanjem haubice 100&nbsp;mm stvorena je i artiljerija sa osmatračnicom na Oštreljskom brdu. Ujutro 23. avgusta krenula je glavna grupacija domobransko-ustaških snaga, pod komandom generala Rumlera, iz rejona prikupljanja oko Bos. Petrovca prema gerilskim položajima na Oštrelju, uz puno sadejstvo avijacije i artiljerije. U odbrani Oštrelja direktno su bili angažovani 1, 2. i 3. odred bataljona „Sloboda". dok su 4. i 5. odred djelovali na padinama Osječenice i istočnim dijelovima Petrovačkog polja. U toku 23. avgusta ustaško-domobranske trupe uspele su potisnuti dijelove bataljona i poslijee nekoliko borbi prsa u prsa izbile na Oštreljski prevoj, koji je predstavljao „kapiju" prema Drvaru. Pred veče 24. avgusta, kada je položaj gerilskih snaga izgledao krajnje kritičan, došlo je do odlučujuće bitke i preokreta u korist gerilskih snaga. U ovom momentu važnu ulogu je odigrala vojnička sposobnost operativnog oficira štaba bataljona „Sloboda" [[Slavko Rodić|Slavka Rodića]], koji je uspio za kratko vrijeme odbranbeni ustanički raspored na Oštrelju transformisati u ofanzivni. Masa ljudi iz Crvljivice i Drvara su pridošli bez oružja da pomognu gerilcima. Uslijedio je snažnan nalet ove grupe ustanika, razbijen je centar fronta Rumlerovih trupa, stjeran sa Oštrelja i prisiljen na povlačenje. Slično se desilo i na frontu u Osječenici. Zaplijenjene su znatne količine naoružanja. Domobranski Glavni stožer izdao je zvanično naređenje 30. avgusta generalu Rumleru da obustavi napad prema Oštrelju i Drvaru, čime je javno priznao neuspeh svoje ofanzive. == Dolazak Italijana == Međutim, Italijanima, čiji su se interesi na [[Balkan]]u u kontekstu suprotnosti Nemačka—Italija sukobljavali sa interesima NDH, ovaj neuspeh ustaša u obračunu sa ustanicima dobro je došao, jer im je omogućio da se pojave kao posrednici a ujedno im je pružio šanse da pojačaju svoj uticaj u dijelovima Dalmacije, Bosne, Hercegovine i Hrvatske. Na sastancima vojnih misija Njemačke, Italije i NDH u [[Zagreb]]u, potpisan je sporazum o okupaciji II zone čija je sjeverna granica prolazila kroz oslobođenu teritoriju Drvarske brigade. Vojnu i civilnu vlast Italijani su preuzeli 7. septembra. Kada su ujutro 9. septembra italijanske jedinice krenule komunikacijom od Knina prema Grahovu, ni jedan gerilski odred ih nije dočekao. Pod uticajem pristalica italijanske politike počelo je ubrzano raspadanje ustaničkih jedinica. Dolazak Italijana u Drvar, Oštrelj i Bosanski Petrovac krajem septembra 1941. godine, unosi mnoge nove elemente u postojeću vojnopolitičku situaciju. Preuzimajući vlast od ustaša u Bosanskom Petrovcu, Italijani su istovremeno objavili i svoj politički program, koji je bio dosta privlačan za one koji nisu bili za dalju borbu. Nastojali su da narod ubijede da su oni tu prije svega zato da zaštite Srbe od ustaškog terora i da pomognu da se stanje sredi i normalizuje. Cilj im je takođe bio da ostale borce i narod odvoje od komunista, jer su vidjeli da Komunistička partija u petrovačkom kraju gospodari situacijom i da su sve vojne jedinice pod njenim rukovodstvom. Nastala je diferencijacija ustanika na partizane i četnike i reorganizacija ustaničkih snaga. Intenzivnost akcija počeo je da opada. Na domaku je bila zima, neobrađena polja i nepodignuta ljetina, narod je bio u zbjegovima i šumama, bez krova nad glavom, a italijanski okupatori su došli sa parolom da spasavaju srpski narod od ustaša. Odmah su omogućili narodu iz okolnih sela da dolazi u Petrovac, da kupuje. Stariji borci i oni od kojih su zavisile njihove porodice, dobili su zadatak da se vrate porodicama i za njih pripreme i obezbijede skloništa i zimnicu. Reorganizovani vodovi su prebačeni na područje Podgrmeča, gdje su ulazili u sastav postojećih jedinica koje su bile u razvoju, ili su samostalno djelovale, pod komandom [[Prvi krajiški partizanski odred|Prvog krajiškog odreda]] sa sjedištem u Majkić-Japri. Na ovom zadatku vodovi su ostali do kraja februara 1942. godine. U ovim kriznim situacijama [[Mane Rokvić]] prešao je Italijanima kao glavni akter u organizovanju četničkog pokreta u petrovačkom srezu. Mane je prije toga bio komandant četvrtog ustaničkog odreda u bataljonu Sloboda. Tako su se sada na jednom mjestu, u gradu Petrovcu, nalazile uobručene [[Musolini]]jeve crne košulje, jedna satnija ustaša i domobrana ozloglašenog Ante Pavelića i četnici Mane Rokvića. Partizani su držali položaje u okolnim selima. U januaru 1942. U [[Kolunić]]u i Medenom polju vođene su uspješne borbe sa Italijanima iz divizije Sasari potpomognutih četničkim snagama. Bio je to period definitivnog razlaza četnika i partizana na cijelom jugoslovenskom ratištu i rat je dobio još jednu – bratoubilačku dimenziju.<ref name="Mladen Stojanović">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/686.htm |title= Pero Kolundžija, DR. MLADEN STOJANOVIĆ U KRNJEUŠI |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 6 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Početkom marta formiran je Peti krajiški odred, u čiji sastav su ušli Petrovački, Drvarski i Grahovski bataljon i snage na bihaćkom terenu. Komandant odreda bio je [[Slavko Rodić]], a zamjenik [[Nikola Karanović]]. Za komandanta Petrovačkog bataljona postavljen je [[Milan Zorić]], a za zamjenika [[Vlado Bajić]]. [[Četnici]] su u međuvremenu izvršili nekoliko pučeva u partizanskim jedinicama Bosanske Krajine i oformili jake snage sa kojima su partizanima nanijeli velike gubitke. Operativni štab za Bosansku Krajinu u borbu protiv četnika uključuje novoformirani [[Proleterski bataljon Bosanske krajine|proleterski bataljon]] u kojem je 60 petrovčana, a komandant [[Zdravko Čelar]]. Bataljon se našao u veoma teškim uslovima na području planine Motajice. Tada su partizani vodili borbe protiv ustaša, Nijemaca i četnika. Bataljon je bio razbijen, a dio boraca se prebacio u [[Slavonija|Slavoniju]]. Od 321 borca vratilo ih se 86. U ovo vrijeme, 20.og marta 1942. desila se i predaja jedne domobranske satnije. Satnik Adem Kurtović i njegov oficir Meho Kapidžić razoružali su satniju, predali oružje, a domobrani su prebačeni svojim kućama. [[File:Bosanski Petrovac 1942.jpg|mini|lijevo|Slavlje 31. maja 1942. godine, povodom prvog oslobođenja Bosanskog Petrovca]] == Bihaćka republika == {{Glavni|Prva omladinska poljoprivredna radna akcija}} {{Glavni|Partizanska željeznica}} U maju 1942 vojna situacija je prisilila Italijane i njihove domaće pomagače da napuste Bosanski Petrovac bez borbe. U grad, 25-og maja, ulaze partizani.<ref name="Petrovac u NOB">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/684.htm |title= Boško Trninić, Oslobođenje Bosanskog Petrovca 25. maja 1942. Godine |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 4 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Pristupa se jednom novom i sasvim vidljivom kvalitetu narodnooslobodilačke borbe. Stvara se organizovana, narodna, demokratska država, sa komandom mjesta, narodnooslobodilačkim odborima, sa masovnim organizacijama omladine i žena i sve je to funkcionisalo efikasno i sa puno pravog unutrašnjeg sadržaja. Najbolje to potvrđuje činjenica da je u periodu avgust - oktobar 1942. god. oko 2 000 petrovačke omladine učestvovalo u [[Prva omladinska poljoprivredna radna akcija|prvoj omladinskoj poljoprivrednoj radnoj akciji]] - „Sanička dolina 1942“.<ref name="Sanica">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Vlado Kecman: Petrovačke radne čete i bataljoni u prvoj omladinskoj poljoprivrednoj radnoj brigadi u Ključu i Sanici 1942. godine |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> [[File:Oštrelj – Proleterka 03.jpg|mini|desno|Titov voz na Oštrelju]] Nakon [[pohod proleterskih brigada u Zapadnu Bosnu|pohoda proleterskih brigada u Zapadnu Bosnu]], Bosanski Petrovac postaje središte slobodne teritorije koja će, oslobođenjem Bihaća 4.og novembra, prerasti u [[Bihaćka republika|Bihaćku republiku]] i u kojoj će se desiti veći broj vojno političkih događaja.<ref name="Bihaćka republika">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/501.htm |title=Izvještaj Operativnog štaba NOP i DV za Bosansku krajinu od 4. novembra 1942. god. Vrhovnom štabu NOP i DVJ o gubicima neprijatelja u borbama za Bihać i o rasporedu i zadacima jedinica poslije oslobođenja Bihaća |work= Hajro Kapetanović, BIHAĆKA REPUBLIKA, Zbornik radova II Izd. Muzeja Avnoja i Pounja, 1965 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> [[Vrhovni štab NOVJ]] se smješta u vagone voza na [[Oštrelj]]u.<ref name="Kosta Nađ">{{Cite web |url=https://znaci.org/00003/612.pdf |title= Ratne uspomene Koste Nađa: Bihaćka republika |work= Sećanja napisao i za štampu priredio: JOVO POPOVIĆ |accessdate= 9. januar 2026}}</ref> [[Partizanska željeznica]] je radila tokom cijelog ovog perioda do januara 1943.<ref name="Partizanska željeznica">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/686.htm |title= Jovo Došen, PARTIZANSKE ŽELJEZNICE |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 6 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Narod se sve više okupljao oko [[KPJ]], nastao je sve masovniji odlazak u oružanu borbu protiv okupatora i njegovih pomagača. Godina 1942. bila je godina masovnog odlaska djevojaka i mladića u partizanske jedinice. Ovaj put je to karakteristično za Bošnjake (Muslimani), koji se nakon početnih kolebanja, skoro u potpunosti opredjeljuju za antifašističku borbu i partizanski pokret. U [[Kamenica|Kamenici]] kod [[Drvar]]a, 22.og avgusta je formirana [[Treća krajiška proleterska udarna brigada]], u čijem su sastavu Drvarčani i Petrovčani. <ref name="Treća krajiška brigada">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00001/129_17.pdf|title= Viktor Kučan - Borci Sutjeske: Treća krajiška brigada |work= |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Dolaskom proleterskih jedinica došao je i veliki broj [[Partizanske bolnice kod Bosanskog Petrovca|ranjenika]]. Najprije se smještaju u [[Drinić]]. Bilo je to očuvano i nešto bogatije selo u koje se smješta Centralna bolnica sa 700 ranjenika. Kasnije se ranjenici razmještaju po ostalim selima i novoizgrađenim šumskim paviljonima u Jasikovcu, Slatini, Šobotovcu i [[Ataševac|Ataševcu]]. Za sve je bila obezbijeđena hrana, odjeća i obuća, posuđe. Petrovčani su pokazali visoki moralni duh, organizovanost, elastičnost u radu. Bio je to povod da se organizuje i [[Prvi kongres ljekara partizana]] koji je održan 25 septembra u zgradi Sokolskog doma. U Driniću je pet mjeseci radila štamparija,<ref name="Štamparija">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/684.htm |title= Ferid Čengić Fićo, Partizanska štamparija u Driniću |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 4 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> koja je štampala propagandni materijal, ali i list [[Borba]].<ref name="Dnevnik">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/745.php |title=U Drinićima ispod Klekovače (Povratak u Krajinu) |work= Vladimir Dedijer: DNEVNIK 1941-1944, knjiga I |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Prvog novembra je formirana [[Prva proleterska divizija]]. [[File:Bosanski Petrovac - Dom kulture.jpg|mini|lijevo|Zgrada Sokolskog doma u kojoj su održani [[Prvi kongres ljekara partizana]] i [[Prva zemaljska konferencija AFŽ]]]] [[File:Učesnici Prvog kongresa partizanskih lekara u Bosanskom Petrovcu 26. septembra 1942.jpg|mini|lijevo|Učesnici Prvog kongresa partizanskih lekara u Bosanskom Petrovcu 26. septembra 1942.]] Početkom decembra 1942. godine u Bosanskomu Petrovcu na [[Prva zemaljska konferencija AFŽ|Prvoj zemaljskoj konferenciji]] osnovan je [[AFŽ|Antifašistički front žena Jugoslavije]]. Sredinom decembra u Petrovac je stigao Velimir Škorpik. Vodio je razgovor sa Vrhovnim komandantom NOV i POJ Josipom Brozom Titom o stvaranju mornarice Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije i mogućnosti partizanskog ratovanja na moru. Istog dana, Vrhovni štab je naredbom osnovao Sekciju za ratnu mornaricu pri Štabu četvrte operativne zone i za šefa Sekcije postavio Velimira Škorpika. Važna je činjenica da se Bihaćka republika protezala do mora i da je tom slobodnom teritorijom veliki broj Dalmatinaca došao u Zapadnu Bosnu i priključio se partizanskim jedinicama. == Njemačka vlast 1943. == U januaru 1943, Nijemci započinju svoju operaciju Vajs I i 8.og februara sa konjičkim eskadronom 369. Vražije divizije ušli su u Bosanski Petrovac. Posljednje partizanske jedinice koje su napustile petrovačko područje bile su: Deseta hrvatska<ref name="Deseta">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/686.htm |title= Šukrija Bijedić: BORBE DESETE HRVATSKE BRIGADE |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 6, strana 5 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> i [[Оsma krajiška udarna brigada|Osma krajiška brigada]].<ref name="Osma">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/686.htm |title= Hamdija Omanović: OSMA KRAJIŠKA BRIGADA U ČETVRTOJ ÒFANZIVI |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 6, strana 24 |accessdate= 9. mart 2026.}}</ref> Predhodno su izbombardovali područje, pedantno pročešljali teren, zvjerski poubijali narod po zbjegovima, oformili nekoliko vojnih logora (Petrovac, Vrtoče, Prkosi, Jasenovac) i uspostavili svoju vlast. Bila je to prilika i za ustaše i četnike da se komotnije osjećaju. NDH je tokom ljeta imala jednu satniju stacioniranu u Bosanskom Petrovcu koja je u avgustu prebačena u Krnjeušu. Domobrani nisu bili raspoloženi za borbu protiv partizana pa su se veoma brzo predali, a partizani su ih pustili da idu kućama. === Bratoubilačka borba === Prije dolaska zloglasne Sedme SS divizije na područje Petrovca, na Grmeču, Srnetici, Klekovači, Oštrelju i Osječenici našao se veliki broj iznemoglih, ranjenih ili bolesnih partizana. Liječeni su, ovdje u ovim planinama, narodnim lijekovima. Njihovi najbliži bdili su nad njima. Nad njihovom sudbinom. Mnogi su skrivani u narodnim zbjegovima na Mračaju, Lomu, sjevernim padinama Oštrelja, a onda su ih, bolesne i iznemogle, uhvatili četnici i strijeljali. Četnici su petrovačko područje uključili u Dinarsku oblast koja se prostirala od Benkovca do Petrovca. Raspolagali su Dinarskom divizijom čiju su dijelovi preduzimali vrlo ozbiljne napade na Desetu krajišku brigadu. U Petrovcu je bio štab korpusa Gavrilo Princip. Dinarska oblast je raspolagala sa preko 6.000 naoružanih četnika. Na području Bosanskog Petrovca nije bilo ni jedne veće partizanske jedinice, ostalo je starije stanovništvo, ženska omladina i djeca. Bilo je svega nekoliko manjih jedinica, bez većih mogućnosti da se odupru nadmoćnom neprijatelju. Nastupio je period odmazde nad preostalom stanovništvu zbog njegove oprijedeljenosti antifašističkoj borbi. Smjenjivali su se hapšenja, ispitivanja sa maltretiranjem, ubistva. Partijski rad i rad drugih organizacija bio je prilično zamro. Razlog za jenjavanje bio je odlazak rukovodećeg kadra zajedno sa glavninom Narodnooslobodilačke vojske prema Neretvi, a izvjestan broj rukovodilaca je izginuo u ofanzivi.<ref name="Grubiša">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/686.htm |title= Vlado Grubiša: POJAČANA PARTIJSKA AKTIVNOST |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 6, strana 43 |accessdate= 9. mart 2026.}}</ref> Četnici svojom propagandom (govorili su da su svi partizani izginuli ili zarobljeni na [[Bitka na Sutjesci|Sutjesci]]) i djelovanjem nastoje pridobiti stanovništvo. U tome im ide na ruku i dezerterstvo i dolazak u Petrovac jednog voda iz Vođeničke čete Treće krajiške brigade. Četnici nisu pokazali potreban nivo organizovanosti niti jedinstvenost u komandovanju, zbog međusobne netrpeljivosti lokalnih vođa. [[Pop Momčilo Đujić]], [[Mane Rokvić]], Đuro Plećaš, Drenović i ostali mnogo više su vodili računa o ličnim interesima nego što su provodili zajedničku politiku. {{citat|:Zato molim da se kapetan Đuro Plećaš uputi u srez Petrovac gdje su već naša dva samostalna odreda na terenu, s tim da ostane u sastavu ove oblasti (Dinarske). Ukoliko se drugačija odluka donese, molim da me razriješite dužnosti u ovoj oblasti, pošto ne mogu da snosim odgovornosti za katastrofu koja bi nastala, niti dozvoliti da se pod mojom komandom ruši ono što sam dvije godine zidao krvlju i kostima naših najboljih boraca|Depeši popa Đujića Draži Mihajloviću od 10. juna 1943.}} === Narodni heroj Drago Dukić === Četnici su nesmetano harali, pljačkali, batinali i ubijali goloruki narod. U julu 1943. godine Mane Rokvić sa grupom od 50 četnika, izvršio je mobilizaciju oko 200 ljudi sa ovog područja koji su do tada bili pristalice i aktivni učesnici u NOR-u. Htio ih je prebaciti u Dalmaciju — popu Đujiću da ih naoruža, ali nije uspio. Od bijesa je naredio grupi četnika da zapali selo Drinić. Tada je u septembru 1943. godine Drago Dukić, kasnije proglašen za narodnog heroja, sa malobrojnom grupom partizana uhvatio četnika Danu Kecmana-Pejića u selu Šekovcu. Njegovo "ratovanje" protiv brojnijih četnika u ljeto 1943. vremenpm je preraslo u legendu koja se dugo poslije rata prepričavala na petrovačkom području.<ref name="Dukić">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/686.htm |title= Drago Dukić: NEZBRINUTI |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 6, strana 127 |accessdate= 9. mart 2026.}}</ref> === Odlazak Nijemaca === Partizani su u maju 1943, od seoskih straža i rekonvalescenata formirali Petrovačku partizansku četu od 55 boraca koja je u oktobru prerasla u Petrovački bataljon. Iskrcavanjem Saveznika na [[Sicilija|Siciliju]] postalo je jasno da neće biti predpostavljenog iskrcavanja na jadransku obalu. [[Dalmacija]] i zaleđe izgubili su stratešku vrijednost pa su se Nijemci povukli i napustili Petrovac. Ponovo su ih zamijenile ustaško – domobranske snage. U takvoj situaciji partizani upornim borbama, u sadejstvu sa ostalim jedinicama Zapadne Bosne, ponovo preuzimaju prevagu, očistili su petrovačko područje i Komanda mjesta se vratila u grad krajem 1943. da nastavi svoje poslove. == Oslobođenje 1943 - 25.maj 1944 == {{Glavni|Aerodrom Medeno Polje}} U ovom periodu je opet glavnina partizanskih snaga na teritoriji Bosanske Krajine, a uz njih i veliki broj ranjenika. Za sve je trebalo obezbjediti hranu, obuću, odjeću, ogrevno drvo. Područje je bilo iscrpljeno dotadašnjim tokom rata. Sav teret je pao na omladinu, žene pa čak i djecu. U februaru 1944 u Bosanski Petrovac dolazi Sovjetska vojna misija. U tu svrhu iskorišten je improvizovani [[aerodrom Medeno Polje|aerodrom u Medenom Polju]]. Aerodrom je pripremljen u teškim zimskim uslovima. Bio je to povod da se u aprilu aerodrom još više opremi i radio je svakodnevno do 25-og maja. Sa njega je u savezničke bolnice u Italiji otpremljeno preko 2000 ranjenika. Istovremeno pri dolasku avioni su donosili sve vrste vojne i humanitarne pomoći. U rad aerodroma su se uključili i Sovjeti čiji su avioni svoju pomoć izbacivali u rejonu aerodroma, bez slijetanja. Istog dana kada je počeo [[Desant na Drvar]], Nijemci bombarduju i Petrovac i iz pravca Bihaća ponovo ulaze u grad i formiraju svoju vlast. == Njemačka vlast 1944 == U periodu maj – oktobar 1944 Nijemci su boravili u Bosnaskom Petrovcu sa ciljem obezbjeđenja komunikacije Bihać – Knin. Postojalo je nekoliko stalnih vojnih logora (Vrtoče, Oštrelj,...), ali i povremenih uz sami put (Čardačina, Medena Glavica, Rastovača,..). Četnici su imali komandu i logor u selu Koluniću, zaselak Bujadnice, ali su ga premjestili u zapadni dio Bosanskog Petrovca, u kuću Šeledovu, da bi bili bliži Nijemcima. U takvoj situaciji štab Partizanskog petrovačkog bataljona formirao je udarnu grupu sastavljenu od iskusnih i hrabrih boraca sa zadatkom da hvataju i uništavaju njemačke i četničke patrole koje su krstarile i pljačkale po selima južno od Bosanskog Petrovca. Komanda snaga NDH je takođe u Petrovcu, da bi kasnije, zajedno sa jednom satnijom bila prebačena u Krnjeušu. Ta se satnija nakon toga predala partizanima. 15. juna 1944. godine, u zasjedi na putu Bosanski Petrovac—Oštrelj, napadnuta je jedna njemačka jedinica i uništen veći broj kamiona. Prvi bataljon Šeste krajiške brigade uništio je Treću satniju Prve bojne Prve lovačke pukovnije 22. juna u zasjedi na putu Petrovac—Vrtoče kod Medenog Polja. [[File:Vrtoče - dio spomenika NOB-e.jpg|mini|lijevo|Spomenik NOB-i u Vrtoču]] == Konačno oslobođenje 1944 == Tokom cijelog rata partizani su u nekoliko navrata pokušavali vojnim akcijama osloboditi grad, ali im to ni jedanput nije uspjelo. Položaj Petrovca je takav da je uglavnom okružen ravnicom Petrovačkog polja pa u vojnom smislu predstavlja brisani prostor. Svaki pokušaj osvajanja isključivo pješadijom skoro da nije moguć. Posljednji neuspio pokušaj bio je u noći 1/2 avgust 1944. Tek je opšta situacija primorala Nijemce da se povuku u Bihać. Sa njima su otišli i četnici, koji su pri odlasku zapalili dio muslimanskih kuća. Bilo je to u jesen 1944. Nakon oslobođenja organi vlasti su nastavili djelovati skoro u mirnodopskim uslovima do kraja rata. Održavani su zborovi na kojima je narod definitivno iskazao svoju podršku politici KPJ. Prihvaćena je promjena državnog uređenja od monarhije u federativnu zajednicu. [[Socijalizam]] je kao društveno politički sistem dobio punu podršku i u njemu će petrovčani živjeti narednih 50 godina. Nakon rata podignuto je [[Spomenici NOB-e u Bosanskom Petrovcu|nekoliko spomenika]] koji predstavljaju sjećanje na [[Antifašizam|antifašističku]] borbu u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]] stanovništva petrovačkog područja. == Literatura == * OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 1<ref>[https://znaci.org/00001/151.htm Biblioteka znaci - Dokumenti i knjige o drugom svetskom ratu na teritoriji Jugoslavije i povezanim zbivanjima - OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 1 - Pristupljeno 27. mart 2026.]</ref> * OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2<ref>[https://znaci.org/00001/153.htm Biblioteka znaci - Dokumenti i knjige o drugom svetskom ratu na teritoriji Jugoslavije i povezanim zbivanjima - OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2 - Pristupljeno 27. mart 2026.]</ref> * Mladenko Colić: PREGLED OPERACIJA NA JUGOSLOVENSKOM RATIŠTU 1941 - 1945<ref>[https://znaci.org/00003/436.htm Biblioteka znaci - Dokumenti i knjige o drugom svetskom ratu na teritoriji Jugoslavije i povezanim zbivanjima - Mladenko Colić: PREGLED OPERACIJA NA JUGOSLOVENSKOM RATIŠTU 1941 - 1945Pristupljeno 27. mart 2026.]</ref> * Petar V. Brajović-Đuro: JUGOSLAVIJA U DRUGOM SVETSKOM RATU * Gojko Nikoliš: KORIJEN, STABLO, PAVETINA (memoari)<ref>[https://znaci.org/00001/212.htm Biblioteka znaci - Dokumenti i knjige o drugom svetskom ratu na teritoriji Jugoslavije i povezanim zbivanjima - Gojko Nikoliš: KORIJEN, STABLO, PAVETINA (memoari), Pristupljeno 27. mart 2026.]</ref> * Branko Petranović: ISTORIJA JUGOSLAVIJE, knjiga II - NARODNOOSLOBODILAČKI RAT I REVOLUCIJA * Vlado Bajić: IZ USTANIČKIH DANA U BOSANSKOPETROVAČKOM KRAJU<ref>[https://znaci.org/00002/340.htm Biblioteka znaci - Dokumenti i knjige o drugom svetskom ratu na teritoriji Jugoslavije i povezanim zbivanjima - USTANAK NARODA JUGOSLAVIJE, ZBORNIK - knjiga I - Vlado Bajić: IZ USTANIČKIH DANA U BOSANSKOPETROVAČKOM KRAJU - Pristupljeno 27. mart 2026.]</ref> * Dr Moni Levi: PRVE PARTIZANSKE BOLNICE U BOSANSKOJ KRAJINI<ref>[https://znaci.org/00002/340.htm Biblioteka znaci - Dokumenti i knjige o drugom svetskom ratu na teritoriji Jugoslavije i povezanim zbivanjima - USTANAK NARODA JUGOSLAVIJE, ZBORNIK - knjiga I - Dr Moni Levi: PRVE PARTIZANSKE BOLNICE U BOSANSKOJ KRAJINI - Pristupljeno 27. mart 2026..]</ref> == Reference == {{reference|2}} {{Commonscat|World War II memorials in Bosanski Petrovac}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi| ]] [[Kategorija:Bosanska krajina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Petrovac (Republika Srpska)]] 9zfbihsnkcqdn9hzgku2cpslsb26rcp Razgovor:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi 1 4476340 42590190 14826052 2026-05-10T01:00:34Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Razgovor:Bosanski Petrovac u NOB]] na [[Razgovor:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]]: [[WP:PREPOZNATLJIVOST|Prepoznatljivije]]: [[Wikipedija:Naslovi članaka#Izbjegavajte (dvosmislene) skraćenice]] - skraćenice i akronime u pravilu treba izbjegavati. 14826052 wikitext text/x-wiki == Petrovac u NOB == Članak Petrovac u NOB je nastao na osnovu 7 knjiga koju su napisali antifašistički borci. Ovo je vrijeme kada se ta borba minimizira i reviduje. Na proslavu 70 god u Moskvu nisu htjeli doći oni koji su i sami bili antifašisti. Zato ovaj članak treba da je izdvojen, da bude mali doprinos i zahvalnost svim antifašistima Bosanskog Petrovca.--[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] ([[Razgovor sa korisnikom:Zavičajac|razgovor]]) 18:16, 22 maj-свибањ 2015 (CEST) qih3jf5ft0zsdcagkuua3c2zx5vgs1p Ključ (predmet) 0 4497141 42590138 42354596 2026-05-09T21:47:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590138 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje3|Ključ}} [[Image:Clé en fer Musée de Laon 280208.jpg|mini|250px|Srednevekovni ključ]] [[Image:Kljucevi svezanj.JPG|mini|desno|250px|Svežanj ključeva]] '''Ključ''' je predmet najčešće od [[metal]]a koji služi za zaključavanje ili otključavanje [[brava]] ili [[katanac]]a. Ključevi mogu biti raznih oblika i dimenzija. Pojam zaključati znači zatvoriti bravu ili katanac ali u širem značenju podrazumeva da je nešto zatvoreno i nedostupno ("srce zaključano"). == Historija == O postojanju ključa pominje još od [[Homer]]a u svom delu [[Odisej]] u vezi sa [[Penelopa|Penelopom]] koja je imala ključ od bronze i slonove kosti. Arheolozi svedoče na osnovu iskopavanja da su postojali brave i ključevi još od 3. veka p. n. e. ==Izrada == Ključevi su se odlikovali raznim izradama od davnina i bili su ukrašavani najme okce (deo koji se drži rukom) je bilo u različitim oblicima, zatim su se razlikovali po težini, obliku i u upotrebi materijala. Ovi ukrasi su se upotrebljavali do kraja [[19. vek]]a kada se počinju upotrebljavati složenije brave od jednostavnijih ključeva. Zbog toga što je posedovanje ključeva bio znak dostojanstva oni su se nekada nosili na hrudima okolo grla na zlatnim lancima a mnogi ključevi su imali i posebna imena kao npr. Ključ sobe na dvoru [[Marija Terezija|Marije Terezije]]. ==Određenje ključeva == Pored upotrebe ključeva koji su bili određeni za upotrebu radi otključavanja i zaključavanja vrata pojavili su se i razvili specijalni ključevi koji je trebalo da obezbede čuvanja blaga, kasa i raznih trezora patentnim bravama. == Tipovi ključeva == Danas postoji mnogo različitih tipova ključeva: *Kućni ključevi *Automobilski ključevi *Glavni ključevi (otvara nekoliko brava) *Kontrolni ključevi *Transponderski ključevi (služe za pokretanje, npr. strojeva) *Dvostrani ključevi *Četverostrani ključevi *Paracentrični ključevi *Unutarnji odrezani ključevi *Razdjeljeni ključevi *Ključevi sa uleknućem *Ključ kostur *Cjevni ključevi *Zeiss ključevi (varijacija između kućnog i cijevnog ključa) *Ključevi koji se ne mogu umnožiti *Ograničeni ključevi (prodaju se u ograničenoj količini) *Magnetni ključevi *Kartice za zaključavanje *Paključ je pojednostavljeni tip kluča koji su upotrebljavali [[bravar]]i ali isto tako i kradljivci stanova. == Vanjske veze == {{Commons category|Keys}} * [http://lockwiki.com/index.php/Main_Page Lockwiki]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.locksonline.co.uk/community/2014/05/how-does-a-master-key-system-work/ ''How master key systems work (with Video)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626203130/https://www.locksonline.co.uk/community/2014/05/how-does-a-master-key-system-work/ |date=2015-06-26 }}, A highly experienced locksmith / engineer discusses the functionality and benefits of Master Key Systems * [http://books.google.co.uk/books?id=M9gDAAAAMBAJ&pg=PA134&lpg=PA90 ''Those Tough To Pick Door Locks'', September 1969] very good article/illustrations on modern 20th century door locks {{patrljak}} [[Kategorija:Arhitektonski elementi]] km6r5zpuhwgskg07ztfdo8l0u7dym0g Limba, Ciugud 0 4501858 42590405 42031490 2026-05-10T11:48:45Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590405 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Limba | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Alba (okrug)|Alba]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Ciugud, Alba|Ciugud]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 290 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 2 | lats = 23 | latNS = N | longd = 23 | longm = 35 | longs = 51 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 237 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674780 | website = | footnotes = }} '''Limba''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Alba (okrug)|Alba]] u opštini [[Opština Ciugud, Alba|Ciugud]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 290 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 237 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Limba}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Alba]] si0tr6l5fdnc35pdbrctsjr2anu6joh Lancrăm, Sebeș 0 4501908 42590253 42031365 2026-05-10T07:36:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590253 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lancrăm | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Alba (okrug)|Alba]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Sebeș, Alba|Sebeș]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1487 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 59 | lats = 13 | latNS = N | longd = 23 | longm = 33 | longs = 23 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 238 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675063 | website = | footnotes = }} '''Lancrăm''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Alba (okrug)|Alba]] u opštini [[Opština Sebeș, Alba|Sebeș]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 1487 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 238 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lancrăm}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Alba]] b2688chptpcmvzk65g6ex0dera8jgue Lazuri, Lupșa 0 4502174 42590287 42031396 2026-05-10T08:47:41Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590287 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazuri | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Alba (okrug)|Alba]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Lupșa, Alba|Lupșa]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 350 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 20 | lats = 29 | latNS = N | longd = 23 | longm = 10 | longs = 26 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 666 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674950 | website = | footnotes = }} '''Lazuri''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Alba (okrug)|Alba]] u opštini [[Opština Lupșa, Alba|Lupșa]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 350 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 666 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazuri}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Alba]] gdn74fovp6sb1qor47a82uh5nr4ufuf Leorinț, Rădești 0 4502262 42590341 42031438 2026-05-10T09:58:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590341 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leorinț | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Alba (okrug)|Alba]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Rădești, Alba|Rădești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 359 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 15 | lats = 14 | latNS = N | longd = 23 | longm = 43 | longs = 31 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 235 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674877 | website = | footnotes = }} '''Leorinț''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Alba (okrug)|Alba]] u opštini [[Opština Rădești, Alba|Rădești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 359 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 235 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leorinț}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Alba]] 89qfqlig8wk6cwuorto0uw5t2hh68ta Laz, Săsciori 0 4502301 42590274 42031382 2026-05-10T08:44:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590274 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Laz | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Alba (okrug)|Alba]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Săsciori, Alba|Săsciori]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 466 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 52 | lats = 6 | latNS = N | longd = 23 | longm = 34 | longs = 52 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 343 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674981 | website = | footnotes = }} '''Laz''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Alba (okrug)|Alba]] u opštini [[Opština Săsciori, Alba|Săsciori]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 466 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 343 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Laz}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Alba]] fjq0nangn4jp3h0h9lju8fa2it3ixkd Lazuri, Sohodol 0 4502325 42590290 42031399 2026-05-10T08:47:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590290 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazuri | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Alba (okrug)|Alba]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Sohodol, Alba|Sohodol]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 174 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 21 | lats = 48 | latNS = N | longd = 23 | longm = 1 | longs = 24 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 565 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674951 | website = | footnotes = }} '''Lazuri''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Alba (okrug)|Alba]] u opštini [[Opština Sohodol, Alba|Sohodol]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 174 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 565 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazuri}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Alba]] enkqmy74qs3b47ciokacu1463ie46ru Lehești, Sohodol 0 4502329 42590313 42031415 2026-05-10T09:31:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590313 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lehești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Alba (okrug)|Alba]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Sohodol, Alba|Sohodol]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 77 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 18 | lats = 13 | latNS = N | longd = 22 | longm = 59 | longs = 1 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 862 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674919 | website = | footnotes = }} '''Lehești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Alba (okrug)|Alba]] u opštini [[Opština Sohodol, Alba|Sohodol]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 77 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 862 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lehești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Alba]] fzjrc41vouw88qt5i4583cnjot4aw4t Laz, Vințu de Jos 0 4502440 42590275 42031383 2026-05-10T08:44:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590275 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Laz | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Alba (okrug)|Alba]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Vințu de Jos, Alba|Vințu de Jos]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 23 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 3 | lats = 7 | latNS = N | longd = 23 | longm = 25 | longs = 8 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 591 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674980 | website = | footnotes = }} '''Laz''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Alba (okrug)|Alba]] u opštini [[Opština Vințu de Jos, Alba|Vințu de Jos]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 23 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 591 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Laz}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Alba]] gi50ry6l330e9603d7aaauzuxe9bki1 Lalașinț, Bârzava 0 4502495 42590248 42031363 2026-05-10T07:24:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590248 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lalașinț | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Arad (okrug)|Arad]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Bârzava, Arad|Bârzava]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 519 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 4 | lats = 16 | latNS = N | longd = 22 | longm = 0 | longs = 33 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 139 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675077 | website = | footnotes = }} '''Lalașinț''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Arad (okrug)|Arad]] u opštini [[Opština Bârzava, Arad|Bârzava]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 519 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 139 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lalașinț}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Arad]] mw87d0hoevradmdzwz84wyz3wi1zm0d Laz, Dezna 0 4502536 42590273 42031381 2026-05-10T08:44:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590273 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Laz | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Arad (okrug)|Arad]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Dezna, Arad|Dezna]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 114 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 22 | lats = 13 | latNS = N | longd = 22 | longm = 15 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 296 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674979 | website = | footnotes = }} '''Laz''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Arad (okrug)|Arad]] u opštini [[Opština Dezna, Arad|Dezna]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 114 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 296 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Laz}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Arad]] jqkuw4cpi1570h5zbbumoovn8olar3t Leasa, Hălmagiu 0 4502562 42590299 42031405 2026-05-10T09:10:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590299 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leasa | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Arad (okrug)|Arad]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Hălmagiu, Arad|Hălmagiu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 356 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 16 | lats = 31 | latNS = N | longd = 22 | longm = 32 | longs = 45 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 231 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674937 | website = | footnotes = }} '''Leasa''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Arad (okrug)|Arad]] u opštini [[Opština Hălmagiu, Arad|Hălmagiu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 356 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 231 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leasa}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Arad]] hqnsp85sloxd9mgx0dgkzbxnnmai3eq Labașinț, Șiștarovăț 0 4502657 42590227 42031349 2026-05-10T06:44:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590227 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Labașinț | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Arad (okrug)|Arad]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Șiștarovăț, Arad|Șiștarovăț]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 15 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 57 | lats = 36 | latNS = N | longd = 21 | longm = 47 | longs = 25 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 189 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675123 | website = | footnotes = }} '''Labașinț''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Arad (okrug)|Arad]] u opštini [[Opština Șiștarovăț, Arad|Șiștarovăț]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 15 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 189 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Labașinț}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Arad]] hoh1f4vdwwwzdoxyitl4yvzg2lxvm9d Julița, Vărădia de Mureș 0 4502670 42589934 42031340 2026-05-09T13:38:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589934 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Julița | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Arad (okrug)|Arad]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Vărădia de Mureș, Arad|Vărădia de Mureș]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 476 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 2 | lats = 21 | latNS = N | longd = 22 | longm = 8 | longs = 8 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 160 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675145 | website = | footnotes = }} '''Julița''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Arad (okrug)|Arad]] u opštini [[Opština Vărădia de Mureș, Arad|Vărădia de Mureș]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 476 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 160 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Julița}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Arad]] 2izl1ly1y1vos1tqvo1if1iy76v55x6 Lazuri, Vârfurile 0 4502679 42590292 42031401 2026-05-10T08:47:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590292 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazuri | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Arad (okrug)|Arad]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Vârfurile, Arad|Vârfurile]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 540 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 20 | lats = 34 | latNS = N | longd = 22 | longm = 33 | longs = 34 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 275 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674952 | website = | footnotes = }} '''Lazuri''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Arad (okrug)|Arad]] u opštini [[Opština Vârfurile, Arad|Vârfurile]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 540 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 275 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazuri}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Arad]] s4cu9e7yn9n7qc7583etyebbeco0tfi Lențea, Beleți-Negrești 0 4502789 42590331 42031431 2026-05-10T09:47:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590331 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lențea | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Argeș (okrug)|Arđeš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Beleți-Negrești, Argeș|Beleți-Negrești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 342 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 59 | lats = 8 | latNS = N | longd = 25 | longm = 6 | longs = 19 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 417 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674892 | website = | footnotes = }} '''Lențea''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Argeș (okrug)|Arđeš]] u opštini [[Opština Beleți-Negrești, Argeș|Beleți-Negrești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 342 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 417 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lențea}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Arđeš]] 3z4exjll4r5y1j4duk7o34u1o77qbok Lacurile, Ciofrângeni 0 4502873 42590242 42031361 2026-05-10T06:52:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590242 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lacurile | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Argeș (okrug)|Arđeš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Ciofrângeni, Argeș|Ciofrângeni]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 761 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 5 | lats = 5 | latNS = N | longd = 24 | longm = 32 | longs = 21 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 358 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675101 | website = | footnotes = }} '''Lacurile''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Argeș (okrug)|Arđeš]] u opštini [[Opština Ciofrângeni, Argeș|Ciofrângeni]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 761 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 358 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lacurile}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Arđeš]] b2crar7b8hj8goco5y4f4vk5brsjeou Leicești, Coșești 0 4502905 42590317 42031418 2026-05-10T09:32:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590317 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leicești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Argeș (okrug)|Arđeš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Coșești, Argeș|Coșești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1028 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 5 | lats = 45 | latNS = N | longd = 24 | longm = 51 | longs = 39 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 418 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674914 | website = | footnotes = }} '''Leicești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Argeș (okrug)|Arđeš]] u opštini [[Opština Coșești, Argeș|Coșești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 1028 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 418 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leicești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Arđeš]] r9zs5j96bb0ht29jbu81185g2gsl7cz Lespezi, Hârtiești 0 4502961 42590360 42031452 2026-05-10T10:17:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590360 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lespezi | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Argeș (okrug)|Arđeš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Hârtiești, Argeș|Hârtiești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 317 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 8 | lats = 14 | latNS = N | longd = 25 | longm = 7 | longs = 33 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 512 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674848 | website = | footnotes = }} '''Lespezi''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Argeș (okrug)|Arđeš]] u opštini [[Opština Hârtiești, Argeș|Hârtiești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 317 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 512 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lespezi}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Arđeš]] 8xqldmb6rp8pbapg5ayxeopeowyhtp8 Leordeni, Leordeni 0 4502963 42590338 42031435 2026-05-10T09:58:26Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590338 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leordeni | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Argeș (okrug)|Arđeš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Leordeni, Argeș|Leordeni]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 6019 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 46 | lats = 59 | latNS = N | longd = 25 | longm = 7 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 224 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674885 | website = | footnotes = }} '''Leordeni''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Argeș (okrug)|Arđeš]] u opštini [[Opština Leordeni, Argeș|Leordeni]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 6019 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 224 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leordeni}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Arđeš]] ch9bj35hly35y8nfnjptw82ivyjjr52 Lerești, Lerești 0 4502975 42590351 42031447 2026-05-10T10:02:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590351 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lerești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Argeș (okrug)|Arđeš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Lerești, Argeș|Lerești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 4960 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 19 | lats = 59 | latNS = N | longd = 25 | longm = 4 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 700 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674864 | website = | footnotes = }} '''Lerești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Argeș (okrug)|Arđeš]] u opštini [[Opština Lerești, Argeș|Lerești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 4960 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 700 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lerești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Arđeš]] tbl3gayud4wweuuvk37to781wo2v311 Jugur, Poienarii de Muscel 0 4503051 42589925 42031335 2026-05-09T13:21:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589925 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Jugur | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Argeș (okrug)|Arđeš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Poienarii de Muscel, Argeș|Poienarii de Muscel]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1345 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 11 | lats = 33 | latNS = N | longd = 25 | longm = 5 | longs = 5 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 577 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675154 | website = | footnotes = }} '''Jugur''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Argeș (okrug)|Arđeš]] u opštini [[Opština Poienarii de Muscel, Argeș|Poienarii de Muscel]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 1345 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 577 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Jugur}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Arđeš]] 0f7k7ihds26shpk218jg7sypowe9z95 Leșile, Teiu 0 4503141 42590374 42031466 2026-05-10T10:45:27Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590374 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leșile | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Argeș (okrug)|Arđeš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Teiu, Argeș|Teiu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 328 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 37 | lats = 44 | latNS = N | longd = 25 | longm = 9 | longs = 10 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 199 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674856 | website = | footnotes = }} '''Leșile''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Argeș (okrug)|Arđeš]] u opštini [[Opština Teiu, Argeș|Teiu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 328 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 199 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leșile}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Arđeš]] 3b778km1d0649vxlqc8ezus5ia2djd7 Lilieci, Hemeiuși 0 4503218 42590399 42031485 2026-05-10T11:41:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590399 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lilieci | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bacău (okrug)|Bakau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Hemeiuși, Bacău|Hemeiuși]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1627 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 37 | lats = 42 | latNS = N | longd = 26 | longm = 52 | longs = 18 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 176 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674785 | website = | footnotes = }} '''Lilieci''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bacău (okrug)|Bakau]] u opštini [[Opština Hemeiuși, Bacău|Hemeiuși]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 1627 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 176 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lilieci}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bakau]] 9yy4c3jtiyhdpll3neyoto2fs1j5845 Letea Veche, Letea Veche 0 4503221 42590367 42031458 2026-05-10T10:24:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590367 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Letea Veche | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bacău (okrug)|Bakau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Letea Veche, Bacău|Letea Veche]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 4893 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 32 | lats = 59 | latNS = N | longd = 26 | longm = 56 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 153 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674826 | website = | footnotes = }} '''Letea Veche''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bacău (okrug)|Bakau]] u opštini [[Opština Letea Veche, Bacău|Letea Veche]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 4893 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 153 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Letea Veche}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bakau]] ro9ap9qixvhcswex60vw18rkvavgc7l Leontinești, Ardeoani 0 4503269 42590334 42031432 2026-05-10T09:54:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590334 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leontinești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bacău (okrug)|Bakau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Ardeoani, Bacău|Ardeoani]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 920 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 31 | lats = 0 | latNS = N | longd = 26 | longm = 35 | longs = 34 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 353 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674891 | website = | footnotes = }} '''Leontinești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bacău (okrug)|Bakau]] u opštini [[Opština Ardeoani, Bacău|Ardeoani]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 920 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 353 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leontinești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bakau]] jznf7cwna00293rom1wnbstnkusd5q0 Larga, Dofteana 0 4503368 42590261 42031370 2026-05-10T07:53:26Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590261 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Larga | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bacău (okrug)|Bakau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Dofteana, Bacău|Dofteana]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1295 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 21 | lats = 2 | latNS = N | longd = 26 | longm = 31 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 325 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675027 | website = | footnotes = }} '''Larga''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bacău (okrug)|Bakau]] u opštini [[Opština Dofteana, Bacău|Dofteana]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 1295 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 325 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Larga}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bakau]] frvxanvr8ytemg8usz4flv8npz3kxlf Lespezi, Gârleni 0 4503398 42590358 42031450 2026-05-10T10:17:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590358 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lespezi | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bacău (okrug)|Bakau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Gârleni, Bacău|Gârleni]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 2108 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 39 | lats = 53 | latNS = N | longd = 26 | longm = 46 | longs = 7 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 193 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674845 | website = | footnotes = }} '''Lespezi''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bacău (okrug)|Bakau]] u opštini [[Opština Gârleni, Bacău|Gârleni]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 2108 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 193 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lespezi}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bakau]] jxjv5nggowo37uxgg4czy6pe93ka98c Lehancea, Podu Turcului 0 4503531 42590311 42031413 2026-05-10T09:31:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590311 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lehancea | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bacău (okrug)|Bakau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Podu Turcului, Bacău|Podu Turcului]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 359 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 11 | lats = 49 | latNS = N | longd = 27 | longm = 20 | longs = 44 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 232 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674922 | website = | footnotes = }} '''Lehancea''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bacău (okrug)|Bakau]] u opštini [[Opština Podu Turcului, Bacău|Podu Turcului]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 359 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 232 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lehancea}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bakau]] arsp7psnbvh94t1vl67prii84lqgk4o Lichitișeni, Vultureni 0 4503653 42590384 42031475 2026-05-10T11:03:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590384 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lichitișeni | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bacău (okrug)|Bakau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Vultureni, Bacău|Vultureni]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 231 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 22 | lats = 38 | latNS = N | longd = 27 | longm = 17 | longs = 16 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 211 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674807 | website = | footnotes = }} '''Lichitișeni''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bacău (okrug)|Bakau]] u opštini [[Opština Vultureni, Bacău|Vultureni]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 231 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 211 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lichitișeni}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bakau]] kwoa9oba2fv4xh2jrgj6mnjn4yburns Lelești, Buntești 0 4503786 42590323 42031423 2026-05-10T09:37:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590323 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lelești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bihor (okrug)|Bihor]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Buntești, Bihor|Buntești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 514 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 37 | lats = 12 | latNS = N | longd = 22 | longm = 27 | longs = 25 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 238 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674903 | website = | footnotes = }} '''Lelești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bihor (okrug)|Bihor]] u opštini [[Opština Buntești, Bihor|Buntești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 514 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 238 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lelești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bihor]] jjpz5ql9u2g5sq486lqdvsfilrchbkg Leheceni, Cărpinet 0 4503801 42590312 42031414 2026-05-10T09:31:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590312 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leheceni | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bihor (okrug)|Bihor]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Cărpinet, Bihor|Cărpinet]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 513 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 26 | lats = 47 | latNS = N | longd = 22 | longm = 30 | longs = 58 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 348 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674920 | website = | footnotes = }} '''Leheceni''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bihor (okrug)|Bihor]] u opštini [[Opština Cărpinet, Bihor|Cărpinet]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 513 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 348 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leheceni}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bihor]] t4rv27gaw2d97gews8jej1mo1fiqt7r Lazuri de Beiuș, Lazuri de Beiuș 0 4503901 42590293 42031393 2026-05-10T08:47:54Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590293 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazuri de Beiuș | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bihor (okrug)|Bihor]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Lazuri de Beiuș, Bihor|Lazuri de Beiuș]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1840 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 34 | lats = 59 | latNS = N | longd = 22 | longm = 23 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 273 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674945 | website = | footnotes = }} '''Lazuri de Beiuș''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bihor (okrug)|Bihor]] u opštini [[Opština Lazuri de Beiuș, Bihor|Lazuri de Beiuș]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 1840 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 273 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazuri de Beiuș}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bihor]] 4cmon7xzj09qez8a97wq3cm4csx413z Leș, Nojorid 0 4503930 42590373 42031465 2026-05-10T10:45:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590373 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leș | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bihor (okrug)|Bihor]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Nojorid, Bihor|Nojorid]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 578 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 57 | lats = 53 | latNS = N | longd = 21 | longm = 50 | longs = 24 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 135 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674861 | website = | footnotes = }} '''Leș''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bihor (okrug)|Bihor]] u opštini [[Opština Nojorid, Bihor|Nojorid]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 578 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 135 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leș}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bihor]] t3o52de8yivv3xwg1pe43wcg1ricqzt Lacu Sărat, Pomezeu 0 4503960 42590237 42031354 2026-05-10T06:51:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590237 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lacu Sărat | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bihor (okrug)|Bihor]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Pomezeu, Bihor|Pomezeu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 80 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 48 | lats = 12 | latNS = N | longd = 22 | longm = 21 | longs = 19 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 405 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675096 | website = | footnotes = }} '''Lacu Sărat''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bihor (okrug)|Bihor]] u opštini [[Opština Pomezeu, Bihor|Pomezeu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 80 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 405 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lacu Sărat}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bihor]] oq4rfdzox78m5ha5vglvgsdc2ox8e8q Lazuri, Roșia 0 4503985 42590288 42031397 2026-05-10T08:47:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590288 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazuri | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bihor (okrug)|Bihor]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Roșia, Bihor|Roșia]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 504 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 47 | lats = 42 | latNS = N | longd = 22 | longm = 24 | longs = 47 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 245 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674949 | website = | footnotes = }} '''Lazuri''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bihor (okrug)|Bihor]] u opštini [[Opština Roșia, Bihor|Roșia]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 504 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 245 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazuri}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bihor]] 2g25lg594ni67uszw4qwh68ra7iwz4d Lechința, Lechința 0 4504162 42590303 42031409 2026-05-10T09:16:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590303 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lechința | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bistrița-Năsăud|Bistrica-Nasaud]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Lechința, Bistrița-Năsăud|Lechința]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 5939 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 1 | lats = 0 | latNS = N | longd = 24 | longm = 21 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 344 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674933 | website = | footnotes = }} '''Lechința''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bistrița-Năsăud|Bistrica-Nasaud]] u opštini [[Opština Lechința, Bistrița-Năsăud|Lechința]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 5939 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 344 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lechința}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bistrica-Nasaud]] t34xkpq4gj7zy1lc63dk447rzx42s8u Leșu, Leșu 0 4504167 42590378 42031470 2026-05-10T10:45:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590378 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leșu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bistrița-Năsăud|Bistrica-Nasaud]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Leșu, Bistrița-Năsăud|Leșu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 2961 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 19 | lats = 0 | latNS = N | longd = 24 | longm = 45 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 582 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674841 | website = | footnotes = }} '''Leșu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bistrița-Năsăud|Bistrica-Nasaud]] u opštini [[Opština Leșu, Bistrița-Năsăud|Leșu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 2961 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 582 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leșu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bistrica-Nasaud]] hzafcpcbox4x2do53qndbuwfzghrgt0 La Curte, Sânmihaiu de Câmpie 0 4504233 42590223 42031348 2026-05-10T05:54:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590223 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = La Curte | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bistrița-Năsăud|Bistrica-Nasaud]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Sânmihaiu de Câmpie, Bistrița-Năsăud|Sânmihaiu de Câmpie]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 147 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 53 | lats = 3 | latNS = N | longd = 24 | longm = 22 | longs = 23 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 362 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675098 | website = | footnotes = }} '''La Curte''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bistrița-Năsăud|Bistrica-Nasaud]] u opštini [[Opština Sânmihaiu de Câmpie, Bistrița-Năsăud|Sânmihaiu de Câmpie]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 147 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 362 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|La Curte}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bistrica-Nasaud]] 367l46pf1jlox6r7nhf1nkn4fud2m0d Lelești, Ciceu-Mihăiești 0 4504315 42590324 42031424 2026-05-10T09:37:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590324 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lelești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Bistrița-Năsăud|Bistrica-Nasaud]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Ciceu-Mihăiești, Bistrița-Năsăud|Ciceu-Mihăiești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 222 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 13 | lats = 19 | latNS = N | longd = 23 | longm = 57 | longs = 26 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 342 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674902 | website = | footnotes = }} '''Lelești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Bistrița-Năsăud|Bistrica-Nasaud]] u opštini [[Opština Ciceu-Mihăiești, Bistrița-Năsăud|Ciceu-Mihăiești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 222 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 342 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lelești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Bistrica-Nasaud]] dhvd1d99m1akbn6hdrtskezpij7wvr3 Libertatea, Călărași 0 4504381 42590380 42031472 2026-05-10T10:55:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590380 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Libertatea | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Botoșani (okrug)|Botošani]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Călărași, Botoșani|Călărași]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 522 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 37 | lats = 0 | latNS = N | longd = 27 | longm = 17 | longs = 15 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 142 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674811 | website = | footnotes = }} '''Libertatea''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Botoșani (okrug)|Botošani]] u opštini [[Opština Călărași, Botoșani|Călărași]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 522 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 142 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Libertatea}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Botošani]] f0j81l4e78p6hbknnpudk5qodakidm8 Leorda, Leorda 0 4504472 42590336 42031433 2026-05-10T09:58:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590336 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leorda | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Botoșani (okrug)|Botošani]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Leorda, Botoșani|Leorda]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 2734 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 49 | lats = 0 | latNS = N | longd = 26 | longm = 26 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 167 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674889 | website = | footnotes = }} '''Leorda''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Botoșani (okrug)|Botošani]] u opštini [[Opština Leorda, Botoșani|Leorda]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 2734 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 167 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leorda}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Botošani]] abn8vpyp0q9xphe6c9i06r2o5b9t02y Lacu Sărat, Chiscani 0 4504625 42590236 42031353 2026-05-10T06:51:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590236 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lacu Sărat | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Brăila (okrug)|Braila]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Chiscani, Brăila|Chiscani]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1218 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 13 | lats = 7 | latNS = N | longd = 27 | longm = 53 | longs = 15 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 6 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675097 | website = | footnotes = }} '''Lacu Sărat''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Brăila (okrug)|Braila]] u opštini [[Opština Chiscani, Brăila|Chiscani]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 1218 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 6 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lacu Sărat}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Braila]] rr9ss6xx77xaybdyp1i0eynvqjb6e69 Lacu Rezii, Însurăței 0 4504671 42590234 42031351 2026-05-10T06:51:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590234 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lacu Rezii | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Brăila (okrug)|Braila]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Însurăței, Brăila|Însurăței]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 413 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 53 | lats = 50 | latNS = N | longd = 27 | longm = 40 | longs = 22 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 32 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675102 | website = | footnotes = }} '''Lacu Rezii''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Brăila (okrug)|Braila]] u opštini [[Opština Însurăței, Brăila|Însurăței]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 413 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 32 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lacu Rezii}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Braila]] 7na8f81ozx8y8z9dsfndai7hlmnk5hs Latinu, Măxineni 0 4504681 42590272 42031380 2026-05-10T08:18:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590272 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Latinu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Brăila (okrug)|Braila]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Măxineni, Brăila|Măxineni]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 703 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 23 | lats = 28 | latNS = N | longd = 27 | longm = 41 | longs = 57 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 9 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674996 | website = | footnotes = }} '''Latinu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Brăila (okrug)|Braila]] u opštini [[Opština Măxineni, Brăila|Măxineni]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 703 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 9 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Latinu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Braila]] 9ahonmrl9quvrki2oakfrstofmp2gnb Jugureanu, Ulmu 0 4504736 42589926 42031336 2026-05-09T13:21:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589926 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Jugureanu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Brăila (okrug)|Braila]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Ulmu, Brăila|Ulmu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1339 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 56 | lats = 35 | latNS = N | longd = 27 | longm = 16 | longs = 43 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 43 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675153 | website = | footnotes = }} '''Jugureanu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Brăila (okrug)|Braila]] u opštini [[Opština Ulmu, Brăila|Ulmu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 1339 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 43 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Jugureanu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Braila]] g8o79vm0802ahf1l6igm1hm5kvv8zbk Lanurile, Viziru 0 4504745 42590257 42031367 2026-05-10T07:47:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590257 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lanurile | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Brăila (okrug)|Braila]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Viziru, Brăila|Viziru]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 2344 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 2 | lats = 29 | latNS = N | longd = 27 | longm = 44 | longs = 56 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 13 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675059 | website = | footnotes = }} '''Lanurile''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Brăila (okrug)|Braila]] u opštini [[Opština Viziru, Brăila|Viziru]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 2344 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 13 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lanurile}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Braila]] miza4expyk50jh439yae7ru4v119dfj Lacurile, Bisoca 0 4504926 42590241 42031360 2026-05-10T06:52:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590241 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lacurile | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Buzău (okrug)|Buzau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Bisoca, Buzău|Bisoca]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 463 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 32 | lats = 36 | latNS = N | longd = 26 | longm = 38 | longs = 48 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 698 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675100 | website = | footnotes = }} '''Lacurile''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Buzău (okrug)|Buzau]] u opštini [[Opština Bisoca, Buzău|Bisoca]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 463 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 698 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lacurile}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Buzau]] gtibvzm4c9ee25xz5o9wu48uo428jc3 Lera, Chiojdu 0 4505004 42590350 42031446 2026-05-10T10:01:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590350 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lera | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Buzău (okrug)|Buzau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Chiojdu, Buzău|Chiojdu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 525 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 20 | lats = 3 | latNS = N | longd = 26 | longm = 14 | longs = 10 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 443 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674867 | website = | footnotes = }} '''Lera''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Buzău (okrug)|Buzau]] u opštini [[Opština Chiojdu, Buzău|Chiojdu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 525 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 443 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lera}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Buzau]] spg9m8pd6y1m0g112ziy5y2oewrwd36 Largu, Largu 0 4505082 42590267 42031376 2026-05-10T07:53:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590267 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Largu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Buzău (okrug)|Buzau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Largu, Buzău|Largu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1769 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 58 | lats = 0 | latNS = N | longd = 27 | longm = 8 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 48 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675017 | website = | footnotes = }} '''Largu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Buzău (okrug)|Buzau]] u opštini [[Opština Largu, Buzău|Largu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 1769 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 48 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Largu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Buzau]] h7mr5lqe23ntx9u2hbhzda6mv4jy9q7 Limpeziș, Movila Banului 0 4505132 42590406 42031491 2026-05-10T11:54:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590406 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Limpeziș | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Buzău (okrug)|Buzau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Movila Banului, Buzău|Movila Banului]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1146 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 57 | lats = 12 | latNS = N | longd = 26 | longm = 42 | longs = 17 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 77 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674779 | website = | footnotes = }} '''Limpeziș''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Buzău (okrug)|Buzau]] u opštini [[Opština Movila Banului, Buzău|Movila Banului]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 1146 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 77 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Limpeziș}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Buzau]] 3vtsbrbyye8zehd0104l2911kvalwm2 Lacu, Odăile 0 4505152 42590232 42031359 2026-05-10T06:51:42Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590232 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lacu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Buzău (okrug)|Buzau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Odăile, Buzău|Odăile]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 318 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 24 | lats = 13 | latNS = N | longd = 26 | longm = 31 | longs = 50 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 515 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675112 | website = | footnotes = }} '''Lacu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Buzău (okrug)|Buzau]] u opštini [[Opština Odăile, Buzău|Odăile]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 318 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 515 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lacu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Buzau]] t3ou4yd70a6jcijqh1raxjk3jxlukq5 Lacu cu Anini, Pănătău 0 4505173 42590239 42031356 2026-05-10T06:51:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590239 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lacu cu Anini | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Buzău (okrug)|Buzau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Pănătău, Buzău|Pănătău]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 186 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 19 | lats = 33 | latNS = N | longd = 26 | longm = 25 | longs = 18 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 482 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675108 | website = | footnotes = }} '''Lacu cu Anini''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Buzău (okrug)|Buzau]] u opštini [[Opština Pănătău, Buzău|Pănătău]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 186 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 482 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lacu cu Anini}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Buzau]] s8r4xyr2zeqlif0ebs7wz7y1qthb8ea Leiculești, Tisău 0 4505281 42590318 42031419 2026-05-10T09:32:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590318 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leiculești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Buzău (okrug)|Buzau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Tisău, Buzău|Tisău]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 211 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 10 | lats = 54 | latNS = N | longd = 26 | longm = 34 | longs = 54 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 202 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674912 | website = | footnotes = }} '''Leiculești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Buzău (okrug)|Buzau]] u opštini [[Opština Tisău, Buzău|Tisău]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 211 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 202 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leiculești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Buzau]] 6bda3hso2na8dyhebvbanzj2pcpo8a2 Lanurile, Ziduri 0 4505339 42590258 42031368 2026-05-10T07:47:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590258 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lanurile | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Buzău (okrug)|Buzau]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Ziduri, Buzău|Ziduri]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 869 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 16 | lats = 10 | latNS = N | longd = 27 | longm = 5 | longs = 15 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 75 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675058 | website = | footnotes = }} '''Lanurile''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Buzău (okrug)|Buzau]] u opštini [[Opština Ziduri, Buzău|Ziduri]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 869 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 75 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lanurile}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Buzau]] lqnnmovhwff6angvqog4uqffnalafs3 Jupa, Caransebeș 0 4505357 42589937 42031341 2026-05-09T13:44:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589937 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Jupa | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Caraș-Severin (okrug)|Karaš-Severin]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Caransebeș, Caraș-Severin|Caransebeș]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 596 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 27 | lats = 27 | latNS = N | longd = 22 | longm = 11 | longs = 19 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 187 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675144 | website = | footnotes = }} '''Jupa''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Caraș-Severin (okrug)|Karaš-Severin]] u opštini [[Opština Caransebeș, Caraș-Severin|Caransebeș]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 596 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 187 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Jupa}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Karaš-Severin]] o9avwom5ggkxkkkd8dday86aib9hs5k Lescovița, Naidaș 0 4505522 42590355 42031448 2026-05-10T10:13:28Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590355 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lescovița | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Caraș-Severin (okrug)|Karaš-Severin]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Naidaș, Caraș-Severin|Naidaș]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 432 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 52 | lats = 14 | latNS = N | longd = 21 | longm = 32 | longs = 43 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 124 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674859 | website = | footnotes = }} '''Lescovița''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Caraș-Severin (okrug)|Karaš-Severin]] u opštini [[Opština Naidaș, Caraș-Severin|Naidaș]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 432 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 124 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lescovița}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Karaš-Severin]] 7cb8sc7ai0coswebdbh7v2o1gd26vch Liborajdea, Sichevița 0 4505576 42590381 42031473 2026-05-10T10:56:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590381 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Liborajdea | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Caraș-Severin (okrug)|Karaš-Severin]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Sichevița, Caraș-Severin|Sichevița]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 4 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 40 | lats = 27 | latNS = N | longd = 21 | longm = 46 | longs = 20 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 93 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674690 | website = | footnotes = }} '''Liborajdea''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Caraș-Severin (okrug)|Karaš-Severin]] u opštini [[Opština Sichevița, Caraș-Severin|Sichevița]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 4 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 93 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Liborajdea}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Karaš-Severin]] 47avol5510c4o4ml3hgq6schs55wkx0 Jucu Herghelia, Cluj 0 4505633 42589920 42031332 2026-05-09T13:01:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589920 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Jucu Herghelia | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Cluj (okrug)|Kluž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2014 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 4061 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 51 | lats = 0 | latNS = N | longd = 23 | longm = 48 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 342 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675162 | website = | footnotes = }} '''Jucu Herghelia''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Cluj (okrug)|Kluž]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2014]]. u naselju je živelo 4061 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 342 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Jucu Herghelia}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Kluž]] jh81z1x28g70d9d9rmslnz981i78k33 Leghia, Aghireșu 0 4505673 42590309 42031411 2026-05-10T09:29:31Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590309 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leghia | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Cluj (okrug)|Kluž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Aghireșu, Cluj|Aghireșu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 609 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 50 | lats = 49 | latNS = N | longd = 23 | longm = 11 | longs = 21 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 512 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674924 | website = | footnotes = }} '''Leghia''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Cluj (okrug)|Kluž]] u opštini [[Opština Aghireșu, Cluj|Aghireșu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 609 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 512 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leghia}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Kluž]] q2hdc5ksor1yirhw9dbsxqzklmtmcod Leurda, Cășeiu 0 4505769 42590371 42031463 2026-05-10T10:28:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590371 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leurda | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Cluj (okrug)|Kluž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Cășeiu, Cluj|Cășeiu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 145 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 15 | lats = 47 | latNS = N | longd = 23 | longm = 54 | longs = 20 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 444 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674815 | website = | footnotes = }} '''Leurda''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Cluj (okrug)|Kluž]] u opštini [[Opština Cășeiu, Cluj|Cășeiu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 145 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 444 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leurda}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Kluž]] o87vaaaa6ndte9akxb8jxax7tq3628n Lacu, Geaca 0 4505848 42590231 42031358 2026-05-10T06:51:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590231 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lacu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Cluj (okrug)|Kluž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Geaca, Cluj|Geaca]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 353 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 53 | lats = 6 | latNS = N | longd = 24 | longm = 6 | longs = 27 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 309 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675111 | website = | footnotes = }} '''Lacu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Cluj (okrug)|Kluž]] u opštini [[Opština Geaca, Cluj|Geaca]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 353 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 309 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lacu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Kluž]] ha9i0ei1q5xakxq3zdw5u8ywrsljj2z Legii, Geaca 0 4505849 42590310 42031412 2026-05-10T09:29:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590310 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Legii | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Cluj (okrug)|Kluž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Geaca, Cluj|Geaca]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 209 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 51 | lats = 21 | latNS = N | longd = 24 | longm = 2 | longs = 58 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 342 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674923 | website = | footnotes = }} '''Legii''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Cluj (okrug)|Kluž]] u opštini [[Opština Geaca, Cluj|Geaca]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 209 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 342 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Legii}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Kluž]] opchikbvetfmquuhuq9qa32356dgcw3 Jucu de Mijloc, Jucu 0 4505881 42589921 42031333 2026-05-09T13:01:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589921 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Jucu de Mijloc | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Cluj (okrug)|Kluž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Jucu, Cluj|Jucu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 697 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 50 | lats = 32 | latNS = N | longd = 23 | longm = 46 | longs = 25 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 290 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675164 | website = | footnotes = }} '''Jucu de Mijloc''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Cluj (okrug)|Kluž]] u opštini [[Opština Jucu, Cluj|Jucu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 697 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 290 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Jucu de Mijloc}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Kluž]] 9wghdv5x6bdt2rfckhzv7qg9kx3vj91 Jurca, Recea Cristur 0 4505945 42589940 42031344 2026-05-09T13:47:27Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589940 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Jurca | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Cluj (okrug)|Kluž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Recea Cristur, Cluj|Recea Cristur]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 81 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 7 | lats = 34 | latNS = N | longd = 23 | longm = 32 | longs = 52 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 357 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675133 | website = | footnotes = }} '''Jurca''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Cluj (okrug)|Kluž]] u opštini [[Opština Recea Cristur, Cluj|Recea Cristur]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 81 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 357 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Jurca}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Kluž]] hbxal35rp2598990wagd17d41baz6s6 Lazu, Agigea 0 4506033 42590280 42031389 2026-05-10T08:47:24Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590280 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Constanța (okrug)|Konstanca]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Agigea, Constanța|Agigea]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 542 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 6 | lats = 55 | latNS = N | longd = 28 | longm = 36 | longs = 25 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 15 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674960 | website = | footnotes = }} '''Lazu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Constanța (okrug)|Konstanca]] u opštini [[Opština Agigea, Constanța|Agigea]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 542 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 15 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Konstanca]] 5ksquay61xj8kpxttrum8xehkjylyts Limanu, Limanu 0 4506037 42590403 42031489 2026-05-10T11:45:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590403 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Limanu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Constanța (okrug)|Konstanca]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Limanu, Constanța|Limanu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 4661 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 43 | latm = 47 | lats = 59 | latNS = N | longd = 28 | longm = 31 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 24 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674782 | website = | footnotes = }} '''Limanu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Constanța (okrug)|Konstanca]] u opštini [[Opština Limanu, Constanța|Limanu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 4661 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 24 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Limanu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Konstanca]] ew49outtvl4ghl1xfabkf2fvqaa6az8 Lespezi, Dobromir 0 4506105 42590357 42031449 2026-05-10T10:17:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590357 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lespezi | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Constanța (okrug)|Konstanca]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Dobromir, Constanța|Dobromir]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 345 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 1 | lats = 8 | latNS = N | longd = 27 | longm = 49 | longs = 51 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 79 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674850 | website = | footnotes = }} '''Lespezi''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Constanța (okrug)|Konstanca]] u opštini [[Opština Dobromir, Constanța|Dobromir]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 345 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 79 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lespezi}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Konstanca]] mcascxyzi6zzj53pyv2zcxpzzudccpx Lanurile, Bărăganu 0 4506204 42590256 42031366 2026-05-10T07:47:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590256 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lanurile | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Constanța (okrug)|Konstanca]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Bărăganu, Constanța|Bărăganu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 885 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 4 | lats = 9 | latNS = N | longd = 28 | longm = 22 | longs = 40 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 97 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675060 | website = | footnotes = }} '''Lanurile''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Constanța (okrug)|Konstanca]] u opštini [[Opština Bărăganu, Constanța|Bărăganu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 885 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 97 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lanurile}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Konstanca]] f9fuq7jvf5z987xwyp1szuutszqkr37 Lemnia, Lemnia 0 4506285 42590327 42031427 2026-05-10T09:41:04Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590327 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lemnia | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Covasna (okrug)|Kovasna]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Lemnia, Covasna|Lemnia]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 3416 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 2 | lats = 59 | latNS = N | longd = 26 | longm = 16 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 576 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674898 | website = | footnotes = }} '''Lemnia''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Covasna (okrug)|Kovasna]] u opštini [[Opština Lemnia, Covasna|Lemnia]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 3416 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 576 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lemnia}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Kovasna]] abq5zcs3r6mofttu7ldy7x79k2zsfm5 Lazuri, Comișani 0 4506421 42590285 42031394 2026-05-10T08:47:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590285 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazuri | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Dâmbovița (okrug)|D'mbovica]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Comișani, Dâmbovița|Comișani]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1931 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 52 | lats = 42 | latNS = N | longd = 25 | longm = 32 | longs = 58 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 236 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674954 | website = | footnotes = }} '''Lazuri''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Dâmbovița (okrug)|D'mbovica]] u opštini [[Opština Comișani, Dâmbovița|Comișani]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 1931 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 236 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazuri}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu D'mbovica]] 8slvz1wtfqltsxl8fmkunpa2o8bbbsh Jugureni, Uliești 0 4506590 42589928 42031338 2026-05-09T13:21:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589928 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Jugureni | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Dâmbovița (okrug)|D'mbovica]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Uliești, Dâmbovița|Uliești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 697 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 37 | lats = 23 | latNS = N | longd = 25 | longm = 24 | longs = 16 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 163 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675151 | website = | footnotes = }} '''Jugureni''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Dâmbovița (okrug)|D'mbovica]] u opštini [[Opština Uliești, Dâmbovița|Uliești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 697 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 163 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Jugureni}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu D'mbovica]] ojqujpslvqvzdpuaxrybl9h900ygoc7 Leamna de Sus, Bucovăț 0 4506693 42590298 42031404 2026-05-10T09:10:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590298 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leamna de Sus | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Dolj|Dolž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Bucovăț, Dolj|Bucovăț]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 371 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 18 | lats = 7 | latNS = N | longd = 23 | longm = 41 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 109 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674940 | website = | footnotes = }} '''Leamna de Sus''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Dolj|Dolž]] u opštini [[Opština Bucovăț, Dolj|Bucovăț]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 371 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 109 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leamna de Sus}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Dolž]] 21frnym2v559xo5l1ulsdj6xoe2e4me Leamna de Jos, Bucovăț 0 4506694 42590297 42031403 2026-05-10T09:10:27Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590297 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leamna de Jos | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Dolj|Dolž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Bucovăț, Dolj|Bucovăț]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 332 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 18 | lats = 40 | latNS = N | longd = 23 | longm = 43 | longs = 22 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 79 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674941 | website = | footnotes = }} '''Leamna de Jos''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Dolj|Dolž]] u opštini [[Opština Bucovăț, Dolj|Bucovăț]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 332 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 79 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leamna de Jos}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Dolž]] d3hx16x6uda5wzrytducl8bfdojgraf Leșile, Șimnicu de Sus 0 4506708 42590375 42031467 2026-05-10T10:45:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590375 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leșile | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Dolj|Dolž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Șimnicu de Sus, Dolj|Șimnicu de Sus]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 372 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 25 | lats = 38 | latNS = N | longd = 23 | longm = 47 | longs = 2 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 109 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674858 | website = | footnotes = }} '''Leșile''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Dolj|Dolž]] u opštini [[Opština Șimnicu de Sus, Dolj|Șimnicu de Sus]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 372 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 109 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leșile}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Dolž]] 7jqjc5sb38ps44287kdwb3cfj09ptry Leordoasa, Argetoaia 0 4506739 42590340 42031437 2026-05-10T09:58:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590340 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leordoasa | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Dolj|Dolž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Argetoaia, Dolj|Argetoaia]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 463 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 30 | lats = 39 | latNS = N | longd = 23 | longm = 24 | longs = 49 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 232 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674886 | website = | footnotes = }} '''Leordoasa''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Dolj|Dolž]] u opštini [[Opština Argetoaia, Dolj|Argetoaia]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 463 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 232 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leordoasa}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Dolž]] thcyp8qnzeiy8j2q0yrnckfjq1cxfg6 Leu, Leu 0 4506887 42590368 42031460 2026-05-10T10:27:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590368 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Dolj|Dolž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Leu, Dolj|Leu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 5404 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 10 | lats = 59 | latNS = N | longd = 24 | longm = 0 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 163 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674823 | website = | footnotes = }} '''Leu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Dolj|Dolž]] u opštini [[Opština Leu, Dolj|Leu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 5404 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 163 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Dolž]] 81d8sbkhybes6zn1jbykmg6rxayqnax Lazu, Terpezița 0 4506988 42590283 42031392 2026-05-10T08:47:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590283 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Dolj|Dolž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Terpezița, Dolj|Terpezița]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 169 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 17 | lats = 44 | latNS = N | longd = 23 | longm = 32 | longs = 33 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 142 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674959 | website = | footnotes = }} '''Lazu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Dolj|Dolž]] u opštini [[Opština Terpezița, Dolj|Terpezița]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 169 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 142 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Dolž]] jpco6ax2zvfztq6wprx3pkzv2g2023e Liești, Liești 0 4507135 42590391 42031479 2026-05-10T11:21:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590391 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Liești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Galați (okrug)|Galac]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Liești, Galați|Liești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 10956 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 37 | lats = 0 | latNS = N | longd = 27 | longm = 31 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 16 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674796 | website = | footnotes = }} '''Liești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Galați (okrug)|Galac]] u opštini [[Opština Liești, Galați|Liești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 10956 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 16 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Liești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Galac]] qnkz0ridwivundmud76gxgde7rza4a7 Liești, Priponești 0 4507159 42590392 42031480 2026-05-10T11:21:27Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590392 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Liești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Galați (okrug)|Galac]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Priponești, Galați|Priponești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 252 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 6 | lats = 19 | latNS = N | longd = 27 | longm = 25 | longs = 58 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 152 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674795 | website = | footnotes = }} '''Liești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Galați (okrug)|Galac]] u opštini [[Opština Priponești, Galați|Priponești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 252 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 152 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Liești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Galac]] 0fo946s317qs5y6w6s0b1dpuu5ske6s Leurda, Motru 0 4507233 42590372 42031464 2026-05-10T10:28:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590372 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leurda | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Gorj (okrug)|Gorž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Motru, Gorj|Motru]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 235 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 47 | lats = 57 | latNS = N | longd = 23 | longm = 0 | longs = 6 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 214 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674816 | website = | footnotes = }} '''Leurda''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Gorj (okrug)|Gorž]] u opštini [[Opština Motru, Gorj|Motru]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 235 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 214 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leurda}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Gorž]] mlxortjw5bf7ws6n1pnohx3gx4y49gf Lihulești, Berlești 0 4507286 42590394 42031482 2026-05-10T11:25:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590394 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lihulești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Gorj (okrug)|Gorž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Berlești, Gorj|Berlești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 860 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 59 | lats = 8 | latNS = N | longd = 23 | longm = 39 | longs = 32 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 337 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674790 | website = | footnotes = }} '''Lihulești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Gorj (okrug)|Gorž]] u opštini [[Opština Berlești, Gorj|Berlești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 860 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 337 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lihulești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Gorž]] qprszjs7g9248rnp030qtduq0iq6lzy Lelești, Lelești 0 4507423 42590325 42031425 2026-05-10T09:37:18Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590325 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lelești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Gorj (okrug)|Gorž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Lelești, Gorj|Lelești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1951 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 6 | lats = 0 | latNS = N | longd = 23 | longm = 11 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 298 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674904 | website = | footnotes = }} '''Lelești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Gorj (okrug)|Gorž]] u opštini [[Opština Lelești, Gorj|Lelești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 1951 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 298 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lelești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Gorž]] g5yr4zxij7l4xu2d45ubyayqpe17hzd Licuriciu, Licurici 0 4507425 42590386 42031477 2026-05-10T11:03:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590386 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Licuriciu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Gorj (okrug)|Gorž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Licurici, Gorj|Licurici]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 2590 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 55 | lats = 0 | latNS = N | longd = 23 | longm = 37 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 342 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674804 | website = | footnotes = }} '''Licuriciu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Gorj (okrug)|Gorž]] u opštini [[Opština Licurici, Gorj|Licurici]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 2590 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 342 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Licuriciu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Gorž]] 36ovrgdva636t96nq3fm9jf06c3delo Larga, Samarinești 0 4507503 42590263 42031372 2026-05-10T07:53:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590263 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Larga | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Gorj (okrug)|Gorž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Samarinești, Gorj|Samarinești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 143 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 46 | lats = 24 | latNS = N | longd = 23 | longm = 3 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 225 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675028 | website = | footnotes = }} '''Larga''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Gorj (okrug)|Gorž]] u opštini [[Opština Samarinești, Gorj|Samarinești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 143 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 225 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Larga}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Gorž]] jijclpmgh3ekxyqo06c2xscq2p8d669 Lazuri, Scoarța 0 4507522 42590289 42031398 2026-05-10T08:47:45Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590289 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazuri | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Gorj (okrug)|Gorž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Scoarța, Gorj|Scoarța]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 323 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 1 | lats = 28 | latNS = N | longd = 23 | longm = 28 | longs = 48 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 272 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674953 | website = | footnotes = }} '''Lazuri''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Gorj (okrug)|Gorž]] u opštini [[Opština Scoarța, Gorj|Scoarța]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 323 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 272 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazuri}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Gorž]] 4rd471jepwoiipezkdpklnipgjaax7x Lacu Roșu, Gheorgheni 0 4507623 42590235 42031352 2026-05-10T06:51:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590235 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lacu Roșu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Harghita (okrug)|Hargita]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Gheorgheni, Harghita|Gheorgheni]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 101 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 47 | lats = 34 | latNS = N | longd = 25 | longm = 47 | longs = 43 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 972 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 8260356 | website = | footnotes = }} '''Lacu Roșu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Harghita (okrug)|Hargita]] u opštini [[Opština Gheorgheni, Harghita|Gheorgheni]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 101 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 972 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lacu Roșu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Hargita]] 6k8gf10uk4nxm9l8tulrf5htqpr8i49 Laz-Șoimuș, Avrămești 0 4507646 42590277 42031385 2026-05-10T08:44:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590277 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Laz-Șoimuș | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Harghita (okrug)|Hargita]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Avrămești, Harghita|Avrămești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 67 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 21 | lats = 38 | latNS = N | longd = 24 | longm = 58 | longs = 55 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 644 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674961 | website = | footnotes = }} '''Laz-Șoimuș''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Harghita (okrug)|Hargita]] u opštini [[Opština Avrămești, Harghita|Avrămești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 67 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 644 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Laz-Șoimuș}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Hargita]] rs7sa5ih067sbfc7s27xpezwp8jroj9 Laz-Firtănuș, Avrămești 0 4507647 42590276 42031384 2026-05-10T08:44:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590276 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Laz-Firtănuș | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Harghita (okrug)|Hargita]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Avrămești, Harghita|Avrămești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 38 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 23 | lats = 38 | latNS = N | longd = 25 | longm = 2 | longs = 31 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 579 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674962 | website = | footnotes = }} '''Laz-Firtănuș''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Harghita (okrug)|Hargita]] u opštini [[Opština Avrămești, Harghita|Avrămești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 38 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 579 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Laz-Firtănuș}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Hargita]] o57e6bpypng904fn8bd62uy9zwbxhco Leliceni, Leliceni 0 4507826 42590326 42031426 2026-05-10T09:37:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590326 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leliceni | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Harghita (okrug)|Hargita]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Leliceni, Harghita|Leliceni]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 270 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 20 | lats = 49 | latNS = N | longd = 25 | longm = 50 | longs = 52 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 717 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674900 | website = | footnotes = }} '''Leliceni''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Harghita (okrug)|Hargita]] u opštini [[Opština Leliceni, Harghita|Leliceni]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 270 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 717 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leliceni}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Hargita]] gonb37637wr57mselouf1rklgif8frv Lelese, Lelese 0 4508098 42590322 42031422 2026-05-10T09:37:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590322 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lelese | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Hunedoara (okrug)|Hunedoara]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Lelese, Hunedoara|Lelese]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 505 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 43 | lats = 59 | latNS = N | longd = 22 | longm = 41 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 759 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674906 | website = | footnotes = }} '''Lelese''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Hunedoara (okrug)|Hunedoara]] u opštini [[Opština Lelese, Hunedoara|Lelese]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 505 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 759 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lelese}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Hunedoara]] mynlpx2dg6xgijxvuz9ivbqiqsqeys6 Leșnic, Vețel 0 4508246 42590377 42031469 2026-05-10T10:45:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590377 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leșnic | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Hunedoara (okrug)|Hunedoara]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Vețel, Hunedoara|Vețel]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 502 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 54 | lats = 51 | latNS = N | longd = 22 | longm = 44 | longs = 27 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 187 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674853 | website = | footnotes = }} '''Leșnic''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Hunedoara (okrug)|Hunedoara]] u opštini [[Opština Vețel, Hunedoara|Vețel]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 502 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 187 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leșnic}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Hunedoara]] ds3qlh325fg6f0u6idh76qb1bjd4g9t Lilieci, Sintești 0 4508373 42590401 42031486 2026-05-10T11:41:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590401 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lilieci | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Ialomița (okrug)|Jalomica]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Sintești, Ialomița|Sintești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 671 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 32 | lats = 58 | latNS = N | longd = 26 | longm = 22 | longs = 41 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 76 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674786 | website = | footnotes = }} '''Lilieci''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Ialomița (okrug)|Jalomica]] u opštini [[Opština Sintești, Ialomița|Sintești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 671 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 76 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lilieci}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Jalomica]] pk9kzqv484va6qol99pww5lcuanng5o Kogălniceni, Alexandru I. Cuza 0 4508434 42590146 42031347 2026-05-09T22:23:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590146 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Kogălniceni | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Iași (okrug)|Jaš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Alexandru I. Cuza, Iași|Alexandru I. Cuza]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 357 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 9 | lats = 32 | latNS = N | longd = 26 | longm = 50 | longs = 31 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 212 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 681161 | website = | footnotes = }} '''Kogălniceni''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Iași (okrug)|Jaš]] u opštini [[Opština Alexandru I. Cuza, Iași|Alexandru I. Cuza]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 357 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 212 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kogălniceni}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Jaš]] 0ugptdah4zf9zdpgkhimmr9k0m9hzch Leahu-Nacu, Deleni 0 4508524 42590296 42031402 2026-05-10T09:10:18Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590296 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leahu-Nacu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Iași (okrug)|Jaš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Deleni, Iași|Deleni]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 99 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 29 | lats = 36 | latNS = N | longd = 26 | longm = 57 | longs = 36 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 86 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674942 | website = | footnotes = }} '''Leahu-Nacu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Iași (okrug)|Jaš]] u opštini [[Opština Deleni, Iași|Deleni]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 99 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 86 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leahu-Nacu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Jaš]] 8n9t5eeq09w3za8d7puqm68djgibx1q Lespezi, Lespezi 0 4508579 42590361 42031453 2026-05-10T10:17:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590361 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lespezi | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Iași (okrug)|Jaš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Lespezi, Iași|Lespezi]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 6138 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 22 | lats = 0 | latNS = N | longd = 26 | longm = 41 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 296 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674844 | website = | footnotes = }} '''Lespezi''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Iași (okrug)|Jaš]] u opštini [[Opština Lespezi, Iași|Lespezi]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 6138 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 296 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lespezi}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Jaš]] p2zvkv83qmosfai4wd6cee2pfx831pl Lețcani, Lețcani 0 4508585 42590379 42031471 2026-05-10T10:45:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590379 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lețcani | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Iași (okrug)|Jaš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Lețcani, Iași|Lețcani]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 6642 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 10 | lats = 59 | latNS = N | longd = 27 | longm = 25 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 46 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674834 | website = | footnotes = }} '''Lețcani''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Iași (okrug)|Jaš]] u opštini [[Opština Lețcani, Iași|Lețcani]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 6642 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 46 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lețcani}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Jaš]] fr2c5nwt5sk121l8pktf1gk4k7dp3yu Larga-Jijia, Movileni 0 4508630 42590266 42031375 2026-05-10T07:53:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590266 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Larga-Jijia | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Iași (okrug)|Jaš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Movileni, Iași|Movileni]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 720 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 19 | lats = 16 | latNS = N | longd = 27 | longm = 23 | longs = 13 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 64 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675022 | website = | footnotes = }} '''Larga-Jijia''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Iași (okrug)|Jaš]] u opštini [[Opština Movileni, Iași|Movileni]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 720 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 64 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Larga-Jijia}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Jaš]] fvdp2gzlgvbloqqnoggavdncmr2pyvm Lazu Baciului, Sighetu Marmației 0 4508820 42590284 42031388 2026-05-10T08:47:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590284 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazu Baciului | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Maramureș (okrug)|Maramureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Sighetu Marmației, Maramureș|Sighetu Marmației]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 628 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 54 | lats = 18 | latNS = N | longd = 23 | longm = 55 | longs = 13 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 289 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674955 | website = | footnotes = }} '''Lazu Baciului''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Maramureș (okrug)|Maramureš]] u opštini [[Opština Sighetu Marmației, Maramureș|Sighetu Marmației]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 628 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 289 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazu Baciului}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Maramureš]] aypwtk6libzofh9pysx600fph5xdpzx Libotin, Cupșeni 0 4508906 42590382 42031474 2026-05-10T10:56:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590382 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Libotin | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Maramureș (okrug)|Maramureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Cupșeni, Maramureș|Cupșeni]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1273 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 30 | lats = 19 | latNS = N | longd = 23 | longm = 58 | longs = 5 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 374 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674810 | website = | footnotes = }} '''Libotin''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Maramureș (okrug)|Maramureš]] u opštini [[Opština Cupșeni, Maramureș|Cupșeni]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 1273 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 374 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Libotin}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Maramureš]] 836ddnv5kavx2w0nn8ez2l5cjnsqbw6 Leordina, Leordina 0 4508927 42590339 42031436 2026-05-10T09:58:28Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590339 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leordina | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Maramureș (okrug)|Maramureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Leordina, Maramureș|Leordina]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 2537 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 46 | lats = 59 | latNS = N | longd = 24 | longm = 15 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 402 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674880 | website = | footnotes = }} '''Leordina''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Maramureș (okrug)|Maramureš]] u opštini [[Opština Leordina, Maramureș|Leordina]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 2537 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 402 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leordina}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Maramureš]] t4f9basfz9vsgsq8cv62ncyzfxcxtcq Larga, Suciu de Sus 0 4508977 42590265 42031374 2026-05-10T07:53:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590265 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Larga | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Maramureș (okrug)|Maramureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Suciu de Sus, Maramureș|Suciu de Sus]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 537 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 27 | lats = 7 | latNS = N | longd = 24 | longm = 6 | longs = 18 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 447 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675021 | website = | footnotes = }} '''Larga''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Maramureș (okrug)|Maramureš]] u opštini [[Opština Suciu de Sus, Maramureș|Suciu de Sus]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 537 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 447 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Larga}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Maramureš]] m8b5fketc1t7cm7749mb6naj9elnhxx Jugăstreni, Vima Mică 0 4509013 42589929 42031339 2026-05-09T13:21:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589929 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Jugăstreni | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Maramureș (okrug)|Maramureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Vima Mică, Maramureș|Vima Mică]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 69 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 23 | lats = 42 | latNS = N | longd = 23 | longm = 39 | longs = 51 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 353 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675159 | website = | footnotes = }} '''Jugăstreni''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Maramureș (okrug)|Maramureš]] u opštini [[Opština Vima Mică, Maramureș|Vima Mică]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 69 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 353 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Jugăstreni}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Maramureš]] q7fl5f10a1ly11iesd0d96bo57aqxxj Jugastru, Butoiești 0 4509123 42589922 42031334 2026-05-09T13:06:24Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589922 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Jugastru | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mehedinți|Mehedinci]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Butoiești, Mehedinți|Butoiești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 328 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 34 | lats = 43 | latNS = N | longd = 23 | longm = 23 | longs = 42 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 111 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675158 | website = | footnotes = }} '''Jugastru''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mehedinți|Mehedinci]] u opštini [[Opština Butoiești, Mehedinți|Butoiești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 328 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 111 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Jugastru}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mehedinci]] doav7izhlwpwgzbmmy734683384h4xz Jupânești, Cireșu 0 4509140 42589939 42031343 2026-05-09T13:45:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589939 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Jupânești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mehedinți|Mehedinci]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Cireșu, Mehedinți|Cireșu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 95 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 50 | lats = 0 | latNS = N | longd = 22 | longm = 33 | longs = 55 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 417 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675141 | website = | footnotes = }} '''Jupânești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mehedinți|Mehedinci]] u opštini [[Opština Cireșu, Mehedinți|Cireșu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 95 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 417 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Jupânești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mehedinci]] bqa98iab288utl7pmhjoqqjyla8z21z Lazu, Malovăț 0 4509251 42590282 42031391 2026-05-10T08:47:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590282 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mehedinți|Mehedinci]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Malovăț, Mehedinți|Malovăț]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 156 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 43 | lats = 40 | latNS = N | longd = 22 | longm = 46 | longs = 42 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 259 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674958 | website = | footnotes = }} '''Lazu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mehedinți|Mehedinci]] u opštini [[Opština Malovăț, Mehedinți|Malovăț]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 156 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 259 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mehedinci]] 8jw2w7hfoy2b6x753on5qctlkny4ckw Lepindea, Bahnea 0 4509426 42590348 42031444 2026-05-10T10:01:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590348 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lepindea | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mureș (okrug)|Mureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Bahnea, Mureș|Bahnea]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 270 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 19 | lats = 44 | latNS = N | longd = 24 | longm = 28 | longs = 31 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 327 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674870 | website = | footnotes = }} '''Lepindea''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mureș (okrug)|Mureš]] u opštini [[Opština Bahnea, Mureș|Bahnea]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 270 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 327 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lepindea}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mureš]] jthce3rlg4qhtoyxqhjgemc5tafnpg6 Lefaia, Crăiești 0 4509492 42590305 42031410 2026-05-10T09:23:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590305 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lefaia | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mureș (okrug)|Mureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Crăiești, Mureș|Crăiești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 107 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 44 | lats = 52 | latNS = N | longd = 24 | longm = 28 | longs = 13 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 468 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674926 | website = | footnotes = }} '''Lefaia''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mureș (okrug)|Mureš]] u opštini [[Opština Crăiești, Mureș|Crăiești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 107 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 468 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lefaia}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mureš]] 3brkwajw1j1y3as50ovqdguleavy7gh Leordeni, Gheorghe Doja 0 4509538 42590337 42031434 2026-05-10T09:58:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590337 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leordeni | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mureș (okrug)|Mureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Gheorghe Doja, Mureș|Gheorghe Doja]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 357 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 28 | lats = 12 | latNS = N | longd = 24 | longm = 29 | longs = 20 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 299 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674884 | website = | footnotes = }} '''Leordeni''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mureș (okrug)|Mureš]] u opštini [[Opština Gheorghe Doja, Mureș|Gheorghe Doja]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 357 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 299 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leordeni}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mureš]] rfzxbaxbrh6d6u6o9w4somot6gc7dh0 Leorința, Grebenișu de Câmpie 0 4509559 42590342 42031439 2026-05-10T09:58:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590342 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leorința | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mureș (okrug)|Mureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Grebenișu de Câmpie, Mureș|Grebenișu de Câmpie]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 168 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 36 | lats = 29 | latNS = N | longd = 24 | longm = 13 | longs = 47 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 351 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674876 | website = | footnotes = }} '''Leorința''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mureș (okrug)|Mureš]] u opštini [[Opština Grebenișu de Câmpie, Mureș|Grebenișu de Câmpie]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 168 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 351 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leorința}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mureš]] 83xylmvv1oxuz1s62kle1c60ip8tf8a Larga, Gurghiu 0 4509568 42590262 42031371 2026-05-10T07:53:28Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590262 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Larga | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mureș (okrug)|Mureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Gurghiu, Mureș|Gurghiu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 119 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 49 | lats = 25 | latNS = N | longd = 24 | longm = 55 | longs = 6 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 518 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675023 | website = | footnotes = }} '''Larga''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mureș (okrug)|Mureš]] u opštini [[Opština Gurghiu, Mureș|Gurghiu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 119 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 518 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Larga}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mureš]] fh5zexj85t0fordgnl3d5srcfq8djmm Lechința, Iernut 0 4509596 42590302 42031408 2026-05-10T09:16:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590302 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lechința | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mureș (okrug)|Mureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Iernut, Mureș|Iernut]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 742 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 28 | lats = 26 | latNS = N | longd = 24 | longm = 13 | longs = 42 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 280 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674934 | website = | footnotes = }} '''Lechința''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mureș (okrug)|Mureš]] u opštini [[Opština Iernut, Mureș|Iernut]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 742 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 280 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lechința}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mureš]] 4hj50liy4f48n607gtm8m8ih2c0qug1 Leniș, Râciu 0 4509669 42590330 42031430 2026-05-10T09:44:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590330 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leniș | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mureș (okrug)|Mureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Râciu, Mureș|Râciu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 216 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 43 | lats = 40 | latNS = N | longd = 24 | longm = 25 | longs = 12 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 331 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674893 | website = | footnotes = }} '''Leniș''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mureș (okrug)|Mureš]] u opštini [[Opština Râciu, Mureș|Râciu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 216 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 331 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leniș}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mureš]] 6d34vuuq67f9g5mrnnckhj7gpar1133 Larga, Sarmașu 0 4509690 42590264 42031373 2026-05-10T07:53:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590264 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Larga | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mureș (okrug)|Mureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Sarmașu, Mureș|Sarmașu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 76 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 43 | lats = 10 | latNS = N | longd = 24 | longm = 10 | longs = 51 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 330 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675025 | website = | footnotes = }} '''Larga''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mureș (okrug)|Mureš]] u opštini [[Opština Sarmașu, Mureș|Sarmașu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 76 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 330 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Larga}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mureš]] 437rvpiv56o0kihg23gmla2dla37l7q Laslău Mare, Suplac 0 4509716 42590270 42031378 2026-05-10T08:14:01Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590270 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Laslău Mare | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mureș (okrug)|Mureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Suplac, Mureș|Suplac]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 489 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 23 | lats = 4 | latNS = N | longd = 24 | longm = 32 | longs = 32 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 328 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675005 | website = | footnotes = }} '''Laslău Mare''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mureș (okrug)|Mureš]] u opštini [[Opština Suplac, Mureș|Suplac]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 489 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 328 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Laslău Mare}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mureš]] 1cky0h5oths7ghd1el4krlabthxan7h Laslău Mic, Suplac 0 4509717 42590271 42031379 2026-05-10T08:14:04Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590271 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Laslău Mic | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mureș (okrug)|Mureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Suplac, Mureș|Suplac]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 427 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 22 | lats = 5 | latNS = N | longd = 24 | longm = 33 | longs = 24 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 343 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675004 | website = | footnotes = }} '''Laslău Mic''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mureș (okrug)|Mureš]] u opštini [[Opština Suplac, Mureș|Suplac]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 427 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 343 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Laslău Mic}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mureš]] l0ft9sy79oesrdg54bzk8oqlmlemve7 Leorința-Șăulia, Șăulia 0 4509721 42590343 42031440 2026-05-10T09:58:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590343 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leorința-Șăulia | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mureș (okrug)|Mureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Șăulia, Mureș|Șăulia]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 162 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 37 | lats = 8 | latNS = N | longd = 24 | longm = 12 | longs = 43 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 429 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674875 | website = | footnotes = }} '''Leorința-Șăulia''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mureș (okrug)|Mureš]] u opštini [[Opština Șăulia, Mureș|Șăulia]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 162 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 429 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leorința-Șăulia}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mureš]] n4od33mgsaag5a64mywngixo83iuchc Lechincioara, Șincai 0 4509726 42590300 42031406 2026-05-10T09:16:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590300 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lechincioara | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Mureș (okrug)|Mureš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Șincai, Mureș|Șincai]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 116 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 39 | lats = 56 | latNS = N | longd = 24 | longm = 25 | longs = 12 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 313 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674935 | website = | footnotes = }} '''Lechincioara''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Mureș (okrug)|Mureš]] u opštini [[Opština Șincai, Mureș|Șincai]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 116 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 313 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lechincioara}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Mureš]] 9nrtg9o37vuqmoy33d9dfxdqsl6c0cg Liliac, Bahna 0 4509820 42590398 42031484 2026-05-10T11:41:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590398 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Liliac | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Neamț (okrug)|Njamc]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Bahna, Neamț|Bahna]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 120 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 47 | lats = 14 | latNS = N | longd = 26 | longm = 49 | longs = 49 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 232 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674788 | website = | footnotes = }} '''Liliac''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Neamț (okrug)|Njamc]] u opštini [[Opština Bahna, Neamț|Bahna]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 120 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 232 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Liliac}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Njamc]] tblmdm0gsuw89t10xqt1jrw61af5fku Liiceni, Drăghiceni 0 4510109 42590395 42031483 2026-05-10T11:25:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590395 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Liiceni | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Olt (okrug)|Olt]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Drăghiceni, Olt|Drăghiceni]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 551 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 7 | lats = 24 | latNS = N | longd = 24 | longm = 16 | longs = 34 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 125 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674789 | website = | footnotes = }} '''Liiceni''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Olt (okrug)|Olt]] u opštini [[Opština Drăghiceni, Olt|Drăghiceni]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 551 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 125 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Liiceni}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Olt]] kpfxvs3qxj1gcumy57opebl0t0vtugc Leotești, Bobicești 0 4510132 42590344 42031441 2026-05-10T09:58:41Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590344 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leotești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Olt (okrug)|Olt]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Bobicești, Olt|Bobicești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 706 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 22 | lats = 0 | latNS = N | longd = 24 | longm = 9 | longs = 7 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 145 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674871 | website = | footnotes = }} '''Leotești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Olt (okrug)|Olt]] u opštini [[Opština Bobicești, Olt|Bobicești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 706 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 145 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leotești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Olt]] 3xpyx48vfh0cdlfzx6f1ceomk5bx39w Leleasca, Leleasca 0 4510244 42590320 42031420 2026-05-10T09:36:54Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590320 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leleasca | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Olt (okrug)|Olt]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Leleasca, Olt|Leleasca]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1819 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 46 | lats = 59 | latNS = N | longd = 24 | longm = 25 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 347 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674910 | website = | footnotes = }} '''Leleasca''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Olt (okrug)|Olt]] u opštini [[Opština Leleasca, Olt|Leleasca]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 1819 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 347 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leleasca}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Olt]] dzgfr130il58hvjowvyrjg05p94qeu8 Liliești, Băicoi 0 4510506 42590402 42031488 2026-05-10T11:42:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590402 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Liliești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Prahova (okrug)|Prahova]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Băicoi, Prahova|Băicoi]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 2204 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 2 | lats = 4 | latNS = N | longd = 25 | longm = 53 | longs = 7 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 280 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674783 | website = | footnotes = }} '''Liliești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Prahova (okrug)|Prahova]] u opštini [[Opština Băicoi, Prahova|Băicoi]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 2204 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 280 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Liliești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Prahova]] 7pdomgnz68l2gkph9zigylrmfbjkd0u Lacu Turcului, Balta Doamnei 0 4510592 42590238 42031355 2026-05-10T06:51:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590238 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lacu Turcului | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Prahova (okrug)|Prahova]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Balta Doamnei, Prahova|Balta Doamnei]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 459 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 45 | lats = 44 | latNS = N | longd = 26 | longm = 13 | longs = 9 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 85 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675088 | website = | footnotes = }} '''Lacu Turcului''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Prahova (okrug)|Prahova]] u opštini [[Opština Balta Doamnei, Prahova|Balta Doamnei]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 459 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 85 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lacu Turcului}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Prahova]] ooyq9ch5yg0ulwdkp1l8ja3fpx226ak Jugureni, Jugureni 0 4510703 42589927 42031337 2026-05-09T13:21:15Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589927 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Jugureni | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Prahova (okrug)|Prahova]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Jugureni, Prahova|Jugureni]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 730 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 6 | lats = 0 | latNS = N | longd = 26 | longm = 26 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 451 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675150 | website = | footnotes = }} '''Jugureni''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Prahova (okrug)|Prahova]] u opštini [[Opština Jugureni, Prahova|Jugureni]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 730 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 451 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Jugureni}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Prahova]] 9wuj3pkctd31yc7pajx1t21x7ie674b Lapoș, Lapoș 0 4510707 42590260 42031369 2026-05-10T07:52:28Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590260 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lapoș | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Prahova (okrug)|Prahova]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Lapoș, Prahova|Lapoș]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 964 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 9 | lats = 7 | latNS = N | longd = 26 | longm = 25 | longs = 8 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 328 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675052 | website = | footnotes = }} '''Lapoș''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Prahova (okrug)|Prahova]] u opštini [[Opština Lapoș, Prahova|Lapoș]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 964 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 328 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lapoș}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Prahova]] s1rp6u49l0677vxsr7squbougf0kilz Letca, Letca 0 4511035 42590363 42031457 2026-05-10T10:24:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590363 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Letca | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Sălaj (okrug)|Salaž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Letca, Sălaj|Letca]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 2185 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 19 | lats = 59 | latNS = N | longd = 23 | longm = 26 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 235 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674837 | website = | footnotes = }} '''Letca''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Sălaj (okrug)|Salaž]] u opštini [[Opština Letca, Sălaj|Letca]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 2185 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 235 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Letca}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Salaž]] d2jeheb5yxv9nmgf8nr2qg0jb032ijw Lemniu, Letca 0 4511036 42590328 42031428 2026-05-10T09:41:08Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590328 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lemniu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Sălaj (okrug)|Salaž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Letca, Sălaj|Letca]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 518 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 21 | lats = 11 | latNS = N | longd = 23 | longm = 29 | longs = 12 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 234 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674896 | website = | footnotes = }} '''Lemniu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Sălaj (okrug)|Salaž]] u opštini [[Opština Letca, Sălaj|Letca]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 518 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 234 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lemniu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Salaž]] 9vxlecx0obj1z41wwad9bunq9w1xuxz Leșmir, Marca 0 4511051 42590376 42031468 2026-05-10T10:45:31Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590376 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leșmir | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = Lecsmér 01.jpg | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Sălaj (okrug)|Salaž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Marca, Sălaj|Marca]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 491 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 15 | lats = 23 | latNS = N | longd = 22 | longm = 34 | longs = 29 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 175 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674855 | website = | footnotes = }} '''Leșmir''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Sălaj (okrug)|Salaž]] u opštini [[Opština Marca, Sălaj|Marca]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 491 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 175 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leșmir}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Salaž]] qhiyn40nzejsrpdkqeq2j0sals6g3r0 Lazuri, Valcău De Jos 0 4511123 42590291 42031400 2026-05-10T08:47:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590291 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazuri | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Sălaj (okrug)|Salaž]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Valcău De Jos, Sălaj|Valcău De Jos]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 356 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 5 | lats = 56 | latNS = N | longd = 22 | longm = 45 | longs = 3 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 300 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674948 | website = | footnotes = }} '''Lazuri''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Sălaj (okrug)|Salaž]] u opštini [[Opština Valcău De Jos, Sălaj|Valcău De Jos]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 356 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 300 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazuri}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Salaž]] ddahtccnze6gtumtn92ka47jm5in52d Lechința, Călinești-Oaș 0 4511199 42590301 42031407 2026-05-10T09:16:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590301 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lechința | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Satu Mare (okrug)|Satu Mare]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Călinești-Oaș, Satu Mare|Călinești-Oaș]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 954 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 55 | lats = 23 | latNS = N | longd = 23 | longm = 17 | longs = 53 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 267 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674932 | website = | footnotes = }} '''Lechința''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Satu Mare (okrug)|Satu Mare]] u opštini [[Opština Călinești-Oaș, Satu Mare|Călinești-Oaș]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 954 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 267 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lechința}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Satu Mare]] jne4guksz23zmqun0a5nadr3fx0iu99 Lelei, Hodod 0 4511243 42590321 42031421 2026-05-10T09:36:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590321 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lelei | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Satu Mare (okrug)|Satu Mare]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Hodod, Satu Mare|Hodod]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 728 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 22 | lats = 33 | latNS = N | longd = 23 | longm = 4 | longs = 5 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 239 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674907 | website = | footnotes = }} '''Lelei''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Satu Mare (okrug)|Satu Mare]] u opštini [[Opština Hodod, Satu Mare|Hodod]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 728 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 239 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lelei}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Satu Mare]] givbe5dafr2tioazuw53nngxp4zr0j4 Lazuri, Lazuri 0 4511248 42590286 42031395 2026-05-10T08:47:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590286 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazuri | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = File:Lázári testvértelepülés.jpg | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Satu Mare (okrug)|Satu Mare]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Lazuri, Satu Mare|Lazuri]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 5237 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 51 | lats = 0 | latNS = N | longd = 22 | longm = 52 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 123 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674947 | website = | footnotes = }} '''Lazuri''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Satu Mare (okrug)|Satu Mare]] u opštini [[Opština Lazuri, Satu Mare|Lazuri]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 5237 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 123 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazuri}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Satu Mare]] 4vbml37c215fgb9fl2ieo1zigeeytq2 Laslea, Laslea 0 4511436 42590269 42031377 2026-05-10T08:13:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590269 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Laslea | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Sibiu (okrug)|Sibinj]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Laslea, Sibiu|Laslea]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 3147 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 13 | lats = 0 | latNS = N | longd = 24 | longm = 38 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 333 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675003 | website = | footnotes = }} '''Laslea''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Sibiu (okrug)|Sibinj]] u opštini [[Opština Laslea, Sibiu|Laslea]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 3147 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 333 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Laslea}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Sibinj]] km61i1q0060luzh6cfsbt3uglib9q87 Lazaret, Boița 0 4511528 42590279 42031387 2026-05-10T08:45:01Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590279 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazaret | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Sibiu (okrug)|Sibinj]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Boița, Sibiu|Boița]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 10 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 33 | lats = 40 | latNS = N | longd = 24 | longm = 15 | longs = 45 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 376 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674965 | website = | footnotes = }} '''Lazaret''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Sibiu (okrug)|Sibinj]] u opštini [[Opština Boița, Sibiu|Boița]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 10 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 376 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazaret}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Sibinj]] sl9ktk8g73jle9vt4bwqdb7f5028zkv Leucușești, Preutești 0 4511768 42590370 42031462 2026-05-10T10:27:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590370 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leucușești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Suceava (okrug)|Sučava]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Preutești, Suceava|Preutești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 928 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 47 | latm = 25 | lats = 39 | latNS = N | longd = 26 | longm = 22 | longs = 23 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 297 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674819 | website = | footnotes = }} '''Leucușești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Suceava (okrug)|Sučava]] u opštini [[Opština Preutești, Suceava|Preutești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 928 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 297 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leucușești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Sučava]] 9vrdqtt9im1jz09kcqew3mgzxhh9fg3 Licuriciu, Călinești 0 4511940 42590385 42031476 2026-05-10T11:03:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590385 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Licuriciu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Teleorman (okrug)|Teleorman]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Călinești, Teleorman|Călinești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 895 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 5 | lats = 52 | latNS = N | longd = 25 | longm = 11 | longs = 47 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 82 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674805 | website = | footnotes = }} '''Licuriciu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Teleorman (okrug)|Teleorman]] u opštini [[Opština Călinești, Teleorman|Călinești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 895 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 82 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Licuriciu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Teleorman]] 48mubt1v7j8sy7nvy2rkt4ynuhxjids Lada, Tătărăștii de Jos 0 4512073 42590243 42031362 2026-05-10T06:52:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590243 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lada | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Teleorman (okrug)|Teleorman]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Tătărăștii de Jos, Teleorman|Tătărăștii de Jos]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 470 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 19 | lats = 10 | latNS = N | longd = 25 | longm = 12 | longs = 43 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 106 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675087 | website = | footnotes = }} '''Lada''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Teleorman (okrug)|Teleorman]] u opštini [[Opština Tătărăștii de Jos, Teleorman|Tătărăștii de Jos]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 470 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 106 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lada}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Teleorman]] sluxlgpky8uohis8s64790gz6rxtvaf Leucușești, Bethausen 0 4512148 42590369 42031461 2026-05-10T10:27:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590369 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leucușești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Timiș (okrug)|Timiš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Bethausen, Timiș|Bethausen]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 531 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 50 | lats = 10 | latNS = N | longd = 22 | longm = 0 | longs = 16 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 127 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674820 | website = | footnotes = }} '''Leucușești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Timiș (okrug)|Timiš]] u opštini [[Opština Bethausen, Timiș|Bethausen]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 531 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 127 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leucușești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Timiš]] 1k88qaffes8zxpo02ozykqw5fmdamnd Jurești, Bârna 0 4512157 42589941 42031345 2026-05-09T13:49:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589941 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Jurești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Timiș (okrug)|Timiš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Bârna, Timiș|Bârna]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 204 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 42 | lats = 21 | latNS = N | longd = 22 | longm = 4 | longs = 8 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 185 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675132 | website = | footnotes = }} '''Jurești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Timiș (okrug)|Timiš]] u opštini [[Opština Bârna, Timiș|Bârna]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 204 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 185 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Jurești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Timiš]] 6eswq55yqb4ppfsmse7ccrhedlbeb1e Lenauheim, Lenauheim 0 4512257 42590329 42031429 2026-05-10T09:43:31Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590329 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lenauheim | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Timiș (okrug)|Timiš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Lenauheim, Timiș|Lenauheim]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 5605 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 52 | lats = 18 | latNS = N | longd = 20 | longm = 47 | longs = 57 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 86 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674895 | website = | footnotes = }} '''Lenauheim''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Timiș (okrug)|Timiš]] u opštini [[Opština Lenauheim, Timiș|Lenauheim]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 5605 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 86 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lenauheim}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Timiš]] 6xkxwiuok6l6urjej0mznb8aj0u2955 Liebling, Liebling 0 4512260 42590387 42031478 2026-05-10T11:09:54Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590387 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Liebling | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Timiș (okrug)|Timiš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Liebling, Timiș|Liebling]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 3705 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 34 | lats = 39 | latNS = N | longd = 21 | longm = 19 | longs = 18 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 90 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674799 | website = | footnotes = }} '''Liebling''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Timiș (okrug)|Timiš]] u opštini [[Opština Liebling, Timiș|Liebling]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 3705 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 90 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Liebling}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Timiš]] azbsc9vzqz8ywsxz9tiigi1llmw09u2 Jupani, Traian Vuia 0 4512373 42589938 42031342 2026-05-09T13:44:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589938 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Jupani | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Timiș (okrug)|Timiš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Traian Vuia, Timiș|Traian Vuia]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 526 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 48 | lats = 20 | latNS = N | longd = 22 | longm = 1 | longs = 13 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 132 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675140 | website = | footnotes = }} '''Jupani''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Timiș (okrug)|Timiš]] u opštini [[Opština Traian Vuia, Timiș|Traian Vuia]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 526 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 132 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Jupani}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Timiš]] qo0pq3ewsjtbriram14h8ez3u4m9p77 Letea, C.A. Rosetti 0 4512434 42590366 42031459 2026-05-10T10:24:41Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590366 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Letea | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Tulcea (okrug)|Tulća]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština C.A. Rosetti, Tulcea|C.A. Rosetti]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 456 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 16 | lats = 54 | latNS = N | longd = 29 | longm = 31 | longs = 33 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 2 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674828 | website = | footnotes = }} '''Letea''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Tulcea (okrug)|Tulća]] u opštini [[Opština C.A. Rosetti, Tulcea|C.A. Rosetti]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 456 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 2 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Letea}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Tulća]] bahm7uh2saypflp2kezb55u1u3megcc Jurilovca, Jurilovca 0 4512481 42589942 42031346 2026-05-09T13:49:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589942 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Jurilovca | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Tulcea (okrug)|Tulća]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Jurilovca, Tulcea|Jurilovca]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 5133 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 46 | lats = 0 | latNS = N | longd = 28 | longm = 52 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 45 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675130 | website = | footnotes = }} '''Jurilovca''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Tulcea (okrug)|Tulća]] u opštini [[Opština Jurilovca, Tulcea|Jurilovca]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 5133 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 45 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Jurilovca}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Tulća]] tql6p6zz4mcrwzhpuktcbzd5xjrd96m Lacu Babei, Bogdana 0 4512604 42590233 42031350 2026-05-10T06:51:45Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590233 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lacu Babei | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Vaslui (okrug)|Vasluj]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Bogdana, Vaslui|Bogdana]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 265 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 35 | lats = 8 | latNS = N | longd = 27 | longm = 35 | longs = 24 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 415 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675110 | website = | footnotes = }} '''Lacu Babei''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Vaslui (okrug)|Vasluj]] u opštini [[Opština Bogdana, Vaslui|Bogdana]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 265 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 415 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lacu Babei}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Vasluj]] 809wjui6zr9o0e7fl079hkhiovdpxg9 Lazu, Gherghești 0 4512710 42590281 42031390 2026-05-10T08:47:27Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590281 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lazu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Vaslui (okrug)|Vasluj]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Gherghești, Vaslui|Gherghești]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 93 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 34 | lats = 43 | latNS = N | longd = 27 | longm = 29 | longs = 42 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 292 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674957 | website = | footnotes = }} '''Lazu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Vaslui (okrug)|Vasluj]] u opštini [[Opština Gherghești, Vaslui|Gherghești]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 93 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 292 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lazu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Vasluj]] siz30s1p69twx6vmq01bayu6wbfv1xh Laza, Laza 0 4512747 42590278 42031386 2026-05-10T08:44:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590278 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Laza | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Vaslui (okrug)|Vasluj]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Laza, Vaslui|Laza]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 6694 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 38 | lats = 59 | latNS = N | longd = 27 | longm = 34 | longs = 59 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 219 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674977 | website = | footnotes = }} '''Laza''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Vaslui (okrug)|Vasluj]] u opštini [[Opština Laza, Vaslui|Laza]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 6694 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 219 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Laza}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Vasluj]] da6vexapsxqm097m8yb0qh1pl5qtehx Leoști, Pădureni 0 4512790 42590345 42031442 2026-05-10T09:58:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590345 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leoști | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Vaslui (okrug)|Vasluj]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Pădureni, Vaslui|Pădureni]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 192 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 36 | lats = 46 | latNS = N | longd = 28 | longm = 4 | longs = 30 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 148 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674873 | website = | footnotes = }} '''Leoști''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Vaslui (okrug)|Vasluj]] u opštini [[Opština Pădureni, Vaslui|Pădureni]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 192 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 148 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leoști}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Vasluj]] tmxnr9q141m009rotiauht6ymom2szw Leoști, Tătărăni 0 4512871 42590346 42031443 2026-05-10T09:58:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590346 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Leoști | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Vaslui (okrug)|Vasluj]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Tătărăni, Vaslui|Tătărăni]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 313 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 39 | lats = 42 | latNS = N | longd = 27 | longm = 56 | longs = 53 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 133 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674872 | website = | footnotes = }} '''Leoști''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Vaslui (okrug)|Vasluj]] u opštini [[Opština Tătărăni, Vaslui|Tătărăni]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 313 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 133 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Leoști}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Vasluj]] gin4yte4752yhjyzpnsokb2h0sq3ih1 Lespezi, Râmnicu Vâlcea 0 4512978 42590362 42031454 2026-05-10T10:17:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590362 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lespezi | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Vâlcea (okrug)|Valča]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Râmnicu Vâlcea, Vâlcea|Râmnicu Vâlcea]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 294 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 7 | lats = 14 | latNS = N | longd = 24 | longm = 22 | longs = 58 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 240 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674849 | website = | footnotes = }} '''Lespezi''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Vâlcea (okrug)|Valča]] u opštini [[Opština Râmnicu Vâlcea, Vâlcea|Râmnicu Vâlcea]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 294 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 240 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lespezi}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Valča]] 7fnncbiahhmbwi2yvfqwvikzh1y2wxb Laloșu, Laloșu 0 4513212 42590249 42031364 2026-05-10T07:26:00Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590249 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Laloșu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Vâlcea (okrug)|Valča]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Laloșu, Vâlcea|Laloșu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 2606 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 32 | lats = 59 | latNS = N | longd = 24 | longm = 1 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 169 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675071 | website = | footnotes = }} '''Laloșu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Vâlcea (okrug)|Valča]] u opštini [[Opština Laloșu, Vâlcea|Laloșu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 2606 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 169 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Laloșu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Valča]] dyjch1y2bsrz2yjutjz9ukai98vs649 Lacu lui Baban, Gura Caliței 0 4513639 42590240 42031357 2026-05-10T06:51:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590240 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lacu lui Baban | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Vrancea (okrug)|Vranča]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Gura Caliței, Vrancea|Gura Caliței]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 473 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 36 | lats = 12 | latNS = N | longd = 26 | longm = 58 | longs = 30 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 231 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 675105 | website = | footnotes = }} '''Lacu lui Baban''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Vrancea (okrug)|Vranča]] u opštini [[Opština Gura Caliței, Vrancea|Gura Caliței]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 473 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 231 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lacu lui Baban}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Vranča]] aashb2yc8k0ipr02fvunkvujr8s7ljo Lespezi, Homocea 0 4513646 42590359 42031451 2026-05-10T10:17:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590359 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lespezi | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Vrancea (okrug)|Vranča]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Homocea, Vrancea|Homocea]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1192 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 46 | latm = 9 | lats = 36 | latNS = N | longd = 27 | longm = 14 | longs = 26 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 111 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674847 | website = | footnotes = }} '''Lespezi''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Vrancea (okrug)|Vranča]] u opštini [[Opština Homocea, Vrancea|Homocea]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 1192 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 111 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lespezi}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Vranča]] tmpril2o4dtro0yxnlsxvx5rlrfyb53 Liești, Slobozia Bradului 0 4513734 42590393 42031481 2026-05-10T11:21:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590393 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Liești | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Vrancea (okrug)|Vranča]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Slobozia Bradului, Vrancea|Slobozia Bradului]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 223 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 29 | lats = 57 | latNS = N | longd = 27 | longm = 3 | longs = 3 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 182 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674797 | website = | footnotes = }} '''Liești''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Vrancea (okrug)|Vranča]] u opštini [[Opština Slobozia Bradului, Vrancea|Slobozia Bradului]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 223 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 182 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Liești}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Vranča]] 92jsrrf5ttfe72pv111jsyzhiarh1ml Lepșa, Tulnici 0 4513765 42590349 42031445 2026-05-10T10:01:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590349 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lepșa | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Vrancea (okrug)|Vranča]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Tulnici, Vrancea|Tulnici]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 245 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 45 | latm = 57 | lats = 6 | latNS = N | longd = 26 | longm = 34 | longs = 31 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 581 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674868 | website = | footnotes = }} '''Lepșa''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Vrancea (okrug)|Vranča]] u opštini [[Opština Tulnici, Vrancea|Tulnici]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 245 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 581 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lepșa}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Vranča]] 4ieimkqb5d0v3rejlnc0704hvc25v8i Lehliu-Gară, Călărași 0 4513829 42590315 42031417 2026-05-10T09:31:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590315 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lehliu-Gară | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Călărași (okrug)|Kalaraš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2014 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 6538 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 25 | lats = 59 | latNS = N | longd = 26 | longm = 51 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 51 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674916 | website = | footnotes = }} '''Lehliu-Gară''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Călărași (okrug)|Kalaraš]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2014]]. u naselju je živelo 6538 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 51 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lehliu-Gară}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Kalaraš]] gqjv5tc8d96l8d53f43l12kyn7xnz0e Lehliu, Lehliu 0 4513860 42590314 42031416 2026-05-10T09:31:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590314 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Lehliu | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Călărași (okrug)|Kalaraš]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Lehliu, Călărași|Lehliu]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 2953 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 28 | lats = 0 | latNS = N | longd = 26 | longm = 49 | longs = 0 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 46 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674918 | website = | footnotes = }} '''Lehliu''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Călărași (okrug)|Kalaraš]] u opštini [[Opština Lehliu, Călărași|Lehliu]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2012]]. u naselju je živelo 2953 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 46 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lehliu}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Kalaraš]] nacwacxpebg0gw5d1w3jv036crn9wgw Letca Veche, Letca Nouă 0 4514078 42590365 42031456 2026-05-10T10:24:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590365 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Letca Veche | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Giurgiu (okrug)|Đurđu]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Letca Nouă, Giurgiu|Letca Nouă]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1417 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 11 | lats = 56 | latNS = N | longd = 25 | longm = 41 | longs = 12 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 94 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674830 | website = | footnotes = }} '''Letca Veche''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Giurgiu (okrug)|Đurđu]] u opštini [[Opština Letca Nouă, Giurgiu|Letca Nouă]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 1417 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 94 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Letca Veche}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Đurđu]] 5c45qglqyhoz2urx9pwcgx8d2da9i16 Letca Nouă, Letca Nouă 0 4514080 42590364 42031455 2026-05-10T10:24:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590364 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Letca Nouă | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Rumunjska<!-- the name of a location map as per http://sh.wikipedia.org/wiki/Modul:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Lokacija u Rumuniji <!-- Location ------------------> | coordinates_region = RO | subdivision_type = [[Lista država|Zemlja]] | subdivision_name = {{flag|Rumunija}} | subdivision_type1 = [[Rumunjski okruzi|Okrug]] | subdivision_name1 = [[Giurgiu (okrug)|Đurđu]] | subdivision_type2 = Opština | subdivision_name2 = [[Opština Letca Nouă, Giurgiu|Letca Nouă]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name=Romania_yearbook_2011>{{Romania_yearbook_2011}}</ref> | population_note = | population_total = 1205 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Nacionalnosti | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = Istočnoevropsko vreme | utc_offset = +2 | timezone_DST = Istočnoevropsko letnje vreme | utc_offset_DST = +3 | latd = 44 | latm = 14 | lats = 5 | latNS = N | longd = 25 | longm = 44 | longs = 33 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 88 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Federalni standard obrade informacija|FIPS kod]] | blank_info = | blank1_name = [[GeoNames|Geo ID]] | blank1_info = 674832 | website = | footnotes = }} '''Letca Nouă''' je naselje u [[Rumunija|Rumuniji]] u okrugu [[Giurgiu (okrug)|Đurđu]] u opštini [[Opština Letca Nouă, Giurgiu|Letca Nouă]].<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Communes_of_Romania">{{Communes of Romania}}</ref> Prema proceni iz [[2013]]. u naselju je živelo 1205 stanovnika. Naselje se nalazi na [[Apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od 88 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * ''[http://books.google.com/?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius|Herodotus: The Ancient History of Herodotus]'' (Translated by William Beloe) (1859). Derby & Jackson. * ''[http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Eutropius, Abridgment of Roman History]'' (Translated by John Selby Watson) (1886). George Bell and Sons. * {{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=A Concise History of Romania |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |pages=|ISBN=9780521872386|ref=harv}} * {{GearyManufacturingMiddleAges}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Letca Nouă}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania Romania Article and Country Profile] from [[Encyclopaedia Britannica]] * [http://www.balkaninsight.com/en/article/counrty-profile-romania Romania Profile] from Balkan Insight. * {{CIA World Factbook link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ Romania] information from the United States Department of State. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html Portals to the World] from the United States Library of Congress.www\.loc\.gov * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} at ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=RO Key Development Forecasts for Romania] from International Futures. * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php Romanian Law and Miscellaneous – English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} * [http://www.cjarges.ro/ Službene stranice okruga] {{ro icon}} * [http://adevarul.ro/cultura/istorie/istoria-numelor-judetelor-romania-provine-denumirea-regiunii-locuiti-1_50efe43356a0a6567e69a536/index.html Istoria numelor județelor din România] {{ro icon}} {{Okruzi Rumunjske}} {{Naselje-Rumunija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u rumunskom okrugu Đurđu]] say8fzgpkgb3yxhis71v4843bxccpzs Liekovesi 0 4542168 42590390 42403214 2026-05-10T11:19:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590390 wikitext text/x-wiki {{Infokutija jezero | ime = Liekovesi | drugo_ime = | slika = Liekovesi.JPG | slika_širina = 260px | slika_opis = | kontinenti = [[Evropa]] | regije =[[Skandinavija]] | države = {{flag|Finska}} | pokrajine= [[Pirkanmaa]] | gradovi= [[Vammala]] | naselja = | vrsta = [[Protočno jezero|protočno]] | površina=4,87<ref name=luk/> | volumen= | visina=57.5 | obala = | dužina =3,9 | širina =1,5 | dubina =11<ref name=luk/> | otoci =Hiukkassaari, Luusua i Rätöskari | sliv = | pritoke=[[Rautavesi (Sastamala)|Jezero Rautavesi]] | odljev = [[Kokemäenjoki|Rijeka Kokemäenjoki]] | salinitet = | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = 1 | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta = | karta_širina = | karta_opis = | lok_karta = | alt_karta = | širina-st = 61 | širina-min =20 | širina-sek = 0 | širina-oznaka =N | dužina-st = 22 | dužina-min =52 | dužina-sek = 0 | dužina-oznaka =E | iso-regija = | lok_karta_opis = | fusnote = }} '''Liekovesi''' je [[jezero]] na [[zapad]]u [[Finska|Finske]] u [[Finske regije|regiji]] [[Pirkanmaa]]. == Karakteristike == Jezero Rautavesi leži [[zapad]]no od grada [[Nokia (Finska)|Nokije]], kao nastavak jezera [[Rautavesi (Sastamala)|Rautavesi]] i [[Kulovesi]], posljednje u tom nizu, iz kog izvire [[Rijeka (vodotok)|rijeku]] [[Kokemäenjoki]]. Ono se nakon izgradnje [[brana|brane]] i [[hidroelektrana|hidroelektrane]] Tyrvään [[1957]]. kad se podigla razina vode, spojilo sa [[Rautavesi (Sastamala)|Jezerom Rautavesi]] i postalo njegov dio.<ref name=luk/> Jezero je dugo 3,9 [[km]] i široko do 1,5 [[km]]., ima površinu od 4.87 [[km²]], leži na 57.5 [[metar]]a [[nadmorska visina|nadmorske visine]], prosječna mu je dubina 2.2 [[metar]]a, a najveća 11 [[metar]]a.<ref name=luk>{{cite web | url =http://www.jarviwiki.fi/wiki/Rautavesi_-_Liekovesi_%2835.131.1.001%29 | title =''Rautavesi - Liekovesi'' | accessdate =22. 09. 2015 | language =engleski | publisher =Lake & Sea }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Na Jezeru leže tri [[otok]]a; Hiukkassaari, Luusua i Rätöskari. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.jarviwiki.fi/wiki/Rautavesi_-_Liekovesi_%2835.131.1.001%29 ''Rautavesi - Liekovesi'' na portalu Lake & Sea]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fi icon}} [[Kategorija:Jezera u Finskoj]] jsms3p9q75kzocw8u7wjn7l77xy2b09 Kajaaninjoki 0 4543591 42589977 42406858 2026-05-09T15:45:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589977 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodotok | ime=Rijeka Kajaaninjoki | drugo_ime =Kajana älv | slika = Hydroelectric plant in Kajaaninjoki.JPG | slika_širina = 260px | slika_opis =[[Hidroelektrana]] kod grada [[Kajaani]] | kontinenti = [[Evropa]] | regije = [[Skandinavija]] | države = {{flag|Finska}} | pokrajine =[[Kainuu]] | gradovi =[[Kajaani]] | izvor = [[Nuasjärvi|Jezero Nuasjärvi]] | izvor_visina =137,9<ref name=pdf/> | izvor_koord =64° 13′ 29″ N, 27° 47′ 38″ E | ušće = [[Oulujärvi|Jezero Oulujärvi]] | ušće_visina =122,7<ref name=ped/> | ušće_koord =64° 17′ 2″ N, 27° 35′ 41″ E | ušće_vrsta = | dužina = 12 | pritoke= | prot_jezera = | vodopadi = | ade = | protok_sred = | protok_min = | protok_maks = | sliv = [[Baltičko more|baltički]] | površina =7600 | ulijeva_se_u =[[Oulujärvi|Jezero Oulujärvi]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | akumulacije = | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta = | karta_širina = | karta_opis = }} '''Kajaaninjoki''' ([[švedski jezik|švedski]]: ''Kajana älv'') je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na [[istok]]u [[Finska|Finske]] duga 12 [[km]], koja spaja [[jezero|jezera]] [[Nuasjärvi]] i [[Oulujärvi]]. == Geografija == Kajaaninjoki ističe iz [[Nuasjärvi|Jezera Nuasjärvi]] na [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 137,9 [[metar|metra]]<ref name=pdf>{{cite web | url =http://www.jarviwiki.fi/wiki/Rehja_-_Nuasj%C3%A4rvi_%2859.811.1.001%29 | title =''Rehja - Nuasjärvi'' | accessdate =14. 10. 2015 | language=engleski | publisher=Jarwiki}}</ref>, kod grada [[Kajaani]]. Od tamo teče prema [[sjeverozapad]]u do [[ušće|ušća]] u [[Oulujärvi|Jezero Oulujärvi]] na nadmorskoj visini od 122,7 [[metar|m]].<ref name=ped>{{cite web | url =http://www.jarviwiki.fi/wiki/Ouluj%C3%A4rvi_%28yhd.%29 | title =''Oulujärvi'' | accessdate =14. 10. 2015 | language =engleski | publisher =Jarwiki | archive-date =2017-11-10 | archive-url =https://web.archive.org/web/20171110014806/http://www.jarviwiki.fi/wiki/Ouluj%C3%A4rvi_(yhd.) | url-status =dead }}</ref> Kako Kajaaninjoki ima na malo kilometara pad od 15,2 [[metar|metra]] na rijeci su podignute tri [[hidroelektrana|hidroelektrane]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Kajaaninjoki}} * [http://www.fishing.fi/kartta7.asp?map=330&id=121960&v1=1&v3=1&v15=1&z=14 ''Karta rijeke'' na portalu Fishing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306035800/http://www.fishing.fi/kartta7.asp?map=330&id=121960&v1=1&v3=1&v15=1&z=14 |date=2016-03-06 }} [[Kategorija:Rijeke u Finskoj]] 49garyq1pguicvf93h1t0qcclgyiajg Kallavesi 0 4543714 42589981 42402759 2026-05-09T16:16:44Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589981 wikitext text/x-wiki {{Infokutija jezero | ime = Kallavesi | drugo_ime = | slika =Matkusniemi 4.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis =Pogled na jezero iz [[avion]]a | kontinenti = [[Evropa]] | regije =[[Skandinavija]] | države = {{flag|Finska}} | pokrajine= [[Sjeverna Savonija]] | gradovi= [[Kuopio]] | naselja = | vrsta= [[Glacijalno jezero|glacijalno]] | površina=478 <ref name=jarvi/> | volumen= | visina=81.8 <ref name=jarvi/> | obala =1 699<ref name=jarvi/> | dužina =60 | širina =15 | dubina =75<ref name=jarvi/> | otoci =1 964 | pritoke= | odljev = [[Vuoksi]] | salinitet = | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta =Iso-Kalla.png | karta_širina = 160px | karta_opis = | lok_karta = | alt_karta = | širina-st =62 | širina-min =49 | širina-sek = 0 | širina-oznaka =N | dužina-st = 27 | dužina-min =47 | dužina-sek = 0 | dužina-oznaka =E | iso-regija = | lok_karta_opis = | fusnote = }} '''Kallavesi''' je 10 po veličini [[jezero]] [[Finska|Finske]]<ref name=best>{{cite web | url =http://www.jarviwiki.fi/wiki/Lake_statistics | title =''Lake statistics'' | accessdate =16. 10. 2015 | language =finski | publisher =Järvi&Meri }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> on zajedno sa jezerima Suvasvesi (233 [[km²]]), [[Juurusvesi-Akonvesi]] (156 [[km²]]), Riistavesi (23 [[km²]]), Varisvesi (7 [[km²]]) i Iso-Jälä (7 [[km²]]) formira jezerski sistem '''Iso-Kalla''' velik 906 [[km²]].<ref name=jarvi/> == Karakteristike == Jezero Kallavesi leži na [[jug]]u Finske u [[Finske regije|regiji]] [[Sjeverna Savonija]], na [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 81.8 [[metar|metra]] pored grada [[Kuopio]].<ref name=jarvi/> Kallavesi ima površinu od 478 [[km²]], prosječna mu je dubina 9.65 [[metar]]a, a najveća 75 [[metar|m]].<ref name=jarvi>{{cite web | url =http://www.jarviwiki.fi/wiki/Kallavesi_%28yhd.%29 | title =''Kallavesi'' | accessdate = 16. 10. 2015 | language=finski | publisher=Järvi&Meri}}</ref> Dugo je 60 [[km]], a široko do 15 [[km]], danas je mostom podjeljeno na dva dijela, na jezeru ima ukupno 1 964 [[otok]]a<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.fishinginfinland.fi/lake_kallavesi | title =''Lake Kallavesi - the waterway of North Savo'' | accessdate =16. 10. 2015 | language =engleski | publisher =FishinginFinland | archivedate =2016-03-05 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20160305125149/http://www.fishinginfinland.fi/lake_kallavesi | deadurl =yes }}</ref>, od kojih su najveći Vaajasalo, Sayneensalo i Tervassalo. Vode mu otječu [[Rijeka (vodotok)|rijekom]] [[Vuoksi]]<ref name=brit/> == Povezano == * [[Lista najvećih finskih jezera]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Kallavesi}} * [http://www.fishinginfinland.fi/lake_kallavesi ''Lake Kallavesi - the waterway of North Savo'' na portalu FishinginFinland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305125149/http://www.fishinginfinland.fi/lake_kallavesi |date=2016-03-05 }} {{fi icon}} [[Kategorija:Jezera u Finskoj]] rbl91p5zbmj1aa5mqti5p5xfeptdzxg Južna Savonija 0 4543716 42589954 42397559 2026-05-09T14:08:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589954 wikitext text/x-wiki {{Regija (HR) | ime =Južna Savonija<br><small>Etelä-Savo</small> | ime_genitiv=Južne Savonije | slika =Etelä-Savo_in_Finland.svg | slika_opis= Pozicija Južne Savonije na karti [[Finska|Finske]] | nalazi_se_u_sastavu= [[Finska|Finske]] | upravni_oblik= [[Finske regije|regija]] | službeni_jezik= | glavni_grad=[[Mikkeli]] | vladar = | titula_vladara= [[guverner]] | površina=14261.06 | stanovnika=152518 | pozivni_broj = | web=http://www.esavo.fi/ | komentar = |}} '''Južna Savonija''' ([[finski jezik|finski]]: ''Etelä-Savo'', [[švedski jezik|švedski]]: ''Södra Savolax'') je jedna od 19 [[Finske regije|regija]] [[Finska|Finske]] na [[istok]]u zemlje. == Geografija == Južna Savonija [[granica|graniči]] sa regijama [[Sjeverna Savonija]], [[Sjeverna Karelija]], [[Južna Karelija]], [[Kymenlaakso]], [[Päijänne Tavastija]] i [[Centralna Finska]]. Južna Savonija ima površinu od 14,261.06 [[km²]] u kojoj živi 152,518 stanovnika.<ref name=mam>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/php/finland-etelasavo.php | title =Finland: South Savonia | accessdate = 16. 10. 2015. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> Južna Savonija je srce kraja poznatog po [[jezero|jezerima]] u kom leži i najveće finsko jezero [[Saimaa]].<ref name=best>{{cite web | url =http://www.jarviwiki.fi/wiki/Lake_statistics | title =''Lake statistics'' | accessdate =16. 10. 2015 | language =finski | publisher =Järvi&Meri }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Najveći urbani centri su [[Savonlinna]] i [[Mikkeli]] koji je i [[glavni grad|administrativni centar]] regije. ==Administrativna podjela== Južna Savonija je podjeljena na 14 [[općina]], od kojih 3 ima status grada (oni su podebljani). {{colbegin|2}} * [[Enonkoski]] * [[Heinävesi]] * [[Hirvensalmi]] * [[Joroinen]] * [[Juva]] * [[Kangasniemi]] * '''[[Mikkeli]]''' * [[Mäntyharju]] * [[Pertunmaa]] * '''[[Pieksämäki]]''' * [[Puumala]] * [[Rantasalmi]] * '''[[Savonlinna]]''' * [[Sulkava]] {{colend}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Southern Savonia}} * [http://www.esavo.fi/ ''Službene stranice Južne Savonije''] {{fi icon}} {{maakunta}} [[Kategorija:Regije Finske]] ptvdq4p0ha44h34nz3c2j970eb2bprr Keitele (jezero) 0 4544390 42590099 42402827 2026-05-09T19:25:42Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590099 wikitext text/x-wiki {{Infokutija jezero | ime = Keitele | drugo_ime = | slika =Keitele beach.jpg | slika_širina = | slika_opis = | kontinenti = [[Evropa]] | regije =[[Skandinavija]] | države = {{flag|Finska}} | pokrajine= [[Centralna Finska]] | gradovi= [[Äänekoski]], [[Viitasaari]] | naselja=[[Suolahti]] | vrsta= [[Glacijalno jezero|glacijalno]] | površina=498<ref name=jarvi/> | volumen=3,428 | visina=99.5<ref name=jarvi/> | obala =1,461<ref name=jarvi/> | dužina =85 | širina = | dubina =66<ref name=jarvi/> | otoci = | pritoke=[[Vuosjärvi|Jezero Vuosjärvi]] i [[Kolima (jezero)|Jezero Kolima]] | odljev = [[Päijänne|Jezero Päijänne]] | salinitet = | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta =Keitele_järvi.png | karta_širina =150px | karta_opis = Pozicija jezera na karti Finske | lok_karta = | alt_karta = | širina-st =62 | širina-min =56 | širina-sek = 0 | širina-oznaka =N | dužina-st = 26 | dužina-min =02 | dužina-sek = 0 | dužina-oznaka =E | iso-regija = | lok_karta_opis = | fusnote = }} '''Keitele''' je 9 po veličini [[jezero]] u [[Finska|Finskoj]]<ref name=vel>{{cite web | url =http://www.jarviwiki.fi/wiki/Lake_statistics | title =''Lake statistics'' | accessdate =14. 10. 2015 | language =finski | publisher =Järvi&Meri }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i drugo po veličini nakon [[Päijänne|Jezera Päijänne]] u [[Centralna Finska|Regiji Centralna Finska]] u kojoj se nalazi.<ref name=jarvi/> == Karakteristike == Jezero Keitele leži u [[sliv]]u [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Kymijoki]], na [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 99.5 [[metar|metra]]<ref name=jarvi/> [[sjever]]no od grada [[Jyväskylä|Jyväskyle]] i [[Päijänne|Jezera Päijänne]]. Jezero ima površinu od 498 [[km²]], prosječna dubina mu je 6.88 [[metar]]a a najveća 66 [[metar|m]].<ref name=jarvi/> Keitele se proteže u dužinu od nekih 85 [[km]], od [[grad]]a [[Äänekoski]] na [[jug]]u do grada [[Viitasaari]] na [[sjever]]u<ref name=jarvi/>, ali je vrlo uzak, od 2 do 5&nbsp;km. [[Otok|Otoci]] i [[Poluotok|poluotoci]] dijele jezero na tri bazena: '''Ylä-Keitele''' (Gornji Keitele) 80 [[km²]], '''Keski-Keitele''' (Centralni Keitele) 330 [[km²]] i '''Ala-Keitele''' (Donji Keitele) - 88 [[km²]].<ref name=jarvi/> Kanalom Neiturin jezero je spojeno sa [[Konnevesi (jezero)|Jezerom Konnevesi]], a Kanalom Keitele sa [[Päijänne|Jezerom Päijänne]]. Taj kanal je dovršen [[1993]].<ref name=jarvi>{{cite web | url =http://www.jarviwiki.fi/w/index.php?title=Keitele_%28yhd.%29&setlang=en | title =''Keitele'' | accessdate = 27. 10. 2015 | language=engleski | publisher=Järvi&Meri}}</ref> == Povezano == * [[Lista najvećih finskih jezera]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Keitele (lake)}} * [http://www.keitelejarvi.fi/default.asp?V_DOC_ID=2230 ''Keitele'' na portalu Keitelejarvi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025123223/http://www.keitelejarvi.fi/default.asp?V_DOC_ID=2230 |date=2008-10-25 }} {{fi icon}} [[Kategorija:Jezera u Finskoj]] elu79yy5si3lx6omvytbp3a2ix12jhw Konnivesi 0 4544861 42590158 42406948 2026-05-09T23:31:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590158 wikitext text/x-wiki {{Infokutija jezero | ime = Konnivesi | drugo_ime = | slika =Konnivesi_(Heinola).jpg | slika_širina = | slika_opis = | kontinenti = [[Evropa]] | regije =[[Skandinavija]] | države = {{flag|Finska}} | pokrajine= [[Päijänne Tavastija]], [[Kymenlaakso]] | gradovi= [[Heinola]] | naselja = | vrsta= [[Glacijalno jezero|glacijalno]] | površina=49.59<ref name=jarvi/> | volumen= | visina=77.4<ref name=jarvi/> | obala =319<ref name=jarvi/> | dužina = | širina = | dubina =<ref name=jarvi/> | otoci =Konnisaari, Vähäsaari, Rautsaari | pritoke=[[Kymijoki|Rijeka Kymijoki]] | odljev =[[Ruotsalainen (jezero)|Jezero Ruotsalainen]] | salinitet = | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta = | karta_širina = | karta_opis = | lok_karta = | alt_karta = | širina-st =61 | širina-min =10 | širina-sek = 0 | širina-oznaka =N | dužina-st = 26 | dužina-min =09 | dužina-sek = 0 | dužina-oznaka =E | iso-regija = | lok_karta_opis = | fusnote = }} '''Konnivesi''' je srednje veliko [[jezero]] na [[jug]]u [[Finska|Finske]] koje leži na razmeđi [[Finske regije|regija]] [[Päijänne Tavastija]] i [[Kymenlaakso]].<ref name=jarvi/> == Karakteristike == Jezero Konnivesi leži u [[sliv]]u [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Kymijoki]], na [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 77.4 [[metar|metra]]<ref name=jarvi/>, [[istok|istočno]] od [[grad]]a [[Heinola]]. Proteže u dužinu od nekih 20 [[km]], ima površinu od 49.59 [[km²]]<ref name=jarvi/>, prosječna dubina mu je 8 [[metar]]a a najveća 53 [[metar|m]]. [[Otok|Otoci]] i [[Poluotok|poluotoci]] dijele jezero na više bazena, koji se zovu: Ulppaanselkä, Kirkkoselkä, Levijärvi, Jyrängönvirta. Ovaj posljednji se na kraju suzuje u [[kanal]] kojim je Konnivesi povezan sa [[Ruotsalainen (jezero)|Jezerom Ruotsalainen]].<ref name=jarvi>{{cite web | url =http://www.jarviwiki.fi/w/index.php?title=Konnivesi_%2814.131.1.001%29&setlang=en | title =''Konnivesi'' | accessdate =02. 11. 2015 | language =engleski | publisher =Järvi&Meri }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://mapcarta.com/32511572/Map ''Konnivesi'' na portalu Mapcarta] {{en icon}} [[Kategorija:Jezera u Finskoj]] l2nr2hi64tz39ncfcw8qrs2ub780wws Juurusvesi-Akonvesi 0 4546270 42589953 42406841 2026-05-09T14:07:24Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589953 wikitext text/x-wiki {{Infokutija jezero | ime = Juurusvesi-Akonvesi | drugo_ime = | slika =Kuopio airport from air.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis =[[Aerodrom]] [[Kuopio]] i jezero u pozadini | kontinenti = [[Evropa]] | regije=[[Skandinavija]] | države= {{flag|Finska}} | pokrajine= [[Sjeverna Savonija|Regija Sjeverna Savonija]] | gradovi=[[Siilinjärvi]] | naselja= | vrsta= [[protočno jezero|protočno]] | površina=156,9 <ref name=jarvi/> | volumen=1,303<ref name=jarvi/> | visina= 81.8<ref name=jarvi/> | obala =797.55<ref name=jarvi/> | dužina = | širina = | dubina =61.97<ref name=jarvi/> | otoci =Talvisalo, Viitasalo, Rahvo, Otus | pritoke=[[Vuotjärvi|Jezero Vuotjärvi]] | odljev =preko Jännevirte u [[Kallavesi|Jezero Kallavesi]] | salinitet = | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta = | karta_širina = | karta_opis = | lok_karta = | alt_karta = | širina-st =62 | širina-min =59 | širina-sek = 0 | širina-oznaka =N | dužina-st = 27 | dužina-min =55 | dužina-sek = 0 | dužina-oznaka =E | iso-regija = | lok_karta_opis = | fusnote = }} '''Juurusvesi-Akonvesi''' je veliko [[jezero]] u sredini [[Finska|Finske]] u [[Sjeverna Savonija|Regiji Sjeverna Savonija]] dio [[sliv]]a [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Vuoksi]].<ref name=jarvi/> Jezero ima dva velika rukavca - Juurusvesi na [[zapad]]u i Akonvesi na [[istok]]u. Juurusvesi-Akonvesi zajedno sa jezerima [[Kallavesi]] (478 [[km²]]), Suvasvesi (233 [[km²]]), Riistavesi (23 [[km²]]), Varisvesi (7 [[km²]]) i Iso-Jälä (7 [[km²]]) formira jezerski sistem '''Iso-Kalla''' velik 906 [[km²]].<ref name=kala>{{cite web | url =http://www.jarviwiki.fi/wiki/Kallavesi_%28yhd.%29 | title =''Kallavesi'' | accessdate = 26. 11. 2015 | language=finski | publisher=Järvi&Meri}}</ref> == Karakteristike == Jezero Juurusvesi-Akonvesi leži na [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 81.8 [[metar|metra]], maksimalna dubina mu iznosi - 61.97 [[metar|m]] a prosječna 8.31 [[metar|m]], a ukupna površina 156,9 [[km²]].<ref name=jarvi>{{cite web | url =http://www.jarviwiki.fi/w/index.php?title=Juurusvesi_-_Akonvesi_%2804.611.1.001%29&setlang=en | title =''Juurusvesi-Akonvesi'' | accessdate =26. 11. 2015 | language=engleski | publisher=Jarwiki}}</ref> Na njegovom [[zapad]]u u istoimenom rukavcu leži [[grad]] [[Siilinjärvi]]<ref name=jarvi/>, a nedaleko od njega prema [[jug]]u na [[poluotok]]u [[aerodrom]] [[Kuopio]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.jarviwiki.fi/wiki/Pieks%C3%A4nj%C3%A4rvi_%2814.793.1.001%29?setlang=en ''Juurusvesi-Akonvesi'']{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en icon}} [[Kategorija:Jezera u Finskoj]] hgo7qxfc1k5h0e30u0py5pbhigngyyc Keuruu 0 4546953 42590110 42486451 2026-05-09T20:18:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590110 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Keuruu | ime_genitiv = | izvorno_ime = | slika_panorama =Keuruu_view.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike= | slika_zastava= | slika_zastava_veličina= | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_lokacijska_karta_država =Finska | širina-stupnjevi =62 | širina-minute =15.5 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi =24 | dužina-minute =42.5 | dužina-oznaka = E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Finska}} | lokacija1_ime =[[Finske regije|Regija]] | lokacija1_info =[[Centralna Finska]] | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | titula_vođe=[[gradonačelnik]] | ime_vođe =Timo Louna | površina_bilješke = | površina_ukupna = 1,258.02 [[km²]]<ref name=mam/> | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2014]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire =10,177<ref name=mam/> | stanovništvo_šire_gustoća =8.1 stan. / [[km²]]<ref name=mam/> | vremenska_zona=[[UTC+2]] | utc_pomak =+3 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj = | pozivni_broj= | gradovi_prijatelji = | web_stranica =[http://www.keuruu.fi/ www.keuruu] | bilješke = }} '''Keuruu''' ([[švedski jezik|švedski]]: ''Keuru'') je [[grad]] i [[općina]] u sredini [[jug|južne]] [[Finska|Finske]] od 10,177 stanovnika.<ref name=mam>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/php/finland-keskisuomi.php | title =Finland: Central Finland | accessdate = 01. 12. 2015. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> == Geografija == Keuruu leži u [[Centralna Finska|Regiji Centralna Finska]], udaljen 60 [[km]] [[istok|istočno]] od [[državna uprava|administrativnog]] centra [[Centralna Finska|regije]] [[Jyväskylä|Jyväskyle]] i 269 [[km]] od [[glavni grad|glavnog grada]] države [[Helsinki]]ja.<ref name=geo>{{cite web | url =http://www.keuruu.fi/images/keuruun_matkailu/kuvat/keuruu10miljRGB.jpg | title =Kartat | accessdate =02. 12. 2015. | language =finski | publisher =Keuruun kaupunki | archive-date =2024-12-19 | archive-url =https://web.archive.org/web/20241219153255/https://www.keuruu.fi/images/keuruun_matkailu/kuvat/keuruu10miljRGB.jpg }}</ref> Tri najveća naselja u općini su Keuruu, Haapamäki i Pihlajavesi, od kojih sam Keuruu koji je centar općine ima 7000 stanovnika.<ref name=info/> Na terenu općine leži 316 [[jezero|jezera]] od kojih su najveća [[Keurusselkä]], [[Pihlajavesi (Keuruu)|Pihlajavesi]] i [[Liesjärvi]].<ref name=jarvi>{{cite web | url =http://www.jarviwiki.fi/wiki/Keuruu | title =Keuruu | accessdate =02. 12. 2015. | language =finski | publisher =Järviwiki. }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Historija== Prvi stalni stanovnici naselili su se u tom kraju oko [[1560]], nakon što im je [[švedska|švedski]] [[kralj]] [[Gustav I od Švedske|Gustav Vasa]] dao dozvolu da se nasele i iskrče [[šuma|šume]] paljenjem.<ref name=info/> Keuruu je postao samostalna [[parohija]] [[1628]]., prije toga podpadao je pod parohije Pirkkala i Ruovesi. Južni dijelovi Keurua priključeni su parohiji Häme. Keuruu je administrativno ujedinjen [[1776]]. kad je osnovana Regija Vaasa.<ref name=info/> Svojevremeno je Keuruu bio druga po površini općina u [[Centralna Finska|Centralnoj Finskoj]], ali su se tokom vremena od nje odvojile općine Multian i Pihlajavesi. Ova posljednja se ponovno ujedinila sa Keuruuom [[1969]].<ref name=info/> Keuruu je dobio [[gradska prava|status grada]] [[1986]].<ref name=info>{{cite web |url = http://www.keuruu.fi/kuntainfo/tilastotietoa-ja-historiaa |title = Tilastotietoa ja historiaa |accessdate = 01. 12. 2015. |language = finski |publisher = Keuruun kaupunki |archivedate = 2016-03-13 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160313065710/http://www.keuruu.fi/kuntainfo/tilastotietoa-ja-historiaa |deadurl = yes }}</ref> == Gradovi prijatelji == * {{flag|Estonija}}, [[Jõgeva]] * {{flag|Mađarska}}, [[Szarvas]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Keuruu}} * [http://www.keuruu.fi/ ''Službene stranice Općine Keuruu''] {{fi icon}} [[Kategorija:Gradovi u Finskoj]] [[Kategorija:Općine Finske]] 1g623yk2w0opjsxaw6mwbxgz0y0ke2q Maroon 5 0 4557635 42590000 42354965 2026-05-09T17:53:42Z Gzavala6 350243 42590000 wikitext text/x-wiki {{Muzički sastav |ime = Maroon 5 |slika = Maroon 5 Current Lineup Collage.jpg |opis_slike = |širina_slike = |pejzažno = da |boja_pozadine = grupa |alijas = |osnivanje = |mesto = [[Los Anđeles]], [[Kalifornija]], {{zas|SAD}}[[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |žanr = [[pop rok]]<br />[[fank-rok]]<br />[[alternativni rok]] |aktivni_period = [[1994]]. — [[1998]]. <br /><small>(pod nazivom Kara's Flowers)</small><br />[[2000]] — danas <br /><small>(pod nazivom Maroon 5)</small> |izdavačka_kuća = A&M/Octone |vezani_članci = |sadašnji_članovi = [[Adam Levin]]<br />[[Džesi Karmajkl]]<br />[[Majkl Maden]]<br />[[Džejms Valentajn]]<br />[[Met Flin]]<br /> |najnoviji_album = |godina3 = |album2 = |album1 = |godina2 = |vebsajt = [http://www.maroon5.com/ maroon5.com] }} '''Marun 5''' (''Maroon 5''; ''Marun fajv'') je [[pop muzika|pop]]/rok bend iz [[Los Anđeles]]a, [[Kalifornija]], koji je osvojio nekoliko nagrada za svoj debi album ''[[Songs About Jane|Songs about Jane]]''. Izdat juna [[2002]]. godine, album je doživeo ogromne uspehe na listama, doživevši zlatni, platinasti i trostruki platinasti satus u mnogim zemljama širom sveta. Čak je i njihov naredni [[akustična gitara|akustički]] album ''[[1.22.03.Acoustic]]'', na kome se nalaze [[anplagd]] verzije pesama sa prethodnog albuma, doživeo platinasti status. Grupa je osvojila [[Gremi nagrada za najboljeg novog izvođača|Gremi nagradu za najboljeg novog izvođača]] u [[2005]]. godini. Na jesen 2005. godine oni su izdali uživo album nazvan "Live, Friday the 13th" koji je bio snimljen 13. maja 2005. godine u Santa Barbari u Kaliforniji i koji im je doneo još jednu Gremi nominaciju za Najbolje pop izvođenje. == Članovi == * [[Adam Levin]] ([[pevač|vokal]]/[[gitara]]) * Džesi Karmajkl ([[klavijatura|klavijature]]) * Majkl "Miki" Maden ([[bas-gitara|bas]]) * Rajan Dusik ([[bubanj|bubnjevi]]) * [[Džejms Valentajn]] (gitara) == Historija == === Rani dani === Adam Levin je prvo upoznao bubnjara Rajana Dusika oko 1986. godine. Njih dvojica su se našli još jednom zahvaljujući zajedničkom prijatelju 1990. godine kako bi snimili verziju ''[[Knockin' on Heaven's Door]]'' u Dusikovoj garaži. Prvog dana u svojoj Brentvud srednjoj školi, Adam je upoznao trećeg člana, Mikija Madena. Adam je opisao Mikija kao "muzičku enciklopediju" i misli se da je Levinov uticaj igrao značajnu ulogu u Medenovoj nabavci svoje prve bas gitare, što je usledilo ubrzo posle. Dva prijatelja su improvizovala, Maden je preuzeo bubnjeve, a Levin je povremeno svirao bas u njihovim ranim probama. (Treba napomenuti da je Adam Levin svirao prvi put pred publikom u bendu ''[[Blurred Vision]]'' u Trubaduru. To je bio bend [[Adama Salzmana|Adam Salzman]], zajedničkog prijatelja, napomenutog ranije.) ==== ''Edible Nuns'' ==== Četvrti član grupe je Džesi Karmajkl. Džesi je ima čvrstu pozadinu u muzici, jer je imao časove klavira još od rane mladosti. Kada su on i Adam postali prijatelji, Karmajkl je svirao klarinet u orkestru Brentvud škole. Kao đaci prve godine, njih dvojica su se vezali što će ih načiniti najboljim prijateljima danas. Levin, Maden i Karmajkl su svirali prvi put kao ''[[Edible Nuns]] na svojoj srednjoškolskoj igranci, svirajući samo obrade od nekih popularnih izvođača devedesetih kao što su [[Perl džem]] i [[Alis in čejns]] . ==== ''Mostly Men'' ==== Kako je trio napredovao kroz srednju školu, bubnjar je napustio bend. Zamenjen je sa [[Ejmi Vud]], prijateljicom jednog od sadašnjih članova. S obzirom da se bend sada sastojao iz 3 momka i jedne devojke, grupi su dali novo ime: ''[[Mostly Men]] i počeli su da sviraju u [[Los Anđeles]]u. Posle prvog doživljaja snimanja materijala, momci su odlučili da je Ejmi bila slaba karika koja je odugovlačila napredak. Ona je napustila bend i grupa je ponovo bila bez bubnjara. Nije mnogo prošlo dok Levin nije iskoristio svoju neaktivnu vezu sa Rajanom Dusikom. Njih dvojica nisu mnogo komunicirali u školi jer je Dusik bio dve godine stariji od ostalih i u totalno drugom društvenom svetu. Razlika u godinama nije izazvala probleme za mlade članove grupe Marun 5 jer je muzička hemija u grupi bila jasna. === Karino cveće === Četiri člana grupe Marun 5 su se poznavali još iz srednje škole u Los Anđelesu. Dok su pohađali [[Brentvud srednja škola|Brentvud srednju školu]], Adam Levin, Džesi Karmajkl, Miki Maden i Rajan Dusik su formirali ''Kara's Flowers'', [[garažni rok|garažni]]/[[grandž muzika|grandž]] bend koji je imao svoju prvu svirku u ''Whisky A Go-Go'' noćnom klubu [[16. septembar|16. septembra]] [[1995]]. godine. (Adam Levin je pevao sa dubljim "grandž" glasom u to vreme.) Bend je potpisao ugovor sa [[Reprise Records]] dok je još bio u srednjoj školi i izdali su jedini album ''[[The Fourth World (album)|The Fourth World]]'' sredinom [[1997]]. godine taman dok je trojica od četiri člana trebalo da diplomiraju (Rajan Dusik je završavao svoju drugu godinu na [[Losanđeleski univerzitet Kalifornije|Losanđeleskom univerzitetu Kalifornije]]). [[muzički spot|Spot]] je bio napravljen za uvodnu numeru "Soap Disco", ali nije uspeo na [[MTV]]-u. Uprkos mestima pomoćnih grupa na turnejama grupa ''[[Reel Big Fish]]'' i ''[[Goldfinger (bend)|Goldfinger]]'', album komercijalno nije uspeo i [[1999]]. godine je raskinula ugovor sa Reprise Records. (Zbog kasnije popularnosti Marun 5, prodato je više kopija albuma ''The Fourth World'' posle izdanja ''Songs about Jane'' nego pre.) Pošto su raskinuli ugovor sa muzičkom kućom, četri momka su otišla na različite koledže po [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u. Otkrili su nove muzičke stilove i razvili ljubav prema [[Motaun]]u, popu, [[Ritam i bluz|R&B]]-u, [[soul]]u i [[gospel]]u, doživljajima koji će kasnije značajno uticati na stil i zvuk Marun 5. Četiri prvobitna člana grupe Karino cveće je ostalo u kontaktu i počeli su ponovo da sviraju [[2001]]. godine. Džesi Karmajkl je prešao sa gitare na klavijature, tako da je došla potreba za novim gitaristom. Džejms Valentajn, bivši član benda ''Square'', pridružio im se da bi popunio to mesto. === Formiranje Marun 5 === Kada se Valentajn pridružio Karinom cveću 2001. godine, bend je prihvatio ime Marun ({{jez-en|Maroon}} kestenjasta boja), ali je posle nekoliko meseci promenio u Marun 5 zbog konflikta u imenu. Bend je svirao u [[Njujork]]u i Los Anđelesu. Adam Levin je u intervjuu za [[VH1]] rekao da je međuperiod imao uticaj na stil benda: :Tokom vremena između naših ugovora za ploče, proveo sam dosta vremena u Njujorku gde sam bio izložen urbanoj i hip-hop kulturi na način koji mi se nikad nije desio u Los Anđelesu. Preokrenuo me je totalno novom žanru muzike koji je imao dubok uticaj na moje pisanje pesama. Bend je potpisao ugovor sa [[Octone Records]], [[nezavisna izdavačka kuća|nezavisnom izdavačkom kućom]] u Njujorku, sa distribucijom kroz [[BMG]] i umetnički razvojni ugovor sa [[J Records]] [[Klajv Dejvis|Klajva Dejvisa]]. == ''Songs about Jane'' == Bend je snimio album ''[[Songs About Jane|Songs about Jane]]'' u [[Rumbo Recorders]] u Los Anđelesu sa producentom [[Met Volis|Metom Volisom]], koji je bio producent grupa [[Trajn (Donja Bavarska)|Train]], [[Blues Traveler]], [[Kyle Riabko]] i [[Third Eye Blind]]. Većina materijala koji se našao na debi albumu Marun 5 je direktno bio inspirisan Levinovom uzburkanom vezom sa svojom bivšom devojkom Džejn: "Raskidali smo dok je bend ulazio u studio", objasnio je on. "Posle sastavljanja spiska pesama, odlučili smo da album nazovemo ''Songs about Jane'' [Pesme o Džejn] jer smo osećali da bi to bila najiskrenija izjava koju bismo mogli napraviti sa nazivom." Prvi singl "Harder to Breathe" je polako počeo da se emituje što je pomoglo u prodaji albuma. Do marta [[2004]]. godine, album je dostigao prvih 20 na [[Bilbord 200|Bilbordovoj listi 200]], a "Harder to Breathe" je dostigao prvih 20 na [[Bilbord hot 100|Bilbordovoj listi vrelih 100]] singlova. Album je došao na #6 na Bilbordovoj listi 200 u avgustu 2004, 26 meseci nakon njegovog izdanja; ovo je bio najduži period između izdanja albuma i svog prvog pojavljivanja na Top 10 od kako su [[Nielsen SoundScan|SoundScan]] rezultati uključeni u Bilbordovoj listi 200 [[1991]]. godine. ''Songs about Jane'' je takođe dostigao prvih 10 u [[Australija|Australiji]], dok je singl "Harder to Breathe" dostigao prvih 20 u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] i prvih 40 u Australiji i [[Novi Zeland|Novom Zelandu]]. Album se kasnije popeo na prvo mesto u Britaniji i Australiji. Drugi singl, "This Love" je takođe dostigao američku i australijsku listu najboljih 10, a u Britaniji i Holandiji je bio među prva tri singla. Treći singl, "She Will Be Loved", popeo se među prvih pet u SAD i Velikoj Britaniji, a na #1 u Australiji. Četvrti singl, "Sunday Morning", takođe je dostigao prvih 40 u Americi, Britaniji i Australiji. === Seksi spotovi === U muzičkom spotu za "This Love", vodeći pevač Adam Levin i njegova tadašnja devojka, foto-model [[Keli Makdži]], prikazani su u vrućim seks scenama. Spot je koristio kreativne uglove kamere kako bi pokazao što više, a da ne otkrije intimne delove para. Napravljena je i verzija spota gde gomila [[kompjuterski generisano]]g cveća prekriva više, međutim, ovo je pravljeno za konzervativnija tržišta, uključujući delove [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]]. Još vrućih scena se pojavilo u spotu za pesmu "She Will Be Loved", koji je prikazivao opasni ljubavni trougao i neke vruće poljupce između Adama Levina i [[Keli Preston]]. == Turneje == Marun 5 je stalno bio na turnejama od formiranja. Posle izdanja albuma sredinom 2002. godine, bend je bio na turneji sa [[Mišel Brenč]], [[Džazmin Trijas]] i [[Nika Kosta|Nika Kostom]]. Rano na leto [[2003]]. godine, bili su na turneji sa [[Grejem Kolton|Grejamom Koltonom]], [[Džon Mejer|Džonom Majerom]] i [[Kaunting krauz]]. U avgustu [[2005]]. godine, bend je bio na turneji sa [[Rolingstonsi]]ma. Ostali sa kojima su bili na turnejama uključuju [[Gevin Degro|Gevina DeGroa]], ''[[Phantom Planet]]'', ''[[The Like]]'', Džejson Mraz, ''[[The Thrills]]'', ''[[Thirsty Merc]]'', [[Mark Brusard]] i ''[[The Donnas]]''. 13. maja 2005. godine, u [[Santa Barbara (Kalifornija)|Santa Barbari]] u Kaliforniji, bend je zatvorio [http://www.civictour.com/ ''Honda Civic Tour'']. == Zanimljivosti == * Bend se najpre zvao ''Marun'', ali su odlučili da promene svoje ime kada su saznali da već postoji bend sa takvim imenom. * Učestvovali su u (i izgubili) MTV-ov [[Staremaster]] protiv prijateljskog benda i svojih prijatelja, ''Phantom Planet''. * Na dan kada su proslavljali svoju desetu godišnjicu kao bend ([[6. februar]] [[2004]].), njihov album ''Songs about Jane'' je postao platinast. * Bendu se ne sviđaju motivi na omotu njihovog CD-a. * Glumac [[Džejk Džilenhol]] je rekao za ''[[Teen People]]'' da je išao zajedno u školu sa prva četiri člana benda. * Glumice [[Natali Portman]] i [[Kirsten Danst]] su prijateljice članovima benda. == Diskografija == === Albumi === * ''[[Songs About Jane|Songs about Jane]]'' (2002) - #6 SAD (4x platinast), #1 VB, #1 Aus (5x platinast) * ''[[1.22.03.Acoustic]]'' (2004) - #42 SAD (platinast) * ''[[Live - Friday The 13th]] '' (2005) - #61 SAD * ''[[It Won't Be Soon Before Long]] '' (2007) *V(2014) === Singlovi === '''Iz ''Songs about Jane'':''' * 2003 "[[Songs About Jane|Harder to Breathe]]" - #18 SAD, #13 VB (izdanje iz 2004.), #37 Aus (gold) * 2004 "[[This Love]]" - #5 SAD, #3 VB, #8 Aus; 3x platinast * 2004 "[[She Will Be Loved]]" - #SAD, #4 VB, #1 Aus; 2x platinast * 2004 "Sunday Morning" - #31 SAD (zlatan), #27 VB, #27 Aus (izdanje iz 2005.) * 2005 "Must Get Out" - #39 VB '''Iz ''Live - Friday The 13th'' ''' * 2005: "Shiver" #32 VB '''Iz ''It Won't Be Soon Before Long'' ''' * 2007: "Makes Me Wonder" == Vanjske veze == {{Commonscat|Maroon 5}} * [http://www.maroon5.com/main_site/main.html Zvanični vebsajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060111173612/http://www.maroon5.com/main_site/main.html |date=2006-01-11 }} * [http://www.maroon5sin.com/ Zvanični fanklub] * [http://www.vh1.com/artists/az/maroon_5/bio.jhtml VH1 biografija Marun 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203053329/http://www.vh1.com/artists/az/maroon_5/bio.jhtml |date=2010-12-03 }} * [http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&uid=UIDMISS70311071654390588&sql=Btj9fs39qa3dg Marun 5 na ''All Music Guide''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050509052012/http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&uid=UIDMISS70311071654390588&sql=Btj9fs39qa3dg |date=2005-05-09 }} * [http://top40-charts.com/artist.php?aid=3653 Marun 5 na ''Top 40 Charts''] * [http://www.go2lyrics.com/M/Maroon+5/ Tekstovi pesama Marun 5] * [http://www.tombraider4u.com/maroon5/maroon-5-pictures.shtml Slike Marun 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051223011139/http://www.tombraider4u.com/maroon5/maroon-5-pictures.shtml |date=2005-12-23 }} * [http://www.maroon5.startbewijs.com Marun 5 linkovi] * [http://m5israel.coo.co.il Peticija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081016035801/http://m5israel.coo.co.il/ |date=2008-10-16 }} da se dovedu u [[Izrael]] [[Kategorija:Američke muzičke grupe]] [[Kategorija:Američke rock grupe]] km282pu1akdszgk17f566ol4rzq3rb7 Lepa parada 0 4561754 42590347 42293457 2026-05-10T09:58:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590347 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | naslov = Lepa parada | slika = Lepa parada.jpg | godina = {{Filmdate|1970|6|5|df=y}} | zemlja = {{flag|SFR Jugoslavija}} | jezik = [[srpski jezik|srpski]] | žanr = [[Filmska komedija|komedija]] | režija = [[Branko Milošević]] | scenario = [[Slobodan Božović]] <br /> [[Duško Radović|Dušan Radović]] | muzika = | uloge = [[Miodrag Petrović Čkalja]]<br /> [[Pavle Vuisić]] | producent = [[Neoplanta film]] | kompanija = | studio = | trajanje = 79 min. | montaža = Olga Kršljanin | fotografija = Branko Ivatović | scenografija = Borislav Gvojić | nagrade = | budžet = | zarada = | prethodni = | sledeći = | vebsajt = | imdb = 0179939 }} '''Lepa parada''' je [[Jugoslavija|jugoslovenska]] [[filmska komedija]] snimljena [[1970. na filmu|1970]]. godine. Režirao ju je [[Branko Milošević]] a [[scenario]] su napisali [[Slobodan Božović]] i [[Duško Radović|Dušan Radović]].<ref>{{cite web|url=http://www.filmovi.com/yu/film/167.shtml|title=Lepa parada|publisher=filmovi.com|date= |accessdate=18. 8. 2013}}</ref> == Radnja == Svi likovi u ovom filmu su tipični građani jedne male varošice. To su naravi i situacije rođene u dokolici kolotečine. Kako se ponašaju i o čemu misle građani i zašto je šinter veoma važan za jednu takvu sredinu. == Uloge == {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga |- |[[Laslo Pataki]] || predsednik |- |[[Rade Kojadinović]] || Dušan |- |[[Marko Tasić]] || Laka |- |[[Pavle Vuisić]] || Šinter |- |[[Ibi Romhanji]] || Marta |- |[[Dobrila Šokica]] || bolničarka |- |[[Ilija Bašić]] || kelner Vasa |- |[[Franja Živni]] || Marić |- |[[Milan Gutović]] || Stevan |- |[[Miodrag Petrović Čkalja]] || krojač |- |[[Ljuba Tadić]] || naftaš |- |[[Milica Kljaić-Radaković|Milica Radaković]] || |- |[[Milan Galović]] || |- |[[Jelica Bjeli]] || |- |[[Sofija Perić Nešić]] || baba |- |[[Irena Rada]] || |- |[[Katarina Bačlija]] || |- |[[Vesna Prodanov]] || |- |[[Dragutin Kolesar]] || |- |[[Dragica Brković]] || |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb naslov|id=0179939|title=Lepa parada}} * [http://tv.aladin.info/1803-lepa-parada tv.aladin.info]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Jugoslavenski filmovi]] [[Kategorija:Filmske komedije]] 1y1z3ap8bwdffx1bnuo6zsrqo1946kb Most u Jablanici 0 4562255 42590033 42470517 2026-05-09T18:52:33Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590033 wikitext text/x-wiki [[Image:The "bridge" Tito built to fool the Germans in 1943.jpg|thumb|Most u Jablanici u 2010]] ''' Most u Jablanici''' je na rijeci [[Neretva|Neretvi]], naselje i opštinski centar [[Jablanica (BiH)]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Memorijalni kompleks == Most je dio Javne ustanove [[Memorijalni kompleks Bitka za ranjenike na Neretvi]] u Jablanici vezane za [[Četvrta neprijateljska ofanziva|četvrtu neprijateljsku ofanzivu]]. Taj događaj se desio u februaru i martu 1943. godine, kojom prilikom su pripadnici jedinica Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije spasili preko 4000 ranjenika i bolesnika uprkos združenom napadu [[Sile Osovine|sila Osovine]]. Muzej je otvorio [[Josip Broz Tito]] 12. novembra 1978. godine povodom obilježavanja 35. godišnjice bitke. Proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]] <ref>{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3254 |title=Memorijalni kompleks |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 11. 2016 |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072434/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3254 }}</ref> Sastoji se od nekoliko cjelina. '''[[Muzej Bitke na Neretvi|Muzej Bitka za ranjenike na Neretvi]]''' je objekat sa podrumom, prizemljem i spratom. Projektanti muzeja su arhitekti: Branko Tadić, Zdravko Dunđerović i Mustafa Ramić.<ref name="brutalna">{{Cite web|url= https://m-kvadrat.ba/lejla-kresevljakovic-brutalizam-u-arhitekturi-bosne-i-hercegovine/ |title= Lejla Kreševljaković: Brutalizam u arhitekturi Bosne i Hercegovine |work= Univerzitet Sarajevu – Arhitektonski fakultet, 2022. |accessdate= 13. 4. 2024}}</ref> Ukupna površina muzeja na sve tri etaže iznosi 4.873 m2. Zgrada je u eksterijeru oblikovana u vidu razigranih, međusobno isprepletenih kubusa. Muzej u svom arhivu posjeduje originalne i kopije fotografija, karata i dokumenata vezanih za bitku, puške, uniforme, makete aviona, bombe, šljemove i dr. U izložbenom prostoru Muzeja „Bitka za ranjenike na Neretvi“ nalaze se dvije slike u ulju posvećene nošenju ranjenika ([[Ismet Mujezinović]], S. Gavrilović). '''Manifestacioni prostor''' sa otvorenom scenom i zborište na desnoj obali Neretve. U njega je ukomponovana otvorena scena, izrađena od kamenih ploča bijele boje i stepenasto gledalište na pet nivoa, sa tri strane koje se spušta prema pozornici. '''Most u Jablanici'''. Ostaci mosta sa prilaznim pješačkim stazama na obe obale. '''Stara lokomotiva ''serija 73''''' na desnoj obali i jedina sačuvana iz te serije putničkih vozova. '''Zgrada Bunkera''' na lijevoj obali Neretve. Bunker sagrađen je početkom XX stoljeća. To je jednoprostorni objekat pravougaone osnove, sa zasječenim uglovima stranica. Objekat Bunkera bio je dugo godina korišten kao caffe bar privatnog korisnika ali je od 2013 zatvoren i vraćen u prvobitno stanje. == Istorija mosta i podaci == Most je sagrađen 1888. Godine. Željezno-rešetkasta konstrukcija je najprije bila naručena i izrađena u Mađarskoj i bilo je planirano da se njime premosti Neretva u Jablanici. Greškom je napravljen kraći za 4 metra, pa je vozom, koji je već tada vozio od [[Metković]]a, dovežen i montiran u [[Mostar]]u kao Most cara i kralja Franje Josipa. Novi most za Jablanicu naručen je u Engleskoj, i kasnije bio montiran. <!-- Željeznički most na Neretvi iznad Jablanice je porušen u novembru 1924, kada je vojska preko njega prevozila topove.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1924/11/23?fullscreen#page/4/mode/1up "Poliitika", 23. nov. 1924, str. 4]</ref><ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1924/b051?fullscreen#page/4/mode/1up "Ilustrovani list"; 1924. br. 51; str. 4] i 21</ref> Kao zamena je izgrađena drvena konstrukcija, pre postavljanja nove metalne.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1924/12/12?fullscreen#page/4/mode/1up "Politika", 12. dec. 1924, str. 4]</ref> --> Prema naređenju koje je Josip Broz Tito izdao inžinjerskoj četi Vrhovnog štaba, od 1. do 4. marta 1943 porušeni su svi mostovi na Neretvi i Rami od Karaule do Ostrošca. Dana 7. marta u 20 sati, inženjerska četa Vrhovnog štaba koju je činilo 35 ljudi započela je postavljanje drvenog improviziranog mosta uz konstrukciju porušenoga. Za samo 18 sati, 8. marta 1943. godine u 3 sata ujutro drveni improvizirani most dugačak 56, a širok 2,5 m je završen. U avgustu 1943. godine [[Nacistička Njemačka|Nijemci]] su izgradili novi most na mjestu srušenog. Konstrukcija ovog mosta bila je prostorna rešetka, pravougaonog poprečnog presjeka. Raspon mosta bio je 78 m a visina rešetke 8 m. Širina mosta bila je 5 m. Most se oslanjao na postojeće kamenom zidane oslonce. Visina rešetke pri osloncima bila je manja i iznosila 5 m na obje strane mosta. Ovaj most je ponovno srušen 1968. godine za vrijeme snimanja filma „Bitka na Neretvi“ reditelja [[Veljko Bulajić|Veljka Bulajića]]. U sklopu projekta za spomen-muzej „Bitka za ranjenike“ u Jablanici urađen je projekat obnove Spomen-mosta u maju 1977. godine. Postojeća rešetkasta konstrukcija porušenog željezničkog mosta, koja je poslije rušenja 1968. godine ostala da leži na lijevoj obali Neretve, ostala je do danas na tom mjestu sa potrebnim osiguranjima od daljeg rušenja. Premoštenje Neretve do postojećeg mosta i između pješačkih staza urađeno je konstrukcijom istog tipa koju ima postojeći dio mosta. Novi dio mosta postavljen je skoro horizontalno sa blagim zakošenjem prema dijelu mosta na lijevoj obali. Ovaj novi dio mosta pričvršćen je na nove temelje u koritu Neretve i na padini. Uz novi dio mosta, uzvodno postavljene su drvene poprečne oblice, preko kojih je pod drvenog mosta. Ovaj most je korišten za prelaz sa desne na lijevu obalu kao sjećanje na bitku. == Reference == {{reference}} == Literatura == * Miloš Janjić, dipl. inž; [[Energoinvest]] Sarajevo, 1977 Glavni građevinski projekat: Spomen most u Jablanici. == Vanjske veze == {{Commonscat|Memorial complex of the Battle for the Wounded on the Neretva in Jablanica}} * [http://www.muzej-jablanica.com/ Muzej Jablanica] [[Kategorija:Mostovi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Muzeji u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Jablanici]] n2nkza3svy46ffkjng9j60bgs3nxsft Kelebia (Mađarska) 0 4562638 42590100 42402829 2026-05-09T19:26:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590100 wikitext text/x-wiki {{For|naselje u Srbiji|Kelebija (Srbija)}} {{Naselje | ime =Kelebia | ime_genitiv = | izvorno_ime = | slika_panorama =Kelebia,_Hungary.JPG | veličina_slike =280px | opis_slike= | slika_zastava= | slika_zastava_veličina= | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_lokacijska_karta_država =Mađarska | širina-stupnjevi =46 | širina-minute =12 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi =19 | dužina-minute =37 | dužina-oznaka = E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Mađarska}} | lokacija1_ime =[[Županije u Mađarskoj|Županija]] | lokacija1_info =[[Bács-Kiskun]] | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | titula_vođe=[[gradonačelnik]] | ime_vođe = József Maczkó | površina_bilješke = | površina_ukupna = | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = 66.69 [[km²]]<ref name=mam/> | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2015]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže =2,490<ref name=mam/> | stanovništvo_uže_gustoća = 37.3 stan./[[km²]]<ref name=mam/> | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | vremenska_zona=[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj = 6423 | pozivni_broj=077 | gradovi_prijatelji = | web_stranica =[http://www.kelebia.hu/ www.kelebia] | bilješke = }} '''Kelebia''' ([[hrvatskosrpski]]: ''Kelebija'') je [[selo]] na [[jug]]u [[Mađarska|Mađarske]] od 2,490 stanovnika<ref name=mam>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/php/hungary-bacskiskun.php | title =Hungary: Bács-Kiskun | accessdate = 15. 05. 2016. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> koji [[državna uprava|administrativno]] podpada pod [[Bács-Kiskun|Županiju Bács-Kiskun]]. == Geografija == Kelebia je poznati [[granični prelaz]] sa [[srbija|Srbijom]], koji leži udaljen 110 [[km]] [[jugoistok|jugoistočno]] od [[Kecskemét]]a i 48&nbsp;km [[zapad]]no od [[Szeged]]a. ==Historija== Kelebia dotad jedinstveno [[selo]], je nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] - [[1921]]. podjeljena na mađarsku i srpsku [[Kelebija|Kelebiju]]. Odtad je mađarska Kelebia postala [[granični prelaz]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Kelebia}} * [http://www.kelebia.hu/ ''Službene stranice Kelebije''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170212123541/http://www.kelebia.hu/ |date=2017-02-12 }} {{hu icon}} [[Kategorija:Naselja u Županiji Bač-Kiškun]] {{geog-stub}} otnbabqblbh7qqlw1hu5y27emgoai53 Junaci Pavlove ulice 0 4563075 42589935 42562664 2026-05-09T13:40:20Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589935 wikitext text/x-wiki {{Infokutija knjiga | naslov_orig = A Pál utcai fiúk | naslov_prev = Junaci Pavlove ulice<br>Dečaci Pavlove ulice | slika = [[File:PaulStreetBoysBookCover.jpg|200px]] | opis = korice prvog izdanja | autor = [[Ferenc Molnár]] | zemlja = {{flag|Austro-Ugarska}} | jezik = [[Mađarski jezik|mađarski]] | žanr = [[omladinska književnost|omladinski roman]] | datum_izd = 1906 }} '''Dječaci Pavlove ulice''' ili '''''Junaci Pavlove ulice''''' je dečji roman [[Ferenc Molnar|Ferenca Molnara]], koji je proslavio ovog autora. Prvi put je objavljena 1906. godine na mađarskom jeziku. Godine 1968. po ovoj knjizi snimljen je i istoimeni film.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0062164/ The Boys of Paul Street]</ref> == Radnja == Roman govori o rivalstvu dveju družina i njihovoj borbi za životni prostor. Jedna je družina Dečaka Pavlove ulice u čiji sastav ulazi i git-udruženja, a druga je Družina crvenih košulja. Git-udruženje je nastalo tako što su njegovi članovi skupljali materijal git sa prozora, nakon čega su morali lopticu gita držati u svom džepu i svakodnevno ga žvakati. Njihov vođa je bio Vajs, da bi ga kasnije zamenio Kolnai. Članovi su bili sledeći: Vajs, Kolnai, Čele, Čonakoš, Gereb, Barabaš, Nemeček, Rihter i Lesik. Predsednik Dečaka Pavlove ulice je bio Boka. Družina crvenih košulja se sastojala od sledećih članova: Feri Ač, njihov vođa, dva Pastora i drugi. Nemeček je bio taj koji je spasao družinu od crvenih košulja tako što je oborio Feri Ača u pokušaju da oslobodi svoju družinu. Gereb je izdao družinu. Radnja se dešava u Budimpešti, krajem [[19. vek]]a. Roman se završava tragično, tj. Nemeček se posle svih žrtvi za družinu (tri puta je upao u vodu) razbolio i umro.<ref>{{Cite web |url=http://www.tabanovic.com/decaci%20pavlove%20ulice.htm |title=Dečaci Pavlove ulice, prepričano |access-date=2016-05-23 |archive-date=2018-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180511092020/http://www.tabanovic.com/decaci%20pavlove%20ulice.htm |url-status=dead }}</ref> == Povezano == * [[Ferenc Molnar]] == Reference == {{reflist}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Romani 1906.]] [[Kategorija:Romani za djecu‎]] [[Kategorija:Mađarski romani]] od1ky94a40iofjylv9zk9z6wu740x4k Memorijalni kompleks Tjentište 0 4575071 42590031 42589541 2026-05-09T18:52:29Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590031 wikitext text/x-wiki '''Memorijalni kompleks na Tjentištu''', poznat kao '''Dolina heroja''', nalazi se u opštini [[Foča]], [[Bosna i Hercegovina]], i sastoji se od brojnih spomen-obilježja i rekreativnih sadržaja. Nalazi se u sastavu [[Nacionalni park Sutjeska|Nacionalnog parka Sutjeska]]. == Historijska pozadina == [[Peta neprijateljska ofanziva]] (ili Bitka na Sutjesci) bila je prelomna bitka [[Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodičake borbe]]. Odvijala se od 27. maja do 15. juna 1943. Cilj partizana je bio probijanje [[Sile osovine|njemačkog obruča]], za što je palo preko 7.000 [[Partizani|partizana]], među kojima preko 750 žena. == Historija kompleksa == Nakon [[Drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]], prostor [[Sutjeska|Sutjeske]] je proglašen za Nacionalni park Sutjeska i pretvoren u jedinstven memorijalni centar. Prvo je 1958. godine sagradjena Spomen-kosturnica u koju su pohranjeni posmrtni ostaci 3.301-og borca sa Sutjeske. Iznad nje podignut je 1971 veličanstven spomenik koji simbolizuje proboj iz okruženja, djelo vajara [[Miodrag Živković|Miodraga Živkovića]]. Zatim je 1975 podignuta Spomen-kuća Bitke na Sutjesci, koju je, po ideji dr Dušana Plenče, projektovao arhitekta Ranko Radović. Prema likovnom konceptu i kartonima [[Krsto Hegedušić|Krste Hegedušića]] Spomen-kuću su uredili Hegedušićevi saradnici, akademski slikari Branka Hegedušić, Milenko Bosanac, Milutin Gajić, Ratko Janjić Jobo, [[Zlatko Keser]] i Fedor Ličina, dok je majstor zidar bio Hamid Madeško, a pomoćnik Ahmo Krek. Podignuti su i spomen-muzej, veliki omladinski centar, hoteli, gostinska kuća i 79 spomen obilježja, počev od spomenika [[Sava Kovačević|Savi Kovačeviću]] na Milinkladama, [[Nurija Pozderac|Nuriji Pozdercu]] na Dragoš - Sedlu, [[Veselin Masleša|Veselinu Masleši]], na Ljubinom Grobu, Borovnu, Ozrenu, [[Donje Bare|Donjim Barama]] i drugima. Ubrzo je Tjentište na Sutjesci izraslo u savremeno stjecište grupa i individualnih posjetilaca koji su putovali [[SFRJ|Jugoslavijom]] Projekat je koštao 11.3 miliona dinara (666.000 US dolara) in 1971, što iznosi oko 4,2 miliona US dolara u 2019. god.<ref name="Spom"/> U toku [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] 1992-1995 Spomen kuća je demolirana, a Hegedušićevo stvaralaštvo mitraljirano i unakaženo. Jedino je to pogromaštvo nadživio gorostasni spomenik samo zato što je u trenutku rušilaštva osionom starješini nedostajalo 1.000 kg eksploziva da ga digne u vazduh. [[File:Споменик на Тјентишту.jpg|mini|desno|Spomenik na Tjentištu]] == Spomenik Bitka na Sutjesci == Spomenik je remek djelo [[Jugoslavija|jugoslavenske]] [[Socijalizam|socijalističke]] spomeničke umjetnosti, monumentalni rad kipara [[Miodrag Živković|Miodraga Živkovića]] i saradnika, arhitekta [[Ranko Radović|Ranka Radovića]].<ref name="brutalna">{{Cite web|url= https://m-kvadrat.ba/lejla-kresevljakovic-brutalizam-u-arhitekturi-bosne-i-hercegovine/ |title= Lejla Kreševljaković: Brutalizam u arhitekturi Bosne i Hercegovine |work= Univerzitet Sarajevu – Arhitektonski fakultet, 2022. |accessdate= 13. 4. 2024}}</ref> Podignut je 1971. god, a izgradnja je trajala 2 godine. Spomenik se sastoji od dvije simetrično postavljene kamene gromade (dva betonska krila), razuđene strukture, visine 19 metara i širine 25 metara, koje se fantastično uklapaju u prirodni krajolik. Između krila se nalazi prodor oblikovan borcima i kolonama u pokretu. Iza spomeničkog prodora nalazi se "Plato brigada" sa kamenim trakama na kojima su upisani nazivi jedinica. Spomenik je izveden od bijelog [[beton]]a. Spomenik je otkrio predsednik Jugoslavije [[Tito|Josip Broz Tito]]. Statiku i konstrukciju uradio je Ðorde Zloković sa saradnikom Ladislavom Feketom. <ref name="Spom">[https://www.spomenikdatabase.org/tjentiste Tjentište]</ref> U februaru 2018 došlo je do urušavanja dijela brežuljka na kojem je spomenik. Zbog daljnjeg djelovanja geoloških i hidroloških uticaja prijetila je opasnost i za rušenje spomenika. Mnoge organizacije i vlade u susjedstvu i u Evropi, ponudile su pomoć i već krajem 2018. god brežuljak je saniran i doveden u prvobitno stanje.<ref name="Spom"/> == Reference == {{reference}} == Vanjske veze == * [http://miodrag-zivkovic.com/biografija.htm Miodrag Živković] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305115406/http://miodrag-zivkovic.com/biografija.htm |date=2010-03-05 }} * [http://www.radiosarajevo.ba/metromahala/teme/tjentiste-let-iznad-doline-heroja/230650 Tjentište] * [http://www.panacomp.net/nacionalni-park-sutjeska/ Nacionalni park] * [http://www.znanje.org/i/i23/03iv05/03iv0506202429/bns.htm Nakon naših nratova] * [http://www.npsutjeska.info/?lang=en nacionalni park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171027003436/http://www.npsutjeska.info/?lang=en |date=2017-10-27 }} {{Commonscat|Dolina heroja}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Brutalistička arhitektura]] [[Kategorija:Foča]] [[Kategorija:Nacionalni park Sutjeska]] [[Kategorija:Zelengora]] fjghckyn4sk4810d81nnrqxep61q81i Spomenik Revoluciji na Kozari 0 4575073 42590066 42481100 2026-05-09T18:53:31Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590066 wikitext text/x-wiki [[File:NP002 Национални парк „Козара"7.jpg|mini|desno|Pomenik Revoluciji na Kozari, djelo vajara [[Dušan Džamonja|Dušana Džamonje]]]] '''Spomenik Revoluciji na Kozari''', na jednom od vrhova zvanim Mrakovica, opština [[Prijedor]], svjedočanstvo je ogromnog stradanja Kozarčana i naroda tog kraja tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] od [[vermaht|njemačkih snaga]], [[Ustaše|ustaša]] i [[Četnici|četnika]]. Spomenik Revoluciji, memorijalni zid i muzej čine memorijalni kompleks u sastavu [[Nacionalni park Kozara|Nacionalnog parka Kozara]]. == Historija == Sredinom aprila 1942. godine, nemačke okupacione snage su, zajedno uz pomoć ustaško-domobranskih i četničkih trupa u ukupnom broju od 40.000 vojnika, pokrenule ofanzivu čiji je cilj bio uništiti partizanske snage od 4.000 boraca na planini Kozari, koje su ugrožavale komunikacije Zagreb-Beograd, ali i prema Prijedoru i Banjaluci. Cilj njemačke ofanzive bilo je i civilno stanovništvo. Oko Kozare je bio formiran neprijateljski obruč unutar kojeg se našlo 80.000 civila i 500 ranjenika. Četvrtog jula, u jurišu se probilo oko 10.000 ljudi. Ofanziva je završila sredinom jula 1942. godine. U toku ofanzive je izginulo oko 1.700 partizana, a prema sadašnjim podacima, 33.398 civila je upućeno u [[Koncentracioni logor|koncentracione logore]] po [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], u kojima je većina njih skončala. Uprkos ovoj ofanzivi, Kozara je nastavila biti jedno od žarišta ustanka. == Historija kompleksa == Nakon [[Drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]], prostor [[Kozara|Kozare]] je proglašen za Nacionalni park i pretvoren u jedinstven memorijalni kompleks. Spomenik je djelo vajara [[Dušan Džamonja|Dušana Džamonje]]. Izgradnja je trajala u periodu 1971-1972. godine, uz angažman 3.000 društvenih aktivista. Radove je izvodilo zagrebačko preduzeće “Tehnika”, koje je izgradilo i spomenik žrtvama fašističkog terora u [[Jasenovac|Jasenovcu]]. U izgradnju spomenika na Mrakovici utrošeno je hiljadu tona cementa, četiri hiljade kubnih metara agregata, 200 kubnih metara oplate i 200 tona gvožđa. Spomenik je podignut dobrovoljnim prilozima 400.000 građana i 1.350 pravnih lica, te jednog broja ljudi iz dijaspore. Svečanosti otvaranja, organizovanoj 10. septembra 1972. godine, prisustvovao je [[Tito|Josip Broz Tito]]. == Opis == Džamonja je spomenički kompleks zamislio u dva dela – na pristupni i centralni plato spomenika, koji su prostorno udaljeni 200 metara i vizuelno podeljeni barijerom šume i visinskom razlikom. Pošto s pristupnog platoa ka spomeniku vodi široko stepenište kroz šumu, Džamonja je na taj način ostvario psihološku pripremu posetioca kojem naočigled raste vizura spomenika, odnosno polagano se uzdiže pred njim kako se približava vrhu. Spomenik je visok 34 metra. Spomenik je sastavljen od dvadeset vertikalnih segmenata koji čine cilindričnu cjelinu. Svaki od segmenata profilisan je dubokim izrezima, odnosno ispupčenjima motiva u negativu, koji u ukupnom zbiru cjeline imaju simbolično značenje. Dok uvučeni i sjenkom prekriveni negativi simbolizuju smrt, pozitivi predstavljaju pobjedu i život. Dodatan utisak na pozitivima postignut je ugrađivanjem lamela od nerđajućeg čelika, čime je životu dodana dimenzija svetlosti što je u suprotnosti sa negativima koji se nalaze u sjenci. Horizontalno položeni blokovi, koji su postavljeni oko centralnog spomenika, simbolizuju pritisak i agresiju neprijatelja koji surovom snagom nastoji, ali ne uspeva uništiti život i pobedu koji se uzdižu ka nebu, utelovljeni u vertikalnom spomeniku. Pored spomenika je Memorijalni zid na kome su uklesana imena 9.921 [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|jugoslovenskih partizana]] sa ovih prostora. Obnovljena je stalna muzejska postavka o Narodnooslobodilačkoj borbi. Među eksponatima je razno njemačko naoružanje, mitraljezi, šljemovi, fotografije i zapisi o dešavanjima u ratu. == Vanjske veze == {{Commonscat|Monument to the Revolution (Kozara)}} * [http://www.kozaraethno.com/index.php?option=com_k2&view=item&id=116:memorijalna-zona-nacionalnog-parka-kozara&Itemid=200&lang=sr Memorijalna zona]{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://lupiga.com/vijesti/zaboravljena-povijest-nekada-vazna-remekdjela-simboli-kojih-se-danas-svi-stide Zaboravljena povijest] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Prijedor]] [[Kategorija:Nacionalni park Kozara]] 1qyh0nuyf6fijzct2jj2zqzt74wt8dd Muzej AVNOJ-a u Jajcu 0 4575109 42590034 42555118 2026-05-09T18:52:35Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590034 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Muzej AVNOJ-a, Jajce.JPG|mini|desno]] '''Muzej AVNOJ-a u Jajcu''' osnovan je [[1953]]. godine kao centralna, jugoslavenska, [[muzej]]ska, memorijalna institucija. Dom [[AVNOJ]]-a u [[Jajce|Jajcu]] sa pokretnom imovinom koju sačinjavaju: portreti [[Tito|Tita]], [[Staljin]]a, [[Ruzvelt]]a i [[Čerčil]]a je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1306 |title=Dom AVNOJ-a u Jajcu |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 10. 2016 |archive-date=2021-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017022140/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1306 }}</ref> == Lokacija == Muzej je smješten u nekadašnjoj zgradi [[Sokol]]skog društva, izgrađenog [[1934]]. godine po projektu [[beograd]]skog [[Arhitektura|arhitekte]] Momira Korunovića, na desnoj obali rijeke [[Pliva (rijeka)|Plive]], u neposrednoj blizini [[Pliva (vodopad)|vodopada]]. == Historijski podaci == Po započinjanju [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|II svjetskog rata]], okupatorske su vlasti u pomenutom objektu vršile skupljanje i teror nad stanovništvom. Najčešće je to bilo [[Srbi|srpsko]] stanovništvo iz područja [[Bosanska krajina|Bosanske krajine]]. Pri svom povlačenju iz Jajca [[1942]]. godine, [[Partizani|partizanske]] su jedinice zapalile objekat. Tom prilikom izgorjela je kompletna unutrašnjost objekta i drvena konstrukcija krova. Uoči historijskog zasjedanja [[AVNOJ]]-a objekat je obnovljen. Na uređenju enterijera radio je poznati slikar [[Đorđe Andrejević Kun]]. U ovom objektu se dana [[29. novembra|29.]] i [[30. novembra]] [[1943]]. godine održalo [[Drugo zasjedanje AVNOJ-a|II zasjedanje Antifašističkog vijeća narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ)]] uz učešće 142 vijećnika. Nakon završetka rata, objekat je ponovno obnovljen [[1947]]. i [[1953]]. Godine. Muzeju [[Drugo zasjedanje AVNOJ-a|Drugog zasjedanja AVNOJ-a]] pridružena je i muzejska zbirka formirana 1930. godine koja je do tada bila smještena u [[Franjevački samostan u Jajcu|Franjevačkom samostanu u Jajcu]]. Prva stalna postavka Muzeja, otvorena je 18. februara 1959. godine, a kasnije je imala nekoliko dorada. Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata 1992-1995.]] depoi Muzeja opljačkani su od strane nepoznatih počinilaca. Zgrada je obnovljena zahvaljujući udruženjima antifašista iz republika bivše Jugoslavije, prvenstveno Udruženju antifašista iz Slovenije, te Ministarstvu kulture i sporta Federacije BiH i Ministarstva civilnih poslova BiH. Nakon toga osnovana je [[2007]]. godine Javna Ustanova „Muzej II zasjedanja AVNOJ-a“. Muzej je ponovo otvoren za posjetioce [[29. novembra]] [[2008]]. godine. Jedan je od najposjećenijih muzeja u Bosni i Hercegovini, sa godišnjom posjetom oko 20.000 posjetilaca. == Opis spomenika == Objekat je jednospratna zgrada sa salom veličine 18,00x14,40 m. Na pozornici su postavljena dva stola, sastavljena i prekrivena crvenim platnom. Iza stola, u jednom redu postavljeno je osam drvenih stolica. U pozadini je prvi grb FNRJ, (rad slikara Đorđa Andrejevića Kuna i kipara [[August Augustinčić|Augusta Augustinčića]]). Pred pozornicom je postavljen podij i sto sa govorničkim stalkom, u čijoj pozadini je bista maršala Tita (Augustinčićev rad). Poslije rata Augustinčić je ponovo napravio bistu maršala Tita na osnovi fotografija snimljenih na zasjedanju. Podij je prekriven ćilimom. U sali su postavljene stolice najrazličitijih oblika. U prvom redu je nekoliko fotelja. U sredini je duboka fotelja u kojoj je sjedio [[Tito]]. Na balkonu su sjedili gosti zasjedanja. U sali je nekoliko parola: :''Smrt fašizmu-sloboda narodu, Živjelo Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije, Živjela [[Crvena armija]], Živjela naša junačka narodnooslobodilačka vojska.'' Preko balkona je prebačen jedan ćilim, a zidovi su ukrašeni zastavama i portretima koje je izradio Kun ([[Lenjin]], [[Marks]], [[Engels]], Tito, [[Staljin]], [[Ruzvelt]]). Muzej u Jajcu posjedovao je sljedeće zbirke po popisu iz 1991. godine: # Arheološke predmete (3672) # Fotografije (4820) # Trodimenzionalne predmete (245) # Umjetničke radove (827) # Fonoteku (124) # Filmoteku (106) # Biblioteku (6134) == Parna lokomotiva == Dio stalne postavke Muzeja je i parna [[lokomotiva]] proizvedena je početkom XX vijeka u fabrici lokomotiva Krauss&Co u Lincu u Austriji i nosi serijski broj 1190/1920. Oznaka osovina po njemačkoj notifikaciji je Bt-n2. Korištena je za saobraćaj u okviru fabrike željeza ''Rössemann & Kühnemann'' u [[Beč]]u. U Bosni i Hercegovini, saobraćala je za potrebe Elektrohemijske industrije “Elektrobosna” u Jajcu, na standardizovanim uskotračnim prugama promjera 760 mm koje su [[Historija željeznice u Bosni i Hercegovini|izgrađene za vrijeme Austrougarske monarhije]]. Kompozicija je saobraćala tokom [[1942]]. godine na slobodnoj teritoriji [[Bihaćka republika|Bihaćke republike]], a od avgusta [[1943]]. godine do januara [[1944]]. godine na relaciji Jajce – [[Bugojno]] i Jajce – [[Šipovo]], pa je lokomotiva dobila ime „Mala partizanka“. Služila je za prevoz stanovništva, vojske i naoružanja, a u svojoj kompoziciji imala i Titov lični vagon. Nakon Drugog svjetskog saobraćala je u sastavu Jugoslavenskih željeznica sve do sredine pedesetih godina kada je povučena iz upotrebe. Takođe je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Lokomotiva u Jajcu">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3736 |title= Parna lokomotiva, dio postavke Muzeja II zasjedanja AVNOJ-a u Jajcu |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 2. 2. 2026 |archive-date= 2020-06-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200606155619/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3736 |url-status= dead }}</ref> == Reference == {{reference}} == Literatura == * [http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/ns9/001.pdf [[Šefik Bešlagić]], Naše starine, Spomenici NOB-a u Jajcu i njihova zaštita, 1958.] * [http://muzejavnoj.ba/ Javna ustanova Muzej II zasjedanja AVNOJ-a] * Drugo zasjedanje AVNOJ-a, Sutjeska, 1944. * Muzeji, galerije i zbirke Bosne i Hercegovine, Sarajevo,1982. * Drugo zasjedanje AVNOJ-a 1943, Jajce, 1968. * Živojin B. Spasić, Muzej II zasjedanja AVNOJ-a, Jajce i «NIP» Zadrugar, Sarajevo == Vanjske veze == {{Commonscat|AVNOJ Museum, Jajce}} * [http://www.jajce-grad-muzej.com/index.php/ne-zaboravljeno/566-gradnja-sokolskog-doma-kasnije-muzej-avnoj-a.html Gradnja Sokolskog doma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160701113103/http://jajce-grad-muzej.com/index.php/ne-zaboravljeno/566-gradnja-sokolskog-doma-kasnije-muzej-avnoj-a.html |date=2016-07-01 }} * [http://www.visitjajce.com/index.php/bs/znamenitosti/muzej-ii-zasjedanja-avnoj-a Muzej AVNOJ-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160725043059/http://www.visitjajce.com/index.php/bs/znamenitosti/muzej-ii-zasjedanja-avnoj-a |date=2016-07-25 }} * [http://www.agencija-jajce.ba/ba/index.php/vodic/umjetnost-i-kultura/muzej-avnoja Kultura-Muzej u Jajcu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018185653/http://www.agencija-jajce.ba/ba/index.php/vodic/umjetnost-i-kultura/muzej-avnoja |date=2016-10-18 }} * [http://www.klix.ba/vijesti/bih/otvoren-obnovljeni-muzej-2-zasjedanja-avnoj-a/081130004 Obnova Muzeja AVNOJ-a] [[Kategorija:Muzeji u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Građevine u Jajcu]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Jajcu]] 75vysbrwf197ghf7i79rxo6p8vd5o7t Spomenik na Makljenu 0 4575111 42590060 42587532 2026-05-09T18:53:18Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590060 wikitext text/x-wiki [[File:Makljen – spomenik (2024) 03.jpg|thumb|Spomenik na Makljenu je svečano otvoren u novembru 1978.godine i dvije decenije bio je simbol [[Antifašizam|antifašizma]] i [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]]] '''Spomenik na Makljenu''' podignut je 1978. godine, u opštini [[Prozor (BiH)|Prozor]], [[Bosna i Hercegovina]]. Posvećen je [[Bitka na Neretvi|Bitki za ranjenike]] (Bitka na Neretvi) koja se dogodila krajem februara/početkom marta 1943. godine, borbi i stradanju [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] protiv [[Sile Osovine|Nijemaca, Italijana]], [[četnici|četnika]] i [[Ustaše|ustaša]], uz kultni slogan "Prozor noćas mora pasti!. Najveći zadatak bio je zaštita 4.000 ranjenih u obližnjoj [[Centralna bolnica NOVJ|Centralnoj bolnici]]. Spomenik predstavlja vrhunsko [[Vajarstvo|skulptorsko]] djelo u regionalnom i internacionalnom kontekstu. Monumentalna skulptura, djelo bosanskohercegovačkog umjetnika [[Boško Kućanski|Boška Kućanskog]] stvoreno je da svjedoči važan trenutak [[Antifašizam|antifašističke]] [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]. Proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3313 |title=Spomenik na Makljenu |work= Komisija za nacionalne spomenike Bosne i Hercegovine - kons.gov.ba |accessdate= 13. april 2026 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220094517/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3313 }}</ref> [[File:Zarobljeni Nemci kod Prozora krajem februara 1943.jpg|mini|lijevo|Zarobljeni Nijemci kod Prozora krajem februara 1943.]] == Istorija == Zimi 1942. snage Sila Osovine doživljavale su poraze na [[Afrika|sjevernoafričkom]] i ratištu u [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]]. [[Hitler]] je predpostavljavao da bi takvi porazi mogli dovesti do [[Saveznici|savezničke]] kopnene invazije u [[Jugoslavija|Jugoslaviju]]. Naredio je [[Alexander Löhr|Aleksandru Leru]], zapovjedniku u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]], da pripremi plan za uništenje svih partizanskih jedinica koje bi mogle ometati njemačko planiranje ili operacije. Ler je organizirao operaciju poznatu kao [[Četvrta neprijateljska ofenziva]] (ili [[Operacija Weiss I|Operacija Weiss 1]]), čiji je cilj bio ne samo ugušiti partizane, već i zarobiti partizanskog vođu [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]. Njemačka ofanziva započela je na više lokacija početkom januara 1943. Tito je tada osmislio hrabru strategiju stvaranja manevra zavaravajućeg odvraćanja pažnje – ta taktika uključivala je da njemačke trupe pomisle da, s položaja [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornjeg Vakufa]], Tito namjerava krenuti prema sjeveru, kroz dolinu rijeke [[Vrbas]] prema [[Bugojno|Bugojnu]]. Kako bi ostvorili ovu zavaru, partizani su uništili sve [[most]]ove preko rijeka Neretva i [[Rama (rijeka)|Rama]] od gradova [[Jablanica (Bosna i Hercegovina)|Jablanica]] do Prozora. Zavaravanje je bilo uspješno, jer je uništenje tih mostova navelo Nijemce da presretnu partizane na putu prema Bugojnu. I dok su Nijemci krenuli na sjever u lov preko Makljenskog prijevoja, partizani su se vratili na jug u Jablanicu, gdje su napravili improvizirani drveni prelaz preko ruševina nedavno uništenog [[Most u Jablanici|željezničkog mosta Jablanica]]. Do 9. marta cijela Glavna operativna grupa, uključujući oko 4.000 ranjenih vojnika i civila prešli su Neretvu i krenuli prema rijeci [[Drina|Drini]].<ref name="database">{{Cite web |url= https://www.spomenikdatabase.org/makljen |title= Makljen |work= www.spomenikdatabase.org |accessdate= 4. maj 2026.}}</ref> == Lokacija == Graditeljska cjelina se nalazi uz cestu Prozor - [[Gornji Vakuf|Gornji Vakuf,]] na vrhu planinskog prevoja [[Makljen]]a (1123 m/m). Od grada Prozora spomenik je udaljen 6,5 km vazdušne linije. Pristupa mu se sa sjeverozapada, kamenim stazama i stepenicama. Spomenik je nerijetko privlačio i brojne delegacije i zvaničnike svijeta da ga pohode i informišu se o njegovoj simbolici. Godine 1978. ovaj lokalitet posjetio i tadašnji princ Charles, princ od Walesa, aktuelni [[Velika Britanija|britanski]] kralj [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|Charles III]]. General britanske vojske u Drugom svjetskom ratu, sir [[Fitzroy Maclean]] upoznao ga je sa pojedinostima [[Bitka na Neretvi (film)|Bitke na Neretvi]] koju je još 1969.godine ekranizirao [[Veljko Bulajić]]. == Opis spomenika == Na otvoreni poziv umjetnicima i arhitektima Jugoslavije podneseno je gotovo 50 projekata. Konkursna komisija od 26 članova odabrala je rad poznatog vajara Boška Kućanskog . Proračun predviđen projektom iznosio je otprilike 16,7 milijuna jugoslavenskih dinara (7,8 milijuna funti). troškove su obezbijedile Bosna i Hercegovina (otprilike 60%) i druge republike. Izgradnja projekta započela je 1976. godine, a službeno ga je otvorio predsjednik Josip Broz Tito. Spomenik pod imenom ''Pesnica'' (ili Pjesnik, Spomenik Bitki za ranjenike) zamišljen je kao nezadrživa snaga poleta [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskih brigada]] koje su se probile kroz neprijateljski obruč i preko [[Neretva|Neretve]] prešle na slobodnu teritoriju. Skulptura spomeničkog kompleksa na Makljenu je amorfna sintetička forma - vještački kamen bijele boje dimenzija 12,40 x 16 x 11,20 m. U pogledu dinamike i izvora oblikovanja, skulptura baštini tradiciju [[Vorticizam|vorticizama]]. Sasatavljena je od više formi koje tvore jedinstven, pokrenut i energiziran, skulptorski organizam. Motiv i inspiraciju u osmišljavanju izgleda spomenika, sam Kućanski je svojevremeno objašnjavao ovako: :''Sudbonosni događaji naše revolucije koji su se odigrali na prostorima oko Prozora, [[Jablanica|Jablanice]], Vilića Gumna, Pidriša, na Neretvi i Makljenu, u jednoj od najhumanijih bitaka u istoriji ratovanja za spas oko 4.000 ranjenika, poprimili su oblike legende u besprimjernom čovještvu i nesumnjivo predstavljaju snažan inspirativni podsticaj za stvaraoce iz bilo koje oblasti umjetnosti. Prilikom rješavanja konkursnog zadatka, pošao sam od prastarog narodnog običaja da se na puteve heroja polaže cvijeće. Zato se u tlocrtu mog rješenja nalazi vitalističko-cvijetna forma vanzemaljskih dimenzija koja je upisana na poprištu bitke kamenitog Makljena i u čijem se pupoljku nalazi omnifacijalni skulpturalni oblik kao simbol bitke i trijumfa nepobjedivog života.'' Konstruktivni sistem spomenika osmišljen je tako da glavni nosivi sistem predstavljaju unutarnji armirnobetonski okviri (skelet od stubova i greda sa međuspratnom armiranobetonskom pločom). U sredini objekta postavljena su dva ukrštena betonska platna za prijem horizontalnih sila uslijed vjetra i [[Seizmologija|seizmičkih]] uticaja. Na armaturnobetonske okvire vezan jeplašt objekta sastavljen od dva sloja - unutrašnji, armiranobetonski sloj minimalne debljine 12 cm i vanjski, bez armature debljine 8 cm. Armatura je u vanjskom sloju plašta izbjegnuta jer je na njemu naknadnim zahvatima postignuta sekundarna plastika. Prije razaranja unutrašnjost spomenika je bila razdijeljena u dva nivoa sa ulazom na zapadnoj strani.<ref name="cspomenik">{{Cite web |url= https://balkans.aljazeera.net/teme/2018/9/3/nacionalni-spomenik-ili-ruglo-na-makljenu |title= Nacionalni spomenik ili ruglo na Makljenu |work= balkans.aljazeera.net |accessdate= 30. april 2026.}}</ref> == Danas == Nakon više od dvadeset godina od [[Raspad SFR Jugoslavije|raspada Jugoslavije]], na Makljenu su ostali samo dijelovi betonske konstrukcije, tragovi izletišta, zarasle staze, gdje su se svakog [[Dan borca|4.jula]] okupljali narodi Jugoslavije i veselili uz pjesmu. Danas je taj planinski prevoj koji se nalazi između [[Gornji Vakuf|Gornjeg Vakufa]] i Prozora zaboravljen. Spomenik je miniran 2000-te godine i za taj čin niko nije odgovarao. === Nacionalni spomenik === Komisija (Povjerenstvo) za nacionalne spomenike Bosne i Hercegovine je na svojoj redovnoj sjednici održanoj 26. oktobra 2010.godine, - 22 godine nakon izgradnje i 10 godina nakon miniranja – donijela Odluku po kojoj se Graditeljska cjelina – Spomenik na Makljenu, proglašava nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine, što uključuje sam spomenik, prilazne staze i okolne livade. U Odluci se navodi kako nacionalni spomenik podliježe pod mjere zaštite i rehabilitacije, utvrđene Zakonom i da je Komisija dužna utvrditi tehničke uslove i obezbijediti finansijska sredstva za izradu i postavljanje informacione ploče sa podacima o spomeniku. Naznačeno je i niz drugih mjera i aktivnosti koje bi u konačnici rezultirale obnovom spomenika i njegovim vraćanjem u prvobitno stanje. Međutim, spomenik je i danas, 16 godina nakon proglašenja nacionalnim, u stanju u kakvom je ostao nakon miniranja. Nema informacione table niti bilo čega što ukazuje na to da je poduzeta bilo kakva aktivnost, navedena u Odluci.<ref name="AeNebriga">{{Cite web |url= https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/teme/foto-propadaju-simboli-antifasizma-svjedoci-jednog-vremena-u-raljama-nacionalista-1077290/ |title= Propadaju simboli antifašizma |work= www.oslobodjenje.ba - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.titomanija.com.ba/index.php?option=com_content&task=view&id=1044&Itemid=1 Spomenik preživio rat, ali ne i mir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140417000349/http://www.titomanija.com.ba/index.php?option=com_content&task=view&id=1044&Itemid=1 |date=2014-04-17 }} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Prozoru]] cgbmpbsycgnzhvgo51jgsi3awcwz2p9 Spomenici posvećeni Igmanskom maršu 0 4575196 42590054 42355886 2026-05-09T18:53:06Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590054 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Spomenik Igmanskom maršu u Blažuju.jpg|mini|desno|Spomen-ploča Gubavac, pored [[Crkva sv. Save na Ilidži|crkve sv. Save]], opština Ilidža]] [[Datoteka:Spomenik Igmanskog marša 4.jpg|mini|desno|Spomen-ploča na Vrelu Bosne]] '''Spomenici posvećeni Igmanskom maršu''', jednoj od najpoznatijih i najslavnijih epizoda iz perioda [[NOB|Narodno-oslobodilačke borbe]] i jedinstvenoj operaciji te vrste u svijetu. Nalazi se na trasi [[Igmanski marš|Igmanskog marša]] od [[Vogošća|Vogošće]] do Velikog polja na Igmanu u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Proglašeni su za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3819 |title=Spomenici Igmanskog marša |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 11. 2016 |archive-date=2020-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526100116/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3819 }}</ref> Memorijalni Igmanski marš, održava se tradiocinalno, u povodu sjećanja na 27. januar 1942. godine, uz prisustvo oko 10.000 učesnika. == Historija == Krajem [[januar]]a [[1942]]. godine, poslije okršaja na Pjenovcu i na Bijelim Vodama, [[Prva proleterska brigada]] se na [[Romanija|Romaniji]] našla opkoljena jakim [[Treći Reich|njemačkim]] snagama. Štab Prve proleterske brigade održao je savjetovanje u selu Sirijevićima i donio odluku o pohodu pored [[Sarajevo|Sarajeva]], preko [[Igman]]a, prema oslobođenoj [[Foča|Foči]]. Na marš je krenula kolona od 500 boraca i to 25. januara. Za dva dana su došli u Sarajevsko polje. Najteži dio je bio početak uspona na Igman. Prelaz preko Igmana je izveden noću između [[27. januar|27.]] i [[28. januar]]a, po dubokom snijegu i velikoj hladnoći. Taj marš postaje legenda, a četrdeset teško promrzlih boraca prebačeno je na liječenje u Foču, gdje su podnijeli nadljudske bolove amputiranja promrzlih dijelova tijela bez narkoze.<ref>Miloš Vuksanović (1981): ''Prva proleterska brigada'', Beograd - Titograd: Narodna knjiga-Isi-Pobjeda, strana 35, Igmanski marš</ref> == Lokacija == Nacionalni spomenik se sastoji od deset spomen-obilježja: # Spomen-obilježje Igmanskom maršu u Vogošći, ulica Spasoja Blagovčanina broj 15 # Spomenik na mostu u Reljevu, opština Novi Grad # Spomen-obelisk u Osjeku, opština [[Ilidža]] # Spomenik na [[Vrelo Bosne|Vrelu Bosne]], opština Ilidža # Spomen-ploča Gubavac, pored [[Crkva sv. Save na Ilidži|crkve sv. Save]], opština Ilidža # Spomen-kosturnica na Brezovači, planina Igman, opština [[Hadžići]] # Spomen-obelisk na Brezovači, planina Igman, opština Hadžići # Spomenik na Velikom polju, planina Igman, opština Hadžići # Spomen-obelisk na Velikom polju, planina Igman, opština Hadžići # Spomen-piramida na Velikom polju, planina Igman, opština [[Trnovo]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.avaz.ba/clanak/215071/pripreme-za-igmanski-mars-ocekuje-se-kolona-od-10-000-do-15-000-ucesnika?url=clanak/215071/pripreme-za-igmanski-mars-ocekuje-se-kolona-od-10-000-do-15-000-ucesnika Memorijalni Igmanski marš] {{Commonscat|Igman march}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Ilidža]] [[Kategorija:Hadžići]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu]] ejtcn210f9zq1m8utroyxfo94q3v9h8 Kingu Kongu tai Gojira 0 4576482 42590115 41138832 2026-05-09T20:50:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590115 wikitext text/x-wiki {{about|filmu iz 1962. godine|predstojeće filmove slične tematike|Godzilla–Kong (filmska serija)}} {{Infokutija film | naslov = King Kong vs. Godzilla | slika = King Kong vs Godzilla 1962.jpg | director = [[Ishirō Honda]]<br>Thomas Montgomery (američka verzija) | producer = [[Tomoyuki Tanaka]]<br>John Beck (američka verzija) | writer = [[Shinichi Sekizawa]] | starring = [[Tadao Takashima]]<br />[[Kenji Sahara]]<br />[[Yu Fujiki]]<br />[[Ichirō Arishima]]<br />[[Mie Hama]]<br />[[Shoichi Hirose]]<br />[[Haruo Nakajima]] | music = [[Akira Ifukube]] | cinematography = [[Hajime Koizumi]] | studio = [[Toho]] | distributor = Toho (Japan)<br>[[Universal International]] (USA) | released = {{film date|1962|08|11|df=y}} <!-- Do not add the US release date here please, see WP:FILMRELEASE. --> | runtime = 97 min. (japanska verzija)<br>91 min. (američka verzija) | country = {{flag|Japan}} | language = japanski<br>engleski | budget = <small>originalna verzija</small> 5 mil. [[¥]] <small>američka verzija</small> 200.000 $ | gross = 350 mil. [[¥]]<small>(SAD)</small><br>1,25 mil. $<small>(SAD)</small> <ref name=g/> | prethodi = ''[[Godzilla ponovno napada]]'' (1955) | slijedi = ''[[Mothra vs. Godzilla]]'' (1964) }} '''''King Kong vs. Godzilla''''' ({{jez-sh|King Kong protiv Godzile}}) je [[japan]]ski [[science fiction film]] snimljen 1962. godine u režiji [[Ishiro Honda|Ishira Honde]], poznat kao treći i u kino-dvoranama najgledaniji film iz serije o [[Godzilla|Godzilli]], odnosno prvi film u boji u kome se kao lik pojavljuje [[King Kong]]. Radnja prikazuje kako grupa istraživača odlazi na usamljeni pacifički otok kako bi u reklamne svrhe uspavala i u Japan dovela orijašku gorilu King Konga, te kako će se on tamo sukobiti sa Godzilom koji se probudio iz višegodišnje hibernacije i krenuo u još jedan uništavački pohod. Film je originalno zamišljen od strane [[Willis H. O'Brien|Willisa O'Briena]], tvorca specijalnih efekata za originalnog hollywoodskog ''[[King Kong (film, 1933)|King Konga]]'', pri čemu je kao glavni antagonist King Kongu trebaao biti divovska verzija [[Frankensteinovo čudovište|Frankensteinovog čudovišta]]. Ideju je preuzeo John Beck koji je nakon višegodišnjih pokušaja da je "proda" hollywoodskim studijima sklopio dogovor sa japanskim studijem [[Toho Company|Toho]], koji je pak upravo u tom filmu vidio idealnu priliku da obilježi 30. obljetnicu osnivanja, ali i inzistirao da glavni negativac bude upravo Godzila. ''King Kong vs. Godzilla'' je predstavljao prvi film o Godzilli snimljen u boji. Iako je bila riječ o ambicioznijem projektu, u film su iz financijskih razloga umjesto planirane [[stop animacija|stop animacije]] morali biti ubačeni relativno primitivni specijalni efekti, uključujući žive glumce koji glume čudovišta u specijalnim kostimima. Scenario je, pak, za razliku od prethodna dva nastavka, nastojao u film ubaciti što više humora, odnosno ublažiti nasilje i približiti ga najmlađoj i porodičnoj publici. Iako se Honda sa time nije slagao, ispostavilo se da je u pitanju ispravna odluka, jer je ''King Kong vs. Godzilla'' postigao izuzetan uspjeh. Čak su i specijalni efekti impresionirali ne samo publiku, nego i druge filmaše, te su slične tehnike reciklirane u još nekoliko ostvarenja tokom sljedećih nekoliko godina. Slično kao i kod ranijih filmova, Toho je američkim distributerima omogućio da naprave specijalnu verziju za vlastito tržište sa nekoliko nadosnimljenih scena i novom naracijom. Razlike između dviju verzija su dugo godina u SAD i zapadnom svijetu bile predmetom [[urbana legenda|urbanih legendi]] o različitim sudbinama dvoje glavnih likova. ==Izvori== {{izvori|refs= <ref name=g>"Top Rental Features of 1963", ''Variety'', January 8, 1964 p 71.</ref> }} ==Vanjske veze== * {{IMDb title|0056142}} * {{rotten-tomatoes|king-kong-vs-godzilla}} * [http://www.movie-censorship.com/report.php?ID=404045 ''King Kong vs. Godzilla'' at Movie-Censorship] - Detailed comparison between the Japanese and American versions of the film. * Archer, Eugene. [http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=King%20Kong%20vs.%20Godzilla%20(Movie)&title2=&reviewer=BOSLEY%20CROWTHER&pdate=19630627&v_id= "King Kong vs. Godzilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106231625/http://movies2.nytimes.com/mem/movies/review.html?title1=King%20Kong%20vs.%20Godzilla%20(Movie)&title2=&reviewer=BOSLEY%20CROWTHER&pdate=19630627&v_id= |date=2015-11-06 }} (film review) ''[[The New York Times]]''. June 27, 1963. * {{cite web|url=http://www.jmdb.ne.jp/1962/cl002600.htm|title=キングコング対ゴジラ (Kingu Kongu tai Gojira)|accessdate=July 16, 2007|language=Japanese|publisher=[[Japanese Movie Database]]|archive-date=2018-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180521185220/http://www.jmdb.ne.jp/1962/cl002600.htm|url-status=dead}} {{Godzilla}} {{King Kong}} {{Ishirō Honda}} {{Authority control}} [[Kategorija:Japanski filmovi]] [[Kategorija:SF-filmovi]] [[Kategorija:Filmovi fantastike]] [[Kategorija:Filmovi katastrofe]] [[Kategorija:King Kong]] [[Kategorija:Filmovi o Godzilli]] [[Kategorija:Kaijū filmovi]] gtz68tfw9nizupjwz72snxzcic4hhfb Kaijū Daisensō 0 4576561 42589976 42317915 2026-05-09T15:39:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589976 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | naslov = Invasion of Astro-Monster<br>怪獣大戦争 | slika = Invasion of Astro-Monster poster.jpg | opis = japanski poster | director = [[Ishirō Honda]] | producer = [[Tomoyuki Tanaka]]| | writer = [[Shinichi Sekizawa]] | starring = [[Nick Adams (glumac)|Nick Adams]]<br>[[Akira Takarada]]<br>[[Kumi Mizuno]]<br>[[Jun Tazaki]]<br>[[Akira Kubo]]<br>[[Yoshio Tsuchiya]]<br>[[Haruo Nakajima]] | music = [[Akira Ifukube]] | cinematography = [[Hajime Koizumi]] | editing = [[Ryohei Fujii]] | studio = [[Toho]]<br>[[United Productions of America|UPA]] | distributor = Toho (Japan)<br>Maron Films (SAD) | released = {{Film date|1965|12|19|Japan|df=y}} | runtime = 94 min. (japanska verzija)<br>92 min. (američka verzija) | language = japanski<br>engleski | country = {{flag|Japan}}<br/>{{flag|Sjedinjene Države}} | prethodi = ''[[Mothra vs. Godzilla]]'' (1964) | slijedi = ''[[Ebirah, Horror of the Deep]]'' (1966) }} '''''Invasion of Astro-Monster''''' ({{jez-sh|Invazija Astro-čudovišta}}), u Japanu poznat kao {{nihongo|'''''Kaijū Daisensō'''''|怪獣大戦争||dosl. "Veliki rat čudovišta"}}, je [[japan]]sko-[[SAD|američki]] [[science fiction film]] snimljen 1965. godine u režiji [[Ishiro Honda|Ishira Honde]]. Predstavlja šesti dio ciklusa o [[Godzilla|Godzilli]], ali i prvi čija se radnja dijelom odvija izvan [[Zemlja|Zemlje]], odnosno koji kao motiv ima [[invazija vanzemaljaca|vanzemaljsku invaziju]]. Radnja započinje sa otkrićem "Planeta X" u [[Sunčev sistem|Sunčevom sistemu]], čiji stanovnici traže od Zemlje da im "posudi" svoja čudovišta Godzillu i [[Rodan]]a kako bi se obračunali sa [[King Ghidorah|Ghidorahom]]. ==Uloge== * [[Akira Takarada]] ... {{nihongo|Astronaut Kazuo Fuji|富士 一夫|Fuji Kazuo}} * [[Nick Adams (glumac)|Nick Adams]] ... {{nihongo|Astronaut Glenn|グレン|Guren}} * [[Kumi Mizuno]] ... {{nihongo|Namikawa|波川|Namikawa}} * [[Jun Tazaki]] ... {{nihongo|Dr. Sakurai|桜井 博士| Sakurai-hakase}} * [[Akira Kubo]] ... {{nihongo|Tetsuo Torii|鳥井 哲男| Torii Tetsuo}} * Keiko Sawai ... {{nihongo|Haruno Fuji|富士 ハルノ|Fuji Haruno}} * [[Yoshio Tsuchiya]] ... Kontrolor Planeta X * Takamaru Sasaki ... Predsjednik Odbora za Zemlju * Gen Shimizu ... Ministar obrane * [[Yoshifumi Tajima]] ... General * Nadao Kirino ... Vojni ađutant * Kenzo Tabu ... Zapovjednik Planete X, Zemaljska jedinica * Koji Uno ... Namikawin pomoćnik * Somesho Matsumoto ... Budiistički svećenik * [[Haruo Nakajima]] ... [[Godzilla]] * [[Masaki Shinohara]] ... [[Rodan]] * [[Shoichi Hirose]] ... [[King Ghidorah]] ==Vanjske veze== * {{IMDb title|id=0059346|title=Invasion of Astro-Monster}} * {{tcmdb title|id=414430}} * {{AFI film|id=19411|title=Monster Zero}} * {{rotten-tomatoes|id=godzilla_vs_monster_zero|title=Invasion of Astro-Monster}} * {{cite web|url=http://www.jmdb.ne.jp/1965/co004660.htm|title=怪獣大戦争 (Kaijū Daisenso)|accessdate=2007-07-17|language=Japanese|publisher=[[Japanese Movie Database]]|archive-date=2020-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113144528/http://www.jmdb.ne.jp/1965/co004660.htm|url-status=dead}} {{Godzilla}} {{Ishirō Honda}} {{Authority control}} [[Kategorija:Japanski filmovi]] [[Kategorija:Američki filmovi]] [[Kategorija:SF-filmovi]] [[Kategorija:Filmovi katastrofe]] [[Kategorija:Pustolovni filmovi]] [[Kategorija:Filmovi o Godzilli]] [[Kategorija:Kaijū filmovi]] e45m5qochexifhp0l1fm0se0x1r9hyu Kazaški nacionalni pedagoški univerzitet Abaj 0 4579430 42590088 42354561 2026-05-09T19:02:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590088 wikitext text/x-wiki {{Infokutija univerzitet | naziv = Kazaški nacionalni pedagoški univerzitet Abaj | izvorni_naziv = Abaй atыndaғы Қazaқ Ұlttық pedagogikalық universitetі<br />Kazahskiй nacionalьnый pedagogičeskiй universitet imeni Abaя | drugi_naziv = | latinski = | logo = | logo_širina = | logo_opis = | slika = KazNPU imeni Abaya.JPG | slika_širina = | slika_opis = Centralna zgrada univerziteta | moto = | moto_sh = | osnivač = {{SSSR}} | osnivanje = 1928. | zatvaranje = | bivši_naziv = Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті | reg_baštine = | vrsta = javni univerzitet | krovna_instit = | religija = | akad_pripadnost = | fakulteti = | visoke_škole = | jezik = | slobodna_oznaka = | slobodan_opis = | izdatak = | budžet = | rukovodilac = | Upravnik = | predsjedatelj = | kancelar = | vicekancelar = | predsjednik = | potpredsjednik = | rektor = Serik Praliev | prorektor = | dekan = | prodekan = | direktor = | vođa_titula = | vođa = | akad_osoblje = | admin_osoblje = | studenti = | dodiplomci = | diplomci = | doktoranti = | ostali = | boje = | sportovi = | nadimak = | maskota = | udruženja = | sjedište = | grad = [[Datoteka:Flag of Almaty.svg|24px|bezokvira]] [[Almati]] | pokrajina = | savezna_država = | država = [[Datoteka:Flag of Kazakhstan.svg|24px|bezokvira]] [[Kazahstan]] | kampus = | lok_karta = | alt_karta = | širina-st = | širina-min = | širina-sek = | širina-oznaka = | dužina-st = | dužina-min = | dužina-sek = | dužina-oznaka = | lok_karta_opis = | mrežno_mjesto = [http://kaznpu.kz/kz/ kaznpu.kz] | fusnote = }} '''Kazaški nacionalni pedagoški univerzitet Abaj''' ([[Kazaški jezik|kazaški]]: ''Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті'', {{jez-rus|Казахский национальный педагогический университет имени Абая}}) je najstariji univerzitet u [[Kazahstan]]u koji je osnovan još 1928. godine, u periodu kada je tadašnja autonomna kazaška republika još uvijek bila dio [[Ruska Sovjetska Federalna Socijalistička Republika|Ruske Sovjetske Federativne Socijalističke Republike]] u okvirima [[SSSR|Sovjetskog Saveza]]. Univerzitet se nalazi u starom glavnom gradu Kazahstana [[Almati]]. Univerzitet Abaj jedan je od najcjenjenijih univerziteta u čitavoj [[Centralna Azija|Centralnoj Aziji]]. Institucija je prva u zemlji organizirala programe udaljenog obrazovanja još 2001. godine. Nastava na univerzitetu odvija se na ruskom i kazaškom jeziku. == Historija == Univerzitet je osnovan 1928. godine pod nazivom ''Kazaški državni univerzitet'', a u akademskoj godini 1928/29 pohađalo ga je 124 studenata kojima je predavalo ukupno 9 profesora. Prvi rektor univerziteta bio je vojni doktor Sandžar Džafarovič Asfendiarov. 1930. godine univerzitet je preimenovan u ''Kazaški pedagoški institut'', a 1935. ponio je i naziv kazaškog pjesnika, kompozitora i prosvjetitelja Abaja koji je živio od 1845. do 1904. godine. U periodu [[Veliki otadžbinski rat|Velikog otadžbinskog rata]] na front je dobrovoljno ili kroz mobilizaciju otišlo oko 160 studenata. Njih trisu proglašeni za Heroje Sovjetskog Saveza. 1946. univerzitet je pohađalo 362 studenta, a 1956. njih 567. 1974. godine univerzitetu je od strane [[Kazaška Sovjetska Socijalistička Republika|Kazaške Sovjetske Socijalističke Republike]] dozvoljen da započne i sa izdavačkim radom. 1990. godine institucija je ponovo promijenila naziv, ovoga puta u ''Kazaški državni pedagoški univerzitet Abaj'', zatim 1992. u ''Almatijski državni univerzitet Abaj'', 2000. u ''Almatijski univerzitet Abaj'' i konačno 2003. u ''Kazaški nacionalni pedagoški univerzitet Abaj''. == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == * [http://kaznpu.kz/kz/ kaznpu.kz]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1928.]] [[Kategorija:Univerziteti u Kazahstanu]] [[Kategorija:Univerziteti osnovani u Sovjetskom Savezu]] nacftpnrhap7fk1ltnuncu0253onf7l Katee Sackhoff 0 4581434 42590002 41454154 2026-05-09T18:28:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590002 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumica | ime = Katee Sackhoff | slika = Katee Sackhoff May 2015.jpg | opis = Katee Sackhoff u maju 2015. godine | ime_po_rođenju = Kathryn Ann Sackhoff | datum_rođenja = {{birth date and age|1980|4|8|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Portland, Oregon|Portland]], [[Oregon]], [[SAD]] | zanimanje = glumica | period = 1998– | partner = [[Karl Urban]] (2014–) | znamenite_uloge = poručnica [[Kara Thrace|Kara "Starbuck" Thrace]] u ''[[Battlestar Galactica (TV serija, 2004)|Battlestar Galactica]]'' }} '''Ketrin En Kejti Sakof''' ({{jez-en|Kathryn Ann „Katee” Sackhoff}}, rođena 8. aprila 1980) poznata je po ulozi [[Kara Trejs|Kare Starbak Trejs]] u [[Sajfaj]]ovoj televizijskoj seriji ''[[Battlestar Galactica]]''. Nominovana je 2003. za [[Nagrada Saturn|Nagradu Saturn]], kategoriju „Najbolja sporedna glumica u televizijskoj seriji“, usled svog nastupa u mini-seriji ''Battlestar Galactica''. Za istu ulogu osvojila je Nagradu Saturn 2006. i ponovo bila nominovana 2008. Glumila je Šeri Klark u horor trileru ''[[Beli šum 2]]'', kao i Dejnu Volš u [[24 (osma sezona)|osmoj sezoni]] televizijske serije ''[[24 (TV serija)|24]]''. Trenutno ima glavnu žensku ulogu u A&E-jevoj seriji ''[[Longmire (TV series)|Longmire]]'', u kojoj igra šerifovu zamenicu Vik Moreti. == Detinjstvo == Kejti Sakof je rođena u [[Portland (Oregon)|Portlandu]] u državi [[Oregon]], ali je odrasla u [[Sent Helens (Oregon)|Sent Helensu]] u istoj državi. Njena majka Meri bila je programski koordinator za podučavanje engleskog kao drugog jezika, a otac Denis je građevinar.<ref>{{cite web|url=http://www.filmreference.com/film/46/Katee-Sackhoff.html |title=Katee Sackhoff Film Reference biography|publisher=Filmreference.com |accessdate=18. 4. 2010}}</ref> Kejtin brat Erik je suvlasnik radionice za modifikaciju vozila, koja se nalazi blizu Portlanda.<ref>{{cite web|last=Uno |first=Wesley |url=http://www.oregonlive.com/washingtoncounty/index.ssf/2008/12/at_portland_speed_industries_c.html |title=At Portland Speed Industries, car dreams become a reality |publisher=OregonLive.com |date=18. 12. 2008|accessdate=21. 2. 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://tunedbypsi.com/staff.php |title=Staff – Portland Speed Industries |publisher=Tunedbypsi.com |date= |accessdate=9. 9. 2012 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025100756/http://www.tunedbypsi.com/staff.php |dead-url=yes }}</ref> Sakofova je završila [[Srednja škola Sanset (Biverton)|Srednju školu Sanset]] u [[Biverton (Oregon)|Bivertonu]] 1998. Proplivala je kao dete i planirala u srednjoj školi da postane profesionalni plivač, ali je onda ozledila desno koleno. Zato je počela vežbati [[joga|jogu]], koju trenira i danas, a u to doba se ozbiljnije zainteresovala i za glumu.<ref>[http://www.variety.com/index.asp?layout=features2006&content=jump&jump=story&dept=sports&nav=Fsports&articleid=VR1117946593 Katee Sackhoff: Yoga] ''[[Varajeti (časopis)|Varajeti]]''. 11. 7. 2006.</ref> == Karijera == Na početku je nastupila u Lajftajmovom filmu ''[[Fifteen and Pregnant]]'', gde je glumila tinejdžerku sa bebom. Taj film je ohrabrio Sakofovu da se preseli u [[Holivud]] i nastavi glumačku karijeru. Igrala je Eni u [[MTV]]-jevoj seriji ''[[Undressed]]'', tada već u povremenoj ulozi, potom dobija sporednu kao Nel Bikford u seriji ''[[The Education of Max Bickford]]''. U bioskope ulazi sa filmom ''[[My First Mister]]'', zatim kao Džena Džen Danzig u filmu ''[[Noć veštica: uskrsnuće]]''. Kejti Sakof je postala poznata kao [[Kara Trejs|Kara Starbak Trejs]] iz mini-serije i nasledne TV serije ''[[Battlestar Galactica]]''. Za svoj nastup osvojila je 2005. [[Nagrada Saturn|Nagradu Saturn]] u kategoriji „Najbolja sporedna glumica u televizijskoj seriji“. Kejtino tumačenje te uloge je navelo scenariste da razrade Starbak u jednog složenijeg i promenljivijeg lika. ''Galaktičin'' izvršni producent [[Ronald D. Mur]] opisao ju je kao glumicu koja uspeva zaintrigirati publiku. Drugi izvršni producent [[Dejvid Ajk (producent)|Dejvid Ajk]] dodaje: „Primetili smo jednu sasvim drukčiju stranu, sve zbog Kejti: ranjivost, nesigurnost, očaj. Slobodnije smo počeli da istražujemo slabosti tog lika, jer smo shvatili da ih Kejti može izražavati a da time ne umanjuje snagu uloge.“<ref name="Catch">Jensen, Jeff i Vary, Adam B. (4. 4. 2008). „Catch a Rising Starbuck“. ''[[Entertejnment vikli]]''. Broj 985</ref> Sakofova kaže da je uticala na nju [[Linda Hamilton]] kao [[Sara Konor]] u filmu ''[[Terminator 2: Sudnji dan]]'': „Mislim da sam njen lik uglavnom imala u vidu, u smislu tela i snage. Mislim da sam krenula od njenog lika i odlučila, ‘Dobro, znači to otprilike moraš ostvariti’“.<ref>{{cite web |url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-sfc.html?2003-07/10/13.00.sfc |title=''T2'' Inspired Sackhoff's Starbuck |publisher=Saj faj vajer ([[Sajfaj|Saj-faj čanel]]) |date=10. 7. 2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030804021552/http://www.scifi.com/scifiwire/art-sfc.html?2003-07%2F10%2F13.00.sfc |archivedate=2003-08-04 |access-date=2021-08-29 |deadurl=no }}</ref> Pretkraj snimanja ''Galaktike'', Sakofova se počela osećati fizički slabo. Ubrzo po završetku snimanja, postavljena joj je dijagnoza [[karcinom štitaste žlezde|raka štitne žlezde]]. Posle hirurškog zahvata nisu joj bili potrebni tretmani zračenjem, i rak je bio u remisiji februara 2009.<ref>{{cite web|url=http://www.dose.ca/tv/story.html?id=8a74aed8-54e2-4140-804f-363ca4d8d0f7|title=Interview: Starbuck Steps It Up|publisher=Dose.ca|date=6. 2. 2009.|accessdate=18. 4. 2010|archivedate=2011-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110914011032/http://www.dose.ca/tv/story.html?id=8a74aed8-54e2-4140-804f-363ca4d8d0f7|deadurl=yes}}</ref> Sakofova je 2007. glumila zlog [[kiborg]]a Saru Korvus u kratkotrajnoj NBC-jevoj seriji ''[[Bionička žena (TV serija iz 2007)|Bionička žena]]''. Rečima izvršnog producenta serije Dejvida Ajka: „Predstavlja izuzetno otkriće. Te glumce koji umeju spojiti snagu sa ranjivošću — takve ljude obično nazivaju filmskim zvezdama.“ Sakofova ima glavnu žensku ulogu u naučnofantastičnom i akcionom filmu ''[[Poslednji stražar]]'', kao i u natprirodnom trileru ''[[Beli šum 2]]''. [[Datoteka:KateeSackhoff.jpg|thumb|Kejti Sakof na Wizard World Convention 2008. u Filadelfiji]] Sakofova je glavni lik u Lajftajmovom vlastitom filmu ''[[How I Married My High School Crush]]''.<ref>{{cite web |url=http://www.lmn.tv/movies/details.php?id=MOVE+4107 |title=How I Married My High School Crush |publisher=LMN.tv |accessdate=20. 8. 2011 |archivedate=2008-12-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081224132656/http://www.lmn.tv/movies/details.php?id=MOVE+4107 |deadurl=yes }}</ref> Gostovala je u serijama ''[[Cold Case (TV series)|Cold Case]]'', ''[[Urgentni centar (američka TV serija)|Urgentni centar]]'', ''[[Red i zakon]]'', ''[[Robot Chicken]]''. Glumila je glas ženskog marinca u video-igri ''[[Halo 3]]'', a pojavljuje se i u viralnoj promociji za ''[[Resistance 2]]''. Crnoj Mački 2099. pozajmila je glas u igri ''[[Spider-Man: Edge of Time]]'' (2011), kao i Sari Esen u DC-jevom crtanom filmu ''[[Batman: Year One]]''. U petoj sezoni serije ''[[Reži me]]'', nastupila je u četiri epizode kao nova doktorka Teodora Rou.<ref>{{cite news |url=http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2009/02/battlestar-galactica-katee-sackhoff.html |title='Battlestar' and 'Caprica' notes, plus video of Katee on 'Nip/Tuck' |publisher=Featuresblogs.chicagotribune.com |date=6. 2. 2009. |accessdate=20. 8. 2011 |archive-date=2011-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903055238/http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2009/02/battlestar-galactica-katee-sackhoff.html |dead-url=yes }}</ref> Međutim, istu ulogu u šestoj sezoni preuzima [[Rouz Makgauan]], verovatno zbog neusklađenih termina.<ref>{{cite web |last=Maerz |first=Melissa |url=http://ausiellofiles.ew.com/2008/09/rose-mcgowan-re.html |title=Rose McGowan In, Katee Sackhoff Out On 'Nip/Tuck' |work=Entertejnment vikli |date=12. 9. 2008 |accessdate=20. 8. 2011 |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913004310/http://ausiellofiles.ew.com/2008/09/rose-mcgowan-re.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://community.livejournal.com/_nip_tuck/70829.html |title=nip_tuck: Casting: Both Katee Sackhoff and Rose McGowan to play Teddy Lowe? |publisher=Community.livejournal.com |date=28. 12. 2008.|accessdate=18. 4. 2010}}</ref> Sakofova je dobila glavnu ulogu u policijskoj drami ''Lost and Found'', što ju je producirao [[Dik Vulf]] za NBC. Igrala je Tesu, „nekonvencionalnu detektivku LAPD-ja, koja je, nakon prepirke sa svojim nadređenima, za kaznu izmeštena u podrum da radi na slučajevima neidentifikovanih ljudi.“ Probna epizoda je snimljena u januaru 2009, ali nije ubedila NBC da naruči seriju.{{činjenica}}<!--mrtva veza do 20. 12. 2013.--> Sakofova je glumila samu sebe u [[CBS]]-ovom sitkomu ''[[Štreberi]]''. U epizodi ''The Vengeance Formulation'' iz 2009, [[Hauard Volovic]] sanjari o njoj.<ref>{{cite news | author=Kate Stanhope | title= Katee Sackhoff to Appear on The Big Bang Theory| url= http://www.tvguide.com/News/Katee-Sackhoff-Appear-1011117.aspx | work=TVGuide.com}}</ref> Ponovo nastupa u četvrtoj sezoni. Sakofova je imala stalnu ulogu u osmoj sezoni serije ''[[24 (osma sezona)|24]]'', gde je igrala Dejnu Volš, analitičarku CTU-a koja skriva tajnu. Februara 2010, prihvatila je glavnu ulogu u probnoj epizodi ABC-jeve krimi-drame ''Boston's Finest''. ABC nije naručio seriju.<ref>{{cite web|url=http://www.tvguide.com/News/Katee-Sackhoff-Signs-1015303.aspx|title=Katee Sackhoff Signs On to ABC Crime Drama|publisher=TVGuide.com}}</ref> Sakofova je u glavnoj postavi akcionog trilera o vukodlacima ''Growl''.<ref>{{cite web|url=http://www.shocktillyoudrop.com/news/topnews.php?id=15360 |title=Exclusive Photos: Katee Sackhoff & More in Growl |publisher=Shocktillyoudrop.com |date=1. 6. 2010.|accessdate=20. 8. 2011}}</ref> Imala je specijalni nastup u epizodi ''[[Futurama|Futurame]]'' pod naslovom „Lrrreconcilable Ndndifferences“.<ref name="Digital Spy">{{cite web |url=http://www.digitalspy.com/ustv/news/a264941/katee-sackhoff-to-guest-on-futurama.html|title=Katee Sackhoff to guest on 'Futurama'|first=Mike |last=Moody |date=20. 8. 2010|publisher=[[Didžital spaj]]|accessdate=20. 8. 2010}}</ref> Na jesen 2010, pridružila se postavi serije ''[[Mesto zločina: Las Vegas|CSI: Crime Scene Investigation]]'' kao detektivka Rid, „oštroumna istražiteljka kojoj nedostaje nežnost“.<ref>{{cite web|url= http://www.tvguide.com/News/Katee-Sackhoff-CSI-1022713.aspx |title=CSI Books Battlestar Galactica's Katee Sackhoff|publisher=TVGuide.com|accessdate=8. 9. 2010}}</ref> Igrajući Rejčel, beskućnicu zavisnu od droge, iduće godine je gostovala u epizodi sitkoma ''[[Workaholics]]''. Sakofova nosi glavnu žensku ulogu u A&E-jevoj seriji ''[[Longmire (TV series)|Longmire]]'', koja počiva na romanima [[Krejg Džonson|Krejga Džonsona]]. Glumi šerifovu zamenicu Vik Moreti.<ref>{{cite web|url=http://www.tvline.com/2011/03/katee-sackhoff-longmire-pilot/|title=Pilot Scoop: Katee Sackhoff, Smallville Vet, Others Join A&E's Longmire|publisher=Ti-vi lajn|access-date=2017-04-17|archive-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120070127/http://www.tvline.com/2011/03/katee-sackhoff-longmire-pilot/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/battlestar-galactica-star-katee-sackhoff-171607|title='Battlestar Galactica' Star Katee Sackhoff Lands A&E Pilot|work=Holivud reporter| first=Lesley|last=Goldberg|date=25. 3. 2011}}</ref> U filmu ''[[Ridik – vladar tame]]'' dobila je ulogu Dal, nordijske plaćenice unajmljene da pronađe Ridika, kojeg će i u tom filmu glumiti Vin Dizel.<ref>{{cite web|last=Radish|first=Christina|url= http://collider.com/katee-sackhoff-riddick-casting-story-interview/137829/ |title=Katee Sackhoff Talks RIDDICK; Reveals the Wild Story on How She Got Cast|publisher=Collider.com|date=13. 1. 2012|accessdate=13. 12. 2012}}</ref> Od avgusta 2012, Kejti je drugi voditelj podkasta Schmoes Know Movies na Toadhop Network. U jednoj od njenih prvih emisija gostovao je Šon Astin.<ref>{{cite web |url=http://www.toadhopnetwork.com/f/Schmoes |title=Radio Worth Watching: Schmoes Know Movies Episodes Guide |publisher=The Toad Hop Network |date= |accessdate=9. 9. 2012 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Izvori == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Katee Sackhoff}} * {{official website|http://www.kateesackhoff.com}} * {{IMDb name|0755267|Katee Sackhoff}} * {{TV Guide person |katee-sackhoff/190292}} * [http://www.post-gazette.com/pg/07085/770732-352.stm Tuned in Interview with Ronald D. Moore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208141503/http://www.post-gazette.com/pg/07085/770732-352.stm |date=2011-12-08 }} * [http://www.thescifiworld.net/interviews/katee_sackhoff_01.htm Katee Sackhoff interview at The Scifi World] * [http://entertainment.aol.ca/article/qa-katee-sackhoff-on-the-end-of-battlestar-galactica/566827/ Katee Sackhoff interview with AOL Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324235159/http://entertainment.aol.ca/article/qa-katee-sackhoff-on-the-end-of-battlestar-galactica/566827/ |date=2009-03-24 }} {{Authority control}} {{Lifetime|1980||Sackhoff, Katee}} [[Kategorija:Američke filmske glumice]] [[Kategorija:Američke televizijske glumice]] 6lv25zg6nxeplm4km0of6fa1jyodlw8 Spomenik borcima Narodnooslobodilačkog rata na Ilidži 0 4605407 42590058 41328936 2026-05-09T18:53:14Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590058 wikitext text/x-wiki [[File:Ilidža - panoramio (1).jpg|mini|desno|Spomenik borcima NOR-a na Ilidži]] '''Spomenik borcima NOR-a na Ilidži''', ili spomen-kosturnica, na [[Ilidža|Ilidži]], je [[nacionalni spomenik BiH]]. <ref>{{Cite web|url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Ilidza_spomenik%20palim%20borcima%20NORa%20BOS.pdf|title=Spomenik palim borcima NOR-a na Ilidži|work=kons.gov.ba|accessdate=9. 9. 2017|archive-date=2022-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603204009/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Ilidza_spomenik%20palim%20borcima%20NORa%20BOS.pdf|dead-url=yes}}</ref> Spomen-kompleks čine pristupne staze, bazen/fontana i sam spomenik. Nalazi se u Velikom parku uz pješačku stazu šetališta Velika aleja prema [[Vrelo Bosne|Vrelu Bosne]]. Kosturnicu su podigli građani Ilidže 1961. godine. Autor je kipar Peter Krstić iz [[Beograd]]a. Na spomeniku ispisano je devedesetdevet imena poginulih boraca [[Narodnooslobodilačka borba|NOB-a]] sa teritorije opštine Ilidža. Među njima su i dva [[Narodni heroj|Narodna heroja]]: [[Ravijojla Janković]] i [[Gliša Janković]], oboje iz naselja Osjek. == Opis == Spomenik ima formu slova „U“ ukupne površine 11 x 8,90 metara. Građen je od [[beton]]a, obložen [[Brač|bračkim]] [[kamen]]om u kojem je isklesan friz postavljen na kvadar obložen jablaničkim [[granit]]om. Podrazumijeva dva vizuelno jednaka upečatljiva elementa: kubus sa imenima nastradalih i kvadar koji nosi friz. Oba elementa su na platformi koja pokriva kosturnicu. Pripada modernoj [[Arhitektura|arhitekturi]] i podrazumijeva kombinovanje čistih, pravolinijskih formi. Autor je stvorio iluziju lebdeće, pravougaone, horizontalno postavljene plohe iz koje izbija vertikalna, vizuelno monolitna ploha. == Reference == {{reference}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Ilidži]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] r89pqmundqcuj61kuepm8ount54el75 42590182 42590058 2026-05-10T00:52:02Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Spomenik borcima NOR-a na Ilidži]] na [[Spomenik borcima Narodnooslobodilačkog rata na Ilidži]]: [[WP:PREPOZNATLJIVOST|Prepoznatljivije]]: Wikipedija:Naslovi članaka#Izbjegavajte (dvosmislene) skraćenice - skraćenice i akronime u pravilu treba izbjegavati. 42590058 wikitext text/x-wiki [[File:Ilidža - panoramio (1).jpg|mini|desno|Spomenik borcima NOR-a na Ilidži]] '''Spomenik borcima NOR-a na Ilidži''', ili spomen-kosturnica, na [[Ilidža|Ilidži]], je [[nacionalni spomenik BiH]]. <ref>{{Cite web|url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Ilidza_spomenik%20palim%20borcima%20NORa%20BOS.pdf|title=Spomenik palim borcima NOR-a na Ilidži|work=kons.gov.ba|accessdate=9. 9. 2017|archive-date=2022-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603204009/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Ilidza_spomenik%20palim%20borcima%20NORa%20BOS.pdf|dead-url=yes}}</ref> Spomen-kompleks čine pristupne staze, bazen/fontana i sam spomenik. Nalazi se u Velikom parku uz pješačku stazu šetališta Velika aleja prema [[Vrelo Bosne|Vrelu Bosne]]. Kosturnicu su podigli građani Ilidže 1961. godine. Autor je kipar Peter Krstić iz [[Beograd]]a. Na spomeniku ispisano je devedesetdevet imena poginulih boraca [[Narodnooslobodilačka borba|NOB-a]] sa teritorije opštine Ilidža. Među njima su i dva [[Narodni heroj|Narodna heroja]]: [[Ravijojla Janković]] i [[Gliša Janković]], oboje iz naselja Osjek. == Opis == Spomenik ima formu slova „U“ ukupne površine 11 x 8,90 metara. Građen je od [[beton]]a, obložen [[Brač|bračkim]] [[kamen]]om u kojem je isklesan friz postavljen na kvadar obložen jablaničkim [[granit]]om. Podrazumijeva dva vizuelno jednaka upečatljiva elementa: kubus sa imenima nastradalih i kvadar koji nosi friz. Oba elementa su na platformi koja pokriva kosturnicu. Pripada modernoj [[Arhitektura|arhitekturi]] i podrazumijeva kombinovanje čistih, pravolinijskih formi. Autor je stvorio iluziju lebdeće, pravougaone, horizontalno postavljene plohe iz koje izbija vertikalna, vizuelno monolitna ploha. == Reference == {{reference}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Ilidži]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] r89pqmundqcuj61kuepm8ount54el75 Laguna (izdavačka kuća) 0 4606027 42590246 42440856 2026-05-10T07:08:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 6 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590246 wikitext text/x-wiki '''Izdavačka kuća „Laguna“''' osnovana je u [[Beograd]]u [[1998]]. godine. Jedna je od najvećih [[Izdavačka kuća|izdavačkih kuća]] u [[Srbija|Srbiji]] koja objavljuje blizu 350 novih naslova godišnje. Od nastanka je objavila preko 3.000 naslova. == Autori == Prva ''Lagunina'' izdanja su bile knjige jednog od najpopularnijih engleskih pisaca — [[Teri Pračet|Terija Pračeta]]. Danas se među stranim autorima koje ova izdavačka kuća objavljuje nalaze imena mnogih svetskih klasika ([[Šekspir]], [[Čehov]], [[Franc Kafka|Kafka]]) i poznatih savremenih svetskih pisaca, najviše engleskog, španskog, nemačkog, francuskog i ruskog jezičkog izraza: [[Nobelova nagrada|nobelovci]] [[Mario Vargas Ljosa]], [[Herta Miler]], [[Žoze Saramago]], [[Ginter Gras]], [[Toni Morison]], [[Česlav Miloš]], [[Mo Jen]], [[Svetlana Aleksijevič]], zatim [[Bret Iston Elis]], [[Amin Maluf]], [[Ana Marija Matute Auseho|Ana Marija Matute]], [[Maks Friš]], [[Mark Aldanov]], [[Toni Parsons]], [[Roberto Bolanjo]], [[Margaret Atvud]], [[Martin Valzer]], [[Bil Brajson]], [[Džordž Eliot]], [[Hans Falada]], [[Haled Hoseini]], [[Viktor Peljevin]] i dr. Od domaćih pisaca ''Laguna'' je objavila dela mnogih klasika srpske književnosti i savremenih autora, među kojima su [[Ivo Andrić]], [[Miloš Crnjanski]], [[Slobodan Selenić]], [[Borislav Pekić]], [[Svetlana Velmar-Janković]], [[Dobrica Ćosić]], [[Miroslav Antić]], [[Dragoslav Mihailović]], [[Ljubivoje Ršumović]], [[Filip David]], [[Dragan Velikić]], [[Radoslav Petković]], [[Svetislav Basara]], [[Ljubica Arsić]], [[Vule Žurić]], [[Ivana Dimić]], [[Vladimir Kecmanović]], [[Nikola Malović]], [[Ivan Ivanji]], [[Igor Marojević]], [[Mirjana Novaković]], [[Uroš Petrović (pisac fantastike)|Uroš Petrović]], [[Dejan Stojiljković]], [[Slobodan Vladušić]] i dr. == Izdanja == Pored domaće i strane [[književnost|beletristike]] u svim [[žanr]]ovima, objavljuje i [[antologija|antologije]] [[priča]] domaćih i stranih [[pisac]]a, [[esej]]e, [[autobiografija|autobiografije]], [[putopis]]e, knjige za decu, slikovnice, [[leksikon]]e i [[enciklopedija|enciklopedije]], [[istorija|istorijske]] i [[muzika|muzičke]] [[monografija|monografije]], [[kuvar]]e, knjige iz oblasti popularne [[nauka|nauke]], [[filozofija|filozofije]], [[psihologija|psihologije]], [[mitologija|mitologije]] i [[umetnost]]i. == Poslovanje == Pored plasmana knjiga na tržištu Srbije, ''Laguna'' je prisutna i u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Bosna i Hercegovina|BiH]] ([[Republika Srpska|Republici Srpskoj]]). Klub ''Laguninih'' čitalaca broji 400 hiljada članova, a izdavačka kuća ima blizu 50 knjižara i klubova čitalaca u Srbiji ([[Beograd]], [[Novi Sad]], [[Niš]], [[Vršac]], [[Gornji Milanovac]], [[Jagodina]], [[Kragujevac]], [[Valjevo]], [[Požarevac]], [[Užice]], [[Kraljevo]], [[Loznica]], [[Zrenjanin]], [[Kruševac]], [[Subotica]], [[Čačak]], [[Šabac]], [[Zaječar]], [[Leskovac]] i [[Sremska Mitrovica]]) i u regionu ([[Sarajevo]], [[Banja Luka]], [[Tuzla]], [[Podgorica]], [[Nikšić]]). Dva puta godišnje, u junu i decembru, ''Laguna'' organizuje popularnu manifestaciju „Noć knjige“<ref>[http://www.blic.rs/Vesti/Beograd/328609/Nocas-smo-bili-Budni-uz-knjigu Noćas smo bili budni uz knjigu],''Blic'', 16. 6. 2012.</ref>, kada svojim čitaocima nudi ne samo svoja, nego i izdanja drugih izdavača uz velike pospuste. == Priznanja == Knjigama objavljenim u ''Laguni'' njeni pisci osvojili su brojne značajne književne i prevodilačke nagrade: „[[Ninova nagrada]]“<ref>[http://www.laguna.rs/v3333_vest_filipu_davidu_ninova_nagrada_za_2014_godinu_laguna.html Filipu Davidu Ninova nagrada za 2014. godinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707232621/http://www.laguna.rs/v3333_vest_filipu_davidu_ninova_nagrada_za_2014_godinu_laguna.html |date=2017-07-07 }}, veb-sajt „Lagune“, 19. januar 2015. (Pristupljeno 28. februara 2016.)</ref><ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/8/Kultura/2177915/Draganu+Velikiću+NIN-ova+nagrada+za+roman+godine.html Draganu Velikiću Ninova nagrada za 2015. godinu za roman ''Islednik''], [[Radio-televizija Srbije|RTS]], 18. januar 2016. (Pristupljeno 21. februara 2016.)</ref><ref>[http://www.laguna.rs/v5167_vest_ninova_nagrada_za_2016_godinu_ivani_dimic_za_arzamas_laguna.html Ninova nagrada za 2016. godinu Ivani Dimić za roman ''Arzamas''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170216214758/http://www.laguna.rs/v5167_vest_ninova_nagrada_za_2016_godinu_ivani_dimic_za_arzamas_laguna.html |date=2017-02-16 }}, veb-sajt „Lagune“, 16. januar 2017. (Pristupljeno 16. februara 2017.)</ref>, [[Andrićeva nagrada]]<ref>[http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/16/kultura/2436068/andriceva-nagrada-za-2015-godinu-vuletu-zuricu.html Andrićeva nagrada za 2015. godinu Vuletu Žuriću za zbirku ''Tajna crvenog zamka''], [[Radio-televizija Srbije]], 30. avgust 2016. (Pristupljeno 16. februara 2017.)</ref>, ''Vitalova'' nagrada „[[Zlatni suncokret]]“<ref>[http://www.rtv.rs/sr_ci/zivot/kultura/zlatni-suncokret-velikicevom-isledniku_671172.html „Zlatni suncokret“ Velikićevom ''Isledniku''], [[Radio Televizija Vojvodine]], 18. decembar 2015. (Pristupljeno 18. januara 2015.)</ref><ref>[http://www.laguna.rs/v5179_vest_svetlana_slapsak_dobitnica_vitalove_nagrade_za_roman_ravnoteza_laguna.html Svetlana Slapšak dobitnica Vitalove nagrade za roman ''Ravnoteža''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170216213649/http://www.laguna.rs/v5179_vest_svetlana_slapsak_dobitnica_vitalove_nagrade_za_roman_ravnoteza_laguna.html |date=2017-02-16 }}, veb-sajt „Lagune“, 21. januar 2017. (Pristupljeno 16. februara 2017.)</ref>, „Miloš Crnjanski“<ref>[http://www.rtv.rs/sr_lat/zivot/kultura/dejanu-stojiljkovicu-nagrada-milos-crnjanski_160531.html Dejanu Stojiljkoviću nagrada „Miloš Crnjanski“], [[Radio-televizija Vojvodine]], 26. novembra 2009. (Pristupljeno 28. februara 2016.)</ref>, „[[Nagrada Laza Kostić|Laza Kostić]]“<ref>[http://www.danas.rs/danasrs/kultura/laza_kostic_nikoli_malovicu.11.html?news_id=85033 „Laza Kostić“ Nikoli Maloviću], „Danas“, 12. mart 2008. (Pristupljeno 28. februara 2016.)</ref><ref>[http://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-miomiru-petrovicu-knjizevna-nagrada-laza-kostic-unos-7068.html Miomiru Petroviću književna nagrada „Laza Kostić“], veb-sajt „Lagune“ (pristupljeno 8. septembra 2017.)</ref>, „[[Nagrada Kočićevo pero|Kočićevo pero]]“<ref>[http://www.dnevnik.rs/kultura/zivot-romana-%E2%80%9Eislednik%E2%80%9D Život romana ''Islednik''], „Dnevnik“, Novi Sad, 1. mart 2016</ref>, „[[Nagrada Isidora Sekulić|Isidora Sekulić]]“<ref>[http://www.blic.rs/kultura/vesti/nagrada-isidora-sekulic-djordu-milosavljevicu/hsp1gb1 Nagrada „Isidora Sekulić“ Đorđu Milosavljeviću], „Blic“, 27. maj 2010</ref><ref>[http://www.laguna.rs/v4612_vest_basari_knjizevna_nagrada_isidora_sekulic_laguna.html Basari književna nagrada „Isidora Sekulić“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170221105835/http://www.laguna.rs/v4612_vest_basari_knjizevna_nagrada_isidora_sekulic_laguna.html |date=2017-02-21 }}, veb-sajt „Lagune“, 2. juni 2016. (Pristupljeno 20. februara 2017.)</ref>, „[[Nagrada Branko Ćopić|Branko Ćopić]]“<ref>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/560574/Nagrade-Branko-Copic-dodeljene-Nikoli-Malovicu-i-Gojku-Djogu Nagrade „Branko Ćopić“ dodeljene Nikoli Maloviću i Gojku Đogu], „Blic“, 20. maj 2015</ref><ref>[http://www.blic.rs/kultura/vesti/rsumovicu-i-raicevicu-urucena-nagrada-branko-copic/rdeqd2x Ršumoviću i Raičeviću Nagrada „Branko Ćopić"], „Blic“, 2. jun 2010</ref>, „[[Nagrada Stevan Sremac za knjigu proze|Stevan Sremac]]“<ref>[http://www.juznevesti.com/Kultura/Vuletu-Zuricu-nagrada-Stevan-Sremac.sr.html Vuletu Žuriću nagrada „Stevan Sremac“], „Južne vesti“, 27. oktobar 2010. (Pristupljeno 28. februara 2016.)</ref><ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/56/srbija-danas/2522695/ljubici-arsic-nagrada-stevan-sremac.html Ljubici Arsić nagrada „Stevan Sremac“ za roman ''Rajska vrata''], [[Radio-televizija Srbije]], 11. novembar 2016. (Pristupljeno 16. februara 2017.)</ref>, „[[Nagrada srpskog književnog društva Biljana Jovanović|Biljana Jovanović]]“<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:595189-Basari-Biljana-Jovanovic Basari "Biljana Jovanović“], „Večernje novosti“ 11. mart 2016. (Pristupljeno 21.02.2017.)</ref>, nagrada „Grigorije Božović“ <ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/8/kultura/2739976/dragoslavu-mihailovicu-nagrada-grigorije-bozovic.html Dragoslavu Mihailoviću nagrada „Grigorije Božović“ za 2016. godinu za pripovetku „Četrdeset i tri godine“], veb-sajt [[Radio-televizija Srbije|Radio-televizije Srbije]], 19. maja 2017. (Pristupljeno 8. septembra 2017.)</ref>, Nagrada Andrićevog instituta iz Andrićgrada<ref>[http://www.andricevinstitut.org/dodjeljena-prva-nagrada-ivo-andrić/ Nagrada za roman ''Osama'' Vladimiru Kecmanoviću u izdanju „Lagune“]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, nagrada "Liplje" Banjalučkog sajma knjiga za savremenu književnost<ref>[http://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-laguni-nagrada-banjaluckog-sajma-knjiga-2016-unos-5817.html „Laguni“ nagrada Banjalučkog sajma knjiga za Kecmanovićev roman „Osama“], veb-sajt „Lagune“ (pristupljeno 8. septembra 2017.)</ref>, priznanje kritičara za knjigu godine „[[Nagrada Meša Selimović]]“<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:478793-Nagradu-Mesa-Selimovic-dele-Negrisorac-i-Vladusic Nagradu „Meša Selimović“ dele Negrišorac i Vladušić], „Večernje novosti“, 18. februar 2014</ref>, nagrada „Desimir Tošić“<ref>[http://www.laguna.rs/v1982_vest_igoru_marojevicu_nagrada_desimir_tosic_laguna.html Igoru Marojeviću nagrada „Desimir Tošić“]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, veb-sajt „Lagune“, 20. februar 2013. (Pristupljeno 28. februara 2016.)</ref>, Nagrada Zmajevih dečjih igara, „[[Književna nagrada Neven]]“, regionalna [[Nagrada Meša Selimović (BiH)|nagrada „Meša Selimović“]]<ref>[http://www.tportal.hr/kultura/knjizevnost/84987/Mirjana-durdevic-dobitnica-nagrade-Mesa-Selimovic.html Mirjana Đurđević dobitnica nagrade „Meša Selimović“], tportal.hr, 6. 9. 2010. (Pristupljeno 1. marta 2016.)</ref><ref>[http://www.blic.rs/kultura/vesti/filipu-davidu-nagrada-mesa-selimovic/gdfh4bb Filipu Davidu nagrada „Meša Selimović“], „Blic“, 6. 9. 2015.</ref>, Međunarodna nagrada za slobodu i žurnalizam, u nekoliko navrata nagrada [[Zlatni HIT LIBER]], nagrade za prevod „Ljubiša Rajić“<ref>[http://www.laguna.rs/v2707_vest_ani_jovanovic_nagrada_ljubisa_rajic_za_prevod_romana_zabe_laguna.html Ani M. Jovanović nagrada Ljubiša Rajić za prevod romana ''Žabe'' kineskog nobelovca Mo Jena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707234345/http://www.laguna.rs/v2707_vest_ani_jovanovic_nagrada_ljubisa_rajic_za_prevod_romana_zabe_laguna.html |date=2017-07-07 }}, veb-sajt „Lagune“, 2. april 2014. (Pristupljeno 28. februara 2016.)</ref>, „Radoje Tatić“<ref>[http://www.forata.org/sr/fond/vesti/126/Dodeljena-nagrada-Radoje-Tati%C4%87-za-2014.htm Nagrada „Radoje Tatić“ za 2014. Ani Kuzmanović Jovanović za prevod romana ''Sva imena'' Žozea Saramaga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908154104/http://www.forata.org/sr/fond/vesti/126/Dodeljena-nagrada-Radoje-Tati%C4%87-za-2014.htm |date=2017-09-08 }}, Fond "Radoje Tatić", 17. jun 2014. (Pristupljeno 28. februara 2016.)</ref> i „Dr Jovan Maksimović“<ref>[http://www.laguna.rs/v5446_vest_dodeljena_nagrada_dr_jovan_maksimovic_dejanu_mihailovicu_laguna.html Dejanu Mihailoviću nagrada „Dr Jovan Maksimović“ za prevod romana ''Samoubistvo'' Marka Aldanova]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, veb-sajt „Lagune“, 18. april 2017. (Pristupljeno 12. maja 2017.)</ref>. Na Sajmu knjiga u Beogradu 2016. godine „Laguna“ je proglašena za izdavača godine <ref>[http://www.laguna.rs/v4966_%20vest_laguna_izdavac_godine_61_%20beogradskog_sajma_knjiga_%20laguna.html „Laguna“ izdavač godine 61. Beogradskog sajma knjiga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170216213106/http://www.laguna.rs/v4966_%20vest_laguna_izdavac_godine_61_%20beogradskog_sajma_knjiga_%20laguna.html |date=2017-02-16 }}, veb-sajt „Lagune“, 27. oktobra 2016. (Pristupljeno 16. februara 2017.)</ref>, a više puta na Sajmu knjiga u Beogradu bila je proglašena za izdavača godine po oceni novinara.<ref>[http://www.politika.rs/sr/clanak/154352/Vesti-kultura-i-zabava/Laguna-najbolji-izdavac-po-misljenju-novinara „Laguna“ najbolji izdavač po mišljenju novinara], „[[Politika (novine)|Politika]]“, 30. 10, 2010. (Pristupljeno 16. februara 2017.)</ref><ref>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/286318/Laguna-najbolji-izdavac-po-oceni-novinara Laguna najbolji izdavač po oceni novinara], „Blic“, 29. 10. 2011. (Pristupljeno 16. februara 2017.)</ref> == Povezano == * [[Radio Laguna]] == Reference == {{reflist|30em}} == Vanjske veze == * [http://www.laguna.rs/ Zvanični veb-sajt] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1998.]] [[Kategorija:Srpske izdavačke kuće]] [[Kategorija:Kompanije u Beogradu]] heycf3e9j74lb65y13qtl4r3t6h872k Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosanskom Petrovcu 0 4606321 42590019 42586988 2026-05-09T18:49:24Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Spomenici NOB-e u Bosanskom Petrovcu]] na [[Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosanskom Petrovcu]]: pravopis 42586988 wikitext text/x-wiki '''Spomenici NOB-e u Bosanskom Petrovcu''' predstavljaju sjećanje na [[Antifašizam|antifašističku]] borbu stanovništva [[Bosanski Petrovac|bosanskopetrovačkog]] područja u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]] . Podignuto je nekoliko spomenika na teritoriji opštine. '''[[Spomenik NOB-i u Bravsku]]'''. Podignut je borcima i civilnim žrtvama tokom [[Bosanski Petrovac u NOB|Narodnooslobodilačke borbe]] sa područja [[Bravsko polje|Bravska]].<ref name="Bravsko">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Dušan Grbić: Strijeljanja u Donjem Bravsku 29. 7. 1941. godine |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Spomenik je rad Mirka Radulovića. Nakon rata 1992-1995 spomenik je bez ikakvog održavanja.<ref name="Spomenik u Bravsku">{{Cite web|url=http://www.spomenikdatabase.org/bravsko|title=Donald Niebyl: Monument to the Fallen Fighters of the National Liberation War (Spomenik palim borcem v NOB) - Location: Bravsko, FBiH, Bosnia & Herzegovina)|work=Spomenik Database|accessdate=12. 9. 2017}}</ref> '''[[Spomenik NOB-i u Vođenici]]'''. Nakon što su u [[Aprilski rat|Aprilskom ratu]] 1941. god. [[Sile Osovine]] okupirale [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslavije]], područje [[Vođenica|Vođenice]] u današnjoj opštini [[Bosanski Petrovac]], našlo se u novostvorenoj [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]]. Nakon nekoliko mjeseci okupacije, i [[Genocid u NDH|nacionalne politike u NDH]], stanovništvo Bosanskog Petrovca se organizovalo i priključilo [[Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodilačkoj borbi]], koju su predvodile [[Partizani|partizanske]] snage pod vodsttvom [[SKJ|Komunističke partije Jugoslavije]]. U borbi živote su izgubili mnogi borci i civilno stanovništvo.<ref name="Vođenica">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/686.htm |title= Mile Tešić: ZLODJELA USTAŠA U DONJOJ VOĐENICI |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 6, strana 468 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Tokom 1950-ih izrađeno je prvo spomen obilježje od [[kamen]]ih blokova, a sedamdesetih izrađen je i novi [[beton]]ski spomenik, visok 6 m. Ime autora nije poznato. Na spomeniku su, sa svih strana, [[granit]]ne ploče sa imenima žrtava. Početkom XXI vijeka spomenik je izvan bilo kakve brige i čitav prostor je neuređen i oštećen. [[Granit]]ne ploče su oštećene ili u potpunosti razvaljene. Ne postoje nikakve komemorativne svečanosti niti pokušaji da se spomenik dovede u pristojno stanje, pa se može smatrati potpuno zaboravljenim.<ref name="Spomenik u Vođenici">{{Cite web|url=http://www.spomenikdatabase.org/vodjenica|title=Donald Niebyl: Name: Monument to the Revolution - Location: Vođenica, Bosnia|work=Spomenik Database|accessdate=12. 9. 2017}}</ref> '''[[Spomenik NOB-i u Driniću]]'''. Podignut je na ulasku u [[Drinić]] borcima antifašistima iz [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], zanimljivog izgleda i interesantne umjetničke ideje iz sedamdesetih godina 20.-og. vijeka. Odmah pored ovog impozantnog zdanja nalazi se i spomen ploča žrtvama fašističkog terora ovoga kraja.<ref>{{Cite web |title=Spomenik u Driniću |url=http://www.drinic.rs.ba/svetinje.htm |access-date=2017-11-11 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925165122/http://www.drinic.rs.ba/svetinje.htm |dead-url=yes }}</ref> '''Spomen biste narodnih heroja u Bosanskom Petrovcu''' u čast 22 [[Narodni heroj|narodna heroja]], po čemu je Bosanski Petrovac bio na prvom mjestu po broju narodnih heroja u odnosu na broj stanovnika u Jugoslaviji. Biste su uklonjene nakon [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata 1992-1995.]] godine. '''[[Spomenik NOB-i u Vrtoču]]'''. Upotpunosti je obnovljeno i svojom simbolikom čuva sjećanje na 408 boraca i 768 žrtava fašističkog terora iz [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] sa područja Vrtoča, [[Bjelaj]]a, [[Prkosi|Prkosa]] i [[Oraško Brdo|Oraškog Brda]].<ref name="VRTOČE">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Petar Radošević: Teror ustaša u Vrtoču |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> '''[[Spomenik Aerodromu u Medenom Polju]]'''. Spomenik predstavlja sjećanje ne samo na poginule, nego i na početak partizanskog vazduhoplovstva vezanog za [[Aerodrom Medeno Polje]].<ref name="Petrovac u Nob">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Dimitrije Kovijanić: NA AERODROMU KOD BOSANSKOG PETROVCA |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Sa ovog improvizovanog aerodroma prebačeno je preko 2.000 ranjenika u savezničke bolnice u [[Italija|Italiji]]. Uz spomen tablu postavljen je i vojni transportni avion Daglas C-47s (DC-3). Avion je nakon posljednjeg rata uništen eksplozivom i odnešen u staro gvožđe. Spomenik je bez održavanja. Aerodrom je bio i inspiracija [[Hajrudin Krvavac|Hajrudinu Krvavcu]] za njegov film "Partizanska eskadrila" snimljen 1979. god. Osnovni spomenik, nepoznatog autora, podignut je 1982. god. Predstavlja spojena tri luka koja prave slovo U visine 8 m.<ref name="Spomenik u Medenom Polju">{{Cite web|url=http://www.spomenikdatabase.org/medeno-polje|title=Donald Niebyl: Name: Monument to the Partisan Air Squadron Location: Medeno Polje, FBiH, Bosnia & Herzegovina|work=Spomenik Database|accessdate=12. 9. 2017}}</ref> '''[[Titov voz na Oštrelju]]''' je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Titov voz">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Bos%20Petrovac_Titov%20voz%20BOS.pdf |title= Partizanski – Titov voz na Oštrelju |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 9. 6. 2017 }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{coord|44|28|40|N|16|24|08|E|}} == Galerija == <gallery> Bravsko - Spomenik NOB-e.jpg|Spomenik u Bravsku Spomenik u Vođenici.jpg|Spomenik u Vđenici Bista u parku Bos Petrovac.jpg|Spomen bista, jedna od 22 postavljene u spomen parku Vrtoče - dio spomenika NOB-e.jpg|Spomenik u Vrtoču Bihac Partisan Monument 1982.jpeg|Spomen ploča u Medenom Polju Oštrelj – Proleterka 03.jpg|[[Titov voz na Oštrelju]] </gallery> == Reference == {{reference|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Commonscat|World War II memorials in Bosanski Petrovac}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini|Bosanski Petrovac]] [[Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Petrovac (Republika Srpska)]] mci2vcpu82rinco7tir90ytx4nlwe9b 42590022 42590019 2026-05-09T18:52:00Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590022 wikitext text/x-wiki '''Spomenici NOB-e u Bosanskom Petrovcu''' predstavljaju sjećanje na [[Antifašizam|antifašističku]] borbu stanovništva [[Bosanski Petrovac|bosanskopetrovačkog]] područja u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]] . Podignuto je nekoliko spomenika na teritoriji opštine. '''[[Spomenik NOB-i u Bravsku]]'''. Podignut je borcima i civilnim žrtvama tokom [[Bosanski Petrovac u NOB|Narodnooslobodilačke borbe]] sa područja [[Bravsko polje|Bravska]].<ref name="Bravsko">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Dušan Grbić: Strijeljanja u Donjem Bravsku 29. 7. 1941. godine |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Spomenik je rad Mirka Radulovića. Nakon rata 1992-1995 spomenik je bez ikakvog održavanja.<ref name="Spomenik u Bravsku">{{Cite web|url=http://www.spomenikdatabase.org/bravsko|title=Donald Niebyl: Monument to the Fallen Fighters of the National Liberation War (Spomenik palim borcem v NOB) - Location: Bravsko, FBiH, Bosnia & Herzegovina)|work=Spomenik Database|accessdate=12. 9. 2017}}</ref> '''[[Spomenik NOB-i u Vođenici]]'''. Nakon što su u [[Aprilski rat|Aprilskom ratu]] 1941. god. [[Sile Osovine]] okupirale [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslavije]], područje [[Vođenica|Vođenice]] u današnjoj opštini [[Bosanski Petrovac]], našlo se u novostvorenoj [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]]. Nakon nekoliko mjeseci okupacije, i [[Genocid u NDH|nacionalne politike u NDH]], stanovništvo Bosanskog Petrovca se organizovalo i priključilo [[Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodilačkoj borbi]], koju su predvodile [[Partizani|partizanske]] snage pod vodsttvom [[SKJ|Komunističke partije Jugoslavije]]. U borbi živote su izgubili mnogi borci i civilno stanovništvo.<ref name="Vođenica">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/686.htm |title= Mile Tešić: ZLODJELA USTAŠA U DONJOJ VOĐENICI |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 6, strana 468 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Tokom 1950-ih izrađeno je prvo spomen obilježje od [[kamen]]ih blokova, a sedamdesetih izrađen je i novi [[beton]]ski spomenik, visok 6 m. Ime autora nije poznato. Na spomeniku su, sa svih strana, [[granit]]ne ploče sa imenima žrtava. Početkom XXI vijeka spomenik je izvan bilo kakve brige i čitav prostor je neuređen i oštećen. [[Granit]]ne ploče su oštećene ili u potpunosti razvaljene. Ne postoje nikakve komemorativne svečanosti niti pokušaji da se spomenik dovede u pristojno stanje, pa se može smatrati potpuno zaboravljenim.<ref name="Spomenik u Vođenici">{{Cite web|url=http://www.spomenikdatabase.org/vodjenica|title=Donald Niebyl: Name: Monument to the Revolution - Location: Vođenica, Bosnia|work=Spomenik Database|accessdate=12. 9. 2017}}</ref> '''[[Spomenik NOB-i u Driniću]]'''. Podignut je na ulasku u [[Drinić]] borcima antifašistima iz [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], zanimljivog izgleda i interesantne umjetničke ideje iz sedamdesetih godina 20.-og. vijeka. Odmah pored ovog impozantnog zdanja nalazi se i spomen ploča žrtvama fašističkog terora ovoga kraja.<ref>{{Cite web |title=Spomenik u Driniću |url=http://www.drinic.rs.ba/svetinje.htm |access-date=2017-11-11 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925165122/http://www.drinic.rs.ba/svetinje.htm |dead-url=yes }}</ref> '''Spomen biste narodnih heroja u Bosanskom Petrovcu''' u čast 22 [[Narodni heroj|narodna heroja]], po čemu je Bosanski Petrovac bio na prvom mjestu po broju narodnih heroja u odnosu na broj stanovnika u Jugoslaviji. Biste su uklonjene nakon [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata 1992-1995.]] godine. '''[[Spomenik NOB-i u Vrtoču]]'''. Upotpunosti je obnovljeno i svojom simbolikom čuva sjećanje na 408 boraca i 768 žrtava fašističkog terora iz [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] sa područja Vrtoča, [[Bjelaj]]a, [[Prkosi|Prkosa]] i [[Oraško Brdo|Oraškog Brda]].<ref name="VRTOČE">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Petar Radošević: Teror ustaša u Vrtoču |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> '''[[Spomenik Aerodromu u Medenom Polju]]'''. Spomenik predstavlja sjećanje ne samo na poginule, nego i na početak partizanskog vazduhoplovstva vezanog za [[Aerodrom Medeno Polje]].<ref name="Petrovac u Nob">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Dimitrije Kovijanić: NA AERODROMU KOD BOSANSKOG PETROVCA |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Sa ovog improvizovanog aerodroma prebačeno je preko 2.000 ranjenika u savezničke bolnice u [[Italija|Italiji]]. Uz spomen tablu postavljen je i vojni transportni avion Daglas C-47s (DC-3). Avion je nakon posljednjeg rata uništen eksplozivom i odnešen u staro gvožđe. Spomenik je bez održavanja. Aerodrom je bio i inspiracija [[Hajrudin Krvavac|Hajrudinu Krvavcu]] za njegov film "Partizanska eskadrila" snimljen 1979. god. Osnovni spomenik, nepoznatog autora, podignut je 1982. god. Predstavlja spojena tri luka koja prave slovo U visine 8 m.<ref name="Spomenik u Medenom Polju">{{Cite web|url=http://www.spomenikdatabase.org/medeno-polje|title=Donald Niebyl: Name: Monument to the Partisan Air Squadron Location: Medeno Polje, FBiH, Bosnia & Herzegovina|work=Spomenik Database|accessdate=12. 9. 2017}}</ref> '''[[Titov voz na Oštrelju]]''' je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Titov voz">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Bos%20Petrovac_Titov%20voz%20BOS.pdf |title= Partizanski – Titov voz na Oštrelju |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 9. 6. 2017 }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{coord|44|28|40|N|16|24|08|E|}} == Galerija == <gallery> Bravsko - Spomenik NOB-e.jpg|Spomenik u Bravsku Spomenik u Vođenici.jpg|Spomenik u Vđenici Bista u parku Bos Petrovac.jpg|Spomen bista, jedna od 22 postavljene u spomen parku Vrtoče - dio spomenika NOB-e.jpg|Spomenik u Vrtoču Bihac Partisan Monument 1982.jpeg|Spomen ploča u Medenom Polju Oštrelj – Proleterka 03.jpg|[[Titov voz na Oštrelju]] </gallery> == Reference == {{reference|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Commonscat|World War II memorials in Bosanski Petrovac}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini|Bosanski Petrovac]] [[Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Petrovac (Republika Srpska)]] 480440sebz0r5ix2d7y7cd8dzw92a3k Galebova krila 0 4611104 42590035 42249798 2026-05-09T18:52:36Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Hrvatskoj]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] 42590035 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{coor title dms|43|14|45|N|17|04|14|E|name=Galebova krila|scale:1000}} [[File:Podgora Kroatien 3.JPG|thumb|right|260px|R. Radović, ''Galebova krila'', Podgora, 2009.]] '''''Galebova krila,''''' spomenik u [[Podgora|Podgori]] podignut 1962. u čast poginulih i stradalih pomoraca i mornara boraca u [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugom svjetskom ratu]].<ref name=Spomenici>{{cite web |last=Jokić |first=Gojko |url=https://otpisane.memoryoftheworld.org/Gojko%20Jokic/Jugoslavija%20-%20Spomenici%20revolucije%20-%20Tursticki%20vodic%20(128)/Jugoslavija%20-%20Spomenici%20revolucije%20-%20Turst%20-%20Gojko%20Jokic.pdf |title=Jugoslavija : Spomenici revolucije : Turistički vodič |accessdate=30. I. 2018 |work= |publisher=Turistička štampa |location=Beograd |date=1986}}</ref> Djelo je kipara [[Rajko Radović|Rajka Radovića]]. U nazočnosti jugoslavenskoga predsjednika [[Josip Broz Tito|J. Broza - Tita]] svečano je otkriven na [[Dan mornarice (Jugoslavija)|Dan mornarice]], 10. IX. 1962. u povodu dvadesete godišnjice osnivanja partizanske mornarice, zametka [[Jugoslavenska ratna mornarica|Jugoslavenske ratne mornarice]]. Monumentalni spomenik visok 32 m predstavlja uspravno krilo što simbolizira let do pobjede, a prelomljeno pale mornare u borbi za slobodu.<ref name=Spomenici/> Na prednjoj, prilaznoj strani spomeničkoga postamenta postavljena su dva reljefa što prikazuju, na lijevoj strani, partizansku mornaricu 1942. i, na desnoj strani, Jugoslavensku ratnu mornaricu 1962. Neposredno uz spomenik izgrađen je amfiteatar na čijem se zidu nalazi ploča s ispisanim stihom [[Jure Kaštelan|J. Kaštelana]]: »Stani, slušaj živu legendu slobode / koju more govori / pod kamenim Biokovom / more neumorno, more duboko«. U ožujku 1972. spomenički kompleks je registriran kao kulturno dobro i upisan u registar nepokretnih spomenika kulture Regionalnoga zavoda za zaštitu spomenika kulture u Splitu. Teže je oštećen 1990-ih kada je u dva navrata bio izvršen pokušaj njegova rušenja.<ref>{{cite web |author=[[Juraj Hrženjak|Hrženjak, J.]] (ur.) |url=https://www.znaci.org/00003/736.php?broj=241 |title=Rušenje antifašističkih spomenika u Hrvatskoj : 1990. – 2000. |accessdate=30. I. 2018 |work= |publisher=[[Savez antifašističkih boraca Hrvatske]] |date=2002}}</ref> == Povezano == * [[partizanska ratna mornarica]] * [[Dan ratne mornarice, pomorstva i riječnog brodarstva Jugoslavije]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://www.spomenikdatabase.org/podgora Podgora Spomenik] * [http://spomeniki.blogspot.hr/2015/05/podgora-galebova-krila.html PODGORA – Galebja krila] – galerija slika [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Jugoslavenska ratna mornarica]] nbdacufgpwu7atei4ybciw6yvl0kj35 Jugoslavenska arhitektura 0 4620546 42589924 42495519 2026-05-09T13:17:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589924 wikitext text/x-wiki '''Jugoslavenska arhitektura''' je zbirni naziv za arhitektonsko i urbanističko stvaralaštvo nekadašnje države u vrijeme njenog postojanja od 1918 – 1992. godine.<ref>{{Cite web |url= http://www.yuhistorija.com/serbian/kultura_religija_txt02.html |title=Aleksandar Ignjatović -Dva modernizma u dve Jugoslavije: arhitektura i ideologija, 1929-1980 |work= YU istorija - Kultura i religija |accessdate= 13. 9. 2016}}</ref> == Arhitektura modernizma == [[Moderna arhitektura|Arhitektonski modernizam]] je kulturni pravac iz prve polovine XX. stoljeća, koji je odbacilo [[Arhitektura historicizma u Bosni i Hercegovini|historicizam]] i [[Secesijska arhitektura u Bosni i Hercegovini|secesiju]] i priklonilo se načelima funkcionalizma i konstruktivizma. Na razvoj novoga pristupa arhitektonskom stvaralaštvu u svijetu uticali su avangardni umjetnički pravci i skupine (futurizam, kubizam, ekspresionizam, purizam) te primjena novih industrijskih materijala (lijevano željezo, beton, staklo). Najveći utjecaj na razvoj [[Moderna arhitektura|moderne arhitekture]] i urbanizma izvršili su: * [[Bauhaus]], prva moderna visoka škola za gradnju i umjetničko oblikovanje, osnovana u Wajmaru 1919, * [[Le Corbusier|Korbizije]], začetnik i idejni tvorac funkcionalizma oko 1920-ih i * Međunarodno udruženje arhitekata [[CIAM]], osnovano 1928. godine<ref>[http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=41459 Hrvatska enciklopedija]</ref> Predstavljao je progres i civilizacijsku utemeljenost umjetnosti i građevinarstva. Za razliku od drugih stilskih i formalnih konfiguracija koje su postojale na arhitektonskoj sceni — a prije svega različitim „nacionalnim” i regionalnim idiomima — modernizam nije bio opterećen bremenom utvrđenih nacionalnih ili etničkih zamišljanja i identifikovao se kao savršenija kulturna formacija u odnosu na prošlost. <ref>[https://de.scribd.com/document/232768189/Moderna-Arhitektura Moderna arhitektura]</ref><ref>[https://de.scribd.com/presentation/227566903/Moderna-arhitektura-i-konstrukcije Moderna arhitektura i konstrukcije]</ref> Modernističku arhitekturu prihvatili su novi politički i društveno-ekonomski sistemi, počev od [[SSSR|Sovjetskog Saveza]], [[Fašizam|fašizma]] u [[Italija|Italiji]], revolucionarnih i totalitarnih režima u Srednjoj Evropi ([[Mađarska]], [[Čehoslovačka]], [[Rumunija]] i [[Poljska]]), režim [[Kemal Ataturk|Kemala Ataturka]], koji je upravo u to vrijeme bio u svom zenitu i [[Cionizam]] u vrijeme izgradnje Tel Aviva. U svakom od navedenih slučajeva, arhitektonski modernizam legalizovao je ove nove režime kao ''napredne'' i ''reformske''. == Arhitektura modernizma u prvoj Jugoslaviji == To je doba dominacije pokreta moderna u evropskoj arhitekturi, čiji pobornici iskazuju značajan otklon od tradicije i ornamenta u arhitekturi. U tom periodu preovladavaju ideje zdravog funkcionalizma koji zagovara skladnu sintezu sadržaja i forme posebno u kulturi stanovanja, u jedinstvu sa rezultatima tehničkog napretka. Tokom dvadesetih i tridesetih godina, sa studija arhitekture završenih na nekim od najprestižnijih evropskih akademija, u Jugoslaviju se vraća grupa mladih arhitekata školovanih pod uticajem moderne ([[Dušan Smiljanić]], [[Helen Baldasar]], [[Nikola Dobrović]], [[Braća Kadić]])<ref name="Penzioni fond">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_penzioni%20fond%20BOS.pdf |title= Zgrad Penzionog fonda u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 9. 2016 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Pašić"/>. U Srbiju su se iz Budimpešte vratili: [[Lazar Dunđerski (arhitekt)|Lazar Dunđerski]], [[Dragiša Brašovan]] i [[Đorđe Tabaković]]. [[Zgrada Galerije Matice srpske|Zgrada Produktne berze]] po projektu Dunđerskog najavila je eru moderne u [[Novi Sad|Novom Sadu]], dok je objekat [[Zgrada Radničke komore|Radničke komore]] [[Dragiša Brašovan|Dragiše Brašovana]] predstavljao njenu punu afirmaciju.<ref name="palatat">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/38109533/Od_Parisa_do_Bra%C5%A1ovana_Arhitektura_javnih_zdanja_izme%C4%91u_dva_svetska_rata_u_Novom_Sadu |title= Od Parisa do Brašovana. Arhitektura javnih zdanja između dva svetska rata u Novom Sadu - Tanurdžićeva palata, st. 100 |work= Academia - www.academia.edu, 2003, Katalog istoimene izložbe u Spomen- zbirci Pavla Beljanskog |accessdate= 10. jul. 2025}}</ref> Direktnu vezu sa pokretom modernizma ostvarila je, međutim, tek druga generacija znatno mlađih arhitekata, koji su na arhitektonsku scenu stupili kasnije: [[Milorad Pantović]], [[Branko Petričić]], [[Juraj Najdhart]], [[Edvard Ravnikar]], [[Jovan Krunić]], [[Bela Auer]], [[Drago Ibler]] i [[Ernest Vajsman]] i svi radili u ateljeu [[Le Korbizje]]a. Kod Adolfa Loosa radili su [[Vladimir Potočnjak]] i [[Zlatko Nojman]], kod Hansa Pelciga [[Drago Ibler]], [[Zdenko Strižić]] i [[Josip Pičman]], kod Petera Behrensa Juraj Najdhart, te kod J. J. Pitera Ouda- [[Ivan Zemljak]].<ref name="Krešimir"/> === Umjetničke grupe === [[Umjetnička grupa Oblik]] bila je jedna od najznačajnijih udruženja umjetnika u raznim oblastima u Jugoslaviji između dva svjetska rata. Osnovana je 1926. godine u Beogradu i postojala je do 1939. Zagovarala je modernizam u tadašnjoj umjetnosti. Prvi put Grupa je izlagala na Šestoj jugoslovenskoj umjetničkoj izložbi u Novom Sadu 1927. godine, a kasnije u cijeloj Jugoslaviji i susjednim zemljama. Od arhitekata, u Grupi su bili [[Nikola Dobrović]] a posle raspuštanja Grupe arhitekata modernog pravca 1934. godine, priključili su se Dragiša Brašovan, Milan Zloković, Branislav Kojić i Jan Dubovi. Umetnička grupa Oblik je u procesu osavremenjivanja likovnog izraza isticala težnju ka ''uporednom kretanju cjelokupne jugoslovenske umjetnosti sa aktuelnim evropskim umjetničkim tokovima''. Bili su pobornici slobode umjetničkog stvaranja, ličnog izraza autora i autonomije likovne estetike. To je bila Grupa savremeno opredeljenih stvaralaca koji su se beskompromisno zalagali za aktuelne svjetske umjetničke tendencije gradeći na taj način najviše i najvrednije domete jugoslovenske Moderne između dva svjetska rata. U Beogradu 12. novembra 1928. godine osnovana je [[Grupa arhitekata modernog pravca]], čiji su osnivači bili [[Milan Zloković]], [[Branislav Kojić]], [[Jan Dubovi]] i [[Dušan Babić]]. Grupa je osnovana da bi se putem izrade arhitektonskih projekata, njihovom realizacijom i javnim nastupima, zalagala za principe moderne arhitekture. U vrijeme svog najvećeg uspona, grupa je brojala osamnaest članova i djelovala je do 1934. godine.<ref name="Zgrada Narodne banke">{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_Narodna%20banka%20BOS.pdf|title= Zgrada Narodne banke u Sarajevu|work= Komisija za nacionalne spomenike|accessdate= 13. 9. 2016}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Grupa Zemlja]] bilo je udruženje likovnih umjetnika, nastalo kao reakcije na društvene događaje u svijetu i zemlji. Djelovalo je od 1929 do 1935 kada je rad udruženja policijski zabranjen. Grupa je nastala kao rezultat organiziranog i programski artikuliranog okupljanja članova i simpatizera ljevičarske orijentacije − slikara, kipara i arhitekata. To je bilo prvo umjetničko udruženje takve vrste u Hrvatskoj. Predsjednik udruženja bio je arhitekt Drago Ibler. Na umjetnike iz Grupe zemlja naročito na arhitekte, velik uticaj imele su ideje [[Bauhaus]]a, i njegovog drugog direktora Hannesa Meyera, kao i ideje frankfurtskog urbanista Ernsta Maya, jer je Zagreb, odakle je većina osnivača grupe bila, tradicionalno bio pod utjecajem iz njemačkih zemalja.<ref>[http://webserver.rcub.bg.ac.rs/publicFileDownload?idSednicaMaterijal=3308 Vladimir Marković: Beograd i Zagreb kao centri geneze političkih i socijalnih tendencija u umjetnosti Kraljevine Jugoslavije: grupe Život i Zemlja (pristupljeno 5. 03. 2011.)]{{PDF}}</ref> Početkom 1929. godine dolazi do oštre promjene političkog kursa i stvaranja [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] umjesto [[Kraljevina SHS|Kraljevine SHS]]. Modernizam je bio taj koji je mogao simbolički da odgovori političkim zahtevima za nacionalnom unifikacijom, kao i da predstavi sliku jugoslovenske nacije, kulture i države u kojima nije bilo ''plemenske zaslijepljenosti'', niti ''duhovnog rasula'' — svega onoga što je prouzrokovalo promjenu političkog kursa. Reprezentativni primjeri iz tog vremena su [[Kompleks Banovine u Novom Sadu]] prema projektu Dragiše Brašovana, [[Tanurdžićeva palata]], [[Pozorište mladih|Sokolski dom]] i [[Dom novosadske trgovačke omladine]] u Novom Sadu prema projektima Đorđa Tabakovića. Projektanti u Jugoslaviji su projektovali različite tipove zdravstvenih zgrada: opšte bolnice, specijalizovane bolničke paviljone, sanatorijume, domove starih i iznemoglih lica, materinske domove, manje ambulante i poliklinike, i naposljetku domove Crvenog krsta. [[Zgrada Crvenog krsta]] u Sarajevu<ref>{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_zgrada%20Crv%20krsta%20BOS.pdf |title= Zgrada Crvenog krsta u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 9. 2016 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> je podignuta u sklopu akcije izgradnje većeg broja objekata Društva [[Crveni krst|Crvenog krsta]] Kraljevine Jugoslavije krajem dvadesetih i tridesetih godina XX vijeka. U tom periodu podignuta je zgrada Glavnog odbora Društva Crvenog krsta Kraljevine Jugoslavije u [[Beograd]]u (1935. godina), kao i domovi u [[Novi Sad|Novom Sadu]], [[Užice|Užicu]], [[Kragujevac|Kragujevcu]], [[Tetovo|Tetovu]], [[Čačak|Čačku]], [[Čapljina|Čapljini]]. Godine 1936. bili su pripremljeni i projekti domova Crvenog krsta u [[Zagreb]]u i [[Split]]u. <gallery> Kuća Milana Zlokovića 5.JPG| [[Milan Zloković|Zlokovićeva]] kuća u [[Beograd]]u, 1927. god Zgrada Crvenog krsta.jpg|mini|desni|[[Zgrada Crvenog krsta]] u Sarajevu izgrađena 1929. godine, djelo [[Helen Baldasar|Helena Baldasara]] u duhu modernizma Ратнички дом (Дом ЈНА) 2012-09-17 17-38-08.jpg|Dom Armije, 1932-1939. god, Beograd Palace_Albania.jpg|[[Palata Albanija]], 1939. god, Beograd, prvi neboder u jugoistočnoj Evropi Hotel hecco deluxe (3826498302).jpg|mini|Neboder JAT-a u Sarajevu, djelo [[Braća Kadić|braće Kadić]] u duhu modernizma, izgrađen prije Drugog svjetskog rata Зграда Бановине у Новом Саду.JPG|[[Kompleks Banovine u Novom Sadu]] po projektu [[Dragiša Brašovan|Dragiše Brašovana]] </gallery> [[File:Novi Beograd - Block 23.jpg|mini|desno|[[Novi Beograd]]]] == Arhitektura modernizma u drugoj Jugoslaviji == Do sredine tridesetih godina ideja funkcionalizma u potpunosti je sazrela i standardizirana i neće se bitnije mijenjati tokom idućih desetljeća. U vrijeme kasne moderne - tokom pedesetih, šezdesetih i sedamdesetih godina ona je opšte prihvaćeni standard sa prirodnom evolucijom i dinamikom.<ref name="Krešimir">{{Cite web |url= http://kgalovic.blogspot.com/2014/03/hrvatska-moderna-arhitektura.html |title= Krešimir Galović - HRVATSKA MODERNA ARHITEKTURA OD IDEJE, FUNKCIJE I APSTRAKCIJE DO NOVE TRADICIJE |work= |accessdate= 13. 9. 2016}}</ref> [[File:Nikola Pašić (Marks i Engels) tér, szemben a Jugoszláv Szakszervezeti Székház (Dom sindikata Jugoslavije). Fortepan 31525.jpg|mini|desno|[[Dom Sindikata]] u [[Beograd]]u iz 1947, projektant [[Branko Petričić]]]] === Socrealizam u arhitekturi Jugoslavije === Prvo je razdoblje poslijeratne obnove između 1945. i 1948. godine, a određuje ga dilema na razmeđi između socrealizma i kontinuiteta moderne. Poznati projekt u kojem su čitaju odrazi socrealizma je zgrada Doma Sindikata izgrađena 1948. god u Beogradu. Na konkursu za [[Poslovni centar Ušće CK|Zgradu CK KPJ]] iz 1948, nije dodijeljena prva nagrada. Zgrada je izgrađena desetak godina kasnije i izvana više podsjećala na američki neboder, nego na zgradu u maniri [[staljin]]ističke arhitekture.<ref name="Maroje">{{Cite web |url= http://arhiva.portalnovosti.com/2014/02/maroje-mrduljas-u-sfrj-arhitektura-je-bila-sredstvo-emancipacije/ |title=Maroje Mrduljaš: U SFRJ arhitektura je bila sredstvo emancipacije |work= |accessdate= 13. 9. 2016}}</ref> Socrealizam kao stil i estetska kategorija, nije ni postojao. To je vještačka kovanica koja je trebala da objedini graditeljsko stvaralaštvo u vremenu koje se odnosilo neposredno na dane po završetku II svetskog rata i nužne obnove porušenih i popaljenih zemalja. To je bilo vrijeme velikog siromaštva i oskudice, i u ljudima i u materijalu, često krpljenje golog života. Kako su u ratu najviše stradali Sovjetski Savez i zemlje koje su Sovjeti oslobađali, tu je obnova bila najpotrebnija a neimaština najveća. I danas u [[Frankfurt]]u, najmoćnijoj finansijskoj metropoli Evrope, u jednoj od glavnih gradskih longitudinala u istorijskom jezgru grada, postoji niz zgrada za koji se može reći da su tipični primeri socrealističke arhitekture.<ref name="Mitrović"/> [[File:Genex Tower 14.jpg|mini|desno|Zgrada Geneksa]] === Dominacija moderne arhitekture === U [[SFRJ|socijalističkoj Jugoslaviji]] nakon 1948. godine dolazi do prekida s [[Informbiro]]om i okretanja Zapadu. Bilo je potrebno naći ne samo alternativni politički sistem državnom socijalizmu, nego je i u kulturnom smislu bilo potrebno napraviti razliku, što je bio važan aspekt u kulturnoj i političkoj konstrukciji jugoslovenskog ''posebnog puta u komunizam''. Ne postoji dekret kojim se sistem odlučio za modernizam kao “službenu estetiku”, nego se on afirmira zahvaljujući kulturnoj autonomiji arhitekture. Baš kao i u periodu posle 1929, kada je integralnom jugoslovenstvu valjalo obezbediti materijalno, opipljivo obličje, tako je i specifičnost jugoslovenskog socijalizma legitimisana novom, modernističkom arhitekturom. U oba slučaja, rezolutno okretanje od istoricizma i „nacionalnih” stilova, značilo je simbolički otklon od jednog ideološkog pravca, sistema vrijednosti i koncepta identiteta, te prelazak u sasvim drugi ideološko-identitetski domen. [[Dubrovnik|Dubrovačko]] savjetovanje, održano 1950. godine, bilo je prekretnica u razvoju arhitekture u Jugoslaviji. To je bilo prvo i najveće savjetovanje arhitekata i urbanista u Jugoslaviji. Tada je proklamovana nužnost da se projektovanju obezbjedi puna sloboda stvaralaštva i nemješanje države u duhovne radnje arhitekata.<ref name="Mitrović">{{Cite web|url= http://www.sacg.me/mihajlo-mitrovic-postmoderna-je-zatrovala-arhitekturu-srbije/|title= Mihajlo Mitrović: Postmoderna je zatrovala arhitekturu Srbije|work= SACG|accessdate= 13. 9. 2016|archive-date= 2020-08-11|archive-url= https://web.archive.org/web/20200811213316/https://www.sacg.me/mihajlo-mitrovic-postmoderna-je-zatrovala-arhitekturu-srbije/|dead-url= yes}}</ref> Socrealizma u arhitekturi, ako se isključe [[spomenici Narodnooslobodilačke borbe]], na području Jugoslavije gotovo i nema. Jugoslavija je u kulturnom i arhitektonskom smislu bila snažno orijentirana na modernizam apsorbiran prije [[Drugi svjetski rat|Drugoga svjetskog rata]], no u [[Socijalističko samoupravljanje|socijalizmu]] dolazi do njegove primjene u velikom mjerilu. Prije Drugoga svjetskog rata modernistička arhitektura uglavnom je bila privilegija povlaštenih društvenih klasa. Nakon rata, modernizam se primjenjuje u projektiranju dispanzera, bolnica, škola, kolektivnog stanovanja i ti se zadaci realiziraju na nivou komune, osnovnoga teritorijalno-političkog entiteta teorije samoupravnog socijalizma.<ref name="Pašić">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/31536518/Arhitektura-BiH-1918-1992|title=Amir Pašić: Arhitektura Bosne i Hercegovine 1918-1992 |work=|accessdate= 13. 9. 2016}}</ref> [[Arhitektura]] igra osnovnu funkcionalnu ulogu u modernizaciji, ali i više: ona je sredstvo emancipacije, posebno kada je riječ o naprednijim programima, kao što je to slučaj s [[Radničko sveučilište u Zagrebu|Radničkim sveučilištem u Zagrebu]] ili sasvim nepoznatim a fascinantnim [[Dom kulture u Konjicu|Domom kulture u Konjicu]], koji je i danas, iako u fizički lošem stanju, jezgra svega modernoga u tom kraju. Program korjenite transformacije društva pratila je napredna arhitektura.<ref name="Maroje"/> === Stambena izgradnja 1950-ih i 1960-ih === [[File:Džidžikovac.jpg|mini|desno|[[Stambeni kompleks na Džidžikovcu]]]] [[File:Васина улица1.JPG|mini|desno|Interpolacija u Vasinoj ulici u Beogradu]] ==== Mala naselja ==== {{Glavni|Stambeni kompleks na Džidžikovcu}} Pedesete godine XX vijeka obilježene su izgradnjom malih naselja sa kućama sličnim jedna drugoj. Bile su to tipske ili identične kuće građene u istom duhu (tipska socijalna kuća - prema šemi grupe autora). Uniformna arhitektura reflektovala je ideologiju i duh vremena na očit i direktan način. Depersonilizacija je bila favorizovana, kolektivitet je bio istican. Prema jednom podatku, u Srbiji je od 1953-1957 prodato 6.507 kuća, dok je oko 2.000 izgrađeno.<ref>[https://www.academia.edu/21583935/Housing_development_in_the_1950s_in_Serbia-typical_examples_of_residential_blocks_built_in_Belgrade Dijana Marić: Razvoj izgradnje 1950-ih u Srbiji]</ref> [[Stambeni kompleks na Džidžikovcu]] u Sarajevu iz 1947. godine po projektu [[Braća Kadić|braće Kadić]]<ref name="Kadić">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/346272748/Monografija-e-Book |title= Emir Kadić - Arhitekt Reuf Kadić i počeci moderne arhitekture u Bosni i Hercegovini |work=Sarajevo, 2010 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref>, bila je prva značajna izvedba poslije Drugog svjetskog rata po dokumentaciji nastaloj prije rata <ref>{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=12 |title= Stambeni kompleks na Džidžikovcu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 9. 2016 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Jedan dio malih naselja bio je isključivo namijenjen radnicima. Realizacija [[Radničko naselje Majdan|radničkog naselja Vareš Majdan]] počela je 1947., a radovi su završeni do 1954. godine. Naselje je realizovano po projektu Juraja Najtharta iz 1939. godine. ==== Interpolacija ==== Slijedeći vid izgradnje je interpolacija stambenih kolektivnih zgrada u postojeće gradsko tkivo sa njegovim obimom i izvedbom. Brojni investitori (Pošta, sportska udruženja, kompanije kao što su Jugometal, Energoprojekt, Centrotekstil, Janko Lisjak i mnoga druga u Srbiji), podizali su stambene zgrade za svoje zaposlene na mjestima koja su bila devastirana tokom Drugog svjetskog rata. Na ovaj način stvaran je hibridni koncept sa mješavinom karakteristika tradicionalne urbane kompozicije iz ranijih vremena i nove moderne arhitekture. Uglavnom su ih projektovali arhitekte koji su već bili edukovani u predratnom vremenu u duhu moderne arhitekture. Njihovo aktiviranje predstavljalo je sponu između predratne Moderne i postratnog perioda u traženju ideološke prikladne forme koja će na najbolji način predstaviti novo društvo. ==== Izgradnja novih naselja (gradova) ==== {{Glavni|Ulica grada Vukovara (Zagreb)|Novi Beograd}} Velike slobodne površine uz gradove postale su središta izgradnje novih ulica, stambenih blokova i novih gradova sastavljenih od više naselja. Primjeri su: Ulica grada Vukovara u Zagrebu, [[Liman]] u Novom Sadu, Grbavica i Hrasno u Sarajevu, [[Novi Zagreb]], [[Novi Beograd]], [[Novi Travnik]] i mnogi drugi. Građeni su prema suvremenim urbanističkim principima sa pravilnom strukturom unutar koje su smještene stambene zgrade te građevine za druge sadržaje potrebne jednom takvom naselju. Većina ovakvih naselja su „tipska“, sa ponavljanjem istih praksi i elemenata gradnje. U projektovanju su učestvovali brojni arhitekti, pojedinačno ili kao grupa. Jedna od njih bila je i grupa arhitekata "Beograd 5" koju su sačinjavali: [[Mihailo Čanak]], Leonida Lenarčič, Milosav Mitić, Ivan Simović i Ivan Petrović, projektanti Bloka 21. Tokom 1970. god. Jugoslavija je koristila 27% ukupnih investicija za stambenu izgradnju, što je činilo 8% BND i svrstavalo Jugoslaviju na prvo mjesto u Evropi.<ref>[https://books.google.ba/books?id=T4A661CGIhkC&pg=PT30&lpg=PT30&dq=residential+housing+1950+serbia&source=bl&ots=kpjA_xrfKW&sig=ACfU3U38s_HhgusnL0KIRa6tBIhWcjARmw&hl=hr&sa=X&ved=2ahUKEwjOxbGW0pjqAhWjAxAIHffWCoYQ6AEwDHoECAoQAQ#v=onepage&q=residential%20housing%201950%20serbia&f=false]</ref> [[File:Cavtat, Croatia - panoramio - Aleksandar Topuzović.jpg|mini|desno|Hotel Croatia u Cavtatu]] === Hoteli i turistički objekti kao najveći izazovi arhitekata === Odmah poslije 50-ih Jugoslavija je otvorila granice strancima, a turizam je postao perspektivna privredna grana. Istovremeno, radničkoj klasi trebalo je omogućiti “pravo na odmor” u brojnim odmaralištima duž jadranske obale. Hoteli i turistički resorti bili su među najuzbudljivijim temama za arhitekte.<ref name="Matica hrvatska">{{Cite web|url= http://www.matica.hr/media/pdf_knjige/761/Arhitektura%20XX.%20stoljeca-sazetci.pdf|title= HRVATSKA ARHITEKTURA U XX. STOLJEĆU -Iva Körbler HOTELSKA TURISTIčKA BAšTINA|work= MATICA HRVATSKA Zagreb MMIX|accessdate= 9. 2. 2017}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tako je od polovine 60-ih do polovine 70-ih proizašla različita, ali jako dobra tipologija hotela. Neki od ovih primjera su kompleks hotela “Solaris” kod [[Šibenik]]a ([[Boris Magaš]], 1967-­1968.), hotel “Libertas” u [[Dubrovnik]]u ([[Andrija Čičin-Šain]] i [[Žarko Vincek]], 1968.­1972.), “Ambasador” u [[Opatija|Opatiji]] ([[Zdravko Bregovac]], 1968.), “Berulia” u [[Brela]]ma ([[Ante Rožić]], 1971.), “Croatia” u [[Cavtat]]u ([[Slobodan Miličević]], 1973.), i drugi. Kad je riječ o idejnim projektima, ističe se onaj sarajevskog arhitekta i Le Corbusierova učenika [[Juraj Najdhart|Jurja Neidhardta]], koji je izazivao uvaženo poimanje “hotela kao hrama”, bio je duboko uronjen u svoju okolinu, s malim dizajnerskim sobama i velikim javnim prostorom, trebao je imitirati prirodu, a sam ga je arhitekt opisao kao “biljku od betona”. Bio je to izuzetno napredan projekt za svoje vrijeme i šteta što nije izveden. <gallery> Hotel Ambasador, Opatija - jug.jpg|Hotel Ambasador u Opatiji Palace Hotel, Malinska 2009-07-19 29.jpg|Hotel Palace u Malinskoj na otoku [[Krk]]u (napušten) Rixos_Libertas_Dubrovnik.jpg|Hotel Libertas u Dubrovniku Hotel Bellevue 1 (4060685100).jpg|Hotel Bellevue u Dubrovniku Hotel Jugoslavija - panoramio.jpg|Hotel Jugoslavija u Beogradu (ruši se) </gallery> [[File:Pošta vo Skopje, Macedonia.jpg|mini|desno|Zgrada pošte u Skoplju]] === Brutalistička arhitektura u Jugoslaviji === U decenijama Moderne arhitekture, nametnula se kao radikalan moderan stil i [[Brutalizam|Brutalistička arhitektura]], koja je promovisala snažne linije i funkcionalno odstupanje od ornamentalnosti, odnosno bilo kakvih ukrasnih detalja. Osnovna ideja ovog stila leži upravo u insistiranju na funkcionalnosti. Jednostavna neobičnost forme ovih brutalističkih građevina rađenih sa betonom, apsolutno je upečatljiva. U ono vrijeme, sve je finansirala država kojoj je bilo u interesu da izgradnja traje što kraće i što jeftinije, da bude funkcionalno i da služi namjeni. Tokom šezdesetih godina XX vijeka trebalo je izgraditi ogroman broj objekata, a da to bude efikasno i jeftino. Te je uslove najbolje ispunjavao beton, a ujedno je bio i noseći element i fasada i sve ostalo. U ono vrijeme nije se mnogo mislilo na termiku, energija je bila pristupačna i jeftina. Primjena betona nije bila posljedica neke filozofije, već iz krajnje praktičnih razloga. Armirani beton je primijenjen u 95% slučajeva. Tada se mislilo da je beton vječan i tek će vrijeme pokazati da i on ima svoj vijek trajanja. Brutalizam je iz navedenih razloga dugo trajao u Jugoslaviji.<ref>[https://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0354-6055/2015/0354-60551541069A.pdf Razgovor o brutalizmu - Razgovor sa arhitektom Ljupkom Ćurčićem]</ref> Poznati objekti u stilu Brutalističke arhitekture: * Blokovi 22, 23, 28, 30, 61, 62, 63, [[Novi Beograd]], izgrađeni su natur-betonom * [[Beogradske kapije|Geneks kula]], odnosno [[Zapadna kapija Beograda]], arhitekt [[Mihajlo Mitrović]] * [[Zgrada Saveznog izvršnog vijeća SIV III]] – Novi Beograd, arhitekt [[Ljupko Ćurčić]] * [[Muzej Jugoslavije]] iz 1962. po projektu [[Mihajlo Janković|Mihajla Jankovića]]<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.mywanderlust.pl/belgrade-brutalist-architecture/|title=Guide to Belgrade brutalist architecture - over 20 concrete masterpieces|last=kami|date=2019-08-29|website=Kami and the Rest of the World|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref> * [[Okružni sud (Požarevac)]], 1976, arhitekt Ljupko Ćurčić * [[Opštinski sud Sremska Mitrovica]], * [[Autobuska stanica (Kikinda)]], * [[Zgrada Urbanističkog zavoda u Beogradu]], projektant [[Branislav Jovin]]<ref>[https://www.vajbmagazin.com/sta-je-to-brutalna-arhitektura/ Brutalna arhitektura]</ref> * [[Sava Centar]] (1979), projektant [[Stojan Maksimović]] * [[Zgrada Toblerone u Beogradu]], arhitekta Rista Šekerinski * [[Hotel Zlatibor (Užice)]], 1981, [[Svetlana Kana Radević]] * [[Richterovi neboderi]], projektant [[Vjenceslav Richter]] * [[Transportni centar u Skoplju]], 1971. - 1981, autor projekta je [[japan]]ski arhitekta [[Kenzo Tange]] (1913. - 2005.). * [[Studentski dom Goce Delčev u Skoplju]], 1969, projektant [[Georgije Konstantinovski]] * [[Nacionalna i univerzitetska biblioteka Sv. Kliment Ohridski]], 1971, autor ovog objekta je Petar Muličkoski * [[Historijski arhiv (Skoplje)|Arhiv grada Skoplja]], 1970, projektant Georgije Konstantinoski * [[Telekomunikacioni centar u Skoplju]], 1974, po projektu [[Janko Konstantinov|Janka Konstantinova]] * [[Zgrada opere i baleta u Skoplju]], 1979, autori Stefan Kacin, Jurij Princes, Bogdan Splinder i Marijanu Uršić, Slovenija * [[Skenderija|Kulturno-sportski centar Skenderija]], 1969, po projektu arhitekata [[Živorad Janković|Živorada Jankovića]] i Halida Muhasilovića. * [[Zgrada Tuzlanske banke]], 1977, autor Velimir Stojanović * [[Zgrada Radiotelevizije Bosne i Hercegovine|Zgrada RTV Sarajevo]], projektanti Milan Kušan i Branko Bulić. <gallery> Bežanijski Blokovi EDIT.jpg|Naselje Bežanijska kosa u Novom Beogradu Richterovi neboderi, Zagreb.JPG|[[Vjenceslav Richter|Richterovi neboderi]], poznati i pod nazivom '''Rakete''', u [[zagreb]]ačkom kvartu [[Trnje]] Sarajevo Street (117563617).jpeg|Sarajevsko naselje Alipašino polje, izgrađeno sredstvima solidarnosti zaposlenih Skopje Post.jpg|Zgrada pošte u Skoplju, projekat [[Janko Konstantinov|Janka Konstantinova]] Students' dormitory Goce Delčev Skopje 10.jpg|Studentski dom Goce Delčev u Skoplju, projektant [[Georgije Konstaninovski]] </gallery> === Javni objekti === Politika liberalizacije pokrenuta krajem 1960-­ih i donošenje novog ustava Jugoslavije 1974. omogućili su veću nacionalnu emancipaciju u pojedinim saveznim republikama. Reprezentativna arhitektonska postignuća, poput narodnih parlamenata, nacionalnih biblioteka, krovnih sveučilišta itd., spajala su kozmopolitski modernizam s modernističkim regionalizmom. Neki od najznačajnijih primjera su: * [[Palata Srbije]], izgrađena kao zgrada Saveznog izvršnog vijeća, kasnije Palata Federacije, ([[Mihailo Janković]], 1959. * [[Poslovni centar Ušće]], izgrađena kao zgrada CK Saveza komunista Jugoslavije, (Mihailo Janković, 1962-64.) * [[Kockica (zgrada)]], izgrađena kao zgrada CK Saveza komunista Hrvatske, ([[Ivan Vitić]], 1968.) * [[Zgrada Parlamenta Bosne i Hercegovine|Narodna skupština BiH]] (Juraj Najdhart, 1974.), * [[Trg republike u Ljubljani|Trg revolucije u Ljubljani]] (danas Trg republike - [[Edvard Ravnikar]], 1975. i ­1982.), * [[Makedonska akademija nauka i umetnosti]] ([[Boris Čipan]], 1970.), * [[Nacionalna knjižnica Srbije]] u Beogradu ([[Ivo Kurtović]], 1965-­1973.), * [[Zgrada društveno­političkih organizacija Crne Gore]] u Titogradu (danas [[Podgorica]]); [[Radosav Zeković]], 1978.), * [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Prištini]] ([[Andrija Mutnjaković]], 1971.-1982.) i * [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu]] (skupina autora, 1978-­1995.), . <gallery> Zgrada_Kockica_Zagreb.jpg|Zgrada Centralnog komiteta Saveza komunista Hrvatske, popularno nazvana Kockica, izgrađena je na temelju projekta arhitekta [[Ivan Vitić|Ivana Vitića]] iz 1961. godine. Novi_Beograd_-_The_SIV_building.jpg|[[Palata federacije]], danas Palata Srbija, Novi Beograd Ušće.JPG|Zgrada CK SKJ Biblioteca Nacional, Pristina, Kosovo, 2014-04-15, DD 03.JPG|Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Prištini, autor [[Andrija Mutnjaković]] </gallery> === Kasna moderna arhitektura u Jugoslaviji - dominacija stakla === U periodu osamdesetih godina, razvijaju se kao uticaji kasne moderne: dominacija stakla na pročeljima novih zgrada i primjena visoke tehnologije obrade pročelja i građenja uopšte kombinacijom metala, stakla i kamena. * [[Poslovno-sportski centar Cibone]] u Zagrebu prjektanata [[Marijan Hržić|Marijana Hržića]], [[Ivan Piteša|Ivana Piteše]] i [[Berislav Šebetić|Berislava Šerbetića]] (1985-1988) s naglašenim visokim staklenim valjkom tornja, horizontalnom eliptoidnom dvoranom. * [[Poslovna zgrada INA]]-Naftaplina u Zagrebu arhitekata [[Ivo Maroević|Ive Maroevića]] i J. Galjera iz 1983. godine, sa karakterističnim odnosom staklenih ploha i čvrste kamene opne. * [[Poslovna zgrada Vjesnika]], [[Duško Rakić|Duška Rakića]] (1987).<ref name="Ivo Maroević">{{Cite web |url=https://www.ipu.hr/content/radovi-ipu/RIPU-16-1992_235-252-IMaroevic.pdf |title=Ivo Maroević: Zagrebačka arhitektura osamdesetih godina |work=Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu Odsjek za povijest umjetnosti -Izvorni znanstveni rad|accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> * [[Zgrada Elektroprivrede BiH]] u Sarajevu arhitekte [[Ivan Štraus|Ivana Štrausa]] * [[UNITIC neboderi|Poslovne zgrade Unisa]] u Sarajevu arhitekte [[Ivan Štraus|Ivana Štrausa]] Treći period od kraja šezdesetih godina obilježen je pojavom Novih tendencija, i kritičkim preispitivanjem ideje moderne, te potraga za novim oblikovnim mogućnostima i materijalima. Tada se prvi put počinje problematizirati i upotreba digitalne tehnologije. Sedamdesete godine 20. stoljeća, su prijelazni period u kome ideja moderne pokazuje očite znakove umora. <gallery> Cibona Tower 20150912 DSC 2576.JPG|Poslovno-sportski centar Cibone u Zagrebu View towards south-west on Vjesnik skyscraper.jpg|Vjesnikov neboder u Zagrebu Gradska_knjižnica_Šibenik.jpg|Gradska knjižnica u [[Šibenik]]u </gallery> == Spomenici Narodnooslobodilačke borbe == {{Glavni članak|Spomenici Narodnooslobodilačke borbe}} u [[SFRJ|Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji]] podignuto je oko 15.000 spomenika posvećenih [[Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodilačkom ratu]] na lokacijama značajnih istorijskih bitaka iz Drugog svjetskog rata ili na mjestima velikih stradanja civila i boraca NOB-e. Mnogi ovi spomenici srušeni su ili oštećeni tokom raspada SFRJ devedesetih godina.<ref name="Nyebil">{{Cite web |url=http://www.spomenikdatabase.org/ |title=Donald Nyebil: Partisan Memorial |work= Spomenik Database|accessdate=12. 9. 2017}}</ref> <gallery> File:Stjepan_Filipović.JPG|Spomenik Stjepanu Filipoviću, rad vajara [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]], prema jednoj od najupečatljivijih fotografija Drugog svetskog rata, koja se danas nalazi u zgradi UN-a File:KZ-Jasenovac-Denkmal-Zugang.JPG|Spomenik u Jasenovcu, rad vajara [[Bogdan Bogdanović|Bogdana Bogdanovića]] File:Spomenik_na_Tjentištu.jpg|[[Nacionalni park Sutjeska|Spomenik na Tjentištu]] File:Kosmaj spomenik2.jpg|Spomenik na [[Kosmaj]]u, Srbija File:Da.se.ne.zaboravi.jpg|Šumarice - Memorial Park, [[Kragujevac]], projektant [[Miodrag Živković]], 1953. god. </gallery> [[File:Mamutica Zagreb 20110620 2877.jpg|mini|desno|Stambena zgrada Mamutica u Zagrebu u kojoj živi preko 5000 stanovnika]] == Arhitektura postmodernizma u Jugoslaviji == [[Postmoderna arhitektura]] se javlja sedamdesetih godina XX vijeka, vrlo često sa različitim tumačenjima. Proizašla je udaljavanjem iz moderne arhitekture, njenom transformacijom u nove stilove, postajući eklektična i pluralistička. Odbacuje se proizvedena uniformnost i homogenost, što je obilježje projekata poslije 2. svjetskog rata. Dolazi do široke raznovrsnosti, upotrebe heterogenih i plastičnih stilova, životnosti, sponatanosti. Namjerno se kombinuju nepodudarni stilove i oživljavaju djelići iz prošlosti kao npr. srednjovekovni stub ili klasični trg kako bi se stvorio kolaž različitosti.<ref>[https://www.arhitektura.rs/rubrike/razvoj-arhitekture/437-pojam-postmoderne-u-istoriji-i-teoriji-arhitekture-i-umetnosti Pojam postmoderne]</ref> Sedamdesete i osamdesete godine obilježene su pluralizmom postmoderne, više u formalnom nego u sadržajnom smislu. Postmoderna je u tragovima prisutna, nigdje u cjelini, nigdje kao dominantni proces, već kao dobrodošla dosjetka, koja će na pojedinim zgradama humanizirati neki njezin dio i otvoriti ga za kvalitetniji doživljaj korisnika. To je vrijeme kada dolazi i do generacijske smjene stvaralaca, otvaraju se nove teme, kritički se preispituju svi segmenti naslijeđa moderne, uključujući i istorijsku valorizaciju. Otvaraju se i neke zapostavljene teme, poput individualnog stanovanja i sakralne arhitekture, koje su zbog ideoloških razloga dugo vremena bile potiskivane. Krajem osamdesetih završava se i era postmodernizma. Tada su uslijedile devedesete godine i radikalna društveno - politička previranja, koja su rezultirala raspadom Jugoslavije.<ref name="Krešimir"/> === Nagrada lista Borba === {{Glavni|Nagrada Borbe za arhitekturu}} Na saveznom nivou bila je prisutna i godišnja [[Nagrada Borbe za arhitekturu|Borbina nagrada za arhitekturu]] odnosno nagrada dnevnog lista “Borbe”, čija je svrha bila popularizacija najznačajnijih arhitektonskih dostignuća te godine. == Interesovanje za jugoslavensku arhitekturu == Početkom XXI vijeka primjetan je povećani interes pojedinaca i stručne javnosti za arhitektonska ostvarenja u periodu socijalističke Jugoslavije. Belgijski fotograf i suradnik na Kraljevskoj akademiji u Gentu Jan Kempenaers, oduševljen je apstraktnom ljepotom napuštenih spomenika NOB-u koje je snimao. Ist stav iznio je fotograf Donald Nyebil obilazeći Jugoslaviju dvije godine i fotografišući spomenike.<ref name="Nyebil"/> ==== Izložba u Londonu ==== U [[london]]skom Victoria&Albert muzeju 2009. godine održana je izložba “Dizajn u doba hladnog rata”<ref>[https://www.jutarnji.hr/kultura/art/‘zbog-onoga-sto-se-gradilo-u-sfrj-povijest-arhitekture-pisat-ce-se-iznova’/2131380/ Arhitektura u SFRJ]</ref> Izložba je pokazala da nijedna država iza željezne zavjese nije imala toliko sluha za savremeni dizajn, arhitekturu i umjetnost poput bivše Jugoslavije. [[Tito|Titu]] se nije moglo prigovoriti da nije prepoznao važnost dobrog dizajna u poslijeratnoj obnovi, a arhitekture socijalističkog realizma bilo je u zanemarivom postotku. U stimulativnom se okruženju stvarala arhitektura koja je pridonosila kvaliteti svakodnevnice. ==== Izložba u Zagrebu ==== U svojoj knjizi „Arhitektura u socijalističkoj Jugoslaviji” austrijski fotograf Wolfganga Thaler navodi: “U Jugoslaviji je u doba socijalizma stvoren zavidan opus modernističke arhitekture, koja ne može ući u postojeće, pojednostavljene klasifikacije pa ruši već uspostavljene kategorije modernizma u svijetu”. Thaler vjeruje, a u tome nije usamljen, kako će se istorija moderne arhitekture pisati iznova nakon što svijet otkrije što su gradili komunisti u doba bivše Jugoslavije. Thaler je pune tri godine putovao bivšom Jugoslavijom snimajući arhitekturu. Fotografije je prvi put izložio u 2010. godine u zagrebačkoj galeriji Nazor, u sklopu konferencije na kojoj je pedeset istraživača s područja bivše Jugoslavije, uz slavnog britanskog antropologa Davida Harveya, istraživalo kakav je utjecaj izgradnja samoupravnog socijalističkog društva imala na arhitekturu. ==== Izložba u Mariboru ==== Izložba “Nedovršene modernizacije – između utopije i pragmatizma organizovana je 2012. godine u Mariboru, a u naredne dvije godine i u: Beogradu, [[Zadar|Zadru]], Ljubljani, Sarajevu, Cetinju, Skoplju, Tirani, Zagrebu i [[Split]]u. Izložba je bila rezultat dvogodišnjeg istraživačkog projekta 30 istraživača s područja čitave bivše Jugoslavije koji su dokumentovali i analizirali arhitekturu i urbanizam u socijalističkoj Jugoslaviji. Modernizacije iz socijalističkog perioda bile su najveći val urbanizacije regije u specifičnom društvenom i geopolitičkom kontekstu.<ref name="Modernizacija">{{Cite web |url= http://www.edic-sibenik.eu/upload/dogadanja/2015/02/2015-02-02/13/um.pdf |title= NEDOVRŠENE MODERNIZACIJE: IZMEĐU UTOPIJE I PRAGMATIZMA ARHITEKTURA I URBANO PLANIRANJE U BIVŠOJ JUGOSLAVIJI I ZEMLJAMA NASLJEDNICAMA |work= UDRUŽENJE HRVATSKIH ARHITEKATA, INSTITUT ZA SUVREMENU ARHITEKTURU / ORIS KUĆA ARHITEKTURE (HR), DRUŠTVO ARHITEKATA BEOGRADA (SR), KOALICIJA ZA ODRŽIVI RAZVOJ (MK), TRAJEKT/ MUZEJ ARHITEKTURE I DIZAJNA (SLO), MODERNA GALERIJA MARIBOR (SLO) |accessdate= 13. 9. 2016}}</ref> Projekat je pokrenulo Udruženje hrvatskih arhitekata u suradnji s Društvom arhitekata Beograda, Koalicijom za održivi razvoj ([[Skoplje]]), Umjetničkom galerijom Maribor ([[Maribor]]), Oris- kućom arhitekture (Zagreb) i Muzejem za arhitekturu i dizajn (Ljubljana) a sufinancirao fond Europske komisije Kultura 2007.-13.<ref name="Maribor">{{Cite web |url= http://pogledaj.to/arhitektura/nedovrsene-modernizacije/ |title= Nedovršene modernizacije – između utopije i pragmatizma|work= |accessdate= 13. 9. 2018}}</ref> Izložba se sastojala od pet tematskih cjelina – Prostori ideologije, Politika prostora, Prostori svakodnevnih praksi, Prostori globalne razmjene te Jugoslavenski arhitektonski prostor. Predstavlja je 23 zasebna tematska istraživanja popraćena multimedijalnim sadržajem i serijom 76 autorskih fotografija arhitekture regije bivše Jugoslavije [[beč]]kog arhitekta Wolfganga Thalera. ==== Izložba u Njujorku ==== Muzej moderne umetnosti (MoMA) u Njujorku, organizovao je u periodu 15.07.2018 - 13.01.2019. godine<ref name="MoMANY">{{Cite web |url= https://www.moma.org/calendar/exhibitions |title= Exhibitions and events |work= MoMA - New York |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> reprezentativnu izložbu ''Toward a Concrete Utopia: Architecture in Yugoslavia, 1948-1980 (Ka betonskoj utopiji: Arhitektura u Jugoslaviji, 1948-1980)''<ref>[http://m-kvadrat.ba/spomenici-betonske-utopije-arhitektura-u-jugoslaviji-1948-1980/ Arhitektura u Jugoslaviji]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Predstavljeno je više od 400 crteža, modela, fotografija i filmskih snimaka iz gradskih arhiva, privatnih i muzejskih kolekcija velikog broja autora među kojima su: [[Juraj Najdhart]], [[Zlatko Ugljen]] i [[Ivan Štraus]] u Bosni i Hercegovini, [[Edvard Ravnikar]], [[Milan Mihelič]] i [[Marko Mušič]] u Sloveniji, [[Vjenceslav Richter]], [[Boris Magaš]] i [[Ivan Vitić]] u Hrvatskoj, [[Nikola Dobrović]], [[Bogdan Bogdanović]] i [[Mihajlo Mitrović]] u Srbiji, [[Janko Konstantinov]] i [[Georgije Konstaninovski]] u Makedoniji, [[Kana Radević]] u Crnoj Gori. Glavni kustos za arhitekturu i dizajn u MoMA Martino Stierli naveo je ključne razloge muzejske postavke: * To je prvo predstavljanje izuzetnih djela vodećih arhitekata socijalističke Jugoslavije američkoj i međunarodnoj javnosti. * Jugoslavija, Balkan i Istočna Evropa uglavnom su vidjeni kao periferni iz perspektive Zapadnog svijeta, a ova percepcija bila je pogoršana u periodu Hladnog rata. Oficijelna istorija moderne arhitekture bila je usredsredjena na Zapadnu Evropu i Sjevernu Ameriku. U MoMA smatraju da je potrebno kritički revidirati ovu istoriografiju jer su previdjene i nedovoljno predstavljene arhitekture Istočne Evrope, i naročito Jugoslavije, čija je modernistička arhitektura, podjednako bila na liniji, ali se i razlikovala od pristupa koje je bilo moguće vidjeti u ostatku Evrope i šire.<ref name="MoMA">{{Cite web |url=http://www.aabh.ba/novosti/apologija-arhiva-nestale-arhitektonske-kulture-jugoslovenska-arhitektura-u-moma-new-york/ |title=Mejrema Zetrić: Jugoslovenska arhitektura u MoMA, New York |work=ASOCIJACIJA ARHITEKATA U BOSNI I HERCEGOVINI |accessdate=9. 2. 2018 }}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Jugoslavenska socijalistička vlast je započela ubrzanu modernizaciju i izgradnju, u cilju privrednog razvoja, unapređenja svakodnevnog života građana i afirmisanja raznovrsnosti kultura u regionu.<ref name="Turato">{{Cite web |url= http://www.novilist.hr/Kultura/Izlozbe/Betonska-utopija-Idis-Turato-otkriva-sto-je-tako-fascinantno-u-jugoslavenskoj-arhitekturi |title= Betonska utopija': Idis Turato otkriva što je tako fascinantno u jugoslavenskoj arhitekturi |work= Kulturno naslijeđe, Sarajevo |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Država je proširila te napore i izvan granica, unapređujući urbanizam i izgradnju širom zemalja u razvoju, posebno nesvrstanih zemalja u Africi i na Bliskom Istoku u kojima je Jugoslavija uživala veliki ugled. Primjer predstavlja rad građevinske firme “[[Energoprojekt]]”, aktivne u [[Pokret nesvrstanih|nesvrstanim zemljama]], čija je posebnost bila u tome što su njegovi stručnjaci bili zaduženi za sve – od izbora terena pogodnog za izgradnju, razvoja urbanog plana i arhitekture, pa do izgradnje i nadzora cijelog projekta. * Moderna arhitektura u Jugoslaviji bila je upotrijebljena kao primarni alat za progres, modernizaciju i urbanizaciju pretežno prije-industrijskog društva i i kako je arhitektura služila kao simbol i agent progesa i “modernizacije.”<ref>{{Cite web |url= http://www.seecult.org/vest/jugoslovenska-arhitektura-u-moma|title=Jugoslovenska arhitektura u MoMA |work= SEEcult - Abeceda nezavisne kulture |accessdate= 13. 9. 2016}}</ref> Zbog specifične organizacije rada u arhitektonskoj profesiji u okviru “samoupravljanja,” sistem je proizvodio izvjestan “višak” sa velikim brojem strukturno inovativnih ili čak vizonarskih projekata, bez obzira na to da li su bili izvedeni ili ne. == Reference == {{reference|2}} == Literatura == * [[Nedžad Kurto]] - Sarajevo 1492-1992, Oko, Sarajevo. * Emir Kadić - Arhitekt Reuf Kadić i počeci moderne arhitekture u Bosni i Hercegovini. Sarajevo, 2010. *{{cite book |last = Štraus |first = Ivan |title = Nova bosanskohercegovačka arhitektura |url=http://www.worldcat.org/title/nova-bosanskohercegovacka-arhitektura-1945-1975/oclc/3708713&referer=brief_results |publisher = Sarajevo : Svjetlost |year = 1977 |isbn = }} *{{cite book |last = Milošević |first = Predrag |title = Arhitektura u kraljevini Jugoslaviji (Sarajevo 1918 -1941). |url= http://www.worldcat.org/title/arhitektura-u-kraljevini-jugoslaviji-sarajevo-1918-41/oclc/500710539 |publisher = Srpsko kulturno i prosvjetno društvo "Prosvjeta" |year = 1997 |isbn = }} * Vladimir Rozić, Umetnička grupa Oblik 1926—1939, Kancelarija za pridruživanje Srbije i Crne Gore Evropskoj uniji, Beograd, 2005 * Udruženja umjetnika, Enciklopedija likovnih umjetnosti, Jugoslavenski leksikografski zavod, Zagreb, 1966 == Vanjske veze == {{Commonscat|Architecture of Yugoslavia}} * [https://www.zda.hr/nedovrsene_modernizacije.html Izložba u Zadru]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://vizkultura.hr/nedovrsene-modernizacije-izmedu-utopije-i-pragmatizma/ Izložba u Zagrebu] * [http://www.novilist.hr/Kultura/Ostalo/Maroje-Mrduljas-Nostalgicni-smo-za-boljim-zivotom Nostalgični smo za boljim životom] * [http://www.seecult.org/vest/nedovrsene-modernizacije Nedovršene modernizacije: između utopije i pragmatizma] [[Kategorija:Jugoslavenska arhitektura| ]] [[Kategorija:Jugoslavenska umjetnost|Arhitektura]] [[Kategorija:Moderna arhitektura u Srbiji| ]] lte4ugehy34vkd18qab8cxufz4tntrv Spomen-park Vraca 0 4625832 42590053 41293412 2026-05-09T18:53:05Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590053 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Sarajevo Vraca Spomen Park 2.jpg|mini|desno|Obilježje posvećeno sarajevskim borcima u Spomen-parku]] '''Spomen-park Vraca''' nalazi se u [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Bosna i Hercegovina]]. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 3. do 9. maja 2005. godine, donijela je odluku da se kuća proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=11|title= Spomen park Vrace u Sarajevu|work= kons.gov.ba|accessdate= 13. 9. 2016}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, [[Amra Hadžimuhamedović]], [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća), Tina Wik. == Lokacija == Spomen-park nalazi se na dominantnoj koti, na prostoru od oko 6 ha, oko austrougarske tvrđave, u dijelu sarajevskog naselja Vraca, na sjevernim padinama [[Trebević]]a, Iznad naselja Grbavica i Kovačići. Prostor kompleksa je sa svih strana ograničen komunikacijama. == Historija == [[Datoteka:Sarajevo Vraca Fort 1.jpg|thumb|Tvrđava Vraca]] U toku 1898. Godine, [[Austro-Ugarska]] na obroncima [[Trebević]]a, na južnom dijelu grada, izgradila je vojnu tvrđavu. Na austrougarskim kartama lokacija označena je imenom VRATCA (mala vrata). Za vrijeme [[Drugi svjetski rat|2. svjetskog rata]], kada je Sarajevo bilo u [[NDH|Nezavisnoj državi Hrvatskoj]], objekat tvrđave Vraca pretvoren je u službeno stratište i gubilište gdje su ubijani građani grada Sarajeva. Istovremeno vršena su i deportiranja građana Sarajeva u [[Nacizam|nacističke]] logore širom Evrope. Do decembra 1942. godine iz Sarajeva, bez suđenja, odvedeno je u koncentracione logore preko 1300 ljudi. Budući da su Vraca, postala sinonim otpora i borbe građana protiv [[Fašizam|fašizma]], na ovom mjestu izgrađen je i otvoren 25. novembra 1981. godine Spomen-park, a tvrđavi je data muzejska namjena. U atriju bilo je upisano 9.091 ime žrtava rata koje su ubijene u Sarajevu i oko njega. [[Rat u Bosni i Hercegovini|U ratu 1992-1995]]. godine, Spomen park služio je kao mjesto odakle je grad Sarajevo gađan iz teškog topovskog naoružanja i snajpera. Tada, i jedno vrijeme nakon rata, cijeli kompleks je devastiran, kako tvrđava i pojedinačna spomen-obilježja, tako i parkovske površine, platoi, stepeništa i dr. == Opis == Kompleks Spomen-parka se sastoji od sljedećih elemenata/sadržaja: ulazni plato, obilježje na stratištu, skulptura - spomenik Ženi borcu, vidikovac, vječna vatra sa fontanom, ceremonijalni plato, obilježje posvećeno poginulim borcima grada, [[Grobnica narodnih heroja u Sarajevu|obilježje narodnim herojima sa kosturnicom]], obilježje posvećeno borcima pokreta otpora u gradu sa Titovim priznanjem borcima u okupiranim gradovima, obilježje žrtvama fašizma sa Titovom porukom, izložba “Svjedočanstvo o borbi” smještena u tvrđavi, obilježje posvećeno jedinicama NOV-e koje su učestvovale u operaciji oslobođenja Sarajeva. == Reference == {{reference}} == Literatura == * Darko Karačić, Tamara Banjeglav, Nataša Govedarica, Asocijacija alumni centra za interdisciplinarne postdiplomske studije (acipS) Zmaja od Bosne 8 71 000 Sarajevo Sarajevo, 2012, RE:VIZIJA PROŠLOSTI. Službene politike sjećanja u Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj i Srbiji od 1990. godine. == Vanjske veze == {{Commonscat|Spomen-park Vraca}} * [http://sarajevski.ba/vraca-spomenik-koji-umire/13366 Spomenik koji umire] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Sarajevo]] 4cxj3z4xc58p9v5e53skiqlx0qkxdyw Muzej I. zasjedanja AVNOJ-a u Bihaću 0 4625910 42590038 42165237 2026-05-09T18:52:43Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590038 wikitext text/x-wiki [[File:Bihac AVNOJ Museum.jpg|mini|desno|Zgrada Prvog zasjedanja AVNOJ-a]] '''Muzej I. zasjedanja AVNOJ-a u Bihaću''' nalazi se u užem središtu grada. Zgrada Muzeja I. zasjedanja AVNOJ-a i zgrada Klostera (Samostan i škola časnih sestara Klanateljica Krvi Kristove), predstavljaju graditeljsku cjelinu, međusobno povezane holom. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 10. do 16. marta 2009. godine, donijela je odluku da se graditeljska cjelina proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3077 |title= Zgrada muzeja |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 3. 2024. |archive-date= 2020-06-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200608120652/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3077 }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, [[Amra Hadžimuhamedović]], [[Dubravko Lovrenović]] (predsjedavajući), [[Ljiljana Ševo]].<ref>{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&page=2 |title= Nacionalni spomenici u Bihaću |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 16. 3. 2024. }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Historija == [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]], u periodu od 02. do 04. novembra 1942. godine izvršila je oslobađanje Bihaća i njegove okoline. [[Bihać]] je postao glavni grad oslobođenoga teritorija koji je obuhvatao skoro jednu petinu teritorija predratne [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Ova slobodna teritorija nazvana je [[Bihaćka republika]] i trajala je 86 dana. [[Prvo zasjedanje AVNOJ-a]] održano je u zgradi koja je bila depadans zgrade Kloster. == Opis == Zgrada I. zasjedanja [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ-a]] izgrađena je neposredno pred [[Drugi svjetski rat]], 08. januara 1939. god. kao poklon jednog Bišćanina iseljenika u Americi, samostanu časnih sestara, a služila je za javne i kulturne priredbe građana. U toku «Bihaćke republike» bila je podešene i za kino predstave. Rađena je u stilu [[Arhitektura moderne|moderne arhitekture]], sa jasno izraženim volumenima koji proizilaze iz pojedinih funkcionalnih sadržaja, bez upotrebe [[Arhitektura|arhitektonske]] plastike ili bilo kakvih drugih dekoracija na fasadi. Projektant ovog objekta je arhitekta Stjepan Podhorski (1875 - 1945.). Posebnu arhitektonsko-urbanističku vrijednost predstavlja tlocrtna forma objekta, koja ima oblik trapeza i koja je proizašla iz namjene ali i raspoloživog prostora lokaliteta na kojem je izgrađena. Ovako odabranom tlocrtnom formom ostvaren je povoljan odnos pojedinih funkcionalnih sadržaja unutar objekta ali i odnos prema postojećoj zgradi Klostera. == Muzej == Deset godina nakon Prvog zasjedanja AVNOJ-a, 25.11.1952. godine, u zgradi je otvoren Spomen-muzej i postavljena prva izložba. Naredne godine, 30. 3. 1953. godine u istim prostorijama, počinje da djeluje i Gradski muzej u Bihaću, koji vremenom mijenja naziv, najprije u Zavičajni muzej Bihać, a drugi put u Muzej Pounja. Tokom 1964. godine dva muzeja spojaju se u jednu zajedničku ustanovu pod nazivom Muzej AVNOJ-a i Pounja. Razvijanjem djelovanja Muzeja Pounja dolazi do razdvajanja dvaju muzeja i osniva se [[Muzej Unsko-sanskog kantona|Regionalni muzej Pounja]] i Spomen muzej I. zasjedanja AVNOJ-a. U vrijeme [[Rat u Bosni i Hercegovini|ratnih dejstava 1992.-1995.]] zgrada Muzeja AVNOJ-a je znatno oštećena. Sredstvima od oko 400.000 KM koja su obezbjedili Federalno ministarstvo kulture i sporta, Unsko-sanski kanton (USK) i Općina Bihać", muzej je obnovljen 2014.godine. Postavka se sastoji iz eksponata, dokumenata, fotografija i uvodnih legendi jednim dijelom, zatim svih trodimenzionalnih originalnih predmeta iz zbirke AVNOJ-a, te oko 18 umjetničkih radova iz zbirke Muzeja AVNOJ-a. Prostor Muzeja se koristi i za održavanje političkih skupova, tribina i sajmova i vremenom gubi svoja muzejska obilježja. Ikonografija na zidovima je ogoljena, bina nije više ukrašena obilježjima iz ratnog vremena, a [[Tito]]va bista je uklonjena. == Reference == {{izvori}} == Literatura == * Radoslav Lopašić - Zagreb: Tisak “Tipografija“ d. d., 1943. -Bihać i Bihaćka Krajina, mjestopisne i poviestne crtice == Vanjske veze == * [https://www.klix.ba/vijesti/bih/muzej-avnoj-a-u-bihacu-nakon-deset-godina-zasjao-punim-sjajem/140406030 Otvoren Muzej AVNOJ-a] * [http://www.abc.ba/novost/17805/predstavljamo-novouredeni-muzej-prvog-zasjedanja-avnoj-a-u-bihacu Muzej AVNOJ-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180425014412/http://www.abc.ba/novost/17805/predstavljamo-novouredeni-muzej-prvog-zasjedanja-avnoj-a-u-bihacu |date=2018-04-25 }} * [https://www.krajina.ba/bihac-i-turisticke-ponude-muzej-i-zasjedanja-avnoj-a-zatvoren-za-turiste/ Muzej zatvoren za turiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117145944/https://www.krajina.ba/bihac-i-turisticke-ponude-muzej-i-zasjedanja-avnoj-a-zatvoren-za-turiste/ |date=2021-01-17 }} [[Kategorija:Muzeji u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Moderna arhitektura u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Bihaću]] cqjoinn43q7y3lie0k95aknc4pri1w6 Muzej I zasjedanja ZAVNOBiH-a u Mrkonjić Gradu 0 4625927 42590036 41446437 2026-05-09T18:52:39Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590036 wikitext text/x-wiki [[File:Muzej ZAVNOBiH-a.JPG|mini|desno|Muzej ZAVNOBiH-a u Mrkonjić Gradu]] '''Muzej 1. zasjedanja ZAVNOBIH-a''' u [[Mrkonjić Grad]]u, osnovan je 1953. godine odlukom Izvršnog vijeća Narodne Republike Bosne i Hercegovine. Smješten je u zgradi izgrađenoj 1896. godine kao trgovina porodice Gašić. == Historijski podaci == Prvo zasjedanje Zemaljskog antifašističkog vijeća narodnog oslobođenja BiH - [[ZAVNOBiH]], koje je ujedno bilo i konstituirajuća skupština, održano je uz prisustvo 141 delegata, od 173 delegovanih. Počelo je u Mrkonjić Gradu 25. novembra 1943. u 19 sati. Završeno je iste noći (26. novembra) u 4 sata ujutro. ZAVNOBIH je osnovan kao centralno političko predstavništvo [[Narodnooslobodilačka borba u Bosni i Hercegovini|Narodnooslobodilačkog pokreta]] i najviši organa narodne vlasti Bosne i Hercegovine, na kojem je potvrđen kontinuitet državnosti Bosne i Hercegovine u novijoj istoriji.<ref>[https://www.znaci.org/00001/145_3.pdf Zapisnik sa prvog zasjedanja ZAVNOBiH-a]</ref> Odbornici su usvojili Rezoluciju ZAVNOBiH-a i Proglas narodima BiH u kojima se ističe da ubuduće BiH i njene narode u zemlji i inostranstvu, mogu zastupati i predstavljati samo ZAVNOBiH i AVNOJ. Ovim aktima istovremeno je izražena odlučnost naroda BiH da njihova zemlja, koja nije ''ni srpska, ni hrvatska, ni muslimanska, nego i srpska i muslimanska i hrvatska'', bude zbratimljena zajednica u kojoj će biti osigurana puna ravnopravnost svih Srba, Muslimana i Hrvata. Na zasjedanju je izabrana delegacija od 58 članova koja će predstavljati BiH na Drugom zasjedanju AVNOJ-a (29. novembar 1943). Istovremeno je konstituisan Prezidijum ZAVNOBiH-a, sastavljen od 31 člana i Predsjedništvo Prezidijuma sa 5 članova: dr. [[Vojislav Kecmanović]], predsjednik, [[Avdo Humo]], prvi potpredsjednik, [[Aleksandar Preka]], drugi potpredsjednik, [[Đuro Pucar Stari]], treći potpredsjednik, i [[Hasan Brkić]], sekretar.<ref>[http://www.zurnal.info/novost/17623/mali-cas-istorije-sta-je-nama-zavnobih ZAVNOBiH]</ref> == Opis iz 2014. godine == U [[Rat u Bosni i Hercegovini|toku ratnih dejstava]] nije pretrpio značajnija oštećenja te se nalazi u veoma lošem stanju usljed neadekvatnog održavanja. Objekat je trenutno bez namjene i izložen je daljnjem propadanju. Sva pokretna dobra koja su se nalazila u objektu su uništena ili su nestala. ''Paučina, polupana stakla na provaljenim ulaznim vratima, uništeni pod na kojem su razbacane slike i pisane poruke na panoima prislonjene uza zidove, uništene stolice na bini, osušeni vijenci ostali na podu od prošlogodišnjeg obilježavanja 25. novembra.''<ref>Opis agencije Anadolija''' objavljen 25.11.2014.</ref> ''Na podu uza zid, umjesto na ulazu, stoji mermerna ploča koja svjedoči o istorijskom značaju objekata na kojoj je napisano: 25. i 26. novembra u ovoj zgradi održano je Prvo zasjedanje ZAVNOBiH-a na kojem su udareni temeljni zbratimljene, slobodne i ravnopravne Bosne i Hercegovine u [[SFRJ|Federativnoj i demokratskoj Jugoslaviji]]. Ne postoje ni biste prvog predsjedavajućeg Vojislava Kecmanovića i sekretara Hasana Brkića. Sačuvana je na postolju jedino ona [[Đuro Pucar|Đure Pucara – Starog]], vidno oštećena.''<ref>[http://www.6yka.com/novost/68793/mrkonjic-grad-kuca-u-kojoj-je-potvrdena-drzavnost-bih-u-ocajnom-stanju Muzej u očajnom stanju]</ref> == Reference == {{reference}} == Literatura == * [[Rodoljub Čolaković]] -Zapisi iz oslobodilačkog rata, knjiga V. Saiajevo, 1966 * Nikola Babić -Jubilej AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a (1943—1963), NIP »Zadrugar«, Sarajevo, 1963 [[Kategorija:Muzeji u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Mrkonjić Gradu]] b8khiszj9sid4wv0wbs31tyylo2ed6a Muzej Prve proleterske brigade u Rudom 0 4625940 42590042 41446438 2026-05-09T18:52:46Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590042 wikitext text/x-wiki '''Muzej Prve proleterske brigade u Rudom''' osnovan je 1971. godine povodom 30-te godišnjicenjice osnivanja [[1. proleterska udarna brigada|Prve proleterske narodnooslobodilačke udarne brigade]]. Formirana je 21. decembra 1941. godine u Rudom, od partizanskih ustanika, nakon povlačenja u Sandžak. Odluku o formiranju Prve proleterske brigade doneo je Centralni komitet KPJ. Na dan formiranja imala je šest bataljona (četiri iz [[Srbija|Srbije]] i dva iz [[Crna Gora|Crne Gore]]) ukupne jačine 1.200 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Koča Popović]], a politički komesar [[Filip Kljajić]] Fića. == Historijski podaci == Pripremne aktivnosti za osnivanje Muzeja započele su 1966. godine, kada je u staroj zgradi Doma kulture u Rodom, adaptiran prostor u kojoj su bili izloženi dokumenti o borbenom putu Prve proleterske NOU brigade. Ova soba bila je otvorena do 1971. God, kada je uz dom dograđen dio u koji je smješten muzej. Projektant dograđenog dijela bio je M. Bojer.<ref name="MuzejRudo">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/30349489/Guide_to_museums_and_galleries_in_the_Republic_of_Srpska.pdf?auto=download&campaign=weekly_digest |title= Milica Radojčić, Janko Vračar – VODIČ KROZ MUZEJE I GALERIJE REPUBLIKE SRPSKE |work= Muzej Republike Srpske, Banja Luka 2012. |accessdate= 13. 9. 2016}}</ref> Muzej je svečano otvoren 4. jula 1976. godine. U periodu od 1992. do 1995. godine, dio prostora Muzeja preuređen je u spomen sobu poginulim borcima u poslednjem Rat u Bosni i Hercegoviniratu na prostoru Bosne i Hercegovina. Muzej nema stalno zaposlenih, opreme ni sredstava. U ulaznom delu ustanovljena je kancelarija u kojoj boravi tehnički sekretar opštinske organizacije SUBNOR-a, koji brine o muzeju i održava muzejsku zbirku. == Reference == {{reference}} == Literatura == * Miloš Vuksanović - Prva proleterska brigada; "Narodna knjiga" Beograd, "Pobjeda" Titograd; 1981. == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/27.htm Prva proleterska brigada - sećanja boraca (knjiga 2)] * [http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.293.html:358252-Rudo-70-godina-Prve-proleterske Rudo: 70 godina Prve proleterske („Večernje novosti“, 18. decembar 2011)] * [http://www.opstinarudo.com/istorija/?lang=lat Opština Rudo] [[Kategorija:Muzeji u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Rudo]] kzaflihlfj8gulim1m1qzhmgtdn97kz Historijski muzej Bosne i Hercegovine 0 4626145 42590025 42554335 2026-05-09T18:52:10Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590025 wikitext text/x-wiki [[File:Historical Museum of Bosnia and Herzegovina by architect Boris Magaš 1963.jpg|mini|desno|Historijski muzej Bosne i Hercegovine, 1963. godine]] '''Historijski muzej Bosne i Hercegovine''', nekadašnji Muzej Revolucije, se nalazi u [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Historija == Današnji muzej osnovan je 1945. godine kao „Muzej narodnog oslobođenja“ s namjerom očuvanja, zaštite, interpretacije i promocije baštine narodnooslobodilačke borbe te naslijeđa Drugog svjetskog rata.<ref name="Elma Hodžić 2017">{{cite journal |first=Elma |last=Hodžić |date=2017 |title=Promocija kulturne baštine kroz koncept „otvorenog muzeja“ : Otvoreni depo Historijskog muzeja BiH kao prostor kritičkog propitivanja socijalističkog naslijeđa |journal=Zbornik Radova – Asocijacija informacijskih stručnjaka, bibliotekara, arhivista i muzeologa (BAM) |volume= |issue=9 |pages=45-52 |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=566409 }}</ref> Od tada pa do 1950. godine, bio je smješten u dvije prostorije Etnografskog odjeljenja [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine]] dok je Osman Pelja postao prvi rukovodioc institucije.<ref name="Elma Hodžić 2024">{{cite journal |first=Elma |last=Hodžić |date=2024 |title=U susret 80. rođendanu Historijski muzej kao mjesto pamćenja, dijaloga i budućnosti |journal=Kelamu’l Šifa’ |volume= |issue=65-68 |pages=224-227 |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1323531 }}</ref> Iste godine ustanova mijenja ime u „Muzej narodne revolucije Bosne i Hercegovine“. Godine 1956. Muzej je smješten u sedam prostorija zgrade sarajevske Vijećnice. Veći eksponati su bili smješteni u Željezničkoj radionici u Sarajevu. Godine 1958. raspisan je konkurs za izgradnju „Muzeja revolucije“. Prva nagrada je dodijeljena predstavnicima tadašnje Zagrebačke škole: [[Boris Magaš|Borisu Magašu]], [[Edo Šmidihen|Edi Šmidihenu]] i [[Radovan Horvat|Radovanu Horvatu]]. Gradnja objekta je završena do 1963. godine. Prva stalna postavka Muzeja svečano je otvorena za javnost na Dan [[ZAVNOBIH]]-a, 25. novembra 1966. godine.<ref name="Elma Hodžić 2024"/> Godine 1967. godine ustanova mijenja ime u „Muzej revolucije Bosne i Hercegovine“. Tokom posljednjeg [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]] (period 1992 – 95) pričinjena je znatna materijalna šteta na objektu, Osoblje Muzeja je nastavilo sa radom i uspjelo je spasiti od propadanja najveći dio zbirki. U istom periodu organizirane su izložbe na drugim lokacijama. Od 1993. godine, promijenjen je naziv u Historijski muzej Bosne i Hercegovine. Od tada Muzej proširuje svoju djelatnost na historiju BiH od [[Dolazak Slavena na Balkan|dolaska Slavena]] na Balkansko poluostrvo do danas. Godine 1998., izvedeni su izvjesni radovi na popravci objekta. Unutar velikog izložbenog prostora na spratu, u periodu 2002 – 2007. godina postavljena su djela Muzeja savremene umjetnosti u Sarajevu „Ars Aevi“. U suterenu Muzeja je 2008. godine otvorena kafana „Tito“. ==Aktivnosti == Tokom svih godina postojanja i rada Muzej je organizovao 165 muzejskih izložbi i tri stalne muzejske postavke. Do 1993. godine Muzej je bio fokusiran na antifašističku borbu tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Poseban vid izložbene aktivnosti Muzeja predstavljala je realizacija mreže muzejskih ustanova u Bosni i Hercegovini utvrđenih u Generalnoj koncepciji mreže muzeja NOR-a i revolucije u BiH iz 1971. godine. Tadašnji Muzej revolucije BiH je kao organizovana muzejska ustanova na prostoru BiH pružao pomoć srodnim institucijama oko sakupljanja i sređivanja građe, utvrđivanja tematskih struktura i sličnim poslovima. Današnji Historijski muzej BiH je jedini muzej koji tretira kompletnu istoriju Bosne i Hercegovine od Srednjeg vijeka do savremene i nezavisne Bosne i Hercegovine. Trenutno su u Muzeju postavljene dvije stalne postavke ''Opkoljeno Sarajevo'' i ''Bosna i Hercegovina kroz stoljeća''. === Zbirke === Muzej je prikupio oko 400.000 muzejskih predmeta, raspoređenih u nekoliko zbirki, koje obrađuje, čuva i prezentuje javnosti priređujući stalne i povremene izložbe. * Zbirka arhivskog materijala * Zbirka fotografija * Zbirka trodimenzionalnih objekata * Umjetnička zbirka * Zbirka knjiga * Zbirka dokumenata * Zbirka istoričarke umjetnosti i umjetnice Marian Wenzel * Zbirka Opkoljeno Sarajevo == Zgrada == Zgrada muzeja, u arhitektonskom smislu, predstavlja jedan od najreprezentativnijih primjera stvaralaštva u duhu [[Jugoslavenska arhitektura|moderne]] u Bosni i Hercegovini i nekadašnjoj [[SFRJ|Jugoslaviji]], koji je bio ukorak sa evropskim i svjetskim kretanjima početkom druge polovine XX vijeka. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 6. do 8. novembra 2012. godine, donijela je odluku da se kompleks kuće proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Spomenik">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3652 |title= Historijski muzej u Sarajrvu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 9. 2016 }}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća). Zgrada se sastoji od suterena u čijem se nivou nalazi unutrašnji vrt, uzdignutog prizemlja i sprata. Izgrađena je na kamenoj ploči dimenzija 70,00 x 44,20 m, ukupne površine unutrašnjih prostorija 1447,50 m2. Na izdignutoj kamenoj ploči, postavljen je skeletni sistem sa 9 nosivih čeličnih stubova krstastog presjeka, koji dopuštaju jaki prepust na svim stranama. Na stubove je oslonjen zatvoreni kubus u nivou sprata, kao vodeći oblikovni akcent. Zgrada Muzeja revolucije je zapuštena i neodržavana. == Reference == {{reference}} == Literatura == * ''65 godina Historijskog muzeja Bosne i Hercegovine'', Sarajevo, 2010. == Vanjske veze == {{Commonscat|Historical Museum of Bosnia and Herzegovina}} * [http://www.muzej.ba/ Zvanični sajt Historijskog muzeja Bosne i Hercegovine] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu]] [[Kategorija:Muzeji u Sarajevu]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Moderna arhitektura u Bosni i Hercegovini]] p7ezuq7h2v8f59gfak7blibjk778ds1 Nekropola žrtvama fašizma u Novom Travniku 0 4628105 42590045 42261145 2026-05-09T18:52:50Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590045 wikitext text/x-wiki [[File: Necropolis to the victims of Fascism Novi Travnik.jpg|mini|desno|Nekropola žrtvama fašizma u Novi Travniku]] '''Nekropola žrtvama fašizma u Novi Travniku''' nalazi se 3&nbsp;km zračne linije od središta [[Novi Travnik|Novog Travnika]], u pravcu sjeveroistoka, na lokalitetu Ćamića brdo, [[Bosna i Hercegovina]]. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 26. do 28. marta 2012. godine je donijela odluku da se nekropola proglasi za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/carsijskaBH.pdf |title= Nekropola žrtvama fašizma u Novom Travniku |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 11. 2018 }}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, [[Amra Hadžimuhamedović]] (predsjedavajuća), [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]]. Nacionalni spomenik čini: dvanaest skulptura poredanih u prostoru sa pristupnim stazama, platoom i krajolikom (brežuljak sa okolnim livadama). == Historija == Spomenik Nekropola žrtvama fašizma u Travniku podignut je 1975. godine u spomen na 700 žrtava fašističkog terora iz Drugog svjetskog rata. Spomenik je izveden prema projektu [[Arhitektura|arhitekte]] [[Bogdan Bogdanović|Bogdana Bogdanovića]], jednoga od najvećih [[Jugoslavenska arhitektura|jugoslavenskih graditelja memorijalne arhitekture]]<ref name="Lawler">{{Cite web |url=http://www.academia.edu/5227153/The_Memorial_works_of_Bogdan_Bogdanovi%C4%87_Their_condition_and_situation_as_of_2012 |title= Andrew Lawler: Memorijalni radovi Bogdana Bogdanovića |work=Academia.edu |accessdate=12. 9. 2017}}</ref>. Većina njegovih spomenika posvećena je žrtvama [[Fašizam|fašističke]] ideologije, a oblikovna izražajnost i ukupan umjetnički izraz memorijala koje je projektovao imaju univerzalnu vrijednost. == Opis dobra == Elementi Nekropole žrtvama fašizma u Novom Travniku su: pristupna staza u vidu terasastog stubišta; brežuljak sa krajolikom i grupa od dvanaest [[skulptura]]. Koncept spomenika proizilazi iz odnosa ovih elementa tj. iz odnosa prirode i autorove imaginacije. Skulpture su postavljene u parovima u dva nepravilna niza. Razdaljine između parova skulptura su nepravilne i kreću se između 2 m i 3 m. Bogdan Bogdanović u primjeru Nekropole žrtvama fašizma postavlja dvanaest kamenih vojnika stražara koji zauvjek trebaju ostati na tom mjestu, širom otvorenih očiju. Oni su čuvari nedužnih, na straži sa zadatkom da spriječe stradanje. Skulptura su izgrađene od kamena (bihacit)a dok je terasasto stubište kombinacija kamena (stube) i tucanika (terase). Širina pristupne staze je 2,60 m. Svaka od dvanaest skulptura predstavlja glavu vojnika sa široko otvorenim očima koje su ujedno i dominantni motiv spomenika. Postavljene su na postolje kvadratne osnove, koji ima značenje tijela. Sve ivice skulpture su zaobljene bez oštrih pregiba. Skulpture su prividno istovjetne, ali se razlikuju u dimenzijama, što je autorov pokušaj individualizacije skulptura. Ovakvim postupkom on sugerira osobnu svjesnost da svaka od skulptura predstavlja čovjeka vojnika. Dimenzije skulpture: visina je 200&nbsp;cm, širina 140&nbsp;cm, a dubina 75&nbsp;cm. Dimenzije postolja visina 80&nbsp;cm, širina 140&nbsp;cm i dubina 140&nbsp;cm. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjske veze == * [http://www.p-portal.net/spomenici-bogdana-bogdanovica-kao-igralista-koja-slave-zivot/ Spomenici Bogdana Bogdanovića] {{Commonscat|Necropolis for the victims of Fascism (Novi Travnik)}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Novom Travniku]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 06k15wjtknjlnxu818el28ps03q9i5q Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini 14 4633917 42590021 40881603 2026-05-09T18:51:59Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] na [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 40881603 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Spomenici u Bosni i Hercegovini|NOB]] [[Kategorija:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe|Bosna i Hercegovina]] kpvzyl4476oi1nh3b14jp45aqhj73sw Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji 14 4635039 42590075 40885630 2026-05-09T18:56:56Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji]] na [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Srbiji]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 40885630 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Spomenici u Srbiji|NOB]] [[Kategorija:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe|Srbija]] eikaud4jkyca7jy0sjlysaod55c9jg4 Memorijalni kompleks Šušnjar 0 4637226 42590071 41446403 2026-05-09T18:54:15Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini|Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini|Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42590071 wikitext text/x-wiki '''Memorijalni kompleks Šušnjar''' nalazi se u [[Sanski Most|Sanskom Mostu]] i proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Spomenik">{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/susnjar%20BH%20kompl.pdf |title=Memorijalni kompleks u Sanskom Mostu |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate=12. 9. 2017 }}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Lokacija == Nalazi se na udaljenosti 1&nbsp;km od Sanskog Mosta, na južnim padinama uzvišenja koje se zove Šušnjar, a u blizini starog pravoslavnog, katoličkog i jevrejskog groblja<ref name="Spomenik"/> == Historija == Spomenik podignut je na mjestu gdje su 1941. god. sahranjene prve žrtve [[Fašizam|fašističkog]] terora u Sanskom Mostu. Pošto su [[ustaše]] 6. maja zabranile proslavu vjerskog praznika (Đurđevdan), došlo je do pobune pravoslavnog stanovništva u selu Kijevu i ostalim naseljima oko Sanskog Mosta. Da bi ugušili pobunu, [[Sile Osovine|Nijemci]] su iz [[Prijedor]]a prema ovoj teritoriji uputili jedinicu, koja je otvorila vatru iz dva topa u selu Čaplje. Zarobljeno je 27 pripadnika srpske nacionalnosti, koji su dovedeni u Sanski Most i strijeljani kod Mašinskog mosta. Tijela su povješana u gradskom parku i nakon tri dana su odvezena preko puta postojećeg pravoslavnog groblja na Šušnjaru, gdje su i sahranjena. Borba pobunjenih sanskih seljaka vođena od 6. do 8. maja 1941. godine protiv ustaša i njemačkih jedinica, bila je prva borba u okupiranoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]].<ref name="Bokan">{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/508.htm |title= Branko J. Bokan, 1988 -PRVI KRAJIŠKI NOP ODRED: Prvi oružani otpor ustašama i njemačkim jedinicama, strana 47 |work=RATNA PROŠLOST NARODA I NARODNOSTI JUGOSLAVIJE, Beograd 1988 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> U augustu mjesecu 1941. godine, na pravoslavni praznik Ilindan, na Šušnjaru su Nijemci ponovo strijeljali Srbe, čiji broj nije nikada precizno utvrđen. U Sanskom Mostu su još prije ovog događaja svi Jevreji deportirani u [[koncentracioni logor]] [[Jasenovac]] gdje su i pobijeni. Sedamdesetih godina podignut je spomenik. Akademski vajar [[Petar Krstić]] iz [[Sarajevo|Sarajeva]], autor je kompleksa sa formom izgrađenom od aluminijuma. Glavni projekat za izradu kompleksa izrađen je 1970. godine u Sarajevu od strane ŽTP – Biro za studije i projektovanje. Kompleks je nazvan -spomenik žrtvama fašističkog terora i borcima [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačkog rata]] grada Sanskog Mosta i okoline. Poslije izgradnje kompleksa, svake godine, na dan 2. augusta održavana je kulturna manifestacija. Za vrijeme [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]], na Memorijalnom kompleksu izvršene su mnoge izmjene. Izgrađen je veliki betonski krst u podnožju grobnica, uz obrazloženje da žrtve koje su sahranjene u spomen-kompleksu nisu bili ateisti nego vjernici. Nakon toga su uklonjene ploče sa imenima poginulih partizana - [[Bošnjaci|Bošnjaka]] iz Sanskog Mosta, približno 20-30 pločica, a ostavljena su imena samo poginulih [[Srbi|Srba]] i [[Jevreji|Jevreja]]. Istovremeno je uklonjena i spomen-ploča sa ulaza u kompleks i postavljeni novi simboli – poput betonskog krsta postavljenog u podnožje grobnih humki. == Opis == Memorijalni kompleks Šušnjar sastoji se od ulaznog dijela, spomen-parka sa humkama i stazama i uzdignutog centralnog prostora sa obeliskom. Cijeli prostor je ograđen i na rubnim krajevima kompleksa je posađeno drveće. Kod ulaza je i betonski kubus dimenzija 1,50 x 1,50 m, obložen pločama od crnog granita debljine 4&nbsp;cm, na kome su se sa gornje strane nalazili podaci o spomen-obilježlju kao i podaci o antifašističkoj borbi stanovništva općine Sanski Most. Spomen-park se sastoji od humki – grobnica u vidu zatravnjenih brežuljaka visine oko 1,5 m i staza sa obostrano poredanim betonskim pločama na kojima su postavljene aluminijske pločice sa imenima žrtava i poginulih boraca NOR-a. Centralni elemenat spomen-kompleksa predstavlja obelisk čija je nosiva kontrukcija izrađena od čeličnih nosača, dok je obloga urađena od tankih aluminijskih ploča. Visina obeliska je 15 m, nepravilnih oblika, i simbolizira život kao i stradanje naroda ovih prostora. ==Reference== {{reference}} {{Commonscat|Sanski Most Memorial Area}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sanskom Mostu]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] rftr5p24ysjhhk1bf5y0pkp6lzmaoz3 Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sloveniji 14 4637227 42590073 40893366 2026-05-09T18:56:38Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Sloveniji]] na [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sloveniji]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 40893366 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] 9jlpiqvll4h84d6pi5nj7kmk3y8nl5a Koncentracijski logor Kruščica 0 4637357 42590026 42585396 2026-05-09T18:52:14Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590026 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Logor Kruscica 1.jpg|desno|mini|Spomen ploča na zgradi bivšeg logora u Kruščici]] [[Datoteka:Logor Kruscica 10.JPG|desno|mini|Spomen ploča sa imenima ubijenih zeničkih radnika i komunista, postavljena od opština Zenica]] '''Koncentracioni logor Kruščica''' je bio [[Ustaše|ustaški]] [[koncentracioni logor]] na teritoriji današnje opštine Vitez, Bosna i Hercegovina. Za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] u njemu su bili zatvarani i nastradali komunisti, Srbi i Židovi. Logor je bio u funkciji od augusta do septembra 1941.<ref>[http://www.bundesfinanzministerium.de/Content/DE/Standardartikel/Themen/Oeffentliche_Finanzen/Vermoegensrecht_und_Entschaedigungen/Kriegsfolgen_Wiedergutmachung/Haftstaetten_Liste.pdf?__blob=publicationFile&v=2 Konzentrazionslager und andere vergleichbare Haftstätten im Rahmen der Anerkennung des Artikel-2 Abkommens mit der [[Jewish Claims Conference]] (JCC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020802/http://www.bundesfinanzministerium.de/Content/DE/Standardartikel/Themen/Oeffentliche_Finanzen/Vermoegensrecht_und_Entschaedigungen/Kriegsfolgen_Wiedergutmachung/Haftstaetten_Liste.pdf?__blob=publicationFile&v=2 |date=2016-03-05 }} {{Simboli jezika|de|Njemački jezik}}</ref> Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 16. do 20. juna 2014. godine, donijela je odluku da se istorijsko područje – memorijalni kompleks Crna kuća – spomenik žrtvama fašističkog terora u Kruščici, proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Vitez_Crna%20kuca%20kompl%20HR.pdf|title= Spomenik žrtvama fašističkog terora u Kruščici|work= Komisija za nacionalne spomenike|accessdate= 13. 9. 2018|archivedate= 2017-09-04|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170904152100/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Vitez_Crna%20kuca%20kompl%20HR.pdf|deadurl= yes}}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, [[Amra Hadžimuhamedović]] (predsjedavajuća), [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća). Nacionalni spomenik čini objekat Crne kuće (baraka), skulptura, grobnica i spomen-ploče. ==Historija== U Kruščici je 1900. godine podignuta parna pilana. Objekat barake (Crna kuća) bio je u vlasništvu kompanije koja se bavila eksploatacijom šume na tome prostoru, iako preciznih podataka o vremenu gradnje barake nema. Tu baraku, uz par pratećih objekata, koji su srušeni poslije rata, NDH je pretvorila u [[koncentracioni logor]]. Prvi upravnik bio je [[Mijo Babić]], poslije kojega dolazi [[Maks Luburić]]. U logor su dovođeni i ubijani Srbi, Jevreji i Romi uglavnom iz okoline [[Sarajevo|Sarajeva]], [[Zenica|Zenice]], Travnika, [[Višegrad]]a i [[Foča|Foče]], te komunisti i antifašisti kao politički zarobljenici. Odmah po uspostavljanju [[NDH]] Maks Luburić naređuje da se uhapsi 75 Srba sa [[Pale|Pala]] koji su prebačeni u Kruščicu radi gradnje logora.<ref name=Travnik>'''Travnik u NOR-u, knjiga prva''', ''Ćamil Kazazović'', Naša riječ, Zenica 1969. godine</ref> Za upravnika logora imenovan je Mate Mandušić. Logor je osiguravala 13. ustaška bojna.<ref name="KLJ">[https://www.znaci.org/00003/510.pdf [[Antun Miletić]] ''Koncentracioni logor Jasenovac'', Narodna knjiga]</ref> U početku je unutar logora dolazilo do čestih pobuna zatvorenika, što je dovelo do toga da se samo u jednoj noći 7. avgusta 1941.godine ubije 98 zatvorenika. Pobijeni su bačeni u jamu, koja je bila predviđena za krečanu i u njoj su sahranjeni. Njima je podignuta spomen-ploča, u sklopu memorijalnog kompleksa, sa imenima identificiranih žrtava. Sredinom septembra u logoru je već bilo oko 1.500 logoraša. Zarobljene Srbe su odvodili noću i strijeljali na Smrikama, mjestu u okolini [[Travnik]]a. Krajem oktobra 1941. godine donijeta je odluka da se logor rasformira, a [[Jevreji]] su upućivani direktno u [[Jasenovac]]. Cijeli kompleks se 2014. godine nalazio u zapuštenom stanju. ===Spomenik === Spomen-kompleks Crne kuće u Kruščici sastoji se iz sljedećih dijelova: Crne kuće (baraka, kao memorijalni muzej), skulpture, grobnice, spomen-ploče i park. U cjelosti je ograđen kamenim zidom. Pored barake, izgrađene od impregnisanog drveta, izgrađen je spomenik autora [[Fadil Bilić|Fadila Bilića]] sa citatima [[Ivan Goran Kovačić|Ivana Gorana Kovačića]] iz poeme [[Jama (poema)|Jama]]. {{Citat|...Posljednje svjetlo prije strašne noći<br> Bio je bljesak munjevita noža,<br> I vrisak, bijel još i sad u sljepoći,<br> I bijela, bijela krvnikova koža;<br> Jer do pojasa svi su bili goli<br> I tako nagi oči su nam boli...}} U toku [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] 90-tih godina, oštećena je i danas ne služi muzejskoj svrsi. Na površini od oko 2.000 m² nalazi se još spomenik, te spomen ploče ubijenim Srbima i Židovima sa njihovim imenima, postavljena od opštine Pale, te ploča sa imenima pobijenih osoba iz Zenice, koju je postavila opština Zenica. == Literatura == * Ćamil Kazazović - Travnik u narodnooslobodilačkom ratu. Travnik, 1961. 1981. * Martin Udovičić - Travnik u vrijeme Austro-Ugarske. Travnik, 1981. * Koncentracioni logor Jasenovac, Narodna knjiga Beograd, 1986 ==Reference== {{reference}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kruščica concentration camp|Koncentracioni logor Kruščica}} * [http://collections.ushmm.org/search/catalog/irn501904 Dokumenti o logoru na collections.ushmm.org] {{Simboli jezika|en|Engleski}} * [http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005456 Holocaust Encyclopedia] {{Simboli jezika|en|Engleski}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Vitezu]] [[Kategorija:Koncentracijski logori Nezavisne Države Hrvatske|Kruščica]] dwae81n7u492pf711mnzl3y6oq1op2k Lady Sings the Blues (film) 0 4637783 42590244 40975486 2026-05-10T06:57:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590244 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | naslov = Lady Sings the Blues | slika = Lady sings the blues.jpg | director = [[Sidney J. Furie]] | producer = [[Brad Dexter]]<br />[[Berry Gordy]]<br />[[Jay Weston]]<br />[[James S. White]] | screenplay = [[Suzanne de Passe]]<br />[[Chris Clark (pjevač)|Chris Clark]]<br />Terence McCloy | based on = {{based on|''[[Lady Sings the Blues (knjiga)|Lady Sings the Blues]]''|[[Billie Holiday]]<br />[[William Dufty]]}} | starring = [[Diana Ross]]<br />[[Billy Dee Williams]]<br />[[Richard Pryor]] | music = [[Gil Askey]]<br />[[Michel Legrand]] | cinematography = [[John A. Alonzo]] | editing = Argyle Nelson | studio = [[De Passe Entertainment|Motown Productions]] | distributor = [[Paramount Pictures]] | released = {{Film date|1972|10|12|df=y}} | runtime = 144 minutes<!--Theatrical runtime: 143:51--><ref>{{cite web|title=''LADY SINGS THE BLUES'' (X)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/lady-sings-blues-1970-0|work=[[British Board of Film Classification]]|date=December 22, 1972|accessdate=21. VII 2013}}</ref> | country = {{flag|Sjedinjene Države}} | language = engleski | budget = 14 mil. $ | gross = 19,726.490 $<ref>{{Cite web|url=http://www.the-numbers.com/movies/1972/0LASB.php|publisher=The Numbers|title=Lady Sings the Blues, Box Office Information|accessdate=January 21, 2012|archive-date=2008-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517100345/http://www.the-numbers.com/movies/1972/0LASB.php|url-status=dead}}</ref> }} '''''Lady Sings the Blues''''' ({{jez-sh|Dama pjeva blues}}) je [[SAD|američki]] [[biografski film]] snimljen [[1972. na filmu|1972.]] godine u režiji [[Sidney J. Furie|Sidneya J. Furieja]]. Glavni lik, koji u svojoj debitantskoj ulozi tumači [[Diana Ross]], je znamenita [[Afroamerikanci|crna]] [[jazz]] i [[blues]] pjevačica [[Billie Holiday]]. Radnja prikazuje njen život od 1928. do 1944. godine, sa posebnim naglaskom na tragične posljedice [[rasizam|rasističkih]] predrasuda i [[narkomanija|ovisnosti o narkoticima]]. ''Lady Sings the Blues'' je bio jedan od ambicioznijih i prestižnijih projekata tadašnjeg Hollywooda, te je, kombinirajući društvenu angažiranost i angažman pjevačice Diane Ross na vrhuncu njene popularnosti, doživio izuzetan uspjeh. Uz sam film je izdan i uspješan soundtrack album. ==Uloge== * [[Diana Ross]] ... [[Billie Holiday]] * [[Billy Dee Williams]] ... Louis McKay * [[Richard Pryor]] ... Piano Man * [[James T. Callahan|James Callahan]] ... Reg Hanley * [[Paul Hampton]] ... Harry * [[Sid Melton]] ... Jerry * [[Virginia Capers]] ... [[Billie Holiday|Sadie Fagan Holiday]], Billiena majka * [[Yvonne Fair]] ... Yvonne * [[Isabel Sanford]] ... Madame * [[Jester Hairston]] ... Fefe * [[Lynn Hamilton (glumica)|Lynn Hamilton]] ... Tetka Ida * Victor Morosco ... Vic * [[Robert Gordy]] ... Sokol * Harry Caesar ... Silovatelj * [[Paulene Myers]] ... Mrs. Edson * [[Scatman Crothers]] ... Big Ben ==Izvori== {{reflist|40em}} ==Vanjske veze== * {{IMDb title|0068828|Lady Sings the Blues}} * {{mojo title|ladysingstheblues|Lady Sings the Blues}} * {{rotten-tomatoes|lady_sings_the_blues|Lady Sings the Blues}} {{Sidney J. Furie}} [[Kategorija:Američki filmovi]] [[Kategorija:Biografski filmovi]] [[Kategorija:Filmski mjuzikli]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] 4ooq00r0lv5jva5cmb9d0nr3vozd4xz Kerkenna 0 4644810 42590107 42343102 2026-05-09T20:07:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590107 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Kerkenna | izvorno_ime =<small>جزر قرقنة‎</small> | slika_panorama =Carte_Kerkennah.png | veličina_slike =260px | opis_slike =[[Karta]] [[arhipelag]]a | širina-stupnjevi =34 | širina-minute =42 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =11 | dužina-minute =11 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Tunis}} | površina_ukupna =156 [[km²]]<ref name=fra/> | visina =13<ref name=city/> | stanovništvo_godina =[[2014]]. | stanovništvo_šire =15,501<ref name=city/> }} '''Kerkenna''' ([[arapski]]: جزر قرقنة / Juzur Qarqana) je mali [[arhipelag]] od 14 [[otok]]a u [[Sredozemno more|Sredozemnom moru]] uz [[istok|istočnu]] [[obala|obalu]] [[Tunis]]a.<ref name=fra/> == Geografija == Arhipelag Kerkennah, smješten je u [[Gabeski zaljev|Gabeskom zaljevu]], oko 18 [[kilometar]]a [[istok|istočno]] od [[grad]]a [[Sfax]]a.<ref name=fra/> To je izrazito niski arhipelag, najviša točka ne prelazi 13 [[metar]]a<ref name=city/> Od 181 [[km|kilometra]] ukupne [[obala|obalne]] crte, na 84 [[km]] (46%) [[visina]] iznosi samo 30 - 60 [[cm]]<ref name=fra/>, a ni [[more]] nije puno dublje, pa se između otoka može kretati hodajući.<ref name=brit/> Ukupna [[površina]] arhipelaga (svih 14 otoka) iznosi 156 [[km²]]<ref name=fra/>, ali se to odnosi uglavnom na dva najveća ''Chergui'' (110 [[km²]]) i ''Gharbi'' (36 [[km²]]). Otocima ''Gremdi'', ''Lazdad'' i ''Roumadiy''a je površina manja od 10 [[km²]], a ostali su još manji.<ref name=fra>{{cite web |url=https://journals.openedition.org/physio-geo/2011 |title = ''La palmeraie des Îles Kerkennah'' |language = francuski |publisher = Physio Géo |accessdate = 3. 11. 2019}}</ref> [[datoteka:Kerkennah_029.jpg|thumb|left|260px|Pejzaž otoka]] U arhipelagu živi 15,501 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/en/tunisia/communes/sfax/3426__kerkennah/ | title =''Kerkennah (Tunisia)'' | accessdate =3. 11. 2019 | language=engleski | publisher=City population}}</ref> u desetak [[naselje|naselja]]. Na otocima nema [[tvornica]], ni većih [[zgrada|objekata]] osim nekoliko [[hotel]]a, ali zato ima oko 900.000 [[Palme|palmi]] i 35 [[km]] [[Pijesak|pješčanih]] [[plaža]].<ref name=brit>{{cite web |url = http://escapade-tunisie.com/les-iles-kerkennah-petit-archipel-oublie/ |title = ''Les îles Kerkennah, petit archipel oublié'' |language = engleski |publisher = Escapade Tunisie |accessdate = 3. 11. 2019 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Arhipelag je proglašen [[Prirodni rezervat|Prirodnim rezervatom]] a kao značajno zimovalište [[Selica|Ptica selica]], jedinstveni [[ekosistem]] i [[vlažno područje]] je u [[februar]]u [[2012]]. uvršten i kao jedan od lokaliteta [[Ramsarska konvencija|Ramsarske konvencije]].<ref name=rams>{{cite web |url=https://rsis.ramsar.org/fr/ris/2012 |title = ''Iles Kerkennah ou L'archipel de Kerkennah'' |language = engleski |publisher = Ramsar |accessdate = 3. 11. 2019}}</ref> == Historija == Arhipelag su naselili [[Puni]] oko [[6. vijek pne.|6. vijeka pne.]], za njega je znao [[Herodot]] i opisao ga kao ''Kyrannis'', a za [[Rimljani|Rimljane]] je bio ''Cercina''. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kerkennah}} * [http://escapade-tunisie.com/les-iles-kerkennah-petit-archipel-oublie/ ''Les îles Kerkennah, petit archipel oublié'' na portalu Escapade Tunisie]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr icon}} * [https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-1030841&fid=6129&c=tunisia ''Kerkenah Islands: Tunisia'' na portalu National Geospatial-Intelligence Agency] {{en icon}} [[Kategorija:Otoci u Tunisu]] [[Kategorija:Otoci Sredozemnog mora]] hfy5zo9qdhlkw3opgjvherp0dfbn0m2 Horné Strháre 0 4647864 42590096 42564822 2026-05-09T19:07:55Z Akul59 131397 slika, zastava 42590096 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Horné Strháre |originalni_naziv = Horné Strháre |slika = Horné Strháre - Obecný úrad -01.jpg |opis_slike = Mjesna kancelarija |gradska_zastava = Horne strhare-velky krtis-flag.svg |kraj = [[Banskobistrički kraj|Banskobistrički]] |okrug = [[Okrug Veljki Krtiš|Veljki Krtiš]] |nadm visina = 244 |poštanski_kod = 991 03 (pošta Pôtor) |pozivni_broj = (+421) 47 |registarska_oznaka = VK |gšir = 48.2709 |gduž = 19.3615 }} '''Horné Strháre''' je naseljeno mjesto u [[Okrug Veljki Krtiš|okrugu Veljki Krtiš]], u [[Banskobistrički kraj|Banskobistričkom kraju]], [[Slovačka|Slovačka Republika]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Horné Strháre}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Veljki Krtiš}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Veljki Krtiš]] [[Kategorija:Banskobistrički kraj]] j7yoxzgiqmur4d4qw3pchga0nmyuag6 Spomen-kosturnica poginulim učesnicima Narodnooslobodilačkog rata u Lukavcu 0 4655431 42590072 42261731 2026-05-09T18:54:22Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini|Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini|Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42590072 wikitext text/x-wiki '''Spomen-kosturnica poginulim učesnicima NOR-a u Lukavcu''' otvorena je 13. septembra 1962. godine na Dan oslobođenja [[Lukavac|Lukavca]] u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]]. Na 28. sjednici Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, održanoj 17. aprila 2019. godine u [[Sarajevo|Sarajevu]], donesena je Odluka kojom Historijski spomenik -Centralna Spomen-kosturnica poginulim učesnicima NOR-a, Proglašena je za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].<ref name="Spomenik">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=16 |title= Nacionalni spomenici u Lukavcu |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 12. 9. 2017 }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Evidentirana je od strane Zavoda za zaštitu i korištenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa Tuzlanskog kantona u Registru „Kulturno-historijsko i prirodno naslijeđe općine Lukavac“, pod rednim brojem 25. „Spomen kosturnica poginulim učesnicima NOR-a – centralno spomen-obilježje“, kao spomeničko naslijeđe I kategorije. Centralna Spomen-kosturnica se nalazi svega nekoliko metara iza historijske građevine [[Stara željeznička stanica u Lukavcu|Stare željezničke stanice u Lukavcu]], koja već ima status nacionalnog spomenika Bosne i Hercegovine. Okružena je parkom, a pristupa joj se stazama iz okolnih ulica, na plato sastavljen od 4 trapeza. U Spomen-kosturnici je, prema upisanim imenima na mermernim pločama, sahranjeno 267 poginulih boraca iz lukavačkog kraja. Spomenik ima značajnu historijsku, graditeljsku, umjetničku, ambijentalnu i simboličku vrijednost. Na visokom obelisku, oblika [[romb]]a sličnog ukrasima sa bosanskog ćilima, nalazi se postavljena [[bronza]]na skulptura djevojčice, kao simbol pobjede, rad [[Dragiša Trifković|Dragiše Trifkovića]], vajara iz [[Tuzla|Tuzle]]. Za ovu statuu kod građana Lukavca vlada mišljenje da pripada Mariji Macan, djevojci iz Lukavca, historijskoj ličnosti koja je kao četrnaestogodišnjakinja poginula 3. oktobra 1943. godine prilikom ulaska [[Sile Osovine|njemačkih]] jedinica u Lukavac. Na ovom dobru spomeničkog naslijeđa 2011. godine su vršeni radovi redovnog održavanja, pri čemu su postavljene nove [[mermer]]ne ploče na postamentu glavnog spomenika. ==Reference== {{reference}} == Vanjske veze == * [https://rtvlukavac.ba/nacionalni-spomenik-bih-centralna-spomen-kosturnica-poginulim-ucesnicima-nor-a-lukavac/ Spomen kosturnica] * [https://www.bastina.ba/index.php/registar-naslijeda/2016-04-12-11-50-38/nacionalni-spomenici-na-prostoru-lukavca-i-puracica/682-centralna-spomen-kosturnica-poginulim-ucesnicima-nor-a-u-lukavcu-historijski-spomenik Spomen kosturnica u Lukavcu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023091512/https://bastina.ba/index.php/registar-naslijeda/2016-04-12-11-50-38/nacionalni-spomenici-na-prostoru-lukavca-i-puracica/682-centralna-spomen-kosturnica-poginulim-ucesnicima-nor-a-u-lukavcu-historijski-spomenik |date=2020-10-23 }} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Lukavcu]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 4ror7p5oiscgvg7s3kx73qdnchxeuze 42590180 42590072 2026-05-10T00:50:23Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Spomen-kosturnica poginulim učesnicima NOR-a u Lukavcu]] na [[Spomen-kosturnica poginulim učesnicima Narodnooslobodilačkog rata u Lukavcu]]: [[WP:PREPOZNATLJIVOST|Prepoznatljivije]]: [[Wikipedija:Naslovi članaka#Izbjegavajte (dvosmislene) skraćenice]] - skraćenice i akronime u pravilu treba izbjegavati. 42590072 wikitext text/x-wiki '''Spomen-kosturnica poginulim učesnicima NOR-a u Lukavcu''' otvorena je 13. septembra 1962. godine na Dan oslobođenja [[Lukavac|Lukavca]] u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]]. Na 28. sjednici Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, održanoj 17. aprila 2019. godine u [[Sarajevo|Sarajevu]], donesena je Odluka kojom Historijski spomenik -Centralna Spomen-kosturnica poginulim učesnicima NOR-a, Proglašena je za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].<ref name="Spomenik">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=16 |title= Nacionalni spomenici u Lukavcu |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 12. 9. 2017 }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Evidentirana je od strane Zavoda za zaštitu i korištenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa Tuzlanskog kantona u Registru „Kulturno-historijsko i prirodno naslijeđe općine Lukavac“, pod rednim brojem 25. „Spomen kosturnica poginulim učesnicima NOR-a – centralno spomen-obilježje“, kao spomeničko naslijeđe I kategorije. Centralna Spomen-kosturnica se nalazi svega nekoliko metara iza historijske građevine [[Stara željeznička stanica u Lukavcu|Stare željezničke stanice u Lukavcu]], koja već ima status nacionalnog spomenika Bosne i Hercegovine. Okružena je parkom, a pristupa joj se stazama iz okolnih ulica, na plato sastavljen od 4 trapeza. U Spomen-kosturnici je, prema upisanim imenima na mermernim pločama, sahranjeno 267 poginulih boraca iz lukavačkog kraja. Spomenik ima značajnu historijsku, graditeljsku, umjetničku, ambijentalnu i simboličku vrijednost. Na visokom obelisku, oblika [[romb]]a sličnog ukrasima sa bosanskog ćilima, nalazi se postavljena [[bronza]]na skulptura djevojčice, kao simbol pobjede, rad [[Dragiša Trifković|Dragiše Trifkovića]], vajara iz [[Tuzla|Tuzle]]. Za ovu statuu kod građana Lukavca vlada mišljenje da pripada Mariji Macan, djevojci iz Lukavca, historijskoj ličnosti koja je kao četrnaestogodišnjakinja poginula 3. oktobra 1943. godine prilikom ulaska [[Sile Osovine|njemačkih]] jedinica u Lukavac. Na ovom dobru spomeničkog naslijeđa 2011. godine su vršeni radovi redovnog održavanja, pri čemu su postavljene nove [[mermer]]ne ploče na postamentu glavnog spomenika. ==Reference== {{reference}} == Vanjske veze == * [https://rtvlukavac.ba/nacionalni-spomenik-bih-centralna-spomen-kosturnica-poginulim-ucesnicima-nor-a-lukavac/ Spomen kosturnica] * [https://www.bastina.ba/index.php/registar-naslijeda/2016-04-12-11-50-38/nacionalni-spomenici-na-prostoru-lukavca-i-puracica/682-centralna-spomen-kosturnica-poginulim-ucesnicima-nor-a-u-lukavcu-historijski-spomenik Spomen kosturnica u Lukavcu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023091512/https://bastina.ba/index.php/registar-naslijeda/2016-04-12-11-50-38/nacionalni-spomenici-na-prostoru-lukavca-i-puracica/682-centralna-spomen-kosturnica-poginulim-ucesnicima-nor-a-u-lukavcu-historijski-spomenik |date=2020-10-23 }} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Lukavcu]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 4ror7p5oiscgvg7s3kx73qdnchxeuze Kijevski misal 0 4661369 42590113 42308492 2026-05-09T20:34:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590113 wikitext text/x-wiki '''Kijevski misal''' ('''Kijevski listići''') je sedmolisni [[Glagoljica|glagoljski]]<nowiki/> rukopis staroslovenskog [[Staroslovenski jezik#.D0.9A.D0.B0.D0.BD.D0.BE.D0.BD.D1.81.D0.BA.D0.B8 .D1.81.D0.BF.D0.B8.D1.81.D0.B8|kanona]] koji sadrži delove rimokatoličke liturgije. Smatra se najstarijim i najarhaičnijim staroslovenskim rukopisom<ref>{{harvcoltxt|Lunt|2001|p=9}} "The seven glagolitic folia known as the Kiev Folia (KF) are generally considered as most archaic from both the paleographic and the linguistic points of view..."</ref> i datiran je najkasnije u 10. veku. Sedam listova [[pergament]]a sačuvani su u malom formatu (14,5x10,5&nbsp;cm). Ima neobičan tip glagoljskih slova koja se razlikuju od reprezentativnih spomenika staroslovenskog kanona. Slova ne dopiru do donje linije već su vezana za gornju i „vise” s nje. [[Datoteka:Kiev_Folios,_fol._7r.jpg|mini|Sedma stranica Kijevskog misala]] [[Datoteka:Kiev_Glagolitic_list_X.jpg|desno|mini|Treća stranica Kijevkog misala]] == Datiranje i poreklo == Prva stranica rukopisa je pisana kasnije, verovatno na prelazu iz 11. i 12. vek. Lingvistička, paleografska i grafička svojstva ukazuju na to da je poreklom sa [[Balkansko poluostrvo|Balkana]]. Na toj prvoj strani je sproveden jednojerov sistem koji je karakterističan za pismenost našeg područja. Preostalih šest listova pokazuju češke i slovačke dijalekatske crte i oni datiraju iz 10. veka. Jedan od glavnih dokaza njihove starine jeste dosledno čuvanje poluglasnika – u 10. veku još uvek nije došlo do vokalizacije poluglasnika. Nađeni su u [[Manastir Svete Katarine|manastiru Svete Katarine]] na [[Sinaj]]u. Napisao ih je [[Dimitrije Sinait]] i čuvaju se u [[Kijev]]u.<ref>[http://www.politika.rs/scc/clanak/341123/%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B5%D0%B2%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B8-%D0%BE%D0%B4-%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B3-%D1%98%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%92%D0%B5%D1%99%D0%B0 Dimitrijevi zapisi stariji od Miroslavljevog jevanđelja („Politika“, 16. oktobar 2015)]</ref><ref>[http://www.politika.rs/scc/clanak/341197/Dimitrije-Sinait-je-najstariji-srpski-knjizevnik Dimitrije Sinait je najstariji srpski književnik („Politika“, 18. oktobar 2015)]</ref> == Uzorak teksta == по въсѫдѣ :. Смѣрьно тѧ молимъ вьсемогъи б҃же . молитвами свѧтыхъ твоихъ . и ты самъ бѫди . и даръ твои въсели въ ны . и врѣмѧ наше въ правьдѫ постави :. г҃мь :. мьшѣ на вьсѧ дьни вьсего лѣта обидѫцѣ :. Б҃ъ иже тварь своѭ велми помилова . и по гнѣвѣ своемь . изволи въплътити сѧ съпасениѣ ради чловѣчьска . и въсхотѣвъ намъ оутврьди срьдьцѣ нашѣ . и милостиѭ твоеѭ просвѣти ны : г҃мь : надъ оплатъмь :. Близъ насъ бѫди г҃и просимъ тѧ . и молитвѫ нашѫ оуслыши . да оупъвание [въ]ньмемъ дѣлъ своихъ . и въ любъвь даръ сь тебѣ приносимъ : г҃мь :. прѣфациѣ: вѣчьнъи б҃же : Небесьскыѧ твоѧ силы просимъ и молимъ . да съ вышьними твоими . достоины сътвориши ны : и вѣчьнаѣ твоѣ ихъже жѧдаемъ подасъ намъ милостивьно : х҃мь г҃мь нашимь . и҃мь по въсѫдѣ :. Просимъ тѧ г҃и дазь намъ . да свѧтъи твои въсѫдъ приемлѭце достоини бѫдемъ очишчениѣ твоего . и вѣра твоѣ въ насъ да въздрастетъ : г҃мь нашимь ис҃м . == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{Cite book | ref = harv | ref = harv | last = Lunt| first = Horace G. | authorlink = Horace Lunt | title = Old Church Slavonic Grammar | edition = 7h revised | publisher = Mouton de Gruyter | location = New York | year = 2001| isbn=978-3-11-016284-4}} * {{citation | last = Mošin| first = V. | authorlink = Vladimir Mošin | title = Slovenska paleografija | location = Skopje | publisher = Menora | date = 2000 }} * {{citation | last = Nemčuk| first = V. V. | title = Kiїvsьki glagoličnі listki | location = Kiev | edition=faksimilno | date = 1983}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kiev Missal}} * [http://www.wdl.org/en/item/7488/ The Kiev Missal - World Digital Library]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}} [[Kategorija:Paleografija]] [[Kategorija:Staroslavenski jezik]] [[Kategorija:Slavenska pismenost]] 8bfu6e0hcpb31b7h9kxini4kmuljxho Kupidon i Psiha 0 4663833 42590208 42555016 2026-05-10T03:48:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590208 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Gerard FrancoisPascalSimon-Cupid Psyche end.jpg|thumb|300px|Slika ''Psiha i Amor'', poznata i kao ''Psiha prima prvi Kupidonov poljubac'' (1798), [[Francois Gerard]]: simbolični leptir lebdi iznad Psihe u trenutku nevinosti pre seksualnog buđenja.<ref>Dorothy Johnson, ''David to Delacroix: The Rise of Romantic Mythology'' (University of North Carolina Press, 2011), str. 81–87.</ref>]] '''Kupidon i Psiha''', na [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]] govornom području (gotovo bez izuzetka) poznata kao '''Amor i Psiha''',<ref>Npr. Milan Budimir i Miron Flašar, ''Pregled rimske književnosti'', 4. izd., Naučna knjiga, Beograd, 1991, str. 573; Vladimir Vratović, "Rimska književnost", u: ''Povijest svjetske književnosti'', knj. 2, Mladost, Zagreb, 1977, str. 284.</ref> priča je izvorno poreklom iz romana ''Preobraženja'' ''(Metamporphoses)'', poznatog i pod naslovom ''[[Zlatni magarac]]'' ''(Asinus aureus)'', koji je u 2. veku nove ere napisao [[Apulej|Lucije Apulej Madauranin]] (ili Platonik).<ref>{{cite book|last1=Lewis|first1=C. S.|title=Till We Have Faces: A Myth Retold|date=1956|publisher=Harcourt Brace Jovanovich|isbn=0156904365|page=[https://archive.org/details/tillwehavefacesm00lewi_0/page/311 311]|url=https://archive.org/details/tillwehavefacesm00lewi_0|url-access=registration}}</ref> Priča govori o tome kako [[Psiha (mitologija)|Psiha]] ({{lang-grc|Ψυχή}}, "Duša" ili "Dah života") i [[Kupidon]] ({{lang-lat|Cupido}}, "Žudnja") ili Amor ("Ljubav", grčki [[Eros]]) prevazilaze prepeke ka [[Ljubav|ljubavi]] i konačno se sjedinjuju u [[Hijerogamija|svetom braku]]. Iako jedini veći narativ iz [[Antika|antike]] potiče od Apuleja, koji je živeo u 2. veku nove ere, Eros i Psiha pojavljuju se u [[Grčka umetnost|grčkoj umetnosti]] već u 4. veku pre nove ere. [[Neoplatonizam|Neoplatoničarski]] elementi u priči i aluzije na [[Grčko-rimske misterije|misterijske religije]] daju prostora različitim tumačenjima,<ref>Stephen Harrison, entry on "Cupid," ''The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome'' ([[Oxford University Press]], 2010), str. 338.</ref> pa je priča analizirana kao [[alegorija]], u svetlu [[Narodna književnost|narodne priče]], [[Bajka|bajke]] i [[Mit|mita]].<ref>[[Hendrik Wagenvoort]], "Cupid and Psyche," preštampano u ''Pietas: Selected Studies in Roman Religion'' (Brill, 1980), str. 84–92.</ref> Često predstavljena kao alegorija ljubavi koja pobeđuje [[smrt]], priča je bila čest izvor slika na rimskim [[Sarkofag|sarkofazima]], kao i u drugim sačuvanim delima antičke umetnosti. Od ponovnog otkrića Apulejeva romana u [[Renesansa|renesansi]], ''Kupidon i Psiha'' često su se prikazivali u klasičnoj tradiciji. Za priču o Kupidonu u i Psihi znao je [[Boccaccio|Boccaccio]] oko 1370. godine, ali [[editio princeps|prvo štampano izdanje]] datira iz 1469. godine. Priča je prepričavana u poeziji, [[Drama|drami]] i [[Opera|operi]], a široko je prikazivana i u slikarstvu, vajarstvu i drugim medijima, uključujući i zidne tapete.<ref>Harrison, "Cupid and Psyche", u: ''Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome'', str. 339.</ref> Iako se u rimskoj mitologiju Psiha uglavnom naziva svojim [[Starogrčki jezik|grčkim]] imenom, ono se na latinskom može izravno prevesti kao ''Anima''. ==Apulejeva priča== [[Datoteka:Luca Giordano - Psyche Honoured by the People - WGA09015.jpg|thumb|''Ljudi ukazuju počast Psihi'' (1692–1702) iz serije od 12 scena, [[Luca Giordano]].]] Priča o Kupidonu i Psihi (ili o "Erosu i Psihi") nalazi se u središnjem delu Apulejevog romana i zauzima oko petine ukupne dužine.<ref name="autogenerated338">Harrison, "Cupid and Psyche," ''Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome,'' str. 338.</ref> Sam roman predstavlja pripovest koju [[Narativ u prvom licu|u prvom licu priča]] [[glavni junak]] Lucije. Pretvoren u magarca [[Grčko-rimka magija|magijom]] koja je pošla po zlu, Lucije doživljava razna iskušenja i avanture te naposletku vraća svoj ljudski oblik tako što pojede ruže posvećene boginji [[Izida|Izidi]]. Priča o Psihi ima neke sličnosti, uključujući temu opasne radoznalosti, kazne, iskušenja i iskupljenja zahvaljujući naklonosti božanstva.<ref>''The Classical Tradition'' (Harvard University Press, 2010), str. 56–57, s.v. "Apuleius".</ref> Kao strukturno ogledalo glavne radnje romana, priča je primer umetničkog postupka poznatog kao ''[[mise en abyme]]'', gde se u okviru jedne slike postavlja njena kopija. Priča o Kupidonu i Psihi događa se u složenom narativnom okviru, pri čemu Lucije prepričava priču onako kako je nju jedna starica ispričala Hariti, mladenki koju su na dan njenog venčanja kidnapovali [[pirati]] i potom je držali zarobljenu u pećini.<ref name="autogenerated338"/> Srećan kraj za Psihu trebalo bi da ublaži Haritin strah od silovanja, u jednom od nekoliko primera Apulejeve [[Ironija|ironije]].<ref>E.J. Kenney, ''Apuleius: Cupid and Psyche'' (Cambridge University Press, 1990), str. 22–23; Sophia Papaioannou, "Charite's Rape, Psyche on the Rock and the Parallel Function of Marriage in Apuleius' ''Metamorphoses''," ''Mnemosyne'' 51.3 (1998), str. 302–324.</ref> Premda se priča ne može objasniti kao stroga [[alegorija]] nekog određenog [[Platonizam|platoničkog]] argumenta, Apulej se uglavnom oslanjao na slike poput mukotrpnog uspona krilate duše (''[[Fedar (Platon)|Fedar]]'', 248) i sjedinjenja sa božanskim koje je Duša postigla posredstvom demonske Ljubavi (''[[Gozba (Platon)|Gozba]]'', 212b).<ref>Jane Kingsley-Smith, ''Cupid in Early Modern Literature and Culture'' (Cambridge University Press, 2010), str. 164.</ref> ===Zaplet=== [[Datoteka:Edward Burne-Jones001.jpg|thumb|left|''Psihino venčanje'' ([[Prerafaeliti]], 1895), [[Edward Burne-Jones]]]] Bili jednom kralj i kraljica,<ref>Ovaj je sažetak zasnovan na Kenneyevom engelskom prevodu ([[Cambridge University Press]], 1990), i engleskom prevodu W. Adlingtona koji je revidirao S. Gaseless za [[Loeb Classical Library|Loebovu klasičnu biblioteku]] ([[Harvard University Press]], 1915), uz pozivanje na paralelni [[latinski]] tekst.</ref> vladari neimenovanog grada, koji su imali tri kćerke upadljive lepote. Najmlađa i najlepša bila je Psiha, čiji su se poštovaoci, zanemarujući ukazivanje počasti boginji ljubavi [[Venera (mitologija)|Veneri]], umesto toga molili Psihi i donosili joj [[zavetni dar|zavetne darove]]. Pričalo se da je ona predstavljala drugi dolazak Venere ili da je bila Venerina kćerka iz nepristojnog sjedinjenja boginje i nekog smrtnika. To uvredi Veneru, pa ona poziva Kupidona da osveti njenu čast. Šalje Kupidona da pogodi Psihu strelom kako bi se zaljubila u nešto odvratno. Umesto toga, Kuoidon se ogrebe vlastitom strelicom, koja prouzrokuje to da se živo biće zaljubi u ono prvo što vidi. Zbog toga se strasno zaljubljuje u Psihu i ne povinuje se majčinom naređenju. Iako su se njene dve prelepe sestre udale, idolizirana Psiha još nije pronašla ljubav. Njen otac sumnja da su na sebe naneli gnev [[Olimpski bogovi|bogova]] i konsultuje [[Apolon|Apolonovo]] [[proročište]]. Odgovor je uznemirujući: kralj ne treba očekivati da će imati ljudskog zeta, već neko stvorenje nalik [[Zmaj|zmaju]] koje uznemirava svet vatrom i gvožđem i koga se plaše čak i [[Jupiter]] i žitelji [[Had (podzemni svijet)|podzemnog sveta]]. Psihu obuku u pogrebnu odeću, u povorci odvedu na vrh stenovitog krša i tamo izlože. [[Brak]] i [[smrt]] spojeni su u jedan [[obred prelaska]], "prelazak u nepoznato".<ref>Papaioannou, "Charite's Rape, Psyche on the Rock," str. 319.</ref> Zapadni vetar [[Zefir]] uznosi je kako bi upoznala svog sudbinskog partnera i odlaže je na divnu livadu ''([[locus amoenus]])'', gde Psiha odmah zaspi. Devojka se probudi i nađe se na ivici obrađenog gaja ''([[lucus]])''. Istražujući, ona pronalazi divnu kuću sa zlatnim stubovima, izrezbarenim plafonom od drveta i slonovače, srebrnim zidovima s izgraviranim prikazima divljih i pripitomljenih životinja i s podovima od [[Mozaik|mozaika]] ispunjenih draguljima. Jedan bestelesni glas govori joj da se oseća udobno, a ona se zabavlja na gozbi koja služi sama sebe i pevanjem uz nevidljivu [[Lira (instrument)|liru]]. Premda oseća strah i nema odgovarajuće iskustvo, dozvoljava sebi da bude odvedena do spavaće sobe, gde u mraku vodi ljubav s nekim bićem koje ne može videti. Postepeno se sve više raduje njegovim posetama, mada on uvek odlazi pre izlaska sunca i zabranjuje joj da ga gleda. Ubrzo ostane trudna. ====Izdaja poverenja==== Psihina porodica čezne za nekim vestima o njoj i, nakon mnogo nagovaranja, Kupidon, još uvek nepoznat svojoj nevesti, dozvoljava Zefiru da dovede njene sestre u posetu. Kad ugledaju sjaj u kojem Psiha živi, postaju zavidne i podrivaju njenu sreću podstičući je da otkrije pravi identitet supruga, budući da je sigurno, kao što joj je proreklo proročanstvo, u pitanju neka podla krilata zmija, koja će prožderati i nju i njeno dete dete. [[Datoteka:Tapete KGM W-1982-59.jpg|thumb|left|''Psiha pokazuje sestrama svoje dragulje'' ([[eoklasicizam]], 1815–1816), [[grizaj]] [[tapeta]], [[Merry-Joseph Blondel]]]] Jedne noći, nakon što je Kupidon zaspao, Psiha izvršava plan koji su smislile njene sestre: iznosi bodež i lampu koju je sakrila u sobi, kako bi videla i ubila čudovište. Ali kada svetlost umesto toga otkrije najlepše stvorenje koje je ikad videla, toliko se zaprepasti da rani sebe jednom od strela u Kupidonovom tobolcu koji se nazio pored njega. Zahvaćena grozničavom strašću, ona slučajno prosipa vrelo ulje iz lampe i tako ga probudi. On pobegne i, premda ga ona pokušava slediti, on odleti i ostavi je na obali reke. Tu je nađe bog divljnine [[Pan (mitologija)|Pan]], koji na njoj prepozna znake strasti. Ona prepozna njegovu božansku prirodu ''([[numen]])'', a zatim krene u potragu za svojom izgubljenom ljubavlju. [[Datoteka:Giuseppe Maria Crespi - Amore e Psiche - Google Art Project.jpg|thumb|''Amor i Psiha'' (1707–1709), [[Giuseppe Crespi]]: Ponekad se smatra da je Psihina upotreba lampe kako bi videla boga u vezi s magičnom tehnikom [[Lampadomantija|lampadomantije]] kao oblika proricanja ili prizivanja duhova.<ref>Max Nelson, "Narcissus: Myth and Magic," ''Classical Journal'' 95.4 (2000), str. 364, gde se citira S. Lancel, "''Curiositas'' et préoccupations spirituelles chez Apulée," ''Revue de l'histoire des religions'' 160 (1961), str. 41–45.</ref>]] Psiha posećuje prvo jednu sestru, a zatim drugu; obe ponovo obuzima zavist kada saznaju identitet tajnog Psihinog muža. Svaka sestra pokušava da se ponudi kao zamena za Psihu penjući se na stenoviti krš i bacajući se na [[Zefir|Zefira]] da je uznese; umesto toga, obe padaju i gube život. ====Lutanja i iskušenja==== Tokom svojih lutanja, Psiha nailazi na [[Cerera (mitologija)|Cererin]] hram, u kome pronalazi u neredu zavetne darove u obliku žita, venaca i poljoprivrednih alata. ZNajući da se ne sme zanemariti ispravno ukazivanje počasti božanstvima, Psiha sve dovodi u red, zbog čega doživljava [[Teofanija|teofaniju]], tj. ukazuje joj se sama boginja Cerera. Iako je Psiha moli za pomoć i Cerera priznaje da je zaslužuje, boginji je zabranjeno da joj pomaže protiv druge boginje. Sličan incident se dešava u [[Junona|Junoninom]]. Psiha shvata da se mora podvrgnuti službi smoj boginji [[Venera (mitologija)|Veneri]]. Venera se raduje što je devojka sad pod njenom moći i predaje Psihu svojim dvema sluškinjama, Brizi i Tuzi, da je bičuju i muče. Venera joj pokida odeću i udara je glavom u zemlju i ruga joj se što je začela dete u lažnom braku. Tada boginja baca pred sebe veliku masu pomešane pšenice, ječma, maka, leblebija, sočiva i pasulja, zahtevajući od Psihe da ih do zore sve razvrsta u zasebne gomile. Ali kada se Venera povuče da prisustvuje jednoj svadbenoj gozbi, ljubazni mrav se sažali nad Psihom i okupi četu insekata da izvrše taj zadatak. Venera je besna kad se vrati pijana sa gozbe i samo dobaci Psihi koru hleba. U ovom trenutku priče otkriva se da je i Kupidon u Venerinoj kući, gde je malaksao zbog povrede koju je pretrpeo. [[Datoteka:Giulio Romano - Psyche's Second Task (River Deity) - WGA09570.jpg|thumb|left|''Psihin drugi zadatak'' ([[manirizam]], 1526–1528), [[Giulio Romano]], [[Palazzo del Tè]]]] U zoru, Venera daje Psihi drugi zadatak. Ona treba da pređe reku i uzme zlatnu vunu od nasilnih ovaca koje pasu na drugoj strani. Prema drugim izvorima, te su ovce pripadale bogu [[Helios|Heliju]].<ref>[[Fabije Plancijad Fulgencije|Fulgencije]], mitograf iz 6. veka nove ere; Joel C. Relihan, ''Apuleius: The Tale of Cupid and Psyche'' (Hackett, 2009), str. 65.</ref> Psihina jedina namera je da se utopi prilikom prelaska reke, ali umesto toga, ona je spasena uputstvima božanski nadahnute trske, vrste koja se koristi za izradu muzičkih instrumenata, te skuplja vunu koja se uhvatila na [[Šikara|šikari]]. Za treći zadatak Psiha dobija kristalnu posudu u kojoj treba da sakupi crnu vodu izbačenu iz izvora reka [[Stiks]]a i [[Kokit]]a. Penjući se na liticu iz koje izvire voda, nju zastrašuju zlosluitna atmosfera tog mesta i zmajevi koji se provlače kroz stene, te zapada u očaj. Sam [[Jupiter (mitologija)|Jupiter]] se sažali nad njom i pošalje svog orla da se bori sa zmajevima i dohvati vodu za nju. ====Psiha u podzemnom svetu==== Poslednji zadatak koji Venera zadaje Psihi jeste [[Silazak u podzemlje|put u podzemni svet]]. Ona treba da uzme posudu ([[Piksida|piksidu]]) i da njom zahvati dozu lepote [[Perzefona|Prozerpine]], kraljice [[Had (podzemni svijet)|podzemlja]]. Venera tvrdi da je njena vlastita lepota izbledela od nege bolesnog sina i da joj je potreban ovaj lek kako bi mogla prisustvovati skupu bogova ''(theatrum deorum)''. [[Datoteka:Psyche aux enfers.jpg|thumb|''Psiha u podzemlju'' (1865), [[Eugène Ernest Hillemacher]]: [[Haron (mitologija)|Haron]] prevozi Pishu pored jednog mrtavaca u vodi i starih prelja na obali.]] Još jednom očajavajući zbog svog zadatka, Psiha se penje na toranj, nameravajući se s njega baciti. Međutim, toranj odjednom preogovori i savetuje joj da otputuje u [[Lakedemon]] u Grčkoj i da tamo potraži mesto zvano [[Tenar]], gde će naći ulaz u podzemni svet. Toranj nudi uputstva za plovidbu podzemnim svetom: <blockquote> Tamo se nalazi [[Dis Pater|Ditov]] ulaz i kroz široko otvorena vrata ukazaće ti se neprohodan put: čim pređeš prag, uputićeš se njim i stići pravo u [[Ork|Orkovu]] palatu. Ali kroz ovo mračno carstvo ne smeš proći praznih ruku, već moraš u obema rukama poneti valjuške načinjene od mekog ječmenog brašna i meda,<ref>Proizvodi od testa često su se prinosili bogovima, posebno u [[Eleusinske misterije|eleusinskoj religiji]]; kolači od ječmenog brašna navlaženog medom, nazvani ''prokonia'' ({{lang-grc|προκώνια}}, prokōnia), prinosili su se [[Demetra|Demetri]] i [[Perzefona|Kori]] u vreme prve žetve; v. Allaire Brumfield, "Cakes in the ''liknon'': Votives from the Sanctuary of Demeter and Kore on Acrocorinth", ''Hesperia'' 66 (1997), str. 147–172.</ref> a u ustima ponesi dva novčića.<ref>[[Apulej]], ''Zlatni magarac'', prev. Albin Vilhar, Dereta, Beograd, 1991, str. 126.</ref> </blockquote> Toranj je upozorava da ništa ne govori dok prolazi pored nekoliko zloslutnih figura: šepavoog čoveka koji vodi mazgu natovarenu motkama, mrtvaca koji pliva u reci koja svet živih odvaja od sveta mrtvih i starih prelja. Oni će, upozorava toranj, pokušati da je skrenu s puta moleći za pomoć: ona ih mora ignorisati. Kolači su poslastice koje treba da ometu [[Kerber|Kerbera]], troglavog [[Ork|Orkovog]], a dva novčića su za vozara [[Haron (mitologija)|Harona]], jedan za put u podzemni svet i drugi za povratak u svet živih. Sve se odvija po planu, a Prozerpina odobrava Psihinu skromnu molbu. Međutim, čim se vrati na svetlo dana, Psihu obuzima smela radoznalost i ne može odoli ti a da ne otvori posudu, u nadi da će poboljšati svoju lepotu. Unutra ne nalazi ništa osim "paklenog i [[Stiks|stigijskog]] sna", koji je baca u duboku i nepomičnu nesvest. [[Datoteka:Anthonis van Dyck 001.jpg|thumb|left|[[Cupid and Psyche (van Dyck)|''Kupidon i Psiha'' (1639–1640)]], [[Anthony van Dyck]]: Kupidon pronalazi usnulu Psihu.]] ====Ponovno sjedinjenje==== U međuvremenu, Kupidonova rana je zarasla u ožiljak i on je pobegao iz kuće svoje majke izletevši kroz prozor. Kada pronađe Psihu, skida san s njenog lica i vraća ga u posudu, a zatim je bocka strelom koja ne nanosi štetu. Podiže je u vazduh i vodi je da preda posudu Veneri. Zatim svoj slučaj iznosi [[Zevs|Zevsu]], koji daje saglasnost u zamenu za buduću Kupidonovu pomoć kad god mu se dopadne neka devojka. Zevs poziva [[Hermes|Hermesa]] da sazove skup bogova u dvorani na nebu, gde daje javno dao odobrenje, upozorava Veneru da se povuče i daje Psihi [[Ambrozija (mitologija)|ambroziju]], piće [[Besmrtnost|besmrtnosti]],<ref>Prema Apuleju, ambrozija je Psihi poslužena u šolji, mada se ambrozija obično smatra hranom, a nektar pićem.</ref> kako bi se par mogao ujediniti u brak dvoje jednakih partnera. Njihov savez će, kaže, otkupiti Kupidona od njegove povesti izazivanja preljuba i gnusnih veza.<ref>Philip Hardie, ''Rumour and Renown: Representations of ''Fama'' in Western Literature'' ([[Cambridge University Press]], 2012), str. 116; Papaioannou, "Charite's Rape, Psyche on the Rock," str. 321.</ref> Zevsova reč je ovekovečena svadbenom gozbom. Svojim srećnim brakom i rešenjem sukoba, priča se završava u maniru [[Rimska komedija|klasične komedije]]<ref>Relihan, ''The Tale of Cupid and Psyche,'' str. 79.</ref> ili grčkih romana poput ''[[Dafnis i Hloja|Dafnisa i Hloje]]''.<ref>Stephen Harrison, "Divine Authority in 'Cupid and Psyche': Apuleius ''Metamorphoses'' 6,23–24," u: ''Ancient Narrative: Authors, Authority, and Interpreters in the Ancient Novel. Essays in Honor of Gareth L. Schmeling'' (Barkhuis, 2006), str. 182.</ref> Dete rođeno iz ovog braka nazvano je [[Voluptas]] (grčki [[Hedona]], ‘Ηδονή), "Naslada".<ref>[[Apulej]], ''Zlatni magarac'', IV, 24 sqq.</ref> ====''Svadba Kupidona i Psihe''==== [[Datoteka:Raffaello, banchetto nuziale 02.jpg|thumb|upright=1.8|''Svadbena gozba Kupidona i Psihe'' (1517), [[Rafael]] i njegova radionica, [[Loggia di Psiche]], [[Villa Farnesina]].]] Skup bogova bio je popularna tema i za vizuelnu i za scensku umetnost, a svadbena gozba Kupidona i Psihe bio je posebno zahvalna tema. Uz venčanje [[Pelej|Peleja]] i [[Tetida|Tetide]], ovo je najčešća postavka za temu "gozbe bogova" u umetnosti. Apulej opisuje scenu u terminima svečane rimske večere ''([[Ishrana u starom Rimu|cena]])''. Kupidon, sada suprug, leži na počasnom mestu [[triklinij|"gornjem" kauču]] ili trikliniju) i grli Psihu koja je u njegovom krilu. [[Zevs]] i [[Hera]] se nalaze u sličnom položaju, a svi ostali bogovi su poređani po redu. Peharnik [[Jupiter (mitologija)|Jupitera]] (što je Zevsovo rimsko ime) servira mu nektar, "vino bogova"; Apulej naziva peharnika samo kao ''ille rusticus puer'', "ono seljače", a ne kao [[Ganimed (mitologija)|Ganimeda]]. [[Liber (mitologija)|Liber]], rimski bog vina, služi vino ostalim učesnicima skupa. [[Vulkan (mitologija)|Vulkan]], bog vatre, priprema hranu; [[Hore]] ("Godišnja doba" ili "Sati") sve ukrašavaju ili doslovno "čine ljubičastim" ružama i drugim cvećem; [[Harite|Gracije]] prskaju prostor mirisom [[Balzam|balzama]], a [[muze]] ga ispunjavaju melodičnim pevanjem. [[Apolon]] peva na svojoj liri, a Venera preuzima glavnu ulogu u plesu na venčanju, sa muzama kao njenim horom, [[Satiri|satirom]] koji duva u [[aulos]] (''tibia'' na latinskom) i mladim [[Pan (mitologija)|Panom]] koji se izražava kroz [[Panova frula|frulu]] ''(fistula)''. Vjenčanje predstavlja pesnički zaključak kako narativne strukture, tako i ljubavne priče: misteriozno pružana zadovoljstva koja je Psiha uživala u Kupidonovom [[Domus|domu]] na početku svoje odiseje, kada je stupila lažni brak kome su prethodili pogrebni obredi, ponovo se odigravaju u sali bogova sledeći tačan ritualni postupak za pravi brak.<ref>Harrison, "Divine Authority in 'Cupid and Psyche'," str. 179.</ref> Raspoređivanje bogova po njihovom pravilnom redu ''(in ordinem)'' rimskog bi čitaoca podsetilo na religijsku ceremoniju [[lektisternij]]a, javne gozbe priređivane za glavna božanstva u obliku kipova raspoređenih na raskošnim kaučima, kao da su prisutna i učestvuju u obroku.<ref name="autogenerated182">Harrison, "Divine Authority in 'Cupid and Psyche'," str. 182.</ref> [[Datoteka:WLA brooklynmuseum Wedgewood-Marriage of Cupid and Psyche.jpg|thumb|left|''Brak Kupidona i Psihe'' (oko 1773), [[Wedgwood]], temeljeno na slici sa dragulja iz 1. veka, koja je verovatno prikazivala obred inicijacije u [[Grčko-rimske misterije|misterije]], ([[Brooklyn Museum]]).]] Svadbena gozba bila je omiljena tema [[Renesansna umetnost|renesansne umetnosti]]. Već 1497. godine [[Giovanni Sabadino degli Arienti]] stavio je gozbu na središnje mesto svog sada izgubljenog ciklusa o Kupidonu i Psihi u [[Villa Belriguardo|vili Belriguardo]] blizu [[Ferrara|Ferare]]. U [[Villa Farnesina|vili Farnesini]] u [[Rim|Rimu]], gozba je jedna od dve glavne scene za Loggia di Psiche (oko 1518) [[Rafael|Rafaela]] i njegove radionice, kao i za Stanza di Psiche (1545–1546) [[Perino del Vage|Perina del Vage]] u [[Anđeoska tvrđava|Anđeoskoj tvrđavi]].<ref name="autogenerated182"/> [[Hendrick Goltzius]] predstavio je ovu temu severnoevropskoj publici svojom "ogromnom" [[Gravura|gravurom]] nazvanom ''Venčanje Kupida i Psihe'' (1587, 43 x 85,4 cm),<ref>Ariane van Suchtelen and Anne T. Woollett, ''Rubens and Brueghel: A Working Friendship'' (Getty Publications, 2006), str. 60; Susan Maxwell, ''The Court Art of Friedrich Sustris: Patronage in Late Renaissance Bavaria'' (Ashgate, 2011), str. 172, 174.</ref> koja je uticala na to kako su drugi severni umetnici prikazivali opštu temu skupštine bogova. Sama gravura bila je, pak, temeljena na crtežu istog naslova [[Bartholomaeus Spranger|Bartolomeja Sprangera]] iz 1585. godine, koji se smatra "klasičnim mestom ''(locus classicus)'' holandskog [[Manirizam|manirizma]]" i o kome je pisao [[Karel Van Mander]] zbog njegove primerne kompozicije koja se sastoji od brojnih figura.<ref>Martha Hollander, ''An Entrance for the Eyes: Space and Meaning in Seventeenth-Century Dutch Art'' (University of California Press, 2002), str. 11–12.</ref> U 18. veku, [[François Boucher]] je svojom slikom ''Brak Kupidona i Psihe'' (1744) potvrdio [[Prosvjetiteljstvo|prosvetiteljske]] ideale autoritativnom figurom [[Jupiter (mitologija)|Jupitera]] koji predsedava brakom dvoje jednakih partnera koji se vole. Slika odražava [[rokoko]] ukus za pastelne boje, fluidnu delikatnost i ljubavne scene prožete mladošću i lepotom.<ref>[[Michelle Facos]], ''An Introduction to 19th Century Art'' (Routledge, 2011), str. 20.</ref> ==Alegorijska tumačenja== [[Datoteka:Apuleius Metamorphoses c. 24.jpg|thumb|upright|Psiha u Kupidonovom gaju, ilustracija u izdanju ''Preobraženja'' iz 1345. godine, [[Biblioteca Apostolica Vaticana]]<ref>Manuskript Vat. Lat. 2194, [[Biblioteca Apostolica Vaticana]].</ref>]] Priča o Kupidonu i Psihi često je bila [[Alegorija|alegorijski]] tumačena. U [[Kasna antika|kasnoj antici]], [[Marcijan Kapela]] (5. vek) objašnjava priču kao alegoriju o padu ljudske duše.<ref>Danuta Shanzer, ''A Philosophical and Literary Commentary on Martianus Capella's ''De Nuptiis Philologiae et Mercurii'' Book 1'' ([[University of California Press]], 1986), str. 69.</ref> Za Apuleja je besmrtnost dodeljena duši Psihe kao nagrada za posvećenost seksualnoj ljubavi. U Marcijanovoj verziji, seksualna ljubav uvlači Psihu u materijalni svet koji je podložan smrti:<ref>Relihan, ''The Tale of Cupid and Psyche'', str. 59.</ref> "Kupidon uzima Psihu iz Vrline i okiva je [[Adamantin|adamantinskim lancima]]".<ref>[[Marcijan Kapela]], ''De nuptiis'', 7; Chance, ''Medieval Mythography,'' str. 271.</ref> Priča se tako mogla prilagoditi [[Hrišćanstvo|hrišćanskom]] ili [[Mistika|mističnom]] kontekstu. U [[Gnosticizam|gnostičkom]] tekstu ''[[O poreklu sveta]]'', prva ruža stvorena je od krvi Psihe kada je izgubila nevinost od Kupidona.<ref>Patricia Cox Miller, "'The Little Blue Flower Is Red': Relics and the Poeticizing of the Body," ''Journal of Early Christian Studies'' 8.2 (2000), str. 229.</ref> Za hrišćanskog mitografa [[Fulgencije|Fulgencija]] (5-6. vek), Psiha je bila slika [[Adam|Adama]], vođena grešnom radoznalošću i žudnjom iz [[Raj|rajskog]] domena [[Ljubav|Ljubavi]].<ref name="autogenerated56">''Classical Tradition'', str. 56, s.v. "Apuleius".</ref> Psiheine sestre su Meso i Slobodna volja, a njeni roditelji su Bog i Materija.<ref>Relihan, ''The Tale of Cupid and Psyche'', str. 64.</ref> [31] Za [[Boccaccio|Boccaccia]] (14. vek), brak Kupidona i Psihe simbolizovao je sjedinjenje duše i Boga.<ref name="autogenerated56"/> Iskušenje da se priča tumači kao [[Religija|religijska]] ili [[Filozofija|filozofska]] alegorija još uvek se može naći u modernoj nauci; nije li, najzad, sam Apulej bio ozbiljan [[Platonizam|platonski filozof]]? Sigurno Psiha već samim svojim imenom predstavlja težnje čovekove duše ka božanskoj ljubavi oličenoj u Kupidonu? Ali ovo tumačenje ne uzima u obzir karakterizaciju Kupidona kao lika koji uživa u raskidanju brakova (''[[Zlatni magara]]c'', IV, 30) i koji je i sam "zloglasan po preljubama" (VI, 23), izrazitu senzualnost njegovog sjedinjenja sa Psihom (V, 13), pomoć koju mu Jupiter daje pod uslovom da mu omogući osvojiti svaku devojku koju poželi (VI, 22), kao i ime dato kćerki Kupidona i Psihe - [[Voluptas]] ("Naslada"). ==Klasična tradicija== Apulejev roman bio je među drevnim tekstovima koji su bili prepisani sa [[Svitak|svitka]] u [[Kodeks|kodeks]], i to krajem 4. veka. Za ovaj roman znali su [[Rimska književnost|rimski pisci]] kao što su [[Avgustin|Avgustin iz Hipona]], [[Makrobije]], [[Sidonije Apolinar]], [[Marcijan Kapela]] i [[Fulgencije]], ali krajem 6. veka roman se više ne spominje i verovatno je preživeo kroz [[Mračno doba (Evropa)|mračno doba]] [[Srednji vijek|srednjeg veka]] u jednom jedinom [[Rukopis|rukopisu]].<ref>Robert H.F. Carver, "The Rediscovery of the Latin Novels," u: ''Latin Fiction: The Latin Novel in Context'' (Routledge, 1999), str. 257; Regine May, "The Prologue to Apuleius' ''Metamorphoses'' and Coluccio Salutati: MS Harley 4838," u: ''Ancient Narrative. ''Lectiones Scrupulosae'': Essays on the Text and Interpretation of Apuleius' ''Metamorphoses'' in Honour of Maaike Zimmerman'' (Barkhuis, 2006), str. 282.</ref> ''Preobraženja'' su ostala nepoznata u 13. veku,<ref>Carver, "The Rediscovery of the Latin Novels," str. 259.</ref> ali sredinom 14. veka primerci romana počeli su da kruže među [[Renesansni humanizam|ranim humanistima]] u [[Firenca|Firenci]].<ref>May, "The Prologue to Apuleius' ''Metamorphoses''," str. 282–284.</ref> [[Boccaccio|Boccacciov]] tekst i interpretacija ''Kupidona i Psihe'' u njegovom delu ''Genealogia deorum gentilium'' (napisanom 1370-ih i objavljenom 1472) predstavljali su glavni zamajac recepciji priče u [[Italijanska renesansa|italijanskoj renesansi]] i njenom širenju Evropom.<ref>Jane Kingsley-Smith, ''Cupid in Early Modern Literature and Culture'' ([[Cambridge University Press]], 2010), str. 11, 165.</ref> Jedna od najpopularnijih slika iz priče bila je Psihino otkriće nagog Kupidona koji spava i ta se slika prikazivala na keramici, [[Vitraž|vitražima]] i [[Freska|freskama]]. Slikare [[Manirizam|manirizma]] taj je prizor snažno privlačio.<ref name="autogenerated168">Kingsley-Smith, ''Cupid in Early Modern Literature and Culture'', str. 168.</ref> U [[Engleska|Engleskoj]] je tema o Kupidonu i Psihi imala svoj "najsjajniji period" od 1566. do 1635. godine, počevši od prvog prevoda priče na engleski koji je sačionio [[William Adlington]]. Ciklus fresaka za [[Hill Hall (Essex)|Hill Hall u Eseksu]] indirektno je modelovan prema ciklusu u [[Villa Farnesina|vili Farnesina]] oko 1570. godine,<ref>Kingsley-Smith, ''Cupid in Early Modern Literature and Culture'', str. 163, 168. Ovaj ciklus fresaka, koji je naručio [[Thomas Smith (diplomata)|sir Thomas Smith]], zasnovan je na gravurama koje su sačinili [[Majstor kocke]] i [[Agostino Veneziano]] (1536), a koje su preuzete iz dela [Michiel Coxie|Michiela Coxiea]] napravljenog po uzoru na Loggia di Psiche.</ref> a [[maskarada]] ''Ljubavnica Ljubavi'' ''(Love's Mistress)'' [[Thomas Heywood|Thomasa Heywooda]] dramatizovala je priču u čast venčanja engleskog kralja [[Charles I Stuart|Charlesa I]] i [[Henrijeta Marija od Francuske|Henrijete Marije]], koja je kasnije svoj [[salon]] dala ukrasiti ciklusom o Kupidonu i Psihi koji se sastojao od 22 slike [[Jacob Jordaens|Jacoba Jordaensa]]. Ciklus je divinizaciju Psihe prikazivao na središnjem delu plafona i bio je sredstvo za iskazivanje [[Neoplatonizam|neoplatonizma]], koji je kraljica donela sa sobom iz Francuske.<ref>Kingsley-Smith, ''Cupid in Early Modern Literature and Culture'', str. 173.</ref> ''Kupidon i Psiha'', koje je [[Orazio Gentileschi]] sačinio za kraljevski par, pokazuju potpuno obučenu Psihu, čiji je najjači interes psihološki, dok je Kupidon uglavnom nag.<ref>Kingsley-Smith, ''Cupid in Early Modern Literature and Culture'', str. 176.</ref> [[Datoteka:Hermitageoraziogentileschicupidandpsyche.jpg|thumb|[[Orazio Gentileschi]] pokazao je erotsku ranjivost muške figire u svojoj kompoziciji ''Kupidon i Psiha'' (1628–1630).]] Do još jednog vrhunca interesovanja za ''Kupidona i Psihu'' došlo je u Parizu krajem 18. i početkom 19. veka, što se ogledalo u delima za [[Opera|operu]] i [[balet]], u [[Salon (Pariz)|salonskoj umetnosti]], luksuznim izdanjima knjiga, unutrašnjoj dekoraciji poput satova i zidnih panela, pa čak i frizura. Nakon [[Francuska revolucija|francuske revolucije]], taj je mit postao sredstvo za preoblikovanje [[Sopstvo|sopstva]] ([[Jastvo|jastva]]).<ref>Ewa Lajer-Burchart, ''Necklines: The Art of Jacques-Louis David After the Terror'' ([[Yale University Press]], 1999), str. 278–279.</ref> U engleskim intelektualnim i umetničkim krugovima na prelazu iz 18. u 19. vek, privlačnost ''Kupidona i Psihe'' bla je praćena velikim zanimanjem za drevne [[Misterije|misterijske religije]]. Pišući o [[Portlandska vaza|portlandskoj vazi]], koju je [[Britanski muzej]] dobio oko 1810. godine, [[Erasmus Darwin]] je pretpostavio da je mit o Kupidonu i Psihi deo [[Eleuzinske misterije|eleusinskog ciklusa]]. Sa svojim interesovanjem za [[Filozofija prirode|filozofiju prirode]], Darwin je leptira doživljavao kao prikladan amblem duše, jer je počeo kao gusenica koja je vezana za zemlju, zatim je "umro" je u stadij [[Kukuljica|kukuljice]] i naposletku uskrsnuo kao lepo krilato stvorenje.<ref>Kathleen Raine, ''Blake and Tradition'' (Routledge, 1969, 2002), vol. 1, str. 183.</ref> ===Književnost=== Godine 1491. pesnik [[Niccolò da Correggio]] prepričao je ovu priču sa Kupidonom kao pripovedačem.<ref name="autogenerated57">Entry on "Apuleius," ''Classical Tradition'', str. 57.</ref> [[John Milton]] aludira na priču na kraju maskarade ''[[Comus (John Milton)|Comus]]'' (1634), pripisujući paru ne jedno već dvoje dece: Mladost i Radost. [[Shackerley Marmion]] napisao je stihovanu verziju pod nazivom ''Kupidon i Psiha'' (1637), a [[La Fontaine]] sastavio je jednu romansu u [[Prozimetar|mešavini proze i stiha]] (1699).<ref name="autogenerated57"/> [[Mitologija Williama Blakea|Mitologija]] [[William Blake|Williama Blakea]] oslanja se na elemente priče, posebno u likovima [[Luvah|Luve]] i [[Vala (William Blake)|Vale]]. Luvah preuzima razne vidove Apulejevog Kupidona: lepa i krilata; bestelesni glas; i zmija. Blake, koji u svojim beleškama spominje svoje divljenje Apuleju, kombinuje mit sa duhovnom potragom izraženom kroz erotičnost [[Pesma Solomonova|Pesme Solomonove]], sa [[Solomon|Solomonom]] i [[Šulamit|Šulamitom]] kao paralelnim parom.<ref>Raine, ''Blake and Tradition'', vol. 1, str. 182–203, gde se ciriraju Blakeove beleške uz ''[[A Vision of the Last Judgment|Viziju sudnjeg dana]]'', a posebno str. 183, 191 i 201.</ref> [[Datoteka:Cupid and psyche.jpg|thumb|left|280px|''[[Ljubav i Psiha (David)|Lubav i Psiha]]'' (1817), [[Jacques-Louis David]]: izbor narativnog trenutka - [[Libertinizam|oslobođeni]] adolescent Kupidon izlazi Psihin krevet sa "zloćudnom radošću" na licu<ref>Tako ga je opisao jedan savremeni kritičar, a citira ga Philippe Bordes, ''Jacques-Louis David: Empire to Exile'' ([[Yale University Press]], 2005), str. 234.</ref>—bio je novitet u ovoj često prikazivanoj tematici.<ref>Bordes, ''Jacques-Louis David,'' str. 232.</ref>]] [[Mary Tighe]] objavila je svoju pesmu ''Psiha'' 1805. Priči je dodala neke detalje, poput postavljanja dva izvora u Venerinom vrtu, jednog sa slatkom vodom, a drugog s gorkom. Kada seKupidon povinuje majčinoj zapovesti, donese usnuloj Psihi nešto vode sa oba izvora, ali stavlja samo gorku vodu na Psihine usne. Tigheina Venera traži samo jedan zadatak od Psihe, da joj donese zabranjenu vodu, ali izvršavajući ovaj zadatak, Psiha zaluta u zemlju koja se graniči sa zemljom [[Edmund Spenser|Spenserove]] ''[[The Faerie Queene|Vilinske kraljice]]'', a Psihi pomažu tajanstveni visoki vitez i njegov štitonoš Constance, te koja mora pobeći iz raznih zamki koje su joj postavili Taština, Laskavost, Častoljublje, Lakovernost, Izazov (koja živi u "gotičkom zamku"), Nestalnost i Ljubomora. Pojavljuje se i Spenserova Zver ''(Blatant Beast)''. Tigheino delo uticalo je na englesku liriku na tu temu, uključujući pesmu pod naslovom ''Leptiru'' ''(To a Butterfly)'' [[William Wordsworth|Williama Wordswortha]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bartleby.com/145/ww198.html|title=To A Butterfly|last=Wordsworth|first=William|website=Bartleby.com}}</ref> i pesmu ''Oda Psihi'' ''([[Ode to Psyche]])'' (1820) [[John Keats|Johna Keatsa]].<ref>{{Cite web|url=https://www.poetryfoundation.org/poems/44480/ode-to-psyche|title=Ode To Psyche|last=Keats|first=John|website=Poetry Foundation}}</ref> Pesma ''Kupidon i Psiha'' [[Letitia Elizabeth Landon|Letitije Elizabete Landon]] (1826) ilustruje gravuru slike W. E. Westa. [[William Morris]] prepričao je priču o Kupidonu i Psihi u stihovima u ''[[The Earthly Paradise|Zemaljskom raju]]'' (1868–1870), a jedno poglavlje ''[[Marius the Epicurean|Marija Epikurejca]]'' [[Walter Pater|Waltera Patera]] predstavljalo je prozni prevod priče (1885).<ref name="autogenerated57"/> Otprilike u isto vreme [[Robert Bridges]] napisao je ''[[Eros and Psyche (Robert Bridges)|Erosa i Psihu: narativnu pesmu u dvanaest mera]]'' (1885; 1894). [[Sylvia Townsend Warner]] prenela je priču u [[Viktorijansko doba|viktorijansku]] Englesku u svom romanu ''Istinsko srce'' ''(The True Heart)'' (1929), mada je malo čitalaca napravilo tu vezu dok je ona sama nije istakla.<ref>J. Lawrence Mitchell, "Ray Garnett as Illustrator". ''Powys Review'' '''10''' (spring 1982), str. 9–28.</ref> Ostale književne adaptacije uključuju roman ''[[The Robber Bridegroom (Eudora Welty)|Razbojnički verenik]]'' ''(The Robber Bridegroom)'' [[Eudora Welty|Eudore Welty]] (1942); zatim delo ''[[Till We Have Faces|Dok imamo lice]]'' ''(Till We Have Faces)'' [[C. S. Lewis|C. S. Lewisa]], gde je pripovedač jedna Psihina sestra; te pesmu ''Psiha: Ljubav ju je odvela u pakao'' ''(Psyche: Love drove her to Hell)'' [[Hilda Doolittle|Hilde Doolittle]].<ref>''Classical Tradition'', str. 57, s.v. "Apulius".</ref> [[Robert A. Johnson (psihoterapeut)|Robert A. Johnson]] iskoristio je priču u svojoj knjizi ''Ona: Razumevanje ženske psihologije'' ''(She: Understanding Feminine Psychology)'', koju je 1976. godine objavio [http://www.harpercollins.com/search-results?contributor=robert-a-johnson HarperCollinsPublishers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729021438/https://www.harpercollins.com/search-results?contributor=robert-a-johnson |date=2017-07-29 }}. ====Prevodi==== Apulejevu priču o Kupidonu i Psihi na [[srpskohrvatski jezik]] preveli su [[Milivoj Šrepel]], ''Apulejeva priča o Amoru i Psihi'' (''Vienac'', Zagreb, 1890) i Rastislav Marić, ''Pripovetka o Amoru i Psihi'' (Beograd, 1952). Ceo roman preveli su [[Albin Vilhar]], ''Zlatni magarac'' (Beograd, 1952; Zagreb, 1969)<ref>Milan Budimir i Miron Flašar, ''Pregled rimske književnosti'', Naučna knjiga, Beograd, str. 581.</ref> i Viktorija Bauer, ''Zlatni magarac'' (Zagreb, 1996).<ref>{{Cite web |last=Katalog knjižnica grada Zagreba |date=29.12.2020 |title=Zlatni magarac / Apulej; [prijevod Viktorija Bauer] |url=https://katalog.kgz.hr/pagesresults/bibliografskiZapis.aspx?&currentPage=1&searchById=40&sort=0&spid0=40&spv0=821.124-3&xm0=1&selectedId=970322056 |access-date=17.1.2021 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ====Narodna i dečja književnost==== [[Datoteka:Edward Burne-Jones Pan and Psyche.jpg|thumb|upright|''[[Pan (mitologija)|Pan]] i Psiha'' (1872-1874), [[Edward Burne-Jones]].]] Nemački filolog [[Ludwig Friedländer]] nabrojao je nekoliko varijanti pripovedaka o "životinjskom zaručniku" i "potrazi za izgubljenim mužem", prikupljenih ili napisanih u poznatim evropskim delima, kao deo ciklusa priča o "Kupidonu i Psihi", koji je kasnije postao poznat kao "potraga za izgubljenim mužem".<ref>Friedländer, Ludwig. ''Roman life and manners under the early Empire''. Vol. IV. London: Routledge. 1913. str. 88-123.</ref> [[Bruno Bettelheim]] u knjizi ''[[The Uses of Enchantment|Upotreba čarolija]]'' ''(The Uses of Enchantment)'' primećuje da bajka ''[[Lepotica i zver]]'' iz 18. veka predstavlja verziju ''Kupidona i Psihe''. Apulejevi motivi javljaju se u nekoliko [[Bajka|bajki]], uključujući ''[[Pepeljuga|Pepeljugu]]'' i ''[[Rumpelstiltskin]]'', u verzijama koje su sakupljali [[Folkloristika|folkloristi]] s [[Klasična filologija|klasičnim obrazovanjem]], kao što su [[Charles Perrault]] i [[braća Grimm]].<ref>Harrison, "Cupid and Psyche," ''Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome,'' str. 339.</ref> U verziji braće Grimm, Pepeljuga dobija zadatak da razdvoji [[Sočivo (biljka)|sočivo]] i [[grašak]] od pepela, a pomažu joj ptice baš kao što mravi pomažu Psihi u sortiranju žita i mahunarki, što je bio zadatak koji joj je dala Venera. Poput Pepeljuge, Psiha ima dve zavidne sestre koje se takmiče sa njom za najpoželjnijeg muškarca. Pepeljugine sestre unakažavaju vlastita stopala da bi se ugledale na nju, dok se Psihine sestre bacaju u smrt s kamenite litice.<ref>Amy K. Levin, ''The Suppressed Sister: A Relationship in Novels by Nineteenth- and Twentieth-Century British Women'' (Associated University Presses, 1992), str. 23–24 ''et passim.''</ref> U delu ''[[Mala sirena]]'' [[Hans Christian Andersen|Hansa Christiana Andersena]], Mala sirena dobija bodež od svojih sestara, koje je, želeći joj okončati sve pretrpljene patnje i pomoći joj da ponovo postane [[Sirena|sirena]], nagovaraju da tim bodežom ubije princa dok on spava s novom nevestom. Međutim, ona se ne može prisiliti da ubije princa. Za razliku od Psihe, koja postaje besmrtna, ona zauzvrat ne dobija njegovu ljubav, ali ipak na kraju dobija večnu dušu za kojom žudi. [[Thomas Bulfinch]] napisao je kraću adaptaciju priče o Kupidonu i Psihi za svoje ''Dobu bajke'' ''(Age of Fable)'', pozajmljujući Tigheinu invenciju o Kupidonovom samopovređivanju, koga nema u originalu. [[Josephine Preston Peabody]] napisala je verziju za decu u svojim ''Ponovo ispričanim starogrčkim narodnim pričama'' ''(Old Greek Folk Stories Told Anew)'' (1897). Roman ''Dok imamo lice'' ''([[Till We Have Faces]])'' [[C. S. Lewis|C. S. Lewisa]] predstavlja pričanje Apulejevog ''Kupidona i Psihe'' iz perspektive jedne od Psihinih sestara. To je poslednje beletrističko delo C. S. Lewisa i na moderan način obrađuje Apulejevu priču. ===Scenska umetnost=== [[Datoteka:Psyche et LAmour.jpg|thumb|upright|right|''Psyche et L'Amour'' (1889), [[William-Adolphe Bouguereau|Bouguereau]].]] [[Thomas Heywood]] je 1634. pretvorio priču o Kupidonu i Psihi u maskaradu za dvor engleskog kralja [[Charles I Stuart|Charlesa I]].<ref>''Classical Tradition'', str. 57, s.v. "Apuleius".</ref> [[Jean-Baptiste Lully]] sastavio je [[Barokna muzika|baroknu]] francusku [[Opera|operu]] ("[[tragédie lyrique|lirsku tragediju]]") pod naslovom ''[[Psyché (opera)|Psyché]]'' (1678) na temelju [[Molière]]ove drame ''[[Psyché (play)|Psyché]]'' iz 1671. godine, koja je imala Lullijeve [[intermedium|intermedije]]. [[Matthew Locke (kompozitor)|Matthew Locke]] komponovao je [[poluopera|poluoperu]] ''[[Psyche (Locke)|Psyche]]'' (1675), koja predstavlja labavu preradu produkcije iz 1671. godine. [[Ludwig Abeille]] je 1800. premijerno izveo svoju nemačku operu ([[singspiel]]) u četiri čina ''Amor und Psiche'', sa [[Libreto|libretom]] [[Franz Carl Hiemer|Franza Carla Hiemera]] temeljenom na Apulejevoj priči. U 19. veku ''Kupidon i Psiha'' bili su izvor "transformacija", vizuelnih interludija koji su uključivali "žive slike" ''([[tableaux vivants]])'', prozirne zastore i scenske sprave, a koji su prikazivani između scena pantomime i nisu bili povezani sa zapletom.<ref>Anita Callaway, ''Visual Ephemera: Theatrical Art in Nineteenth-Century Australia'' (University of New South Wales Press, 2000), str. 177.</ref> Tokom 1890-ih, kada su "žive slike" ili bile u modi kao deo [[Vodvilj|vodvilja]], [[Bouguereau, William-Adolphe|Bouguereauov]] ''Psyché et l'Amour'' bio je 1889. među prikazanim umetničkim delima. Da bi kreirali ove "slike", kostimirani izvođači su se "smrzli" u svojim pozama pre nego što je pozadina bila pažljivo kopirana iz originala i uvećana u ogromnom okviru slike. Nagost je fingirana črapama u boji ljudskog tela koje su odgovarale standardima realizma, dobrog ukusa i morala.<ref>Charles Musser, "Comparison and Judgment across Theater, Film, and the Visual Arts during the Late Nineteenth Century," u: ''Moving Pictures: American Art and Early Film, 1880-1910'' (Hudson Hills Press for Williams College Museum of Art, 2005), str. 6–7; str. 73–74.</ref> Tvrdnje o obrazovnoj i umetničkoj vrednosti omogućavale su da ženska nagost - popularna atrakcija - izbegne cenzuru.<ref name="Callaway, p. 76">Callaway, ''Visual Ephemera,'' str. 76.</ref> ''Psyché et l'Amour'' reprodukovali su [[Scensko slikarstvo|scenski slikar]] [[Edouard von Kilanyi]], koji je išao na turneju po Evropi i Sjedinjenim Državama počev od 1892. godine,<ref>Musser, "Comparison and Judgment across Theater, Film, and the Visual Arts," str. 7.</ref> i George Gordon u australijskoj produkciji, koja se počela prikazivati decembra 1894.<ref>Callaway, ''Visual Ephemera,'' str. 217.</ref> Iluziju leta bilo je toliko teško održati da je ta "živa slika" nužno bila kratka.<ref name="Callaway, p. 76"/> Izvođačica nazvana "Moderna [[Milos|Milošanka]]" specijalizovala se za rekreiranje ženskih skulptura, kako Psihe tako i svoje imenjakinje [[Venera Miloska|Venere Miloske]].<ref>Callaway, ''Visual Ephemera,'' str. 70</ref> [[Frederick Ashton]] koreografisao je balet ''Cupid and Psyche'' sa muzikom [[Lord Berners|Lorda Bernersa]] i dekorom sir Francisa Rosea, koji je prvi put izveo 27. aprila 1939. [[Sadler's Wells Ballet|Sadlerov Wells Ballet]] (danas [[Royal Ballet]]). Frank Staff plesao je kao Kupidon, [[Julia Farron]] kao Psiha, [[Michael Somes]] kao Pan, a [[June Brae]] kao Venera.<ref>Arnold Haskell (ed) 'Gala Performance' (Collins 1955) str. 213.</ref> ==== Moderne adaptacije ==== ''Kupidon i Psiha'' i danas su inspiracija za dramaturge i kompozitore. Među značajnijim modernim adaptacijama nalaze se i ove: *''Psyche'' ([[simfonijska poema]]) [[César Franck|Césara Francka]] (1888).<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1997/10/05/arts/classical-music-spelling-out-the-musical-tale-of-psyche.html|title=CLASSICAL MUSIC; Spelling Out The Musical Tale of 'Psyche'|last=Tommasini|first=Anthony|date=5.10.1997|work=The New York Times|access-date=6.12.2019|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> *''Psyché: poème dramatique en trois actes'', drama [[Gabriel Mourey|Gabriela Moureya]], Pariz, Mercure de France, 1913. [[Claude Debussy]] komponovao je "Syrinx" kao prateću muziku za ovaj komad.<ref>https://go.gale.com/ps/anonymous?id=GALE%7CA265977519&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=87568667&p=AONE&sw=w</ref> *''Eros i Psiha'' (opera) sa with libretom [[Jerzy Żuławski|Jerzija Żuławskog]], komponovao [[Ludomir Różycki]] (Wroclaw, Poland, 1917) <ref>{{Cite web|url=https://operajournal.blogspot.com/2018/05/rozycki-eros-and-psyche-warsaw-2017.html|title=OperaJournal: Różycki - Eros and Psyche (Warsaw, 2017)|last=Nine|first=Keris|date=15.5.2018|website=OperaJournal|access-date=6.12.2019}}</ref> *''Psyche: opera u tri čina'', opera temeljena na romanu ''Psyche'' [[Louis Couperus|Louisa Couperusa]], koju je komponovala Meta Overman (1955) <ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/events/sydney-conservatorium-of-music-the-university-of-sydney/psyche-an-opera-in-3-acts-by-meta-overman/346868532554202/|title=Psyche - An opera in 3 acts by Meta Overman|website=www.facebook.com|language=en|access-date=6.12.2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.limelightmagazine.com.au/news/meta-overmans-opera-psyche-revived/|title=Meta Overman’s opera Psyche revived|website=Limelight|language=en-AU|access-date=6.12.2019}}</ref> *''[[Metamorphoses (Mary Zimmerman)|Metamorphoses]]'', drama koju je [[Mary Zimmerman]] priredila prema epu ''[[Metamorfoze|Preobraženja]]'' rimskog pesnika [[Ovidije|Ovidija]], ukljućujući mit o ''Erosu i Psihi'' ([[Northwestern University]], 1996; [[Circle in the Square Theatre]], Broadway, NYC 2002) *''Zlatni magarac'' ''(The Golden Ass)'', drama by [[Peter Oswald|Petera Oswalda]], adaptirana prema [[Apuleju]], priređena za [[Shakespeare's Globe]] (London, Engleska 2002) <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2002/jul/31/artsfeatures.features1|title=Something old, something new|author=Guardian Staff|date=31.7.2002|work=The Guardian|access-date=6.12.2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> * ''Cupid and Psyche'' (mjuzikl): stihove je napisao Sean Hartley, a muziku komponovao Jihwan Kim (New York City, NY 2003)''.''<ref>{{Cite web|url=https://www.theatermania.com/new-york-city-theater/reviews/cupid-and-psyche_3922.html|title=Cupid and Psyche {{!}} TheaterMania|website=www.theatermania.com|language=en-US|access-date=6.12.2019}}</ref> * ''Cupid and Psyche'', stihovana drama Josepha Fishera ([[Stark Raving Theatre]], Portland, Oregon, 2002; scensko čitanje: [[Oregon Shakespeare Festival]], 2002) <ref>{{Cite web|url=https://www.playscripts.com/play/413#productions|title=Cupid & Psyche by Joseph Fisher {{!}} Playscripts Inc.|website=www.playscripts.com|access-date=6.12.2019}}</ref> *''Amor & Psyche'', [[pastiš]] opera, koju je aranžirao Alan Dornak ([http://www.operaferoce.com/ Opera Feroce], part of Vertical Player Repertory, New York City, 2010) <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/10/26/arts/music/26opera.html|title=Opera Feroce’s ‘Amor and Psyche,’ a Variety Show|last=Schweitzer|first=Vivien|date=25.10.2010|work=The New York Times|access-date=6.12.2019|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.operaferoce.com/repertoire|title=Repertoire|website=Opera Feroce|language=en-US|access-date=6.12.2019}}</ref> *''Cupid and Psyche: An Internet Love Story'', predstava by Marije Hernandez, Emme Rosecan i Alexis Stickovitch (YouthPLAYS, 2012) <ref>{{Cite web|url=https://www.youthplays.com/play/cupid-and-psyche-an-internet-love-story-by-maria-hernandez-emma-rosecan-alexis-stickovitch-245|title=Cupid and Psyche: An Internet Love Story by Maria Hernandez, Emma Rosecan, and Alexis Stickovitch|website=YouthPLAYS|access-date=6.12.2019}}</ref> * ''Psyche: A Modern Rock Opera'' ([[rock opera]]) Cindy Shapiro (Greenway Court Theater, Los Angeles, CA, 2014) <ref>{{Cite web|url=https://operafresh.blogspot.com/2014/09/rock-opera-offers-new-telling-of-psyche.html|title=Opera Fresh: Rock Opera Offers New Telling Of The Psyche And Eros Story|last=Fresh|first=Opera|date=3.9.2014|website=Opera Fresh|access-date=6.12.2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.psycherockopera.com/|title=Psyche Rock Opera|website=psycherockopera|language=en|access-date=6.12.2019}}</ref> * ''Cupid and Psyche'', stihovana drama [[Emily C. A. Snyder]] ([http://www.turntoflesh.org Turn to Flesh Productions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191225235918/http://www.turntoflesh.org/ |date=2019-12-25 }} [TTF], New York City, NY, 2014).<ref>{{Cite web|url=https://stagebuddy.com/theater/theater-review/review-cupid-psyche|title=Review: Cupid and Psyche|date=6.3.2014|website=StageBuddy.com|language=en-US|access-date=6.12.2019}}</ref> Kao deo ''Trilogije o ljubavi i smrti'' ''(Love and Death Trilogy)'' (scensko čitanje, TTF, New York City, NY 2018) <ref>{{Cite web|url=https://www.broadwayworld.com/off-off-broadway/article/Turn-to-Flesh-Productions-Celebrates-Five-Years-20180918|title=Turn to Flesh Productions Celebrates Five Years|last=Desk|first=BWW News|website=BroadwayWorld.com|language=en|access-date=6.12.2019}}</ref> * ''Amor i Psiha (u vreme kuge)'' ''Amor and Psyche (In Times of Plagues)'' ([[kratki film]]), [[VestAndPage]] (2020) <ref>{{Cite web|url=http://pixelsgarage.com/amor-and-psyche|title=Review: Amor and Psyche|date=2020-11-26|website=pixelsgarage.com|language=en-US|access-date=27.11.2020}}</ref> ===Psihologija=== [[Datoteka:Fragonard psyche.jpg|thumb|250px|Psiha sestrama pokazuje Kupidonove darove, [[Jean-Honoré Fragonard]].]] Posmatrana s psihološke, a ne alegorijske tačke, priča o Kupidonu i Psihi pokazuje kako "promenljiva osoba ... sazreva unutar [[Socijalni konstrukt|socijalnih konstrukta]] porodice i braka".<ref>Relihan, ''The Tale of Cupid and Psyche,'' str. 76.</ref> U [[Karl Jung|jungovskoj]] alegoriji [[Erich Neumann (psiholog)|Ericha Neumanna]], priča o Psihi protumačena je kao "psihički razvoj ženskog roda".<ref>''Classical Tradition'', str. 56, s.v. "Apuleius".</ref> ''Kupidon i Psiha'' analizirani su iz [[Feministička teorija|feminističke perspektive]] kao paradigma raspada rodnog jedinstva žena kroz rivalstvo i zavist, zamenjujući veze sestrinstva idealom heteroseksualne ljubavi.<ref>Amy K. Levin, ''The Suppressed Sister: A Relationship in Novels by Nineteenth- and Twentieth-Century British Women'' (Associated University Presses, 1992), str. 22.</ref> Ovu temu je [[Christine Downing]] razradila u ''Psyche's Sisters: Reimagining the Meaning of Sisterhood'' (1988), gde se koristi mit kao medij za psihologiju.<ref>Levin, ''The Suppressed Sister'', str. 14.</ref> [[James Hillman]] je ovu priču uzeo za temelj svoje kritike naučne psihologije ''Mit o analizi: tri eseja iz arhetipske psihologije'' (''The Myth of Analysis: Three Essays in Archetypal Psychology'', 1983). [[Carol Gilligan]] koristi priču kao osnovu za veći deo svoje analize ljubavi i ljubavnih odnosa u ''Rođenju naslade'' (''The Birth of Pleasure'', Knopf, 2002). ===Likovna i primenjena umetnost=== Priča o Kupidionu i Psihi prikazana je u širokom spektru vizuelnih medija. Psiha je često predstavljena s leptirovim krilima, a leptir je njen česti atribut i simbol duše, iako Apulejeva priča ''Kupidon i Psiha'' nikada ne spominje da ona ima ili stiče krila. U [[Antika|antici]] je ikonografska tradicija postojala nezavisno od Apulejeve priče i uticala je na kasnije prikaze.<ref>Relihan, ''The Tale of Cupid and Psyche'', p. xvii; Jean Sorabella, "A Roman Sarcophagus and Its Patron," ''Metropolitan Museum Journal'' 36 (2001), str. 73.</ref> ====Antička umetnost==== [[Datoteka:Cupid and Psyche, Roman sarcophagus panel - Indianapolis Museum of Art - DSC00753.JPG|thumb|upright=1.3|Na ovom fragmentu sarkofaga s početka 4. veka, Kupidon i Psiha s leptirovim krilima uokviruju portret pokojnika, koga nosi orau sa [[rog izobilja|rogom izobilja]] i košarom punom voća,<ref>"Sarcophagus panel: Cupid and Psyche", Indianapolis Museum of Art [http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/sarcophagus-panel-cupid-and-psyche- description.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622170258/http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/sarcophagus-panel-cupid-and-psyche- |date=22.6.2012}} Sarkofag je napravljen za prodaju, a portret je dodat kasnije.</ref> ''([[Indianapolis Museum of Art]])'']] [[Datoteka:BegramMedallion5.jpg|thumb|Eros i Psiha u gipsanom medaljonu (1. vek),<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=1D6wUrxqcRIC&pg=PA141|title=Afghanistan: Hidden Treasures from the National Museum, Kabul|first=Mūzah-ʼi|last=Kābul|date=20 March 2018|publisher=National Geographic Books|access-date=20.3.2018|via=Google Books}}</ref> pronađenom u Begramu, [[Nacionalni muzej Avganistana]];<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nationalgeographic.com/mission/afghanistan-treasures/ |access-date=2021-01-18 |archivedate=2012-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203182701/http://www.nationalgeographic.com/mission/afghanistan-treasures/ |deadurl=yes }}</ref> izložen u [[Britanski muzej|Britanskom muzeju]] u Londonu.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/looted-afghan-treasures-identified-2229207.html?action=gallery&ino=13|title=Looted Afghan treasures identified|date=1.3.2011|website=independent.co.uk|access-date=20 March 2018}}</ref>]] Neki sačuvani primeri sugerišu da su u antici Kupidon i Psiha mogli imati [[Religija|religijsko]] ili [[Misticizam|mistično]] značenje. Prstenovi slični njima, od kojih nekoliko potiče iz [[Rimska Britanija|rimske Britanije]], možda su služili kao [[Amajlija|amajlije]].<ref>Jean Bagnall Smith, "Votive Objects and Objects of Votive Significance from Great Walsingham," ''Britannia'' 30 (1999), str. 36.</ref> Ugravirani dragulji iz Britanije prikazuju duhovne muke s likom Kupidona koji pali leptira.<ref>Dominic Perring, "'Gnosticism' in Fourth-Century Britain: The Frampton Mosaics Reconsidered," ''Britannia'' 34 (2003), str. 119, gde se citira i M. Henig, "Death and the Maiden: Funerary Symbolism in Daily Life," u: ''Roman Life and Art in Britain'', British Archaeological Reports 41 (Oxford, 1977).</ref> Par je prikazan i u visokom reljefu u masovno proizvedenim rimskim domaćim gipsanim proizvodima iz 1. i 2. veka nove ere pronađenim u iskopinama grčko-baktrijskih trgovačkih naselja na drevnom [[Put svile|Putu svile]] u [[Begram|Begramu]] u [[Avganistan|Avganistanu]].<ref>{{cite web |url=http://www.nationalgeographic.com/mission/afghanistan-treasures/ |title=Audio slide show, online at "Hidden Treasures of Afghanistan," website hosted by National Geographic for US venue of travelling exhibit |publisher=Nationalgeographic.com |date=17.10.2002 |access-date=6.10.2013 |archivedate=2012-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203182701/http://www.nationalgeographic.com/mission/afghanistan-treasures/ |deadurl=yes }}</ref> Alegorijsko uparivanje prikazuje savršenstvo ljudske ljubavi u integrisanom zagrljaju tela i duše (grčke "psihe"), pri čemu je leptir uzet za simbol transcendentnog besmrtnog života posle smrti). Na rimskim [[Sarkofag|sarkofazima]] izgleda da par često predstavlja alegoriju ljubavi koja pobeđuje smrt.<ref name="autogenerated338"/> Reljef Kupidona i Psihe prikazan je u [[Mitrej|mitreju]] (hramu [[Mitra|Mitre]]) u [[Kapua|Kapui]], ali nije jasno da li on izražava [[Mitraizam|mitraističku]] potragu za spasenjem ili je to jednostavno tema koja je privlačila pojedinca iz drugih razloga. Psiha se priziva zajedno s "Providnošću" ''(Pronoia)'' na početku takozvane [[Mitrina liturgija|Mitrine liturgije]].<ref>R.L. Gordon, "Franz Cumont and the Doctrines of Mithraism," in ''Mithraic Studies'' (Manchester University Press, 1975), str. 239.</ref> U [[Pozna antika|poznoj antici]], par je često prikazan u zagrljaju, što je čin "erotskog sjedinjenja" sa dugom istorijom.<ref>[[Leo Steinberg]], ''The Sexuality of Christ in Renaissance Art and in Modern Oblivion'' (University of Chicago Press, 1983, 2nd ed. 1996), str. 5.</ref> Ponovno otkriće samostojećih skulptura ovog para uticalo je na nekoliko značajnih dela iz modernog doba. Među drugim prikazima sačuvanim iz antike nalaze se ilustracija [[Papirus|papirusa]] iz 2. veka, možda ilustracija Apulejeve priče,<ref>Gaisser, ''The Fortunes of Apuleius and The Golden Ass,'' str. 20.</ref> te stropna freska u [[Trier|Trieru]] izrađena tokom vladavine [[Konstantin Veliki|Konstantina I]].<ref name="autogenerated338"/> ====Moderno doba==== [[Datoteka:Alphonse Legros - Cupid and Psyche - Google Art Project.jpg|thumb|''Kupidon i Psiha'' (1867), [[Alphonse Legros]], slika kritikovana zbog predstavljanja ženske nagosti kao "banalne"]] Brojna umetnička dela nastajala su nakon ponovnog otkrića Apulejevog teksta, zajedno sa uticajem klasične skulpture. Sredinom 15. veka Kupidon i Psiha postali su popularna tema na italijanskim svadbenim sanducima ''([[Cassone|cassoni]])'',<ref name="autogenerated2"><''Classical Tradition'', str. 57.</ref> naročito u [[Medici|porodici Medici]]. Taj je izbor najverovatnije bio podstaknut Boccacciovom hristijanizovanom alegorijom. Najraniji od ovih sanduka, datiran u vreme između 1444. i 1470,<ref>Prema Mariji Grayiji Pernis i Laurie Schneider Adams, ''Lucrezia Tornabuoni De' Medici and the Medici Family in the Fifteenth Century'' (Peter Lang, 2006), str. 24, porodica Medici naručila je par koji ilustruje ovu priču za venčanje [[Lucrezia Tornabuoni|Lucrezije Tornabuoni]] i [[Piero di Cosimo de' Medici|Piera di Cosima de' Medicija]] 1444. godine, možda zahvaljujući privlačnosti Boccacciove alegorije na intelektualnog, ali pobožnog Piera. I drugi naučnici zastupaju isto gledište, ali 1470. godina je možda šire prihvaćen datum. V. i Julia Haig Gaisser, ''The Fortunes of Apuleius and The Golden Ass: A Study in Transmission and Reception'' (Princeton University Press, 2008), str. 119, posebno belešku 193 za dalje izvore. U tom slučaju, sanduci su napravljeni za venčanje [[Lorenzo de' Medici|Lorenza de' Medicija]], Pierovog sina i [[Clarice Orsini]].</ref> prikazuje narativ u dva dela: od Psihinog začeća do njenog napuštanja Kupidona; i njena lutanja i srećan kraj.<ref>Gaisser, ''The Fortunes of Apuleius,'' str. 119.</ref> Uz venčanje [[Pelej|Peleja]] i [[Tetida|Tetide]], ova je tema bila najčešći izbor za predstavljanje [[Gozba bogova|gozbe bogova]], što je bila popularna tema od [[Renesansa|renesanse]] do [[Severni manirizam|severnog manirizma]].<ref>Bull, str. 342-343.</ref> ''Kupidon i Psiha'' predstavljali su bogat izvor za scenarija, a nekoliko umetnika je na osnovu ove priče proizvelo cikluse dela, uključujući freske u [[Villa Farnesina|vili Farnesini]] (oko 1518), koje su izradili [[Raphael]] i njegova radionica; freske u [[Palazzo del Tè]] (1527–1528) [[Giulio Romano|Giulija Romana]]; gravure koje je izradio [[Majstor kocke]] (sredina 16. veka); te slike [[Prerafaeliti|prerafaelita]] [[Edward Burne-Jones|Edwarda Burne-Jonesa]] (u 1870–90-im).<ref name="autogenerated2"/> Burne-Jones je izradio i seriju od 47 crteža namenjenih kao ilustracije za Morrisovu pesmu.<ref>Vera Schuster, "The Pre-Raphaelites in Oxford," ''Oxford Art Journal'' 1 (1978), str. 7.</ref> Kupidon i Psiha bili su predmet jedinog ciklusa [[Grafičke tehnike|grafika]] koji je izradio nemački [[Simbolizam (umetnost)|simbolista]] [[Max Klinger]] (1857–1920) da bi ilustrovao jednu priču.<ref>J. Kirk T. Varnedoe with Elizabeth Streicher, ''Graphic Works of Max Klinger'' (Dover, 1977), str. 78.</ref> Izgleda da posebno zanimanje za svadbu kao temu severnog manirizma proizlazi iz velike [[Gravura|gravure]] [[Hendrik Goltzius|Hendrika Goltziusa]] iz 1587. godine u [[Haarlem|Haarlemu]], na temelju crteža [[Bartholomeus Spranger|Bartholomeusa Sprangera]] (danas u [[Rijksmuseum]]) koji je [[Karel van Mander]] doneo iz [[Prag|Praga]], gde je Spranger bio dvorski slikar [[Rudolf II Habsburški|Rudolfu II]]. ''Gozba bogova i svadba Kupidona i Psihe'' bila je tako velika, sa dimenzijama 43 x 85.4 cm, da je odštampana na tri različite ploče. Prikazano je preko 80 figura, postavljenih u oblacima iznad svetskog pejzaža koji se može nazreti ispod. Kompozicija pozajmljuje od verzija Rafela i Giulija Romana.<ref>[http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/2000.113 The engraving at the Metropolitan Museum of Art]; [https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=1477730&partId=1&searchText=1852,1211.63&page=1 at the British Museum, in sections]; Bull, str. 342–343.</ref> Najpopularniji predmeti za pojedinačne slike ili skulpture jeste sam par ili istraživanje lika Psihe, koja je ponekad prikazana u kompozicijama koje podsećaju na usnulu [[Arijadna (mitologija)|Arijadnu]] kakvu je pronašao [[Dionis]].<ref>Marion Lawrence, "Ships, Monsters and Jonah," ''American Journal of Archaeology'' 66.3 (1962), str. 290.</ref> Upotreba [[Akt (umjetnost)|nagosti]] ili seksualnosti u portretiranju Kupidona i Psihe ponekad je vređala savremeni osećaj. Tokom 1840-ih godina [[American Academy of the Fine Arts|Američka akademija primenjih umetnosti]] zabranila je sliku ''Kupidon i Psiha'' [[William Page (slikar)|Williama Pagea]], nazvanu možda "najerotičnijom slikom u Americi devetnaestog veka".<ref>John D'Emilio and Estelle B. Freedman, ''Intimate Matters: A History of Sexuality in America'' (University of Chicago Press, 1988, 1997), 2nd ed., str. 108, 148.</ref> Klasična tematika može se predstaviti u smislu realistočne nagosti: 1867. ženska figura u ''Kupidonu i Psihi'' [[Alphonse Legros|Alphonsea Legrosa]] kritikovana je kao "banalna gola devojka" ''(commonplace naked young woman)''.<ref>Alison Smith, ''The Victorian Nude: Sexuality, Morality, and Art'' (Manchester University Press, 1996), str. 120.</ref> Ali tokom istog perioda, Kupidon i Psiha su prikazivani i na čedan način, kao u [[Pastorala|pastoralnim]] skulpturama ''Psiha'' (1845) Townsenda i ''Kupidon i Psiha'' (1846) [[Thomas Uwins|Thomasa Uwinsa]], koje su kupili [[kraljica Viktorija]] i njen [[Princ Albert|suprug Albert]], inače pasionirani kolekcionari aktova tokom 1840-ih i 1850-ih godina.<ref>Smith, ''The Victorian Nude,'' str. 71–72.</ref> Prikazi same Psihe često nisu ograničeni na ilustraciju scene iz Apuleja, već se mogu oslanjati na širu [[Platonizam|platonsku]] tradiciju, u kojoj je Ljubav bila sila koja je oblikovala [[jastvo]] ([[sopstvo]]). ''Napuštena Psiha'' [[Jacques-Louis David|Jacques-Louisa Davida]], verovatno temeljna na [[Jean de La Fontaine|La Fontaineovoj]] verziji priče, prikazuje trenutak kada je Psiha, prekršivši tabu gledanja svog ljubavnika, napuštena sama na kamenu, pri čemu njena nagost izražava otuđenje, a paleta boja psihološko "oduzimanje". Delo je viđeno kao "emotivni izraz" umetnikove vlastite izolacije i očaja tokom zatvora, gde je dospeo zvog učešća u [[Francuska revolucija|Francuskoj revoluciji]] i udruživanja sa [[Robespierre|Robespierreom]].<ref>Ewa Lajer-Burchart, ''Necklines: The Art of Jacques-Louis David After the Terror'' (Yale University Press, 1999), str. 54 sqq, posebno str. 61.</ref> ====Skulptura==== <gallery heights="175" widths="175"> Datoteka:Statua di Amore e Psiche.jpg|''[[Kupidon i Psiha (rimska skulptura)|Kupidon i Psiha]]'' (2. vek n.e.) Datoteka:Altes Museum - Statuengruppe, Amor und Psyche.jpg|''Kupidon i Psiha'' (oko 150. g. n.e.) Datoteka:0 Psyché ranimée par le baiser de l'Amour - Canova - Louvre 1.JPG|''[[Kupidon i Psiha (Antonio Canova)|Kupidon budi Psihu poljupcem]]'' (1793), [[Antonio Canova]] Datoteka:Amor-Psyche-Canova-JBU04.JPG|Amor (Kupidon) ljubi Psihu, [[Antonio Canova]], [[Louvre]] Datoteka:BLW Cupid and Psyche (2).jpg|''Kupidon i Psiha'', [[Claude Michel|Clodion]] (umro 1814) Datoteka:Thorvaldsen Psyche ANG Berlin.jpg|''Psiha'', [[Bertel Thorvaldsen]] (umro 1844)<ref>{{cite web|url=http://museumofclassicalantiquities.tumblr.com/post/52711974153/eros-and-psyche-1st-century-bce-from-pella|title=, Eros and Psyche 1st century BCE from Pella,...|website=museumofclassicalantiquities|access-date=20.3.2018}}</ref> </gallery> ====Slikarstvo==== <gallery heights="175" widths="175"> Datoteka:Jacopo Zucchi - Amor and Psyche.jpg|''Amor i Psiha'' (1589), [[Jacopo Zucchi]] Datoteka:The enchanted castle.jpg|''[[Pejzaž sa Psihom ispred Kupidonove palate|Pejzaž sa Psihom ispred Kupidonove palate (začaranog zamka)]]'' (1664), [[Claude Lorrain]] Datoteka:Louis Jean Francois Lagrenée - Amor and Psyche.jpg|''Amor i Psiha'', [[Louis-Jean-François Lagrenée]] (umro 1805) Datoteka:Alegoría del Amor o Cupido y Psique por Francisco de Goya.jpg|''Alegorija Ljubavi, Kupidona i Psihe'', [[Francisco Goya]] (umro 1828) Datoteka:Brocky, Karoly - Cupid and Psyche (1850-5).jpg|''Kupidon i Psiha'' (1850–1855), [[Károly Brocky]] Datoteka:Saint-Ours Jean-Pierre-The Reunion of Cupid and Psyche.jpg|''Kupidon i Psiha'' (1843), [[Jean-Pierre Saint-Ours]] Datoteka:Hugh Douglas Hamilton - Cupid and Psyche in the nuptial bower.jpg|''Kupidon i Psiha u bračnom gaju'', [[Hugh Douglas Hamilton]] Datoteka:William-Adolphe Bouguereau - The abduction of Psyche, 1895.jpg|''Otimica Psihe'', [[William-Adolphe Bouguereau]] Datoteka:Pierre-Paul Prud'hon 003.jpg|''Psihu uznosi Zefir'' ([[romantizam]], oko 1800), [[Pierre-Paul Prud'hon]] Datoteka:François-Édouard Picot - Cupid and Psyche - WGA17441.jpg|''Napuštena Psiha'', by François-Édouard Picot Datoteka:John Reinhard Weguelin – Psyche (1890).jpg|''Psiha'' (1890), [[John Reinhard Weguelin]] Datoteka:Psyche-Waterhouse.jpg|''Psiha otvara zlatnu posudu'' (1903), [[John William Waterhouse]] </gallery> ==Reference== {{reflist|2}} ==Literatura== * Belmont, Nicole. "La Tâche De Psyché." Ethnologie Française 21, no. 4 (1991): 386-91. Accessed June 13, 2020. www.jstor.org/stable/40989292. * Benson, Geoffrey C. "Cupid and Psyche and the Illumination of the Unseen." In Re-Wiring The Ancient Novel, 2 Volume Set: Volume 1: Greek Novels, Volume 2: Roman Novels and Other Important Texts, edited by Cueva Edmund, Harrison Stephen, Mason Hugh, Owens William, and Schwartz Saundra, 85-116. Luxembourg: Barkhuis, 2018. www.jstor.org/stable/j.ctvggx289.30. * Bonilla y San Martin, Adolfo. ''El mito de Psyquis: un cuento de niños, una tradición simbólica y un estudio sobre el problema fundamental de la filosofía''. Barcelona: Imprenta de Henrich y Cia. 1908. * Bottigheimer, Ruth B. "CUPID AND PSYCHE vs. BEAUTY AND THE BEAST: THE MILESIAN AND THE MODERN." Merveilles & Contes 3, no. 1 (1989): 4-14. www.jstor.org/stable/41389987. * Bull, Malcolm. ''The Mirror of the Gods, How Renaissance Artists Rediscovered the Pagan Gods'', pp.&nbsp;342–343, Oxford UP, 2005, {{ISBN|978-0195219234}} * Callaway, Anita. ''Visual Ephemera: Theatrical Art in Nineteenth-Century Australia'' (University of New South Wales Press, 2000) * Edwards, M. J. "The Tale of Cupid and Psyche." Zeitschrift Für Papyrologie Und Epigraphik 94 (1992): 77-94. www.jstor.org/stable/20188784. * Felton, D. "Apuleius' Cupid Considered as a Lamia (Metamorphoses 5.17-18)." Illinois Classical Studies, no. 38 (2013): 229-44. doi:10.5406/illiclasstud.38.0229. * Gaisser, Julia. (2017). Cupid and Psyche. In: A Handbook to the Reception of Classical Mythology, pp.&nbsp;337–351. 10.1002/9781119072034.ch23. * Harrison, Stephen. "Divine Authority in 'Cupid and Psyche': Apuleius Metamorphoses 6,23–24," in ''Ancient Narrative: Authors, Authority, and Interpreters in the Ancient Novel. Essays in Honor of Gareth L. Schmeling'' (Barkhuis, 2006) * Hood, Gwenyth. “Husbands and Gods as Shadowbrutes: Beauty and the Beast from Apuleius to C. S. Lewis.” Mythlore 56 Winter (1988): pp.&nbsp;33–60. * Hurbánková, Šárka. (2018). G.B. Basile and Apuleius: First literary tales. morphological analysis of three fairytales. In: Graeco-Latina Brunensia. 23. pp.&nbsp;75–93. 10.5817/GLB2018-2-6. * Jacobs, Joseph. ''European Folk and Fairy Tales''. New York, London: G. P. Putnam's sons. 1916. pp.&nbsp;246–249. * E. J. Kenney (Ed.), ''Apuleius. Cupid and Psyche'' -Cambridge Greek and Latin Classics. Cambridge University Press. 1990. {{ISBN|0-521-26038-8}} * MORWOOD, JAMES. "CUPID GROWS UP." Greece & Rome, Second Series, 57, no. 1 (2010): 107-16. Accessed May 12, 2020. www.jstor.org/stable/40929430. * Purser, Louis Claude. ''The Story of Cupid and Psyche as related by Apuleius''. London: George Bell and Sons. 1910. pp. xlvii-li. * Reider, Noriko T. "A Demon in the Sky: The Tale of Amewakahiko, a Japanese Medieval Story." Marvels & Tales 29, no. 2 (2015): 265-82. doi:10.13110/marvelstales.29.2.0265. * Swahn, Jan-Ojvind. ''The Tale of Cupid and Psyche''. Lund, C. W. Κ. Gleerup, s. d. (1955). * Vertova, Luisa. "Cupid and Psyche in Renaissance Painting before Raphael." Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 42 (1979): 104-21. Accessed May 12, 2020. doi:10.2307/751087. * Wright, James R. G. "Folk-Tale and Literary Technique in Cupid and Psyche." The Classical Quarterly 21, no. 1 (1971): 273-84. www.jstor.org/stable/637841. * Zimmermann, Martin et al. (Ed.). ''Aspects of Apuleius' Golden Ass''. Volume II. Cupid and Psyche. Groningen, Egbert Forsten. 1998. {{ISBN|90-6980-121-3}}. ==Vanjske veze== {{Commons category|Cupid and Psyche}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Rimska mitologija]] [[Kategorija:Rimska književnost]] doq84qnro0qd0xefrxedf5yd9fo4mmt Enron 0 4665754 42589946 41567873 2026-05-09T13:57:05Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku Logo_de_Enron.svg datotekom [[:File:Logo_of_Enron_Corporation_(1997).svg|Logo_of_Enron_Corporation_(1997).svg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]]) 42589946 wikitext text/x-wiki {{Infookvir tvrtka | ime = Enron Corporation | slika = [[Datoteka:Logo of Enron Corporation (1997).svg|175px]] | vrsta = Javna | burzovni_simbol = ENE (NYSE) | osnutak = 16. srpnja 1985. | prestala_postojati = 2. prosinca 2001. | osnivači = [[Kenneth Lay]] | sjedište = 1400 Smith Street | sjedište_grad = [[Houston]], [[Texas]] | sjedište_država = [[Sjedinjene Američke Države]] | ključne_osobe = | predsjednik = Kenneth Lay | pokriveno_područje = [[Sjedinjene Američke Države]], [[Indija]], [[Karibi]], [[Brazil]] | industrija = [[Energetika]] | proizvodi = | usluge = | prihod = 100,78 milijardi američkih dolara | operativni_prihod = | neto_dobit = 979 milijuna američkih dolara | zaposleni = 29.000 (2001) | holding = | divizije = Enron Energy Services (EES) <br /> Enron Xcelerator | podruž = | vlasnik = | slogan = | web = | dodatak = }} '''Enron Corporation''' bila je američka tvrtka za [[Energetika|energetiku]], robe i usluge sa sjedištem u Houstonu u Teksasu. Osnovao ga je Kenneth Lay 1985. godine spajanjem dvije manje regionalne tvrtke Lay's Houston Natural Gas i InterNorth. Do bankrota 3. prosinca 2001. godine, Enron je zapošljavao oko 29.000 djelatnika i bio je glavna američka tvrtka za električnu energiju, [[prirodni plin]], [[Telekomunikacija|telekomunikacije]], celulozu i papir s prihodima tijekom 2000. od gotovo 101 milijarde dolara<ref>{{cite web|url=http://archive.fortune.com/magazines/fortune/fortune500_archive/snapshots/2001/478.html|title=FORTUNE 500: Enron|publisher=Fortune|access-date=2021-04-07|archive-date=2020-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806035148/https://archive.fortune.com/magazines/fortune/fortune500_archive/snapshots/2001/478.html|dead-url=yes}}</ref>. Časopis Fortune Enron je svojedobno šest godina za redom proglasio "Američkom najinovativnijom tvrtkom". Krajem 2001. godine otkriveno je da je Enronovo prijavljeno financijsko stanje u stvari proizvod skandalozne institucijske, sistematske i kreativno planirane računovodstvene [[Prijevara|prijevare]], te je od tada njegovo ime postalo sinonimom za namjernu korporacijsku prijevaru i korupciju. Skandal je također doveo u pitanje [[Računovodstvo|računovodstvenu]] praksu i djelovanje mnogih drugih korporacija u Sjedinjenim Državama i bio je čimbenik u donošenju Zakona Sarbanes-Oxley iz 2002. Skandal je također utjecao na širi poslovni svijet uzrokujući raspad računovodstvene tvrtke Arthur Andersen koja je godinama bila Enronov glavni [[Revizija|revizor]]<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/2047122.stm|work=BBC News|title=Andersen guilty in Enron case|date=June 15, 2002|access-date=May 2, 2010}}</ref>. Krajem 2001. godine Enron u južnom okrugu [[New York]]a podnosi zahtjev za stečaj i za stečajnog upravitelja odabire tvtrku Weil, Gotshal & Manges. Stečaj je okončan tijekom studenoga 2004. u skladu s planom reorganizacije koji je odobrio sud. Novi upravni odbor promijenio je ime Enron u Enron Creditors Recovery Corp, te naglasio reorganizaciju i likvidaciju određenih poslova i imovine Enrona prije stečaja<ref>{{Cite web|url=http://www.enron.com/index.php?option=com_content&task=section&id=1&Itemid=2|title=Enron Creditors Recovery Corp. - About ECRC|date=2011-12-06|website=Enron|archive-url=https://web.archive.org/web/20111206225533/http://www.enron.com/index.php?option=com_content&task=section&id=1&Itemid=2|archive-date=2011-12-06|url-status=dead|access-date=2019-04-09}}</ref>. Dana 7. rujna 2006., Enron je prodao posljednji dio imovine, tvrtku Prisma Energy International Inc<ref>{{cite news|url=http://www.businesswire.com/news/home/20060908005384/en/Ashmore-Energy-International-Acquires-Prisma-Energy-International#.U_7-s_nV_gU|title=Ashmore Energy International Acquires Prisma Energy International|publisher=Business Wire|date=September 8, 2006|access-date=August 28, 2014}}</ref>. == Reference == {{reference}} [[Kategorija:Američke kompanije]] [[Kategorija:Energetske kompanije]] ryqahuamcahx0by9rvha2g0iewahg6l Korisnik:Inokosni organ 2 4665760 42589972 42581333 2026-05-09T15:37:43Z Inokosni organ 160059 /* Radionica */ 42589972 wikitext text/x-wiki Pozdrav svima! Dobrodošli u ured vašeg Inokosnog organa. Pridružio sam se [[Srpskohrvatska Wikipedia|Srpskohrvatskoj Wikipediji]] kada je točno imala 454.760 članaka na [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]]. <div style="display:flex; gap:12px; width:100%;"> <div style="flex:1;"> [[Korisnik:Inokosni organ/Arhiv|<span style="display:inline-block;padding:10px 18px;background:#1e5aa8;color:white;border-radius:6px;font-weight:bold;text-decoration:none;">Arhiv</span>]] </div> </div> {{collapse top|title= Glavni projekti}} == Glavni projekti == [[Korisnik:Inokosni organ/Mađarska književnost|Mađarska književnost]] | [[Historija Mađarske]] | [[Izraelsko-palestinski sukob]] | [[Rusko-ukrajinski rat]] | [[Rat u Iranu (2026)]] {| class="wikitable" |+ !<u>'''[[Korisnik:Inokosni organ/Turska književnost|Projekt : Turska književnost]]'''</u> |- | <small>[[:Kategorija:The Prodigy]] · [[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]] · [[Singapur]] · [[Surinam]] · '''[[Smederevo]]''' · '''[[Đerdapska klisura]]''' · [[Wikipedija:Wikiprojekt države/Singapur|Wikiprojekt države - Singapur]] · '''[[Baranja]]''' · [[Belorusija]] · [[Fela Kuti]] · [[Fudbalska reprezentacija Italije]] · [[Arhitektura]] · [[Egipatska arhitektura]] · [[Borislav Pekić]] · [[Azra]] · [[Goran Bregović]] · [[Bijelo Dugme]] · [[Šarlo Akrobata]] · [[Pankrti]] · [[Haustor]] · [[VIS Idoli]] · [[Paraf]] · [[Lion Feuchtwanger]] · [[George Orwell]] · [[Ivana Brlić-Mažuranić]] · [[Feri Lainšček]] · [[Lila Prap]] · [[Ivan Kušan]] · [[Grigor Vitez]] · [[Ivo Andrić]] · [[Nasiha Kapidžić‑Hadžić]] · [[Stevan Sremac]] · [[Andrej Nikolaidis]] · [[Blaže Koneski]] · [[Olivera Nikolova]] · [[Grozdana Olujić]] · [[Branko Ćopić]] · [[Dragan Lukić]] · [[Sarah Kane]] · [[Tin Ujević]] | |+ !<u>'''Fokus'''</u> |- | <small>'''[[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]]''' [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=]] i [[Turcizam]] · '''[[Turski jezik]]''' · [[Osmanski turski jezik]] · '''[[Hronologija Osmanskog carstva|Vremeplov Osmanskog carstva]]''' · [[Osmansko Carstvo]] · [[Istorija Osmanskog carstva]] · [[Administrativna podjela Osmanskog Carstva]] · [[Nusantara]] · [[Ukrajina]] · [[Historija Mađarske]] · [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)]] · [[Giacomo Leopardi]] · [[Pio II.|Enea Silvio Piccolomini]] · [[August Šenoa]] · [[Eugen Kumičić]] · [[Silvije Strahimir Kranjčević]] · [[Adolfo Veber Tkalčević]] · [[Ivan Perkovac]] · [[Ksaver Šandor Gjalski]] · [[Ante Kovačić]] · [[Josip Kozarac]] · ''[[Seljačka buna (roman)|Seljačka buna]]'' · [[Antun Gustav Matoš]] · [[Milutin Cihlar Nehajev]] · [[Milan Begović]] · [[Janko Leskovar]] · [[Singapur]] · [[Novi val]] · [[Polka]] · [[Hip hop]] · [[Rocksteady]] · [[Ivan Cankar]] · [[Smederevo]] · [[Tin Ujević]] · [[Slovenska književnost]] · [[Slovačka]] · [[Gruzija]] · [[Ismail Kadare]] · [[Germanizam]] · [[Stanisław Lem]] · [[Mađarizam]] · [[Intolerancija na laktozu]] · [[Ryūnosuke Akutagawa]] · [[Yukio Mishima]] · [[Yasunari Kawabata]] · [[Søren Kierkegaard]] · [[Kristofor Kolumbo]] · <u>[[Švedski jezik]]</u> · [[Crvena zvijezda (roman)]] · [[Moskva]] · [[Historija Irske]] · [[Kronologija Lavova]]</small> |+ !<u>'''[[Slovenska književnost]]'''</u> |+ !<u>'''[[Portal:Crna Gora]]'''</u> |} {{collapse bottom}} {{collapse top|title= Radionica}} ===Radionica=== {| class="wikitable" |+ !Radionica | <small>[[Cizia Zykë]] | [[Gajto Gazdanov]] | [[Server]] | [[Python]] | [[Blockchain]] | [[Marlboro]] | [[Philip Morris]] | [[Antonio Tabucchi]] | [[Raška (grad)]] | [[Vukolaj Radonjić]] | [[Inflacija]] | '''[[Unsuk Chin]]''' | [[Zgrade partizanske štamparije "Borba"]] | [[Lista hrvatskih kulturno-umjetničkih društava]] | [[Beogradska filharmonija]] | [[Georges Eugène Haussmann]] | [[Arc de Triomphe u Parizu]] | [[Epeli Nailatikau]] | [[Betti Nikolajevna Glan]] | [[Jugoslavenska arhitektura]] | [[Slavko Brill]] | [[Telekom Srbija]] | [[Kuči]] | [[Emina (pjesma)]] | [[Patrice Lumumba]] | [[Milo Jovović]] | [[Leeds]] | [[Lista aktivnih separatističkih pokreta u Evropi]] | [[Ohrid]] | [[Ante Despot]] | [[Rudolf Strohal]] | [[Galleria Borghese]] | '''[[Kvisling]]''' | [[Ursula Reutner]] | [[IP adresa]] | [[FIBA EuroBasket]] | [[Odnosi Bugarske i Srbije]] | [[Igor Mandić]] | [[Sremska Mitrovica]] | [[Janjičari]] | [[Negotin]] | [[Snježana Kordić]] | [[:Kategorija:Književni šabloni]] | [[Simone Martini]] | [[Dolly Parton]] | [[Jürgen Habermas]] | [[Temišvarski sabor]] | [[Mojsije Putnik]] | [[Cappella degli Scrovegni]] | [[Szczepan Sadurski]] | [[Thomas Carlyle]] | [[Realizam (književnost)]] | [[Banksy]] | [[B. Wongar]] | [[Konzervacija-restauracija]] | [[Konzervatorij]] | '''[[Eugen Savojski]]''' | [[Historija Kameruna]] | [[Baga (Nigerija)|Baga]] | [[Timbuktu]] | [[Tamanraset]] | [[Gat (grad)|Gat]] | [[Tarfaya]] | [[Tinduf]] | '''[[Eugen Kumičić]]''' | [[Zoran Đinđić]] | [[Boris Tadić]] | [[Ljubomir Davidović]] | [[Milan Grol]] | | [[Milica Cincar Popović]] | [[Tamara Lujak]] | [[Camille Claudel]] | '''[[Gabor Lenđel]]''' | [[Ivan Duknović]] | [[Dejan Lučić]] | [[Mislav Kolakušić]] | [[Josip Pečarić]] | [[Ivan Pernar (hrvatski političar)|Ivan Pernar]] | [[Jovan I. Deretić]] | [[Darko Trifunović]] | [[Karolina Vidović Krišto]] | [[Rat za Chaco]] | [[Homer]] | [[Ilijada]] | [[Povelja hercega Stjepana Dubrovniku (1448)]] | [[Hercegovina]] | [[Stjepan Vukčić Kosača]] | '''[[Anali Proljeća i Jeseni]]''' | '''[[Hvalov zbornik]]''' | '''[[Miroslavljevo evanđelje]]''' | [[Čedadsko evanđelje]] | [[Asemanijevo evanđelje]] | [[Kijevski misal]] | [[Savina knjiga]] | [[Proglas]] | [[Povest vremenih leta]] | [[Povest o Akiru]] | [[Novgorodski ljetopis]] | [[Temnićki natpis]] | [[Minhenski psaltir]] | [[Marijinsko evanđelje]] | [[Sinajski psaltir]] | [[Slovenski apokrifi]] | [[Slovenski Josif Flavije]] | [[Slovo o Igorovom pohodu]] | [[Suprasaljski zbornik]] | [[Vukanovo jevanđelje]] | [[Zografsko evanđelje]] | [[Žilinska knjiga]] | [[Žitije Konstantina Filozofa]] | [[Žitije Metodija]] | [[Žitije svetog Venceslava]] | [[Zakonopravilo]] | [[Žitije svetog Simeona]] | [[Tipik studenički]] | [[Dušanov zakonik]] | [[Ljetopis popa Dukljanina]] | [[De administrando imperio]] | [[Povelja Kulina bana]] | [[Povelja Tvrtka I Hrvoju Vukčiću Hrvatiniću 1380.]] | [[Povelja bana Prijezde I 1287.]] | [[Judita (ep)|Judita]] | [[Srpski srednjovekovni novac]] | [[Banovac]] | [[Celovški rukopis]] | [[Stiški rukopis]] | [[Videnski rukopis]] | [[Čedadski rukopis]] | [[Starogorski rukopis]] | '''[[Brižinski spomenici]]''' | '''[[Šibenska molitva]]''' | [[Vinodolski zakon]] | [[Premudini ostrišci]] | [[Grškovićev odlomak apostola]] | [[Premudini ostrišci]] | [[Supetarski ulomak]] | [[Povaljski prag]] | [[Senjska ploča]] | [[Natpis popa Tjehodraga]] | [[Mihanovićev odlomak Apostola]] | [[Humski grafit]] | [[Bečki listići]] | [[Kninski ulomak]] | [[Kločev glagoljaš]] | [[Župski glagoljski natpis]] | [[Valunska ploča]] | [[Plominski natpis]] | [[Bašćanska ploča]] | [[Blagajska ploča]] | [[Grdoselski ulomak]] | [[Krčki natpis]] | [[Humačka ploča]] | [[Jurandvorski ulomci]] | [[Klimpuški rukopis]] | [[:Kategorija:Povijest hrvatskoga jezika|Kategorija:Povijest hrvatskoga jezika]] | [[Martin Segon]] | [[Vlasi (Srbija)]] | [[Vlaški jezik (Srbija)]] | '''[[Isusove parabole]]''' | [[Dužd Venecije]] | [[Lista duždeva Venecije]] | '''[[Mletačka Republika]]''' | [[Vasco da Gama]] | [[Ahmet Hromadžić]] | [[Sumnjivo lice]] | [[Ergens in Nederland]] | '''[[Holodomor]]''' | [[:Kategorija:Slikovni šabloni|Slikovni šabloni]] | [[Zvonko Bušić]] | [[Daorson]] | [[Jože Plečnik]] | [[Ivan Hribar]] | [[Max Fabiani]] | [[Milan Lenuci]] | [[Adolf Mošinsky]] | [[Većeslav Holjevac]] | [[Andreas Tappeiner]] | [[Boris Kraigher]] | [[Josip Pelikan]] | [[Vekoslav Kocijančič]] | [[Edvard Ravnikar]] | [[Edvard Kardelj]] | [[Boris Kraigher]] | [[Bogdan Osolnik]] | [[Ivo Tartaglia]] | [[Jerko Šegvić]] | [[Giovanni de Ciotta]] | [[Georg Ludwig von Trapp]] | [[Bruno Milić]] | [[Hinko Juhn]] | [[Željezara Sisak]] | [[Caprag]] | [[Podravka]] | [[Maria Theresia]] | [[Niccolò Fiorentino]] | [[Potres u Dubrovniku 1667.]] | [[Josip Vancaš]] | [[Adolf Ciborowski]] | [[Benjamin Kállay]] | [[Mehmed-paša Sokolović]] | [[Isa-beg Isaković]] | [[Mimar Hajrudin]] | [[Džafer Kulenović]] | [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić]] | [[Nikola Dobrović]] | [[Bogdan Bogdanovič]] | [[Svetozar Miletić]] | [[Ferenc Raichle]] | [[Milan Obrenović]] | [[Dragisa Mišović]] | [[Jevrem Obrenović]] | [[Užička Republika]] | [[Sirmium]] | [[Miloš Obrenović]] | [[Tešnjar]] | [[Felix Romuliana]] | [[Đurađ Branković]] | [[Kenzō Tange]] | [[Samuilo]] | [[Marko Kraljević]] | [[Abdi-paša Albanac]] | [[Abdul Hamid II]] | [[Svetlana Kana Radević]] | [[Danilo I Petrović-Njegoš]] | [[Tvrtko I Kotromanić]] | [[Josip Slade]] | [[Mišo Marić]] | [[Wayback Machine]] | [[Šekovići]] | [[Kinabalu]] | [[Kosorići]] | [[Kamendin]] | [[Otočac]] | [[Glina]] | [[Glina (grad)]] | [[Sisak]] | [[Adela Milčinović]] | [[Vladimir Laxa]] | [[Hrvoje Klasić]] | [[Topolovac]] | [[RK Zagreb]] | [[Tuškanac]] | [[Horvatovac]] | [[Čučerje]] | [[Dubec]] | [[Podsused]] | [[Kozari Bok]] | [[Miroševec]] | [[Sutinska Vrela]] | [[Trnsko]] | [[Ljubljanica (Zagreb)]] | [[Pupinovo naselje]] | [[Resnik (Zagreb)]] | [[Retkovec]] | [[Sloboština]] | [[Volovčica]] | [[Vukomerec]] | [[Avenue Mall (Zagreb)]] | [[Pruga bratstva i jedinstva]] | [[Tepih Centar]] | [[Croatia osiguranje d.d.]] | [[Croatia Records]] | [[Badel 1862]] | [[Cedevita]] | [[Konzum]] | [[Ledo]] | [[Tisak (tvrtka)]] | [[Klovićevi dvori]] | [[Palača Raffay u Zagrebu]] | [[Strossmayerovo šetalište]] | [[Juraj Branjug]] | [[Crkva sv. Ivana Krstitelja (Nova ves) u Zagrebu]] | [[Crkva sv. Marije (Dolac) u Zagrebu]] | [[Tkalčićeva ulica]] | [[Hrvatski dom likovnih umjetnika]] | [[Institut za povijest umjetnosti]] | [[Hrvatski institut za povijest]] | [[Institut Ivo Pilar]] | [[Institut za arheologiju]] | [[Anton Dominik Fernkorn]] | [[Učiteljska akademija]] | [[Zagrebački Sunčev sustav]] | [[Milan Lenuzzi]] | [[Ministarstvo vanjskih poslova i europskih integracija Republike Hrvatske]] | [[Zdenac života]] | [[Julio Deutsch]] | [[Hrvatski državni arhiv]] | [[Šabac]] | [[Motorola]] | [[Slobodan Marković (pesnik)]] | [[Crvena zemlja]] | [[Vrbanja (Banja Luka)]] | [[Lista levičarskih stranaka u Srbiji]] | [[SAP SE]] | [[Milicija SFR Jugoslavije]] | [[Ivanjica]] | [[Norveška]] | [[Grga Jankes]] | [[Bazardjuzju]] | [[Kirs]] | [[Tourcoing]] | [[Gerard ter Borch]] | [[Njemački autonomni gradovi]] | [[Interakcije potrošača i resursa]] | '''[[Svetozar Borojević]]''' | '''[[Isa-beg Isaković]]''' | '''[[Barbara Celjska]]''' | '''[[Dragutin Dimitrijević Apis]]''' | '''[[Josip Jelačić]]''' | [[Sigismund, car Svetog Rimskog Carstva]] | [[Dimitar Petrov]] | [[Slobodna Dalmacija]] | [[Aimo Koivunen]] | [[Njemački seljački rat]] | [[Dušan Brkić]] | [[Vlastimir Velisavljević]] | [[Grgo Šore]] | [[Dobroslav Paraga]] | [[Alfred Pal]] | [[Dragoslav Mihailović]] | [[Dragoljub Mićunović]] | [[Vlado Dapčević]] | [[Vicko Jelaska]] | [[Liman (Novi Sad)|Liman]] | [[Mustafa Golubić]] | [[Ivan Krajačić]] | [[Pegaz]] | [[Branko Radičević]] | [[Nikola Uzunović]] | [[Samba (muzika)]] | [[Rifet Bahtijaragić]] | [[Giuseppe Arcimboldo]] | [[Alibunar]] | [[Skopsko kale]] | [[Novi Karlovci]] | [[Jelena Tomašević]] | [[Srbi u Hrvatskoj]] | [[Danilo Srdić]] | [[Tuzla]] | [[Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi]] | [[Seča knezova]] | [[Majska skupština]] | [[Nesviški dvorac]] | [[Walter Benjamin]] | [[Hermes Trismegistos]] | [[Hermetizam]] | [[Tanja Kragujević]] | [[Apokrifna Jevanđelja]] | [[Stefan Ćertić]] | [[Mudre izreke]] | [[Knjiga Henokova]] | [[Druga knjiga o Ezri]] | [[Prva knjiga o Ezri]] | [[Treća knjiga o Makabejcima]] | [[Knjiga oda]] | [[Zaharija (knjiga)]] | [[Šablon:Novi Sad]] | [[Boris Dragojević]] | [[Mandelbrotov skup]] | [[Klaus Wiese]] | [[Miša David]] | [[Mimoza Nestorova-Tomić]] | [[Dobrivoje Tošković]] | [[Bogdan Bogdanović]] | [[Constantinos Doxiadis]] | [[Bukovac (Novi Sad)]] | [[Neredi na utakmici Dinamo – Crvena zvezda 1990.]] | [[Prizren]] | [[Radomir Konstantinović]] | [[Nikolaj Milkov]] | [[Arshi Pipa]] | [[Kadri Metaj]] | [[Kiril Temkov]] | [[John Plamenatz]] | [[Predrag Finci]] | [[Heda Festini]] | [[France Veber]] | [[Manastir Ostrog]] | [[Cabinda (grad)]] | [[Jugoslovenska vojska u otadžbini]] | [[Mágico González]] | [[Consolidated PBY Catalina]] | [[Georgi Dimitrov]] | [[Anton Wilhelm Amo]] | [[Boubacar Boris Diop]] | [[Ngũgĩ wa Thiong'o]] | [[Olaudah Equiano]] | [[Thomas Sankara]] | [[Cheikh Anta Diop]] | [[Frantz Fanon]] | [[Kwame Nkrumah]] | [[Léopold Sédar Senghor]] | [[Wole Soyinka]] | [[Chinua Achebe]] | [[Chimamanda Ngozi Adichie]] | [[Amos Tutuola]] | [[Ben Okri]] | [[Amílcar Cabral]] | [[Mozi]] | [[Legalizacija četnika u Srbiji]] | [[Mazdak]] | [[Desireless]] | [[Danuta Lato]] | [[Boney M.]] | [[James Macpherson]] | [[Fritz Kreisler]] | [[Milli Vanilli]] | [[Frank Farian]] | [[Han van Meegeren]] | [[Carl Wilhelm Becker]] | [[Annio iz Viterba]] | [[Slaviša Vajner]] | [[Spomenik Wikipediji]] | [[Galaktička Republika]] | [[Profesor Baltazar]] | [[Robert Wyatt]] | [[Jaap Blonk]] | [[John Cage]] | [[Genpei Akasegawa]] | [[Joseph Beuys]] | [[George Maciunas]] | [[Alison Knowles]] | [[Neue Slowenische Kunst]] | [[Fluxus]] | [[Lenny Dee]] | [[Allan Kaprow]] | [[Kommissar Hjuler]] | [[Nam June Paik]] | [[Niki de Saint Phalle]] | [[Wolf Vostell]] | [[Novi dadaizam]] | [[Dadaizam]] | [[Jean Arp]] | [[Johannes Baader]] | [[Max Ernst]] | [[George Grosz]] | [[Otto Dix]] | [[Richard Huelsenbeck]] | [[Francis Picabia]] | [[Hans Richter (umjetnik)]] | [[Kurt Schwitters]] | [[Sophie Taeuber-Arp]] | [[Tristan Tzara]] | [[Beatrice Wood]] | [[Marcel Janco]] | [[Raoul Hausmann]] | [[Dragan Aleksić (pjesnik)|Dragan Aleksić]] | [[Jean Crotti]] | [[Theo van Doesburg]] | [[Clément Pansaers]] | [[Paul Dermée]] | [[Céline Arnauld]] | [[Theodore Fraenkel]] | [[Iliazd]] | [[Joseph Stella]] | [[Emmy Hennings]] | [[Jefim Golyscheff]] | [[Arthur Cravan]] | [[Guillaume Apollinaire]] | [[Aspazija]] | [[Arca (muzičar)]] | [[Björk]] | [[Straight edge]] | [[Jiří Wolker]] | [[Povelja Stjepana II Vukoslavu Hrvatiniću 1326.]] | [[Srđa Popović (advokat)]] | [[Senka Veletanlić]] | [[Celia Cruz]] | [[Korejski rat]] | [[Jugoslaveni u Hrvatskoj]] | [[Buđenje pacova]] | [[Skijavoneska]] | [[Bajina Bašta]] | [[Leptirica]] | [[Vampir]] | [[Drakula]] | [[Frankenstein]] | [[Jugoslaveni u Hrvatskoj]] | [[Lista gradova u Bosni i Hercegovini]] | [[Biljar]] | [[Srpski Holywood]] | [[Bardilis]] | [[Josip Balatinac (fudbaler)]] | [[Neolitska Evropa]] | [[Hector Berlioz]] | [[Giuseppe Verdi]] | [[Camille Saint-Saëns]] | [[Edvard Grieg]] | [[Bedřich Smetana]] | [[Mihail Glinka]] | [[Ruggero Leoncavallo]] | [[Bakar (grad)]] | [[Historija Irske]] | [[Bloody Sunday (film)]] | [[War (album benda U2)]] | [[Krvava nedelja (1972)]] | [[Lazar Tešanović]] | [[Veronika Bakotić]] | [[Milan Tepić]] | [[Weltschmerz]] | [[Joakiminterfest]] | [[Héctor Noguera]] | [[Vladimir Geljfand]] | [[Lista Caravaggiovih djela]] | [[Veternik (Novi Sad)]] | [[Ivo Senjanin]] | [[Indeks prelamanja]] | [[Kramer (bend)]] | [[Čuvaj se senjske ruke]] | [[Disney Channel]] | [[Sava]] | [[Savski Venac]] | [[Stari grad (Beograd)]] | [[Osmi putnik (sastav)]] | [[Mira Banjac]] | [[Pačir]] | [[Tekunica]] | [[Walt Disney]] | [[Trakija]] | [[Superheroj]] | [[Leptirica]] | [[Protestantska etika i duh kapitalizma]] | [[Palestina]] | [[Palestinska samouprava]] | [[Palestina (regija)]] | [[Giacomo Stampa]] | [[Ivan Illich]] | [[Višeslavova krstionica]] | [[Šablon:Infokutija osoba]] | [[Zvonimir Vučković]] | [[Kolaboracija četnika s nacističkom Njemačkom]] | [[Crkvenoslavenski jezik]] | [[Grčka narodnooslobodilačka armija]] | [[Jovan Vujošević]] | [[Srbija u jugoslavenskim ratovima]] ?? | [[Divna Veković]] | [[Cigla]] | [[Svrljig]] | '''[[Macbeth]]''' | [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu]] | [[Katanga]] | [[Antiratni protesti u Beogradu (1991–1992)]] | [[Slavonski Brod]] i [[Brod (Bosna i Hercegovina)|Bosanski Brod]] | [[Srebrenka Ilić]] | [[Pierre Schaeffer]] | [[Speedcore]] | [[Y2K]] | [[FK Sutjeska Nikšić]] | [[Pad Bosne 1463.]] | [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine]] | [[Aneksijska kriza]] | [[Teremin]] | [[Rat]] | [[Brak]] | [[Malware]] | [[Eintracht Frankfurt]] | [[Jelena Karleuša]] | [[Bela garda (Slovenija)]] | [[Slovenska ljudska stranka (1892)]] | [[FK Sarajevo]] | [[Četiri azijska tigra]] | [[Lulu Schwartz]] | [[AFC Champions League Elite]] | [[Muhamed Kulenović]] | [[Jasenova]] | [[Vice Bune]] | [[Tomislav II]] | [[Velika seoba Srba]] | [[C.D. Árabe Unido (Panama)]] | [[Tauro F.C. (Panama)]] | [[C.A. Independiente de La Chorrera (Panama)]] | [[C.D. Plaza Amador (Panama)]] | [[Club Deportivo Universitario (Panama)]] | [[San Francisco F.C. (Panama)]] | [[Lista gradova u Bosni i Hercegovini]] | [[Čandrakanta (roman)]] | [[Izborni knez]] | [[Julius Baranovski]] | [[Moruna]] | [[Immanuel Kant]] | [[Fenomenologija duha]] | [[Svijet kao volja i predodžba]] | [[Die Geburt der Tragödie aus dem Geist der Musik]] | [[Filosofija palanke]] | [[Josif Majer]] | '''[[Miloš Minić]]''' | '''[[Slobodan Penezić Krcun]]''' | '''[[Koča Popović]]''' | [[Vladimir Bakarić]] | [[Đuro Pucar Stari]] | [[Edvard Kardelj]] | [[Blagoje Nešković]] | [[Lazar Koliševski]] | [[Blažo Jovanović]] | [[Enver Hoxha]] | [[Slavko Šlander]] | [[Josip Križaj]] | [[Vălko Červenkov]] | [[Džemal Bijedić]] | [[Slavko Grum]] | [[Đorđe Popović]] | [[Tibor Sekelj]] | [[Vlado Dapčević]] | [[Mehmet Ali Ağca]] | [[Bruno Bušić]] | [[Stanislav Krakov]] | [[Miha Krek]] | [[Muhamed Asad]] | [[Stjepan Đureković]] | [[Donald Duck]] | [[Nikola Tesla]] | [[Mihajlo Pupin]] | [[Milutin Milanković]] | [[Bogdan Bogdanović]] | [[Vladimir Prelog]] | [[Dušan Vuksanović]] | [[Radoje Domanović]] | [[Meša Selimović]] | [[Mak Dizdar]] | [[Ivo Andrić]] | [[Josip Broz Tito]] | [[Ekomanipulacija]] | [[Banjani (pleme)]] | [[Ratni zarobljenici]] | [[Nikola Bojović]] | [[Paul Lafargue]] | '''[[Mario Kopić]]''' | [[Georgi Konstantinovski]] | [[Tvrđave u Herceg Novom]] | [[Udruženje genetičara u Bosni i Hercegovini]] | [[Josip Frank]] | [[Mile Starčević]] | [[Monopol]] | [[Novac]] | [[Ludi Šeširdžija]] | [[Wikipedija:Nacrti/2025]] | [[Tanasko Rajić]] | [[Hrvoje Hribar]] | [[Ivo Brešan]] | [[Fedor Vidas]] | [[Melhisedek]] | [[Ndjolé (Gabon)]] | [[Lastoursville]] | [[Đorđe Vajfert]] | [[Yugo]] | [[Zastava (fabrika)]] | [[Marš (muzika)]] | [[Haršačarita]] | [[Amila Kahrović-Posavljak]] | [[Matija Filaković]] | [[Ivica Puljak]] | [[Pozorišna trupa Crvenog broda]] | [[Liu Shaoqi]] | [[Kong Dongmei]] | [[Liu Siqi]] | [[Shao Hua]] | [[Wen Qimei]] | [[Cixi]] | [[Ba Jin]] | [[Lin Biao]] | [[Chen Duxiu]] | [[Nanjing]] | [[Sun Yat-sen]] | [[Deng Xiaoping]] | [[Nanning]] | [[Zhang Guotao]] | [[Li Si]] | [[Nanshan (Shenzhen)]] | [[Nagqu]] | [[Lhasa]] | [[Han Yu]] | [[Turpan]] | [[Zhaoyuan]] | [[Zhuangzi]] | [[Konfucije]] | [[Konfucijanizam]] | [[Datong]] | [[Foshan]] | [[Shunde]] | [[Mohe]] | [[Sansha]] | [[Fuyuan]] | [[Tashkurgan]] | [[Yongning]] | [[Yinchuan]] | [[Savo Orović]] | [[Karakorum]] | [[Dandong]] | [[Seogwipo]] | [[Šangaj]] | [[Peking]] | [[Taipei]] | [[Yan'an]] | [[Mao Anqing]] | [[Mao Anying]] | [[Xiangyang]] | [[Hangzhou]] | [[Changsha]] | [[Wu Zetian]] | [[Lu Zhi]] | [[Feng]] | [[Zhangsun]] | [[Suzhou]] | [[Jiang Qing]] | [[He Zizhen]] | [[Yang Kaihui]] | [[Luo Yixiu]] | [[Chengdu]] | [[Guilin]] | [[Historija Kine]] | [[Taoizam]] | [[Luoyang]] | [[Xian (taoizam)]] | [[Xi'an]] | [[Dalian]] | [[Guangzhou]] | [[Crvena knjiga (Mao Tse-tung)]] | [[Mao Tse-tung]] | [[Šaošan]] | [[Li Zhisui]] | [[Lu Xun]] | [[Yip Man]] | [[Chan Wah-shun]] | [[Leung Jan]] | [[Ng Mui]] | [[Wong Wah-bo]] | [[Hong Kong]] | [[Makao]] | [[Goa]] | [[Chongqing]] | [[Shenzhen]] | [[Ivan Meštrović]] | [[Mate Meštrović]] | [[Miodrag Stanisavljević]] | [[Stećak Vignja Miloševića]] | [[Tales]] | [[Vođe Sovjetskog Saveza]] | [[Nikita Hruščov]] | [[Vladimir Lenjin]] | [[Žnjan]] | [[Petar Lubarda]] | [[Veronika Bakotić]] | [[House music]] | [[Predsjednički izbori u Sjedinjenim Američkim Državama 2024.]] | [[Džemaludin Latić]] | [[Zora Dirnbach]] | [[Stevan Sremac]] | [[Krste Misirkov]] | [[Mihajlo Rostohar]] | [[Josip Pupačić]] | [[Usorska uskotračna željeznica]] | [[Naftna industrija Srbije]] | [[Lista ulica u Beogradu]] | [[Oktobarska revolucija]] | [[Svrgavanje Slobodana Miloševića]] | [[Ivan Klajn]] | [[Matthias Grünewald]] | [[NATO-ova fonetska abeceda]] | [[Kockica (zgrada)]] | [[:en:Epistemology|Epistemology]] cfr [[Epistemologija]] | [[Narodna Republika Koreja]] | [[Nemiri na Haymarketu]] | [[Pax Americana]] | [[Tomislav Osmanli]] | [[Vladislav Petković Dis]] | [[Marko Ristić]] | [[Nikola Batušić]] | [[Indijsko-pakistanski ratovi]] | [[Viktorija Roščina]] | [[Tursko osvajanje Balkana]] | [[Historija srednjovjekovne Srbije]] | [[Kukuruz]] | [[Kuća]] | [[Nikaragva]] | [[Starac Milija]] | [[:Kategorija:Crnogorska književnost]] | [[Crnogorska književnost]] | [[Banović Strahinja]] | [[Ranko Krivokapić]] | [[Lista papa]] | [[Dimitrije Mita Cenić]] | [[Julian Assange]] | [[La Fenice]] | [[Šablon:Ekvinocij i solsticij]] | [[Pan Tadeusz]] | [[Kaćuša (pjesma)]] | [[Zdenko Škrabalo]] | [[Kőbánya]] | [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025/Participants|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025]] | [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025/Participants/Inokosni organ|add]] | [[Bilećanka]] | [[Orient Express]] | [[Križarske rute]] | [[Rimski putevi]] | [[Via Egnatia]] | [[Via Militaris]] | [[Via Pontica]] | [[Đerdapska klisura]] | [[Autoput Bratstva i jedinstva]] | [[Husein Gradaščević]] | [[Ivan Perkovac]] | [[Gustav Krklec]] | [[Mak Dizdar]] | [[Ivo Vojnović]] | [[Janko Polić Kamov]] | [[Prvi srpski ustanak]] | [[Simo Matavulj]] | [[Ksaver Šandor Gjalski]] | [[August Šenoa]] | [[Kole Cašule]] | [[Živko Čingo]] | [[Kole Nedelkovski]] | [[Kočo Racin]] | [[Blaže Koneski]] | [[Mula Mustafa Bašeskija]] | [[Ivan Bandulavić]] | [[Arif Hikmetbeg Rizvanbegović]] | [[Sima Milutinović Sarajlija]] | [[Skender Kulenović]] | [[Meša Selimović]] | [[Hasan Kikić]] | [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]] | [[Umihana Čuvidina]] | '''[[Slobodan Šnajder]]''' | [[Andrej Nikolaidis]] | [[Duško Trifunović]] | [[Breakbeat hardcore]] | [[Stanko Vraz]] | [[Albert Bazala]] | [[Glava šećera (pripovetka)]] | [[Milovan Glišić]] | [[Anton de Kom]] | [[Turbofolk]] | [[Jelena Karleuša]] | [[Nada Knežević]] | [[Maja Nikolić (pjevačica)]] | [[Kylie Minogue]] | [[Maite Perroni]] | [[Mimi Mercedez]] | [[Bosanske piramide]] | [[Stefan Uroš I]] | [[Vladislav Nemanjić]] | [[Beli anđeo]] | [[Tomislav Osmanli]] | [[Studio B]] | [[Tvrtko II Kotromanić]] | [[:en:Menstrual cycle]] | [[:en:Water fluoridation]] | [[:en:Ketogenic diet]] | [[:en:Social history of viruses]] | [[:en:Virus]] | [[Crnogorski jezik]] | [[Šablon:Instrument]] | [[Prva savezna liga]] | [[Hajduk Split]] | [[Hiperborejci]] | [[Fadil Hoxha]] | [[Kajzerica]] | [[Kalifat]] | [[U Stambolu na Bosforu]] | [[Katari]] | [[Bogumili]] | [[Hazari]] | '''[[Železnička stanica Novi Sad]]''' | [[Agatha Christie]] | [[Orient Express]] | [[FK Vojvodina]] | <u>[[Svetozar Miletić]]</u> | <u>[[Petar II Petrović Njegoš|Pera Petrov iz Njegoša]]</u> | '''[[Novi Sad]]''' | [[Petrovaradin]] | [[Šipan]] | [[Baja]] | [[Kalhant]] | [[Narodni pokret Otpor]] | [[Аleksandr А. Bogdanov]] | [[Crvena zvijezda (roman)]] | [[Stanisław Lem]] | [[Zaharija Sitčin]] | [[Lav Sergejevič Termen]] | [[Teremin]] | [[Ursula K. Le Guin]] | [[Carmilla]] | [[Beli Manastir]] | [[Isak Babelj]] | [[George Weah]] | [[Radomir Putnik (pisac)|Radomir Putnik]] | [[Paragvaj]] | [[Yuki-Onna]] | [[Bolivija]] | '''[[Šablon:Infokutija biografija]]''' | [[Lista metro sistema]] | [[Ivan Glišić]] | [[:sl:Slovenska znanstvena fantastika]] | [[Studentske demonstracije u Jugoslaviji 1968.]] | [[Detroit, Michigan|Detroit]] | [[Vladimir Solovjov]] | [[Muhara]] | <u>[[Marko Marulić]]</u> | [[Klasifikacija muzike]] | [[Modul:Portal bar]] | [[Federico Zuccari]] | [[Eva Ras]] | [[Lista vladara Poljske]] | [[Torlački]] | [[Naučna fantastika]] | [[Okruzi Južne Koreje]] | [[Baranja]] | [[Wikipedija na korejskom jeziku]] | [[Korejski jezik]] | [[Drava]] | [[Ep o Gilgamešu]] | [[Crvena zvezda]] | <u>[[Paraćin]]</u> | [[Vladari Provanse]] | [[Stepan Bandera]] | [[Holodomor]] | [[Međunarodni praznici]] | [[Administrativna podjela Crne Gore]] | [[José Mujica]] | [[Centralna evidencija spomenika]] | [[Jujutsu]] | [[Suočavanje s prošlošću]] | [[Edita Schubert]] | [[Nika Rukavina]] | [[Branka Cvjetičanin]] | [[Sanja Bachrach Krištofić]] | [[Zlata Vucelić]] | [[Mario Krištofić]] | [[Plinara Hasanpaşa]] | [[Kuran]] | [[Tefsir]] | [[Sporazum o zapošljavanju između Zapadne Njemačke i SFR Jugoslavije]] | [[Klaus Schulze]] | [[Jovan Sterija Popović]] | [[Kijev]] | [[Aristotel]] | [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Nogomet|Projekt Nogomet]] | [[Muzički žanr]]/[[Klasična muzika]]/[[Folk muzika]]/[[Folk]]/[[Zabavna muzika]]/[[Turbofolk]]/[[Pop-folk]] | [[A.C. Milan]] | [[Wikipedija:Wikiprojekt države/Singapur]] | [[Okan Kocuk]] {{small|1000}} | '''[[Fudbalska reprezentacija Jugoslavije]]''' | '''[[Fudbalska reprezentacija Italije]]''' | '''[[Korisnik:Inokosni organ/Fudbalska reprezentacija Srbije|Fudbalska reprezentacija Srbije]]''' | [[Sloboda vjeroispovijesti ili uvjerenja]] | [[Lista ulica u Nišu]] | [[Heydər Əliyev]] | [[Mario Kopić]] | [[Legalizacija gradnje]] | [[Beyoğlu]] | [[OFK Beograd]] | [[Fenerbahçe SK (fudbal)|Fenerbahçe SK]] | [[Hip hop]] | [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] | [[Nürnberg]] | [[Ivo Pilar]] | [[Historija željeznice]] | [[Aerodrom Čenej]] | [[Svetozar Vlajković]] | [[Santa Cruz del Islote]] | [[Turbofolk]] | [[Etno muzika]] | [[Etnomuzikologija]] | [[Islamska umjetnost]] | [[Islamska muzika]] | [[Muzika Indije]] | [[Osmanske kule i odžaci u Bosni i Hercegovini]] | [[Florbela Espanca]] | [[Eduardo Lourenço]] | [[Pedro da Fonseca (filozof)|Pedro da Fonseca]] | [[Damião de Góis]] | [[Bohemizam]] | [[Osmansko osvajanje Rumelije]] | [[Dragoslav Mihailović]] | [[Dušan Matić]] | [[Arapsko proljeće]] | [[Boris Pahor]] | [[Mjanmar]] | [[Vijetnam]] | [[Laos]] | [[Svjetska prijestolnica knjige]] | '''[[:Kategorija:Članci za sređivanje|Za sređivanje]]''' | [[Predsednički izbori u SAD 2024.]] | [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država]] | [[Popis predsjednika SAD]] | [[Šablon:Predsjednički izbori u SAD]] | ''[[Sumatra (Crnjanski)|Sumatra]]'' | ''[[Termopile (Kavafis)|Termopile]]'' | ''[[Zapadno-istočni Divan]]'' | ''[[Breathe (Prodigy)|Breathe]]'' | [[Pivo]] | [[:Kategorija:Književni teoretičari]] | [[:Kategorija:Liste]] | [[Aerodrom Čenej]] | [[Afera Marković]] | [[Aksiologija]] | <u>[[Aleksandar Belić]]</u> | [[Aleksandar Deroko]] | [[Alfredo Stroessner]] | [[Alija Alijagić]] | [[Ambasada Jugoslavije u Francuskoj]] | [[Amila Kahrović-Posavljak]] | [[Andreas Bodenstein]] | [[Andrija Zmajević]] | [[Anholt (Borken)]] | [[Ani Radošević]] | [[Mary Bigelow Ingham|Anne Hathaway]] | [[Portrait of Anne Hathaway]] | [[Anne Hathaway (glumica)‏‎]] | [[Anne Hathaway‏‎ (glumica)|Anne Hathaway]] | [[Anne Hathaway (pjesma)|Anne Hathaway]] | [[Anne Hathaway‏‎ (Shakespeare)]] | [[Anne Hathaway (Shakespeare)|Anne Hathaway]] | [[Anne Hathaway]] | '''[[Ante Starčević]]''' | [[Antinacizam]] | [[Anton Čehov]] |<u>[[Antonio Bajamonti]]</u> | [[Arno Schmidt]] | [[Askos]] | [[Astrobiologija]] | [[Austro-ugarska okupacija Bosne i Hercegovine 1878]] | [[Azra]] | [[Baba Jaga]] | [[Ban]] | [[Banoštor (tvrđava)]] | [[Barok]] | [[Benjamin Hoadly]] | [[Bijelo dugme]] | [[Bitka kod Ankare]] | [[Bitka kod Brunete]] | [[Bizantska muzika]] | [[Bombaški napad u beogradskom bioskopu 20. oktobar]] | [[Bruno Schulz]] | [[Bunjevci]] | [[Čehoslovačka]] | [[Crvena buržoazija]] | [[Cvjetko Popović]] | [[David Albahari]] | [[Đavo]] | [[Diana Budisavljević]] | [[Dijalektički zakoni]] | [[Dimitrije Ljubavić]] | [[Dimitrije Mitrinović]] | [[Divlji Zapad]] | [[Dolores O'Riordan]] | <u>[[Domaniç]]</u> | [[Đorđe Vajfert]] | [[Downing efekt]] | [[Dragoslav Mihailović]] | [[Dunav]] | [[Dunavske Švabe]] | [[Eduardo Galeano]] | [[Edward Schillebeeckx]] | [[Eleonora de Fonseca Pimentel]] | [[Elvis Ljajić]] | [[Engleski jezik]] | [[Erehteion]] | [[Ernesto Sábato]] | [[Euharistija]] | <u>[[Eutropije]]</u> | <u>[[Euzebije iz Minda]]</u> | [[Evropski glavni grad kulture]] | [[Ezana od Aksuma]] | [[Fazıl Hüsnü Dağlarca]] | [[Federativna Narodna Republika Jugoslavija|FRNJ]] | [[Filološki pregled]] | [[Filosofija palanke]] | [[Fjeldfuglen]] | [[Florian Geyer]] | [[Folklor i vez etničke grupe Matyó]] | [[Forchheim]] | [[Frank Ryan (borac)|Frank Ryan]] | [[Funk]] | [[Frumencije]] | [[Galipoljski Srbi]] | [[Gebhard I. Savinjski]] | <u>[[Generacija Z]]</u> | [[Giovanni Verga]] | [[Glasinačka kultura]] | [[Gradišćanski Hrvati]] | [[Gradonačelnik Novog Sada]] | [[Gravelotte]] | [[Grof Đorđe Branković]] | [[Heinrich Friedrich von Diez]] | [[Hikaye]] | [[Hipotetički silogizam]] | [[Hipotetičko-disjunktivni silogizam]] | [[Historija Bosne i Hercegovine]] | [[Historija Hrvatske]] | [[Historija srednjovjekovne Srbije]] | [[Historija željeznice u Bosni i Hercegovini]] | [[Hronotop]] | <u>[[Humanizam u Njemačkoj]]</u> | [[Ignjat Bajloni]] | [[Igor Marojević]] | [[Il Popolo d'Italia]] | [[Ilija Garašanin]] | [[Invazija Varšavskog pakta na Čehoslovačku]] | [[Irska]] | [[Islamizacija Albanije]] |[[Izmael]] | <u>'''[[Izraelsko-palestinski sukob]]'''</u> (sređivanje) | [[Izvori]] | [[Janjevci]] | [[János Kádár]] | [[Jasmina Mihajlović]] | [[Jirečekova linija]] | [[Johannes Falkenberg]] | [[John Steinbeck]] | [[Josef Ressel]] | [[Josip Jelačić]] | [[Josip Križaj]] | <u>[[Josip Smodlaka]]</u> | <u>[[Jovan Cvijić]]</u> | [[JPEG]] | [[Jurij Hudolin]] | [[Kalvinizam]] | [[Karl Marx]] | '''[[Karl Kraus]]''' | [[Katedra (akademska)|Katedra]] | [[Kauboj]] | [[Kende]] | [[Knez Mihailova]] | [[Kondom]] | [[Konoplja u Sloveniji]] | [[Kopenhagen]] | [[Kraljevina Alanija]] | [[Kraljevina Poljska (1025–1385)]] | [[Krasan]] | [[Krašovani]] | [[Krav maga]] | [[Kresnenski ustanak]] | [[Kruševac]] | <u>[[Kuća]]</u> | [[Kup Crne Gore u fudbalu]] | [[Lagos]] | [[Laza Lazarević]] | [[Lazar Udovički]] | [[Lexicon Latinitatis medii aevi Iugoslaviae]] | [[LGBT historija Jugoslavije]] | [[Lista mjesta imenovanih po Josipu Brozu Titu]] | [[Lista najvećih svjetskih metropola]] | [[Lješka (ulica u Beogradu)|Lješka]] | [[Ljevičarska omladina (Kina)]] | [[Ljubomir Davidović]] | [[M'Daourouch]] | [[Mađarska forinta]] | [[Maite Perroni]] | [[Marin Držić]] | [[Mario Benedetti]] | <u>[[Marko Vešović (književnik)]]</u> | <u>[[Mediji]]</u> | [[Memmingen]] | [[Michael O'Riordan]] | [[Mihkel Klaassen]] | [[Mijaci]] | [[Miklós Németh‏‎]] | [[Milan Simin]] | [[Milenko Perović]] | [[Milorad Drašković]] | [[Miloš Crnjanski]] | [[Milovan Danojlić]] | [[Mimesis]] | [[Miroslav Krleža]] | [[Molière]] | <u>[[Möll]]</u> | <u>[[Mongolsko Carstvo]]</u> | [[Moliški Hrvati]] | <u>[[Moni Finci]]</u> | [[Nacističko spaljivanje knjiga]] | [[Nagrada Sedam sekretara SKOJ-a]] | [[Narodna muzika]] | [[Narodnjaci]] | <u>[[Nestor Mahno]]</u> | <u>[[Niccolò Machiavelli]]</u> | <u>[[Nicolas Storch]]</u> | <u>[[Nizozemska revolucija]]</u> | <u>[[Norne]]</u> | [[Obrada drveta]] | [[OFK Beograd]] | [[Orijent]] | [[Orofern od Kapadokije]] | [[Ørsta]] | [[Otokar Keršovani]] | [[Otto III. od Bavarske]] | [[Paćamama]] | [[Panonska nizija]] | [[Pantovčak]] | [[Pavlovo pismo lordu Carringtonu]] | [[Pčelarstvo u Sloveniji]] | [[Peadar O'Donnell]] | [[Philipp Melanchthon]] | [[Pijetizam]] | [[Pismo (poruka)]] | [[Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru]] | <u>[[Popis careva Svetog rimskog carstva]]</u> | <u>[[Popis čeških vladara]]</u> | [[Popis danskih monarha]] | <u>[[Popis engleskih i britanskih vladara]]</u> | [[Popis gradonačelnika Ljubljane]] | [[Popis gradonačelnika Skoplja]] | [[Popis gradonačelnika Splita]] | [[Popis gradonačelnika Zagreba]] | [[Popis gradova u Njemačkoj]] | [[Popis hrvatskih banova]] | [[Popis hrvatskih kraljeva]] | [[Popis japanskih monarha]] | [[Popis kraljeva Kambodže]] | [[Popis monarha Koreje]] | [[Popis pjevača narodnih pjesama]] | [[Popis poljskih vladara]] | [[Popis vladara Bavarske]] | [[Pranje novca]] | [[Praški lingvistički kružok]] | [[Praško proljeće]] | [[Propovijed o oprostima i milosti]] | [[Prostorvreme]] | <u>[[Protestantski uspon]]</u> | [[Prvi srpski ustanak]] | [[PTT]] | [[Racki Hrvati]] | [[Rimski putevi]] | [[Ruggero Leoncavallo]] | [[Šablon:Glavna stranica]] | [[Šablon:Hrvatski kraljevi]] | [[Šablon:Istorijske prestonice Srbije]] | [[Šablon:Književnost]] | [[Šablon:Makedonska književnost]] | [[Šablon:Srpski vladari]] cfr. [[Šablon:Srpski vladari]] | [[Sadrudin Kunavi]] | [[Sarajevski atentat]] | <u>[[Saudi Vision 2030]]</u> | [[Sauna]] | [[Sava Savanović]] | [[Simferopolj]] | [[Sinéad O'Connor]] | [[Sinopsis]] | [[Slavko Pavletić]] | [[Snijeg]] | [[Slavonija]] | [[Slobodan Jovanović]] | [[Sotion (filozof)]] | [[Sotion]] | [[Španski građanski rat]] | [[Spartakistički ustanak]] | [[Spisak gradonačelnika Beograda]] | [[Spisak kineskih vladara]] | [[Spisak opština Portorika‏‎]] | [[Spisak spaljenih knjiga u Njemačkoj 1933. godine]] | [[Spisak vladara Mađarske]] | [[Srbulje]] | [[Stan]] | [[Stara Hercegovina]] | [[Stjepan, knez Bosne|Stjepan Vojislavijević]] (fl. 1084–1095) | [[Studentske demonstracije u Jugoslaviji 1968.]] | <u>[[Sultanija Safije]]</u> | <u>[[Tadija Smičiklas]]</u> | [[Tarantinizam]] | [[Template:List of language names ordered by code]] | <u>[[The Prodigy]]</u> | <u>[[Thomas Müntzer]]</u> | [[Tibor Živković]] | [[Todor Živkov‏‎]] | [[Tomislav Osmanli]] | <u>[[Tommy]]</u> | [[Toti (Hrvati u Mađarskoj)|Toti]] | <u>[[Ugro-finski narodi]]</u> | [[Ulje (slikarstvo)|Ulje]] | [[Ultra vires]] | [[Upravni centar]] | [[Ursula Reutner]] | [[USB]] | [[Utrecht]] | [[Vatroslav Rožić]] | [[Venecijanski jezik]] | [[VIS Idoli]] | [[Višejezičnost]] | [[Vjetroagregat]] | <u>[[Vladan Matijević]]</u> | <u>[[Vladimir Ćorović]]</u> | <u>[[Walt Whitman]]</u> | [[Wat Tyler]] | [[Wolfgang Flür]] | [[Wurzach]] | [[You Xie]] | [[Zagrebačke gradske četvrti]] | [[Zapadni svijet]] | [[Željeznička magistrala Baikal-Amur]] | [[Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] | [[Živojin Pavlović]] | [[Zlatan Ibrahimović]] | [[Zohair Al-Ameri]] | [[Zoran Mušič]] | [[Zupčana željeznica]] | <nowiki>[[en:Category:Harv and Sfn template errors]]</nowiki> | <nowiki>[[Kategorija:Telekomunikacije]]</nowiki> | [[Masakr u Mičivodama]] | [[Teritorijalna organizacija Srbije]] | [[Šablon:Grad Čačak]] | [[Cetina]] | '''[[Antun Gustav Matoš]]''' | '''[[Silvije Strahimir Kranjčević]]''' | [[Tibor Sekelj]] | [[Danilo Kiš]] | [[Antun Nemčić]] | [[Anton de Kom]] | [[Josif Staljin]] | '''[[Surinamska književnost]]''' | [[Istorija Sovjetskog Saveza]] | [[Vampir]] | </small> |- ! |<small>[[Düsseldorf]] | [[Neuss]] | [[Krefeld]] | [[Ratingen]] | [[Erkrath]] | [[Hilden]] | [[Langenfeld (Rheinland)|Langenfeld]] | [[Lintorf]] | [[Düssel]] | [[Wülfrath]] | [[Neandertal (dolina)|Neandertal]] | [[Xanten]] | [[Hochdahl]] | [[Elbsee (Düsseldorf)|Elbsee]] | [[Dormagen]] | [[Norf]] | [[Meerbusch]] | [[Osterath]] | [[Carlstadt (Düsseldorf)|Carlstadt]] | [[Stadtmitte (Düsseldorf)|Stadtmitte]] | [[Pempelfort]] | [[Derendorf]] | [[Friedrichstadt (Düsseldorf)|Friedrichstadt]] | [[Unterbilk]] | [[Bilk (Düsseldorf)|Bilk]] | [[Oberkassel (Düsseldorf)|Oberkassel]] | [[Königsallee (Düsseldorf)|Königsallee]] |</small> |- !Projekt književnost | <small>[[Slovenska književnost]] | [[Mađarska književnost]] | [[Hrvatska književnost]] | [[Bosanskohercegovačka književnost]] | [[Srpska književnost]] | [[Crnogorska književnost]] | [[Makedonska književnost]] | [[Bugarska književnost]] | [[Rumunska književnost]] | [[Moldavska književnost]] | [[Turska književnost]] | [[Ukrajinska književnost]] | </small> |- !Poboljšati |<small>[[Aibo]] | [[Fausto Cercignani]] | [[Antantina intervencija u Ruskom građanskom ratu]] | [[Jastreb]] | [[Bitka na Avali oktobra 1944.]] | | [[Light pen‏‎]] | [[Sinteza (filozofija)]] | [[Nikola Vukčević]] | [[Kazneno djelo]] | [[Silvestrovo]] | [[Stjepan Bobek]] | [[Čavka]] | [[Eliezer Menachem Shah]] | [[Fulvio Tomizza]] | [[Bosna u srednjem vijeku]] | [[Eduard Mörike]] | [[Newcastle United F.C.]] | [[Le Monde diplomatique]] | [[Nikola Mirotić]] | [[Husein Bašić]] | [[Che Guevara]] | [[Pavluško Imširović]]</small> |- !Pregled drugog stupnja |<small> [[Vuk Stefanović Karadžić|Wolf Stefanssohn Karatschitz]] | [[Smederevo|Semendire]] | [[1582]] | [[Austro-ugarska okupacija Bosne i Hercegovine 1878|Austro-ugarska okupacija BiH]] | [[Vrhbosna]] | [[Eufuizam]] | [[Lion Feuchtwanger]] | [[Konstantinos Kavafis]] | [[Ivo Vejvoda]] | [[Boško Petrović (pilot)|Boško Petrović]] | [[Crnogorski vladari]] | [[Zajn al-Abidin]] | [[Kambodža]] | [[Mimeza]] | [[Pérotin]] | [[Intolerancija na laktozu]] | [[Janez Janša]] </small> |- !Pregled izabranih članaka | <small>[[Fabije Plancijad Fulgencije]] | [[Novogrčka književnost]] | [[Bleach (manga)]] | [[Lezbejka]] | [[Compsognathus]] | [[Catwoman]] | [[Dmitrij Šostakovič]] | [[Fauna Australije]] | [[Aldo Manucije]] | [[Surinam]] | [[LGBT historija Jugoslavije]] | [[Age of Mythology]]</small> |} {{collapse bottom}} * [[Wikipedija:CEE Proljeće 2026.]] * [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026]] [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026/List|lista]] {{#Babel:sh}} {{KorisnikPočetak|extra-css=clear:right;}} {{Korisnička kutija/Administrator}} {{Korisnik Wiki dob|dan=8|mjesec=04|godina=2021}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2023}} {{Korisnik Mjesec Azije}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2024}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2025}} {{KorisnikKraj}} {{collapse top|title= Nagrade}} === Nagrade === {| style="margin:0 auto; background:transparent;" |- | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{barnstar-rad i trud|Nagrada za rad i trud|Orijentolog}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | [[Datoteka:Wiki medal.jpg]] <div>'''Wiki medalja'''<br />Za albanske, turske i druge književne teme<br />[[User:Igor Windsor|Igor Windsor]]</div> | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedia:CEE Proljeće 2022/spomenica}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedia:Mjesec Azije/spomenica|godina=2022}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | [[Datoteka:UCDM_2023_banrstar.png|thumb|185px|[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023]]]] | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {| style="margin:auto; text-align:center; background:#327492; width:40px" | style="text-align:center; background:#FFFFFF; -moz-border-radius:15px; padding:6px 9px" | [[Datoteka:WikiLink Barnstar Hires.png|120px|Za izvanredan doprinos akciji i hvalevredan trud]] <div style="padding-top:6px;">Za učešće u [[Wikipedija:Akcija sređivanja članaka bez unutarnjih linkova 2|Akciji sređivanja članaka bez linkova 2]]</div> |- | style="color:white;" | '''Dodijelila''':<br />Wikizajednica |} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka/Nagrada}} |} <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="border:3px solid #EAC100; background-color:#EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;" class="plainlinks"> [[File:Wikipedia Asian Month Barnstar Golden.png|left|180px]] {{Center|{{resize|150%|'''''The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar Golden'''''}}}} <div style="color:#333333; margin-left:220px; font-size:110%;"> Dear {{ROOTPAGENAME}} : :Congradulation! Sincerely thank you for your utmost participation in Wikipedia Asian Month 2022. We are grateful for your dedication to Wikimedia movement, and hope you will join us the next year! :Wish you all the best! </div> <div style="color:#333333; text-align:right; font-size:120%;">Wikipedia Asian Month Team</div> </div> </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Joycewikiwiki@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month_2022/Special_Barnstars_Receiver&oldid=24454025 --> {| style="border:1px solid gray; background-color:#fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[Datoteka:Rc award.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size:x-large; padding:0; vertical-align:middle; height:1.1em;" | '''Barnstar patrolera''' |- |style="vertical-align:middle; border-top:1px solid gray;" | Iskreno veliko hvala, kao patroler patroleru, na ophodnji čitave Vikipedije u mojem trosedmičnom odsustvu. Nije ostalo [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/sh.wikipedia.org?actions=patrol nezapaženo] da si praktički samostalno poduhvatio posao bez kojega bi ošli natrag u tisuće neophođenih izmjena odakle nema povratka dok se istovremeno borimo s novima. |} – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 04:23, 6 mart 2023 (CET) {{Nagrada za izabrani članak | članak =Karl XII od Švedske | mjesec =august | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Fudbalska reprezentacija Turske | mjesec =oktobar | godina =2024. }} {{collapse bottom}} == Spoljašne veze == * [https://vukajlija.com/ Leksikografski zavod] * как я люблю naš [[:wikt:Glavna strana|vikiriječnik]] :P * <u>[[Wikipedija:Navođenje izvora|Navođenje izvora]]</u> & [[:en:Wikipedia:Citing sources|Citing sources]] & [[:en:Wikipedia:Verifiability|Verifiability]] * <u>[[Wikipedija:Pouzdani izvori|Pouzdani izvori]]</u> & [[:en:Wikipedia:Reliable sources|Reliable sources]] * <u>[[Šablon:Reklamiranje]]</u> & [[:en:Wikipedia:Identifying blatant advertising|Identifying blatant advertising]] * <u>[[Wikipedija:Šta Wikipedija nije|Šta Wikipedija nije]]</u> & [[:en:Wikipedia:What Wikipedia is not|What Wikipedia is not]] * [[Wikipedija:Dozvole za objavljivanje]] ::''Don't speak Po Naški?'' <div style="float:right; border:thin solid green; background-color:*f9f9f9"> {{Currentdate}} Ovaj ogranak Wikipedija projekta ima : '''<div id="articlecount" style="font-size:85%;">[[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] {{plural:{{NUMBEROFARTICLES}}|članak|članka|članaka}} na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]]</div> </div>''' [[Kategorija:User sh]] [[Kategorija:Wikipedijini administratori]] 8xqbbwzoabvtum477vjo4685ialerzy 42589984 42589972 2026-05-09T16:21:02Z Inokosni organ 160059 /* Radionica */ 42589984 wikitext text/x-wiki Pozdrav svima! Dobrodošli u ured vašeg Inokosnog organa. Pridružio sam se [[Srpskohrvatska Wikipedia|Srpskohrvatskoj Wikipediji]] kada je točno imala 454.760 članaka na [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]]. <div style="display:flex; gap:12px; width:100%;"> <div style="flex:1;"> [[Korisnik:Inokosni organ/Arhiv|<span style="display:inline-block;padding:10px 18px;background:#1e5aa8;color:white;border-radius:6px;font-weight:bold;text-decoration:none;">Arhiv</span>]] </div> </div> {{collapse top|title= Glavni projekti}} == Glavni projekti == [[Korisnik:Inokosni organ/Mađarska književnost|Mađarska književnost]] | [[Historija Mađarske]] | [[Izraelsko-palestinski sukob]] | [[Rusko-ukrajinski rat]] | [[Rat u Iranu (2026)]] {| class="wikitable" |+ !<u>'''[[Korisnik:Inokosni organ/Turska književnost|Projekt : Turska književnost]]'''</u> |- | <small>[[:Kategorija:The Prodigy]] · [[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]] · [[Singapur]] · [[Surinam]] · '''[[Smederevo]]''' · '''[[Đerdapska klisura]]''' · [[Wikipedija:Wikiprojekt države/Singapur|Wikiprojekt države - Singapur]] · '''[[Baranja]]''' · [[Belorusija]] · [[Fela Kuti]] · [[Fudbalska reprezentacija Italije]] · [[Arhitektura]] · [[Egipatska arhitektura]] · [[Borislav Pekić]] · [[Azra]] · [[Goran Bregović]] · [[Bijelo Dugme]] · [[Šarlo Akrobata]] · [[Pankrti]] · [[Haustor]] · [[VIS Idoli]] · [[Paraf]] · [[Lion Feuchtwanger]] · [[George Orwell]] · [[Ivana Brlić-Mažuranić]] · [[Feri Lainšček]] · [[Lila Prap]] · [[Ivan Kušan]] · [[Grigor Vitez]] · [[Ivo Andrić]] · [[Nasiha Kapidžić‑Hadžić]] · [[Stevan Sremac]] · [[Andrej Nikolaidis]] · [[Blaže Koneski]] · [[Olivera Nikolova]] · [[Grozdana Olujić]] · [[Branko Ćopić]] · [[Dragan Lukić]] · [[Sarah Kane]] · [[Tin Ujević]] | |+ !<u>'''Fokus'''</u> |- | <small>'''[[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]]''' [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=]] i [[Turcizam]] · '''[[Turski jezik]]''' · [[Osmanski turski jezik]] · '''[[Hronologija Osmanskog carstva|Vremeplov Osmanskog carstva]]''' · [[Osmansko Carstvo]] · [[Istorija Osmanskog carstva]] · [[Administrativna podjela Osmanskog Carstva]] · [[Nusantara]] · [[Ukrajina]] · [[Historija Mađarske]] · [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)]] · [[Giacomo Leopardi]] · [[Pio II.|Enea Silvio Piccolomini]] · [[August Šenoa]] · [[Eugen Kumičić]] · [[Silvije Strahimir Kranjčević]] · [[Adolfo Veber Tkalčević]] · [[Ivan Perkovac]] · [[Ksaver Šandor Gjalski]] · [[Ante Kovačić]] · [[Josip Kozarac]] · ''[[Seljačka buna (roman)|Seljačka buna]]'' · [[Antun Gustav Matoš]] · [[Milutin Cihlar Nehajev]] · [[Milan Begović]] · [[Janko Leskovar]] · [[Singapur]] · [[Novi val]] · [[Polka]] · [[Hip hop]] · [[Rocksteady]] · [[Ivan Cankar]] · [[Smederevo]] · [[Tin Ujević]] · [[Slovenska književnost]] · [[Slovačka]] · [[Gruzija]] · [[Ismail Kadare]] · [[Germanizam]] · [[Stanisław Lem]] · [[Mađarizam]] · [[Intolerancija na laktozu]] · [[Ryūnosuke Akutagawa]] · [[Yukio Mishima]] · [[Yasunari Kawabata]] · [[Søren Kierkegaard]] · [[Kristofor Kolumbo]] · <u>[[Švedski jezik]]</u> · [[Crvena zvijezda (roman)]] · [[Moskva]] · [[Historija Irske]] · [[Kronologija Lavova]]</small> |+ !<u>'''[[Slovenska književnost]]'''</u> |+ !<u>'''[[Portal:Crna Gora]]'''</u> |} {{collapse bottom}} {{collapse top|title= Radionica}} ===Radionica=== {| class="wikitable" |+ !Radionica | <small>[[Alan Watts]] | [[Cizia Zykë]] | [[Gajto Gazdanov]] | [[Server]] | [[Python]] | [[Blockchain]] | [[Marlboro]] | [[Philip Morris]] | [[Antonio Tabucchi]] | [[Raška (grad)]] | [[Vukolaj Radonjić]] | [[Inflacija]] | '''[[Unsuk Chin]]''' | [[Zgrade partizanske štamparije "Borba"]] | [[Lista hrvatskih kulturno-umjetničkih društava]] | [[Beogradska filharmonija]] | [[Georges Eugène Haussmann]] | [[Arc de Triomphe u Parizu]] | [[Epeli Nailatikau]] | [[Betti Nikolajevna Glan]] | [[Jugoslavenska arhitektura]] | [[Slavko Brill]] | [[Telekom Srbija]] | [[Kuči]] | [[Emina (pjesma)]] | [[Patrice Lumumba]] | [[Milo Jovović]] | [[Leeds]] | [[Lista aktivnih separatističkih pokreta u Evropi]] | [[Ohrid]] | [[Ante Despot]] | [[Rudolf Strohal]] | [[Galleria Borghese]] | '''[[Kvisling]]''' | [[Ursula Reutner]] | [[IP adresa]] | [[FIBA EuroBasket]] | [[Odnosi Bugarske i Srbije]] | [[Igor Mandić]] | [[Sremska Mitrovica]] | [[Janjičari]] | [[Negotin]] | [[Snježana Kordić]] | [[:Kategorija:Književni šabloni]] | [[Simone Martini]] | [[Dolly Parton]] | [[Jürgen Habermas]] | [[Temišvarski sabor]] | [[Mojsije Putnik]] | [[Cappella degli Scrovegni]] | [[Szczepan Sadurski]] | [[Thomas Carlyle]] | [[Realizam (književnost)]] | [[Banksy]] | [[B. Wongar]] | [[Konzervacija-restauracija]] | [[Konzervatorij]] | '''[[Eugen Savojski]]''' | [[Historija Kameruna]] | [[Baga (Nigerija)|Baga]] | [[Timbuktu]] | [[Tamanraset]] | [[Gat (grad)|Gat]] | [[Tarfaya]] | [[Tinduf]] | '''[[Eugen Kumičić]]''' | [[Zoran Đinđić]] | [[Boris Tadić]] | [[Ljubomir Davidović]] | [[Milan Grol]] | | [[Milica Cincar Popović]] | [[Tamara Lujak]] | [[Camille Claudel]] | '''[[Gabor Lenđel]]''' | [[Ivan Duknović]] | [[Dejan Lučić]] | [[Mislav Kolakušić]] | [[Josip Pečarić]] | [[Ivan Pernar (hrvatski političar)|Ivan Pernar]] | [[Jovan I. Deretić]] | [[Darko Trifunović]] | [[Karolina Vidović Krišto]] | [[Rat za Chaco]] | [[Homer]] | [[Ilijada]] | [[Povelja hercega Stjepana Dubrovniku (1448)]] | [[Hercegovina]] | [[Stjepan Vukčić Kosača]] | '''[[Anali Proljeća i Jeseni]]''' | '''[[Hvalov zbornik]]''' | '''[[Miroslavljevo evanđelje]]''' | [[Čedadsko evanđelje]] | [[Asemanijevo evanđelje]] | [[Kijevski misal]] | [[Savina knjiga]] | [[Proglas]] | [[Povest vremenih leta]] | [[Povest o Akiru]] | [[Novgorodski ljetopis]] | [[Temnićki natpis]] | [[Minhenski psaltir]] | [[Marijinsko evanđelje]] | [[Sinajski psaltir]] | [[Slovenski apokrifi]] | [[Slovenski Josif Flavije]] | [[Slovo o Igorovom pohodu]] | [[Suprasaljski zbornik]] | [[Vukanovo jevanđelje]] | [[Zografsko evanđelje]] | [[Žilinska knjiga]] | [[Žitije Konstantina Filozofa]] | [[Žitije Metodija]] | [[Žitije svetog Venceslava]] | [[Zakonopravilo]] | [[Žitije svetog Simeona]] | [[Tipik studenički]] | [[Dušanov zakonik]] | [[Ljetopis popa Dukljanina]] | [[De administrando imperio]] | [[Povelja Kulina bana]] | [[Povelja Tvrtka I Hrvoju Vukčiću Hrvatiniću 1380.]] | [[Povelja bana Prijezde I 1287.]] | [[Judita (ep)|Judita]] | [[Srpski srednjovekovni novac]] | [[Banovac]] | [[Celovški rukopis]] | [[Stiški rukopis]] | [[Videnski rukopis]] | [[Čedadski rukopis]] | [[Starogorski rukopis]] | '''[[Brižinski spomenici]]''' | '''[[Šibenska molitva]]''' | [[Vinodolski zakon]] | [[Premudini ostrišci]] | [[Grškovićev odlomak apostola]] | [[Premudini ostrišci]] | [[Supetarski ulomak]] | [[Povaljski prag]] | [[Senjska ploča]] | [[Natpis popa Tjehodraga]] | [[Mihanovićev odlomak Apostola]] | [[Humski grafit]] | [[Bečki listići]] | [[Kninski ulomak]] | [[Kločev glagoljaš]] | [[Župski glagoljski natpis]] | [[Valunska ploča]] | [[Plominski natpis]] | [[Bašćanska ploča]] | [[Blagajska ploča]] | [[Grdoselski ulomak]] | [[Krčki natpis]] | [[Humačka ploča]] | [[Jurandvorski ulomci]] | [[Klimpuški rukopis]] | [[:Kategorija:Povijest hrvatskoga jezika|Kategorija:Povijest hrvatskoga jezika]] | [[Martin Segon]] | [[Vlasi (Srbija)]] | [[Vlaški jezik (Srbija)]] | '''[[Isusove parabole]]''' | [[Dužd Venecije]] | [[Lista duždeva Venecije]] | '''[[Mletačka Republika]]''' | [[Vasco da Gama]] | [[Ahmet Hromadžić]] | [[Sumnjivo lice]] | [[Ergens in Nederland]] | '''[[Holodomor]]''' | [[:Kategorija:Slikovni šabloni|Slikovni šabloni]] | [[Zvonko Bušić]] | [[Daorson]] | [[Jože Plečnik]] | [[Ivan Hribar]] | [[Max Fabiani]] | [[Milan Lenuci]] | [[Adolf Mošinsky]] | [[Većeslav Holjevac]] | [[Andreas Tappeiner]] | [[Boris Kraigher]] | [[Josip Pelikan]] | [[Vekoslav Kocijančič]] | [[Edvard Ravnikar]] | [[Edvard Kardelj]] | [[Boris Kraigher]] | [[Bogdan Osolnik]] | [[Ivo Tartaglia]] | [[Jerko Šegvić]] | [[Giovanni de Ciotta]] | [[Georg Ludwig von Trapp]] | [[Bruno Milić]] | [[Hinko Juhn]] | [[Željezara Sisak]] | [[Caprag]] | [[Podravka]] | [[Maria Theresia]] | [[Niccolò Fiorentino]] | [[Potres u Dubrovniku 1667.]] | [[Josip Vancaš]] | [[Adolf Ciborowski]] | [[Benjamin Kállay]] | [[Mehmed-paša Sokolović]] | [[Isa-beg Isaković]] | [[Mimar Hajrudin]] | [[Džafer Kulenović]] | [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić]] | [[Nikola Dobrović]] | [[Bogdan Bogdanovič]] | [[Svetozar Miletić]] | [[Ferenc Raichle]] | [[Milan Obrenović]] | [[Dragisa Mišović]] | [[Jevrem Obrenović]] | [[Užička Republika]] | [[Sirmium]] | [[Miloš Obrenović]] | [[Tešnjar]] | [[Felix Romuliana]] | [[Đurađ Branković]] | [[Kenzō Tange]] | [[Samuilo]] | [[Marko Kraljević]] | [[Abdi-paša Albanac]] | [[Abdul Hamid II]] | [[Svetlana Kana Radević]] | [[Danilo I Petrović-Njegoš]] | [[Tvrtko I Kotromanić]] | [[Josip Slade]] | [[Mišo Marić]] | [[Wayback Machine]] | [[Šekovići]] | [[Kinabalu]] | [[Kosorići]] | [[Kamendin]] | [[Otočac]] | [[Glina]] | [[Glina (grad)]] | [[Sisak]] | [[Adela Milčinović]] | [[Vladimir Laxa]] | [[Hrvoje Klasić]] | [[Topolovac]] | [[RK Zagreb]] | [[Tuškanac]] | [[Horvatovac]] | [[Čučerje]] | [[Dubec]] | [[Podsused]] | [[Kozari Bok]] | [[Miroševec]] | [[Sutinska Vrela]] | [[Trnsko]] | [[Ljubljanica (Zagreb)]] | [[Pupinovo naselje]] | [[Resnik (Zagreb)]] | [[Retkovec]] | [[Sloboština]] | [[Volovčica]] | [[Vukomerec]] | [[Avenue Mall (Zagreb)]] | [[Pruga bratstva i jedinstva]] | [[Tepih Centar]] | [[Croatia osiguranje d.d.]] | [[Croatia Records]] | [[Badel 1862]] | [[Cedevita]] | [[Konzum]] | [[Ledo]] | [[Tisak (tvrtka)]] | [[Klovićevi dvori]] | [[Palača Raffay u Zagrebu]] | [[Strossmayerovo šetalište]] | [[Juraj Branjug]] | [[Crkva sv. Ivana Krstitelja (Nova ves) u Zagrebu]] | [[Crkva sv. Marije (Dolac) u Zagrebu]] | [[Tkalčićeva ulica]] | [[Hrvatski dom likovnih umjetnika]] | [[Institut za povijest umjetnosti]] | [[Hrvatski institut za povijest]] | [[Institut Ivo Pilar]] | [[Institut za arheologiju]] | [[Anton Dominik Fernkorn]] | [[Učiteljska akademija]] | [[Zagrebački Sunčev sustav]] | [[Milan Lenuzzi]] | [[Ministarstvo vanjskih poslova i europskih integracija Republike Hrvatske]] | [[Zdenac života]] | [[Julio Deutsch]] | [[Hrvatski državni arhiv]] | [[Šabac]] | [[Motorola]] | [[Slobodan Marković (pesnik)]] | [[Crvena zemlja]] | [[Vrbanja (Banja Luka)]] | [[Lista levičarskih stranaka u Srbiji]] | [[SAP SE]] | [[Milicija SFR Jugoslavije]] | [[Ivanjica]] | [[Norveška]] | [[Grga Jankes]] | [[Bazardjuzju]] | [[Kirs]] | [[Tourcoing]] | [[Gerard ter Borch]] | [[Njemački autonomni gradovi]] | [[Interakcije potrošača i resursa]] | '''[[Svetozar Borojević]]''' | '''[[Isa-beg Isaković]]''' | '''[[Barbara Celjska]]''' | '''[[Dragutin Dimitrijević Apis]]''' | '''[[Josip Jelačić]]''' | [[Sigismund, car Svetog Rimskog Carstva]] | [[Dimitar Petrov]] | [[Slobodna Dalmacija]] | [[Aimo Koivunen]] | [[Njemački seljački rat]] | [[Dušan Brkić]] | [[Vlastimir Velisavljević]] | [[Grgo Šore]] | [[Dobroslav Paraga]] | [[Alfred Pal]] | [[Dragoslav Mihailović]] | [[Dragoljub Mićunović]] | [[Vlado Dapčević]] | [[Vicko Jelaska]] | [[Liman (Novi Sad)|Liman]] | [[Mustafa Golubić]] | [[Ivan Krajačić]] | [[Pegaz]] | [[Branko Radičević]] | [[Nikola Uzunović]] | [[Samba (muzika)]] | [[Rifet Bahtijaragić]] | [[Giuseppe Arcimboldo]] | [[Alibunar]] | [[Skopsko kale]] | [[Novi Karlovci]] | [[Jelena Tomašević]] | [[Srbi u Hrvatskoj]] | [[Danilo Srdić]] | [[Tuzla]] | [[Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi]] | [[Seča knezova]] | [[Majska skupština]] | [[Nesviški dvorac]] | [[Walter Benjamin]] | [[Hermes Trismegistos]] | [[Hermetizam]] | [[Tanja Kragujević]] | [[Apokrifna Jevanđelja]] | [[Stefan Ćertić]] | [[Mudre izreke]] | [[Knjiga Henokova]] | [[Druga knjiga o Ezri]] | [[Prva knjiga o Ezri]] | [[Treća knjiga o Makabejcima]] | [[Knjiga oda]] | [[Zaharija (knjiga)]] | [[Šablon:Novi Sad]] | [[Boris Dragojević]] | [[Mandelbrotov skup]] | [[Klaus Wiese]] | [[Miša David]] | [[Mimoza Nestorova-Tomić]] | [[Dobrivoje Tošković]] | [[Bogdan Bogdanović]] | [[Constantinos Doxiadis]] | [[Bukovac (Novi Sad)]] | [[Neredi na utakmici Dinamo – Crvena zvezda 1990.]] | [[Prizren]] | [[Radomir Konstantinović]] | [[Nikolaj Milkov]] | [[Arshi Pipa]] | [[Kadri Metaj]] | [[Kiril Temkov]] | [[John Plamenatz]] | [[Predrag Finci]] | [[Heda Festini]] | [[France Veber]] | [[Manastir Ostrog]] | [[Cabinda (grad)]] | [[Jugoslovenska vojska u otadžbini]] | [[Mágico González]] | [[Consolidated PBY Catalina]] | [[Georgi Dimitrov]] | [[Anton Wilhelm Amo]] | [[Boubacar Boris Diop]] | [[Ngũgĩ wa Thiong'o]] | [[Olaudah Equiano]] | [[Thomas Sankara]] | [[Cheikh Anta Diop]] | [[Frantz Fanon]] | [[Kwame Nkrumah]] | [[Léopold Sédar Senghor]] | [[Wole Soyinka]] | [[Chinua Achebe]] | [[Chimamanda Ngozi Adichie]] | [[Amos Tutuola]] | [[Ben Okri]] | [[Amílcar Cabral]] | [[Mozi]] | [[Legalizacija četnika u Srbiji]] | [[Mazdak]] | [[Desireless]] | [[Danuta Lato]] | [[Boney M.]] | [[James Macpherson]] | [[Fritz Kreisler]] | [[Milli Vanilli]] | [[Frank Farian]] | [[Han van Meegeren]] | [[Carl Wilhelm Becker]] | [[Annio iz Viterba]] | [[Slaviša Vajner]] | [[Spomenik Wikipediji]] | [[Galaktička Republika]] | [[Profesor Baltazar]] | [[Robert Wyatt]] | [[Jaap Blonk]] | [[John Cage]] | [[Genpei Akasegawa]] | [[Joseph Beuys]] | [[George Maciunas]] | [[Alison Knowles]] | [[Neue Slowenische Kunst]] | [[Fluxus]] | [[Lenny Dee]] | [[Allan Kaprow]] | [[Kommissar Hjuler]] | [[Nam June Paik]] | [[Niki de Saint Phalle]] | [[Wolf Vostell]] | [[Novi dadaizam]] | [[Dadaizam]] | [[Jean Arp]] | [[Johannes Baader]] | [[Max Ernst]] | [[George Grosz]] | [[Otto Dix]] | [[Richard Huelsenbeck]] | [[Francis Picabia]] | [[Hans Richter (umjetnik)]] | [[Kurt Schwitters]] | [[Sophie Taeuber-Arp]] | [[Tristan Tzara]] | [[Beatrice Wood]] | [[Marcel Janco]] | [[Raoul Hausmann]] | [[Dragan Aleksić (pjesnik)|Dragan Aleksić]] | [[Jean Crotti]] | [[Theo van Doesburg]] | [[Clément Pansaers]] | [[Paul Dermée]] | [[Céline Arnauld]] | [[Theodore Fraenkel]] | [[Iliazd]] | [[Joseph Stella]] | [[Emmy Hennings]] | [[Jefim Golyscheff]] | [[Arthur Cravan]] | [[Guillaume Apollinaire]] | [[Aspazija]] | [[Arca (muzičar)]] | [[Björk]] | [[Straight edge]] | [[Jiří Wolker]] | [[Povelja Stjepana II Vukoslavu Hrvatiniću 1326.]] | [[Srđa Popović (advokat)]] | [[Senka Veletanlić]] | [[Celia Cruz]] | [[Korejski rat]] | [[Jugoslaveni u Hrvatskoj]] | [[Buđenje pacova]] | [[Skijavoneska]] | [[Bajina Bašta]] | [[Leptirica]] | [[Vampir]] | [[Drakula]] | [[Frankenstein]] | [[Jugoslaveni u Hrvatskoj]] | [[Lista gradova u Bosni i Hercegovini]] | [[Biljar]] | [[Srpski Holywood]] | [[Bardilis]] | [[Josip Balatinac (fudbaler)]] | [[Neolitska Evropa]] | [[Hector Berlioz]] | [[Giuseppe Verdi]] | [[Camille Saint-Saëns]] | [[Edvard Grieg]] | [[Bedřich Smetana]] | [[Mihail Glinka]] | [[Ruggero Leoncavallo]] | [[Bakar (grad)]] | [[Historija Irske]] | [[Bloody Sunday (film)]] | [[War (album benda U2)]] | [[Krvava nedelja (1972)]] | [[Lazar Tešanović]] | [[Veronika Bakotić]] | [[Milan Tepić]] | [[Weltschmerz]] | [[Joakiminterfest]] | [[Héctor Noguera]] | [[Vladimir Geljfand]] | [[Lista Caravaggiovih djela]] | [[Veternik (Novi Sad)]] | [[Ivo Senjanin]] | [[Indeks prelamanja]] | [[Kramer (bend)]] | [[Čuvaj se senjske ruke]] | [[Disney Channel]] | [[Sava]] | [[Savski Venac]] | [[Stari grad (Beograd)]] | [[Osmi putnik (sastav)]] | [[Mira Banjac]] | [[Pačir]] | [[Tekunica]] | [[Walt Disney]] | [[Trakija]] | [[Superheroj]] | [[Leptirica]] | [[Protestantska etika i duh kapitalizma]] | [[Palestina]] | [[Palestinska samouprava]] | [[Palestina (regija)]] | [[Giacomo Stampa]] | [[Ivan Illich]] | [[Višeslavova krstionica]] | [[Šablon:Infokutija osoba]] | [[Zvonimir Vučković]] | [[Kolaboracija četnika s nacističkom Njemačkom]] | [[Crkvenoslavenski jezik]] | [[Grčka narodnooslobodilačka armija]] | [[Jovan Vujošević]] | [[Srbija u jugoslavenskim ratovima]] ?? | [[Divna Veković]] | [[Cigla]] | [[Svrljig]] | '''[[Macbeth]]''' | [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu]] | [[Katanga]] | [[Antiratni protesti u Beogradu (1991–1992)]] | [[Slavonski Brod]] i [[Brod (Bosna i Hercegovina)|Bosanski Brod]] | [[Srebrenka Ilić]] | [[Pierre Schaeffer]] | [[Speedcore]] | [[Y2K]] | [[FK Sutjeska Nikšić]] | [[Pad Bosne 1463.]] | [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine]] | [[Aneksijska kriza]] | [[Teremin]] | [[Rat]] | [[Brak]] | [[Malware]] | [[Eintracht Frankfurt]] | [[Jelena Karleuša]] | [[Bela garda (Slovenija)]] | [[Slovenska ljudska stranka (1892)]] | [[FK Sarajevo]] | [[Četiri azijska tigra]] | [[Lulu Schwartz]] | [[AFC Champions League Elite]] | [[Muhamed Kulenović]] | [[Jasenova]] | [[Vice Bune]] | [[Tomislav II]] | [[Velika seoba Srba]] | [[C.D. Árabe Unido (Panama)]] | [[Tauro F.C. (Panama)]] | [[C.A. Independiente de La Chorrera (Panama)]] | [[C.D. Plaza Amador (Panama)]] | [[Club Deportivo Universitario (Panama)]] | [[San Francisco F.C. (Panama)]] | [[Lista gradova u Bosni i Hercegovini]] | [[Čandrakanta (roman)]] | [[Izborni knez]] | [[Julius Baranovski]] | [[Moruna]] | [[Immanuel Kant]] | [[Fenomenologija duha]] | [[Svijet kao volja i predodžba]] | [[Die Geburt der Tragödie aus dem Geist der Musik]] | [[Filosofija palanke]] | [[Josif Majer]] | '''[[Miloš Minić]]''' | '''[[Slobodan Penezić Krcun]]''' | '''[[Koča Popović]]''' | [[Vladimir Bakarić]] | [[Đuro Pucar Stari]] | [[Edvard Kardelj]] | [[Blagoje Nešković]] | [[Lazar Koliševski]] | [[Blažo Jovanović]] | [[Enver Hoxha]] | [[Slavko Šlander]] | [[Josip Križaj]] | [[Vălko Červenkov]] | [[Džemal Bijedić]] | [[Slavko Grum]] | [[Đorđe Popović]] | [[Tibor Sekelj]] | [[Vlado Dapčević]] | [[Mehmet Ali Ağca]] | [[Bruno Bušić]] | [[Stanislav Krakov]] | [[Miha Krek]] | [[Muhamed Asad]] | [[Stjepan Đureković]] | [[Donald Duck]] | [[Nikola Tesla]] | [[Mihajlo Pupin]] | [[Milutin Milanković]] | [[Bogdan Bogdanović]] | [[Vladimir Prelog]] | [[Dušan Vuksanović]] | [[Radoje Domanović]] | [[Meša Selimović]] | [[Mak Dizdar]] | [[Ivo Andrić]] | [[Josip Broz Tito]] | [[Ekomanipulacija]] | [[Banjani (pleme)]] | [[Ratni zarobljenici]] | [[Nikola Bojović]] | [[Paul Lafargue]] | '''[[Mario Kopić]]''' | [[Georgi Konstantinovski]] | [[Tvrđave u Herceg Novom]] | [[Udruženje genetičara u Bosni i Hercegovini]] | [[Josip Frank]] | [[Mile Starčević]] | [[Monopol]] | [[Novac]] | [[Ludi Šeširdžija]] | [[Wikipedija:Nacrti/2025]] | [[Tanasko Rajić]] | [[Hrvoje Hribar]] | [[Ivo Brešan]] | [[Fedor Vidas]] | [[Melhisedek]] | [[Ndjolé (Gabon)]] | [[Lastoursville]] | [[Đorđe Vajfert]] | [[Yugo]] | [[Zastava (fabrika)]] | [[Marš (muzika)]] | [[Haršačarita]] | [[Amila Kahrović-Posavljak]] | [[Matija Filaković]] | [[Ivica Puljak]] | [[Pozorišna trupa Crvenog broda]] | [[Liu Shaoqi]] | [[Kong Dongmei]] | [[Liu Siqi]] | [[Shao Hua]] | [[Wen Qimei]] | [[Cixi]] | [[Ba Jin]] | [[Lin Biao]] | [[Chen Duxiu]] | [[Nanjing]] | [[Sun Yat-sen]] | [[Deng Xiaoping]] | [[Nanning]] | [[Zhang Guotao]] | [[Li Si]] | [[Nanshan (Shenzhen)]] | [[Nagqu]] | [[Lhasa]] | [[Han Yu]] | [[Turpan]] | [[Zhaoyuan]] | [[Zhuangzi]] | [[Konfucije]] | [[Konfucijanizam]] | [[Datong]] | [[Foshan]] | [[Shunde]] | [[Mohe]] | [[Sansha]] | [[Fuyuan]] | [[Tashkurgan]] | [[Yongning]] | [[Yinchuan]] | [[Savo Orović]] | [[Karakorum]] | [[Dandong]] | [[Seogwipo]] | [[Šangaj]] | [[Peking]] | [[Taipei]] | [[Yan'an]] | [[Mao Anqing]] | [[Mao Anying]] | [[Xiangyang]] | [[Hangzhou]] | [[Changsha]] | [[Wu Zetian]] | [[Lu Zhi]] | [[Feng]] | [[Zhangsun]] | [[Suzhou]] | [[Jiang Qing]] | [[He Zizhen]] | [[Yang Kaihui]] | [[Luo Yixiu]] | [[Chengdu]] | [[Guilin]] | [[Historija Kine]] | [[Taoizam]] | [[Luoyang]] | [[Xian (taoizam)]] | [[Xi'an]] | [[Dalian]] | [[Guangzhou]] | [[Crvena knjiga (Mao Tse-tung)]] | [[Mao Tse-tung]] | [[Šaošan]] | [[Li Zhisui]] | [[Lu Xun]] | [[Yip Man]] | [[Chan Wah-shun]] | [[Leung Jan]] | [[Ng Mui]] | [[Wong Wah-bo]] | [[Hong Kong]] | [[Makao]] | [[Goa]] | [[Chongqing]] | [[Shenzhen]] | [[Ivan Meštrović]] | [[Mate Meštrović]] | [[Miodrag Stanisavljević]] | [[Stećak Vignja Miloševića]] | [[Tales]] | [[Vođe Sovjetskog Saveza]] | [[Nikita Hruščov]] | [[Vladimir Lenjin]] | [[Žnjan]] | [[Petar Lubarda]] | [[Veronika Bakotić]] | [[House music]] | [[Predsjednički izbori u Sjedinjenim Američkim Državama 2024.]] | [[Džemaludin Latić]] | [[Zora Dirnbach]] | [[Stevan Sremac]] | [[Krste Misirkov]] | [[Mihajlo Rostohar]] | [[Josip Pupačić]] | [[Usorska uskotračna željeznica]] | [[Naftna industrija Srbije]] | [[Lista ulica u Beogradu]] | [[Oktobarska revolucija]] | [[Svrgavanje Slobodana Miloševića]] | [[Ivan Klajn]] | [[Matthias Grünewald]] | [[NATO-ova fonetska abeceda]] | [[Kockica (zgrada)]] | [[:en:Epistemology|Epistemology]] cfr [[Epistemologija]] | [[Narodna Republika Koreja]] | [[Nemiri na Haymarketu]] | [[Pax Americana]] | [[Tomislav Osmanli]] | [[Vladislav Petković Dis]] | [[Marko Ristić]] | [[Nikola Batušić]] | [[Indijsko-pakistanski ratovi]] | [[Viktorija Roščina]] | [[Tursko osvajanje Balkana]] | [[Historija srednjovjekovne Srbije]] | [[Kukuruz]] | [[Kuća]] | [[Nikaragva]] | [[Starac Milija]] | [[:Kategorija:Crnogorska književnost]] | [[Crnogorska književnost]] | [[Banović Strahinja]] | [[Ranko Krivokapić]] | [[Lista papa]] | [[Dimitrije Mita Cenić]] | [[Julian Assange]] | [[La Fenice]] | [[Šablon:Ekvinocij i solsticij]] | [[Pan Tadeusz]] | [[Kaćuša (pjesma)]] | [[Zdenko Škrabalo]] | [[Kőbánya]] | [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025/Participants|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025]] | [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025/Participants/Inokosni organ|add]] | [[Bilećanka]] | [[Orient Express]] | [[Križarske rute]] | [[Rimski putevi]] | [[Via Egnatia]] | [[Via Militaris]] | [[Via Pontica]] | [[Đerdapska klisura]] | [[Autoput Bratstva i jedinstva]] | [[Husein Gradaščević]] | [[Ivan Perkovac]] | [[Gustav Krklec]] | [[Mak Dizdar]] | [[Ivo Vojnović]] | [[Janko Polić Kamov]] | [[Prvi srpski ustanak]] | [[Simo Matavulj]] | [[Ksaver Šandor Gjalski]] | [[August Šenoa]] | [[Kole Cašule]] | [[Živko Čingo]] | [[Kole Nedelkovski]] | [[Kočo Racin]] | [[Blaže Koneski]] | [[Mula Mustafa Bašeskija]] | [[Ivan Bandulavić]] | [[Arif Hikmetbeg Rizvanbegović]] | [[Sima Milutinović Sarajlija]] | [[Skender Kulenović]] | [[Meša Selimović]] | [[Hasan Kikić]] | [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]] | [[Umihana Čuvidina]] | '''[[Slobodan Šnajder]]''' | [[Andrej Nikolaidis]] | [[Duško Trifunović]] | [[Breakbeat hardcore]] | [[Stanko Vraz]] | [[Albert Bazala]] | [[Glava šećera (pripovetka)]] | [[Milovan Glišić]] | [[Anton de Kom]] | [[Turbofolk]] | [[Jelena Karleuša]] | [[Nada Knežević]] | [[Maja Nikolić (pjevačica)]] | [[Kylie Minogue]] | [[Maite Perroni]] | [[Mimi Mercedez]] | [[Bosanske piramide]] | [[Stefan Uroš I]] | [[Vladislav Nemanjić]] | [[Beli anđeo]] | [[Tomislav Osmanli]] | [[Studio B]] | [[Tvrtko II Kotromanić]] | [[:en:Menstrual cycle]] | [[:en:Water fluoridation]] | [[:en:Ketogenic diet]] | [[:en:Social history of viruses]] | [[:en:Virus]] | [[Crnogorski jezik]] | [[Šablon:Instrument]] | [[Prva savezna liga]] | [[Hajduk Split]] | [[Hiperborejci]] | [[Fadil Hoxha]] | [[Kajzerica]] | [[Kalifat]] | [[U Stambolu na Bosforu]] | [[Katari]] | [[Bogumili]] | [[Hazari]] | '''[[Železnička stanica Novi Sad]]''' | [[Agatha Christie]] | [[Orient Express]] | [[FK Vojvodina]] | <u>[[Svetozar Miletić]]</u> | <u>[[Petar II Petrović Njegoš|Pera Petrov iz Njegoša]]</u> | '''[[Novi Sad]]''' | [[Petrovaradin]] | [[Šipan]] | [[Baja]] | [[Kalhant]] | [[Narodni pokret Otpor]] | [[Аleksandr А. Bogdanov]] | [[Crvena zvijezda (roman)]] | [[Stanisław Lem]] | [[Zaharija Sitčin]] | [[Lav Sergejevič Termen]] | [[Teremin]] | [[Ursula K. Le Guin]] | [[Carmilla]] | [[Beli Manastir]] | [[Isak Babelj]] | [[George Weah]] | [[Radomir Putnik (pisac)|Radomir Putnik]] | [[Paragvaj]] | [[Yuki-Onna]] | [[Bolivija]] | '''[[Šablon:Infokutija biografija]]''' | [[Lista metro sistema]] | [[Ivan Glišić]] | [[:sl:Slovenska znanstvena fantastika]] | [[Studentske demonstracije u Jugoslaviji 1968.]] | [[Detroit, Michigan|Detroit]] | [[Vladimir Solovjov]] | [[Muhara]] | <u>[[Marko Marulić]]</u> | [[Klasifikacija muzike]] | [[Modul:Portal bar]] | [[Federico Zuccari]] | [[Eva Ras]] | [[Lista vladara Poljske]] | [[Torlački]] | [[Naučna fantastika]] | [[Okruzi Južne Koreje]] | [[Baranja]] | [[Wikipedija na korejskom jeziku]] | [[Korejski jezik]] | [[Drava]] | [[Ep o Gilgamešu]] | [[Crvena zvezda]] | <u>[[Paraćin]]</u> | [[Vladari Provanse]] | [[Stepan Bandera]] | [[Holodomor]] | [[Međunarodni praznici]] | [[Administrativna podjela Crne Gore]] | [[José Mujica]] | [[Centralna evidencija spomenika]] | [[Jujutsu]] | [[Suočavanje s prošlošću]] | [[Edita Schubert]] | [[Nika Rukavina]] | [[Branka Cvjetičanin]] | [[Sanja Bachrach Krištofić]] | [[Zlata Vucelić]] | [[Mario Krištofić]] | [[Plinara Hasanpaşa]] | [[Kuran]] | [[Tefsir]] | [[Sporazum o zapošljavanju između Zapadne Njemačke i SFR Jugoslavije]] | [[Klaus Schulze]] | [[Jovan Sterija Popović]] | [[Kijev]] | [[Aristotel]] | [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Nogomet|Projekt Nogomet]] | [[Muzički žanr]]/[[Klasična muzika]]/[[Folk muzika]]/[[Folk]]/[[Zabavna muzika]]/[[Turbofolk]]/[[Pop-folk]] | [[A.C. Milan]] | [[Wikipedija:Wikiprojekt države/Singapur]] | [[Okan Kocuk]] {{small|1000}} | '''[[Fudbalska reprezentacija Jugoslavije]]''' | '''[[Fudbalska reprezentacija Italije]]''' | '''[[Korisnik:Inokosni organ/Fudbalska reprezentacija Srbije|Fudbalska reprezentacija Srbije]]''' | [[Sloboda vjeroispovijesti ili uvjerenja]] | [[Lista ulica u Nišu]] | [[Heydər Əliyev]] | [[Mario Kopić]] | [[Legalizacija gradnje]] | [[Beyoğlu]] | [[OFK Beograd]] | [[Fenerbahçe SK (fudbal)|Fenerbahçe SK]] | [[Hip hop]] | [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] | [[Nürnberg]] | [[Ivo Pilar]] | [[Historija željeznice]] | [[Aerodrom Čenej]] | [[Svetozar Vlajković]] | [[Santa Cruz del Islote]] | [[Turbofolk]] | [[Etno muzika]] | [[Etnomuzikologija]] | [[Islamska umjetnost]] | [[Islamska muzika]] | [[Muzika Indije]] | [[Osmanske kule i odžaci u Bosni i Hercegovini]] | [[Florbela Espanca]] | [[Eduardo Lourenço]] | [[Pedro da Fonseca (filozof)|Pedro da Fonseca]] | [[Damião de Góis]] | [[Bohemizam]] | [[Osmansko osvajanje Rumelije]] | [[Dragoslav Mihailović]] | [[Dušan Matić]] | [[Arapsko proljeće]] | [[Boris Pahor]] | [[Mjanmar]] | [[Vijetnam]] | [[Laos]] | [[Svjetska prijestolnica knjige]] | '''[[:Kategorija:Članci za sređivanje|Za sređivanje]]''' | [[Predsednički izbori u SAD 2024.]] | [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država]] | [[Popis predsjednika SAD]] | [[Šablon:Predsjednički izbori u SAD]] | ''[[Sumatra (Crnjanski)|Sumatra]]'' | ''[[Termopile (Kavafis)|Termopile]]'' | ''[[Zapadno-istočni Divan]]'' | ''[[Breathe (Prodigy)|Breathe]]'' | [[Pivo]] | [[:Kategorija:Književni teoretičari]] | [[:Kategorija:Liste]] | [[Aerodrom Čenej]] | [[Afera Marković]] | [[Aksiologija]] | <u>[[Aleksandar Belić]]</u> | [[Aleksandar Deroko]] | [[Alfredo Stroessner]] | [[Alija Alijagić]] | [[Ambasada Jugoslavije u Francuskoj]] | [[Amila Kahrović-Posavljak]] | [[Andreas Bodenstein]] | [[Andrija Zmajević]] | [[Anholt (Borken)]] | [[Ani Radošević]] | [[Mary Bigelow Ingham|Anne Hathaway]] | [[Portrait of Anne Hathaway]] | [[Anne Hathaway (glumica)‏‎]] | [[Anne Hathaway‏‎ (glumica)|Anne Hathaway]] | [[Anne Hathaway (pjesma)|Anne Hathaway]] | [[Anne Hathaway‏‎ (Shakespeare)]] | [[Anne Hathaway (Shakespeare)|Anne Hathaway]] | [[Anne Hathaway]] | '''[[Ante Starčević]]''' | [[Antinacizam]] | [[Anton Čehov]] |<u>[[Antonio Bajamonti]]</u> | [[Arno Schmidt]] | [[Askos]] | [[Astrobiologija]] | [[Austro-ugarska okupacija Bosne i Hercegovine 1878]] | [[Azra]] | [[Baba Jaga]] | [[Ban]] | [[Banoštor (tvrđava)]] | [[Barok]] | [[Benjamin Hoadly]] | [[Bijelo dugme]] | [[Bitka kod Ankare]] | [[Bitka kod Brunete]] | [[Bizantska muzika]] | [[Bombaški napad u beogradskom bioskopu 20. oktobar]] | [[Bruno Schulz]] | [[Bunjevci]] | [[Čehoslovačka]] | [[Crvena buržoazija]] | [[Cvjetko Popović]] | [[David Albahari]] | [[Đavo]] | [[Diana Budisavljević]] | [[Dijalektički zakoni]] | [[Dimitrije Ljubavić]] | [[Dimitrije Mitrinović]] | [[Divlji Zapad]] | [[Dolores O'Riordan]] | <u>[[Domaniç]]</u> | [[Đorđe Vajfert]] | [[Downing efekt]] | [[Dragoslav Mihailović]] | [[Dunav]] | [[Dunavske Švabe]] | [[Eduardo Galeano]] | [[Edward Schillebeeckx]] | [[Eleonora de Fonseca Pimentel]] | [[Elvis Ljajić]] | [[Engleski jezik]] | [[Erehteion]] | [[Ernesto Sábato]] | [[Euharistija]] | <u>[[Eutropije]]</u> | <u>[[Euzebije iz Minda]]</u> | [[Evropski glavni grad kulture]] | [[Ezana od Aksuma]] | [[Fazıl Hüsnü Dağlarca]] | [[Federativna Narodna Republika Jugoslavija|FRNJ]] | [[Filološki pregled]] | [[Filosofija palanke]] | [[Fjeldfuglen]] | [[Florian Geyer]] | [[Folklor i vez etničke grupe Matyó]] | [[Forchheim]] | [[Frank Ryan (borac)|Frank Ryan]] | [[Funk]] | [[Frumencije]] | [[Galipoljski Srbi]] | [[Gebhard I. Savinjski]] | <u>[[Generacija Z]]</u> | [[Giovanni Verga]] | [[Glasinačka kultura]] | [[Gradišćanski Hrvati]] | [[Gradonačelnik Novog Sada]] | [[Gravelotte]] | [[Grof Đorđe Branković]] | [[Heinrich Friedrich von Diez]] | [[Hikaye]] | [[Hipotetički silogizam]] | [[Hipotetičko-disjunktivni silogizam]] | [[Historija Bosne i Hercegovine]] | [[Historija Hrvatske]] | [[Historija srednjovjekovne Srbije]] | [[Historija željeznice u Bosni i Hercegovini]] | [[Hronotop]] | <u>[[Humanizam u Njemačkoj]]</u> | [[Ignjat Bajloni]] | [[Igor Marojević]] | [[Il Popolo d'Italia]] | [[Ilija Garašanin]] | [[Invazija Varšavskog pakta na Čehoslovačku]] | [[Irska]] | [[Islamizacija Albanije]] |[[Izmael]] | <u>'''[[Izraelsko-palestinski sukob]]'''</u> (sređivanje) | [[Izvori]] | [[Janjevci]] | [[János Kádár]] | [[Jasmina Mihajlović]] | [[Jirečekova linija]] | [[Johannes Falkenberg]] | [[John Steinbeck]] | [[Josef Ressel]] | [[Josip Jelačić]] | [[Josip Križaj]] | <u>[[Josip Smodlaka]]</u> | <u>[[Jovan Cvijić]]</u> | [[JPEG]] | [[Jurij Hudolin]] | [[Kalvinizam]] | [[Karl Marx]] | '''[[Karl Kraus]]''' | [[Katedra (akademska)|Katedra]] | [[Kauboj]] | [[Kende]] | [[Knez Mihailova]] | [[Kondom]] | [[Konoplja u Sloveniji]] | [[Kopenhagen]] | [[Kraljevina Alanija]] | [[Kraljevina Poljska (1025–1385)]] | [[Krasan]] | [[Krašovani]] | [[Krav maga]] | [[Kresnenski ustanak]] | [[Kruševac]] | <u>[[Kuća]]</u> | [[Kup Crne Gore u fudbalu]] | [[Lagos]] | [[Laza Lazarević]] | [[Lazar Udovički]] | [[Lexicon Latinitatis medii aevi Iugoslaviae]] | [[LGBT historija Jugoslavije]] | [[Lista mjesta imenovanih po Josipu Brozu Titu]] | [[Lista najvećih svjetskih metropola]] | [[Lješka (ulica u Beogradu)|Lješka]] | [[Ljevičarska omladina (Kina)]] | [[Ljubomir Davidović]] | [[M'Daourouch]] | [[Mađarska forinta]] | [[Maite Perroni]] | [[Marin Držić]] | [[Mario Benedetti]] | <u>[[Marko Vešović (književnik)]]</u> | <u>[[Mediji]]</u> | [[Memmingen]] | [[Michael O'Riordan]] | [[Mihkel Klaassen]] | [[Mijaci]] | [[Miklós Németh‏‎]] | [[Milan Simin]] | [[Milenko Perović]] | [[Milorad Drašković]] | [[Miloš Crnjanski]] | [[Milovan Danojlić]] | [[Mimesis]] | [[Miroslav Krleža]] | [[Molière]] | <u>[[Möll]]</u> | <u>[[Mongolsko Carstvo]]</u> | [[Moliški Hrvati]] | <u>[[Moni Finci]]</u> | [[Nacističko spaljivanje knjiga]] | [[Nagrada Sedam sekretara SKOJ-a]] | [[Narodna muzika]] | [[Narodnjaci]] | <u>[[Nestor Mahno]]</u> | <u>[[Niccolò Machiavelli]]</u> | <u>[[Nicolas Storch]]</u> | <u>[[Nizozemska revolucija]]</u> | <u>[[Norne]]</u> | [[Obrada drveta]] | [[OFK Beograd]] | [[Orijent]] | [[Orofern od Kapadokije]] | [[Ørsta]] | [[Otokar Keršovani]] | [[Otto III. od Bavarske]] | [[Paćamama]] | [[Panonska nizija]] | [[Pantovčak]] | [[Pavlovo pismo lordu Carringtonu]] | [[Pčelarstvo u Sloveniji]] | [[Peadar O'Donnell]] | [[Philipp Melanchthon]] | [[Pijetizam]] | [[Pismo (poruka)]] | [[Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru]] | <u>[[Popis careva Svetog rimskog carstva]]</u> | <u>[[Popis čeških vladara]]</u> | [[Popis danskih monarha]] | <u>[[Popis engleskih i britanskih vladara]]</u> | [[Popis gradonačelnika Ljubljane]] | [[Popis gradonačelnika Skoplja]] | [[Popis gradonačelnika Splita]] | [[Popis gradonačelnika Zagreba]] | [[Popis gradova u Njemačkoj]] | [[Popis hrvatskih banova]] | [[Popis hrvatskih kraljeva]] | [[Popis japanskih monarha]] | [[Popis kraljeva Kambodže]] | [[Popis monarha Koreje]] | [[Popis pjevača narodnih pjesama]] | [[Popis poljskih vladara]] | [[Popis vladara Bavarske]] | [[Pranje novca]] | [[Praški lingvistički kružok]] | [[Praško proljeće]] | [[Propovijed o oprostima i milosti]] | [[Prostorvreme]] | <u>[[Protestantski uspon]]</u> | [[Prvi srpski ustanak]] | [[PTT]] | [[Racki Hrvati]] | [[Rimski putevi]] | [[Ruggero Leoncavallo]] | [[Šablon:Glavna stranica]] | [[Šablon:Hrvatski kraljevi]] | [[Šablon:Istorijske prestonice Srbije]] | [[Šablon:Književnost]] | [[Šablon:Makedonska književnost]] | [[Šablon:Srpski vladari]] cfr. [[Šablon:Srpski vladari]] | [[Sadrudin Kunavi]] | [[Sarajevski atentat]] | <u>[[Saudi Vision 2030]]</u> | [[Sauna]] | [[Sava Savanović]] | [[Simferopolj]] | [[Sinéad O'Connor]] | [[Sinopsis]] | [[Slavko Pavletić]] | [[Snijeg]] | [[Slavonija]] | [[Slobodan Jovanović]] | [[Sotion (filozof)]] | [[Sotion]] | [[Španski građanski rat]] | [[Spartakistički ustanak]] | [[Spisak gradonačelnika Beograda]] | [[Spisak kineskih vladara]] | [[Spisak opština Portorika‏‎]] | [[Spisak spaljenih knjiga u Njemačkoj 1933. godine]] | [[Spisak vladara Mađarske]] | [[Srbulje]] | [[Stan]] | [[Stara Hercegovina]] | [[Stjepan, knez Bosne|Stjepan Vojislavijević]] (fl. 1084–1095) | [[Studentske demonstracije u Jugoslaviji 1968.]] | <u>[[Sultanija Safije]]</u> | <u>[[Tadija Smičiklas]]</u> | [[Tarantinizam]] | [[Template:List of language names ordered by code]] | <u>[[The Prodigy]]</u> | <u>[[Thomas Müntzer]]</u> | [[Tibor Živković]] | [[Todor Živkov‏‎]] | [[Tomislav Osmanli]] | <u>[[Tommy]]</u> | [[Toti (Hrvati u Mađarskoj)|Toti]] | <u>[[Ugro-finski narodi]]</u> | [[Ulje (slikarstvo)|Ulje]] | [[Ultra vires]] | [[Upravni centar]] | [[Ursula Reutner]] | [[USB]] | [[Utrecht]] | [[Vatroslav Rožić]] | [[Venecijanski jezik]] | [[VIS Idoli]] | [[Višejezičnost]] | [[Vjetroagregat]] | <u>[[Vladan Matijević]]</u> | <u>[[Vladimir Ćorović]]</u> | <u>[[Walt Whitman]]</u> | [[Wat Tyler]] | [[Wolfgang Flür]] | [[Wurzach]] | [[You Xie]] | [[Zagrebačke gradske četvrti]] | [[Zapadni svijet]] | [[Željeznička magistrala Baikal-Amur]] | [[Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] | [[Živojin Pavlović]] | [[Zlatan Ibrahimović]] | [[Zohair Al-Ameri]] | [[Zoran Mušič]] | [[Zupčana željeznica]] | <nowiki>[[en:Category:Harv and Sfn template errors]]</nowiki> | <nowiki>[[Kategorija:Telekomunikacije]]</nowiki> | [[Masakr u Mičivodama]] | [[Teritorijalna organizacija Srbije]] | [[Šablon:Grad Čačak]] | [[Cetina]] | '''[[Antun Gustav Matoš]]''' | '''[[Silvije Strahimir Kranjčević]]''' | [[Tibor Sekelj]] | [[Danilo Kiš]] | [[Antun Nemčić]] | [[Anton de Kom]] | [[Josif Staljin]] | '''[[Surinamska književnost]]''' | [[Istorija Sovjetskog Saveza]] | [[Vampir]] | </small> |- ! |<small>[[Düsseldorf]] | [[Neuss]] | [[Krefeld]] | [[Ratingen]] | [[Erkrath]] | [[Hilden]] | [[Langenfeld (Rheinland)|Langenfeld]] | [[Lintorf]] | [[Düssel]] | [[Wülfrath]] | [[Neandertal (dolina)|Neandertal]] | [[Xanten]] | [[Hochdahl]] | [[Elbsee (Düsseldorf)|Elbsee]] | [[Dormagen]] | [[Norf]] | [[Meerbusch]] | [[Osterath]] | [[Carlstadt (Düsseldorf)|Carlstadt]] | [[Stadtmitte (Düsseldorf)|Stadtmitte]] | [[Pempelfort]] | [[Derendorf]] | [[Friedrichstadt (Düsseldorf)|Friedrichstadt]] | [[Unterbilk]] | [[Bilk (Düsseldorf)|Bilk]] | [[Oberkassel (Düsseldorf)|Oberkassel]] | [[Königsallee (Düsseldorf)|Königsallee]] |</small> |- !Projekt književnost | <small>[[Slovenska književnost]] | [[Mađarska književnost]] | [[Hrvatska književnost]] | [[Bosanskohercegovačka književnost]] | [[Srpska književnost]] | [[Crnogorska književnost]] | [[Makedonska književnost]] | [[Bugarska književnost]] | [[Rumunska književnost]] | [[Moldavska književnost]] | [[Turska književnost]] | [[Ukrajinska književnost]] | </small> |- !Poboljšati |<small>[[Aibo]] | [[Fausto Cercignani]] | [[Antantina intervencija u Ruskom građanskom ratu]] | [[Jastreb]] | [[Bitka na Avali oktobra 1944.]] | | [[Light pen‏‎]] | [[Sinteza (filozofija)]] | [[Nikola Vukčević]] | [[Kazneno djelo]] | [[Silvestrovo]] | [[Stjepan Bobek]] | [[Čavka]] | [[Eliezer Menachem Shah]] | [[Fulvio Tomizza]] | [[Bosna u srednjem vijeku]] | [[Eduard Mörike]] | [[Newcastle United F.C.]] | [[Le Monde diplomatique]] | [[Nikola Mirotić]] | [[Husein Bašić]] | [[Che Guevara]] | [[Pavluško Imširović]]</small> |- !Pregled drugog stupnja |<small> [[Vuk Stefanović Karadžić|Wolf Stefanssohn Karatschitz]] | [[Smederevo|Semendire]] | [[1582]] | [[Austro-ugarska okupacija Bosne i Hercegovine 1878|Austro-ugarska okupacija BiH]] | [[Vrhbosna]] | [[Eufuizam]] | [[Lion Feuchtwanger]] | [[Konstantinos Kavafis]] | [[Ivo Vejvoda]] | [[Boško Petrović (pilot)|Boško Petrović]] | [[Crnogorski vladari]] | [[Zajn al-Abidin]] | [[Kambodža]] | [[Mimeza]] | [[Pérotin]] | [[Intolerancija na laktozu]] | [[Janez Janša]] </small> |- !Pregled izabranih članaka | <small>[[Fabije Plancijad Fulgencije]] | [[Novogrčka književnost]] | [[Bleach (manga)]] | [[Lezbejka]] | [[Compsognathus]] | [[Catwoman]] | [[Dmitrij Šostakovič]] | [[Fauna Australije]] | [[Aldo Manucije]] | [[Surinam]] | [[LGBT historija Jugoslavije]] | [[Age of Mythology]]</small> |} {{collapse bottom}} * [[Wikipedija:CEE Proljeće 2026.]] * [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026]] [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026/List|lista]] {{#Babel:sh}} {{KorisnikPočetak|extra-css=clear:right;}} {{Korisnička kutija/Administrator}} {{Korisnik Wiki dob|dan=8|mjesec=04|godina=2021}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2023}} {{Korisnik Mjesec Azije}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2024}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2025}} {{KorisnikKraj}} {{collapse top|title= Nagrade}} === Nagrade === {| style="margin:0 auto; background:transparent;" |- | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{barnstar-rad i trud|Nagrada za rad i trud|Orijentolog}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | [[Datoteka:Wiki medal.jpg]] <div>'''Wiki medalja'''<br />Za albanske, turske i druge književne teme<br />[[User:Igor Windsor|Igor Windsor]]</div> | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedia:CEE Proljeće 2022/spomenica}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedia:Mjesec Azije/spomenica|godina=2022}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | [[Datoteka:UCDM_2023_banrstar.png|thumb|185px|[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023]]]] | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {| style="margin:auto; text-align:center; background:#327492; width:40px" | style="text-align:center; background:#FFFFFF; -moz-border-radius:15px; padding:6px 9px" | [[Datoteka:WikiLink Barnstar Hires.png|120px|Za izvanredan doprinos akciji i hvalevredan trud]] <div style="padding-top:6px;">Za učešće u [[Wikipedija:Akcija sređivanja članaka bez unutarnjih linkova 2|Akciji sređivanja članaka bez linkova 2]]</div> |- | style="color:white;" | '''Dodijelila''':<br />Wikizajednica |} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka/Nagrada}} |} <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="border:3px solid #EAC100; background-color:#EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;" class="plainlinks"> [[File:Wikipedia Asian Month Barnstar Golden.png|left|180px]] {{Center|{{resize|150%|'''''The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar Golden'''''}}}} <div style="color:#333333; margin-left:220px; font-size:110%;"> Dear {{ROOTPAGENAME}} : :Congradulation! Sincerely thank you for your utmost participation in Wikipedia Asian Month 2022. We are grateful for your dedication to Wikimedia movement, and hope you will join us the next year! :Wish you all the best! </div> <div style="color:#333333; text-align:right; font-size:120%;">Wikipedia Asian Month Team</div> </div> </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Joycewikiwiki@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month_2022/Special_Barnstars_Receiver&oldid=24454025 --> {| style="border:1px solid gray; background-color:#fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[Datoteka:Rc award.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size:x-large; padding:0; vertical-align:middle; height:1.1em;" | '''Barnstar patrolera''' |- |style="vertical-align:middle; border-top:1px solid gray;" | Iskreno veliko hvala, kao patroler patroleru, na ophodnji čitave Vikipedije u mojem trosedmičnom odsustvu. Nije ostalo [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/sh.wikipedia.org?actions=patrol nezapaženo] da si praktički samostalno poduhvatio posao bez kojega bi ošli natrag u tisuće neophođenih izmjena odakle nema povratka dok se istovremeno borimo s novima. |} – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 04:23, 6 mart 2023 (CET) {{Nagrada za izabrani članak | članak =Karl XII od Švedske | mjesec =august | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Fudbalska reprezentacija Turske | mjesec =oktobar | godina =2024. }} {{collapse bottom}} == Spoljašne veze == * [https://vukajlija.com/ Leksikografski zavod] * как я люблю naš [[:wikt:Glavna strana|vikiriječnik]] :P * <u>[[Wikipedija:Navođenje izvora|Navođenje izvora]]</u> & [[:en:Wikipedia:Citing sources|Citing sources]] & [[:en:Wikipedia:Verifiability|Verifiability]] * <u>[[Wikipedija:Pouzdani izvori|Pouzdani izvori]]</u> & [[:en:Wikipedia:Reliable sources|Reliable sources]] * <u>[[Šablon:Reklamiranje]]</u> & [[:en:Wikipedia:Identifying blatant advertising|Identifying blatant advertising]] * <u>[[Wikipedija:Šta Wikipedija nije|Šta Wikipedija nije]]</u> & [[:en:Wikipedia:What Wikipedia is not|What Wikipedia is not]] * [[Wikipedija:Dozvole za objavljivanje]] ::''Don't speak Po Naški?'' <div style="float:right; border:thin solid green; background-color:*f9f9f9"> {{Currentdate}} Ovaj ogranak Wikipedija projekta ima : '''<div id="articlecount" style="font-size:85%;">[[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] {{plural:{{NUMBEROFARTICLES}}|članak|članka|članaka}} na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]]</div> </div>''' [[Kategorija:User sh]] [[Kategorija:Wikipedijini administratori]] tjetgafylmoervqk6ls1ddz6yadaebm Islamizacija Albanije 0 4665775 42590332 42176180 2026-05-10T09:50:58Z Duma 16555 /* Južna Albanija */ 42590332 wikitext text/x-wiki {{Islam}} '''Islamizacija Albanije''' bila je posljedica [[Osmansko Carstvo|osmanskog]] osvajanja [[Albanija|Albanije]] krajem [[14. stoljeće|14. stoljeća]]. Osmanlije su, putem svoje uprave i vojske, donijeli [[islam]] u Albaniju raznim odlukama koje su se ticale poreskih olakšica, trgovinskih mreža i transnacionalnih vjerskih veza. U prvih nekoliko stoljeća osmanske vladavine širenje islama u Albaniji bilo je sporo, a intenziviralo se uglavnom tijekom [[17. stoljeće|17.]] i [[18. stoljeće|18. stoljeća]], dijelom i zbog veće osmanske socijalne i vojne integracije, geopolitičkih faktora i sloma [[Kršćanstvo|kršćanskih]] crkvenih struktura. To je bio jedan od najznačajnijih događaja u albanskoj povijesti, jer su [[Albanci]] u Albaniji prešli iz pretežno kršćanskog ([[Katoličanstvo|katoličkog]] i [[Pravoslavlje|pravoslavnog]]) stanovništva u pretežno [[Muslimani (vjernici)|muslimansko]] stanovništvo ([[suniti]], [[bektaši]] i neke druge sekte), premda su se značajne kršćanske manjine zadržale u određenim regijama. Kao rezultat [[Islamizacija|islamizacije]], sunitski islam postao je najveća religija na [[Albanski jezik|albanskom etnolingvističkom području]], ali su i druge religije bile prisutne u toj regiji. [[Religija]] je igrala glavnu ulogu u oblikovanju političkog razvoja Albanije u kasnom osmanskom razdoblju. Uz vjerske promjene, prelazak na islam donio je i druge društvene i kulturne transformacije, koje su oblikovale i utjecale na Albance i albansku kulturu. Tijekom 16. i 18. stoljeća kršćanski su Albanci i prisilno prevođeni na islam brutalnim nasiljem, uznemiravanjem i povećanjem poreza. Ti su postupci izazvali albanske pobune 1433–1439, 1452, 1480–1481, 1506–1507, 1519–1520, 1594, 1601–1602, 1621, 1614, 1618, 1683–1684, 1737, 1833–1839, 1844. i 1850. godine.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9U5pAAAAMAAJ&q=Albanian+revolts+Ottomans|title=The Ukrainian Quarterly|date=1991|publisher=Ukrainian Congress Committee of America|page=56|language=en|access-date=3. 4. 2020}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Kcy-DAAAQBAJ&q=Albanian+revolt+in+eastern+Macedonia+1727&pg=PA122|title=The Jews of the Ottoman Empire and the Turkish Republic|last=Shaw|first=Stanford J.|date=2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-12235-6|page=38|language=en|access-date=3. 4. 2020}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=slVpAAAAMAAJ&q=Albanian+revolts+Ottomans|title=From Zalmoxis to Jan Palach: Studies in East European History|last=Treptow|first=Kurt W.|date=1992|publisher=Eastern European Monographs|isbn=978-0-88033-225-5|page=43|language=en|access-date=3. 4. 2020}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC&q=Albanian+revolts+Ottomans&pg=PA535|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|last=Fine|first=John V. A.|last2=Fine|first2=John Van Antwerp|date=1994|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-08260-5|page=535|language=en|access-date=3. 4. 2020}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2xYzAAAAIAAJ&q=Albanian+revolts|title=Ottoman architecture in Albania, 1385-1912|last=Kiel|first=Machiel|date=1990|publisher=Research Centre for Islamic History, Art and Culture|isbn=978-92-9063-330-3|page=156|language=en|access-date=3. 4. 2020}}</ref> Premda su Albanci održavali [[kripto-kršćanstvo|kripto-kršćansku]] kulturu (Albanci koji su zvanično bili muslimani a privatno su ispovijedali kršćanstvo poznati su pod imenom "[[laramani]]"), oni koji su pokušali preći na kršćanstvo, ohrabreni [[Klement XI.|papom Klementom XI]], suočili su se sa smrtnom kaznom prema osmanskom pravu. Na kraju su Albanci nadmašili druge balkanske skupine u osmanskoj vladajućoj klasi i stekli dominantan položaj i utjecaj, iako u malom broju.<ref>{{cite book |last1=Shaw |first1=Stanford J. |last2=Shaw |first2=Ezel Kural |title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 1, Empire of the Gazis: The Rise and Decline of the Ottoman Empire 1280-1808 |date=1976 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29163-7 |page=69 |url=https://books.google.com/books?id=E9-YfgVZDBkC&q=Attacks+on+Albanians+during+the+Turkish-Ottoman+war&pg=PA68 |accessdate=3. 4. 2020 |language=en}}</ref> ==Historija== ===Rano osmansko razdoblje=== [[Datoteka:Gjergj Kastrioti.jpg|thumb|left|180px|Skenderbeg (1405 –1468).]] Albanci su se počeli prelaziti na islam kad su krajem 14. stoljeća postali dijelom [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]].<ref name="Ramet209"/> Albanija se razlikuje od ostalih [[Balkanski poluotok|balkanskih]] regija poput [[Bugarska|Bugarske]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosne]] po tome što je do 1500-ih islam ostao ograničen na članove aristokracije i rijetka vojna naselja pod vodstvom [[Juruci|Turskih juruka]].<ref name="Zhelyaz">Zhelyazkova, Antonina. ‘’Albanian Identities’’. Sofia, 2000: International Center for Minority Studies and Intercultural Relations. Page 15-16</ref><ref name="Bieber">{{cite news|author= Florian Bieber|title=Muslim identity in the Balkans before the establishment of nation states| magazine=Nationalities Papers: The Journal of Nationalism and Ethnicity|date= 19 August 2010| pages =15–19}}</ref> Stoga se u početku prelazak na islam odvijao uglavnom među kršćanskom elitom, koja je zadržala neke prethodne političke i ekonomske privilegije, kao i među pripadnicima nove klase [[timar]]a ili vlasnika [[Spahija|spahijske]] imovine u novom osmanskom sustavu.<ref name="Ergo22">{{harvnb|Ergo|2010|p=22}}</ref> Tu se ubrajaju pripadnici aristokracije kao što je [[Đurađ Kastriot Skenderbeg]], koji se preobratio na islam dok je služio Osmanlijama, a kasnije se preobratio natrag na kršćanstvo tijekom albanske pobune krajem 15. stoljeća. Također je naredio drugima koji su prešli na islam ili su bili muslimanski kolonisti da pređu na kršćanstvo ili se suoče sa smrću.<ref name="Ramet209">{{harvnb|Ramet|1998|p=209}} "Osmanlije su prvi put napali Albaniju 1385. Druga osmanska vojska poslana je u Albaniju 1394-1396 i okupirala zemlju. S obzirom na tendenciju Osmanlija da toleriraju vjersku raznolikost među lojalnim podanicima i na općenito ratobornu tradiciju Albanaca, osmanske su vlasti usvojile pomirljivu politiku prema albanskim kršćanima u ranim decenijama okupacije. Ipak, iako prelazak na islam nije bio potreban, kršćanski albanski gospodar mogao je računati na naklonosti vlasti ako se preobrati. Ako Osmanlije nisu vjerovali da vjerski razlozi mogu natjerati kršćanina da pređe na islam, oni su unatoč tome gledali iskosa na to kad je musliman prešao (ili se preobratio) u kršćanstvo. To se dogodilo 1443. godine, kada je Đurađ Kastriot (zvani Skenderbeg), koji je odgojen kao musliman u [[sultan]]ovoj palači, napustio islamsku vjeru i javno se vratio vjeroispovijesti svojih predaka. Ali ovo obraćenje nije bilo samo javna gesta prkosa. Bio je to prvi čin u revolucionarnoj drami. Jer, nakon što je promijenio svoju vjersku odanost, Skenderbeg je zahtijevao da muslimanski kolonisti i obraćenici podjednako prihvate kršćanstvo ili se suoče sa smrtnom kaznom, objavivši neku vrstu svetog rata protiv sultana/halife".</ref> Skanderbeg je primio vojnu pomoć od [[Napuljsko Kraljevstvo|Napuljskog Kraljevstva]], koju je 1452. godine poslao [[Ramon d’Ortafà|Ramon d'Ortafa]], koji je imenovan potkraljem Albanije i imao je zadatak održavati katoličanstvo među lokalnim stanovništvom od širenja islama.<ref name=Marinescu182>{{harvnb|Marinescu|1994|p=182}}</ref> Tijekom sukoba između Skenderbega i Osmanlija, razne bitke i napadi prisilili su sultana [[Mehmed II|Mehmeda II]] da sagradi tvrđavu [[Elbasan]] (1466) u nizinama kako bi skršio otpor koji je dolazio iz planinskih utvrda.<ref name="Inalcik327">{{harvnb|Inalcik|1989|p=327}}</ref> Prije i nakon Skenderbegove smrti (1468) dijelovi albanske aristokracije migrirali su u južnu Italiju s većim brojem Albanaca, kako bi izbjegli osmansko osvajanje; njihovi potomci i danas žive u mnogim selima u kojima su se oni tada nastanili.<ref name="Nasse">{{harvnb|Nasse|1964|pp=24–26}}</ref> [[Datoteka:"I Turchi respinti da Scutari" Gatteri's Etching of the Siege of Shkodra.jpg|thumb|right|250px|[[Opsada Skadra|Opsada skadra, 1478]].]] Čak i dugo nakon pada Skenderbega, velike su se albanske regije često bunile protiv osmanske vlasti, što je imalo velike ljudske žrtve, uključujući desetkovanje čitavih sela.<ref>Zhelyazkova, Antonina, ''Albanian identities'', str. 15.</ref> Sedamdesetih godina 16. stoljeća zaustavljen je zajednički napor osmanskih vladara da autohtoni narod preobrate na islam, kako bi se ugušili sezonski nemiri u Elbasanu i Reki, a neuspješna pobuna katoličkog stanovništva na sjeveru 1596. prethodila je nizu strogih kaznenih mjera koje poticale prelazak na islam.<ref>Zhelyazkova, Antonina, ''Albanian identities'', str. 15-16, 19.</ref> Do vrhunca islamizacije u Albaniji došlo je mnogo kasnije nego u ostalim islamiziranim ili djelomično islamiziranim područjima: podaci popisa stanovništva iz 16. stoljeća pokazali su da su [[Sandžak (teritorijalna jedinica)|sandžaci]] u kojima su živjeli Albanci i dalje bili pretežno kršćanski, a muslimani su u većini područja činili najviše 5%, dok je u većini drugih regija tijekom tog razdoblja postotal muslimana već porastao do velikih razmjera, npr. u dijelovima Bosne ([[Bosna]] 46%, [[Hercegovina]] 43%, urbano [[Sarajevo]] 100%), Sjevernoj Grčkoj ([[Trikala]] 17,5%), urbanoj [[Makedonija (region)|Makedoniji]] ([[Skoplje]] i [[Bitola]] 75%) i istočnoj [[Bugarska|Bugarskoj]] ([[Silistra]] 72%, [[Čirmen]] 88%, [[Nikopolj (Bugarska)|Nikopolj]] 22%). Kasnije, u 19. stoljeću, kada je proces islamizacije zaustavljen na većem dijelu Balkana, on je nastavio ostvarivati značajan napredak u Albaniji, posebno na jugu zemlje.<ref name = "MinkovDemographics">{{cite book|author=Anton Minkov|title= Conversion to Islam in the Balkans|pages=41–42}}</ref> U ranom razdoblju osmanske vladavine područja koja čine modernu Albaniju reorganizirana su u administrativnu jedinicu koja se zvala Sandzak-i Arnavid ili Sandzak-i Arnavud.<ref name="Norris3637">{{harvnb|Norris|1993|pp=36–37}}.</ref> U prvom razdoblju osmanske vladavine samo su istaknute crkve sa značajnim simboličkim značenjem ili kulturnom vrijednošću u nekom urbanom naselju pretvarane u [[džamija|džamije]].<ref name="Ergo18">{{harvnb|Ergo|2010|p=18}}</ref> Većinu ranih džamija sagrađenih u Albaniji osmanski sultani ponekad su uglavnom gradili u tvrđavama za osmanske garnizone za vrijeme svojih vojnih pohoda u ta područja, kao što su [[Džamija sultana Mehmeta Fatiha]] u [[Skadar|Skadru]], [[Crvena džamija u Beratu]] i druge.<ref name="Nurja197198">{{harvnb|Nurja|2012|pp=197–198}}</ref><ref name="Ergo3435">{{harvnb|Ergo|2010|pp=34–35}}</ref> Osmanska je vlast u pravilu uvelike tolerirala kršćanske podanike, ali ih je i diskriminirala čineći ih građanima drugog reda putem viših poreza i raznih zakonskih ograničenja, poput nemogućnosti izvođenja muslimana na sud, posjedovanja konja ili oružja ili, pak, posjedovanja kuće s pogledom na muslimane. Iako su osmanske vlasti bile kronično sumnjičave prema katoličanstvu, u velikoj su mjeri dopustile da [[pravoslavna crkva]] nesmetano funkcionira, osim u određenim trenucima, kada je crkva bila potisnuta protjerivanjem episkopa ili su im oduzimani prihodi i imovina. Tijekom osmanskog razdoblja većina kršćana, kao i većina muslimana, koristila je određeni stupanj vjerskog sinkretizma, još uvijek prakticirajući razne [[Poganstvo|poganske]] obrede; mnogi od ovih obreda najbolje su sačuvani među mističnim redovima kao što je [[Bektaši|bektaški red]].<ref name="Vryonis">Vryonis, Spyros. ''Religious Changes and Patterns in the Balkans, 14th-16th centuries''.</ref> <gallery class="center"> File:Die rote Moschee von der Burg Berat.JPG|Porušena [[Crvena džamija u Beratu|Crvena džamija]] u utvrdi u [[Berat]]u. File:Kruje Castle - minaret of a mosque.JPG|Ruševine džamije u utvrdi, [[Kruja]]. File:Shkodër-rozafa-2001.jpg|Porušena [[džamija sultana Mehmeta Fatiha]] u [[Rozafa|utvrdi Rozafa]], [[Skadar]]. </gallery> ===Sjeverna Albanija=== [[Datoteka:Clement XI.jpg|140px|thumb|left|[[Klement XI.|Klement XI]] bio je papa od 1700 do 1721. Rođen u plemenitoj [[Albani (obitelj)|obitelji Albani]] talijanskog i albanskog porijekla,<ref>[http://en.radiovaticana.va/news/2014/09/21/fr_lombardi_papal_journey_a_blessing_for_all_albanians/1107019, ..."srebrni potret pape Klementa XI – koji je pripadao obitelji Albani, te je tradicionalno bio albanskog porijekla"].</ref> sazvao je ''Kuvendi i Arbënit'' kako bi zaustavio opadanje katoličkog stanovništva.]] Osmansko osvajanje određenih sjevernih gradova iz ruku [[Mletačka Republika|Mlečana]] dogodilo se odvojeno od početnog zauzimanja Albanije od lokalnih feudalaca. Grad [[Leska]] pao je 1478, Skadar 1478–1479 i [[Drač]] 1501. godine. Većina njihovog kršćanskog stanovništva pobjegla je. Tijekom 16. stoljeća gradsko stanovništvo u tim gradovima postalo je pretežno muslimansko.<ref name=Malcolm12>{{harvnb|Malcolm|2015|pp=12–13}}</ref> Na sjeveru je širenje islama bilo sporije kao rezultat otpora [[Rimokatolička crkva|Rimokatoličke crkve]] i zbog planinskog terena, što je pridonijelo manjem muslimanskom utjecaju u 16. stoljeću.<ref name="Ramet209210">{{harvnb|Ramet|1998|pp=209–210}}</ref> Osmansko osvajanje i teritorijalna reorganizacija Albanije utjecali su na Katoličku crkvu jer su crkvene strukture bile uništene.<ref name="Ergo8">{{harvnb|Ergo|2010|p=8}}</ref> U 16. stoljeću smatralo se da [[Skadarski sandžak]] ima muslimansko stanovništvo od 4,5% od ukupnog broja, dok je naselje [[Dukagjini]] (u to vrijeme slabo naseljeno) imalo 0%, a Prizren 1,9% muslimanskog stanovništva.<ref name="MinkovDemographics"/> Pobune katoličkih Albanaca, često u kontekstu osmanskih ratova s katoličkim silama [[Mletačka Republika|Venecijom]] i [[Austrijsko Carstvo|Austrijom]] u 17. stoljeću, rezultirale su ozbiljnim represalijama protiv katoličkih Albanaca koji su se pobunili, a to je, pak, ubrzalo prelazak na islam.<ref name=Ramet210/><ref name="Skendi235242"/><ref name="Lederer333334"/> Godine 1594. papa je potaknuo neuspjelu pobunu među katoličkim Albancima na sjeveru, obećavajući pomoć [[Španjolska|Španjolske]]. Međutim, pomoć nije stigla, a kada je pobuna slomljena 1596. godine, provedene su osmanske represije i pritisak da se prihvati islam kako bi se pobunjenici kaznili.<ref name="Zhelyaz"/> Najveći pad dogodio se između 1630-ih i 1670-ih, kada je, na primjer, broj katolika u leskoj biskupiji opao za 50%, dok je u [[pult]]skoj biskupiji broj katolika s 20.000 pao na 4.045, pri čemu je većina prešla na islam, a samo mali broj njih na pravoslavlje.<ref name=Ramet210>{{harvnb|Ramet|1998|p=210}}. "Tada, 1644. godine, izbio je rat između Venecije i Osmanskog Carstva. Na nagovor svećenstva mnogi su se albanski katolici priklonili Veneciji. Osmanlije su odgovorile žestokim represijama, što je zauzvrat natjeralo mnoge katolike da prihvate islam (iako je nekolicina izabrala da se pridruže Pravoslavnoj crkvi)... U rasponu od dvadeset i dvije godine (1649-1671) biskupija Alessio pala je za više od 50 posto, dok je u biskupiji Pulati (1634-1671) broj katolika opao s više od 20.000 na samo 4.045. Općenito, pobune Albanaca tijekom osmansko-venecijanskih ratova 1644-1669. rezultirale su oštrim osmanskim represalijama nad katolicima u sjevernoj Albaniji i znatno ubrzale islamizaciju... Općenito, pojavio se obrazac. Kad bi Osmansko Carstvo napale katoličke sile, na lokalne su katolike vršili pritisak da se obrate, a kada je napad na Osmansko Carstvo dolazio iz pravoslavne [[Rusija|Rusije]], pritisak je vršen na mjesne pravoslavce da promijene vjeru. Međutim, u nekim je slučajevima islamizacija bila samo površna, a u 19. stoljeću mnoga su sela i neke čitave četvrti ostale "kripto-katoličke", usprkos usvajanju vanjskih obličja islamske kulture".</ref> Tijekom [[Veliki turski rat|Velikog austrijsko-turskog rata]], albanski katolički čelnici [[Petar Bogdani]] i [[Toma Raspasani]] okupili su na austrijskoj strani katolike i muslimane među [[Kosovo (regija)|kosovskim]] Albanacima. Nakon rata, budući da je Kosovo ostalo izvan [[Habsburška Monarhija|Habsburške Monarhije]], uslijedile su oštre represalije. Veliki broj katolika<ref name=Raspasani/> pobjegao je na sjever, gdje su mnogi "umrli, neki od gladi, drugi od bolesti" oko [[Budimpešta|Budimpešte]].<ref name=Raspasani>{{cite book|last=Malcolm|first=Noel|title=Kosovo: a short history|url=https://books.google.com/books?id=GGQ_AQAAIAAJ&q=Toma+Raspasani|accessdate=21. 6. 2011|year=1998|publisher=Macmillan|isbn=978-0-333-66612-8|page=162}}</ref> Nakon bijega Srba, ipeški ([[Peć (grad)|pećki]]) paša prisilio je katoličke Albance na sjeveru da se presele u sada raseljene ravnice na Kosovu i prisilio ih da tamo pređu na islam.<ref name=Pahumi>Pahumi, Nevila (2007). "The Consolidation of Albanian Nationalism", str. 18: "Ipečki paša nasilno je preselio katoličke stanovnike sjeverne Albanije u ravnice južne Srbije nakon neuspjele pobune Srba 1689. i bijega mnogih Srba u Habsburško Carstvo. Premješteni seljani bili su prisiljeni preći na islam".</ref> Preobraćenje među katolicima u zajednicama sjeverne Albanije uključivalo je muškarce koji su prešli na islam, često da bi izbjegli plaćanje poreza i drugih socijalnih pritisaka usmjerenih na muškarce u osmanskom sustavu, dok bi žene u kućanstvu ostale kršćanke.<ref name="Doja60"/> Preobraćeni muslimanski muškarci tražili su kršćanske žene kako bi održale određeni stupanj katoličanstva u kućanstvu.<ref name="Doja60">{{harvnb|Doja|2008|p=60}}</ref> Godine 1703. [[Klement XI.|papa Klement XI]], albanskog porijekla, sazvao je sinodu lokalnih katoličkih biskupa kako bi razgovarao o islamizaciji u regiji; na sinodi također nisu prihvatili kripto-katolike u Albaniji, koji su izvana ispovijedali islam.<ref name="Skendi235242"/><ref name="Frazee">{{harvnb|Frazee|2006|pp=167–168}}</ref> U sjevernoj Albaniji sukob sa [[Slaveni]]ma pojavio se kao dodatni faktor u prelasku na islam.<ref name="Stavrianos498"/> Dijeljenje iste vjere s osmanskim vlastima omogućilo je Albancima na sjeveru da postanu saveznici i ravnopravni u carskom sustavu i da steknu sigurnost protiv [[Makedonski Sloveni|susjednih pravoslavnih Slavena]].<ref name="Stavrianos498"/> U nekim područjima blizu istočne istočne Albanije islam je mnogo prije postao većinska religija: na primjer, službene osmanske statistike o [[Nahija|nahiji]] [[Tetovo|Tetovu]] u današnjoj [[Sjeverna Makedonija|Makedoniji]] (koja je imala mješovito albansko, slavensko makedonsko i tursko stanovništvo) pokazuju da je broj muslimanskih obitelji prvi put nadmašio kršćanske obitelji 1545. godine, kad je bilo dva puta više muslimanskih obitelji u odnosu na kršćanske, a 38 od tih muslimanskih obitelji nedavno je prešlo na kršćanstvo,<ref name="wallaby.vu.edu.au">{{cite web |url=http://wallaby.vu.edu.au/adt-VVUT/uploads/approved/adt-VVUT20060426.160820/public/02ch1.pdf |title=Archived copy |accessdate=5. 1. 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108131821/http://wallaby.vu.edu.au/adt-VVUT/uploads/approved/adt-VVUT20060426.160820/public/02ch1.pdf |archive-date=8. 1. 2009 |archivedate=2009-01-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108131821/http://wallaby.vu.edu.au/adt-VVUT/uploads/approved/adt-VVUT20060426.160820/public/02ch1.pdf |deadurl=yes }}</ref> dok su u [[Opolje|Opolju]] na Kosovu kod [[Prizren]]a muslimani bili u većini 1591. godine.<ref>TKGM, TD № 55 (412), (Defter sandžaka Prizren iz 1591. godine).</ref> ===Središnja Albanija=== [[Datoteka:LEAD MOSQUE IN DOWNTOWN BERAT, ALBANIA.jpg|thumb|150px|right|[[Olovna džamija u Beratu]], podignuta u 16. stoljeću.]] Središnja Albanija bila je središte starog [[Via Egnatia|Egnacijevig puta]], koji je povezivao trgovinske, kulturne i prometne veze, a ove su bile pod izravnom osmanskom upravnom kontrolom i vjerskim muslimanskim utjecajem.<ref name="Pistrick78"/><ref name="Skendi1956316318320"/> Prelazak na islam u većini središnje Albanije stoga se u velikoj mjeri pripisuje ulozi koju je njezina geografija imala u društveno-političkom i ekonomskom razvoju te regije.<ref name="Pistrick78">{{harvnb|Pistrick|2013|p=78}}</ref><ref name="Skendi1956316318320"/> Službeno osmansko priznanje pravoslavne crkve rezultiralo je tolerancijom pravoslavnog stanovništva sve do kraja 18. stoljeća, a tradicionalizam crkvenih institucija usporio je proces prelaska na islam kod Albanaca.<ref name="Lederer333334"/><ref name=Ramet203/><ref name="Ergo26">{{harvnb|Ergo|2010|p=26}}</ref> Pravoslavno stanovništvo središnje i jugoistočne Albanije bilo je pod crkvenom jurisdikcijom [[Ohridska arhiepiskopija|Ohridske pravoslavne arhiepiskopije]], dok je jugozapadna Albanija bila pod [[Carigradski patrijarhat|Carigradskim patrijarhatom]] putem Janjinske eparhije.<ref name="Ergo37"/><ref name="Giakoumis7981">{{harvnb|Giakoumis|2010|pp=79–81}}</ref> Razlike između kršćanskih Albanaca iz središnje Albanije i ohridskih arhiepiskopa dovele su do prelaska na bektaški islam, koji je bio privlačan svima, jer je malo inzistirao poštivanju obreda.<ref name="Winnifrith107">{{harvnb|Winnifrith|2002|p=107}}. "Ali teški ohridski arhiepiskopi zacijelo su stvorili određene pukotine u svom stadu. Bile su dostupne manje sporne vjere. Dogodilo se da je prelazak na islam u središnjoj Albaniji bio ublažen tamošnjom snagom bektašijskog kulta, jedne mistične vjere, namijenjene svima, koja je malo zahtijevala u smislu strogih pravila poštivanja obreda."</ref> Početkom 16. stoljeća albanski gradovi kao što su [[Đirokastra]], [[Kanina (Albanija)|Kanina]], [[Delvina]], [[Vlora]], [[Korča]], [[Klisura (Albanija)|Klisura]], [[Premet]] i [[Berat]], a krajem 16. stoljeća Vlora, Premet i [[Himara (Albanija)|Himara]] i dalje su bili kršćanski, dok je Đirokastra već bio muslimanski grad.<ref name="Ergo37">{{harvnb|Ergo|2010|p=37}}.</ref><ref name="Giakoumis84"/> U prvim decenijama 16. stoljeća Elbasanski sandžak imao je 5,5% muslimanskog stanovništva, što je bio u tom razdoblju najviši postotak za sve sandžake s albanskim stanovništvom.<ref name="MinkovDemographics"/> Godine 1570. osmanske su vlasti započele ciljanu akciju u pravcu preobraćenja nemirnog kršćanskog stanovništva u Elbasanu i [[Gornja Reka|Reci]].<ref name = "Zhelyaz"/> Na području oko [[Drač]]a, jedan grčki putnik izvijestio je da zbog islamizacije više nema pravoslavnih kršćana.<ref name="Giakoumis84">{{harvnb|Giakoumis|2010|p=84}}. O Draču: "Krajem 16. stoljeća prelazak na islam toliko je prodro u središnju Albaniju, da je jedan grčki putnik u Draču 1580. godine izvijestio da 'u dračkoj oblasti nema Grka' (tj. pravoslavnih kršćana)".</ref> Prelazak na islam u gradovima diljem Albanije bio je spor tijekom 16. stoljeća, budući da je oko 38% gradskog stanovništva postalo muslimanima.<ref name="Ergo38">{{harvnb|Ergo|2010|p=38}}.</ref> Grad Berat postao je pretežno muslimanski od 1670. nadalje, a njegova se preobrazba dijelom pripisuje nedostatku kršćanskih svećenika koji su mogli vršiti vjerske službe.<ref name="Skendi1013"/> ===Južna Albanija=== Prema podacima iz 16. stoljeća, muslimana je u Valonskom sandžaku bilo 1,8%, dok ih je u Ohridskom sandžaku bilo 1,9%.<ref name="MinkovDemographics"/> Uglavnom su krajem 18. stoljeća pravoslavni Albanci peralzili na islam u velikom broju, većinom zbog [[Rusko-turski ratovi|rusko-turskih ratova]] u tom razdoblju i zbog događaja kao što je [[Peloponeski ustanak|Peloponeskog ustanka]] (1770), koji su prisiljavali Osmanlije da pravoslavno stanovništvo vide kao saveznika [[Rusko Carstvo|Rusije]].<ref name=Ramet203/><ref name="Skendi1013"/><ref name="Skendi1956321323"/><ref name="Vickers16"/> Dok su se neki pravoslavni Albanci bunili protiv Osmanskog Carstva, Porta je reagirala i povremeno pribjegavala sili da preobrati pravoslavne Albance na islam, istodobno provodeći ekonomske mjere za poticanje vjerske preobrazbe.<ref name=Ramet203/><ref name="Skendi1013"/><ref name="Vickers16">{{harvnb|Vickers|2011|p=16}}.</ref><ref name="Koti1617"/> Do 1798. godine masakr primorskih albanskih pravoslavnih sela Šanvasil i Nivica-Bubar, koji je zapovijedio [[Ali-paša Janjinski]], polunezavisni vladar [[Janjina|Janjine]], doveo je do još jednog značajnog vala prelaska na islam pravoslavnih Albanaca.<ref name=Ramet203>{{harvnb|Ramet|1998|p=203}}. "Osmansko osvajanje između kraja 14. i sredine 15. stoljeća uvelo je treću religiju – islam – ali Turci u početku nisu upotrijebili silu u njegovom širenju, a tek je 1600-ih godina počeo prelazak na islam većih razmjera – uglavnom, isprva, među albanskim katolicima"; str. 204. "Pravoslavna zajednica uživala je široku toleranciju od strane Uzvišene Porte sve do kraja 18. stoljeća"; str. 204. "U kasnom 18. stoljeću ruski agenti počeli su pobunjivati pravoslavne podanike Osmanskog Carstva protiv Uzvišene Porte. U [[Rusko-turski rat (1768–1774)|rusko-turskim ratovima 1768–1774.]] i [[Rusko-turski rat (1787–1792)|1787–1792]]. pravoslavni Albanci ustali su protiv Turaka. Tijekom druge pobune uništena je "Nova akademija" u [[Moskopolje|Moskopolju]] (1789), a na kraju drugog rusko-turskog rata više od tisuću pravoslavaca pobjeglo je u Rusiju na ruskim ratnim brodovima. Kao rezultat tih pobuna, Porta je sada primijenila silu za islamizaciju albanskog pravoslavnog stanovništva, dodajući ekonomske poticaje kako bi pružila pozitivan poticaj. Godine 1798. Ali-paša Janjinski predvodio je osmanske snage protiv kršćanskih vjernika okupljenih u njihovim crkvama kako bi proslavili Uskrs u selima Shen Vasil i Nivica e Bubarit. Krvavi pir koji je proveden protiv ovih vjernika prestrašilo je albanske kršćane u drugim okruzima i potaknuo novi val masovnih prelazaka na islam".</ref><ref name="Skendi1956321323">{{harvnb|Skendi|1956|pp=321–323}}</ref> U 19. stoljeću Albanija u cjelini, a posebno južna Albanija, bila je jedna od rijetkih regija na osmanskom Balkanu u kojoj je kršćansko stanovništvo islamizacijom još uvijek gubilo značajan broj sljedbenika; jedina druga regija koja je pokazala sličan pad kršćanskog stanovništva bila je oblast [[Dobrudža|Dobrudže]].<ref name="MinkovDemographics"/> U to vrijeme izbili su sukobi između novoobraćenih muslimanskih Albanaca i pravoslavnih Albanaca na određenim područjima. Tako je selo [[Borš (Albanija)|Borš]] napalo [[Pikeras|Piqueras]] 1744. godine prisilivši neke stanovnike da pobjegnu u inozemstvo, uglavnom u južnu Italiju.<ref name="Kallivretakis233">{{harvnb|Kallivretakis|2003|p=233}}.</ref><ref name="Hammond30"/> Ostala područja, poput 36 sela sjeverno od područja Pogoni, preobratila su se 1760. godine i potom napala pravoslavna kršćanska sela u okruzima Kolonja, Leskovik i Permet, uništivši mnoga naselja.<ref name="Hammond30">{{harvnb|Hammond|1967|p=30}}</ref> Krajem 18. stoljeća, društveno-političke i ekonomske krize, zajedno s nominalnom kontrolom osmanske vlade, rezultirale su lokalnim pljačkama i čestim napadima na grčka, [[Vlasi|vlaška]] i pravoslavna albanska naselja koja se danas nalaze u Albaniji i izvan nje.<ref name="Anscombe88107"/><ref name="Hammond197662"/><ref name="Koukoudis2003"/><ref name="Jorgaqi3839"/> U Albaniji su ovi napadi kulminirali uništavanjem [[Vithkuq|Vitkuka]], pretežno pravoslavnog albanskog središta, [[Moskopolje|Moskopolja]], pretežno vlaškog središta, oba s grčkom književnom, obrazovnom i vjerskom kulturom, te drugih manjih naselja.<ref name=Ramet203/><ref name="Koti1617"/><ref name="Hammond197662"/><ref name="Koukoudis2003"/><ref name="Jorgaqi3839"/> Ti su događaji prisilili neke Vlahe i pravoslavne Albance da migriraju daleko, u mjesta poput Makedonije, [[Trakija|Trakije]] itd.<ref name=Ramet203/><ref name="Koti1617">{{harvnb|Koti|2010|pp=16–17}}.</ref><ref name="Hammond197662">{{harvnb|Hammond|1976|p=62}}.</ref><ref name="Koukoudis2003">{{harvnb|Koukoudis|2003|pp=321–322}}. "Posebno je zanimljiv slučaj Vitkuka, južno od Moskopolja, koji je, čini se, tjesno sudjelovao u evoluciji grada, premda nije jasno jesu li su ga Vlasi naseljavali u dane slave prije 1769. godine. Možda je imao vlaško stanovništvo prije 1769, premda su Arvaniti sigurno bili daleko brojniji, ako ne i najveća skupina stanovništva. Tome u prilog ide i jezični identitet izbjeglica koje su pobjegle iz Vitkuka i koje su pratili valovi odlazećih Vlaha. Danas je naseljeno Arvanitima i Vlasima, premda su preci današnjih Vlaha stigli nakon što su selo napustili njegovi prijašnji stanovnici i uglavnom su arvantsko-vlaškog porijekla. Oni su bivši pastoralni nomadi koji su se trajno nastanili u Vitkuku"; str. 339. "U isto vrijeme, ili možda malo prije ili poslije ovih događaja u Moskopolju, neposlušni Arnauti također su napali manje vlaške i arvanitske zajednice oko njih. Vlaški stanovnici Lenge, Niçë, Grabove, Šipke i vlaška sela na Gramosu, kao što su Nikolica, Linotopi i Gramusta, te stanovnici Vitkuka, pa čak i posljednjih kršćanskih sela koja su govorila albanski jezik na Oparu, našli su se na milosti i nemilosti Arnauta, kojima nitko nije mogao stati na put. I za njih je jedino rješenje bilo bijeg... Tijekom tog razdoblja, vlaške i arvanitske obitelji iz okolnih uništenih tržnih gradova i sela smjestili su se uz nekolicinu Moskopoljana koji su se vratili. Izbjegličke obitelji dolazile su iz Dušara i drugih sela u Oparu, iz Vitkuka, Grabova, Nikolice, Niçe i Lenge te iz Kolonje".</ref><ref name="Jorgaqi3839">{{harvnb|Jorgaqi|2005|pp=38–39}}.</ref><ref name="Winnifrith109">{{harvnb|Winnifrith|2002|p=109}}. "Od ovih Vitkuk... Sva ova sela imaju vlaški element u svom stanovništvu, a vlaška je tradicija da su nekoć bila velika i važna... Njihova je kultura naravno bila grčka...".</ref> Neki pravoslavci, poznati kao [[novi mučenici]], pokušali su zaustaviti plimu prelaska na islam među pravoslavnim albanskim stanovništvom i zato su bili pogubljeni.<ref name="Giakoumis8991"/> Među njima je bio značajan [[Kozma Etolski]] (umro 1779), grčki redovnik i misionar koji je putovao i propovijedao do Kroje i koji je otvorio mnoge grčke škole prije nego što su ga vlasti osmanskih Albanaca optužile da je ruski agent i pogubile.<ref name="Elsie5960"/> Kozma se zalagao za grčko obrazovanje i širenje grčkog među nepismenim kršćanima koji nisu govorili grčkim, kako bi mogli razumjeti spise i liturgiju i tako ostati pravoslavni, a njegova se duhovna poruka poštuje među današnjim pravoslavnim Albancima.<ref name="Elsie5960">{{harvnb|Elsie|2001|pp=59–60}}.</ref><ref name="Elsie200048">{{harvnb|Elsie|2000|p=48}}.</ref><ref name="Mackridge5859">{{harvnb|Mackridge|2009|pp=58–59}}</ref> ===Drugi faktori islamizacije=== [[Datoteka:Jean-Leon-Gerome-Prayer-In-The-House-Of-An-Arnaut-Chief.jpg|thumb|270px|right|''Molitva u kući arnautskog starješine'', slika [[Jean-Léon Gérôme|Jean-Léona Gérômea]] (1857).]] Neka preobraćenja u islam, poput onog u regiji [[Laberija|Laberiji]], dogodile su se iz crkvenih raloga kad je, na primjer, lokalni biskup odbio prekinuti [[post]] prijeteći da će onaj tko prekrši pravilo otići u pakao. Prelazak na islam provođen je i iz ekonomskih razloga, koji su nudili izlaz iz teškog oporezivanja poput poreza zvanog ''[[džizija]]'' i drugih teških osmanskih mjera nametnutih kršćanima, pa su tako otvarali mogućnosti stjecanja bogatstva i slično.<ref name="Lederer333334"/><ref name="Giakoumis8687"/><ref name="Norris4748">{{harvnb|Norris|1993|pp=47–48}}</ref> U vrijeme sukoba između muslimana i kršćana, lokalni interesi kao što je zaštita obitelji prevladavali su nad borbama, zbog čega su Osmanlije odbijale muslimanskim Albancima dopustiti nošenje oružja, jer bi se kršćanski Albanci često obraćali na islam kako bi stekli pravo na oružje, a zatim ga okrenuli protiv Osmanlija.<ref name="Myhill232">{{harvnb|Myhill|2006|p=232}}</ref> Drugi faktori koji su dovodili do prelaska na islam bili su siromaštvo crkve, nepismeno svećenstvo, nedostatak svećenstva u nekim područjima i bogoslužje na jeziku koji nije albanski.<ref name="Lederer333334"/><ref name="Skendi1956316318320"/><ref name="Skendi1013"/><ref name="Giakoumis8687">{{harvnb|Giakoumis|2010|pp=86–87}}</ref> Uz to, oslanjanje dračke biskupije i južne Albanije na propadajuću Ohridsku arhiepiskopiju, dijelom zbog [[Simonija|simonije]], oslabilo je sposobnost pravoslavnih Albanaca da se protive prelasku na islam.<ref name="Skendi1956316318320">{{harvnb|Skendi|1956|pp=316, 318–320}}</ref><ref name="Skendi1013"/> [[Kripto-kršćanstvo]] se također prakticiralo u nekim slučajevima širom Albanije, u regijama poput [[Spat (Albanija)|Spata]], među stanovništvom koje je nedavno prešlo s kršćanskog katoličanstva i pravoslavlja na islam.<ref name=Ramet210/><ref name="Skendi235242">{{harvnb|Skendi|1967b|pp=235–242}}.</ref><ref name="Lederer333334"/><ref name="Giakoumis8991"/><ref name="Pistrick7981">{{harvnb|Pistrick|2013|pp=79–81}}</ref> [[Gora (region)|Gora]], pogranična regija koja se nalazi u današnjoj sjeveroistočnoj Albaniji i na južnom Kosovu, imala je slavensko pravoslavno stanovništvo koje se prešlo na islam tijekom druge polovice 18. stoljeća zbog ukidanja [[Pećka patrijaršija|Srpske patrijaršije u Peći]] 1766. godine i nestabilnosti crkvenih institucija koja je uslijedila.<ref name="Duijzings16">{{harvnb|Duijzings|2000|p=16}}.</ref> Počevši od 17. stoljeća, i sve intenzivnije u idućim stoljećima, na islam je prelazilo pretežno slavensko pravoslavno stanovništvo [[Golo Brdo (Albanija)|Golog Brda]] na istoku današnje Albanije.<ref name="Limanoski74">{{harvnb|Limanoski|1989|p=74}}</ref> [[Romi]] su se naselili u Albaniji u 15. stoljeću, a oni koji su postali muslimani uključili su se u lokalno muslimansko osmansko društvo.<ref name="DeSotoBeddiesGedeshi7">{{harvnb|De Soto|Beddies|Gedeshi|2005|p=7}}.</ref><ref name="Crowe196">{{harvnb|Crowe|1996|p=196}}</ref> ===Muslimanski Albanci i širi osmanski svijet=== {{multiple image | footer = [[Džamija neženja]] (lijevo) and [[Husejin-pašina džamija]] u Beratu (desno). | image1 = Berat - Beqar Moschee 1a.jpg | image2 = Berat Xhamia Sahatit.jpg | width = 125 | align = left }} Islam je bio tjesno povezan sa državom, što je Osmansko Carstvo činilo islamskim političkim entitetom, u kome se vjerski zakon podudarao s državnim zakonom, a samo su muslimani imali puna građanska prava, dok se etnička ili nacionalna pripadnost zanemarivala.<ref name="Jordan1582">{{harvnb|Jordan|2015|p=1582}}.</ref> U središtu i na jugu zemlje krajem 17. stoljeća, urbana središta uglavnom su prihvatila religiju sve brojnije muslimanske albanske elite. Izgradnja džamija u Albaniji uzela je maha počev od 17. stoljeća, sa sve većim brojem preobraćenih albanskih muslimana.<ref name="ManahasaKolay7079"/> Stara aristokratska vladajuća klasa u Albaniji prihvatila je islam da bi zadržala svoja zemljišta.<ref name="Stavrianos498">{{harvnb|Stavrianos|2000|p=498}}</ref> U 18. stoljeću pojavila se klasa lokalnih aristokratskih albanskih muslimana.<ref name="ManahasaKolay7079">{{harvnb|Manahasa|Kolay|2015|pp=70, 78}}</ref> Postojanje te klase kao [[paša]] i [[beg]]ova u to vrijeme, koji su u vojsci služili kao vojnici i najamnici, ali su se mogli pridružiti i muslimanskom svećenstvu, igralo je sve važniju ulogu u osmanskom političkom i ekonomskom životu, čineći ga atraktivnom opcijom za mnoge Albance.<ref name="Nurja197198"/><ref name="Norris123137155160"/><ref name="Hammond217">{{harvnb|Hammond|1967|p=217}}.</ref><ref name="Babuna290291"/> Ovisno o svojoj ulozi, ti su ljudi postigli ugledne položaje u muslimanskom albanskom društvu jer su obavljali administrativne dužnosti i održavali sigurnost u urbanim područjima, a osmanska država ponekad ih je nagrađivala visokim činovima i položajima.<ref name="Nurja197198"/> Albanci su u značajnom broju bili zastupljeni i na osmanskom carskom dvoru.<ref name="Ergo23">{{harvnb|Ergo|2010|p=23}}</ref> Ipak, uz kršćane, i mnogi muslimanski Albanci bili su siromašni i poput [[Kmetstvo|kmetova]] radili na zemlji osmansko-albanske elite, dok su drugi pronašli posao u trgovini, zanatstvu i u drugim djelatnostima.<ref name="Lederer333334">{{harvnb|Lederer|1994|pp=333–334}}</ref> [[Suniti|Sunitski]] islam promovirali su i štitili osmanski upravitelji i [[Feudalizam|feudalno]] društvo, što je rezultiralo širenjem [[derviš]]kih [[Sufizam|sufijskih]] redova koji su se smatrali pravovjernijim u balkanskoj regiji.<ref name="Norris101">{{harvnb|Norris|1993|p=101}}</ref> Najistaknutiji među njima bio je red [[Bektaši|bektaša]], koji su se smatrali sunitima zbog zajedničkih pravnih tradicija, iako su ih obični muslimani zbog njihovih ezoteričnih praksi smatrali [[šiiti]]ma koji poštujuu [[Ali]]ju, [[Hasan ibn Ali|Hasana]], [[Husein ibn Ali|Huseina]] i druge istaknute muslimanske ličnosti.<ref name="BlumiKrasniqi480482">{{harvnb|Blumi|Krasniqi|2014|pp=480–482}}.</ref><ref name="Doja9193100102">{{harvnb|Doja|2006|pp=91–93; 100–102}}</ref> Tijekom osmanske vladavine albansko stanovništvo djelomično je i postupno počelo prelaziti na islam putem bektašijskog učenja, dijelom i zato da bi steklo prednost u osmanskim trgovinskim mrežama, birokraciji i vojsci.<ref name="Doja8687">{{harvnb|Doja|2006|pp=86–87}}</ref> Mnogi su Albanci kroz osmanski sustav [[Danak u krvi|danka u krvi]] regrutirani u [[Janjičari|janjičare]], a 42 [[Veliki vezir|velika vezira]] Osmanskog Carstva bili su albanskog porijekla. Najistaknutiji Albanci za vrijeme osmanske vladavine bili su [[Kodža Davud-paša]], [[Hamza Kastrioti]], [[Iljaz Hodža]], [[Mehmed-paša Ćuprilić]], [[Ali-paša Janjinski]], [[Edhem-paša Molaj]], [[Ibrahim-paša Beratski]], [[Fazil Ahmed-paša Ćurpilić]], [[Muhamed Ali od Egipta]], [[Mahmud-paša Bušatlija]] i [[Ahmet Kurt-paša]]. Unutar tog konteksta vojne i upravne službe, odnos muslimanskih Albanaca s Osmanlijama sastojao se ponekad od suradnje i obostrane koristi.<ref name="Malcolm82">{{harvnb|Malcolm|2002|p=82}}. "Moderni povjesničari također bi smatrali potrebnim pozvati se na brojne primjere suradnje (ponekad na obostranu korist) između stanovnika albanskih zemalja i njihovih stranih vladara – prije svega, u slučaju Osmanlija, sa njihovim nebrojenim vojnicima i dužnosnicima albanskog porijekla".</ref> <gallery class="center"> File:Vlora 090.jpg|[[Muradija džamija]] u Vlori. File:Elbasan - Naziresha Mosque (by Pudelek).JPG|[[Nazireša džamija]] u Elbasanu. File:A mosque in Krujë.JPG|[[Bazar-džamija]] u Kruji. File:Peqin Mosque.jpg|[[Džamija sa satom]] u Pekinju. File:Xhamia e Fatihut.jpg|[[Fatih džamija u Draču|Fatih džamija]] u Draču. File:2011 Berat, Meczet Kawalerów.JPG|[[Carska džamija u Beratu|Carska džamija]] u Beratu. </gallery> ===Muslimanske denominacije i sekte=== Pored onih povezanih sa [[Suniti|sunitskim]] islamom, neki muslimani u Albaniji pripadali su [[Sufizam|sufijskim]] redovima tijekom osmanskog razdoblja.<ref name="Clayer3336"/> Red [[Kadirije|kadirija]] proširio se u urbanim područjima u 17. stoljeću i bio je povezan s gradskim [[esnaf]]skim radnicima, a već se u sljedećem stoljeću proširio na središnju Albaniju, posebno u planinskom području [[Debar|Debra]].<ref name="Clayer3336"/> Kadirije su doprinijeli gospodarskom razvoju, a u području Debra i društveno-političkom razvoju regije.<ref name="Clayer3336"/> Red [[Halvetije|halvetija]] natjecao se s bektašima za pristaše i nalazio se na jugu i sjeveroistoku Albanije.<ref name="Clayer3336">{{harvnb|Clayer|2007|pp=33–36}}</ref> Ostali sufijski redovi bili su [[rufaije]] i [[mevlevije]]. Najistaknutiji od njih u Albaniji bili su i još uvijek su [[bektaši]], mistični [[derviš]]ki red šiitskog islama koji je u Albaniju došao tijekom osmanskog razdoblja, a prvi su ga usvojili janjičari u 15. stoljeću.<ref name="Skendi1013"/> Do širenje bektašizma među albanskim stanovništvom došlo je u tijekom 18. i početkom 19. stoljeća, posebno u oblastima koje je kontrolirao [[Ali-paša Janjinski]], za koga se smatra da je i sam bio bektaš.<ref name="Skendi1013"/><ref name="Norris123137155160"/><ref name="Doja9498">{{harvnb|Doja|2006|pp=94–98}}.</ref><ref name="Gawrych2122">{{harvnb|Gawrych|2006|pp=21–22}}</ref> Sufijski [[derviš]]i iz udaljenih mjesta poput [[Horasan]]a i [[Anadolija|Anadolije]] stigli su i stekli svoje učenike, a s vremenom je uspostavljena mreža tekija koje su postale središta sufizma u regijama poput [[Skrapar]]a i [[Devol (Albanija)|Devola]].<ref name="Norris123137155160"/> Neke od najistaknutijih tekija u Albaniji bile su u naseljima kao što su [[Đirokastra]], [[Melčan]], [[Kruja]] i [[Frašer]].<ref name="Norris123137155160"/> U bektašijskom redu Albanci su početkom 20. stoljeća činili značajan broj derviša izvan Balkana, djelujući čak i u [[Tekija|tekiji]] pod sufijskim svecem [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektašem]] u Anadoliji i Egiptu.<ref name="Norris212218">{{harvnb|Norris|1993|pp=212–218}}</ref><ref name="Hasluck97">{{harvnb|Hasluck|1913|p=97}}</ref> Sufijski redovi, posebno bektaši, povezuju kršćanske svece i njihova lokalna svetišta sa sufijskim svetim ljudima, stvarajući sintezu i sinkretizam vjerskog poštovanja i prisutnosti.<ref name="Norris123137155160">{{harvnb|Norris|1993|pp=123–137, 155–160}}</ref><ref name="Babuna290291"/><ref name="Hasluck106119"/> Za albanske preobraćenike na islam, bektašizam, koji je pružao veću vjersku slobodu i sinkretizam, ponekad se smatrao privlačnijom opcijom od sunitskog islama.<ref name="Skendi1013"/><ref name="Babuna290291">{{harvnb|Babuna|2004|pp=290–291}}</ref><ref name="Hasluck106119">{{harvnb|Hasluck|1913|pp=106–119}}</ref> Konzervativni muslimani bektašijski red smatraju heretičkim.<ref name="Giakoumis8991">{{harvnb|Giakoumis|2010|pp=89–91}}</ref> Bektaši se tradicionalno nalaze u značajnom broju u južnoj Albaniji i manjim dijelom u središnjoj Albaniji, dok ostatak muslimanskog stanovništva pripada sunitskom islamu.<ref name="Skendi1013">{{harvnb|Skendi|1967a|pp=10–13}}</ref> <gallery class="center"> File:Halveti Teqe Berat.jpg|[[Halvetijska tekija u Beratu|Tekija]] u Beratu sufijskog halvetijskog reda (sagrađena 1782). File:Inscription on the Halveti-Tekke in Berat.jpg|Natpis arapski pismom na Halvetijskoj tekiji u Beratu. File:Teqe of Frashër - Mapillary (xBfC8aYNkqSGJl5Wg2Avng).jpg|Bektašijska [[Tekija u Frašeru|tekija]] u [[Frašer]]u. File:Teqeja e Melanit.jpg|Melanijska bektašijska tekija u [[Đirokastra|Đirokastri]]. File:Pamje e jashtme nga Teqeja e Dollmes, Kruje.JPG|Dolmijska tekija u [[Kruja|Kruji]]. File:Inside Teqja e Dollmës.jpg|Unutrašnjost [[Dolmijska tekija|Dolmijske tekije]] sa sufijskim svetim grobovima u pozadini, Kruja. </gallery> ===Promjene u društvu i kulturi=== [[Datoteka:Xhamia e Iljaz Bej Mirahorit, Korce.jpg|thumb|left|100px|Mirahori džaija u Korči.]] Osmansko osvajanje donijelo je i društvene, kulturne i jezične promjene u svijet koji je govorio [[albanski jezik|albanskim jezikom]]. Od 15. stoljeća nadalje, riječi su iz osmanskog turskog ulazile u albanski jezik.<ref name="Norris6181"/> Mnogi pjesnici i drugi muslimanski albanski autori pisali su na [[Osmanski turski jezik|osmanskom turskom]], [[Arapski jezik|arapskom]], [[Perzijski jezik|perzijskom jeziku]] ili na albanskom jeziku služeći se [[Arapsko pismo|arapskim pismom]], obrađujući narativnu prozu, poeziju, djela o religiji i društveno-političkoj situaciji u zemlji.<ref name="Norris6181"/><ref name="Elsie289305">{{harvnb|Elsie|1992|pp=289–305}}</ref> Među tim su autorima bili istaknuti [[Jahja-beg Dukađini]], [[Hadži Šehreti]] ili "[[Bejtadžijska književnost|bejtadžijski]]" pjesnici kao što su [[Nezim Frakula]], [[Muhamet Kyçyku|Muhamed Kiciku]], [[Sulejman Naibi]], [[Hasan Ziko Kamberi]], [[Hadži Imer Kašari]] i drugi.<ref name="Norris6181"/> Osim što je Elbasan osnovan oko tvrđave (1466), gradovi i naselja u Albaniji pretrpjeli su promjene jer su prihvatili osmanske arhitektonske i kulturne elemente.<ref name="Ergo3435"/><ref name="Nurja193"/> Neke četvrti izgradnjom zgrada povezanih s religijom, obrazovanjem i društvenim svrhama, poput [[džamija]], [[medresa]], [[imaret]]a itd., koje je podigla osmanska muslimanska elita, postale su nova urbana središta poput [[Korča|Korče]], [[Tirana|Tirane]] i [[Kavaja|Kavaje]].<ref name="Nurja193">{{harvnb|Nurja|2012|p=193}}.</ref> U međuvremenu su starija urbana središta poput Berata dobila džamije, [[hamam]]e (osmanska kupatila), medrese (muslimanske vjerske škole), kafane i [[Tekija|tekije]], a postala su poznata po svojim pjesnicima, umjetnicima i znanstvenim aktivnostima.<ref name="Norris6181">{{harvnb|Norris|1993|pp=61–81}}</ref> Za razliku od [[Kosovo (regija)|Kosova]] ili [[Makedonija (region)|Makedonije]], u Albaniji je osmansko muslimansko nasljeđe bilo skromnije, iako istaknute građevine uključuju [[Mirahori džamija|džamiju Mirahori]] u Korči (izgrađena 1495–1496), [[Pazarska džamija|Murat-begovu džamiju]] u Kroji (1533–1534), [[Olovna džamija u Skadru|Olovnu džamiju]] u Skadru (1773–1774), [[Edhem-begova džamija]] u Tirani (započeta 1791–1794; dovršena 1820–1821) i druge.<ref name="Norris56">{{harvnb|Norris|1993|p=56}}</ref><ref name="ManahasaKolay7079b">{{harvnb|Manahasa|Kolay|2015|pp=70–79}}</ref> Prelazak kršćana na islam za Albance je značio i prijelaz s ''[[Rum-milet|rumske]]'' (kršćanske) na ''muslimansku'' denominaciju unutar osmanskog sustava [[Milet (Osmansko Carstvo)|mileta]], koji je ljude dijelio po vjeri u svrhu upravljanja njima.<ref name="Anscombe88107"/> Međutim, Osmanlije su bili svjesni postojanja muslimanskih Albanaca i koristili su izraze kao što je ''Arnavud'' (اروانيد) za etničku oznaku u službenim dokumentima kako bi riješili nedostatke uobičajene vjerske terminologije.<ref name="Anscombe88107">{{harvnb|Anscombe|2006|p=88}}. "Ovo albansko sudjelovanje u razbojništvu lakše je pratiti nego što je slučaj s mnogim drugim društvenim skupinama u osmanskim zemljama, jer je 'albanski' (''Arnavud'') bio jedan od relativno rijetkih etničkih obilježja koji se redovito dodavao uobičajenim vjerskim (musliman-nemusliman) oznakama koje su se koristile za identificiranje ljudi u državnim dokumentima. Ti zapisi pokazuju da je veličina razbojništva u koje su bili uključeni Albanci rasla tijekom 1770-tih i 1780-tih, da bi dosegla razmjere krize u 1790-ima i 1800-ima"; str.107. "U svjetlu nedavnih nasilnih problema na Kosovu i u Makedoniji i snažnih emocija povezanih s njima, čitatelje se strogo poziva da iz ovog članka ne izvedu niti jedan od dva neutemeljena zaključka: da su Albanci nekako inherentno skloni razbojništvu ili da opseg osmanske "Albanije" ili "Arnavudluka" (koji je obuhvaćao dijelove sadašnje sjeverne Grčke, zapadnu Makedoniju, južnu Crnu Goru, Kosovo i južnu Srbiju) daje bilo kakvo povijesno "opravdanje" za stvaranje "Velike Albanije" danas".</ref><ref name="Anscombe2006b"/> Na osmanskom turskom jeziku zemlja se zvala ''Arnavudluk'' (آرناوودلق).<ref name="Anscombe2006b">{{harvnb|Anscombe|2006b|p=772}}. "U ovom slučaju, međutim, osmanski zapisi sadrže korisne informacije o etničkoj pripadnosti vodećih aktera u priči. U usporedbi sa 'Srbima', koji nisu bili značajna kategorija za osmansku državu, njezini se podaci češće odnose na 'Albance' nego na mnoge druge kulturne ili jezične skupine. Izraz 'Arnavud' korišten je za označavanje osoba koje su govorile jednim od dijalekata albanskog, potjecale iz planinske zemlje zapadnog Balkana (koja se naziva 'Arnavudluk' i uključuje ne samo područje koje sada čini državu Albaniju već i susjedne dijelove Grčke, Makedonije, Kosova i Crne Gore), organizirali su društvo na temelju krvnih veza (obitelji, roda, plemena), bavili se pretežno mješavinom poljoprivrede i stočarstva i bili zapaženi borci — ukratko, činili skupinu koju je teško kontrolirati. I drugi narodi, poput [[Gruzijci|Gruzijaca]], [[Abhazi|Abhaza]], [[Čerkezi|Čerkeza]], [[Tatari|Tatara]], [[Kurdi|Kurda]] i [[Beduini|Arapa Beduina]], koji su često bili identificirani po svojoj nacionalnosti, dijelili su slična kulturna obilježja".</ref> Također, promjena u etnonimu bila je nova i opća reakcija Albanaca na ovaj novi i drugačiji osmanski svijet koji se pojavio oko njih.<ref name="Lloshi277"/><ref name="Misha35"/> Etnonim ''Shqiptarë'', koji potječe iz latinskog i označava jasan govor i usmeno sporazumijevanje, postupno je došao na mjesto starijeg naziva ''Arbëresh/Arbënesh'' među govornicima albanskog između kraja 17. i početka 18. stoljeća.<ref name="Lloshi277">{{harvnb|Lloshi|1999|p=277}}. "Sebe su nazivali ''arbënesh'', ''arbëresh'', zemlju ''Arbëni'', ''Arbëri'', a jezik ''arbëneshe'', ''arbëreshe''. U stranim su jezicima srednjovjekovni su nazivi sačuvani, ali Albanci su ih zamijenili sa ''shqiptarë'', ''Shqipëri'' i ''shqipe''. Primarni korijen je prilog ''shqip'', što znači "jasno, razumljivo". Vrlo je bliska semantička paralela tome u njemačkoj imenici ''Deutsche'', "Nijemci" i "njemački jezik" (Lloshi 1984). ''Shqip'' se proširio od sjevera prema jugu, a ''Shqipni/Shqipëri'' je vjerojatno kolektivna imenica, koja slijedi uobičajeni obrazac ''Arbëni'', ''Arbëri''. Promjena se dogodila nakon osmanskog osvajanja zbog sukoba po čitavoj liniji političke, socijalne, ekonomske, vjerske i kulturne sfere s potpuno tuđim svijetom orijentalnog tipa. Na to je odgovorila nova i općenitija etnička i jezična svijest svih tih ljudi".</ref> ==Nasljeđe== [[Datoteka:Et'hem Bey Mosque Tirana 2.JPG|thumb|150px|right|[[Minber]] u raskošno ukrašenoj unutrašnjosti [[Edhem-begova džamija|Edhem-begove džamije]] u Tirani.]] ===Društveni pogledi u Albaniji=== Islam i osmansko naslijeđe predmet su rasprave u širem albanskom društvu. Mnogi Albanci islam smatraju posljedicom "[[džihad]]a" "protukršćanskog nasilja", "[[Poturčenje|poturčenja]]" i u tim se diskursima društveno-politički problemi Albanije smatraju rezultatom tog nasljeđa.<ref name="Endresen4748">{{harvnb|Endresen|2011|pp=47–48}}.</ref> Neki članovi muslimanske zajednice, iako ne ističu toliko osmansku prošlost, odgovorili su na te stavove kritizirajući ono što vide kao predrasude prema islamu.<ref name="Endresen4748"/> Među albanskim intelektzualcima i drugim značajnim Albancima u širem balkanskom području vode se rasprave oko islama, njegove baštine i njegove uloge u Albaniji.<ref name="Brisku181183">{{harvnb|Brisku|2013|pp=181–183}}</ref> Kao dio ovih rasprava, neki su albanski intelektualci koristili kontroverznu orijentalističku, rasističku i biološku terminologiju za raspravu o islamu, njegovom nasljeđu i današnjoj ulozi u albanskom društvu.<ref name="Sulstarova6872">{{harvnb|Sulstarova|2013|pp=68–72}}.</ref><ref name="ElbasaniRoy465">{{harvnb|Elbasani|Roy|2015|p=465}}</ref> [[File:Ismail Kadare.jpg|thumb|180px|right|[[Ismail Kadare]].]] Među tim raspravama značajna je bila razmjena novinskih članaka i knjiga između romanopisca [[Ismail Kadare|Ismaila Kadarea]] iz [[Đirokastra|Đirokastre]] i književnog kritičara [[Redžep Ćosja|Redžepa Ćosje]], Albanca iz bivše Jugoslavije sredinom 2000-ih godina.<ref name="Brisku184186"/><ref name="SchmidtNeke15"/> Kadare je tvrdio da budućnost Albanije leži u Europi zbog njezinih drevnih europskih korijena i kršćanskih tradicija, dok je Ćosja tvrdio da je albanski identitet mješavina zapadne (kršćanske) i istočne (islamske) kulture i da je često prilagodljiv povijesnom kontekstu.<ref name="Brisku184186">{{harvnb|Brisku|2013|pp=184–186}}</ref><ref name="SchmidtNeke15"/> Piro Misha napisao je da je islamizacija Albanaca u 17. i ranom 18. stoljeću predstavljala "dva najcrnja stoljeća u modernoj povijesti Albanije".<ref name="Misha35">{{harvnb|Misha|2002|p=35}}.</ref> Misha je također tvrdio da je zbog ovog iskustva "Albanija bila pod većim utjecajem tursko-orijentalne kulture nego možda bilo koja druga zemlja u regiji",<ref name="Misha">{{harvnb|Misha|2002|p=46}}.</ref> iako je napomenuo da su albanski muslimani bili jedina muslimanska skupina "u europskoj Turskoj koja je sa svojim kršćanskim sunarodnicima dijelila zajednički cilj borbe protiv vlade u Carigradu".<ref>{{harvnb|Misha|2002|p=45}}.</ref> U jednom govoru u Velikoj Britaniji 2005. godine, [[Predsjednik Albanije|albanski predsjednik]] [[Alfred Moisiu]] rekao je za islam u Albaniji da ima "europsko lice", da je "plitak" i da "ako malo zakopate u svakog Albanca, možete pronaći njegovu kršćansku jezgru".<ref name="Brisku187"/> Muslimanski forum Albanije odgovorio je na ove i Kadareove komentare tako što ih je nazvao "rasističkim" komentarima koji sadrže "[[Islamofobija|islamofobiju]]" i koji su "duboko uvredljivi".<ref name="Brisku187">{{harvnb|Brisku|2013|p=187}}.</ref> Slijedeći trendove još iz komunističkog režima, postkomunistički albanski politički establišment nastavio je pristupati islamu kao religiji osmanskog "napadača".<ref name="Barbullushi158">{{harvnb|Barbullushi|2010|p=158}}.</ref> Neki albanski pisci također tvrde da je albanska predanost islamu površna, a ti su argumenti popularni u pravoslavnoj i katoličkoj albanskoj zajednici.<ref name="Malcolm86">{{harvnb|Malcolm|2002|p=86}}. "Još je više zbunjujuće bilo njegovo postavljanje drugog standardnog argumenta, koristeći dokaze sinkretističke narodne religije koji sugeriraju da je albanska privrženost islamu samo površna: 'Albanski musliman nikada nije zaboravio... svoju bivšu vjeru u neke svece kojima i danas odaje počast, poput sv. Jurja... i sv. Demetra'. Ovaj je argument (razumljivo popularan među katoličkim i pravoslavnim Albancima, ali, s obzirom na to da su ga koristili slavenski i grčki propagandisti, opasan za albanske interese), pokrenuo potencijalno neugodno pitanje. Ako su Albanci bili toliko odani kršćanstvu (koje je u jednoj fazi bilo njihova nacionalna religija), zašto je toliko njih prešlo na islam?"</ref> U raspravama o albanskim školskim udžbenicima u kojima su neki povjesničari pokušavali ukloniti uvredljiv sadržaj o Turcima, neki su se kršćanski povjesničari bijesno usprotivili, pozivajući se na negativna iskustva iz osmanskog razdoblja i tražeći od Turske naknadu za "invaziju" Albanije i islamizaciju Albanaca.<ref name="Jazexhi14">{{harvnb|Jazexhi|2012|p=14}}.</ref> ===Vjerski stavovi=== Službene vjerske kršćanske i muslimanske institucije i njihovo svećenstvo imaju različite poglede na osmansko razdoblje i prelazak Albanaca na islam. I katoličko i pravoslavno svećenstvo osmansko razdoblje tumače kao represivno, koje sadrži protukršćansku diskriminaciju i nasilje,<ref name="Endresen237"/> dok se islam smatra "stranim" elementom koji prijeti albanskoj tradiciji i jedinstvu.<ref name="Endresen241"/> Prelazak Albanaca na islam i katoličko i pravoslavno svećenstvo smatraju "krivotvorenjem" albanskog identiteta, iako se albanski muslimani vide kao "nevine žrtve" islamizacije.<ref name="Endresen241"/> S druge srane, albansko sunitsko svećenstvo smatra preobraćenje Albanaca dobrovoljnim postupkom, a vjerske kontroverze oko osmanskog razdoblja ostavlja po strani.<ref name="Endresen237">{{harvnb|Endresen|2010|p=237}} "Muslimanski čelnici zastupaju stajalište da su Albanci prihvatili islam dobrovoljno. Kršćani, pak, osmansku vlast karakteriziraju kao protukršćansku i ugnjetavačku"; str. 238-239; str. 241. "U kršćanskom narativu, za razliku od toga, islam predstavlja strani element koji remeti albansko jedinstvo i tradiciju"; str. 240-241.</ref> Sufijski islam u Albaniji tumači osmansko doba kao promicanje iskrivljenog oblika islama koji je bio iskvaren unutar sunitskog osmanskog političkog entiteta koji ih je progonio.<ref name="Endresen241242">{{harvnb|Endresen|2010|pp=241–242}}</ref> Kršćansko svećenstvo smatra muslimanske Albance dijelom šire albanske nacije, a muslimanski svećenici ne pokazuju prezir prema ljudima u Albaniji koji nisu postali muslimani.<ref name="Endresen241">{{harvnb|Endresen|2010|p=241}}. "Mišljenje kršćana da povijesni prelazak na islam predstavlja svojevrsno krivotvorenje nacionalnog identiteta ima zanimljive sličnosti sa srpskim nacionalističkim tumačenjima slavenskog prelaska na islam, iako albansko svećenstvo pravi razliku između islama i lokalnih muslimana i obraćanje svojih sunarodnjaka ne smatra izdajom u istoj mjeri. Iako kršćanske vođe islam stavljaju na pogrešnu stranu povijesti, njegovi albanski pristaše prikazuju se kao nevine žrtve okrutnih pravila stranih uljeza. Štoviše, kršćanski kler ne isključuje albanske muslimane iz nacionalne zajednice, a čini se da nitko od muslimanskih vođa ne gaji nikakvo negodovanje prema onima koji nisu prihvatili islam".</ref> Kršćanski identiteti u Albaniji uobčičeni su na temelju svog manjinskog položaja, ponekad s iskustvima diskriminacije koju su u povijesti trpjeli naspram muslimanske većine.<ref name="Endresen250"/> U međuvremenu, muslimanski svećenici u Albaniji ističu promjenu u sreći, kolaps Osmanskog Carstva, do kojeg je došlo političkim osnaživanjem balkanskih kršćana, što je u moderno doba muslimane učinilo vjerskom manjinom na Balkanskom polutoku.<ref name="Endresen250">{{harvnb|Endresen|2010|p=250}}. "Mitovi o mučeništvu i "nepravednom postupanju" u smislu da je nacionalna i/ili vjerska zajednica "žrtva agresije", provlače se poput niti kroz diskurs klerika. Oni se dijelom temelje na povijesnoj činjenici da je na ovaj ili onaj način svaka zajednica ugrožena ili je bila ugrožena: od druge polovice 19. stoljeća Albanija i Albanci na Balkanu nalaze se na vatrenoj liniji kršćanskih susjeda s teritorijalnim zahtjevima, koji su uložili napore da asimiliraju, protjeraju ili čak ubiju stanovništvo na spornim područjima. To se odražava u nači u na koji jedna zajednica konstruira svoju nacionalnu zajednicu. Pravoslavni i katolički identitet oblikuje činjenica da je kršćanstvo manjinska religija u Albaniji i da kršćani imaju dugu povijest kao građani drugog reda pod različitim oblicima muslimanskih pritisaka, bilo kao imperijalna, islamistička država ili pod autoritarnim vodstvom u kojem dominira vođa s muslimanskim porijeklom ([[Zog od Albanije|Zogu]] i [[Enver Hodža|Hodža]]). Suprotno tome, muslimanski svećenici usredotočuju se na to kako je raspad Osmanskog Carstva balkanskim kršćanima dao političku prednost. Islam je također manjinska religija u Europi s povijesnom reputacijom demonskog karaktera i modernim problemom kako je predstavljen na Zapadu, povezanim s porastom islamskog fundamentalizma i globalnih terorističkih mreža".</ref> ===Suvremena gledišta=== U moderno doba transformacija Albanaca i nasljeđe islama u Albaniji kontroverzna je tema. Komunističko razdoblje i moderni albanski znanstvenici s nacionalističkim perspektivama tumače osmansko razdoblje kao negativno i minimiziraju prelazak na islam u smislu da Albancima nije donio koristi u socio-kulturnom i vjerskom smislu.<ref name="Elsie34"/> Godine 1975. Hassan Kaleši osporio je ove uglavnom "negativne" poglede na razdoblje islamizacije.<ref name="Clayer135"/> Kaleši, čiji su stavovi kasnije zagovarali Elsie i Schmidt-Neke,<ref name="SchmidtNeke15">{{harvnb|Schmidt-Neke|2014|p=15.}} "Hasan Kaleši koji je tvrdio da je islamizacija većinu Albanaca spasila od asimilacije u Grke i Slavene (Kaleshi 1975)".</ref><ref name="Elsie34">{{harvnb|Elsie|2005|p=34}}. "Suvremeni albanski znanstvenici imaju tendenciju da posljedice ovih stoljeća turske vladavine smatraju potpuno negativnim, u smislu divljih azijskih horda koje pustoše i pljačkaju zemlju koja bi inače mogla procvjetati u kolijevci europske civilizacije... Znanstvenik Hasan Kale'i (1922–1976) uvjerljivo sugerira da je turska okupacija Balkana imala barem jednu pozitivnu posljedicu. Spasila je Albance od etničke asimilacije od strane Slavena, baš kao što je slavenska invazija na Balkan u 6. stoljeću okončala proces romanizacije, koji je tisuću godina ranije prijetio asimilirati pretke Albanaca koji nisu govorili latinski. Iako ih Turci nisu prepoznali kao etničku manjinu (stanovništvo Osmanskog Carstva bilo je podijeljeno prema vjeri, a ne prema nacionalnosti), Albanci su uspjeli opstati kao narod i doista znatno proširiti svoja područja pod turskom vlašću".</ref> rekao je da su osmansko osvajanje i prelazak Albanaca na islam spriječili [[Helenizacija|helenizaciju]] i [[Slavenizacija|slavenizaciju]] na isti način na koji su, kako je tvrdio, [[Dolazak Slavena na Balkan|slavenske invazije u 6. stoljeću]] zaustavile proces [[Romanizacija|romanizacije]] predaka Albanaca.<ref name="SchmidtNeke15"/><ref name="Elsie34"/><ref name="Clayer135"/> Kaleši je tvrdio da je, iako su u [[Milet (Osmansko Carstvo)|sustavu mileta]] bili prepoznati samo kao muslimani, djelomična islamizacija stanovništva zaustavila proces asimilacije koji se odvijao kroz crkve i utjecaj Grka, Latina i Slavena.<ref name="Elsie34"/><ref name="Clayer135"/> Uz to, islamizacija Albanaca rezultirala je i širenjem područja na kojima su živjeli Albanci na Balkanu kretanjem stanovništva ili asimilacijom ostalih muslimanskih nealbanskih elemenata tijekom osmanske vladavine.<ref name="Elsie34"/><ref name="Clayer135"/> Kalešijevu tezu iskrivili su s vremenom neki Albanci, koji tvrde da su Albanci prešli na islam kako bi sačuvali svoj nacionalni i etnički identitet, dok je sam Kaleši tvrdio da čuvanje albanskog identiteta predstavlja posljedicu islamizacije i osmanske vladavine; to je nazvano "inverzijom" Kalešijevog argumenta.<ref name="Clayer135">{{harvnb|Clayer|1997|pp=135}}.</ref> ==Reference== {{reflist|3}} == Povezano == * [[Muslimanski ustanak u Albaniji]] ==Literatura== {{refbegin|2}} *{{cite book|last=Anscombe|first=Frederick|chapter=Albanians and "mountain bandits"|pages=87–113|editor1-last=Anscombe|editor1-first=Frederick|title=The Ottoman Balkans, 1750–1830|year=2006|location=Princeton|publisher=Markus Wiener Publishers|isbn=9781558763838|chapter-url=http://eprints.bbk.ac.uk/578/1/578|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125223702/http://eprints.bbk.ac.uk/578/1/578|archive-date=2016-01-25}} *{{cite journal|last=Anscombe|first=Frederick|title=The Ottoman Empire in Recent International Politics - II: The Case of Kosovo|jstor=40109813|journal=The International History Review|volume=28|issue=4|year=2006b|pages=758–793|doi=10.1080/07075332.2006.9641103|s2cid=154724667|url=https://eprints.bbk.ac.uk/576/1/Binder1.pdf|access-date=2021-04-08|archive-date=2019-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924173521/https://eprints.bbk.ac.uk/576/1/Binder1.pdf|dead-url=yes}} *{{cite journal|last=Babuna|first=Aydin|title=The Bosnian Muslims and Albanians: Islam and Nationalism|url=https://www.researchgate.net/publication/233460310|journal=Nationalities Papers|volume=32|issue=2|year=2004|pages=287–321|doi=10.1080/0090599042000230250}} *{{cite book|last=Barbullushi|first=Odeta|chapter=The Politics of ‘Religious Tolerance’ in Post-Communist Albania: Ideology, Security and Euro-Atlantic Integration|pages=140–160|editor1-last=Pace|editor1-first=Michelle|title=Europe, the USA and political Islam: Strategies for engagement|year=2010|publisher=Springer|isbn=9780230298156|chapter-url=https://books.google.com/books?id=va-DDAAAQBAJ&q=Albanian+national+identity&pg=PA145}} *{{cite book|last1=Blumi|first1=Isa|last2=Krasniqi|first2=Gëzim|chapter=Albanians’ Islam|pages=475–516|editor1-last=Cesari|editor1-first=Jocelyne|title=The Oxford Handbook of European Islam|year=2014|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=9780191026409|chapter-url=https://books.google.com/books?id=82PDBAAAQBAJ&q=bektashi+census+2011+disputed&pg=PA480}} *{{cite book|last=Brisku|first=Adrian|title=Bittersweet Europe: Albanian and Georgian Discourses on Europe, 1878–2008|year=2013|location=New York|publisher=Berghahn Books|url=https://books.google.com/books?id=1TPUAAAAQBAJ&q=Bittersweet+Europe:+Albanian+and+Georgian+Discourses+on+Europe,+1878-2008+Rexhep+Meidani&pg=PA183|isbn=9780857459855}} *{{cite book|last=Clayer|first=Nathalie|chapter=Islam, state and society in Post-communist Albania|pages=115–138|editor1-last=Poulton|editor1-first=Hugh|editor2-last=Taji-Farouki|editor2-first=Suha|title=Muslim identity and the Balkan state|year=1997|location=London|publisher=Hurst & Co. Publishers|isbn=9781850652762|chapter-url=https://books.google.com/books?id=lQqHjwW6XzcC&q=Hasan+Kaleshi&pg=PA135}} *{{cite book|last=Clayer|first=Nathalie|chapter=Saints and Sufi's in post-Communist Albania|pages=33–42|editor1-last=Kisaichi|editor1-first=Masatoshi|title=Popular Movements and Democratization in the Islamic World|year=2007|location=London|publisher=Routledge|isbn=9781134150618|chapter-url=https://books.google.com/books?id=1zxeWxCAkokC&q=Islam+Albania+communism&pg=PA33}} *{{cite book|last=Crowe|first=David|title=A history of the Gypsies of Eastern Europe and Russia|year=1996|location=New York|publisher=St Martin's Griffin|url=https://books.google.com/books?id=Me8YDAAAQBAJ&q=A+History+of+the+Gypsies+of+Eastern+Europe+and+Russia+Cygan&pg=PA196|isbn=9781349606719}} *{{cite book|last1=De Soto|first1=Hermine|last2=Beddies|first2=Sabine|last3=Gedeshi|first3=Ilir|title=Roma and Egyptians in Albania: From social exclusion to social inclusion|year=2005|location=Washington D.C.|publisher=World Bank Publications|url=https://books.google.com/books?id=eLDiHsezD8EC&q=mixed+marriages+Albania&pg=PA16|isbn=9780821361719}} *{{cite journal|last=Doja|first=Albert|title=A Political History of Bektashism in Albania|url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-00425475/document|journal=Totalitarian Movements and Political Religions|volume=7|issue=1|year=2006|pages=83–107|doi=10.1080/14690760500477919|s2cid=53695233}} *{{cite journal|last=Doja|first=Albert|title=Instrumental Borders of Gender and Religious Conversion in the Balkans|url=https://archive.org/details/sim_religion-state-society_2008-03_36_1/page/55|journal=Religion, State & Society|volume=36|issue=1|year=2008|pages=55–63|doi=10.1080/09637490701809738|citeseerx=10.1.1.366.8652|s2cid=9464280}} *{{cite book|last=Duijzings|first=Gerlachlus|title=Religion and the politics of identity in Kosovo|year=2000|location=London|publisher=Hurst & Company|url=https://books.google.com/books?id=aJRYkzl5YC4C&q=Islam+Albania+communist+persecution&pg=PA164|isbn=9781850654315}} *{{cite journal|last1=Elbasani|first1=Arolda|last2=Roy|first2=Olivier|title=Islam in the post-Communist Balkans: Alternative pathways to God|journal=Southeast European and Black Sea Studies|year=2015|volume=15|issue=4|pages=457–471|doi=10.1080/14683857.2015.1050273|s2cid=143368513|url=https://zenodo.org/record/853344}} *{{cite journal|last=Elsie|first=Robert|title=Albanian Literature in the Moslem Tradition: Eighteenth and Early Nineteenth Century Albanian Writing in Arabic Script|jstor=1580608|journal=Oriens|volume=33|year=1992|pages=287–306}} *{{cite journal|last=Elsie|first=Robert|title=The Christian Saints of Albania|url=http://home.olemiss.edu/~mldyer/balk/article2.html|journal=Balkanistica|volume=13|issue=36|year=2000|pages=35–57}} *{{cite book|last=Elsie|first=Robert|title=A dictionary of Albanian religion, mythology, and folk culture|year=2001|location=London|publisher=Hurst & Company|url=https://books.google.com/books?id=N_IXHrXIsYkC&q=A+Dictionary+of+Albanian+Religion,+Mythology+and+Folk+Culture+respected&pg=PA126|isbn=9781850655701}} *{{cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Albanian literature: A short history|url=https://archive.org/details/albanianliteratu0000elsi|year=2005|location=London|publisher=I.B. Tauris|isbn=9781845110314}} *{{cite book|last=Endresen|first=Cecilie|chapter=“Do not look to church and mosque”? Albania’s post-Communist clergy on nation and religion|pages=233–258|editor1-last=Schmitt|editor1-first=Oliver Jens|title=Religion und Kultur im albanischsprachigen Südosteuropa &#91;Religion and culture in Albanian-speaking southeastern Europe&#93;|year=2010|location=Frankfurt am Main|publisher=Peter Lang|isbn=9783631602959|chapter-url=https://books.google.com/books?id=aCdYHU9PtiIC&q=%E2%80%9CDo+not+look+to+church+and+mosque%E2%80%9D%3F+Albania%E2%80%99s+post-Communist+clergy+on+nation+and+religion&pg=PA233}} *{{cite book|last=Endresen|first=Cecilie|chapter=Diverging images of the Ottoman legacy in Albania|pages=37–52|editor1-last=Hartmuth|editor1-first=Maximilian|title=Images of imperial legacy: Modern discourses on the social and cultural impact of Ottoman and Habsburg rule in Southeast Europe|year=2011|location=Berlin|publisher=Lit Verlag|isbn=9783643108500|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SY1KtsDAtnMC&q=Images+of+Imperial+Legacy+Shqypni&pg=PA39}} *{{cite book|last=Ergo|first=Dritan|chapter=Islam in the Albanian lands (XVth-XVIIth Century)|pages=13–52|editor1-last=Schmitt|editor1-first=Oliver Jens|title=Religion und Kultur im albanischsprachigen Südosteuropa &#91;Religion and culture in Albanian-speaking southeastern Europe&#93;|year=2010|location=Frankfurt am Main|publisher=Peter Lang|isbn=9783631602959|chapter-url=https://books.google.com/books?id=aCdYHU9PtiIC&q=Islam+in+the+Albanian+lands+(XVth-XVIIth+Century)&pg=PA13}} *{{cite book|last=Frazee|first=Charles|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453–1923|year=2006|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=X6DM4szwUpEC&q=Vincenzo+Zmajevic+Albani&pg=PA168|isbn=9780521027007}} *{{cite book|last=Gawrych|first=George|title=The crescent and the eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913|year=2006|location=London|publisher=IB Tauris|url=https://books.google.com/books?id=wPOtzk-unJgC&q=The+crescent+and+the+eagle:+Ottoman+rule,+Islam+and+the+Albanians,+1874-1913+lexicon&pg=PA21|isbn=9781845112875}} *{{cite book|last=Hammond|first=Nicholas Geoffrey Lemprière|title=Epirus: the Geography, the Ancient Remains, the History and Topography of Epirus and Adjacent Areas|year=1967|location=Oxford|publisher=Clarendon Press|url=https://books.google.com/books?id=gI5QjgEACAAJ&q=mohamet|isbn=9780198142539}} *{{cite book|last=Hammond|first=Nicholas Geoffrey Lemprière|title=Migrations and invasions in Greece and adjacent areas|year=1976|location=Park Ridge|publisher=Noyes Press|url=https://books.google.com/books?id=O9saAAAAYAAJ&q=The+conditions+which+attented+the+collapse+of+the+Byzantine+Empire+recurred+in+the+late+eighteenth+century+and+therafter+when+the+Turks+were+losing+control+of+their+Balkan+dependencies+more+and+more%2C+until+Albania+became+free+in+1912-13.+Throughout+this+period+bands+of+Albanians+raiders+pillaged+and+destroyed+the+villages+of+the+Vlachs+and+the+Greeks+in+Epirus%2C|isbn=9780815550471}} *{{cite book|last=Giakoumis|first=Konstantinos|chapter=The Orthodox Church in Albania Under the Ottoman Rule 15th-19th Century|pages=69–110|editor1-last=Schmitt|editor1-first=Oliver Jens|title=Religion und Kultur im albanischsprachigen Südosteuropa &#91;Religion and culture in Albanian-speaking southeastern Europe&#93;|year=2010|location=Frankfurt am Main|publisher=Peter Lang|isbn=9783631602959|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/237149085}} *{{cite book|last=Inalcik|first=Halil|chapter=The Ottoman Turks and the Crusades, 1451–1522|pages=222–275|editor1-last=Hazard|editor1-first=Harry|editor2-last=Zacour|editor2-first=Norman|title=A History of the Crusades: The Impact of the Crusades on Europe|year=1989|publisher=University of Wisconsin Press|isbn=9780299107444|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TKaPrQPFIAMC&q=Elbasan+sultan&pg=PA327}} *{{cite journal|last=Hasluck|first=Frederick|title=Ambiguous Sanctuaries and Bektashi Propaganda|jstor=30096467|journal=The Annual of the British School at Athens|volume=20|year=1913|pages=94–119|doi=10.1017/s0068245400009424|url=https://zenodo.org/record/2488715}} *{{cite book|last=Jazexhi|first=Olsi|chapter=Albania|pages=1–16|editor1-last=Nielsen|editor1-first=Jørgen|editor2-last=Akgönül|editor2-first=Samim|editor3-last=Alibašić|editor3-first=Ahmet|editor4-last=Racius|editor4-first=Egdunas|title=Yearbook of Muslims in Europe: Volume 4|year=2012|location=Leiden|publisher=Brill|isbn=9789004225213|chapter-url=https://books.google.com/books?id=MwzsW6k6pzAC&q=neo-ottoman+Albania&pg=PA14}} *{{cite book|last=Jazexhi|first=Olsi|chapter=Albania|pages=21–36|editor1-last=Nielsen|editor1-first=Jørgen|editor2-last=Akgönül|editor2-first=Samim|editor3-last=Alibašić|editor3-first=Ahmet|editor4-last=Racius|editor4-first=Egdunas|title=Yearbook of Muslims in Europe: Volume 5|year=2013|location=Leiden|publisher=Brill|isbn=9789004255869|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ia5AAQAAQBAJ&q=yearbook+islam+europa+albania&pg=PA351}} *{{cite book|last=Jazexhi|first=Olsi|chapter=Albania|pages=19–34|editor1-last=Nielsen|editor1-first=Jørgen|editor2-last=Akgönül|editor2-first=Samim|editor3-last=Alibašić|editor3-first=Ahmet|editor4-last=Racius|editor4-first=Egdunas|title=Yearbook of Muslims in Europe: Volume 6|year=2014|location=Leiden|publisher=Brill|isbn=9789004283053|chapter-url=https://books.google.com/books?id=a-NTBQAAQBAJ&q=Catholic+Muslim+Albania&pg=PA19}} *{{cite book|last=Jordan|first=Peter|chapter=An exception in the Balkans: Albania's multi confessional identity|pages=1577–1598|editor1-last=Brunn|editor1-first=Stanley D.|title=The changing world religion map: Sacred places, identities, practices and politics|year=2015|location=Dordrecht|publisher=Springer|isbn=9789401793766|chapter-url=https://books.google.com/books?id=CGh-BgAAQBAJ&q=Albanian+national+identity&pg=PA1585}} *{{cite book|last=Jorgaqi|first=Nasho|title=Jeta e Fan S. Nolit: Vëllimi 1. 1882–1924 &#91;The life of Fan S. Noli: Volume 1. 1882–1924&#93;|year=2005|location=Tiranë|publisher=Ombra GVG|url=https://books.google.com/books?id=nmxkjwEACAAJ&q=Jeta+e+Fan+Nolit|isbn=9789994384303}} *{{cite book|last=Kaleshi|first=Hasan|chapter=Das Türkische Vordringen auf dem Balkan und die Islamisierung. Faktoren fur die Erhaltung der ethnischen und nationalen Existenz des Albanischen Volkes|editor1-last=Bartl|editor1-first=Peter|editor2-last=Glassl|editor2-first=Horst|title=Südosteuropa unter dem Halbmond. Untersuchungen über Geschichte und Kultur der sudosteuropaischen Völker während der Türkenzeit|year=1975|location=Munich|publisher=Trofenik|isbn=978-3-87828-075-0|pages=125–138}} *{{cite book|last=Kallivretakis|first=Leonidas|chapter=Νέα Πικέρνη Δήμου Βουπρασίων: το χρονικό ενός οικισμού της Πελοποννήσου τον 19ο αιώνα (και η περιπέτεια ενός πληθυσμού) &#91;Nea Pikerni of Demos Vouprassion: The chronicle of a 19th century Peloponnesian settlement (and the adventures of a population)&#93;|pages=221–242|editor1-last=Panagiotopoulos|editor1-first=Vasilis|editor2-last=Kallivretakis|editor2-first=Leonidas|editor3-last=Dimitropoulos|editor3-first=Dimitris|editor4-last=Kokolakis|editor4-first=Mihalis|editor5-last=Olibitou|editor5-first=Eudokia|title=Πληθυσμοί και οικισμοί του ελληνικού χώρου: ιστορικά μελετήματα &#91;Populations and settlements of the Greek villages: historical essays&#93;|journal=Tetrádia Ergasías|year=2003|location=Athens|publisher=Institute for Neohellenic Research|issn=1105-0845|chapter-url=http://helios-eie.ekt.gr/EIE/bitstream/10442/7651/1/N02.018.08.pdf}} *{{cite journal|last=Kopanski|first=Atuallah Bogdan|title=Islamization of Albanians in the Middle Ages: The primary sources and the predicament of the modern historiography|jstor=23076194|journal=Islamic Studies|volume=36|issue=2/3|year=1997|pages=191–208}} *{{cite book|last=Koti|first=Dhori|title=Monografi për Vithkuqin dhe Naum Veqilharxhin &#91;A monograph of Vithkuq and Naum Veqilharxhi&#93;|year=2010|location=Pogradec|publisher=DIJA Poradeci|isbn=978-99956-826-8-2}} *{{cite book|last=Koukoudis|first=Asterios|title=The Vlachs: Metropolis and Diaspora|year=2003|location=Thessaloniki|publisher=Zitros Publications|url=https://books.google.com/books?id=01JoAAAAMAAJ&q=The+Vlachs:+Metropolis+and+Diaspora|isbn=9789607760869}} *{{cite journal|last=Lederer|first=Gyorgy|title=Islam in Albania|url=https://archive.org/details/sim_central-asian-survey_1994_13_3/page/331|journal=Central Asian Survey|volume=13|issue=3|year=1994|pages=331–359|doi=10.1080/02634939408400866}} *{{cite book|last=Limanoski|first=Nijazi|title=Islamskata religija i islamiziranite Makedonci &#91;Islamic religion and Islamisied Macedonians&#93;|year=1989|location=Skopje|publisher=Makedonska Kniga|url=https://books.google.com/books?id=KXseAAAAMAAJ&q=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE+%D0%91%D1%80%D0%B4%D0%BE+%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0}} *{{cite book|last=Lloshi|first=Xhevat|chapter=Albanian|pages=272–299|editor1-last=Hinrichs|editor1-first=Uwe|editor2-last=Büttner|editor2-first=Uwe|title=Handbuch der Südosteuropa-Linguistik|year=1999|location=Wiesbaden|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|isbn=9783447039390|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Phyvk2tPaYQC}} *{{cite book|last=Mackridge|first=Peter|title=Language and national identity in Greece, 1766–1976|year=2009|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=MZcCA4hkwscC&q=Kosmas+controversial+Albania&pg=PA59|isbn=9780199599059}} *{{cite book|last=Malcolm|first=Noel|chapter=Myths of Albanian national identity: Some key elements|pages=70–87|editor1-last=Schwanders-Sievers|editor1-first=Stephanie|editor2-last=Fischer|editor2-first=Bernd J.|title=Albanian Identities: Myth and History|year=2002|location=Bloomington|publisher=Indiana University Press|isbn=9780253341891|chapter-url=https://books.google.com/books?id=DfahkLLXvtsC&q=Albanian+Identities:+Myth+and+History}} *{{cite book|last=Malcolm|first=Noel|title=Agents of Empire: Knights, Corsairs, Jesuits and Spies in the Sixteenth-century Mediterranean World|year=2015|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=9rCYCgAAQBAJ&q=Shkod%C3%ABr+Ottoman+conquest&pg=PA12|isbn=9780190262785}} *{{cite journal|last1=Manahasa|first1=Edmond|last2=Kolay|first2=Aktuğ|title=Observations on the existing Ottoman mosques in Albania|url=https://www.journalagent.com/itujfa/pdfs/ITUJFA-37450-DOSSIER_ARTICLE-MANAHASA.pdf|journal=ITU Journal of the Faculty of Architecture|volume=12|issue=2|year=2015|pages=69–81|access-date=2021-04-08|archive-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005183952/https://www.journalagent.com/itujfa/pdfs/ITUJFA-37450-DOSSIER_ARTICLE-MANAHASA.pdf|deadurl=yes}} *{{cite report|title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population|url=http://www.ecfr.eu/page/-/ECFR_163_RETURN_TO_INSTABILITY.pdf|publisher=Pew Research Center|date=2015|ref=Mapping the Global Muslim Population}} *{{cite book|last=Marinescu|first=Constantin|title=La politique orientale d'Alfonse V d'Aragón, roi de Naples (1416-1458)|year=1994|location=Barcelona|publisher=Institut d'Estudis Catalans|url=https://books.google.com/books?id=9IPtrh4LbXQC&pg=PA182|isbn=9788472832763}} *{{cite book|last=Misha|first=Piro|chapter=Invention of a Nationalism: Myth and Amnesia|pages=33–48|editor1-last=Schwanders-Sievers|editor1-first=Stephanie|editor2-last=Fischer|editor2-first=Bernd J.|title=Albanian Identities: Myth and History|year=2002|location=Bloomington|publisher=Indiana University Press|isbn=9780253341891|chapter-url=https://books.google.com/books?id=oRASDq3rc-YC&pg=PA46}} *{{cite book|last=Myhill|first=John|title=Language, religion and national identity in Europe and the Middle East: A historical study|year=2006|location=Amsterdam|publisher=John Benjamins Publishing|url=https://books.google.com/books?id=dJK3YxI1NM8C&q=Albanian+national+identity&pg=PT241|isbn=9789027227119}} *{{cite book|last=Nasse|first=George Nicholas|title=The Italo-Albanian Villages of Southern Italy|location=Washington, District of Columbia|publisher=National Academy of Sciences-National Research Council|year=1964|url=https://books.google.com/books?id=VjArAAAAYAAJ&q=The+Italo-Albanian+Villages+of+Southern+Italy}} *{{cite book|last=Norris|first=Harry Thirlwall|title=Islam in the Balkans: religion and society between Europe and the Arab world|year=1993|location=Columbia|publisher=University of South Carolina Press|url=https://archive.org/details/islaminbalkansre00norr|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/islaminbalkansre00norr/page/n89 62]|isbn=9780872499775}} *{{cite book|last=Nurja|first=Ermal|chapter=The rise and destruction of Ottoman Architecture in Albania: A brief history focused on the mosques|pages=191–207|editor1-last=Furat|editor1-first=Ayşe Zişan|editor2-last=Er|editor2-first=Hamit|title=Balkans and Islam Encounter, Transformation, Discontinuity, Continuity|year=2012|location=Cambridge|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=9781443842839|chapter-url=https://books.google.com/books?id=-qQwBwAAQBAJ&q=Albania+mosque+communists&pg=PA205}} *{{cite journal|last=Pistrick|first=Eckehard|title=Interreligious Cultural Practice as Lived Reality: The Case of Muslim and Orthodox Shepherds in Middle Albania|url=https://www.researchgate.net/publication/263482722|journal=Anthropological Journal of European Cultures|volume=22|issue=2|year=2013|pages=72–90|doi=10.3167/ajec.2013.220205}} *{{cite book|last=Ramet|first=Sabrina|title=Nihil obstat: religion, politics, and social change in East-Central Europe and Russia|year=1998|location=Durham|publisher=Duke University Press|url=https://books.google.com/books?id=TrcnAAAAYAAJ|isbn=9780822320708}} *{{cite book|last=Schmidt-Neke|first=Michael|chapter=A burden of Legacies: The transformation of Albanian's political system|pages=13–30|editor1-last=Pichler|editor1-first=Robert|title=Legacy and Change: Albanian Transformation from Multidisciplinary Perspectives|year=2014|location=Münster|publisher=LIT Verlag|isbn=9783643905666|chapter-url=https://books.google.com/books?id=lNqnBAAAQBAJ&q=Serbian+historiography+Islamization&pg=PA15}} *{{cite journal|last=Skendi|first=Stavro|title=Religion in Albania during the Ottoman rule|url=http://search.proquest.com/openview/69374b2aeb4f4380ae1364da4d940882/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1817218|journal=Südost Forschungen|volume=15|year=1956|pages=311–327}} *{{cite book|last=Skendi|first=Stavro|title=The Albanian national awakening|year=1967a|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|url=https://books.google.com/books?id=8QPWCgAAQBAJ&q=The+Albanian+National+Awakening&pg=PR15|isbn=9781400847761}} *{{cite journal|last=Skendi|first=Stavro|title=Crypto-Christianity in the Balkan Area under the Ottomans|jstor=2492452|journal=Slavic Review|volume=26|issue=2|year=1967b|pages=227–246|doi=10.2307/2492452}} *{{cite book|last=Stavrianos|first=Leften Stavros|title=The Balkans Since 1453|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|url=https://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC|isbn=9781850655510}} *{{cite book|last=Sulstarova|first=Enis|chapter=I am Europe! The meaning of Europe in the discourse of Intellectuals in transitional Albania|pages=63–74|editor1-last=Beshku|editor1-first=Klodiana|editor2-last=Malltezi|editor2-first=Orinda|title=Albania and Europe in a Political Regard|year=2013|location=Cambridge|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=9781443852609|chapter-url=https://books.google.com/books?id=RtcwBwAAQBAJ&q=Islam+Albania+communism&pg=PA71}} *{{cite book|last=Vickers|first=Miranda|title=The Albanians: a modern history|year=2011|location=London|publisher=IB Tauris|url=https://books.google.com/books?id=vtQABAAAQBAJ&q=The+Albanians:+A+Modern+History+hapless&pg=PA83|isbn=9780857736550}} *{{cite book|last=Winnifrith|first=Tom|title=Badlands-borderlands: a history of Northern Epirus/Southern Albania|year=2002|location=London|publisher=Duckworth|url=https://books.google.com/books?id=dkRoAAAAMAAJ|isbn=9780715632017}} {{refend|2}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Islam u Albaniji]] 8yjx4rgxmv2bscwwc54ik36uujt2h5q 42590333 42590332 2026-05-10T09:54:21Z Duma 16555 /* Južna Albanija */ 42590333 wikitext text/x-wiki {{Islam}} '''Islamizacija Albanije''' bila je posljedica [[Osmansko Carstvo|osmanskog]] osvajanja [[Albanija|Albanije]] krajem [[14. stoljeće|14. stoljeća]]. Osmanlije su, putem svoje uprave i vojske, donijeli [[islam]] u Albaniju raznim odlukama koje su se ticale poreskih olakšica, trgovinskih mreža i transnacionalnih vjerskih veza. U prvih nekoliko stoljeća osmanske vladavine širenje islama u Albaniji bilo je sporo, a intenziviralo se uglavnom tijekom [[17. stoljeće|17.]] i [[18. stoljeće|18. stoljeća]], dijelom i zbog veće osmanske socijalne i vojne integracije, geopolitičkih faktora i sloma [[Kršćanstvo|kršćanskih]] crkvenih struktura. To je bio jedan od najznačajnijih događaja u albanskoj povijesti, jer su [[Albanci]] u Albaniji prešli iz pretežno kršćanskog ([[Katoličanstvo|katoličkog]] i [[Pravoslavlje|pravoslavnog]]) stanovništva u pretežno [[Muslimani (vjernici)|muslimansko]] stanovništvo ([[suniti]], [[bektaši]] i neke druge sekte), premda su se značajne kršćanske manjine zadržale u određenim regijama. Kao rezultat [[Islamizacija|islamizacije]], sunitski islam postao je najveća religija na [[Albanski jezik|albanskom etnolingvističkom području]], ali su i druge religije bile prisutne u toj regiji. [[Religija]] je igrala glavnu ulogu u oblikovanju političkog razvoja Albanije u kasnom osmanskom razdoblju. Uz vjerske promjene, prelazak na islam donio je i druge društvene i kulturne transformacije, koje su oblikovale i utjecale na Albance i albansku kulturu. Tijekom 16. i 18. stoljeća kršćanski su Albanci i prisilno prevođeni na islam brutalnim nasiljem, uznemiravanjem i povećanjem poreza. Ti su postupci izazvali albanske pobune 1433–1439, 1452, 1480–1481, 1506–1507, 1519–1520, 1594, 1601–1602, 1621, 1614, 1618, 1683–1684, 1737, 1833–1839, 1844. i 1850. godine.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9U5pAAAAMAAJ&q=Albanian+revolts+Ottomans|title=The Ukrainian Quarterly|date=1991|publisher=Ukrainian Congress Committee of America|page=56|language=en|access-date=3. 4. 2020}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Kcy-DAAAQBAJ&q=Albanian+revolt+in+eastern+Macedonia+1727&pg=PA122|title=The Jews of the Ottoman Empire and the Turkish Republic|last=Shaw|first=Stanford J.|date=2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-12235-6|page=38|language=en|access-date=3. 4. 2020}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=slVpAAAAMAAJ&q=Albanian+revolts+Ottomans|title=From Zalmoxis to Jan Palach: Studies in East European History|last=Treptow|first=Kurt W.|date=1992|publisher=Eastern European Monographs|isbn=978-0-88033-225-5|page=43|language=en|access-date=3. 4. 2020}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC&q=Albanian+revolts+Ottomans&pg=PA535|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|last=Fine|first=John V. A.|last2=Fine|first2=John Van Antwerp|date=1994|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-08260-5|page=535|language=en|access-date=3. 4. 2020}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2xYzAAAAIAAJ&q=Albanian+revolts|title=Ottoman architecture in Albania, 1385-1912|last=Kiel|first=Machiel|date=1990|publisher=Research Centre for Islamic History, Art and Culture|isbn=978-92-9063-330-3|page=156|language=en|access-date=3. 4. 2020}}</ref> Premda su Albanci održavali [[kripto-kršćanstvo|kripto-kršćansku]] kulturu (Albanci koji su zvanično bili muslimani a privatno su ispovijedali kršćanstvo poznati su pod imenom "[[laramani]]"), oni koji su pokušali preći na kršćanstvo, ohrabreni [[Klement XI.|papom Klementom XI]], suočili su se sa smrtnom kaznom prema osmanskom pravu. Na kraju su Albanci nadmašili druge balkanske skupine u osmanskoj vladajućoj klasi i stekli dominantan položaj i utjecaj, iako u malom broju.<ref>{{cite book |last1=Shaw |first1=Stanford J. |last2=Shaw |first2=Ezel Kural |title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 1, Empire of the Gazis: The Rise and Decline of the Ottoman Empire 1280-1808 |date=1976 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29163-7 |page=69 |url=https://books.google.com/books?id=E9-YfgVZDBkC&q=Attacks+on+Albanians+during+the+Turkish-Ottoman+war&pg=PA68 |accessdate=3. 4. 2020 |language=en}}</ref> ==Historija== ===Rano osmansko razdoblje=== [[Datoteka:Gjergj Kastrioti.jpg|thumb|left|180px|Skenderbeg (1405 –1468).]] Albanci su se počeli prelaziti na islam kad su krajem 14. stoljeća postali dijelom [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]].<ref name="Ramet209"/> Albanija se razlikuje od ostalih [[Balkanski poluotok|balkanskih]] regija poput [[Bugarska|Bugarske]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosne]] po tome što je do 1500-ih islam ostao ograničen na članove aristokracije i rijetka vojna naselja pod vodstvom [[Juruci|Turskih juruka]].<ref name="Zhelyaz">Zhelyazkova, Antonina. ‘’Albanian Identities’’. Sofia, 2000: International Center for Minority Studies and Intercultural Relations. Page 15-16</ref><ref name="Bieber">{{cite news|author= Florian Bieber|title=Muslim identity in the Balkans before the establishment of nation states| magazine=Nationalities Papers: The Journal of Nationalism and Ethnicity|date= 19 August 2010| pages =15–19}}</ref> Stoga se u početku prelazak na islam odvijao uglavnom među kršćanskom elitom, koja je zadržala neke prethodne političke i ekonomske privilegije, kao i među pripadnicima nove klase [[timar]]a ili vlasnika [[Spahija|spahijske]] imovine u novom osmanskom sustavu.<ref name="Ergo22">{{harvnb|Ergo|2010|p=22}}</ref> Tu se ubrajaju pripadnici aristokracije kao što je [[Đurađ Kastriot Skenderbeg]], koji se preobratio na islam dok je služio Osmanlijama, a kasnije se preobratio natrag na kršćanstvo tijekom albanske pobune krajem 15. stoljeća. Također je naredio drugima koji su prešli na islam ili su bili muslimanski kolonisti da pređu na kršćanstvo ili se suoče sa smrću.<ref name="Ramet209">{{harvnb|Ramet|1998|p=209}} "Osmanlije su prvi put napali Albaniju 1385. Druga osmanska vojska poslana je u Albaniju 1394-1396 i okupirala zemlju. S obzirom na tendenciju Osmanlija da toleriraju vjersku raznolikost među lojalnim podanicima i na općenito ratobornu tradiciju Albanaca, osmanske su vlasti usvojile pomirljivu politiku prema albanskim kršćanima u ranim decenijama okupacije. Ipak, iako prelazak na islam nije bio potreban, kršćanski albanski gospodar mogao je računati na naklonosti vlasti ako se preobrati. Ako Osmanlije nisu vjerovali da vjerski razlozi mogu natjerati kršćanina da pređe na islam, oni su unatoč tome gledali iskosa na to kad je musliman prešao (ili se preobratio) u kršćanstvo. To se dogodilo 1443. godine, kada je Đurađ Kastriot (zvani Skenderbeg), koji je odgojen kao musliman u [[sultan]]ovoj palači, napustio islamsku vjeru i javno se vratio vjeroispovijesti svojih predaka. Ali ovo obraćenje nije bilo samo javna gesta prkosa. Bio je to prvi čin u revolucionarnoj drami. Jer, nakon što je promijenio svoju vjersku odanost, Skenderbeg je zahtijevao da muslimanski kolonisti i obraćenici podjednako prihvate kršćanstvo ili se suoče sa smrtnom kaznom, objavivši neku vrstu svetog rata protiv sultana/halife".</ref> Skanderbeg je primio vojnu pomoć od [[Napuljsko Kraljevstvo|Napuljskog Kraljevstva]], koju je 1452. godine poslao [[Ramon d’Ortafà|Ramon d'Ortafa]], koji je imenovan potkraljem Albanije i imao je zadatak održavati katoličanstvo među lokalnim stanovništvom od širenja islama.<ref name=Marinescu182>{{harvnb|Marinescu|1994|p=182}}</ref> Tijekom sukoba između Skenderbega i Osmanlija, razne bitke i napadi prisilili su sultana [[Mehmed II|Mehmeda II]] da sagradi tvrđavu [[Elbasan]] (1466) u nizinama kako bi skršio otpor koji je dolazio iz planinskih utvrda.<ref name="Inalcik327">{{harvnb|Inalcik|1989|p=327}}</ref> Prije i nakon Skenderbegove smrti (1468) dijelovi albanske aristokracije migrirali su u južnu Italiju s većim brojem Albanaca, kako bi izbjegli osmansko osvajanje; njihovi potomci i danas žive u mnogim selima u kojima su se oni tada nastanili.<ref name="Nasse">{{harvnb|Nasse|1964|pp=24–26}}</ref> [[Datoteka:"I Turchi respinti da Scutari" Gatteri's Etching of the Siege of Shkodra.jpg|thumb|right|250px|[[Opsada Skadra|Opsada skadra, 1478]].]] Čak i dugo nakon pada Skenderbega, velike su se albanske regije često bunile protiv osmanske vlasti, što je imalo velike ljudske žrtve, uključujući desetkovanje čitavih sela.<ref>Zhelyazkova, Antonina, ''Albanian identities'', str. 15.</ref> Sedamdesetih godina 16. stoljeća zaustavljen je zajednički napor osmanskih vladara da autohtoni narod preobrate na islam, kako bi se ugušili sezonski nemiri u Elbasanu i Reki, a neuspješna pobuna katoličkog stanovništva na sjeveru 1596. prethodila je nizu strogih kaznenih mjera koje poticale prelazak na islam.<ref>Zhelyazkova, Antonina, ''Albanian identities'', str. 15-16, 19.</ref> Do vrhunca islamizacije u Albaniji došlo je mnogo kasnije nego u ostalim islamiziranim ili djelomično islamiziranim područjima: podaci popisa stanovništva iz 16. stoljeća pokazali su da su [[Sandžak (teritorijalna jedinica)|sandžaci]] u kojima su živjeli Albanci i dalje bili pretežno kršćanski, a muslimani su u većini područja činili najviše 5%, dok je u većini drugih regija tijekom tog razdoblja postotal muslimana već porastao do velikih razmjera, npr. u dijelovima Bosne ([[Bosna]] 46%, [[Hercegovina]] 43%, urbano [[Sarajevo]] 100%), Sjevernoj Grčkoj ([[Trikala]] 17,5%), urbanoj [[Makedonija (region)|Makedoniji]] ([[Skoplje]] i [[Bitola]] 75%) i istočnoj [[Bugarska|Bugarskoj]] ([[Silistra]] 72%, [[Čirmen]] 88%, [[Nikopolj (Bugarska)|Nikopolj]] 22%). Kasnije, u 19. stoljeću, kada je proces islamizacije zaustavljen na većem dijelu Balkana, on je nastavio ostvarivati značajan napredak u Albaniji, posebno na jugu zemlje.<ref name = "MinkovDemographics">{{cite book|author=Anton Minkov|title= Conversion to Islam in the Balkans|pages=41–42}}</ref> U ranom razdoblju osmanske vladavine područja koja čine modernu Albaniju reorganizirana su u administrativnu jedinicu koja se zvala Sandzak-i Arnavid ili Sandzak-i Arnavud.<ref name="Norris3637">{{harvnb|Norris|1993|pp=36–37}}.</ref> U prvom razdoblju osmanske vladavine samo su istaknute crkve sa značajnim simboličkim značenjem ili kulturnom vrijednošću u nekom urbanom naselju pretvarane u [[džamija|džamije]].<ref name="Ergo18">{{harvnb|Ergo|2010|p=18}}</ref> Većinu ranih džamija sagrađenih u Albaniji osmanski sultani ponekad su uglavnom gradili u tvrđavama za osmanske garnizone za vrijeme svojih vojnih pohoda u ta područja, kao što su [[Džamija sultana Mehmeta Fatiha]] u [[Skadar|Skadru]], [[Crvena džamija u Beratu]] i druge.<ref name="Nurja197198">{{harvnb|Nurja|2012|pp=197–198}}</ref><ref name="Ergo3435">{{harvnb|Ergo|2010|pp=34–35}}</ref> Osmanska je vlast u pravilu uvelike tolerirala kršćanske podanike, ali ih je i diskriminirala čineći ih građanima drugog reda putem viših poreza i raznih zakonskih ograničenja, poput nemogućnosti izvođenja muslimana na sud, posjedovanja konja ili oružja ili, pak, posjedovanja kuće s pogledom na muslimane. Iako su osmanske vlasti bile kronično sumnjičave prema katoličanstvu, u velikoj su mjeri dopustile da [[pravoslavna crkva]] nesmetano funkcionira, osim u određenim trenucima, kada je crkva bila potisnuta protjerivanjem episkopa ili su im oduzimani prihodi i imovina. Tijekom osmanskog razdoblja većina kršćana, kao i većina muslimana, koristila je određeni stupanj vjerskog sinkretizma, još uvijek prakticirajući razne [[Poganstvo|poganske]] obrede; mnogi od ovih obreda najbolje su sačuvani među mističnim redovima kao što je [[Bektaši|bektaški red]].<ref name="Vryonis">Vryonis, Spyros. ''Religious Changes and Patterns in the Balkans, 14th-16th centuries''.</ref> <gallery class="center"> File:Die rote Moschee von der Burg Berat.JPG|Porušena [[Crvena džamija u Beratu|Crvena džamija]] u utvrdi u [[Berat]]u. File:Kruje Castle - minaret of a mosque.JPG|Ruševine džamije u utvrdi, [[Kruja]]. File:Shkodër-rozafa-2001.jpg|Porušena [[džamija sultana Mehmeta Fatiha]] u [[Rozafa|utvrdi Rozafa]], [[Skadar]]. </gallery> ===Sjeverna Albanija=== [[Datoteka:Clement XI.jpg|140px|thumb|left|[[Klement XI.|Klement XI]] bio je papa od 1700 do 1721. Rođen u plemenitoj [[Albani (obitelj)|obitelji Albani]] talijanskog i albanskog porijekla,<ref>[http://en.radiovaticana.va/news/2014/09/21/fr_lombardi_papal_journey_a_blessing_for_all_albanians/1107019, ..."srebrni potret pape Klementa XI – koji je pripadao obitelji Albani, te je tradicionalno bio albanskog porijekla"].</ref> sazvao je ''Kuvendi i Arbënit'' kako bi zaustavio opadanje katoličkog stanovništva.]] Osmansko osvajanje određenih sjevernih gradova iz ruku [[Mletačka Republika|Mlečana]] dogodilo se odvojeno od početnog zauzimanja Albanije od lokalnih feudalaca. Grad [[Leska]] pao je 1478, Skadar 1478–1479 i [[Drač]] 1501. godine. Većina njihovog kršćanskog stanovništva pobjegla je. Tijekom 16. stoljeća gradsko stanovništvo u tim gradovima postalo je pretežno muslimansko.<ref name=Malcolm12>{{harvnb|Malcolm|2015|pp=12–13}}</ref> Na sjeveru je širenje islama bilo sporije kao rezultat otpora [[Rimokatolička crkva|Rimokatoličke crkve]] i zbog planinskog terena, što je pridonijelo manjem muslimanskom utjecaju u 16. stoljeću.<ref name="Ramet209210">{{harvnb|Ramet|1998|pp=209–210}}</ref> Osmansko osvajanje i teritorijalna reorganizacija Albanije utjecali su na Katoličku crkvu jer su crkvene strukture bile uništene.<ref name="Ergo8">{{harvnb|Ergo|2010|p=8}}</ref> U 16. stoljeću smatralo se da [[Skadarski sandžak]] ima muslimansko stanovništvo od 4,5% od ukupnog broja, dok je naselje [[Dukagjini]] (u to vrijeme slabo naseljeno) imalo 0%, a Prizren 1,9% muslimanskog stanovništva.<ref name="MinkovDemographics"/> Pobune katoličkih Albanaca, često u kontekstu osmanskih ratova s katoličkim silama [[Mletačka Republika|Venecijom]] i [[Austrijsko Carstvo|Austrijom]] u 17. stoljeću, rezultirale su ozbiljnim represalijama protiv katoličkih Albanaca koji su se pobunili, a to je, pak, ubrzalo prelazak na islam.<ref name=Ramet210/><ref name="Skendi235242"/><ref name="Lederer333334"/> Godine 1594. papa je potaknuo neuspjelu pobunu među katoličkim Albancima na sjeveru, obećavajući pomoć [[Španjolska|Španjolske]]. Međutim, pomoć nije stigla, a kada je pobuna slomljena 1596. godine, provedene su osmanske represije i pritisak da se prihvati islam kako bi se pobunjenici kaznili.<ref name="Zhelyaz"/> Najveći pad dogodio se između 1630-ih i 1670-ih, kada je, na primjer, broj katolika u leskoj biskupiji opao za 50%, dok je u [[pult]]skoj biskupiji broj katolika s 20.000 pao na 4.045, pri čemu je većina prešla na islam, a samo mali broj njih na pravoslavlje.<ref name=Ramet210>{{harvnb|Ramet|1998|p=210}}. "Tada, 1644. godine, izbio je rat između Venecije i Osmanskog Carstva. Na nagovor svećenstva mnogi su se albanski katolici priklonili Veneciji. Osmanlije su odgovorile žestokim represijama, što je zauzvrat natjeralo mnoge katolike da prihvate islam (iako je nekolicina izabrala da se pridruže Pravoslavnoj crkvi)... U rasponu od dvadeset i dvije godine (1649-1671) biskupija Alessio pala je za više od 50 posto, dok je u biskupiji Pulati (1634-1671) broj katolika opao s više od 20.000 na samo 4.045. Općenito, pobune Albanaca tijekom osmansko-venecijanskih ratova 1644-1669. rezultirale su oštrim osmanskim represalijama nad katolicima u sjevernoj Albaniji i znatno ubrzale islamizaciju... Općenito, pojavio se obrazac. Kad bi Osmansko Carstvo napale katoličke sile, na lokalne su katolike vršili pritisak da se obrate, a kada je napad na Osmansko Carstvo dolazio iz pravoslavne [[Rusija|Rusije]], pritisak je vršen na mjesne pravoslavce da promijene vjeru. Međutim, u nekim je slučajevima islamizacija bila samo površna, a u 19. stoljeću mnoga su sela i neke čitave četvrti ostale "kripto-katoličke", usprkos usvajanju vanjskih obličja islamske kulture".</ref> Tijekom [[Veliki turski rat|Velikog austrijsko-turskog rata]], albanski katolički čelnici [[Petar Bogdani]] i [[Toma Raspasani]] okupili su na austrijskoj strani katolike i muslimane među [[Kosovo (regija)|kosovskim]] Albanacima. Nakon rata, budući da je Kosovo ostalo izvan [[Habsburška Monarhija|Habsburške Monarhije]], uslijedile su oštre represalije. Veliki broj katolika<ref name=Raspasani/> pobjegao je na sjever, gdje su mnogi "umrli, neki od gladi, drugi od bolesti" oko [[Budimpešta|Budimpešte]].<ref name=Raspasani>{{cite book|last=Malcolm|first=Noel|title=Kosovo: a short history|url=https://books.google.com/books?id=GGQ_AQAAIAAJ&q=Toma+Raspasani|accessdate=21. 6. 2011|year=1998|publisher=Macmillan|isbn=978-0-333-66612-8|page=162}}</ref> Nakon bijega Srba, ipeški ([[Peć (grad)|pećki]]) paša prisilio je katoličke Albance na sjeveru da se presele u sada raseljene ravnice na Kosovu i prisilio ih da tamo pređu na islam.<ref name=Pahumi>Pahumi, Nevila (2007). "The Consolidation of Albanian Nationalism", str. 18: "Ipečki paša nasilno je preselio katoličke stanovnike sjeverne Albanije u ravnice južne Srbije nakon neuspjele pobune Srba 1689. i bijega mnogih Srba u Habsburško Carstvo. Premješteni seljani bili su prisiljeni preći na islam".</ref> Preobraćenje među katolicima u zajednicama sjeverne Albanije uključivalo je muškarce koji su prešli na islam, često da bi izbjegli plaćanje poreza i drugih socijalnih pritisaka usmjerenih na muškarce u osmanskom sustavu, dok bi žene u kućanstvu ostale kršćanke.<ref name="Doja60"/> Preobraćeni muslimanski muškarci tražili su kršćanske žene kako bi održale određeni stupanj katoličanstva u kućanstvu.<ref name="Doja60">{{harvnb|Doja|2008|p=60}}</ref> Godine 1703. [[Klement XI.|papa Klement XI]], albanskog porijekla, sazvao je sinodu lokalnih katoličkih biskupa kako bi razgovarao o islamizaciji u regiji; na sinodi također nisu prihvatili kripto-katolike u Albaniji, koji su izvana ispovijedali islam.<ref name="Skendi235242"/><ref name="Frazee">{{harvnb|Frazee|2006|pp=167–168}}</ref> U sjevernoj Albaniji sukob sa [[Slaveni]]ma pojavio se kao dodatni faktor u prelasku na islam.<ref name="Stavrianos498"/> Dijeljenje iste vjere s osmanskim vlastima omogućilo je Albancima na sjeveru da postanu saveznici i ravnopravni u carskom sustavu i da steknu sigurnost protiv [[Makedonski Sloveni|susjednih pravoslavnih Slavena]].<ref name="Stavrianos498"/> U nekim područjima blizu istočne istočne Albanije islam je mnogo prije postao većinska religija: na primjer, službene osmanske statistike o [[Nahija|nahiji]] [[Tetovo|Tetovu]] u današnjoj [[Sjeverna Makedonija|Makedoniji]] (koja je imala mješovito albansko, slavensko makedonsko i tursko stanovništvo) pokazuju da je broj muslimanskih obitelji prvi put nadmašio kršćanske obitelji 1545. godine, kad je bilo dva puta više muslimanskih obitelji u odnosu na kršćanske, a 38 od tih muslimanskih obitelji nedavno je prešlo na kršćanstvo,<ref name="wallaby.vu.edu.au">{{cite web |url=http://wallaby.vu.edu.au/adt-VVUT/uploads/approved/adt-VVUT20060426.160820/public/02ch1.pdf |title=Archived copy |accessdate=5. 1. 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108131821/http://wallaby.vu.edu.au/adt-VVUT/uploads/approved/adt-VVUT20060426.160820/public/02ch1.pdf |archive-date=8. 1. 2009 |archivedate=2009-01-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108131821/http://wallaby.vu.edu.au/adt-VVUT/uploads/approved/adt-VVUT20060426.160820/public/02ch1.pdf |deadurl=yes }}</ref> dok su u [[Opolje|Opolju]] na Kosovu kod [[Prizren]]a muslimani bili u većini 1591. godine.<ref>TKGM, TD № 55 (412), (Defter sandžaka Prizren iz 1591. godine).</ref> ===Središnja Albanija=== [[Datoteka:LEAD MOSQUE IN DOWNTOWN BERAT, ALBANIA.jpg|thumb|150px|right|[[Olovna džamija u Beratu]], podignuta u 16. stoljeću.]] Središnja Albanija bila je središte starog [[Via Egnatia|Egnacijevig puta]], koji je povezivao trgovinske, kulturne i prometne veze, a ove su bile pod izravnom osmanskom upravnom kontrolom i vjerskim muslimanskim utjecajem.<ref name="Pistrick78"/><ref name="Skendi1956316318320"/> Prelazak na islam u većini središnje Albanije stoga se u velikoj mjeri pripisuje ulozi koju je njezina geografija imala u društveno-političkom i ekonomskom razvoju te regije.<ref name="Pistrick78">{{harvnb|Pistrick|2013|p=78}}</ref><ref name="Skendi1956316318320"/> Službeno osmansko priznanje pravoslavne crkve rezultiralo je tolerancijom pravoslavnog stanovništva sve do kraja 18. stoljeća, a tradicionalizam crkvenih institucija usporio je proces prelaska na islam kod Albanaca.<ref name="Lederer333334"/><ref name=Ramet203/><ref name="Ergo26">{{harvnb|Ergo|2010|p=26}}</ref> Pravoslavno stanovništvo središnje i jugoistočne Albanije bilo je pod crkvenom jurisdikcijom [[Ohridska arhiepiskopija|Ohridske pravoslavne arhiepiskopije]], dok je jugozapadna Albanija bila pod [[Carigradski patrijarhat|Carigradskim patrijarhatom]] putem Janjinske eparhije.<ref name="Ergo37"/><ref name="Giakoumis7981">{{harvnb|Giakoumis|2010|pp=79–81}}</ref> Razlike između kršćanskih Albanaca iz središnje Albanije i ohridskih arhiepiskopa dovele su do prelaska na bektaški islam, koji je bio privlačan svima, jer je malo inzistirao poštivanju obreda.<ref name="Winnifrith107">{{harvnb|Winnifrith|2002|p=107}}. "Ali teški ohridski arhiepiskopi zacijelo su stvorili određene pukotine u svom stadu. Bile su dostupne manje sporne vjere. Dogodilo se da je prelazak na islam u središnjoj Albaniji bio ublažen tamošnjom snagom bektašijskog kulta, jedne mistične vjere, namijenjene svima, koja je malo zahtijevala u smislu strogih pravila poštivanja obreda."</ref> Početkom 16. stoljeća albanski gradovi kao što su [[Đirokastra]], [[Kanina (Albanija)|Kanina]], [[Delvina]], [[Vlora]], [[Korča]], [[Klisura (Albanija)|Klisura]], [[Premet]] i [[Berat]], a krajem 16. stoljeća Vlora, Premet i [[Himara (Albanija)|Himara]] i dalje su bili kršćanski, dok je Đirokastra već bio muslimanski grad.<ref name="Ergo37">{{harvnb|Ergo|2010|p=37}}.</ref><ref name="Giakoumis84"/> U prvim decenijama 16. stoljeća Elbasanski sandžak imao je 5,5% muslimanskog stanovništva, što je bio u tom razdoblju najviši postotak za sve sandžake s albanskim stanovništvom.<ref name="MinkovDemographics"/> Godine 1570. osmanske su vlasti započele ciljanu akciju u pravcu preobraćenja nemirnog kršćanskog stanovništva u Elbasanu i [[Gornja Reka|Reci]].<ref name = "Zhelyaz"/> Na području oko [[Drač]]a, jedan grčki putnik izvijestio je da zbog islamizacije više nema pravoslavnih kršćana.<ref name="Giakoumis84">{{harvnb|Giakoumis|2010|p=84}}. O Draču: "Krajem 16. stoljeća prelazak na islam toliko je prodro u središnju Albaniju, da je jedan grčki putnik u Draču 1580. godine izvijestio da 'u dračkoj oblasti nema Grka' (tj. pravoslavnih kršćana)".</ref> Prelazak na islam u gradovima diljem Albanije bio je spor tijekom 16. stoljeća, budući da je oko 38% gradskog stanovništva postalo muslimanima.<ref name="Ergo38">{{harvnb|Ergo|2010|p=38}}.</ref> Grad Berat postao je pretežno muslimanski od 1670. nadalje, a njegova se preobrazba dijelom pripisuje nedostatku kršćanskih svećenika koji su mogli vršiti vjerske službe.<ref name="Skendi1013"/> ===Južna Albanija=== Prema podacima iz 16. stoljeća, muslimana je u Valonskom sandžaku bilo 1,8%, dok ih je u Ohridskom sandžaku bilo 1,9%.<ref name="MinkovDemographics"/> Uglavnom su krajem 18. stoljeća pravoslavni Albanci peralzili na islam u velikom broju, većinom zbog [[Rusko-turski ratovi|rusko-turskih ratova]] u tom razdoblju i zbog događaja poput [[Peloponeski ustanak|Peloponeskog ustanka]] (1770), koji su prisiljavali Osmanlije da pravoslavno stanovništvo vide kao saveznika [[Rusko Carstvo|Rusije]].<ref name=Ramet203/><ref name="Skendi1013"/><ref name="Skendi1956321323"/><ref name="Vickers16"/> Dok su se neki pravoslavni Albanci bunili protiv Osmanskog Carstva, Porta je reagirala i povremeno pribjegavala sili da preobrati pravoslavne Albance na islam, istodobno provodeći ekonomske mjere za poticanje vjerske preobrazbe.<ref name=Ramet203/><ref name="Skendi1013"/><ref name="Vickers16">{{harvnb|Vickers|2011|p=16}}.</ref><ref name="Koti1617"/> Do 1798. godine masakr primorskih albanskih pravoslavnih sela Šanvasil i Nivica-Bubar, koji je zapovijedio [[Ali-paša Janjinski]], polunezavisni vladar [[Janjina|Janjine]], doveo je do još jednog značajnog vala prelaska na islam pravoslavnih Albanaca.<ref name=Ramet203>{{harvnb|Ramet|1998|p=203}}. "Osmansko osvajanje između kraja 14. i sredine 15. stoljeća uvelo je treću religiju – islam – ali Turci u početku nisu upotrijebili silu u njegovom širenju, a tek je 1600-ih godina počeo prelazak na islam većih razmjera – uglavnom, isprva, među albanskim katolicima"; str. 204. "Pravoslavna zajednica uživala je široku toleranciju od strane Uzvišene Porte sve do kraja 18. stoljeća"; str. 204. "U kasnom 18. stoljeću ruski agenti počeli su pobunjivati pravoslavne podanike Osmanskog Carstva protiv Uzvišene Porte. U [[Rusko-turski rat (1768–1774)|rusko-turskim ratovima 1768–1774.]] i [[Rusko-turski rat (1787–1792)|1787–1792]]. pravoslavni Albanci ustali su protiv Turaka. Tijekom druge pobune uništena je "Nova akademija" u [[Moskopolje|Moskopolju]] (1789), a na kraju drugog rusko-turskog rata više od tisuću pravoslavaca pobjeglo je u Rusiju na ruskim ratnim brodovima. Kao rezultat tih pobuna, Porta je sada primijenila silu za islamizaciju albanskog pravoslavnog stanovništva, dodajući ekonomske poticaje kako bi pružila pozitivan poticaj. Godine 1798. Ali-paša Janjinski predvodio je osmanske snage protiv kršćanskih vjernika okupljenih u njihovim crkvama kako bi proslavili Uskrs u selima Shen Vasil i Nivica e Bubarit. Krvavi pir koji je proveden protiv ovih vjernika prestrašilo je albanske kršćane u drugim okruzima i potaknuo novi val masovnih prelazaka na islam".</ref><ref name="Skendi1956321323">{{harvnb|Skendi|1956|pp=321–323}}</ref> U 19. stoljeću Albanija u cjelini, a posebno južna Albanija, bila je jedna od rijetkih regija na osmanskom Balkanu u kojoj je kršćansko stanovništvo islamizacijom još uvijek gubilo značajan broj sljedbenika; jedina druga regija koja je pokazala sličan pad kršćanskog stanovništva bila je oblast [[Dobrudža|Dobrudže]].<ref name="MinkovDemographics"/> U to vrijeme izbili su sukobi između novoobraćenih muslimanskih Albanaca i pravoslavnih Albanaca na određenim područjima. Tako je selo [[Borš (Albanija)|Borš]] napalo [[Pikeras|Piqueras]] 1744. godine prisilivši neke stanovnike da pobjegnu u inozemstvo, uglavnom u južnu Italiju.<ref name="Kallivretakis233">{{harvnb|Kallivretakis|2003|p=233}}.</ref><ref name="Hammond30"/> Ostala područja, poput 36 sela sjeverno od područja Pogoni, preobratila su se 1760. godine i potom napala pravoslavna kršćanska sela u okruzima Kolonja, Leskovik i Permet, uništivši mnoga naselja.<ref name="Hammond30">{{harvnb|Hammond|1967|p=30}}</ref> Krajem 18. stoljeća, društveno-političke i ekonomske krize, zajedno s nominalnom kontrolom osmanske vlade, rezultirale su lokalnim pljačkama i čestim napadima na grčka, [[Vlasi|vlaška]] i pravoslavna albanska naselja koja se danas nalaze u Albaniji i izvan nje.<ref name="Anscombe88107"/><ref name="Hammond197662"/><ref name="Koukoudis2003"/><ref name="Jorgaqi3839"/> U Albaniji su ti napadi kulminirali uništavanjem [[Vithkuq|Vitkuka]], pretežno pravoslavnog albanskog središta, [[Moskopolje|Moskopolja]], pretežno vlaškog središta, oba s grčkom književnom, obrazovnom i vjerskom kulturom, te drugih manjih naselja.<ref name=Ramet203/><ref name="Koti1617"/><ref name="Hammond197662"/><ref name="Koukoudis2003"/><ref name="Jorgaqi3839"/> Ti su događaji prisilili neke Vlahe i pravoslavne Albance da migriraju daleko, u mjesta poput Makedonije, [[Trakija|Trakije]] itd.<ref name=Ramet203/><ref name="Koti1617">{{harvnb|Koti|2010|pp=16–17}}.</ref><ref name="Hammond197662">{{harvnb|Hammond|1976|p=62}}.</ref><ref name="Koukoudis2003">{{harvnb|Koukoudis|2003|pp=321–322}}. "Posebno je zanimljiv slučaj Vitkuka, južno od Moskopolja, koji je, čini se, tjesno sudjelovao u evoluciji grada, premda nije jasno jesu li su ga Vlasi naseljavali u dane slave prije 1769. godine. Možda je imao vlaško stanovništvo prije 1769, premda su Arvaniti sigurno bili daleko brojniji, ako ne i najveća skupina stanovništva. Tome u prilog ide i jezični identitet izbjeglica koje su pobjegle iz Vitkuka i koje su pratili valovi odlazećih Vlaha. Danas je naseljeno Arvanitima i Vlasima, premda su preci današnjih Vlaha stigli nakon što su selo napustili njegovi prijašnji stanovnici i uglavnom su arvantsko-vlaškog porijekla. Oni su bivši pastoralni nomadi koji su se trajno nastanili u Vitkuku"; str. 339. "U isto vrijeme, ili možda malo prije ili poslije ovih događaja u Moskopolju, neposlušni Arnauti također su napali manje vlaške i arvanitske zajednice oko njih. Vlaški stanovnici Lenge, Niçë, Grabove, Šipke i vlaška sela na Gramosu, kao što su Nikolica, Linotopi i Gramusta, te stanovnici Vitkuka, pa čak i posljednjih kršćanskih sela koja su govorila albanski jezik na Oparu, našli su se na milosti i nemilosti Arnauta, kojima nitko nije mogao stati na put. I za njih je jedino rješenje bilo bijeg... Tijekom tog razdoblja, vlaške i arvanitske obitelji iz okolnih uništenih tržnih gradova i sela smjestili su se uz nekolicinu Moskopoljana koji su se vratili. Izbjegličke obitelji dolazile su iz Dušara i drugih sela u Oparu, iz Vitkuka, Grabova, Nikolice, Niçe i Lenge te iz Kolonje".</ref><ref name="Jorgaqi3839">{{harvnb|Jorgaqi|2005|pp=38–39}}.</ref><ref name="Winnifrith109">{{harvnb|Winnifrith|2002|p=109}}. "Od ovih Vitkuk... Sva ova sela imaju vlaški element u svom stanovništvu, a vlaška je tradicija da su nekoć bila velika i važna... Njihova je kultura naravno bila grčka...".</ref> Neki pravoslavci, poznati kao [[novi mučenici]], pokušali su zaustaviti plimu prelaska na islam među pravoslavnim albanskim stanovništvom i zato su bili pogubljeni.<ref name="Giakoumis8991"/> Među njima je bio značajan [[Kozma Etolski]] (umro 1779), grčki redovnik i misionar koji je putovao i propovijedao do Kroje i koji je otvorio mnoge grčke škole prije nego što su ga vlasti osmanskih Albanaca optužile da je ruski agent i pogubile.<ref name="Elsie5960"/> Kozma se zalagao za grčko obrazovanje i širenje grčkog jezika među nepismenim kršćanima koji nisu govorili taj jezik, kako bi mogli razumjeti spise i liturgiju i tako ostati pravoslavni, a njegova se duhovna poruka poštuje među današnjim pravoslavnim Albancima.<ref name="Elsie5960">{{harvnb|Elsie|2001|pp=59–60}}.</ref><ref name="Elsie200048">{{harvnb|Elsie|2000|p=48}}.</ref><ref name="Mackridge5859">{{harvnb|Mackridge|2009|pp=58–59}}</ref> ===Drugi faktori islamizacije=== [[Datoteka:Jean-Leon-Gerome-Prayer-In-The-House-Of-An-Arnaut-Chief.jpg|thumb|270px|right|''Molitva u kući arnautskog starješine'', slika [[Jean-Léon Gérôme|Jean-Léona Gérômea]] (1857).]] Neka preobraćenja u islam, poput onog u regiji [[Laberija|Laberiji]], dogodile su se iz crkvenih raloga kad je, na primjer, lokalni biskup odbio prekinuti [[post]] prijeteći da će onaj tko prekrši pravilo otići u pakao. Prelazak na islam provođen je i iz ekonomskih razloga, koji su nudili izlaz iz teškog oporezivanja poput poreza zvanog ''[[džizija]]'' i drugih teških osmanskih mjera nametnutih kršćanima, pa su tako otvarali mogućnosti stjecanja bogatstva i slično.<ref name="Lederer333334"/><ref name="Giakoumis8687"/><ref name="Norris4748">{{harvnb|Norris|1993|pp=47–48}}</ref> U vrijeme sukoba između muslimana i kršćana, lokalni interesi kao što je zaštita obitelji prevladavali su nad borbama, zbog čega su Osmanlije odbijale muslimanskim Albancima dopustiti nošenje oružja, jer bi se kršćanski Albanci često obraćali na islam kako bi stekli pravo na oružje, a zatim ga okrenuli protiv Osmanlija.<ref name="Myhill232">{{harvnb|Myhill|2006|p=232}}</ref> Drugi faktori koji su dovodili do prelaska na islam bili su siromaštvo crkve, nepismeno svećenstvo, nedostatak svećenstva u nekim područjima i bogoslužje na jeziku koji nije albanski.<ref name="Lederer333334"/><ref name="Skendi1956316318320"/><ref name="Skendi1013"/><ref name="Giakoumis8687">{{harvnb|Giakoumis|2010|pp=86–87}}</ref> Uz to, oslanjanje dračke biskupije i južne Albanije na propadajuću Ohridsku arhiepiskopiju, dijelom zbog [[Simonija|simonije]], oslabilo je sposobnost pravoslavnih Albanaca da se protive prelasku na islam.<ref name="Skendi1956316318320">{{harvnb|Skendi|1956|pp=316, 318–320}}</ref><ref name="Skendi1013"/> [[Kripto-kršćanstvo]] se također prakticiralo u nekim slučajevima širom Albanije, u regijama poput [[Spat (Albanija)|Spata]], među stanovništvom koje je nedavno prešlo s kršćanskog katoličanstva i pravoslavlja na islam.<ref name=Ramet210/><ref name="Skendi235242">{{harvnb|Skendi|1967b|pp=235–242}}.</ref><ref name="Lederer333334"/><ref name="Giakoumis8991"/><ref name="Pistrick7981">{{harvnb|Pistrick|2013|pp=79–81}}</ref> [[Gora (region)|Gora]], pogranična regija koja se nalazi u današnjoj sjeveroistočnoj Albaniji i na južnom Kosovu, imala je slavensko pravoslavno stanovništvo koje se prešlo na islam tijekom druge polovice 18. stoljeća zbog ukidanja [[Pećka patrijaršija|Srpske patrijaršije u Peći]] 1766. godine i nestabilnosti crkvenih institucija koja je uslijedila.<ref name="Duijzings16">{{harvnb|Duijzings|2000|p=16}}.</ref> Počevši od 17. stoljeća, i sve intenzivnije u idućim stoljećima, na islam je prelazilo pretežno slavensko pravoslavno stanovništvo [[Golo Brdo (Albanija)|Golog Brda]] na istoku današnje Albanije.<ref name="Limanoski74">{{harvnb|Limanoski|1989|p=74}}</ref> [[Romi]] su se naselili u Albaniji u 15. stoljeću, a oni koji su postali muslimani uključili su se u lokalno muslimansko osmansko društvo.<ref name="DeSotoBeddiesGedeshi7">{{harvnb|De Soto|Beddies|Gedeshi|2005|p=7}}.</ref><ref name="Crowe196">{{harvnb|Crowe|1996|p=196}}</ref> ===Muslimanski Albanci i širi osmanski svijet=== {{multiple image | footer = [[Džamija neženja]] (lijevo) and [[Husejin-pašina džamija]] u Beratu (desno). | image1 = Berat - Beqar Moschee 1a.jpg | image2 = Berat Xhamia Sahatit.jpg | width = 125 | align = left }} Islam je bio tjesno povezan sa državom, što je Osmansko Carstvo činilo islamskim političkim entitetom, u kome se vjerski zakon podudarao s državnim zakonom, a samo su muslimani imali puna građanska prava, dok se etnička ili nacionalna pripadnost zanemarivala.<ref name="Jordan1582">{{harvnb|Jordan|2015|p=1582}}.</ref> U središtu i na jugu zemlje krajem 17. stoljeća, urbana središta uglavnom su prihvatila religiju sve brojnije muslimanske albanske elite. Izgradnja džamija u Albaniji uzela je maha počev od 17. stoljeća, sa sve većim brojem preobraćenih albanskih muslimana.<ref name="ManahasaKolay7079"/> Stara aristokratska vladajuća klasa u Albaniji prihvatila je islam da bi zadržala svoja zemljišta.<ref name="Stavrianos498">{{harvnb|Stavrianos|2000|p=498}}</ref> U 18. stoljeću pojavila se klasa lokalnih aristokratskih albanskih muslimana.<ref name="ManahasaKolay7079">{{harvnb|Manahasa|Kolay|2015|pp=70, 78}}</ref> Postojanje te klase kao [[paša]] i [[beg]]ova u to vrijeme, koji su u vojsci služili kao vojnici i najamnici, ali su se mogli pridružiti i muslimanskom svećenstvu, igralo je sve važniju ulogu u osmanskom političkom i ekonomskom životu, čineći ga atraktivnom opcijom za mnoge Albance.<ref name="Nurja197198"/><ref name="Norris123137155160"/><ref name="Hammond217">{{harvnb|Hammond|1967|p=217}}.</ref><ref name="Babuna290291"/> Ovisno o svojoj ulozi, ti su ljudi postigli ugledne položaje u muslimanskom albanskom društvu jer su obavljali administrativne dužnosti i održavali sigurnost u urbanim područjima, a osmanska država ponekad ih je nagrađivala visokim činovima i položajima.<ref name="Nurja197198"/> Albanci su u značajnom broju bili zastupljeni i na osmanskom carskom dvoru.<ref name="Ergo23">{{harvnb|Ergo|2010|p=23}}</ref> Ipak, uz kršćane, i mnogi muslimanski Albanci bili su siromašni i poput [[Kmetstvo|kmetova]] radili na zemlji osmansko-albanske elite, dok su drugi pronašli posao u trgovini, zanatstvu i u drugim djelatnostima.<ref name="Lederer333334">{{harvnb|Lederer|1994|pp=333–334}}</ref> [[Suniti|Sunitski]] islam promovirali su i štitili osmanski upravitelji i [[Feudalizam|feudalno]] društvo, što je rezultiralo širenjem [[derviš]]kih [[Sufizam|sufijskih]] redova koji su se smatrali pravovjernijim u balkanskoj regiji.<ref name="Norris101">{{harvnb|Norris|1993|p=101}}</ref> Najistaknutiji među njima bio je red [[Bektaši|bektaša]], koji su se smatrali sunitima zbog zajedničkih pravnih tradicija, iako su ih obični muslimani zbog njihovih ezoteričnih praksi smatrali [[šiiti]]ma koji poštujuu [[Ali]]ju, [[Hasan ibn Ali|Hasana]], [[Husein ibn Ali|Huseina]] i druge istaknute muslimanske ličnosti.<ref name="BlumiKrasniqi480482">{{harvnb|Blumi|Krasniqi|2014|pp=480–482}}.</ref><ref name="Doja9193100102">{{harvnb|Doja|2006|pp=91–93; 100–102}}</ref> Tijekom osmanske vladavine albansko stanovništvo djelomično je i postupno počelo prelaziti na islam putem bektašijskog učenja, dijelom i zato da bi steklo prednost u osmanskim trgovinskim mrežama, birokraciji i vojsci.<ref name="Doja8687">{{harvnb|Doja|2006|pp=86–87}}</ref> Mnogi su Albanci kroz osmanski sustav [[Danak u krvi|danka u krvi]] regrutirani u [[Janjičari|janjičare]], a 42 [[Veliki vezir|velika vezira]] Osmanskog Carstva bili su albanskog porijekla. Najistaknutiji Albanci za vrijeme osmanske vladavine bili su [[Kodža Davud-paša]], [[Hamza Kastrioti]], [[Iljaz Hodža]], [[Mehmed-paša Ćuprilić]], [[Ali-paša Janjinski]], [[Edhem-paša Molaj]], [[Ibrahim-paša Beratski]], [[Fazil Ahmed-paša Ćurpilić]], [[Muhamed Ali od Egipta]], [[Mahmud-paša Bušatlija]] i [[Ahmet Kurt-paša]]. Unutar tog konteksta vojne i upravne službe, odnos muslimanskih Albanaca s Osmanlijama sastojao se ponekad od suradnje i obostrane koristi.<ref name="Malcolm82">{{harvnb|Malcolm|2002|p=82}}. "Moderni povjesničari također bi smatrali potrebnim pozvati se na brojne primjere suradnje (ponekad na obostranu korist) između stanovnika albanskih zemalja i njihovih stranih vladara – prije svega, u slučaju Osmanlija, sa njihovim nebrojenim vojnicima i dužnosnicima albanskog porijekla".</ref> <gallery class="center"> File:Vlora 090.jpg|[[Muradija džamija]] u Vlori. File:Elbasan - Naziresha Mosque (by Pudelek).JPG|[[Nazireša džamija]] u Elbasanu. File:A mosque in Krujë.JPG|[[Bazar-džamija]] u Kruji. File:Peqin Mosque.jpg|[[Džamija sa satom]] u Pekinju. File:Xhamia e Fatihut.jpg|[[Fatih džamija u Draču|Fatih džamija]] u Draču. File:2011 Berat, Meczet Kawalerów.JPG|[[Carska džamija u Beratu|Carska džamija]] u Beratu. </gallery> ===Muslimanske denominacije i sekte=== Pored onih povezanih sa [[Suniti|sunitskim]] islamom, neki muslimani u Albaniji pripadali su [[Sufizam|sufijskim]] redovima tijekom osmanskog razdoblja.<ref name="Clayer3336"/> Red [[Kadirije|kadirija]] proširio se u urbanim područjima u 17. stoljeću i bio je povezan s gradskim [[esnaf]]skim radnicima, a već se u sljedećem stoljeću proširio na središnju Albaniju, posebno u planinskom području [[Debar|Debra]].<ref name="Clayer3336"/> Kadirije su doprinijeli gospodarskom razvoju, a u području Debra i društveno-političkom razvoju regije.<ref name="Clayer3336"/> Red [[Halvetije|halvetija]] natjecao se s bektašima za pristaše i nalazio se na jugu i sjeveroistoku Albanije.<ref name="Clayer3336">{{harvnb|Clayer|2007|pp=33–36}}</ref> Ostali sufijski redovi bili su [[rufaije]] i [[mevlevije]]. Najistaknutiji od njih u Albaniji bili su i još uvijek su [[bektaši]], mistični [[derviš]]ki red šiitskog islama koji je u Albaniju došao tijekom osmanskog razdoblja, a prvi su ga usvojili janjičari u 15. stoljeću.<ref name="Skendi1013"/> Do širenje bektašizma među albanskim stanovništvom došlo je u tijekom 18. i početkom 19. stoljeća, posebno u oblastima koje je kontrolirao [[Ali-paša Janjinski]], za koga se smatra da je i sam bio bektaš.<ref name="Skendi1013"/><ref name="Norris123137155160"/><ref name="Doja9498">{{harvnb|Doja|2006|pp=94–98}}.</ref><ref name="Gawrych2122">{{harvnb|Gawrych|2006|pp=21–22}}</ref> Sufijski [[derviš]]i iz udaljenih mjesta poput [[Horasan]]a i [[Anadolija|Anadolije]] stigli su i stekli svoje učenike, a s vremenom je uspostavljena mreža tekija koje su postale središta sufizma u regijama poput [[Skrapar]]a i [[Devol (Albanija)|Devola]].<ref name="Norris123137155160"/> Neke od najistaknutijih tekija u Albaniji bile su u naseljima kao što su [[Đirokastra]], [[Melčan]], [[Kruja]] i [[Frašer]].<ref name="Norris123137155160"/> U bektašijskom redu Albanci su početkom 20. stoljeća činili značajan broj derviša izvan Balkana, djelujući čak i u [[Tekija|tekiji]] pod sufijskim svecem [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektašem]] u Anadoliji i Egiptu.<ref name="Norris212218">{{harvnb|Norris|1993|pp=212–218}}</ref><ref name="Hasluck97">{{harvnb|Hasluck|1913|p=97}}</ref> Sufijski redovi, posebno bektaši, povezuju kršćanske svece i njihova lokalna svetišta sa sufijskim svetim ljudima, stvarajući sintezu i sinkretizam vjerskog poštovanja i prisutnosti.<ref name="Norris123137155160">{{harvnb|Norris|1993|pp=123–137, 155–160}}</ref><ref name="Babuna290291"/><ref name="Hasluck106119"/> Za albanske preobraćenike na islam, bektašizam, koji je pružao veću vjersku slobodu i sinkretizam, ponekad se smatrao privlačnijom opcijom od sunitskog islama.<ref name="Skendi1013"/><ref name="Babuna290291">{{harvnb|Babuna|2004|pp=290–291}}</ref><ref name="Hasluck106119">{{harvnb|Hasluck|1913|pp=106–119}}</ref> Konzervativni muslimani bektašijski red smatraju heretičkim.<ref name="Giakoumis8991">{{harvnb|Giakoumis|2010|pp=89–91}}</ref> Bektaši se tradicionalno nalaze u značajnom broju u južnoj Albaniji i manjim dijelom u središnjoj Albaniji, dok ostatak muslimanskog stanovništva pripada sunitskom islamu.<ref name="Skendi1013">{{harvnb|Skendi|1967a|pp=10–13}}</ref> <gallery class="center"> File:Halveti Teqe Berat.jpg|[[Halvetijska tekija u Beratu|Tekija]] u Beratu sufijskog halvetijskog reda (sagrađena 1782). File:Inscription on the Halveti-Tekke in Berat.jpg|Natpis arapski pismom na Halvetijskoj tekiji u Beratu. File:Teqe of Frashër - Mapillary (xBfC8aYNkqSGJl5Wg2Avng).jpg|Bektašijska [[Tekija u Frašeru|tekija]] u [[Frašer]]u. File:Teqeja e Melanit.jpg|Melanijska bektašijska tekija u [[Đirokastra|Đirokastri]]. File:Pamje e jashtme nga Teqeja e Dollmes, Kruje.JPG|Dolmijska tekija u [[Kruja|Kruji]]. File:Inside Teqja e Dollmës.jpg|Unutrašnjost [[Dolmijska tekija|Dolmijske tekije]] sa sufijskim svetim grobovima u pozadini, Kruja. </gallery> ===Promjene u društvu i kulturi=== [[Datoteka:Xhamia e Iljaz Bej Mirahorit, Korce.jpg|thumb|left|100px|Mirahori džaija u Korči.]] Osmansko osvajanje donijelo je i društvene, kulturne i jezične promjene u svijet koji je govorio [[albanski jezik|albanskim jezikom]]. Od 15. stoljeća nadalje, riječi su iz osmanskog turskog ulazile u albanski jezik.<ref name="Norris6181"/> Mnogi pjesnici i drugi muslimanski albanski autori pisali su na [[Osmanski turski jezik|osmanskom turskom]], [[Arapski jezik|arapskom]], [[Perzijski jezik|perzijskom jeziku]] ili na albanskom jeziku služeći se [[Arapsko pismo|arapskim pismom]], obrađujući narativnu prozu, poeziju, djela o religiji i društveno-političkoj situaciji u zemlji.<ref name="Norris6181"/><ref name="Elsie289305">{{harvnb|Elsie|1992|pp=289–305}}</ref> Među tim su autorima bili istaknuti [[Jahja-beg Dukađini]], [[Hadži Šehreti]] ili "[[Bejtadžijska književnost|bejtadžijski]]" pjesnici kao što su [[Nezim Frakula]], [[Muhamet Kyçyku|Muhamed Kiciku]], [[Sulejman Naibi]], [[Hasan Ziko Kamberi]], [[Hadži Imer Kašari]] i drugi.<ref name="Norris6181"/> Osim što je Elbasan osnovan oko tvrđave (1466), gradovi i naselja u Albaniji pretrpjeli su promjene jer su prihvatili osmanske arhitektonske i kulturne elemente.<ref name="Ergo3435"/><ref name="Nurja193"/> Neke četvrti izgradnjom zgrada povezanih s religijom, obrazovanjem i društvenim svrhama, poput [[džamija]], [[medresa]], [[imaret]]a itd., koje je podigla osmanska muslimanska elita, postale su nova urbana središta poput [[Korča|Korče]], [[Tirana|Tirane]] i [[Kavaja|Kavaje]].<ref name="Nurja193">{{harvnb|Nurja|2012|p=193}}.</ref> U međuvremenu su starija urbana središta poput Berata dobila džamije, [[hamam]]e (osmanska kupatila), medrese (muslimanske vjerske škole), kafane i [[Tekija|tekije]], a postala su poznata po svojim pjesnicima, umjetnicima i znanstvenim aktivnostima.<ref name="Norris6181">{{harvnb|Norris|1993|pp=61–81}}</ref> Za razliku od [[Kosovo (regija)|Kosova]] ili [[Makedonija (region)|Makedonije]], u Albaniji je osmansko muslimansko nasljeđe bilo skromnije, iako istaknute građevine uključuju [[Mirahori džamija|džamiju Mirahori]] u Korči (izgrađena 1495–1496), [[Pazarska džamija|Murat-begovu džamiju]] u Kroji (1533–1534), [[Olovna džamija u Skadru|Olovnu džamiju]] u Skadru (1773–1774), [[Edhem-begova džamija]] u Tirani (započeta 1791–1794; dovršena 1820–1821) i druge.<ref name="Norris56">{{harvnb|Norris|1993|p=56}}</ref><ref name="ManahasaKolay7079b">{{harvnb|Manahasa|Kolay|2015|pp=70–79}}</ref> Prelazak kršćana na islam za Albance je značio i prijelaz s ''[[Rum-milet|rumske]]'' (kršćanske) na ''muslimansku'' denominaciju unutar osmanskog sustava [[Milet (Osmansko Carstvo)|mileta]], koji je ljude dijelio po vjeri u svrhu upravljanja njima.<ref name="Anscombe88107"/> Međutim, Osmanlije su bili svjesni postojanja muslimanskih Albanaca i koristili su izraze kao što je ''Arnavud'' (اروانيد) za etničku oznaku u službenim dokumentima kako bi riješili nedostatke uobičajene vjerske terminologije.<ref name="Anscombe88107">{{harvnb|Anscombe|2006|p=88}}. "Ovo albansko sudjelovanje u razbojništvu lakše je pratiti nego što je slučaj s mnogim drugim društvenim skupinama u osmanskim zemljama, jer je 'albanski' (''Arnavud'') bio jedan od relativno rijetkih etničkih obilježja koji se redovito dodavao uobičajenim vjerskim (musliman-nemusliman) oznakama koje su se koristile za identificiranje ljudi u državnim dokumentima. Ti zapisi pokazuju da je veličina razbojništva u koje su bili uključeni Albanci rasla tijekom 1770-tih i 1780-tih, da bi dosegla razmjere krize u 1790-ima i 1800-ima"; str.107. "U svjetlu nedavnih nasilnih problema na Kosovu i u Makedoniji i snažnih emocija povezanih s njima, čitatelje se strogo poziva da iz ovog članka ne izvedu niti jedan od dva neutemeljena zaključka: da su Albanci nekako inherentno skloni razbojništvu ili da opseg osmanske "Albanije" ili "Arnavudluka" (koji je obuhvaćao dijelove sadašnje sjeverne Grčke, zapadnu Makedoniju, južnu Crnu Goru, Kosovo i južnu Srbiju) daje bilo kakvo povijesno "opravdanje" za stvaranje "Velike Albanije" danas".</ref><ref name="Anscombe2006b"/> Na osmanskom turskom jeziku zemlja se zvala ''Arnavudluk'' (آرناوودلق).<ref name="Anscombe2006b">{{harvnb|Anscombe|2006b|p=772}}. "U ovom slučaju, međutim, osmanski zapisi sadrže korisne informacije o etničkoj pripadnosti vodećih aktera u priči. U usporedbi sa 'Srbima', koji nisu bili značajna kategorija za osmansku državu, njezini se podaci češće odnose na 'Albance' nego na mnoge druge kulturne ili jezične skupine. Izraz 'Arnavud' korišten je za označavanje osoba koje su govorile jednim od dijalekata albanskog, potjecale iz planinske zemlje zapadnog Balkana (koja se naziva 'Arnavudluk' i uključuje ne samo područje koje sada čini državu Albaniju već i susjedne dijelove Grčke, Makedonije, Kosova i Crne Gore), organizirali su društvo na temelju krvnih veza (obitelji, roda, plemena), bavili se pretežno mješavinom poljoprivrede i stočarstva i bili zapaženi borci — ukratko, činili skupinu koju je teško kontrolirati. I drugi narodi, poput [[Gruzijci|Gruzijaca]], [[Abhazi|Abhaza]], [[Čerkezi|Čerkeza]], [[Tatari|Tatara]], [[Kurdi|Kurda]] i [[Beduini|Arapa Beduina]], koji su često bili identificirani po svojoj nacionalnosti, dijelili su slična kulturna obilježja".</ref> Također, promjena u etnonimu bila je nova i opća reakcija Albanaca na ovaj novi i drugačiji osmanski svijet koji se pojavio oko njih.<ref name="Lloshi277"/><ref name="Misha35"/> Etnonim ''Shqiptarë'', koji potječe iz latinskog i označava jasan govor i usmeno sporazumijevanje, postupno je došao na mjesto starijeg naziva ''Arbëresh/Arbënesh'' među govornicima albanskog između kraja 17. i početka 18. stoljeća.<ref name="Lloshi277">{{harvnb|Lloshi|1999|p=277}}. "Sebe su nazivali ''arbënesh'', ''arbëresh'', zemlju ''Arbëni'', ''Arbëri'', a jezik ''arbëneshe'', ''arbëreshe''. U stranim su jezicima srednjovjekovni su nazivi sačuvani, ali Albanci su ih zamijenili sa ''shqiptarë'', ''Shqipëri'' i ''shqipe''. Primarni korijen je prilog ''shqip'', što znači "jasno, razumljivo". Vrlo je bliska semantička paralela tome u njemačkoj imenici ''Deutsche'', "Nijemci" i "njemački jezik" (Lloshi 1984). ''Shqip'' se proširio od sjevera prema jugu, a ''Shqipni/Shqipëri'' je vjerojatno kolektivna imenica, koja slijedi uobičajeni obrazac ''Arbëni'', ''Arbëri''. Promjena se dogodila nakon osmanskog osvajanja zbog sukoba po čitavoj liniji političke, socijalne, ekonomske, vjerske i kulturne sfere s potpuno tuđim svijetom orijentalnog tipa. Na to je odgovorila nova i općenitija etnička i jezična svijest svih tih ljudi".</ref> ==Nasljeđe== [[Datoteka:Et'hem Bey Mosque Tirana 2.JPG|thumb|150px|right|[[Minber]] u raskošno ukrašenoj unutrašnjosti [[Edhem-begova džamija|Edhem-begove džamije]] u Tirani.]] ===Društveni pogledi u Albaniji=== Islam i osmansko naslijeđe predmet su rasprave u širem albanskom društvu. Mnogi Albanci islam smatraju posljedicom "[[džihad]]a" "protukršćanskog nasilja", "[[Poturčenje|poturčenja]]" i u tim se diskursima društveno-politički problemi Albanije smatraju rezultatom tog nasljeđa.<ref name="Endresen4748">{{harvnb|Endresen|2011|pp=47–48}}.</ref> Neki članovi muslimanske zajednice, iako ne ističu toliko osmansku prošlost, odgovorili su na te stavove kritizirajući ono što vide kao predrasude prema islamu.<ref name="Endresen4748"/> Među albanskim intelektzualcima i drugim značajnim Albancima u širem balkanskom području vode se rasprave oko islama, njegove baštine i njegove uloge u Albaniji.<ref name="Brisku181183">{{harvnb|Brisku|2013|pp=181–183}}</ref> Kao dio ovih rasprava, neki su albanski intelektualci koristili kontroverznu orijentalističku, rasističku i biološku terminologiju za raspravu o islamu, njegovom nasljeđu i današnjoj ulozi u albanskom društvu.<ref name="Sulstarova6872">{{harvnb|Sulstarova|2013|pp=68–72}}.</ref><ref name="ElbasaniRoy465">{{harvnb|Elbasani|Roy|2015|p=465}}</ref> [[File:Ismail Kadare.jpg|thumb|180px|right|[[Ismail Kadare]].]] Među tim raspravama značajna je bila razmjena novinskih članaka i knjiga između romanopisca [[Ismail Kadare|Ismaila Kadarea]] iz [[Đirokastra|Đirokastre]] i književnog kritičara [[Redžep Ćosja|Redžepa Ćosje]], Albanca iz bivše Jugoslavije sredinom 2000-ih godina.<ref name="Brisku184186"/><ref name="SchmidtNeke15"/> Kadare je tvrdio da budućnost Albanije leži u Europi zbog njezinih drevnih europskih korijena i kršćanskih tradicija, dok je Ćosja tvrdio da je albanski identitet mješavina zapadne (kršćanske) i istočne (islamske) kulture i da je često prilagodljiv povijesnom kontekstu.<ref name="Brisku184186">{{harvnb|Brisku|2013|pp=184–186}}</ref><ref name="SchmidtNeke15"/> Piro Misha napisao je da je islamizacija Albanaca u 17. i ranom 18. stoljeću predstavljala "dva najcrnja stoljeća u modernoj povijesti Albanije".<ref name="Misha35">{{harvnb|Misha|2002|p=35}}.</ref> Misha je također tvrdio da je zbog ovog iskustva "Albanija bila pod većim utjecajem tursko-orijentalne kulture nego možda bilo koja druga zemlja u regiji",<ref name="Misha">{{harvnb|Misha|2002|p=46}}.</ref> iako je napomenuo da su albanski muslimani bili jedina muslimanska skupina "u europskoj Turskoj koja je sa svojim kršćanskim sunarodnicima dijelila zajednički cilj borbe protiv vlade u Carigradu".<ref>{{harvnb|Misha|2002|p=45}}.</ref> U jednom govoru u Velikoj Britaniji 2005. godine, [[Predsjednik Albanije|albanski predsjednik]] [[Alfred Moisiu]] rekao je za islam u Albaniji da ima "europsko lice", da je "plitak" i da "ako malo zakopate u svakog Albanca, možete pronaći njegovu kršćansku jezgru".<ref name="Brisku187"/> Muslimanski forum Albanije odgovorio je na ove i Kadareove komentare tako što ih je nazvao "rasističkim" komentarima koji sadrže "[[Islamofobija|islamofobiju]]" i koji su "duboko uvredljivi".<ref name="Brisku187">{{harvnb|Brisku|2013|p=187}}.</ref> Slijedeći trendove još iz komunističkog režima, postkomunistički albanski politički establišment nastavio je pristupati islamu kao religiji osmanskog "napadača".<ref name="Barbullushi158">{{harvnb|Barbullushi|2010|p=158}}.</ref> Neki albanski pisci također tvrde da je albanska predanost islamu površna, a ti su argumenti popularni u pravoslavnoj i katoličkoj albanskoj zajednici.<ref name="Malcolm86">{{harvnb|Malcolm|2002|p=86}}. "Još je više zbunjujuće bilo njegovo postavljanje drugog standardnog argumenta, koristeći dokaze sinkretističke narodne religije koji sugeriraju da je albanska privrženost islamu samo površna: 'Albanski musliman nikada nije zaboravio... svoju bivšu vjeru u neke svece kojima i danas odaje počast, poput sv. Jurja... i sv. Demetra'. Ovaj je argument (razumljivo popularan među katoličkim i pravoslavnim Albancima, ali, s obzirom na to da su ga koristili slavenski i grčki propagandisti, opasan za albanske interese), pokrenuo potencijalno neugodno pitanje. Ako su Albanci bili toliko odani kršćanstvu (koje je u jednoj fazi bilo njihova nacionalna religija), zašto je toliko njih prešlo na islam?"</ref> U raspravama o albanskim školskim udžbenicima u kojima su neki povjesničari pokušavali ukloniti uvredljiv sadržaj o Turcima, neki su se kršćanski povjesničari bijesno usprotivili, pozivajući se na negativna iskustva iz osmanskog razdoblja i tražeći od Turske naknadu za "invaziju" Albanije i islamizaciju Albanaca.<ref name="Jazexhi14">{{harvnb|Jazexhi|2012|p=14}}.</ref> ===Vjerski stavovi=== Službene vjerske kršćanske i muslimanske institucije i njihovo svećenstvo imaju različite poglede na osmansko razdoblje i prelazak Albanaca na islam. I katoličko i pravoslavno svećenstvo osmansko razdoblje tumače kao represivno, koje sadrži protukršćansku diskriminaciju i nasilje,<ref name="Endresen237"/> dok se islam smatra "stranim" elementom koji prijeti albanskoj tradiciji i jedinstvu.<ref name="Endresen241"/> Prelazak Albanaca na islam i katoličko i pravoslavno svećenstvo smatraju "krivotvorenjem" albanskog identiteta, iako se albanski muslimani vide kao "nevine žrtve" islamizacije.<ref name="Endresen241"/> S druge srane, albansko sunitsko svećenstvo smatra preobraćenje Albanaca dobrovoljnim postupkom, a vjerske kontroverze oko osmanskog razdoblja ostavlja po strani.<ref name="Endresen237">{{harvnb|Endresen|2010|p=237}} "Muslimanski čelnici zastupaju stajalište da su Albanci prihvatili islam dobrovoljno. Kršćani, pak, osmansku vlast karakteriziraju kao protukršćansku i ugnjetavačku"; str. 238-239; str. 241. "U kršćanskom narativu, za razliku od toga, islam predstavlja strani element koji remeti albansko jedinstvo i tradiciju"; str. 240-241.</ref> Sufijski islam u Albaniji tumači osmansko doba kao promicanje iskrivljenog oblika islama koji je bio iskvaren unutar sunitskog osmanskog političkog entiteta koji ih je progonio.<ref name="Endresen241242">{{harvnb|Endresen|2010|pp=241–242}}</ref> Kršćansko svećenstvo smatra muslimanske Albance dijelom šire albanske nacije, a muslimanski svećenici ne pokazuju prezir prema ljudima u Albaniji koji nisu postali muslimani.<ref name="Endresen241">{{harvnb|Endresen|2010|p=241}}. "Mišljenje kršćana da povijesni prelazak na islam predstavlja svojevrsno krivotvorenje nacionalnog identiteta ima zanimljive sličnosti sa srpskim nacionalističkim tumačenjima slavenskog prelaska na islam, iako albansko svećenstvo pravi razliku između islama i lokalnih muslimana i obraćanje svojih sunarodnjaka ne smatra izdajom u istoj mjeri. Iako kršćanske vođe islam stavljaju na pogrešnu stranu povijesti, njegovi albanski pristaše prikazuju se kao nevine žrtve okrutnih pravila stranih uljeza. Štoviše, kršćanski kler ne isključuje albanske muslimane iz nacionalne zajednice, a čini se da nitko od muslimanskih vođa ne gaji nikakvo negodovanje prema onima koji nisu prihvatili islam".</ref> Kršćanski identiteti u Albaniji uobčičeni su na temelju svog manjinskog položaja, ponekad s iskustvima diskriminacije koju su u povijesti trpjeli naspram muslimanske većine.<ref name="Endresen250"/> U međuvremenu, muslimanski svećenici u Albaniji ističu promjenu u sreći, kolaps Osmanskog Carstva, do kojeg je došlo političkim osnaživanjem balkanskih kršćana, što je u moderno doba muslimane učinilo vjerskom manjinom na Balkanskom polutoku.<ref name="Endresen250">{{harvnb|Endresen|2010|p=250}}. "Mitovi o mučeništvu i "nepravednom postupanju" u smislu da je nacionalna i/ili vjerska zajednica "žrtva agresije", provlače se poput niti kroz diskurs klerika. Oni se dijelom temelje na povijesnoj činjenici da je na ovaj ili onaj način svaka zajednica ugrožena ili je bila ugrožena: od druge polovice 19. stoljeća Albanija i Albanci na Balkanu nalaze se na vatrenoj liniji kršćanskih susjeda s teritorijalnim zahtjevima, koji su uložili napore da asimiliraju, protjeraju ili čak ubiju stanovništvo na spornim područjima. To se odražava u nači u na koji jedna zajednica konstruira svoju nacionalnu zajednicu. Pravoslavni i katolički identitet oblikuje činjenica da je kršćanstvo manjinska religija u Albaniji i da kršćani imaju dugu povijest kao građani drugog reda pod različitim oblicima muslimanskih pritisaka, bilo kao imperijalna, islamistička država ili pod autoritarnim vodstvom u kojem dominira vođa s muslimanskim porijeklom ([[Zog od Albanije|Zogu]] i [[Enver Hodža|Hodža]]). Suprotno tome, muslimanski svećenici usredotočuju se na to kako je raspad Osmanskog Carstva balkanskim kršćanima dao političku prednost. Islam je također manjinska religija u Europi s povijesnom reputacijom demonskog karaktera i modernim problemom kako je predstavljen na Zapadu, povezanim s porastom islamskog fundamentalizma i globalnih terorističkih mreža".</ref> ===Suvremena gledišta=== U moderno doba transformacija Albanaca i nasljeđe islama u Albaniji kontroverzna je tema. Komunističko razdoblje i moderni albanski znanstvenici s nacionalističkim perspektivama tumače osmansko razdoblje kao negativno i minimiziraju prelazak na islam u smislu da Albancima nije donio koristi u socio-kulturnom i vjerskom smislu.<ref name="Elsie34"/> Godine 1975. Hassan Kaleši osporio je ove uglavnom "negativne" poglede na razdoblje islamizacije.<ref name="Clayer135"/> Kaleši, čiji su stavovi kasnije zagovarali Elsie i Schmidt-Neke,<ref name="SchmidtNeke15">{{harvnb|Schmidt-Neke|2014|p=15.}} "Hasan Kaleši koji je tvrdio da je islamizacija većinu Albanaca spasila od asimilacije u Grke i Slavene (Kaleshi 1975)".</ref><ref name="Elsie34">{{harvnb|Elsie|2005|p=34}}. "Suvremeni albanski znanstvenici imaju tendenciju da posljedice ovih stoljeća turske vladavine smatraju potpuno negativnim, u smislu divljih azijskih horda koje pustoše i pljačkaju zemlju koja bi inače mogla procvjetati u kolijevci europske civilizacije... Znanstvenik Hasan Kale'i (1922–1976) uvjerljivo sugerira da je turska okupacija Balkana imala barem jednu pozitivnu posljedicu. Spasila je Albance od etničke asimilacije od strane Slavena, baš kao što je slavenska invazija na Balkan u 6. stoljeću okončala proces romanizacije, koji je tisuću godina ranije prijetio asimilirati pretke Albanaca koji nisu govorili latinski. Iako ih Turci nisu prepoznali kao etničku manjinu (stanovništvo Osmanskog Carstva bilo je podijeljeno prema vjeri, a ne prema nacionalnosti), Albanci su uspjeli opstati kao narod i doista znatno proširiti svoja područja pod turskom vlašću".</ref> rekao je da su osmansko osvajanje i prelazak Albanaca na islam spriječili [[Helenizacija|helenizaciju]] i [[Slavenizacija|slavenizaciju]] na isti način na koji su, kako je tvrdio, [[Dolazak Slavena na Balkan|slavenske invazije u 6. stoljeću]] zaustavile proces [[Romanizacija|romanizacije]] predaka Albanaca.<ref name="SchmidtNeke15"/><ref name="Elsie34"/><ref name="Clayer135"/> Kaleši je tvrdio da je, iako su u [[Milet (Osmansko Carstvo)|sustavu mileta]] bili prepoznati samo kao muslimani, djelomična islamizacija stanovništva zaustavila proces asimilacije koji se odvijao kroz crkve i utjecaj Grka, Latina i Slavena.<ref name="Elsie34"/><ref name="Clayer135"/> Uz to, islamizacija Albanaca rezultirala je i širenjem područja na kojima su živjeli Albanci na Balkanu kretanjem stanovništva ili asimilacijom ostalih muslimanskih nealbanskih elemenata tijekom osmanske vladavine.<ref name="Elsie34"/><ref name="Clayer135"/> Kalešijevu tezu iskrivili su s vremenom neki Albanci, koji tvrde da su Albanci prešli na islam kako bi sačuvali svoj nacionalni i etnički identitet, dok je sam Kaleši tvrdio da čuvanje albanskog identiteta predstavlja posljedicu islamizacije i osmanske vladavine; to je nazvano "inverzijom" Kalešijevog argumenta.<ref name="Clayer135">{{harvnb|Clayer|1997|pp=135}}.</ref> ==Reference== {{reflist|3}} == Povezano == * [[Muslimanski ustanak u Albaniji]] ==Literatura== {{refbegin|2}} *{{cite book|last=Anscombe|first=Frederick|chapter=Albanians and "mountain bandits"|pages=87–113|editor1-last=Anscombe|editor1-first=Frederick|title=The Ottoman Balkans, 1750–1830|year=2006|location=Princeton|publisher=Markus Wiener Publishers|isbn=9781558763838|chapter-url=http://eprints.bbk.ac.uk/578/1/578|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125223702/http://eprints.bbk.ac.uk/578/1/578|archive-date=2016-01-25}} *{{cite journal|last=Anscombe|first=Frederick|title=The Ottoman Empire in Recent International Politics - II: The Case of Kosovo|jstor=40109813|journal=The International History Review|volume=28|issue=4|year=2006b|pages=758–793|doi=10.1080/07075332.2006.9641103|s2cid=154724667|url=https://eprints.bbk.ac.uk/576/1/Binder1.pdf|access-date=2021-04-08|archive-date=2019-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924173521/https://eprints.bbk.ac.uk/576/1/Binder1.pdf|dead-url=yes}} *{{cite journal|last=Babuna|first=Aydin|title=The Bosnian Muslims and Albanians: Islam and Nationalism|url=https://www.researchgate.net/publication/233460310|journal=Nationalities Papers|volume=32|issue=2|year=2004|pages=287–321|doi=10.1080/0090599042000230250}} *{{cite book|last=Barbullushi|first=Odeta|chapter=The Politics of ‘Religious Tolerance’ in Post-Communist Albania: Ideology, Security and Euro-Atlantic Integration|pages=140–160|editor1-last=Pace|editor1-first=Michelle|title=Europe, the USA and political Islam: Strategies for engagement|year=2010|publisher=Springer|isbn=9780230298156|chapter-url=https://books.google.com/books?id=va-DDAAAQBAJ&q=Albanian+national+identity&pg=PA145}} *{{cite book|last1=Blumi|first1=Isa|last2=Krasniqi|first2=Gëzim|chapter=Albanians’ Islam|pages=475–516|editor1-last=Cesari|editor1-first=Jocelyne|title=The Oxford Handbook of European Islam|year=2014|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=9780191026409|chapter-url=https://books.google.com/books?id=82PDBAAAQBAJ&q=bektashi+census+2011+disputed&pg=PA480}} *{{cite book|last=Brisku|first=Adrian|title=Bittersweet Europe: Albanian and Georgian Discourses on Europe, 1878–2008|year=2013|location=New York|publisher=Berghahn Books|url=https://books.google.com/books?id=1TPUAAAAQBAJ&q=Bittersweet+Europe:+Albanian+and+Georgian+Discourses+on+Europe,+1878-2008+Rexhep+Meidani&pg=PA183|isbn=9780857459855}} *{{cite book|last=Clayer|first=Nathalie|chapter=Islam, state and society in Post-communist Albania|pages=115–138|editor1-last=Poulton|editor1-first=Hugh|editor2-last=Taji-Farouki|editor2-first=Suha|title=Muslim identity and the Balkan state|year=1997|location=London|publisher=Hurst & Co. Publishers|isbn=9781850652762|chapter-url=https://books.google.com/books?id=lQqHjwW6XzcC&q=Hasan+Kaleshi&pg=PA135}} *{{cite book|last=Clayer|first=Nathalie|chapter=Saints and Sufi's in post-Communist Albania|pages=33–42|editor1-last=Kisaichi|editor1-first=Masatoshi|title=Popular Movements and Democratization in the Islamic World|year=2007|location=London|publisher=Routledge|isbn=9781134150618|chapter-url=https://books.google.com/books?id=1zxeWxCAkokC&q=Islam+Albania+communism&pg=PA33}} *{{cite book|last=Crowe|first=David|title=A history of the Gypsies of Eastern Europe and Russia|year=1996|location=New York|publisher=St Martin's Griffin|url=https://books.google.com/books?id=Me8YDAAAQBAJ&q=A+History+of+the+Gypsies+of+Eastern+Europe+and+Russia+Cygan&pg=PA196|isbn=9781349606719}} *{{cite book|last1=De Soto|first1=Hermine|last2=Beddies|first2=Sabine|last3=Gedeshi|first3=Ilir|title=Roma and Egyptians in Albania: From social exclusion to social inclusion|year=2005|location=Washington D.C.|publisher=World Bank Publications|url=https://books.google.com/books?id=eLDiHsezD8EC&q=mixed+marriages+Albania&pg=PA16|isbn=9780821361719}} *{{cite journal|last=Doja|first=Albert|title=A Political History of Bektashism in Albania|url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-00425475/document|journal=Totalitarian Movements and Political Religions|volume=7|issue=1|year=2006|pages=83–107|doi=10.1080/14690760500477919|s2cid=53695233}} *{{cite journal|last=Doja|first=Albert|title=Instrumental Borders of Gender and Religious Conversion in the Balkans|url=https://archive.org/details/sim_religion-state-society_2008-03_36_1/page/55|journal=Religion, State & Society|volume=36|issue=1|year=2008|pages=55–63|doi=10.1080/09637490701809738|citeseerx=10.1.1.366.8652|s2cid=9464280}} *{{cite book|last=Duijzings|first=Gerlachlus|title=Religion and the politics of identity in Kosovo|year=2000|location=London|publisher=Hurst & Company|url=https://books.google.com/books?id=aJRYkzl5YC4C&q=Islam+Albania+communist+persecution&pg=PA164|isbn=9781850654315}} *{{cite journal|last1=Elbasani|first1=Arolda|last2=Roy|first2=Olivier|title=Islam in the post-Communist Balkans: Alternative pathways to God|journal=Southeast European and Black Sea Studies|year=2015|volume=15|issue=4|pages=457–471|doi=10.1080/14683857.2015.1050273|s2cid=143368513|url=https://zenodo.org/record/853344}} *{{cite journal|last=Elsie|first=Robert|title=Albanian Literature in the Moslem Tradition: Eighteenth and Early Nineteenth Century Albanian Writing in Arabic Script|jstor=1580608|journal=Oriens|volume=33|year=1992|pages=287–306}} *{{cite journal|last=Elsie|first=Robert|title=The Christian Saints of Albania|url=http://home.olemiss.edu/~mldyer/balk/article2.html|journal=Balkanistica|volume=13|issue=36|year=2000|pages=35–57}} *{{cite book|last=Elsie|first=Robert|title=A dictionary of Albanian religion, mythology, and folk culture|year=2001|location=London|publisher=Hurst & Company|url=https://books.google.com/books?id=N_IXHrXIsYkC&q=A+Dictionary+of+Albanian+Religion,+Mythology+and+Folk+Culture+respected&pg=PA126|isbn=9781850655701}} *{{cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Albanian literature: A short history|url=https://archive.org/details/albanianliteratu0000elsi|year=2005|location=London|publisher=I.B. Tauris|isbn=9781845110314}} *{{cite book|last=Endresen|first=Cecilie|chapter=“Do not look to church and mosque”? Albania’s post-Communist clergy on nation and religion|pages=233–258|editor1-last=Schmitt|editor1-first=Oliver Jens|title=Religion und Kultur im albanischsprachigen Südosteuropa &#91;Religion and culture in Albanian-speaking southeastern Europe&#93;|year=2010|location=Frankfurt am Main|publisher=Peter Lang|isbn=9783631602959|chapter-url=https://books.google.com/books?id=aCdYHU9PtiIC&q=%E2%80%9CDo+not+look+to+church+and+mosque%E2%80%9D%3F+Albania%E2%80%99s+post-Communist+clergy+on+nation+and+religion&pg=PA233}} *{{cite book|last=Endresen|first=Cecilie|chapter=Diverging images of the Ottoman legacy in Albania|pages=37–52|editor1-last=Hartmuth|editor1-first=Maximilian|title=Images of imperial legacy: Modern discourses on the social and cultural impact of Ottoman and Habsburg rule in Southeast Europe|year=2011|location=Berlin|publisher=Lit Verlag|isbn=9783643108500|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SY1KtsDAtnMC&q=Images+of+Imperial+Legacy+Shqypni&pg=PA39}} *{{cite book|last=Ergo|first=Dritan|chapter=Islam in the Albanian lands (XVth-XVIIth Century)|pages=13–52|editor1-last=Schmitt|editor1-first=Oliver Jens|title=Religion und Kultur im albanischsprachigen Südosteuropa &#91;Religion and culture in Albanian-speaking southeastern Europe&#93;|year=2010|location=Frankfurt am Main|publisher=Peter Lang|isbn=9783631602959|chapter-url=https://books.google.com/books?id=aCdYHU9PtiIC&q=Islam+in+the+Albanian+lands+(XVth-XVIIth+Century)&pg=PA13}} *{{cite book|last=Frazee|first=Charles|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453–1923|year=2006|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=X6DM4szwUpEC&q=Vincenzo+Zmajevic+Albani&pg=PA168|isbn=9780521027007}} *{{cite book|last=Gawrych|first=George|title=The crescent and the eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913|year=2006|location=London|publisher=IB Tauris|url=https://books.google.com/books?id=wPOtzk-unJgC&q=The+crescent+and+the+eagle:+Ottoman+rule,+Islam+and+the+Albanians,+1874-1913+lexicon&pg=PA21|isbn=9781845112875}} *{{cite book|last=Hammond|first=Nicholas Geoffrey Lemprière|title=Epirus: the Geography, the Ancient Remains, the History and Topography of Epirus and Adjacent Areas|year=1967|location=Oxford|publisher=Clarendon Press|url=https://books.google.com/books?id=gI5QjgEACAAJ&q=mohamet|isbn=9780198142539}} *{{cite book|last=Hammond|first=Nicholas Geoffrey Lemprière|title=Migrations and invasions in Greece and adjacent areas|year=1976|location=Park Ridge|publisher=Noyes Press|url=https://books.google.com/books?id=O9saAAAAYAAJ&q=The+conditions+which+attented+the+collapse+of+the+Byzantine+Empire+recurred+in+the+late+eighteenth+century+and+therafter+when+the+Turks+were+losing+control+of+their+Balkan+dependencies+more+and+more%2C+until+Albania+became+free+in+1912-13.+Throughout+this+period+bands+of+Albanians+raiders+pillaged+and+destroyed+the+villages+of+the+Vlachs+and+the+Greeks+in+Epirus%2C|isbn=9780815550471}} *{{cite book|last=Giakoumis|first=Konstantinos|chapter=The Orthodox Church in Albania Under the Ottoman Rule 15th-19th Century|pages=69–110|editor1-last=Schmitt|editor1-first=Oliver Jens|title=Religion und Kultur im albanischsprachigen Südosteuropa &#91;Religion and culture in Albanian-speaking southeastern Europe&#93;|year=2010|location=Frankfurt am Main|publisher=Peter Lang|isbn=9783631602959|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/237149085}} *{{cite book|last=Inalcik|first=Halil|chapter=The Ottoman Turks and the Crusades, 1451–1522|pages=222–275|editor1-last=Hazard|editor1-first=Harry|editor2-last=Zacour|editor2-first=Norman|title=A History of the Crusades: The Impact of the Crusades on Europe|year=1989|publisher=University of Wisconsin Press|isbn=9780299107444|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TKaPrQPFIAMC&q=Elbasan+sultan&pg=PA327}} *{{cite journal|last=Hasluck|first=Frederick|title=Ambiguous Sanctuaries and Bektashi Propaganda|jstor=30096467|journal=The Annual of the British School at Athens|volume=20|year=1913|pages=94–119|doi=10.1017/s0068245400009424|url=https://zenodo.org/record/2488715}} *{{cite book|last=Jazexhi|first=Olsi|chapter=Albania|pages=1–16|editor1-last=Nielsen|editor1-first=Jørgen|editor2-last=Akgönül|editor2-first=Samim|editor3-last=Alibašić|editor3-first=Ahmet|editor4-last=Racius|editor4-first=Egdunas|title=Yearbook of Muslims in Europe: Volume 4|year=2012|location=Leiden|publisher=Brill|isbn=9789004225213|chapter-url=https://books.google.com/books?id=MwzsW6k6pzAC&q=neo-ottoman+Albania&pg=PA14}} *{{cite book|last=Jazexhi|first=Olsi|chapter=Albania|pages=21–36|editor1-last=Nielsen|editor1-first=Jørgen|editor2-last=Akgönül|editor2-first=Samim|editor3-last=Alibašić|editor3-first=Ahmet|editor4-last=Racius|editor4-first=Egdunas|title=Yearbook of Muslims in Europe: Volume 5|year=2013|location=Leiden|publisher=Brill|isbn=9789004255869|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ia5AAQAAQBAJ&q=yearbook+islam+europa+albania&pg=PA351}} *{{cite book|last=Jazexhi|first=Olsi|chapter=Albania|pages=19–34|editor1-last=Nielsen|editor1-first=Jørgen|editor2-last=Akgönül|editor2-first=Samim|editor3-last=Alibašić|editor3-first=Ahmet|editor4-last=Racius|editor4-first=Egdunas|title=Yearbook of Muslims in Europe: Volume 6|year=2014|location=Leiden|publisher=Brill|isbn=9789004283053|chapter-url=https://books.google.com/books?id=a-NTBQAAQBAJ&q=Catholic+Muslim+Albania&pg=PA19}} *{{cite book|last=Jordan|first=Peter|chapter=An exception in the Balkans: Albania's multi confessional identity|pages=1577–1598|editor1-last=Brunn|editor1-first=Stanley D.|title=The changing world religion map: Sacred places, identities, practices and politics|year=2015|location=Dordrecht|publisher=Springer|isbn=9789401793766|chapter-url=https://books.google.com/books?id=CGh-BgAAQBAJ&q=Albanian+national+identity&pg=PA1585}} *{{cite book|last=Jorgaqi|first=Nasho|title=Jeta e Fan S. Nolit: Vëllimi 1. 1882–1924 &#91;The life of Fan S. Noli: Volume 1. 1882–1924&#93;|year=2005|location=Tiranë|publisher=Ombra GVG|url=https://books.google.com/books?id=nmxkjwEACAAJ&q=Jeta+e+Fan+Nolit|isbn=9789994384303}} *{{cite book|last=Kaleshi|first=Hasan|chapter=Das Türkische Vordringen auf dem Balkan und die Islamisierung. Faktoren fur die Erhaltung der ethnischen und nationalen Existenz des Albanischen Volkes|editor1-last=Bartl|editor1-first=Peter|editor2-last=Glassl|editor2-first=Horst|title=Südosteuropa unter dem Halbmond. Untersuchungen über Geschichte und Kultur der sudosteuropaischen Völker während der Türkenzeit|year=1975|location=Munich|publisher=Trofenik|isbn=978-3-87828-075-0|pages=125–138}} *{{cite book|last=Kallivretakis|first=Leonidas|chapter=Νέα Πικέρνη Δήμου Βουπρασίων: το χρονικό ενός οικισμού της Πελοποννήσου τον 19ο αιώνα (και η περιπέτεια ενός πληθυσμού) &#91;Nea Pikerni of Demos Vouprassion: The chronicle of a 19th century Peloponnesian settlement (and the adventures of a population)&#93;|pages=221–242|editor1-last=Panagiotopoulos|editor1-first=Vasilis|editor2-last=Kallivretakis|editor2-first=Leonidas|editor3-last=Dimitropoulos|editor3-first=Dimitris|editor4-last=Kokolakis|editor4-first=Mihalis|editor5-last=Olibitou|editor5-first=Eudokia|title=Πληθυσμοί και οικισμοί του ελληνικού χώρου: ιστορικά μελετήματα &#91;Populations and settlements of the Greek villages: historical essays&#93;|journal=Tetrádia Ergasías|year=2003|location=Athens|publisher=Institute for Neohellenic Research|issn=1105-0845|chapter-url=http://helios-eie.ekt.gr/EIE/bitstream/10442/7651/1/N02.018.08.pdf}} *{{cite journal|last=Kopanski|first=Atuallah Bogdan|title=Islamization of Albanians in the Middle Ages: The primary sources and the predicament of the modern historiography|jstor=23076194|journal=Islamic Studies|volume=36|issue=2/3|year=1997|pages=191–208}} *{{cite book|last=Koti|first=Dhori|title=Monografi për Vithkuqin dhe Naum Veqilharxhin &#91;A monograph of Vithkuq and Naum Veqilharxhi&#93;|year=2010|location=Pogradec|publisher=DIJA Poradeci|isbn=978-99956-826-8-2}} *{{cite book|last=Koukoudis|first=Asterios|title=The Vlachs: Metropolis and Diaspora|year=2003|location=Thessaloniki|publisher=Zitros Publications|url=https://books.google.com/books?id=01JoAAAAMAAJ&q=The+Vlachs:+Metropolis+and+Diaspora|isbn=9789607760869}} *{{cite journal|last=Lederer|first=Gyorgy|title=Islam in Albania|url=https://archive.org/details/sim_central-asian-survey_1994_13_3/page/331|journal=Central Asian Survey|volume=13|issue=3|year=1994|pages=331–359|doi=10.1080/02634939408400866}} *{{cite book|last=Limanoski|first=Nijazi|title=Islamskata religija i islamiziranite Makedonci &#91;Islamic religion and Islamisied Macedonians&#93;|year=1989|location=Skopje|publisher=Makedonska Kniga|url=https://books.google.com/books?id=KXseAAAAMAAJ&q=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE+%D0%91%D1%80%D0%B4%D0%BE+%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0}} *{{cite book|last=Lloshi|first=Xhevat|chapter=Albanian|pages=272–299|editor1-last=Hinrichs|editor1-first=Uwe|editor2-last=Büttner|editor2-first=Uwe|title=Handbuch der Südosteuropa-Linguistik|year=1999|location=Wiesbaden|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|isbn=9783447039390|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Phyvk2tPaYQC}} *{{cite book|last=Mackridge|first=Peter|title=Language and national identity in Greece, 1766–1976|year=2009|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=MZcCA4hkwscC&q=Kosmas+controversial+Albania&pg=PA59|isbn=9780199599059}} *{{cite book|last=Malcolm|first=Noel|chapter=Myths of Albanian national identity: Some key elements|pages=70–87|editor1-last=Schwanders-Sievers|editor1-first=Stephanie|editor2-last=Fischer|editor2-first=Bernd J.|title=Albanian Identities: Myth and History|year=2002|location=Bloomington|publisher=Indiana University Press|isbn=9780253341891|chapter-url=https://books.google.com/books?id=DfahkLLXvtsC&q=Albanian+Identities:+Myth+and+History}} *{{cite book|last=Malcolm|first=Noel|title=Agents of Empire: Knights, Corsairs, Jesuits and Spies in the Sixteenth-century Mediterranean World|year=2015|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=9rCYCgAAQBAJ&q=Shkod%C3%ABr+Ottoman+conquest&pg=PA12|isbn=9780190262785}} *{{cite journal|last1=Manahasa|first1=Edmond|last2=Kolay|first2=Aktuğ|title=Observations on the existing Ottoman mosques in Albania|url=https://www.journalagent.com/itujfa/pdfs/ITUJFA-37450-DOSSIER_ARTICLE-MANAHASA.pdf|journal=ITU Journal of the Faculty of Architecture|volume=12|issue=2|year=2015|pages=69–81|access-date=2021-04-08|archive-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005183952/https://www.journalagent.com/itujfa/pdfs/ITUJFA-37450-DOSSIER_ARTICLE-MANAHASA.pdf|deadurl=yes}} *{{cite report|title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population|url=http://www.ecfr.eu/page/-/ECFR_163_RETURN_TO_INSTABILITY.pdf|publisher=Pew Research Center|date=2015|ref=Mapping the Global Muslim Population}} *{{cite book|last=Marinescu|first=Constantin|title=La politique orientale d'Alfonse V d'Aragón, roi de Naples (1416-1458)|year=1994|location=Barcelona|publisher=Institut d'Estudis Catalans|url=https://books.google.com/books?id=9IPtrh4LbXQC&pg=PA182|isbn=9788472832763}} *{{cite book|last=Misha|first=Piro|chapter=Invention of a Nationalism: Myth and Amnesia|pages=33–48|editor1-last=Schwanders-Sievers|editor1-first=Stephanie|editor2-last=Fischer|editor2-first=Bernd J.|title=Albanian Identities: Myth and History|year=2002|location=Bloomington|publisher=Indiana University Press|isbn=9780253341891|chapter-url=https://books.google.com/books?id=oRASDq3rc-YC&pg=PA46}} *{{cite book|last=Myhill|first=John|title=Language, religion and national identity in Europe and the Middle East: A historical study|year=2006|location=Amsterdam|publisher=John Benjamins Publishing|url=https://books.google.com/books?id=dJK3YxI1NM8C&q=Albanian+national+identity&pg=PT241|isbn=9789027227119}} *{{cite book|last=Nasse|first=George Nicholas|title=The Italo-Albanian Villages of Southern Italy|location=Washington, District of Columbia|publisher=National Academy of Sciences-National Research Council|year=1964|url=https://books.google.com/books?id=VjArAAAAYAAJ&q=The+Italo-Albanian+Villages+of+Southern+Italy}} *{{cite book|last=Norris|first=Harry Thirlwall|title=Islam in the Balkans: religion and society between Europe and the Arab world|year=1993|location=Columbia|publisher=University of South Carolina Press|url=https://archive.org/details/islaminbalkansre00norr|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/islaminbalkansre00norr/page/n89 62]|isbn=9780872499775}} *{{cite book|last=Nurja|first=Ermal|chapter=The rise and destruction of Ottoman Architecture in Albania: A brief history focused on the mosques|pages=191–207|editor1-last=Furat|editor1-first=Ayşe Zişan|editor2-last=Er|editor2-first=Hamit|title=Balkans and Islam Encounter, Transformation, Discontinuity, Continuity|year=2012|location=Cambridge|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=9781443842839|chapter-url=https://books.google.com/books?id=-qQwBwAAQBAJ&q=Albania+mosque+communists&pg=PA205}} *{{cite journal|last=Pistrick|first=Eckehard|title=Interreligious Cultural Practice as Lived Reality: The Case of Muslim and Orthodox Shepherds in Middle Albania|url=https://www.researchgate.net/publication/263482722|journal=Anthropological Journal of European Cultures|volume=22|issue=2|year=2013|pages=72–90|doi=10.3167/ajec.2013.220205}} *{{cite book|last=Ramet|first=Sabrina|title=Nihil obstat: religion, politics, and social change in East-Central Europe and Russia|year=1998|location=Durham|publisher=Duke University Press|url=https://books.google.com/books?id=TrcnAAAAYAAJ|isbn=9780822320708}} *{{cite book|last=Schmidt-Neke|first=Michael|chapter=A burden of Legacies: The transformation of Albanian's political system|pages=13–30|editor1-last=Pichler|editor1-first=Robert|title=Legacy and Change: Albanian Transformation from Multidisciplinary Perspectives|year=2014|location=Münster|publisher=LIT Verlag|isbn=9783643905666|chapter-url=https://books.google.com/books?id=lNqnBAAAQBAJ&q=Serbian+historiography+Islamization&pg=PA15}} *{{cite journal|last=Skendi|first=Stavro|title=Religion in Albania during the Ottoman rule|url=http://search.proquest.com/openview/69374b2aeb4f4380ae1364da4d940882/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1817218|journal=Südost Forschungen|volume=15|year=1956|pages=311–327}} *{{cite book|last=Skendi|first=Stavro|title=The Albanian national awakening|year=1967a|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|url=https://books.google.com/books?id=8QPWCgAAQBAJ&q=The+Albanian+National+Awakening&pg=PR15|isbn=9781400847761}} *{{cite journal|last=Skendi|first=Stavro|title=Crypto-Christianity in the Balkan Area under the Ottomans|jstor=2492452|journal=Slavic Review|volume=26|issue=2|year=1967b|pages=227–246|doi=10.2307/2492452}} *{{cite book|last=Stavrianos|first=Leften Stavros|title=The Balkans Since 1453|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|url=https://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC|isbn=9781850655510}} *{{cite book|last=Sulstarova|first=Enis|chapter=I am Europe! The meaning of Europe in the discourse of Intellectuals in transitional Albania|pages=63–74|editor1-last=Beshku|editor1-first=Klodiana|editor2-last=Malltezi|editor2-first=Orinda|title=Albania and Europe in a Political Regard|year=2013|location=Cambridge|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=9781443852609|chapter-url=https://books.google.com/books?id=RtcwBwAAQBAJ&q=Islam+Albania+communism&pg=PA71}} *{{cite book|last=Vickers|first=Miranda|title=The Albanians: a modern history|year=2011|location=London|publisher=IB Tauris|url=https://books.google.com/books?id=vtQABAAAQBAJ&q=The+Albanians:+A+Modern+History+hapless&pg=PA83|isbn=9780857736550}} *{{cite book|last=Winnifrith|first=Tom|title=Badlands-borderlands: a history of Northern Epirus/Southern Albania|year=2002|location=London|publisher=Duckworth|url=https://books.google.com/books?id=dkRoAAAAMAAJ|isbn=9780715632017}} {{refend|2}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Islam u Albaniji]] cmi51caub1mlbxwolv08tggf5df8e1o Labrador retriver 0 4666350 42590229 42560045 2026-05-10T06:47:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590229 wikitext text/x-wiki {{Infokvir psi |ime=Labrador retriver |slika=Slika:YellowLabradorLooking.jpg |282px |skupina=8. Retriveri, dizači divljači, psi za vodu |odsjek=1. Retriveri |pododsjek= |broj_standarda=122 |datum_standarda=24/06/87 |url_standard_en=http://www.fci.be/uploaded_files/122gb99_en.doc |url_standard_fr= |originalno_ime=Labrador Retriever |varijetet= |tip= |podrijetlo= [[Kanada]] ([[Newfoundland i Labrador]]) |visina=mužjaci 56-57 cm <br/> ženke 54-56 cm |težina= 36-40 }} '''Labrador retriver''' ili samo '''[[labrador retriver|labrador]]''' (kolokv. skr. '''lab''') je jedan od nekoliko vrsta [[retriver]]a, vrsta [[ptičar]]a. Labrador se smatra za najpopularniju [[Rasa psa|rasu]] [[pas]]a na svetu, a najpopularnija je rasa po registraciji u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u (od [[1991]]),<ref>[http://www.akc.org/reg/dogreg_stats.cfm AKC Dog Registration Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150207063213/http://www.akc.org/reg/dogreg_stats.cfm |date=2015-02-07 }}. Pristupljeno 10. 4. 2013.</ref> [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]],<ref>[http://www.thekennelclub.org.uk/item/887 2006 Top 20 Breed Registrations - The Kennel Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130707004232/http://www.thekennelclub.org.uk/item/887 |date=2013-07-07 }}. Pristupljeno 10. 4. 2013.</ref> [[Poljska|Poljskoj]] te nekoliko drugih država.<ref name="dogbreedz">{{cite web |title=Labrador Retriever |publisher=dogbreedz.com\ |url=http://www.dogbreedz.com/dogbreeds/labrador-retriever.cfm |accessdate=12. 9. 2007 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929075745/http://www.dogbreedz.com/dogbreeds/labrador-retriever.cfm }}</ref> Takođe je najpopularnija rasa psa asistenta u SAD, Australiji i mnogim drugim državama. Takođe se mnogo koristi i u policiji i drugim zvaničnim telima zbog detekcije i radnih sposobnosti.<ref name="saladclub">{{cite web |last = Tassie |first = Raye |title = A Lab is |publisher = Labrador Retriever Club of South Australia Inc. |url = http://www.salabclub.com.au/?page=alabradorisa |accessdate = 12. 9. 2007. |archive-url = https://web.archive.org/web/20090220150259/http://www.salabclub.com.au/?page=alabradorisa |archive-date = 20. 02. 2009 |url-status=dead |df = }}</ref> Veoma su društveni, nežni, pametni, snažni i psi dobre naravi,<ref name="dogbreedz"/><ref name="saladclub"/> a generalno se smatraju za dobre čovekove prijatelje svih starosnih doba (uključujući visok nivo tolerancije i strpljenja za decu),<ref>[http://www.findoutaboutdogbreeds.com/Labrador_Retriever.html Labrador Retriever] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410064534/http://www.findoutaboutdogbreeds.com/Labrador_Retriever.html |date=2008-04-10 }}. Pristupljeno 10. 4. 2013.</ref><ref name="animalforum">"[http://www.animalforum.com/dbreed/splabrador.htm Sporting breeds: Labrador Retriever] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080422002055/http://www.animalforum.com/dbreed/splabrador.htm |date=2008-04-22 }}." ''[http://www.animalforum.com/ animalforum.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410210714/http://www.animalforum.com/ |date=2008-04-10 }}.'' (c) 1998-2007</ref> i to ih čini odličnim radnim psima. Ovi psi su veoma lojalni i odlični su plivači. Mogu se koristiti u raznim šou-programima. Dobro treniran, labrador je jedan od najodgovornijih, najposlušnijih i najtalentovanijih rasa na svetu.<ref name="saladclub" /><ref name="dogbreedz"/><ref name="Chandran">{{cite web | last =Chandran | first =Padma |title=Labrador Retriever |url=http://www.dogsindia.com/labrador_retriever.htm | accessdate = 12. 9. 2007 }}</ref> == Spoljašnjost == * Snažno građen, široke lobanje, širokih i dubokih prsa i rebara. * Kratak i snažan u slabinama i stražnjem delu. == Narav == Labrador je snalažljiv i inteligentan, ali i poslušan i privržen pas. Veoma je društven, ali i bezgranično strpljiv. Izuzetno se dobro slaže sa decom i drugim kućnim ljubimcima. Nežan je i pažljiv do te mere da u ustima može nositi živo jaje a da ga ne razbije. Sa druge strane, veliki je i može biti veoma trapav, kada je u pitanju život u stanu i malom prostoru. Veoma je aktivan i kao mlad pas zahteva dosta pažnje i igre.<ref name="superljubimac">"[http://www.superljubimac.rs/rasa/psi-rase-labrador-retriver Rase pasa: Labrador retriver] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190701101857/http://www.superljubimac.rs/rasa/psi-rase-labrador-retriver |date=2019-07-01 }}.</ref> == Zdravlje == [[Displazija]] [[kuk]]ova, odnosno koksofemoralnog zgloba je vrlo česta kod labrador retrivera, i nasledna je. Jedini način da se ona suzbije je otklanjanje i eliminacija jedinki iz reprodukcije koje imaju displaziju kukova. Većina zemalja, članica [[FCI]]-a, kao bitan podatak za upotrebu pasa u priplodu, obavezno insistiraju na [[RTG]]- snimku ovog zgloba za čije snimanje se izdaju licence, a očitavanje je komisijski i rezultati se objavljuju u zvaničnim, regularnim kinološkim društvima tako da se sve malverzacije izbegnu; svi bivaju upoznati s onim jedinkama koji imaju displaziju, odnosno psima koji se ne mogu koristiti u priplodu. Nažalost, ovim su pogođeni i tipični eksterijerni psi, šampioni, a na savesti uzgajivača je i interesu pasmine da se takvi psi stvarno ne koriste u priplodu. [[Atrofija]] retine je takođe u velikom broju opteretila ovu pasminu jer se prenosi i potrebno je obaviti pregled očnog dna ([[fundus]]a). Idealno je kada bi psi koji se koriste u priplodu bili katarakta negativni; ipak, često smo svedoci da labradori i pre neke ozbiljne starosti potpuno izgube [[čulo vida|vid]] i oslepe. Na sreću, atrofija retine je daleko ređe oboljenje kod labradora. [[Osteohondroza]] se kod labradora uglavnom pojavljuje u periodu intenzivnog rasta, od 4. do 8. meseca starosti, uglavnom kao upala pokosnice, i to najčešće kostiju [[lakat (mjera za dužinu)|lakta]], koji kasnije prerasta u [[artroza|artritis]], a predisponirajuci faktori su: hormonalna neuravnoteženost, ishrana, rad i nagli rast. Od ostalih bolesti koje se, srećom, mnogo ređe javljaju su [[gluvoća]], [[epilepsija]], [[paraliza]] [[dušnik]]a, [[povraćanje]] hrane. == Poznati labradori == * [[Koni Polgrejv]] — kućni ljubimac [[Vladimir Putin|Vladimira Putina]] == Galerija == {{Commonscat|Labrador Retriever}}<gallery> Slika:LabradorWeaving.jpg|Neke vrste Labradora su brze i pokretljive, baš kao labrador na slici Slika:Modoken.jpg|Labrador retriver odmara Slika:Toby, a black Labrador Retriever.jpg|Nos crnog Labradora uvek je crn Slika:Lab_portrait.jpg|Nos žutog Labradora može biti crne ili roze boje (što nije prihvatljivo po standardu rase; {{jez-eng|NBP / No Black Pigment}}) Slika:Black_Labrador_Puppy.jpg|Crno štene Slika:Labrador Retriever (Chocolate Puppy).jpg|Labrador retriver štene braon Slika:Labrador Retriever Chocolate Brown Portrait - Sam.jpg|Braon labrador retriver Slika:Vladimir Putin and Koni-4.jpg|[[Koni Polgrejv]] i Putin </gallery> == Reference == {{reflist|2}} [[Kategorija:Psi]] fl81e06ctreisrtgroxh9b3vqqco7s8 Spomenik rudarima u Tuzli 0 4667874 42590068 42332525 2026-05-09T18:53:34Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590068 wikitext text/x-wiki '''Spomenik rudarima u Tuzli''' (spomenik rudarima palim u [[Husinska buna|Husinskoj buni]] i [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]]) je smještena u centru grada, u Parku nekadašnjeg Radničkog doma [[Moša Pijade]] (sada Bosanskog kulturnog centra) u [[Tuzla|Tuzli]] (park u Kreki). Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 16 maja 2019. godine donijela je odluku da se spomenik proglasi za [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]]. Ovu odluku Komisija je donijela u slijedećem sastavu: Amir Pašić (predsjedavajući), Goran Milojević i Radoje Vidović.<ref>{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Tuzla%20Husinski%20rudar%20HR.pdf |title=Spomenik rudarima u Tuzli |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2020 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nacionalni spomenik čine vajarsko djelo i park u kojem je postavljeno. == Historija == Spomenik je podignut u sjećanje na Husinsku bunu kako je prozvan štrajk rudara iz 1920. godine. Ovaj događaj u historiografiji se razmatra u okvirima radničkog pokreta koji se javio neposredno nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskoga rata]]. Radnički pokret imao je za cilj izboriti se za prava radničke klase. Na mjestu gdje je podignut spomenik Husinski rudar sahranjivani su i stanovnici Husinja poginuli u [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|narodnooslobodilačkoj borbi]] između 1941. do 1945. godine. Inicijativu za podizanje spomenika Husinskom rudaru pokrenuo je 1952. godine [[Pašaga Mandžić]]. Odbor za izgradnju spomenika ustvrdio je i temu spomenika (rudar koji odbacuje alat, a uzima pušku i odlazi u borbu). Savjetnik za izbor rješenja bio je [[Ismet Mujezinović]]. == Opis == Spomenik je završen 27. jula 1956. godine. Izveden je prema rješenju Ivana Sabolića, akademskog vajara iz [[Zagreb]]a. To je monumentalna skulptura koja je postavljena na stepenasti betonski postament i obložen je crnim pločama od [[Jablanica|jablaničkog]] granita. Skulptura je izvedena od patinaste [[Bronza|bronze]]. Dimenzije donjeg dijela postamenta su 644 x 448 x 120 cm, gornjeg 230 x 195 x 55 cm, a visina spomenika oko 8,60 m. U pogledu stila urađen je u duhu socijalističkog realizma u kojem predstavnici radničke klase postaju heroji i uzori [[Socijalizam|socijalističkog]] pokreta pa tako i umjetnosti.<ref>{{Cite web |url=https://bastina.ba/spomenik-husinski-rudar/ |title=Spomenik – Husinski rudar |work=Zavod za zaštitu i korištenje kulturno - historijskog i prirodnog naslijeđa Tuzlanskog kantona |accessdate= 13. 9. 2020}}</ref> Rrudar ispušta rudarski alat lijevom rukom a desnom rukom podiže pušku prema nebu. Ovaj prikaz predstavlja metamorfozu iz rudara u borca, antifašistu. Kako bi naglasio metamorfozu, umjetnik desnu ruku naglašava i u smislu proporcija spomenika – u odnosu na druge dijelove tijela ona je veća. Rudar je prikazan u trenutku koračanja, pogleda usmjerenog prema promatraču. Naglašene crte lica sugeriraju odlučnost. Na postamentu spomenika ispisano je: RUDARIMA PALIM U HUSINSKOJ BUNI 1920 I NARODNOJ REVOLUCIJI 1941 – 1945 RUDARI KREKE 27. JULA 1956. == Literatura == * Branko Đukić, Husinska buna u savremenoj jugoslavenskoj istorijografiji, u: Članci i građa za kulturnu istoriju Istočne Bosne knj. 14, Tuzla: Muzej Istočne Bosne, 1982. * Jeremija Perić, Pašić Dževad, Lukavac u radničkom pokretu NOR-u i revoluciji. Lukavac: Općinski odbor SUBNOR-a, 1989 == Reference == {{reference}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Tuzli]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] sewazr8vupgrs3zs9dzt1wm4zdw455y Kesselaid 0 4669117 42590109 41184934 2026-05-09T20:15:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590109 wikitext text/x-wiki {{Otok |ime=Kesselaid |karta =EE_Kesselaid.PNG |lokacija = [[Baltičko more]] |arhipelag = [[Zapadnoestonski arhipelag]] | širina-stupnjevi = 58 | širina-minute = 38 | širina-sekunde = 4| širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi =23 | dužina-minute = 25 | dužina-sekunde = 27 | dužina-oznaka =E | iso-regija = |država = {{flag|Estonija}} |gl. naselje = Kesse |površina = 1,7<ref name=esti/> |stanovništvo =2 |slika = Kesselaiu_kaart.png }} '''Kesselaid''' ili '''Kessulaid''' ([[njemački jezik|njemački]]: ''Schildau'', [[švedski jezik|švedski]]: ''Sköld'', ''Skölldo'') je jedan od [[otok]]a [[Zapadnoestonski arhipelag|Zapadnoestonskog arhipelaga]] koji leži u [[Baltičko more|Baltičkom moru]], pored [[sjeverozapad]]ne [[obala|obale]] [[Estonija|Estonije]].<ref name=esti/> == Karakteristike== Otok se nalazi u sredini [[tjesnac]]a Suur, udaljen 7 [[km]] od [[Estonija|estonskog]] [[kopno|kopna]] i 3 km [[istok|istočno]] od [[otok]]a [[Muhu]].<ref name=brit/> Kesselaid ima [[površina|površinu]] od 1,7 [[km²]]<ref name=esti/>, [[dužina|dug]] je 1.9 [[km]] ([[zapad]]-[[istok]]) i [[širina|širok]] 1.5 [[km]]. Dužina njegove [[obala|obalne]] crte iznosi 6,868 [[km]].<ref name=brit>{{cite web | url =https://eelis.ee/default.aspx?state=5;572247461;est;eelisand;;&comp=objresult=saar&obj_id=-1673258925 | title =''Saar: Kesselaid'' | accessdate =18. 09. 2021 | language=estonski | publisher=Eelis}}</ref> Kesselaid je zajedno sa [[otok]]om [[Muhu]] i obližnjim [[otok|otocima]]; [[Viirelaid]], [[Võilaid]] i [[Suurlaid]] dio [[selo|ruralne]] [[parohija|parohije]] [[Muhu (parohija)|Muhu]] koja ima 1846 [[Stanovništvo|stanovnika]].<ref name=city>{{cite web | url =https://www.muhu.ee/web/eng/eng/ | title =''About us'' | accessdate =18.09. 2021. | language =engleski | publisher =Muhu vald }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, a [[Državna uprava|administrativno]] pripada [[Saare|Okrugu Saare]]. Kesselaid je poznat po vrlo starim [[klif]]ovima visokim 16 [[metar]]a i po [[šuma|šumarcima]] [[smreka|smreke]].<ref name=esti/> Otok je prvi put [[dokument]]iran [[1570]]. pod imenom ''Schildau'', kao mjesto sa dvije [[farma|farme]], danas na njemu žive samo dva svjetioničara.<ref name=esti>{{cite web | url =http://entsyklopeedia.ee/artikkel/kesselaid1 | title =''Kesselaid'' | accessdate =18. 09. 2021 | language=estonski | publisher=Eesti Entsüklopeediast}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kesselaid}} * [http://entsyklopeedia.ee/artikkel/kesselaid1 ''Kesselaid''] {{et icon}} [[Kategorija:Otoci u Estoniji]] eyo2mm331qrbbley73b1l0g8kz8yijy Legalizacija četnika u Srbiji 0 4669505 42590308 42554311 2026-05-10T09:28:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590308 wikitext text/x-wiki {{Infookvir vojna postrojba |naziv= Legalizovani četnici |slika= [[File:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|300px]] |opis slike= Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju nemački [[logor Metino brdo]] u Srbiji, 1942. |osnovana datum= novembar 1941. |ukinuta datum= mart 1943. |period= |država= {{flagicon image|Flag of the Government of National Salvation 2.svg}} [[Nedićeva Srbija]] |odanost= [[Milan Nedić]], [[Adolf Hitler]] |grana= [[Srpska državna straža]] |vrsta= |uloga=Gušenje ustanka, hvatanje preostalih partizana, egzekucija i slanje u nemačke logore. |veličina= 20 četničkih odreda |zapovjedna struktura= |sjedište= |nadimak= |geslo= |boje= |oprema= |bitke= Proterivanje [[partizan]]a iz Srbije u decembru 1941.<br>[[Borbe na Suvoboru februara i marta 1942.]] |bitke oznaka= |odlikovanja= |raspuštena= Mart 1943. |zapovjednik= |istaknuti zapovjednici= [[Vučko Ignjatović]] <br> [[Predrag Raković]] <br> [[Neško Nedić]] <br> [[Miloje Mojsilović]] <br> [[Miloš Glišić]] <br> [[Manojlo Korać]] <br>[[Božidar Ćosović]] <br> [[Mašan Đurović]] <br> [[Damjan Tešmanović]] <br> Mirko Tomašević <br> Todor Dobrić <br> [[Miloš Marković]] |simbol raspoznavanja= |simbol raspoznavanja oznaka= }} '''Legalizacija četnika''' [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] kod [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|nemačke okupacione uprave]] i Nedićevih kvislinških vlasti usledila je nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]] krajem [[1941]]. godine. Svrha legalizovanih [[Četnici|četnika]] u sastavu [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] bila je borba protiv ostataka srpskih [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]]. Legalizacija četnika je počela u novembru i decembru 1941. godine, a poslednja dva odreda legalizovanih četnika su raspuštena u martu 1943. U dva talasa, prvom tokom novembra i decembra 1941. i drugom početkom 1942. godine, najveći broj pripadnika četničkih jedinica, tj. [[JVuO]] (ukupno oko 20 četničkih odreda) legalizovao se kod Vlade Nacionalnog Spasa Milana Nedića, formacijski u sastavu [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]]. Na taj način je JVuO izbegao uništenje tokom ofanzive nemačkih trupa na ustanike za razliku od partizanskih formacija koje su bile razbijene i proterane iz Srbije. Prema oceni istoričara [[Branko Petranović|Branka Petranovića]]: „Nedić je dobijao nove snage za borbu protiv pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta, a Mihailović je spasavao odrede od uništenja u jeku zime, progona i nemačkih represalija. Udruženim snagama mogli su zavesti četničku strahovladu i iskorenjivanje zaostalih grupa partizana, pojedinaca i njihovih simpatizera i jataka.“<ref name="Petranović 1992 271"/> Nakon sloma ustanka u Srbiji došlo je do odmazde usmerene na partizane i njihove simpatizere. U surovim progonima su u decembru 1941. aktivno učešće uzeli i odredi legalizovanih četnika koji su na terenu hvatali partizane i najčešće ih predavali Nemcima koji su ih streljali. Pripadnici legalizovanih ravnogorskih odreda pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada preostalih partizana i njihovih jataka u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i dijelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Nijemcima, što se naročito odnosi na [[Užice|užički]], [[Požega|požeški]], [[Čačak|čačanski]] i [[Valjevo|valjevski]] kraj. Takođe, u [[Mačva|Mačvi]], [[Pocerina|Pocerini]], [[Jadar|Jadru]], [[Kolubarski okrug|Kolubari]] i [[Takovski kraj|Takovu]], legalizovani četnici koji su učestvovali u hvatanju partizana, biti će kasnije iznova inkorporirani u JVuO, obzirom da su prethodno mnogi jadarski, mačvanski i pocerski četnici participirali u odredima pod komandom Draže Mihailovića.<ref>Stanoje Filipović, Logori u Šapcu, Novi Sad, 1967, str. 152-162.</ref><ref>Чачански крај у НОБ 1941-1944. Хронологија догађаја, (ур. Вук Петронијевић), Чачак, 1968, стр. 147-209.</ref><ref>Јован Р. Радовановић, Пожега у НОР и револуцији 1941-1945, Пожега, 1986, стр. 202-225.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin. Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 54-69.</ref> Ubistva, hvatanja te [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|predaja Nijemcima zarobljenih partizana i njihovih simpatizera]] krajem 1941. godine, u vrijeme i neposredno nakon uništenja partizanske vlasti u zapadnoj Srbiji, predstavljaju najmasovnije zločine nad pripadnicima partizanskih snaga i njihovih saradnika na području Užičkog, Čačanskog i Valjevskog okruga tokom Drugog svjetskog rata. Učešćem u hvatanju i likvidaciji partizana i njihovih saradnika, četnici Draže Mihailovića i legalizovani ravnogorci učinili su krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> == Hronologija == === Prvi talas legalizacije u novembru i decembru 1941. === {{main|Gušenje ustanka u Srbiji}} [[File:Nemci i legalizovani četnici u Srbiji u borbi protiv partizana.jpg|thumb|Nemci i legalizovani četnici u Srbiji u borbi protiv partizana]] [[File:Dragana Todorović.jpg|thumb|Dragana Todorović, borac Trnavskog bataljona Čačanskog NOP odreda; streljali je četnici kao teškog ranjenika 5. decembra 1941. u selu Rajcu kod Čačka.]] [[File:Obešen Ratko Mitrović.jpg|thumb|[[Ratko Mitrović]], politički komesar [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog odreda]], na prevaru uhvaćen od četnika i predat Nemcima. 11. decembra 1941. je obešen na trgu u Čačku — na istom stubu pored kojeg je držao govore protiv okupatora.]] {{izdvojeni citat|Nedić je po svaku cenu hteo da spase Mihailovićeve odrede u Zapadnoj Srbiji od uništenja prilikom nemačke ofanzive. Već i ranije, on je bio u kontaktu s većinom baš tih četničkih komandanata u Zapadnoj Srbiji, jer ih je snabdevao oružjem i municijom u njihovoj borbi protiv komunista, te je tu vrlo brzo i efikasno bio postignut sporazum između Nedićevih i Mihailovićevih oficira. Svi četnički odredi na ugroženom terenu imali su da se u roku od nekoliko dana pre početka nemačke akcije «legalizuju», tj. da se stave Nediću na raspoloženje, stvarno ili fiktivno, te da se vode kao njegove jedinice; da budu snabdevene njegovim objavama i da, isto kao i ljudstvo oružanih odreda, odnosno dobrovoljci, primaju sve potrebe u municiji, hrani i novcu od predsednika srpske vlade.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 280.</ref>|[[Stanislav Krakov]] o legalizaciji Mihailovićevih četnika}} {{izdvojeni citat|Mihailovićevi emisari bili su od avgusta u dodiru s predstavnicima generala Milana Nedića, koga su Nemci postavili za šefa uprave jedne krnje srpske države. Tajni zajednički planovi bili su usmereni na to da se legalizuje Mihailovićeva četnička organizacija u slučaju da Nemci ovladaju celom zapadnom Srbijom. Većina oficira koji su se povezali s Mihailovićem, kao i neki drugi ljudi, ušli bi na taj način u redove Nedićeve žandarmerije i Srpske državne straže i prećutno držani po strani od svakog oružanog otpora protiv Nemaca. Oni bi sačinjavali novu tajnu organizaciju, koja bi bila mobilisana u jednoj povoljnijoj prilici.<ref name="Deakin2">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin, BOJOVNA PLANINA |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2022-09-10 |archive-date=2022-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910065344/https://znaci.org/00001/5_3.htm }}</ref>| [[William Deakin]]}} Prema svjedočenju generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]] u istrazi po okončanju rata, ideja o legalizaciji četničkih odreda je rođena na sastanku održanom u njegovom kabinetu početkom septembra 1941. Naime, netom po formiranju Vlade nacionalnog spasa, komandant [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] uputio je predsjedniku kvislinške vlade delegaciju na najvišem nivou u cilju postizanja dogovora o koordinaciji dejstava [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] i Nedićevih snaga u borbi protiv partizana. Sastanku su, sa četničke strane, prisustvovali: potpukovnici [[Dragoslav Pavlović]] i [[Živojin Đurić]], zatim [[Aleksandar Mišić]] i [[Radoslav Đurić]], obojica majori. Na saslušanju 1946. godine, Milan Nedić je rekao da je o sadržaju razgovora odmah obavijestio generala [[Heinrich Dankelmann|Heinricha Dankelmanna]], koji je navodno dao „zeleno svijetlo“ za legalizaciju: {{izdvojeni citat|Od tog sporazuma o saradnji [sa Mihailovićem početkom septembra 1941. — prim.], odmah su ispunjene sledeće tačke: 1) Izdao sam novčanu pomoć, ne sećam se koliku, i delegacija je tu novčanu pomoć ponela sa sobom. 2) Otišao sam odmah kod zapovednika Srbije generala Dankelmana i izneo mu dolazak delegacije Draže Mihailovića i ugovor sa njom napravljen. Rekao sam Dankelmanu da Draža traži legalizaciju svoju i svojih četnika, s tim da se mogu nesmetano kretati bez bojazni o proganjanju i ubijanju od strane Nemaca, da bi mogli povesti borbu protiv komunista. Dankelman je odmah prihvatio traženu legalizaciju i izdao u tom smislu naređenje nemačkim jedinicama. Odredio sam generalštabnog majora Marka Olujića [omaška: Olujevića — prim.] za vezu između mene i Draže Mihailovića.<ref>Arhiv SUP Srbije, neregistrovano, Zapisnik o saslušanju M. Nedića, 3. II 1946.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/213, fus. 10.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} [[File:Milorad Madžarević.jpg|thumb|Milorad Madžarević iz Slatine kod Čačka, politički komesar 3. čete Trnavskog bataljona Čačanskog odreda; zarobljen od četnika i ubijen u selu Zablaću posle sadističkog mučenja 8. decembra 1941.]] Nakon sloma ustanka u Srbiji krajem 1941. dolazi do legalizacije najvećeg dela jedinica četnika pod komandom Draže Mihailovića koja je bila sprovođena u dva talasa. Prvi talas je bio u periodu novembar/decembar 1941. kada su sljedeće četničke jedinice prihvatile legalizaciju kod srpske marionetske vlade: * Ljubićki odred pod komandom [[Predrag Raković|Rakovića]] *Požeški odred pod komandom [[Miloš Glišić|Glišića]] i [[Vučko Ignjatović|Ignjatovića]] *Užičko-požeški odred pod komandom Manojla Koraća *Crnogorski odred pod komandom Nikole Mladenovića *Odredi pod komandom Vojislava Pantelića u Loznici, odred kapetana Radovana Stojanovića, odred [[Živojin Lazović|Živana Lazovića]] u beogradskom okrugu, odred kapetana Borivoja Rajkovića u [[Kosjerić]]u, [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i dr.<ref name="Petranović 1992 271">{{harv|Petranović|1992|p=271}}</ref><ref>{{harv|Borković|1979a|p=270}}</ref><ref name="Dimitrijević 2020 122">{{harv|Dimitrijević|2020|p=122}}</ref> Pored legalizacije Ljubićkog, Požeškog, Užičkog, Crnogorskog i Valjevskog odreda, legalizovani su i Kamenički, Jadarski (Jadranski/Podrinski), Ljubovijski, Zlatiborski, Ribnički, Takovski, Jelički i Gružanski odred. Neki odredi, poput Ljiškog i Gornjokolubarskog, raspušteni su zbog slabe borbenosti, ubrzo nakon legalizacije, krajem novembra 1941.<ref name="yuhistorija.com"/> Prvi talas legalizacije snaga pod Mihailovićevom komandom uslijedio je nakon sastanka održanog na [[Ravna gora|Ravnoj gori]], 30. novembra 1941. godine, kome su, pored samog Mihailovića, prisustvovali komandanti odredâ, uglavnom onih sa područja [[Zapadna Srbija|zapadne Srbije]]. Činjenica da zapisnik sa samog sastanka nije pronađen i gotovo je izvjesno da nije ni vođen, upućuje na zaključak da je Mihailović instrukciju, odnosno naredbu o legalizaciji svojim komandantima prenio usmenim putem. Za sastanak se naknadno saznalo iz sekundarnih izvora, tj. iz svjedočenja prisutnih oficira ili iz depeša upućenih Mihailoviću. Tako je [[Miloš Glišić]] (major vojske Kraljevine Jugoslavije, načelnik štaba Požeškog četničkog odreda, kao ratni zločinac osuđen na smrt), na suđenju u vezi sa sastankom četničkih komandanata od 30. novembra, izjavio sljedeće: "Na Ravnoj gori sa Dražom je održano savetovanje komandanata odreda. Na ovom savetovanju Draža je naredio da se stupa u vezu sa Nedićevim odredima, radi popravljanja situacije. Rekao je da odredi i dalje ostaju pod njegovom komandom i da je ovo samo privremeno rešenje."<ref>Izdajnik i ratni zločinac Draža Mihailović pred sudom, Stenografske beleške, Beograd, 1946, str. 68</ref><ref>{{harv|Borković|1979a|p=267}}</ref> Takođe, iz opširnog izvještaja koji je decembra 1942. Mihailoviću poslao poručnik Raković, može se zaključiti da je sastanak održan krajem novembra 1941.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, str. 766-767.</ref><ref>{{harv|Radanović|2015|p=61}}</ref> {{izdvojeni citat|Tridesetog novembra Mihailović je održao sastanak sa svojim komandantima na Ravnoj gori, gde je odlučeno da se legalizuju četničke jedinice u sporazumu sa Nedićem i u zajedničkoj akciji protiv partizana.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/5_3.htm |access-date=2022-09-10 |archive-date=2022-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910065344/https://znaci.org/00001/5_3.htm }}</ref>|Sir [[William Deakin]], ''The Embattled Mountain''}} Legalizovani Mihailovićevi četnički odredi postali su dio Nedićevih pomoćnih trupa, sa statusom sličnim onom [[Četnici Koste Pećanca|četničkih odreda Koste Pećanca]], koji su se krajem avgusta 1941. pridružili snagama Nedićeve vlade. Jednom naredbom generala [[Paul Bader|Paula Badera]], datiranom 10. aprila 1942, svi odredi [[Srpski dobrovoljački korpus|dobrovoljaca]], kao i svi Pećančevi i legalizirani Mihailovićevi četnici stavljeni su pod komandu njemačkih posadnih divizija na raznim područjima. Dati su im specijalni brojevi (D-1 do D-19 dobrovoljačkim jedinicama, C-20 do C-38 »samostalnim četnicima«, tj. legaliziranim Mihailovićevim četnicima i C-39 do C-101 četničkim odredima Koste Pećanca) i njihovu je aktivnost trebalo strogo kontrolirati: dodijeljena su im posebna područja s kojih ne smiju pokrenuti bez njemačkog naređenja; sve operacije ovih jedinica, još uvijek pod Nedićevom komandom, trebalo je unaprijed prijaviti njemačkim oblasnim ili okružnim komandama na čijem su području stacionirane; svi ti odredi moraju prilikom operacija imati njemačkog oficira za vezu; svi zahtjevi za municiju, koji su Nijemcima stizali preko srpske vlade, trebalo je od tada podnositi izravno njemačkoj oblasnoj ili okružnoj komandi kod koje je odred lociran.<ref>Mikrofilm br. T-501, rola 247, snimci 1118-1119; rola 257, snimak 1135.</ref><ref>{{harv|Tomasevich|1979|p=183-184}}</ref> Major [[Manojlo Korać]], bivši Pećančev oficir, inače zapovjednik jedne od četničkih kolona za [[Napad četnika na Užičku republiku|napad na partizanske snage u Užicu]], 31. oktobra 1941, nakon legalizacije je postao okružni načelnik u [[Užice|Užicu]], a istovremeno je bio komandant Grupe užičko-požeških odreda. U toj, po karakteru i suštini, kvislinškoj formaciji, proljeća 1942. će boraviti i sam Draža Mihailović, kada je odlučio da napusti Srbiju, da bi se uputio za [[Crna Gora|Crnu Goru]], gdje će se, pod zaštitom [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], nalaziti sve do maja 1943. Britanski kapetan [[Bil Hadson]], koga je Mihailović „ostavio na cedilu“ prilikom [[Operacija Mihailović|njemačkog udara na Ravnu goru]], javlja svojoj centrali u [[Kairo|Kairu]]: „Kada je Mihailović krenuo u Crnu Goru rano iduće godine, njegov štab je mogao da nastavi put bez velike teškoće, TIME ŠTO SE PRIVREMENO ‘LEGALIZOVAO’ KAO DEO POŽEŠKOG KORPUSA.“<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 137.</ref><ref>{{harv|Stupar|2015|p=124}}</ref> Na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]], general Dragoljub Mihailović je svjedočio pod kojim je okolnostima, u pratnji četničkih i savezničkih oficira i pod okriljem legalizovanih odreda, napustio Srbiju u maju 1942: {{izdvojeni citat| Pretsednik: Kako ste vi išli? Jeste li vi išli kamionom? Optuženi: Nisam. Išao je drugi deo štaba, gde su bili Vučko, Ostojić, Lalatović, Hadson i još jedan Englez. Pretsednik: Kako su putovali Hadson i Lalatović? Optuženi: Od oblasti Nove Varoši kroz Prijepolje, Bijelo Polje na Šahoviće. Pretsednik: Čija je to bila teritorija? Optuženi: To je bila italijanska teritorija. Oni su se provukli kao Nedićeve trupe. Pretsednik: Vi ste išli pešice. Optuženi: Jesam. [...] Pretsednik: Poznato vam je da su Lalatović, Hadson otišli kolima? Optuženi: Kola su došla pred kuću u Šahoviće. Oni su prošli kao Nedićeve trupe kroz italijanski garnizon. Tužilac: Otkud Nedić u Sandžaku? Optuženi: Glišić i Vučko imali su [legalizovane — prim.] odrede. [...] Pretsednik: Vi kažete Glišić, Vučko provukli se kroz italijanske trupe „kao Nedićevi“, kako to? Optuženi: Oni su bili Nedićevi.<ref>''Издајник и ратни злочинац Дража Михаиловић пред судом'': Стенографске белешке и документа са суђења Драгољубу-Дражи Михаиловићу, Београд, 1946, стр. 137—138.</ref>}} [[Datoteka:Vučko Ignjatović i Momčilo Matić.jpg|thumb|right|[[Vučko Ignjatović]] i Momčilo Matić, komandanti legalizovanih četnika]] Požeški četnički odred se legalizovao i stavio pod komandu generala Nedića do polovine novembra 1941. na čelu sa komandantom odreda, majorom Vučkom Ignjatovićem i načelnikom štaba, kapetanom Milošem Glišićem. Iako su formalno bili pod Nedićevim zapovjedništvom, nastavili su održavati kontakte sa Mihailovićem. Odred je početkom naredne godine brojao oko 600 boraca.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=546}}</ref> Kvislinško glasilo ''Novo vreme'' (9. XII 1941) prenosi vijest o posjeti generala Milana Nedića bolnici gdje su bili smješteni pripadnici Vladinih oružanih odreda, a koji su ranjeni u borbama protiv partizana: {{izdvojeni citat|U oficirskoj sobi g. general Nedić ostao je malo duže u razgovoru s kapetanom Ignjatovićem komandantom Požeškog odreda, koji se posle odvajanja od odmetnika D. M. istakao u borbi protiv partizana... Junački kapetan i na bolesničkoj postelji poželeo je samo jedno da što pre ozdravi i da požuri u borbu za spas srpskog naroda.<ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 351.</ref>}} O kvislinškom karakteru Požeškog četničkog odreda (kasnije preimenovan u ''Sandžački vojno-četnički odred'') svjedoči i jedan dokument iz sredine 1942. Naime, u pismu poslatom 1. jula te godine kapetanu [[Nikoli Kijanoviću]], komandantu Mileševskog četničkog odreda, oficiru legalizovanom kod italijanskih okupacionih vlasti u [[Prijepolje|Prijepolju]],<ref>Милутин Живковић, Ратни пут ваздухопловног капетана Николе Кијановића (1907-1961) заповедника Милешевске бригаде ЈВуО. Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, бр. 2 (2018), стр. 146-147.</ref> major Glišić za sopstvenu jedinicu tvrdi da se nalazi pod „nemačkom komandom i zaštitom“. Pišući o planovima za proširenje granicâ Nedićeve Srbije nauštrb [[Marionetska država|marionetske]] [[Kraljevina Crna Gora (1941-1944)|Kraljevine Crne Gore]], Glišić navodi da im „Nemci idu na ruku da granica bude na [[Lim (rijeka)|Lim]]u“, odnosno da su „u [[Berlin]]u preduzete mere da [[Nova Varoš]]“ ostane u četničkim rukama, pošto su oni za nju ginuli u borbi sa komunistima, tj. [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]].<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 137, fas. 10, dok. 30, str. 1.</ref><ref>{{harv|Живковић|2017|p=741}}</ref> Krajem novembra 1941. godine legalizovan je i do tada nepoznati Drinski samostalni četnički odred pod komandom potpukovnika [[Momčilo Matić|Momčila Matića]]. Odred je brojao 580 boraca i bio je smješten u [[Мокра Гора (Ужице)|Mokroj Gori]], dok je sjedište štaba bilo u Užicu. Odred je obezbjeđivao granicu prema [[Bosna|Bosni]] (koja je u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupatorskoj podjeli Jugoslavije]] ušla u sastav [[NDH]]), kao i prugu Užice—[[Višegrad]].<ref>Мr Dragan Krsmanović, Vojne formacije 1941. godine u Užičkom okrugu, Istorijska baština (broj 20), Istorijski arhiv Užice, 2011, str. 93.</ref> U izvještaju od 20. februara 1943, upućenom [[Komanda Jugoistoka|Komandi Jugoistoka]] od strane njemačkog opunomoćenog komandanta u Srbiji generala Paula Badera, navodi se da odred pod Matićevom komandom nosi kodni naziv C-37.<ref>Zbornik NOR-a, XII/3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, str. 119.</ref> Pored navedenih četničkih odreda, legalizovao se i odred pod komandom majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]], kasnijeg komandanta Timočkog korpusa. Jovanović je postao komandant Srpske državne straže u [[Zaječar]]u, gdje su, kao legalni, raspoređeni brojni Mihailovićevi oficiri. Među njima su bili kapetan Vladimir Komarčević (kasnije komandant Kolubarskog korpusa), zatim [[Neško Nedić]], budući komandant Valjevskog korpusa, te poručnik Miloš Radosavljević. Tokom 1942. godine u jedinicama vlade Milana Nedića u Zaječaru bio je legalizovan i kapetan [[Siniša Ocokoljić]], kasnije komandant Mlavskog četničkog korpusa.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_56.htm Izveštaj Slobodana Vranića od 8. februara 1942. o pregovorima majora Jezdimira Dangića sa nemačkim opunomoćenim komandantom u Srbiji o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref> Poručnik Toma Aleksić je raspoređen na službu u [[Zlot (Bor)|Zlot]], kapetan Mirić u [[Žagubica|Žagubicu]], dok je kapetan Toma Obradović dobio raspored u [[Knjaževac]]. U [[Valjevo|Valjevu]] su na službi u vojnim formacijama Nedićevog režima bili major Ljubomir Vojteh, komandant Valjevskog četničkog odreda i kapetan Selimir Popović.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, str. 232</ref><ref>{{harv|Stupar|2015|p=124-125}}</ref> Uz Komarčevića i Nedića, jedna od najvažnijih ličnosti iz redova ravnogorske organizacije u valjevskom kraju koja je krajem 1941. prihvatila legalizaciju, bio je i rezervni potpukovnik [[Svetolik Sveta Protić]]. Od septembra iste godine, Protić je na čelu Grupe valjevskih četničkih odreda. U martu 1942. godine, nakon što je pozvan na razgovor od strane Nedićevih vlasti, na prevaru je uhapšen i poslat u [[Logor Banjica|banjički logor]]. U decembru 1942. godine prebačen je u [[koncentracioni logor Mauthauzen]], gdje će, nakon prigovora logorskim vlastima, biti ubijen i spaljen u krematorijumu.<ref>Др Коста Николић, Др Немања Девић, Др Владимир Кривошејев, Ваљево под окупацијом у Другом светском рату, Народни музеј Ваљево, 2021, стр. 24. и 78.</ref> [[File:Vojvoda Božidar Ćosović-Javorski sa svojim četnicima odlazi u akciju protiv partizana (proleće 1942).jpg|thumb|Vojvoda [[Božidar Ćosović-Javorski]] sa svojim četnicima odlazi u akciju protiv partizana (proleće 1942)]] [[Božidar Ćosović]] je legalizovao njegov ''Javorski četnički odred'' koji je bio preimenovan u ''Javorski samostalni četnički odred'' kodnog naziva C-37.<ref name="Живковић 2017 374">{{harv|Живковић|2017|p=374}}</ref> Pošto Ćosović nije izvršavao naređenja nadležne njemačke komande, njegov je odred rasformiran jula 1942. godine, ali je Ćosović zadržao oružje, postao ponovo ilegalan i imao nekoliko okršaja sa okupatorskim snagama, kao i sa [[Muslimanska milicija Sandžaka|Sandžačkom muslimanskom milicijom.]] Ponašanje pripadnika odreda pod Ćosovićevom komandom je bilo ispod svake kritike, budući da je lokalno stanovništvo bilo pljačkano, premlaćivano i ubijano. U nemilosti su bili čak i oficiri [[Srpska državna straža|SDS]]-a delegirani u njegovu štabu.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=376}}</ref> Vrhovna komanda JVuO će vojvodu Ćosovića (kao i [[Mašan Đurović|Mašana Đurovića]] i [[Miloje Mojsilović|Miloja Mojsilovića]]<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_79.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 25. aprila do 3. maja 1942. godine]</ref>) zbog progona nelegalizovanih Mihailovićevih odreda za račun okupatora, samovolje i brojnih drugih prestupa, staviti pod [[Crne trojke|slovo "Z"]] i sredinom 1943. godine će Ćosović i Đurović biti likvidirani od strane ravnogorskih četnika. Božidar Ćosović-Javorski je, barem zvanično, pripadao odredima generala Mihailovića znatno duže od Mašana Đurovića.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=1041-1042}}</ref> Ćosović stupa u kontakt sa Mihailovićem u jesen 1941. Koliko je četnički komandant imao povjerenja u Ćosovića vidi se iz pisma upućenog poručniku [[Urošu Kataniću]], komandantu Moravičke brigade JVuO, u kome Mihailović, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Javorca moramo na neki način držati na uzdi, jer mu do sada nismo mogli ništa učiniti, njega ćemo morati koristiti protiv Turaka na Kladnici. Ja mu ništa ne verujem, jer je prevrtljiv, čas sa nama, čas sa Nemcima.<ref>VA, ČA, kut. 15v, f. 2, dok. 23, str. 8, dep. 702.</ref><ref>{{harv|Живковић|2017|p=374-375}}</ref>}} ''Jeličko-moravički četnički odred'' kojim je komandovao Miloje Mojsilović se legalizovao 9. novembra 1941. i od tada nad ovim odredom Draža Mihailović nije imao komandu, a okupaciona vlast je preko svoje štampe navodila ovaj odred kao prvi primer propasti vojske pod Mihailovićevom organizacijom.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=413}} Kroz legalizaciju dijela četničkih odreda kod Nedićeve vlade, Mihailovićev pokret je uspješno izbjegao uništenje tokom njemačke ofanzive protiv ustanika, za razliku od komunističkih snaga koje su bile potpuno razbijene i uništene ili protjerane iz Srbije.<ref>{{harv|Dear|Foot|1995|p=1299}}: "By partially 'legalizing' itself with the Nedic regime, it had managed to escape destruction in the German offensive which chased the Partisans out of Serbia"</ref> U proljeće 1942. sjedište JVuO i njihove glavne aktivnosti su bili prenijeti u Crnu Goru i Bosnu, dok je u Srbiji ostalo oko 20 legalizovanih četničkih odreda u službi Nedićeve vlade.<ref>{{cite book|title=Tokovi revolucije|url=https://books.google.com/books?id=BhjjAAAAMAAJ|year=1986|publisher=Institut za istoriju radničkog pokreta Srbije|page=294|quote=У пролеће 1942. седиште четничке организације и деловања пребачено је у Црну Гору и Босну. У Србији је остало око 20 легализованих четничких одреда у служби Недићеве владе.}}</ref> Pored legalizovanih četnika, na terenu su i dalje postojali i ilegalni četnički odredi pod komandom [[Dragoslav Račić|Račića]], [[Dragutin Keserović|Keserovića]], [[Velimir Piletić|Piletića]] i drugih a koje su Nemci progonili.<ref>{{harv|Petranović|1997|p=231}}: "... илегални четнички одреди које су Немци прогонили (Рачића, Кесеровића, Пилетића и других)."</ref> Ukupno je dvije trećine ljudstva i oficira ravnogorskih odreda, kao i više od polovine ukupnog broja odreda pod Mihailovićevom komandom u završnoj fazi gušenja [[Ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]], legalizovano u okviru poretka koga je nametnuo okupator. U takvoj konstelaciji, okupator je legalizovane četnike koristio kao pomoćne snage u neutralizaciji preostalih partizanskih odreda i grupa, ponekad zajedno s [[Vermaht]]om, a često i sa oružanim odredima kvislinške vlade, hvatajući preostale partizane i predajući zarobljenike Njemcima. Mnogi partizani i partizanski simpatizeri koje su četnici predali okupatoru, strijeljani su od strane pripadnika njemačkog Vermahta do početka februara 1942, prvenstveno u [[Valjevo|Valjevu]], [[Čačak|Čačku]] i [[Užice|Užicu]]. Ostali su upućeni u logore, dok je manji dio oslobođen.<ref name="yuhistorija.com"/> === Hvatanje partizana i njihovih simpatizera === {{Main|Logor Metino brdo|Hronologija četničkih zločina 1941. godine}} [[File:Pokret Suvoborskog partizanskog odreda prema Mravinjcima, februar 1942.jpg|thumb|Ostaci [[Valjevski partizanski odred|valjevskih partizana]] na Povlenu, gonjeni od Nemaca, ljotićevaca, nedićevaca i četnika, februar 1942.]] [[File:Partizani Suvoborskog odreda izlaze na položaj na Rajcu, marta 1942.jpg|thumb|Poslednji otpor ustanika u Srbiji - partizani Suvoborskog odreda izlaze na položaj na Rajcu, marta 1942.]] [[File:Vojvoda Buda Tamnavski sa svojim četnicima prisustvuje vešanju Srete Popovića i Dobrosava Simića na Ubu 17. marta 1942.jpg|thumb|Četnički vojvoda Buda Tamnavski na Ubu prisustvuje vešanju Dobrosava Simića, komandanta Trećeg posavskog bataljona i Svetozara Svete Popovića, partizanskog borca, 17. marta 1942.]] [[File:Legalni četnici sprovode Stevana Borotu i Josipa Majera na pogubljenje.jpg|thumb|desno|Legalizovani četnici [[Budimir Bosiljčić|Budimira Bosiljčića]] sprovode partizanske vođe [[Stevan Borota|Stevana Borotu]] i [[Josif Majer|Josifa Majera]] na pogubljenje u [[Valjevo|Valjevu]], 27. marta 1942.]] [[File:Stjepan Stevo Filipović.jpg|thumb|Vješanje komandira Kolubarske čete Valjevskog odreda [[Stjepan Filipović|Stjepana Filipovića]], koga su legalizovani četnici uhvatili i predali Nijemcima, Valjevo, 22. maj 1942.]] {{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika.<ref>{{Cite web |title=Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm |access-date=2022-08-23 |archive-date=2022-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823085930/https://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm }}</ref>|Pismo [[Rudolf Perhinek|Rudolfa Perhineka]], delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. Milivoju Obradoviću, komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona o situaciji u Srbiji}} Legalizovani četnici su tokom decembra 1941. surovo progonili partizanske formacije iz Srbije.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=13}} Legalizovani četnici su zarobili [[Momčilo Mole Radosavljević|Momčila Radosavljevića]], prvog komandanta Čačanskog partizanskog odreda i [[Ratko Mitrović|Ratka Mitrovića]], političkog komesara tog odreda i predali su ih okupatorima koji su ih streljali, dok su Radoslava Azanjca, sekretara okružnog komiteta [[SKOJ]]-a za [[Čačak]], legalizovani četnici zarobili i streljali.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|pp=34, 55, 67}} Miroljuba Matijevića koji je takođe bio sekretar OK SKOJ-a za Čačak su legalizovani četnici zarobili i predali Nemcima koji su ga streljali u [[Banjički logor|logoru na Banjici]].{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=70}} Legalizovani četnici su zarobili i Milana Batu Jankovića, istaknutog čačanskog komunistu koji je bio predsednik Odbora za borbu protiv pete kolone u Čačku 1941. godine, da bi ga zatim usmrtili.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=156}} Legalizovani četnici su predali okupatorima 449 zarobljenih partizana i njihovih pristalica iz čačanskog kraja, koje su ovi nakon toga likvidirali.{{sfn|Давидовић|Тимотијевић|2006|p=436}}<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_26.htm Радисав С. Недовић, Пантелија М. Васовић, Затамњена истина, Чачак, 2006.], стр. 124-151.</ref> Četnici lozničkog vojvode [[Damjana Dake Tešmanovića]] uhvatili su početkom 1942. godine, između ostalih, [[Vera Blagojević|Veru Blagojević]] i [[Stjepan Filipović|Stjepana Filipovića]] i izručili ih okupatoru, nakon čega su pogubljeni. Poslije rata, Vera Blagojević i Stjepan Filipović su proglašeni [[Narodni heroji Jugoslavije|narodnim herojima Jugoslavije]]. Tešmanovićevo ime se vezuje za još jedan krupan događaj iz istorije kolaboracije u Srbiji. Naime, Tešmanović je kao pripadnik pokreta Draže Mihailovića učestvovao u [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|predaji 365 zarobljenih partizana Njemcima]]. Upravo je Tešmanović bio Mihailovićev čovjek koji je Pećančevom vojvodi [[Jovanu Škavoviću Škavi]] predao zarobljene partizane. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]].<ref>{{harv|Radanović|2015|p=58}}</ref> Zarobljenici su 13. novembra 1941. predati Njemcima u selu [[Slovac]] kod Valjeva, čime je Mihailović, nakon [[Sastanak u Divcima|pregovora u Divcima]] (11. novembar 1941), pokušao uvjeriti okupacione snage da mogu računati na njegovu pomoć u borbi protiv partizana. Nijemci su većinu ustupljenih partizana (njih 261) strijeljali u Valjevu 27. novembra 1941. Tešmanović je nakon legalizacije bio organizovan u okviru "vladinih četnika", tj. četnika Koste Pećanca. Uhapšen je krajem 1942. od strane Njemaca zbog toga što je održavao kontakte s ilegalnim ravnogorcima.<ref>[https://m.facebook.com/groups/534150436604539/posts/4309438715742340/ Drugi svetski rat na prostoru bivše Jugoslavije]</ref> Legalizovani četnici Požeškog četničkog odreda pod komandom Manojla Koraća su 18. i 19. decembra 1941. godine uhvatili 30 poimenice poznatih boraca Ariljskog bataljona i predali ih Nemcima, koji su zarobljenike streljali u Užicu 28. decembra iste godine.<ref>Arhiv Jugoslavije, DK, 110, f. 411, s. 691-922</ref><ref name="Radanović 2015 66">{{harv|Radanović|2015|p=66}}</ref> Žandarmerijski major (u januaru 1942. unaprijeđen u čin potpukovnika) Manojlo Korać, čovjek od Mihailovićevog povjerenja, čiju će komandu priznavati sve do hapšenja od strane [[Gestapo]]a u decembru 1942. godine,<ref>Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, knjiga II, Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, str. 8.</ref> istovremeno je bio i Pećančev okružni vojvoda. U izvještaju koji je uputio Nedićevoj vladi 23. novembra iste godine, Korać daje bilans svojih aktivnosti iz prethodnih deset mjeseci, otkako je na čelu okruga Užičkog: "''Od kada sam 5. januara 1942. godine Pećančevim dekretom postavljen za okružnog komandanta četničkih odreda uhapšeno je 1195 političkih krivaca, od toga streljano 92, predato Nemcima radi streljanja u Beogradu 50 lica, upućeno u koncentracioni logor u Beogradu 414 lica''."<ref>[http://istorijanisa.wikidot.com/rame-uz-rame-sa-nemackim-oruzanim-odredima Rame uz rame sa nemačkim oružanim odredima]</ref> Uz Manojla Koraća, među najaktivnijim učesnicima progona partizana i njihovih simpatizera u užičkom kraju, posebno se isticao i [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevac]] [[Miloš Vojinović Lautner]], komandant Desetog dobrovoljačkog odreda.<ref>Radivoje Papić, Užička republika 1941. Vodič kroz izložbu, Narodni muzej Užice, 2017, str. 150.</ref> U memoarskom spisu objavljenom 2015. godine pod nazivom "''Između Draže i Nedića''", Korać je fenomenu legalizacije četničkih odreda posvetio posebnu pažnju.<ref>[https://www.pogledi.rs/pretplata-na-knjigu-potpukovnik-manojlo-korac-izmedju-draze-i%E2%80%88nedica.html Потпуковник Манојло Кораћ – Између Драже и Недића]</ref> Četnici vojvode [[Budimira Bosiljčića]], koji je priznavao komandu [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], uhvatili su krajem 1941. i početkom 1942. godine veći broj partizana u Tamnavi i predali ih Nijemcima. Poznata su imena 19 partizana, stanovnika tamnavskih sela, koji su ubijeni u njemačkim logorima u [[Norveška|Norveškoj]], a koje su uhvatili Bosiljčićevi četnici. Najveći broj (5) bili su stanovnici [[Banjani (Ub)|Banjana]], sela u kome je živio Bosiljčić. Marta 1943. godine, u selu Brgulama kod [[Ub]]a, Bosiljčićevi četnici su uhvatili šestočlanu [[Jevreji|jevrejsku]] porodicu koja je pobjegla iz Beograda, kako bi se spasila odvođenja u logor. Uhapšeni Jevreji su predati Nijemcima.<ref>Arhiv Srbije, Zemaljska komisija, k. 158, zl. br. 016670.</ref> Bosiljčić je 1943. pristupio JVuO i imenovan je za oficira pri štabu Valjevskog korpusa.<ref name="Radanović 2015 66"/> Legalizovani četnici na području [[Kraljevo|Kraljeva]], [[Ушће (Краљево)|Ušća]] i [[Raška (grad)|Raške]] početkom decembra 1941. započeli su hvatanje boraca [[Kraljevački partizanski odred|Kraljevačkog]] i [[Partizanski odredi sa Kosova i Metohije|Kopaoničkog partizanskog odreda]]. Zarobljeni partizani su predavani Pećančevom vojvodi Mašanu Đuroviću koji je organizovao dva sprovođenja zarobljenika i njihovu predaju Nemcima u [[Niš]]u. Prva grupa brojala je 24 zarobljenika i sprovedena je 15. decembra, dok je druga grupa brojala 48 zarobljenika i sprovedena je 19. decembra. Zarobljeni partizani postali su zatočenici nemačkog [[Logor Crveni krst|logora na Crvenom krstu]] u Nišu. Većina je stradala tokom 1942. godine, dok je manji deo uspeo da preživi proboj iz logora 12. februara 1942.<ref>Miroslav M. Milovanović, Nemački koncentracioni logor na Crvenom krstu u Nišu i streljanja na Bubnju, Beograd-Niš, 1983, str. 102–103.</ref><ref>{{harv|Radanović|2015|p=66-67}}</ref> Krajem decembra 1941. godine, četnici Radovana Stojanovića, koji je prethodno priznavao komandu Draže Mihailovića, da bi potom legalizovao odred, uhvatili su na prevaru oko 80 stanovnika [[Takovo|takovskih]] sela, uglavnom bivših partizana i partizanskih saradnika. Zarobljenici su sprovedeni u zatvor u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]], gdje su isljeđivani i zlostavljani od strane kvislinških policajaca, žandarma i četnika, u čemu je učestvovao i Stojanović. Sredinom januara 1942, više od polovine uhapšenih je pušteno kućama, dok je preostalih 35 Stojanović stražarno sproveo u [[Kragujevac]], gdje ih je ustupio Njemcima. Prema podacima [[Državna komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača|Državne komisije]], njemački vojnici su 22. marta 1942. u Kragujevcu strijeljali 17 bivših partizana iz takovskog kraja.<ref>{{harv|Radanović|2015|p=67}}</ref> Učitelj Tihomir Đorđević iz Raške, savremenik Mašana Đurovića, u svom ratnom dnevniku svjedoči kolika je bila stvarna moć vojvode suhoplaninskog. U jednoj zabilješci iz marta 1943. godine, Đorđević (inače blizak JVuO) opisuje vojvodu Đurovića kao lokalnog [[Gospodar rata|gospodara rata]], notirajući njegovu odgovornost za počinjenje brojnih [[ratni zločin|ratnih zločina]]: {{izdvojeni citat|Taj Mašan držao je u rukovođenju ceo ovaj kraj, celu ibarsku dolinu, sve od septembra 1941. godine pa sve do danas... Tukao je, donosio presude sam, bio je komandant Raške grupe vojvoda, sreski načelnik, starešina sreskog suda, komandant mesta, komandant srpske državne straže, hapsio je, puštao, ubijao, streljao, hvatao mladiće pod firmom da su partizani, hvatao prave partizane, terao u Niš na streljanje, slao u Kosovsku Mitrovicu i šta sve nije radio.<ref>Istorijski arhiv Kraljevo, fond 412, TĐ, kutija 3, Dnevnici Tihomira Đorđevića 1943. godine, Ratni dnevnik, 2.03 – 31.08.1943, 7.</ref><ref>[https://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/76/75 Ратни пут војводе сухопланинског Машана Ђуровића (1941-1943)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, стр. 312.</ref>}} O legalizaciji Mihailovićevih četnika kod kvislinške Nedićeve vlade i konzekvencama po ustaničke snage, u prvom redu partizane, srpski istoričari Goran Davidović i Miloš Timotijević zapisuju sljedeće: {{izdvojeni citat|Kada su Nemci i oružane formacije Milana Nedića slomili ustanak, najveći broj pripadnika jedinica D. Mihailovića se legalizovao kod vlade Milana Nedića. Sva oštrica odmazde za događaje u ustanku pala je na partizane i njihove simpatizere koji su stravično progonjeni. Zapravo, legalizovani četnici su na terenu hvatali pripadnike partizana i odvodili ih Nemcima koji su ih streljali.<ref name="cacakmuzej.org.rs"/>}} Sve u svemu, od kraja novembra 1941. do proljeća 1942, širom zapadne, sjeverozapadne i [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], legalizovani ravnogorski četnici su učestvovali, samostalno ili u saradnji sa četničkim odredima i grupama koje su prethodnih mjeseci prihvatile ingerenciju kvislinške vlade, u pravom lovu na partizane, kao i na njihove pomagače i simpatizere. Na ovaj način uhvaćeno je nekoliko hiljada ljudi. Ubrzo po zarobljavanju, četnici su strijeljali više stotina partizana, dok su većinu predali Nijemcima.<ref name="yuhistorija.com"/> === Drugi talas legalizacije početkom 1942. === {{main|Vešanje zarobljenih partizana 27. marta 1942}} [[Datoteka:Smotra četnika.jpg|minijatura|Nemački okupator za vreme vršenja smotre legalnih četnika u Srbiji.]] [[File:Četnici sprovode kroz Kosjerić zarobljenog partizana Mitu Igumanovića (1942).jpg|thumb|Četnici sprovode zarobljenog partizana [[Mito Igumanović|Mitu Igumanovića]] kroz [[Kosjerić]] (1942).]] [[File:Jovan Deroko funeral.jpg|thumb| Počasna sahrana [[Jovan V. Deroko|Jovana Deroka]], koju su 18. januara 1942. u [[Ljubić (Čačak)|Ljubić]]u kod [[Čačak|Čačka]], nakon sloma ustanka u Srbiji, priredili četnici legalizovani kod Nedićeve vlade. Drugi slijeva na fotografiji je poručnik [[Predrag Raković]], komandant legalizovanog Ljubićkog četničkog odreda.]] Tokom drugog talasa legalizacije koji se desio početkom 1942. marionetska vlada u Srbiji je čak osnivala nove četničke odrede kao već legalizovane, kao ''Ribnički odred'' u valjevskom kraju.<ref>{{harv|Dimitrijević|2020|p=121}}</ref> Najveći broj četničkih odreda legalizovanih u drugom talasu bili su isprva ilegalni i pod komandom Draže Mihailovića, da bi se potom legalizovali. Tako je i [[Dušan Smiljanić]], kapetan vojske Kraljevine Jugoslavije, od septembra do kraja 1941. bio komandant Gružanskog četničkog odreda, da bi od januara do kraja aprila 1942. bio legalizovan kod kvislinških vlasti. Potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], delegat Vrhovne komande JVuO za [[Šumadija|Šumadiju]], piše 25. aprila 1942. generalu Dragoljubu Mihailoviću da je većina ljudstva u odredu pod Smiljanićevom komandom i dalje „na dužnosti“, tj. legalizovana: {{izdvojeni citat|Kapetan Smiljanić i Marko Muzikravić prinuđeni su i dalje da se kriju. Oni su sa jednim malim delom ljudstva u šumi. Jedan veći deo pušten je kućama i sklonio oružje, a treći najveći i dalje je ostao na dužnosti. Komandu je preuzeo jedan kapetan u koga Smiljanić ima puno poverenje i koji je naš. Sve se malo primirilo, bar prividno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_71.htm Izveštaj delegata Štaba Draže Mihailovića za Šumadiju od 25. aprila 1942. Draži Mihailoviću o organizaciji i stanju četničkih jedinica na tom području]</ref>}} Poručnik [[Zvonimir Vučković]] (pseudonim »Feliks«), komandant nelegalizovanog Takovskog četničkog odreda, u depeši VK JVuO od 4. maja 1942. potvrđuje Pavlovićeve navode, dodajući da bi trebalo da preuzme komandu nad odredom [[Četnici Koste Pećanca|Pećančevih četnika]]: {{izdvojeni citat|Gružanski odred delom se vratio posle pogodbe sa Nemcima. Smiljanić u šumi. Novi komandant naš je čovek. Kum. U Srezu bez promene. Pećanac formirao odred kojim ću ja komandovati. Pozdrav Vučković.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} ''Požeški četnički odred'' pod komandom majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]] je bio preimenovan u ''Sandžački vojni četnički odred'' (oznaka C-35) kada je bio legalizovan kod Vlade nacionalnog spasa.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=XXV}}:"... Додајмо и да се легализовани четнички одред мајора Глишића, при влади Mилана Недића, такође звао „Санџачки војни четнички одред“"</ref> U pismu od 9. januara 1942. upućenom majoru Glišiću od strane kapetana [[Miloš Marković|Miloša Markovića]], načelnika štaba Požeškog četničkog odreda, jasno se uočava koliko je uzela maha saradnja legalizovanih četnika sa Nemcima i Italijanima u borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat|Prema do sada prikupljenim podacima komunisti drže Novu Varoš a verovatno i Prijepolje. Radi potpunog uništenja komunista molim da se blagovremeno traži sadejstvo Talijana i Nemaca kada naš odred bude izbio na granicu. Molim da se izvestim kuda ide granica između nas i Italijana... Nemci su bili u s. Ljubiš i vratili se u Užice 7. januara 1942. godine. Nastojte da se iz Beograda dobije što više automatskog oružja i municije.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Ilegalni ''Suvoplaninski četnički odred'' pod komandom [[Mašana Đurovića]] sa 520 vojnika je bio legalizovan i preimenovan u ''Ibarski četnički odred'' kodnog naziva C-54 i bio je sastavljen od nekoliko bataljona čije je sedište bilo prvo u [[Raška (grad)|Raškoj]], a zatim u [[Јошаничка Бања|Jošaničkoj Banji]]. U odred su ušle mnogobrojne manje grupe Pećančevih, kao i Mihailovićevih četnika, pa se Đurović nazivao i komandantom Raške grupe vojvoda.<ref>{{harv|Живковић|2017|pp=260, 371}}</ref> Do početka 1942. godine, Đurovićev odred je brojao više od 1.200 vojnika i oficira.<ref name="Живковић 2017 371">{{harv|Живковић|2017|p=371}}</ref> Tokom februara i marta 1942. godine, Draža Mihailović je sa Đurovićem vodio veoma žustru prepisku.<ref>[https://www.rastko.rs/istorija/delo/13229 Мајор ЈВуО Бранимир Петровић и криза покрета отпора у Србији 1942-1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_63.htm UBISTVO KOSTE MILOVANOVIĆA PEĆANCA]</ref> Pri štabu vojvode Đurovića u Raškoj, angažovan je bio i artiljerijski poručnik (kasnije kapetan) Dragor Pavlović, komandant Deževske brigade JVuO, koji se u Ibarskom četničkom odredu legalizovao krajem 1941.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=381}}</ref> 25. aprila 1942. godine, Đurović će sa svojim trupama na [[Kopaonik]]u zarobiti trojicu [[Englezi|engleskih]] oficira i već sjutradan ih poslati Njemcima u [[Beograd]].<ref>Милутин Живковић, Ратни пут војводе сухопланинског Машана Ђуровића 1941-1943, Лесковачки зборник LIX, Народни музеј Лесковац, 2019, стр. 314.</ref> U junu 1942, vojvoda Đurović je uhvatio britanskog kapetana Kristija Lorensa (Christie Lawrence), potpukovnika Milutina Radojevića i poručnika Dimitrija Cvetkovića (koji su bili na putu za [[Albanija|Albaniju]]), da bi ih odveo za Beograd, te predao Njemcima. Ovom prilikom je zaplijenjena povjerljiva dokumentacija generala Dragoljuba Mihailovića.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref><ref>{{harv|Stupar|2015|p=274}}</ref><ref>Милутин Живковић, н. ч., стр. 315.</ref> Polovinom juna, Đurović je uhapsio i okupatoru izručio i poručnika Pavlovića, prethodno legalizovanog u njegovom odredu, predstavivši ga kao Mihailovićevog „pravnog savetnika“.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva (ČA), kut. 275, fas. 1, dok. 2, 49, 70.</ref> Do avgusta 1942, Nijemci su u potpunosti ustrojili ''Ibarski četnički odred'', koji je tada brojao tačno 1000 ljudi – 90 oficira te 910 podoficira i boraca. Njemački bezbjedonosni organi primjećuju da Đurović komanduje „najvećom naoružanom jedinicom u srpskom prostoru“, tj. u [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|okupiranoj Srbiji]].<ref>Istorijski arhiv Beograda, BDS, Đ-334, Mašan Đurović, 41–42.</ref><ref>Милутин Живковић, н. ч., стр. 311–312.</ref> Odred je pokrivao prostor [[Studenica|studeničkog]], [[Deževa|deževskog]] i [[Mitrovica|kosovskomitrovačkog]] sreza. Ime vojvode Mašana Đurovića se nalazi među četvoricom autora proglasa od 21. decembra 1941. godine naglašeno [[antisemitizam|antisemitske]] sadržine. Pored Đurovića, proglas, tj. naredbu potpisuju i kapetan Ratko T. Đurović, komandant legalizovanih četnika u [[Pljevlja|Pljevljima]],<ref>{{harv|Живковић|2017|p=573}}</ref> načelnik njegovog štaba kapetan [[Nikola Bojović]] (potonji komandant Durmitorske brigade JVuO<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_113.htm Izveštaj komandanta Durmitorskog četničkog odreda od 29. juna 1942. Draži Mihailoviću o situaciji u Sandžaku i durmitorskom srezu]</ref>), kao i sam vojvoda [[Kosta Pećanac]], u svojstvu komandanta svih četničkih odreda. U naredbi se četnički "''udarni odredi''" pozivaju da, u cilju što efikasnijeg izvršavanja presuda koje donose prijeki sudovi, "''kuće svih stanovnika, koji budu radili protiv ideje nacionalizma, odnosno četništva, obeležavaju sa [[Davidova zvijezda|Solomonovim slovom]], koje će služiti kao znak da su to ljudi koji idu za idejom Trockog, koju vodi prljavi čivutin [[Moša Pijade]], slikar iz Beograda''". Na kraju proglasa se ističe da bi četničke vojvode trebalo da postupaju po ovom naređenju "''kako bi se [[Vuk Branković|Brankovići]] vidno obeležili''".<ref>Radivoje Papić, Užička republika 1941. Vodič kroz izložbu, Narodni muzej Užice, 2017, str. 152.</ref> ''Golijsko-Sjenički četnički odred'' pod komandom poručnika Mirka Tomaševića je bio legalizovan i pripojen Ibarskom četničkom odredu kao njegov Peti bataljon.<ref name="Живковић 2017 371"/> Takođe, legalizovan je bio i ''Kolašinski četnički odred'' pod komandom vojvode Todora Dobrića, sastavljen od izbeglica iz [[Ibarski Kolašin|Ibarskog Kolašina]].<ref name="Живковић 2017 374"/> Iz izvora kvislinške provenijencije može se nazrijeti obim legalizacije četničkih odreda. Žandarmerijski potpukovnik [[Milan Kalabić]], okružni načelnik u [[Kragujevac|Kragujevcu]], u izvještaju<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, reg. br. 20–1–13.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 307, fus. 811.</ref> koji je poslao 13. februara 1942. generalu [[Milan Nedić|Milanu Nediću]], piše o stanju u legalizovanim odredima i tvrdi da najveći dio ljudstva u oružanim formacijama Vlade narodnog spasa potiče iz redova Mihailovićeve organizacije: {{izdvojeni citat|U srpskim oružanim odredima nalazi se poglavito ono ljudstvo koje je bilo ili naklonjeno pukovniku Mihajloviću Draži ili koje je aktivno učestvovalo u njegovim odredima. Naročito je veliki broj oficira koji su sada raspoređeni po srpskim oružanim odredima. Može se reći da postoje i čitavi odredi koji su kompletni prešli iz organizacije Draže Mihajlovića u srpske oružane odrede S. O. S. U njima je vrlo mali broj koji nije bio nikada niti naklonjen DM niti organizovan u njegovim odredima. Tokom vremena opaža se da su pripadnici DM u svojoj odanosti Draži popustili – no, da ta odanost nije isčezla. Trenutno među njima oseća se izvesno kolebanje, koje je u takvom stadijumu da se ne može sa sigurnošću utvrditi da li će kod njih prevagnuti odanost prema DM ili prema Gospodinu pretsedniku srpske vlade...|Potpukovnik [[Milan Kalabić]] u izvještaju generalu [[Milan Nedić|Milanu Nediću]] (13. II 1942. godine)}} U izvještaju koji je [[6. mart]]a 1942. generalu Draži Mihailoviću uputio komandant Rudničkog korpusa poručnik [[Dragomir Gaga Topalović]], između ostalog, nailazi se na potvrdu o važnosti uloge majora Milana Kalabića u legalizaciji Mihailovićevih ravnogoracâ: {{izdvojeni citat|Početkom meseca decembra 1941. godine, naredbom komandanta četnika pukovnika Draže Mihailovića određen sam u Takovsku brigadu i to sa ovlašćenjem da formiram Brusničku četu od 120 četnika u sastavu Rudničke grupe, a koja se pod okriljem majora Kalabića legalizovala.<ref>AVII, arhivski fond D. M. Dok. S—V—10660.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_13.htm LEGALIZACIJA MIHAILOVIĆEVIH ODREDA]</ref>}} General Mihailović u depeši poslatoj 23. aprila 1942. kapetanu [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću Pazarcu]] podvlači da treba koristiti Kalabićev visok položaj u Nedićevoj upravi: {{izdvojeni citat|Upotrebi svu veštinu da se što bolje iskoriste Kalabić i ostali ali se čuvati svih.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine]</ref>}} U trenutku kada se Draža Mihailović zaputio ka Crnoj Gori, 9. maja 1942. godine u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša »od Saše« (vjerovatno je riječ o [[Aleksandru Aksentijeviću]], članu četničkog [[Centralni nacionalni komitet|Centralnog nacionalnog komiteta]]), u kojoj se navodi da se Mihailović može premjestiti na područje [[Homoljske planine|Homolja]], budući da mu Milan Kalabić garantuje sigurnost: {{izdvojeni citat|Kalabić je obezbedio 100% Vašu bezbednost na ovoj teritoriji pa moli da dođete ovamo. Mene možete tražiti preko ove stanice.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} Masovna legalizacija četnika navela je partizanskog vođu [[Josip Broz Tito|Tita]] na zaključak kako Mihailovićevi odredi više ne predstavljaju samostalnu oružanu formaciju: {{citat|'''Odredi Draže Mihailovića više ne postoje, svi su oni sada u redovima Nedićeve vojske.'''{{sfn|Broz|1982|p=91}}|[[Tito]]va depeša Izvršnom odboru [[Komunistička internacionala|Komunističke internacionale]] (9. III 1942)}} === Aktivnosti legalizovanih četnika sredinom i krajem 1942. godine === [[File:Nemci teraju na streljanje grupu ljudi koje su predali četnici Draže Mihailovića, Ćuprija, 1942.jpg|thumb|Nemci vode na streljanje ljude koje su predali četnici Draže Mihailovića, [[Ćuprija]], 1942.]] [[File:Momčilo Mole Radosavljević.jpg|thumb|[[Momčilo Mole Radosavljević]], komandant [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog odreda]], uhvatili su ga četnici i predali Nemcima, koji su ga streljali u Čačku 1. februara 1942.]] [[File:Sredoje Markićević.jpg|thumb|Sredoje Markićević iz [[Dragačevo|Dragačeva]], kapetan Jugoslovenske vojske, načelnik štaba [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog NOP odreda]]; uhvaćen od četnika i predat Nemcima koji ga šalju u [[Banjički logor]], gde je streljan 9. maja 1942.]] [[File:Stojana Mićić.jpg|thumb|Stojana Mićić, pripadnica NOP. Četnici su je uhvatili 1942. i zajedno sa Milevom Nikitović odveli na brdo Blagaj, gde su ih posle mučanja zaklali i bacili u bezdan.]] Njemački komandujući general i zapovjednik u Srbiji [[Paul Bader]] odobrio je 30. maja 1942. četničkim odredima pod komandom vojvodâ [[Miloja Mojsilovića]] i Mašana Đurovića 4000 engleskih pušaka i 500.000 metaka.<ref>NAW, Mf T-501, Roll 248, snimci 172—173.</ref> Ova velika količina municije i naoružanja isporučena je legalizovanim četnicima prvenstveno u svrhu likvidacije partizanskog pokreta otpora.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 284—285.</ref> Uvidom u još jedan dopis<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd, 1999, str. 220.</ref><ref>{{harv|Томанић|2017|p=112}}</ref> upućen iz načelstva Okruga kragujevačkog (ovoga puta iz juna 1942. godine), postaje jasno do kog stupnja su ravnogorski četnici, nakon legalizacije, bili integrisani u [[Kolaboracija|kolaboracionističke]] oružane formacije. Naime, u dokumentu se navode podaci o štabu koji je bio smješten u manastiru Voljavči, a koji je oformio [[Nikola Kalabić]] sa nekolicinom oficira iz [[Šumadija|Šumadije]]: {{izdvojeni citat|U jednoj kolibi nalazi se radio-stanica; tu se nalaze oficiri – major Palošević, kapetan Dušan Smiljanić, kapetan Marko Muzikravić, potporučnik Živadin Pavlović i Nikola Kalabić. Sa sobom imaju oko 30 vojnika koji vrše kurirsku službu, brinu se za bezbednost i nabavku namirnica; na dan 14. juna održan je u pomenutoj kolibi sastanak, konferencija delegata iz svih okolnih odreda Srpske državne straže (SDS) koji su uglavnom bili ranije u sastavu odmetničkog odreda D. Mihailovića.}} Tokom završnog dijela [[Operacija Trio|operacije Trio]] protiv partizana u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], [[Hercegovina|Hercegovini]] i [[Sandžak]]u, kada su četnici nastupali zajedno s okupacionim trupama (major [[Miloš Glišić]] i kapetan [[Pavle Đurišić]] će tokom aprila i maja 1942. od [[Italijani|Italijana]] zaprimiti veliku količinu municije i oružja, uključujući i artiljeriju<ref>{{harv|Живковић|2017|p=600}}</ref>), major [[Zaharije Ostojić]] se u direktivi od 6. juna 1942. žali majoru [[Petar Baćović|Petru Baćoviću]] na neposluh i odsustvo discipline kod legalizovanih četničkih odreda: {{izdvojeni citat|Moram nažalost da konstatujem, da ovi »legalni« više slušaju Beograd nego nas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_97.htm Naređenje majora Zaharija Ostojića od 6. juna 1942. majoru Petru Baćoviću za izvođenje završnih akcija protiv partizanskih jedinica u Sandžaku i na području Pive]</ref>}} Po odobrenju komandanta italijanske divizije »Pusteria«, 9. maja 1942. izvršen je prelaz Sandžačkog četničkog odreda pod komandom majora Miloša Glišića preko [[Lim (rijeka)|Lima]], u cilju napada na partizanske jedinice u rejonu [[Mojkovac|Mojkovca]].<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1979, str. 250.</ref> U izvještaju majora Baćovića generalu Mihailoviću s kraja maja 1942. godine, kao prelomni trenutak za uspjeh operacije naglašava se dolazak legalizovanih četnika iz Srbije i njihovo sadjejstvo sa crnogorskim četnicima pod Đurišićevim zapovjedništvom: {{izdvojeni citat|Četnički odredi kapetana Pavla Đurišića već petnaest dana imali su teške i krvave borbe sa partizanima na položajima oko Mojkovca i oko Kolašina. Ta borba je potpuno uspešno završena i kapetan Đurišić nalazi se sad u gonjenju razbijenih partizana u pravcu Šavnika i Žabljaka. Po poslednjim obaveštenjima on je Šavnik već i zauzeo. U najkritičnijoj fazi borbe kapetana Đurišića sa partizanskim trupama oko naznačenih položaja stigli su srbijanski četnički odredi koji su u mnogome spasli situaciju i podigli moral. Uopšte dolazak četničkih odreda sa desne na levu obalu Lima kod ovamošnjeg našeg sveta smatra se vrlo krupnim događajem i rušenjem svih pregrada između dve srpske pokrajine.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_93.htm Izveštaj majora Petra Baćovića s kraja maja 1942. Draži Mihailoviću o borbama četničkih, italijanskih i Nedićevih jedinica protiv partizanskih snaga u Crnoj Gori i Sandžaku maja 1942. godine]</ref>}} 14. juna 1942. major Glišić obavještava majora Ostojića (»Čika Branko«) i Vrhovnu komandu JVuO o rezultatima operacije, saradnji sa Italijanima, kao i pregovorima sa [[Ustaše|ustašama]] i [[Hrvatsko domobranstvo|domobranima]] o predaji [[Foča|Foče]] Mihailovićevim snagama. Aludirajući na Nedićevo uključivanje u ove pregovore,<ref>{{harv|Живковић|2017|pp=607—608}}</ref> Glišić sugeriše VK JVuO da bude lišen čina od strane [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske emigrantske vlade]], kako okupator ne bi sumnjao u njegovu lojalnost kvislinškim vlastima: {{izdvojeni citat|Nedić je slao nekoliko telegrama da se naše trupe vrate jer su u toku vrlo značajni pregovori povoljni po našu srpsku stvar. Verujem da je ovo tačno. I bez ovoga a po dostizanju navedene linije, Sandžački odred je u pokretu za Novu Varoš. Odlazim 15 ov.m. u Beograd sa Vučkom po pozivu Nedića... Moje akcije smatram da slabo stoje kod Nemaca i da bi za dalji rad bilo neophodno potrebno da me London liši čina ili na neki drugi način žigoše kao odanog saradnika Nedićevog. Smatrajte da je ovo od ogromne važnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_107.htm Pismo majora Miloša Glišića od 14. juna 1942. majoru Zahariju Ostojiću o akcijama Sandžačkog četničkog odreda i situaciji u rejonu Foče]</ref>}} Kapetan [[Siniša Ocokoljić]] (pseudonim »Iliev«) piše 29. juna 1942. Draži Mihailoviću o njemačkim planovima za razoružavanje legalizovanih ravnogorskih odreda i predlaže da bi u tom slučaju trebalo produžiti djelovanje pod »Pećančevom firmom«: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža popunjena sa 15000 ljudi. Nemci žele da razoružaju sve četnike van organizacije Pećanca. Traže mi objašnjenje da li da se uzima Pećančeva firma da bi se održali pojedini odredi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref>}} Istog je dana od Mihailovića stigao potvrdan odgovor: {{izdvojeni citat|U cilju prikrivanja odreda i sprečavanja razoružanja dozvoljene sve prevare. U krajnjem slučaju uzimati Pećančevu firmu.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} Mihailović je polovinom jula te godine od Ocokoljića zahtijevao i da poručnik Topalović (tada u Mlavskom korpusu JVuO), u cilju nastavka bespoštedne borbe protiv partizana, zadrži status legalizovanog oficira: {{izdvojeni citat|Topalović neka još ostane do povoljnog momenta, komuniste uništavati bez milosti čim se i gde se god pojave ne birajući sredstva.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} Istoričar [[Nemanja Dević]] zaključuje da je u proljeće i ljeto 1942, kada dolazi do „zauzimanja čvršćeg [[Antikomunizam|antikomunističkog]] stava“, zapravo došlo i do „treće faze“ legalizacije ravnogorskih četnika, podsticane od strane samog Draže Mihailovića. Kako Dević navodi: „U tom periodu došlo je do širenja „legalizovanih“ komandanata i odreda po celoj Srbiji, a procenjuje se da je ovim procesom bilo obuhvaćeno nekoliko hiljada nekadašnjih ravnogoraca.“<ref>Nemanja Dević, Legalizacija partizana u Srbiji 1941—1942, Časopis „Istorija 20. veka“, god. 39, 1/2021, str. 7.</ref> [[File:Sahrana Vučka Ignjatovića u Valjevu.jpg|thumb|Sahrana kapetana [[Vučko Ignjatović|Vučka Ignjatovića]], komandanta legalizovanog Požeškog četničkog odreda, na [[Valjevo|valjevskom]] Novom groblju, 29. jun 1942. godine]] Međutim, legalizacija nije pružala čvrste bezbjedonosne garancije ravnogorskim četnicima u smislu poštede od okupatorskih potjerâ. Dokaz za to je i slučaj od 3. maja 1942. kada su Nijemci na planini [[Tara (planina)|Tari]] razoružali 69 pripadnika [[Zlatibor]]skog četničkog odreda pod komandom kapetana [[Dušana Radovića Kondora]], mada je on posjedovao dokumente o legalnom statusu odreda. Kapetan Radović u depeši svom nadređenom (vjerovatno je riječ o generalu Mihailoviću) navodi sljedeće: „Otpor nisam dao jer nisam imao instrukcije... Oružje ću dobiti.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 301/6.</ref><ref name="Dimitrijević 2020 190">{{harv|Dimitrijević|2020|p=190}}</ref> Takođe, njemački oficiri su često izražavali nezadovoljstvo kvalitetom saradnje sa legalizovanim odredima i njihovom nepouzdanošću. Na osnovu izviđanja kapetana Birgera ({{jez-njem|Bürger}}) i sopstvenih informacionih punktova, ''Abwehrstelle'' (Ast) Beograd javlja u vijestima о dnevnim događajima 14. jula 1942, između ostalog, sljedeće: {{izdvojeni citat|''Četnici'': podređivanje četničkih grupa pod nemačku vojsku je delimično vrlo problematično. Četničke grupe kod Požarevca i zapadno od njega izgleda da žele lojalno sarađivati sa okupacionim vlastima. Druge grupe, kao odred Stojanovića u Petrovcu, postale su jad i muka za zemlju. Njihova nedela su uvek javljana kao nedela partizana. Verovatno je, da ti četnici insceniraju prepade da putem kaznenih akcija nateraju stanovništvo u ruke ustanika.<ref>Istorijski arhiv Beograda, BdS, A—270.</ref><ref>Miodrag Milić, Jugosloveni u koncentracionom logoru Mauthauzen, Institut za savremenu istoriju (Biblioteka Stradanja i otpori), Beograd, 1992, str. 56.</ref>}} U izvještaju od 16. jula 1942. poslatom Draži Mihailoviću, vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]], komandant zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda, žali se na »nepravičnost položaja« u kom se nalaze oficiri koji nijesu prihvatili legalizaciju, spram onih koji su postali dio kvislinške uprave pod upravom Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Najzad govori se, da u Nedićevoj vojsci ima izvestan broj oficira koji su tamo stupili sa Vašim znanjem i odobrenjem, pa ih Nedić u ime Nj. V. Kralja unapređuje u više činove. U koliko je to tačno slobodan sam da Vam obratim pažnju na nepravičnost i neravnopravnost položaja u kojem će se naći u oslobođenoj Otadžbini Vaši oficiri i oficiri koje je Nedić unapredio, a za koje i Vi znate. Jer dok Vaši oficiri u raznim pokrajinama vrše službu pod najtežim okolnostima, bez plate, bez hrane, često gladni, goli i bosi, dotle Nedićevi oficiri primaju platu i ostalo, što se ni-u-kom pogledu ne može sravniti jedno s drugim. Bilo bi strašno, da Vaše oficire preteknu ti oficiri, naročito ako su i po klasama mlađi, a to bi moglo imati za posledicu i trajno neraspoloženje Vaše grupe, koja u svakom pogledu pretstavlja najelitnije i najzaslužnije oficire naše vojske.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_120.htm Izveštaj komandanta zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o četničkim jedinicama u Hercegovini, Dalmaciji, Lici i zapadnoj Bosni]</ref>}} U depeši koju je general Mihailović 8. septembra 1942. poslao kapetanu Ocokoljiću, nazire se njegova zamisao o namjeni i svrsi legalizovanih četnika, kao i o njihovom pozicioniranju u odnosu na okupatora, u perspektivi njihovog predstojećeg raspuštanja: {{izdvojeni citat|Ne dozvolite da Vas ikakva kaznena ekspedicija iznenadi. Oružje ne sme njima pasti u ruke. Ljudstvo ne sme biti zarobljeno. Legalni delovi po potrebi pretvaraju se u ilegalne. Legalni delovi služe za prevaru a ne za korist neprijatelja. Javite detalje o kaznenim divizijama sastav, naziv i jačinu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_166.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 3. do 9. septembra 1942. godine]</ref>}} Koliko je legalizacija Mihailovićevih četnika bila uzela maha govori i telegrafski izvještaj majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]], komandanta Krajinskog korpusa iz [[Istočna Srbija|istočne Srbije]], poslat VK JVuO čak 10. novembra 1942: „Nema ni jednog ilegalnog odreda.“<ref>AVII, Ča, kut. 278, reg. br. 21/1—1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 327.</ref> Potpukovniku [[Momčilu Matiću]] (pseudonim »Kapuco«), komandantu »Drinske grupe srpskih oružanih snaga« iz sastava kvislinških Nedićevih trupâ, general Dragoljub Mihailović je uputio 17. novembra 1942. godine depešu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|Primio sam pismo upućeno po majoru Vesiću. Vi ste nam potrebni na tom mestu i pomažite i dalje ilegalne. Legalni ne mogu raditi na tajnoj organizaciji. Vi ćete blagovremeno primiti naređenja za rad i položaj koji odgovara vašem činu. Pomažite ilegalne i za kurirske veze.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 299, fas. 1, dok. 14, dep. 1768.</ref><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 1010.</ref>}} Legalizovani četnici su formalno bili u sastavu [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] sve do decembra 1942.<ref name=":0">{{harv|Seton-Watson|1961|p=126}}:"...and operated with the title of 'legal Chetniks' until December 1942, when they were formally incorporated into Nedic's own armed forces."</ref> Naredbom generala [[Paul Bader|Paula Badera]], nemačkog opunomoćenog komandanta u Srbiji, izdatom 10. aprila 1942. legalizovani četnici su stavljeni pod komandu nemačkih posadnih divizija na pojedinim područjima, a prilikom svake operacije su bili u obavezi da imaju nemačke oficire za vezu dok su municiju dobijali direktno od Nemaca, a ne od Nedića.<ref>Србија у кризи, Михајло Марковић, Пешић и Синови, 2010, str. 250</ref> Konačno, u Baderovoj izjavi od 7. decembra 1942. se navodi: "''Oko 10.000 četnika se borilo na našoj strani''".<ref>Arhiv VII, NAV-N-T-312, r. 468, s. 8057753-56.</ref><ref>{{harv|Stupar|2015|p=126}}</ref> === Sukobi sa ljotićevcima === Ubrzo po legalizaciji započeli su sukobi između ilegalnih četnika sa legalizovanim četnicima i ljotićevcima. Krajem maja 1942. u blizini Čačka, [[Predrag Raković]] je organizovao napad na Budimira Nikića i njegovu pratnju, kojom prilikom je Nikić ranjen, dok su četvorica njegovih saradnika ubijeni.<ref name="Dimitrijević 2020 167">{{harv|Dimitrijević|2020|p=167}}</ref> Krajem juna 1942. još jedan pripadnik ljotićevaca, sveštenik Dragutin Bulić je bio napadnut i ubijen od strane četnika pod Rakovićevom komandom na pijaci u Čačku.<ref name="Dimitrijević 2020 167"/> U isto vrijeme, u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]] se desio sličan događaj. Poslije odlaska majora [[Milan Kalabić|Milana Kalabića]] (koji je bio dio ilegalne strukture JVuO, ali istovremeno i načelnik okruga, tj. pod ingerencijom Nedićeve vlade; otac [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]) sa oko 200 ljudi pod svojom komandom u [[Požarevac]], u grad je došao kapetan Rajko Terzić. Počev od aprila 1942, Terzić je hapsio pripadnike i simpatizere ilegalnih četnika i prosljeđivao ih Njemcima koji su ih ubijali ili slali u koncentracione logore u Njemačkoj. Ilegalni četnici su se ubrzo osvetili i ubili Terzića u njegovoj kancelariji.<ref name="Dimitrijević 2020 167"/> Prema nekim nepotvrđenim navodima, Terzić će posthumno od strane Njemaca biti odlikovan ordenom [[Željezni križ|Gvozdenog krsta]]. 21. aprila 1942. godine, general Dragoljub Mihailović i Vrhovna komanda JVuO su od strane potpukovnika [[Dragoslava Pavlovića]] bili obaviješteni o radu kapetana Terzića na štetu ravnogorske organizacije, kao i o preraspoređivanju legalizovanih komandanata na dužnosti po raznim mjestima u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Nemci iz Valjeva već svi otišli za front samo ima ih tamo još oko 2 čete. Tamo došli 360 Ljotićevaca koji treba da idu za Bosnu. Major [[Ljubomir Jovanović Patak|Jov]]. premešten za Zaječar a [[Neško Nedić|Neško]] i Voja za Kučevo. Nemci iz Čačka idu za Bosnu, neki već otišli. Moral popustio. U takovskom srezu vršlja Terzić, mnogi naši pohapšeni. Selo Rajac Nemci hteli spaliti ali [[Predrag Raković|Raković]] sprečio i njega Nemci saslušavali. Raković registrovao svoj odred. On je smrsio konce Dikoviću koji je pokušao da uzme vlast u okrugu. Major Pantelić u Kraljevu.— Pavl.[ović]<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} O stalnoj tenziji između dobrovoljaca i ravnogorskih odreda (ilegalnih i legalnih) svjedoči poručnik Mijat Bardak, jedan od komandanata SDK tokom okupacije: {{izdvojeni citat|Tih dana vršena je registracija ravnogorskih četnika i stavljanje istih na status i prinadležnosti (kod jedinica Nedićeve vlade). Ali i pored sve te legalizacije, odnos četnika prema dobrovoljcima ostao je neprijateljski. Ja sam se stalno plašio da ne dođe do otvorenog sukoba.<ref name="Dimitrijević 2020 123">{{harv|Dimitrijević|2020|p=123}}</ref>}} === Raspuštanje, razoružanje i internacija === {{izdvojeni citat|U početku još u decembru [1941. godine] video sam jasno ovo: Ljotićevci naslanjajući se na Nemce imaju za cilj da najpre sa nama sarađuju dok se unište komunisti, pa posle pomoću Nemaca da likvidiraju i našu organizaciju i naše odrede. Uništenje komunista bilo je potrebno i meni i Nemcima i Ljotićevcima, te smo se u ovom poslu složili i postali »saveznici«.<ref>{{Cite web |title=Izveštaj poručnika Predraga Rakovića iz prve polovine decembra 1942. Draži Mihailoviću o radu za vreme legalizacije od decembra 1941. do decembra 1942. godine |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_209.htm |access-date=2022-09-08 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307190850/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_209.htm }}</ref>|Iz izvještaja [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] Draži Mihailoviću, decembar 1942.}} Nemačke vojne i obaveštajne strukture su uspele da shvate suštinu procesa legalizacije dok je [[Abwehr]] uključio proces legalizacije u njegovu analizu situacije u Srbiji objavljenu u decembru 1941. Već 20. decembra 1941. u Abwehru shvataju i primećuju da ostaci poraženih Mihailovićevih četničkih grupacija pokušavaju da se pridruže Pećančevim četnicima pa zato insistiraju da "sve Mihailovićeve pristalice treba tretirati kao pobunjenike i nikako drugačije".<ref name="Dimitrijević 2020 122"/> Nemački general August Majsner je bio sumnjičav prema legalizovanim četnicima još od kada je došao u Srbiju početkom 1942. Mnogi legalizovani četnički odredi su se u suštini ponašali kao ilegalni četnici, a neki su čak i pripojili sebi novoosnovane legalne četničke odrede.<ref>{{harv|Dimitrijević|2020|p=192}}</ref> Pošto su Nemci očekivali da bi [[Saveznici u Drugom svetskom ratu|Saveznici]] mogli da organizuju invaziju svojih trupa na jugoslovensku obalu [[Jadransko more|Jadranskog mora]], odlučili su da u drugoj polovini 1942. godine razoružaju legalizovane četnike, kako one Mihailovićeve, tako i Pećančeve.<ref>{{harv|Đuković|1982|p=54}}: "Кад су у другој половини 1942. године разоружани четници Косте Пећанца и легализовани четници Драже Михаиловића..."</ref> [[File:Nemačko-ljotićevski preki sud u Užicu, 1942.jpg|thumb|Nemačko-ljotićevski preki sud u Užicu, 1942.]] Na konferenciji održanoj 6. maja 1942. u [[Sarajevo|Sarajevu]], kojoj su prisustvovali general [[Paul Bader]], kao i [[Edmund Glaise von Horstenau]], njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]], pukovnik [[Erich Kewisch]] i drugi, razmotrena je vojno-politička situacija u okupiranoj Jugoslaviji. Govoreći o stanju u Srbiji, general Bader je nagovijestio predstojeće razoružavanje legalizovanih četnika: {{izdvojeni citat|Situacija u Srbiji je mirnija. Da li stalno, neizvesno je. Razlozi za mir: velika pokretljivost naših jedinica, surova zima, nedostatak municije i hrane. Engleski uticaj jači nego ruski. Četnici ostaju u našoj službi dok se ne formira Srpska državna straža (16.000). Posle rasformiranje i razoružanje četnika.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1942, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dok. 70, str. 392.</ref>}} Zbog toga su nemačke okupacione vlasti organizovale njihovo razoružavanje, zarobljavanje ili ponovno naoružavanje drugačijim oružjem. Ponovno naoružavanje je bilo organizovano tako da su Nemci oduzimali četnicima njihovo oružje koje je koristilo standardnu municiju i zamenjivali ga oružjem sa nestandardnom municijom koja kada se potroši jedino može da se nabavi od Nemaca. Neke četničke jedinice su bile jednostavno razoružane i raspuštene, a neke razoružane i odvedene u [[Logor Staro sajmište|koncentracioni logor na Starom Sajmištu]] ili u [[Koncentracioni logor Mauthauzen|logor Mauthauzen]].<ref>{{harv|Dimitrijević|2020|p=193}}</ref> Po aproksimativnoj procjeni ukupno je bilo oko hiljadu pripadnika Mihailovićeve četničke organizacije upućeno u koncentracioni logor Mauthauzen, što čini približno petinu interniranih Srba, tj. desetak posto svih Jugoslovena. Ovi podaci zasnovani se na pregledu nepotpune dokumentacije fonda BdS ({{jez-njem|Befehlshaber der Sicherheitspolizei}}). Saslušavanje pohapšenih i razoružanih četnika [[Gestapo]] je obavljao po ustaljenom »šablonu«, pa su svima su postavljana gotovo istovjetna pitanja. Svi zarobljeni četnici su davali negativan odgovor na pitanje da li su učestvovali u borbama protiv Njemaca. Kao osnovni cilj svoje organizacije, četnički oficiri, podoficiri i redovi označavali su borbu protiv komunista i partizana. Pojedinci su navodili i mjesta gdje su imali okršaje s partizanima, a neki su napominjali da su ranjavani u tim sukobima. Rjeđe bi dodavali da su vodili na klanje zarobljene partizane. Na traženje isljednika navodili su imena svojih i ostalih četničkih starješina. Gotovo svi su izjavljivali da su dobrovoljno stupili u četničke redove. Za slučajeve koje su isljednici procijenjivali kao društvenu opasnost predlagano je inteniranje u KL Mauthauzen. U svim dosijeima takvih lica nalaze se napomene s jednoobraznim tekstom: {{izdvojeni citat|Kod odreda kome je pripadao okrivljeni, reč je о odredu pobunjeničkog vođe Draže Mihailovića, koji se maskirao kao legalan. Već pri samom sprovođenju ustanovljeno je, da je većina zatvorenika pobacala svoje isprave i da su uzeli lažna imena. Time je onemogućena svaka potraga za pripadnicima ovih letećih odeljenja. Ovom odredu su pripadali takozvana leteća odeljenja i trojke, koji su imali zadatak da vrše ubistva i sabotaže, što su oni i sprovodili u tamošnjoj okolini. Zbog toga, a po naredenju SS-štandartenfirera (SS-Standartenführer) dr Šefera (Schäfer), svi oni uhapšenici čiji se lični podaci nisu mogli da provere, da se upute u koncentracioni logor Mauthauzen.<ref>Miodrag Milić, Jugosloveni u koncentracionom logoru Mauthauzen, Institut za savremenu istoriju (Biblioteka Stradanja i otpori), Beograd, 1992, str. 57-58.</ref>}} Posljednja dva legalizovana četnička odreda (Pećančev kojim je komandovao Mašan Đurović i Mihailovićev pod komandom potpukovnika Momčila Matića) bila su raspuštena sredinom marta 1943. godine.<ref>{{harv|Tomasevich|1979|p=184}}</ref><ref>{{harv|Kazimirović|1995|p=994}}: "Последња два легализована Михаиловићева одреда распуштена су у марту 1943. године."</ref> Ukupno je oko 12.000 legaliziranih Pećančevih i Mihailovićevih četnika bilo raspušteno, mnogo njihovih oficira uhapšeno, te poslano u zarobljeničke logore u Njemačkoj. I nakon što su legalizovani odredi rasformirani a njihovo ljudstvo razoružano, nastavili su pojedini četnički komandanti u Srbiji sarađivati sa njemačkim okupacionim snagama. Tako su poručnici [[Predrag Raković]] (koji je do kraja 1942. komandovao legalizovanim Ljubićkim četničkim odredom) te [[Zvonimir Vučković]], komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, koji nije prihvatio legalizaciju, održavali prisne kontakte sa poručnikom [[Eganom Krigerom]], komandantom [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]].<ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 335, fus. 5.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 312—315.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 696.</ref> == Tumačenja == === Odgovornost za stradanje partizana === Posleratna istoriografija je redovno isticala da su za nagli slom ustanka i teško stradanje partizana u decembru 1941. godine ponajviše krivi četnici Draže Mihailovića. Davidović i Timotijević podsećaju da postoje i grupe koje su bile nezavisne od Mihailovića poput one pod komandom [[Božidar Ćosović-Javorski|Bože Javorca]].<ref>ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ - СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА, ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, 199 - 249 str</ref> === Legalizacija kao spasavanje Dražinih četnika === [[Stanislav Krakov]] u emigraciji piše: „Ovom akcijom je [[Milan Nedić|Nedić]] uspeo da spase sve Mihailovićeve četničke odrede na terenu gde je imala da otpočne velika nemačka vojna akcija i koji su se ovako bili pretvorili u pomoćne trupe srpske vlade. Nedić je smatrao da je potrebno da ostane na terenu živa srpska nacionalna snaga, bez obzira da li su to njegove stvarne pristalice ili pripadnici pokreta otpora Mihailovića. Za pretsednika vlade su to sve bili Srbi koji se bore za opstanak srpskog naroda.“<ref>{{harv|Краков|1963|p=281}}</ref> === Legalizacija kao infiltracija === U početku su izveštaji o kolaboracionizmu "legalizovanih" četnika izazvali kritike koje su ubrzo potisnute posle aktivnosti ovih jedinica usmerenih protiv formacija [[Sile Osovine|sila Osovine]] i dobrovoljaca [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]].<ref>{{harv|Đuretić|1993|p=304}}: "The reports about the collaborationism in Serbia were through the "legalized" units (with Nedic) received, at the beginning, with criticism, to be soon suppressed by the anti-fascist "assertion" of these forces fighting against Ljotic's volunteers."</ref> Na suđenju, Mihailović je isticao da je odobrio legalizaciju nekih četničkih jedinica kao najbolji način da se infiltriraju u snage Sila osovine.<ref>{{harv|Heilbrunn|1956|p=117}}: ".. Mihailovitch pointed out that he approved of legalization as the best means for infiltration"</ref> Britanci su u suštini smatrali "legalizaciju" uspešnom obmanom.<ref>{{harv|Wheeler|1980|p=282}}: "As is apparent from the admiring tone of Hudson's despatch, he - and the British in general - tended to regard "legalization" as a good ruse."</ref> U kataloškoj monografiji „Valjevo pod okupacijom u Drugom svetskom ratu“, istoričari Kosta Nikolić, Nemanja Dević i Vladimir Krivošejev interpretiraju proces legalizacije četnika u Srbiji na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Ravnogorci su se dobrim delom u prvoj ratnoj zimi sačuvali kroz procese pasivizacije i „legalizacije“, koja je podrazumevala privremeno, ciljano priključivanje kako vojnim formacijama tako i državnom aparatu pod kontrolom Nedićeve vlade, čemu su svesrdno pomagali pojedini predstavnici vlasti. Faktički, legalizacija nije bila samo način za sklanjanje i očuvanje kadrova već i za infiltriranje u redove Nedićeve administracije, što je olakšavalo širok spektar različitih konspirativnih aktivnosti.<ref>Др Коста Николић, Др Немања Девић, Др Владимир Кривошејев, Ваљево под окупацијом у Другом светском рату, Народни музеј Ваљево, 2021, стр. 103—104.</ref>}} === Pitanje lojalnosti legalizovanih četnika === U svom referisanju generalu [[Alexander Löhr|Alexandru Löhru]], Viši vođa [[SS]]-a i policije i najviši predstavnik ''Reichsführera'' SS-a [[Heinrich Himmler|Heinricha Himmlera]] u Srbiji od februara 1942. do proljeća 1944. godine general [[August von Meyszner]], već u avgustu 1942. navodi razloge za raspuštanje legalizovanih četnika vjernih vladi Milana Nedića, što je bila njegova zamisao još od dolaska u Srbiju. U Meysznerovu izlaganju se detektuje najviši stupanj nepovjerenja u lojalnost kako Mihailovićevih legalizovanih odreda, tako i srpske kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Nedićeva vlada se jako brine za održavanje takozvanih vladi odanih četničkih odreda. Ona je u tajnosti obrazovala takozvano vojno odeljenje i u poslednje vreme je pokušala da ga propisom legalizuje. Utvrđeno je da se ovo vojno odeljenje meša u sve vladine poslove, da ono predstavlja stvarnu vladinu vlast i da u smislu komandovanja u svojoj ruci drži četničke i dobrovoljačke odrede i Državnu stražu. Uspostavljanjem ovog vojnog odeljenja jednim propisom stvorilo bi se srpsko ministarstvo rata. Četnički odredi su često nepouzdani, puni ljudi Draže Mihailovića... Pri upotrebi u borbi sa bandama slabo su se držali, većinom nisu pružili ništa. Uostalom žive kao dangube i zbog slabog snabdevanja hranom učestvuju u pljačkanju stanovništva, i s jedne strane treba ih ocenjivati kao kadar za pokret ustanka u povoljnom trenutku, isto tako kao što sa druge strane predstavljaju ustanovu za popunjavanje za ustanike na [[Nezavisna Država Hrvatska|hrvatskoj teritoriji]].<ref>Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941-1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dok. br. 139, str. 685. Zabeleška sa referisanja komandanta SS i policije u Srbiji pred komandantom oružanih snaga na Jugoistoku, 29. VIII 1942.</ref><ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 136, фус. 746.</ref>}} U izvještaju upućenom komandi Jugoistoka 7. marta 1943. od strane [[Paul Bader|Paula Badera]], komandujućeg generala i zapovjednika u Srbiji, naročita pažnja je posvećena formiranju i aktivnostima [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]]. U uvodnom dijelu, general Bader tvrdi da je general Mihailović najznačajniji faktor u srpskom [[Antikomunizam|antikomunističkom]] frontu te da je imao presudni uticaj na legalizovane četničke odrede: {{izdvojeni citat|Kada se, posle suzbijanja komunističkog ustanka u jesen 1941, Draža Mihailović odlučio da borbu za oslobođenje Srbije vodi uz pomoć Saveznika, dospele su pod njegov uticaj gotovo sve srpske oružane formacije koje su bile angažovane protiv komunista, a pre svega takozvani legalni četnički bataljoni. Zbog toga je tokom 1942. godine nemački Vermaht razoružao preko 12.000 četnika i, sem neznatnog ostatka, ukinuo njihove jedinice. U međuvremenu su se dobrovoljci, na osnovu svoje ideološke povezanosti sa osnovnim načelima „Zbora“, razišli sa Dražom Mihailovićem.<ref>AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 60—4.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dokument 32, strane 146—147.</ref>}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande njemačkog [[Wehrmacht]]a dat je kratak podsjetnik na genezu četničkog pokreta, uz osvrt na odnos četnika sa srpskom kvislinškom vladom. Pored toga, govori se i o ishodu razoružavanja legalizovanih odreda: {{izdvojeni citat|Četnici su nastavak stare srpske tradicije iz doba borbe sa Turcima. Leta 1944. oni su brojali oko 9.000 naoružanih boraca. Njihov odnos prema Nediću bio je veoma kompleksan. Delimično, četnici su bili verni Nediću, ili su mu bili, navodno verni, a delom su neki bili bliži Draži Mihailoviću. Ali, sve u svemu, naša očekivanja i procene bila su sledeća: u slučaju anglo-američke invazije na Balkan, oni bi nam svi okrenuli leđa i priključili su neprijatelju, odnosno, podržali bi britansko-američke vojnike. Zbog toga smo i naredili, da četnike treba razoružati, ali ta akcija je samo delom uspela. Razoružali smo oko jednu trećinu četnika, a najviše polovinu. Ostatak je otišao "u šumu", kako to Srbi kažu, da bi se tu stavili pod komandu Dražinih ljudi. Od brojnih četničkih grupa, samo su dve ostale verne Nediću, ali su i one tokom vremena prešle Draži.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} === Štetni aspekti legalizacije JVuO === Ravnogorski oficiri, kao i sam general Mihailović, često su jedni drugima upućivali žalbe na rad legalizovanih odreda. Tako u septembru 1942. major [[Zaharije Ostojić]] referiše Mihailoviću i, obrazlažući korisne i štetne aspekte legalizacije, ističe da je njome spašeno ljudstvo i oružje, ali da je, sa druge strane, došlo do značajnog opadanja borbenog duha: {{izdvojeni citat|Legalizacijom smo spasli ljude i oružje. To je plus. Ali je i minus vrlo veliki. Dolaskom u varoš, ljudi su izgubili neposrednu vezu sa Vama, borbeni duh je opao, disciplina takođe. Plate su donele kocku i pijančenje. Starešinama su se usladili Nedićevi činovi i plate, pa su čak počeli da Nedića stavljaju na ravnu nogu sa Vama. Vama se šalju s vremena na vreme lažni izveštaji i čeka se svršetak rata, da bi se posle busali u prsa kao Ravnogorci. Još veće zlo je prijateljstvo i lumperaji sa okupatorom i slepa poslušnost istom od strane pojedinaca, dok ti isti uopšte ne izvršavaju naređenja vaših organa. Lično sam čuo da pojedini kapetani, a sada Nedićevi majori, kažu da su se oni privikli na Nedićeve činove i da ih više neće skidati, jer ćete im Vi te činove priznati. Jasno je da su ovi ljudi praktično za teren i našu organizaciju sada potpuno izgubljeni. Ovde su potrebne hitne mere.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija i registarski broj 22/2 (VK-V-19/3).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_164.htm Referat majora Zaharija Ostojića od 4. septembra 1942. načelniku Štaba Vrhovne komande o nekim aktuelnim problemima rada Štaba Vrhovne komande i potčinjenih sa predlozima rešenja]</ref>}} U depeši generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]], komandantu Srbije JVuO, 21. XI 1942. general Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Od legalizovanih oficira skoro više nemamo koristi. Zato ih pojedini komandanti pozivaju da se odmetnu, ali oni se obično ne odazivaju jer misle da je glavno samo da se upišu kod nas, a da žive i dalje u mestima (gradovima).<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 299, registarski broj 14/1.</ref>}} Istog dana, Mihailović šalje i „raspis svima u Srbiji“: {{izdvojeni citat|Legalni oficiri u masi ne rade ništa za nas. Često su korisniji Nemcima više nego nama. Neka komandanti na terenu vode o tome računa i upisuju takve u crne knjige, a naročito one koji neće da se odazivaju našim pozivima za saradnju. Saopštite svima legalizovanim. Neka im se skrene pažnja da se karijera teče u šumi.<ref>AVII, ČA, K—299, reg. br. 14/1.</ref>}} O negativnom uticaju legalizovanih oficira, koji su prethodno priznavali komandu Milana Nedića a zatim se ponovo pridruživali ravnogorcima, nedvosmisleno se izrazio i kapetan Jovan Jovanović, komandant Deligradskog korpusa JVuO, u pismu koje je generalu Draži Mihailoviću poslao 4. januara 1943. godine: {{izdvojeni citat|Nastala luda trka za položajima, hoće ljudi da se peru, ali suviše im je prljav veš. Navikli su da se koriste prerogativima vladajućih režima, pa dok je bilo korisno i unosno služili okupatora, pravili sebi i milo i drago, a sad, kad su naše akcije skočile oni navalili i, ništa manje, za komandante korpusa! Navalili na našu organizaciju kao lešinari.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kut. 99, reg. br. 13/1.</ref><ref>Коста Николић, „О неким проблемима у раду организације Југословенске војске у отаџбини на југу Србије 1942-1944.“, Лесковачки зборник, LI, Лесковац, 2011, стр. 268.</ref>}} Na koncu, iz izvora četničke provenijencije se može ustanoviti da ni stanovništvo okupirane Srbije nije imalo blagonaklon stav prema legalizovanim četnicima. U izvještaju datiranom 5. novembra 1942, major [[Miodrag Palošević]] opservira aktivnosti brojnih oficira Draže Mihailovića sa područja [[Šumadija|Šumadije]] koji su se prethodno legalizovali i zaključuje sljedeće: {{izdvojeni citat|U toku celog mog rada zapazio sam da naš narod radije pristupa i radi sa ilegalnim oficirima a od legalizovanih se pribojava i naziva ih petokolonašima, pogotovu što [su] mnogi legalizovani naši oficiri širili laž, da naš komandant sarađuje sa izdajnikom Nedićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_187.htm Izveštaj majora Miodraga Paloševića od 5. novembra 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizovanju četničkih jedinica od 21. marta do 4. novembra 1942. godine]</ref>}} Vazduhoplovni kapetan I klase [[Branivoj Petrović]], koji je u svojstvu delegata Vrhovne komande JVuO vršio inspekciju u tri ravnogorska korpusa na području [[Pomoravlje|Pomoravlja]] (Varvarinski, Ivankovački i Resavski korpus JVuO), u izvještaju poslatom generalu Mihailoviću 1. avgusta 1943. godine, bio je još eksplicitniji u kritici djelovanja legalizovanih četnika: {{izdvojeni citat|Ljudi koji vode stvari, nepodesni su po svojim moralnim i tehničkim sposobnostima. Narod želi na čelu da vidi svetle i čestite ljude, koji će biti primeri i uzori naših stremljenja. Legalizovani oficiri, bivše vojvode Koste Pećanca i Nedića, zboraši [[Dimitrije Ljotić|Ljotića]] i ceo taj elemenat, koji je do juče pod okriljem [[Svastika|hakenkrojca]] činio zulume, ne mogu danas da rade pod simbolom Ravne Gore i Vašeg imena. Narod to ne želi, ne prima, bar na terenima na kojima služe. I u koliko oni budu ostali, stav nepoverenja i rezervisanosti povećaće se.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, dokument br. 182, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 878.</ref>}} [[Sjedinjene Američke Države|Američki]] istoričar [[Matteo Milazzo]] piše u svojoj monografiji o četničkom pokretu Draže Mihailovića da je procesom legalizacije komandant JVuO prepustio većinu svojih oružanih odredâ kvislinškoj Nedićevoj vladi, čime je izgubio faktičku kontrolu nad njima. Takođe, Milazzo pogrešno smatra da je inicijativa za legalizaciju došla od potčinjenih četničkih komandanata a ne od samog Mihailovića: {{izdvojeni citat|Na sastanku sa preostalim vođama jedinica na Ravnoj gori 30. novembra, oficiri su odlučili da pređu na podzemni rad tako što će svoje trupe pripojiti Nedićevim legalizovanim formacijama kako bi nastavili rat protiv srpskih partizana pod zvaničnom zaštitom. Tako bi mogli da izbjegnu zarobljavanje od strane Nijemaca i da nastave borbu protiv komunističkog otpora bez direktnog ugrožavanja Mihailovićevog položaja kod Saveznika. Još značajnije je to što se ova transformacija dogodila na inicijativu vođâ jedinicâ: iako ju je Mihailović sankcionisao, on je vjerovatno nije kontrolisao. Ova odluka je bila samo početak procesa u kojem su četnici u Srbiji prestali da budu prilično kompaktna i autonomna grupa otpora i postepeno su se vezivali za kolaboracionističke, „legalizovane“ vođe, gdje su funkcionisali kao policijski odredi sa barem izvjesnom lojalnošću marionetskom režimu u Beogradu, kao i Mihailoviću. Mihailović je gubio kontrolu nad nekim od svojih oficira i praktično nije imao efikasnu borbenu snagu pod svojom neposrednom komandom.<ref>Matteo J. Milazzo, The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, 1975, pp. 40—41. <br /> ({{jez-eng|"At a meeting with the remaining unit leaders at Ravna Gora on 30 November the officers decided to go underground by attaching their troops to Nedić’s legalized formations in order to carry on the war against the Serbian Partisans under official protection. They could thus avoid being captured by the Germans and continue fighting the Communist resistance without directly compromising Mihailović’s position with the Allies. What is more significant is that this transformation took place upon the initiative of the unit leaders: although Mihailović sanctioned it, he probably did not control it. This decision was only the beginning of a process whereby the Chetniks in Serbia ceased to be a fairly compact and autonomous resistance group and gradually became attached to collaborationist, “legalized” leaders, where they functioned as police detachments with at least some loyalty to the puppet regime in Belgrade as well as to Mihailović. Mihailović was losing control of some of his officers and had virtually no effective fighting force left under his immediate command."}})</ref>}} === Legalizacija kao forma kolaboracije === U knjizi “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945”, [[Sjedinjene Američke Države|američki]] povjesničar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] podrijetla [[Jozo Tomasevich]] smatra fenomen legalizacije Mihailovićevih četnika samo jednim od vidova [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine|četničke kolaboracije s okupatorima]], kao i [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|saradnje s kvislinškom vladom Milana Nedića]], koji je Draži Mihailoviću trebalo da obezbijedi nadmoćniju poziciju u odnosu na rivalski partizanski pokret: {{izdvojeni citat|Tako je u Srbiji ostalo oko dvadeset legaliziranih odreda koji su služili Nediću. Legalizacija tih odreda bila je u stvari jedini način na koji je Mihailović mogao sačuvati svoje snage i, tako dugo dok su bile hranjene i održavane kao jedinice koje će vjerojatno biti spremne da se svakog časa okrenu protiv Osovine, to se je slagalo s njegovom strategijom. U međuvremenu su ti odredi pomagali Nijemcima u očuvanju reda i mira u Srbiji, pod izlikom da tako smanjuju gubitak srpskih života; napokon, taj ga je potez trebao dovesti u bolji vojni i politički položaj za borbu protiv partizana u Srbiji.<ref>[https://znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941—1945, poglavlje DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref>}} Profesor [[Branko Petranović]], šef Katedre za istoriju Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu]], ocjenjuje da je legalizacija ravnogorskih odreda Draže Mihailovića predstavljala obostranu korist kako za kvislinšku vladu generala Nedića, tako i za komandanta Jugoslovenske vojske u otadžbini: {{izdvojeni citat|Nedić je dobijao nove snage za borbu protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta, a Mihailović je spasavao odrede od uništenja u jeku zime, progona i nemačkih represalija. Udruženim snagama mogli su zavesti četničku strahovladu i iskorenjivanje zaostalih grupa partizana, pojedinaca i njihovih simpatizera i jataka. Nedić jeste sa novim kadrovima brojno uvećavao svoju snagu, ali se istovremeno izložio opasnostima razrivanja Srpske državne straže (SDS) iznutra. Uspostavljeni sistem dvostrukog opštenja omogućavao je, na jednoj strani, Nedićevu nominalnu komandu, a na drugoj povinovanje Mihailovićevim tajnim instrukcijama. Uključivanjem Mihailovićevih četnika u SDS narastalo je i nemačko nepoverenje u pouzdanost jedinica koje su naoružavali.<ref name="Petranović 1992 271"/>}} Dr [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]] u [[Beograd]]u, u svojoj knjizi “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://rosalux.rs/rosa-publications/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Milovan Pisarri: Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta], Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 54—55.</ref> o četničkoj legalizaciji piše kao o procesu indukovanim ideologijom [[Antikomunizam|antikomunizma]]: {{izdvojeni citat|Upravo u ime antikomunizma, posle [[Sastanak u Divcima|pregovora s Nemcima u novembru 1941. godine]], započela je [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|posebna vrsta saradnje između vlade Milana Nedića i Jugoslovenske vojske u otadžbini]], koju je Mihailović dozvoljavao preko legalizacije određenog broja njegovih odreda, preko dobijanja oružja, finansijske pomoći, hrane ili preko zajedničkog dejstva u oblastima ugroženim od partizana. Legalizovani četnici postali su problem za vojnu sposobnost vojske Draže Mihailovića, ali su istovremeno, lakoćom kojom su se privikli novoj dužnosti, pokazali da kod mnogih oficira, podoficira i vojnika Jugoslovenske vojske u otadžbini nije postojala svest o borbi protiv okupatora, niti su postojale ideološke prepreke da sa Nemcima sarađuju i tako postanu deo kvislinškog aparata, koji je, da podsetimo, bio upravo deo [[Nacionalsocijalizam|nacionalsocijalističkog]] novog poretka.}} == Navodna legalizacija partizana == Nakon sloma ustanka u Srbiji, većina partizana je nastavila borbu ili završila u logorima, dok su neki partizani potražili spas prelaskom u legalizovane četničke jedinice. Savremeni pročetnički istoričari Goran Davidović i Miloš Timotijević, navode da je izvestan broj bivših partizana po slomu ustanka pristupio odredima Milana Nedića, a navodno i odredima Dimitrija Ljotića zbog čega će se „dodatno rasplamsati građanski rat“.<ref name="cacakmuzej.org.rs">[https://www.cacakmuzej.org.rs/files/nmcacak_zbornik_35.pdf ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ – СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА], ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, стр. 199–249.</ref> Pojedini bivši pripadnici partizanskih jedinica navodno su se stavili i u direktnu službu Nemaca, učestvujući u akcijama otkrivanja ilegalnih četnika Draže Mihailovića.<ref name="cacakmuzej.org.rs"/> Prema navodima pomenutih istoričara, usled aktivnosti bivših partizana u Takovu je predato Nemcima i u smrt oterano preko 300 pristalica Draže Mihailovića.<ref name="cacakmuzej.org.rs"/> Međutim, Davidović i Timotijević sami zaključuju: „Treba naglasiti da se ovi događaji nikako ne mogu uporediti po posledicama, broju žrtava i načinu usmrćenja sa velikim organizovanim poterama za partizanima u decembru 1941. godine, koje su vršili legalizovani četnici, ili naređenjima Mihailovićevih komandanata na terenu za uništavanje partizana i njihovih porodica, samostalno ili u saradnji sa okupatorom“.<ref name="cacakmuzej.org.rs"/> == Reference == {{Reflist|30em}} == Literatura == {{refbegin|3}} * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1982|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-ix-februar-april-1942/|title=Sabrana djela, tom IX, februar – april 1942.|location=Beograd}} * {{cite book|ref=harv|last=Dimitrijević|first=Bojan B.|title= Vojska Nedićeve Srbije oružane snage srpske vlade 1941-1945|edition=3.|url=https://issuu.com/novo-videlo/docs/nedic_-_copy |year=2020|publisher=Službeni glasnik|isbn=978-86-519-1811-0}} * {{cite book|ref=harv|last=Давидовић|first=Горан|editor=Драган Драшковић|others=Радомир Ристић|title=Kraljevo oktobra 1941. - zbornik radova|year=2003|publisher=Народни Музеј Краљево, Историјски Архив Краљево|chapter=Чачани на опсади Краљева октобра 1941}} * {{cite book|ref=harv|last=Jončić|first=Koča|title=Narodni ustanak i borbe za Kraljevo 1941. godine: zbornik radova naučnog skupa|url=https://books.google.com/books?id=aUsrAAAAMAAJ|year=1985|publisher=Narodna knj.}} * {{cite book|ref=harv|last=Seton-Watson|first=Hugh|title=The East European Revolution|url=https://books.google.com/books?id=ConiAAAAMAAJ|year=1961|publisher=Praeger}} * {{cite book|ref=harv|last=Heilbrunn|first=Otto|title=The Soviet secret services|url=https://books.google.com/books?id=6xc-AQAAIAAJ|year=1956|publisher=Frederick A. Praeger}} * {{cite book|ref=harv|last=Wheeler|first=Mark C.|title=Britain and the war for Yugoslavia, 1940-1943|url=https://books.google.com/books?id=3aB4AAAAIAAJ|year=1980|publisher=East European Monographs &#91;sic&#93;|isbn=978-0-914710-57-8}} * {{cite book|ref=harv|last1=Dear|first1=Ian|last2=Foot|first2=Michael Richard Daniell|title=The Oxford companion to World War II|url=https://books.google.com/books?id=nj0OAQAAMAAJ|year=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-866225-9}} * {{cite book|ref=harv|last=Đuretić|first=Veselin|title=Demolition of Serbs in the 20th Century: Background of the Current Drama in Dismembered Yugoslavia|url=https://books.google.com/books?id=uI1pAAAAMAAJ|year=1993|publisher=Great Lakes Graphics}} * {{cite book|ref=harv|last=Краков|first=Станислав|title=Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа|url=https://issuu.com/novo-videlo/docs/stanislav-krakov-general-milan-nedi |year=1963|publisher=Штампарија Искра|location=Минхен|id=}} * {{Cite book| ref=harv| last=Borković| first = Milan|authorlink = Милан Борковић| title = Kontrarevolucija u Srbiji. Kvislinška uprava u Srbiji 1941—1944 (knjiga 1)|year=1979a| url = https://www.znaci.org/00001/154.htm| publisher = | location = Beograd|id=}} * {{cite book|ref=harv|last=Đuković|first=Isidor|title=Prva šumadijska brigada|url=https://books.google.com/books?id=4Nd5AAAAIAAJ|year=1982|publisher=Narodna knjiga}} * {{Cite book| ref=harv| last=Petranović| first = Branko|authorlink = Бранко Петрановић| title = Srbija u Drugom svetskom ratu 1939—1945|year=1992| url = https://www.znaci.org/00001/92.htm| publisher = Vojnoizdavački i novinski centar| location = Beograd|id=}} * {{cite book | ref=harv |last=Petranović |first=Branko |author-link= |date=1997 |title= Istoričar i njegova epoha |location= |publisher=Универзитет Црне Горе |isbn=}} * {{cite book|ref=harv|last=Kazimirović|first=Vasa|title=Srbija i Jugoslavija: 1914-1945|url=https://books.google.com/books?id=onlpAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Prizma}} * {{cite book|ref=harv|last=Живковић|first=Милутин Д.|title=Санџак 1941–1943|url=|year=2017|publisher=Филозофски Факултет, Универзитет у Београду|isbn=}} * {{cite book|ref=harv|last=Radanović|first=Milan|title=Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji|year=2015|url= https://www.academia.edu/45434289/KAZNA_i_ZLO%C4%8CIN_Snage_kolaboracije_u_Srbiji_Drugo_dopunjeno_izdanje|publisher=Rosa Luxemburg Stiftung|location=Beograd|isbn=978-86-88745-15-4}} * {{cite book|ref=harv|last=Tomasevich|first=Jozo|title=Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941-1945|url=https://books.google.rs/books/about/%C4%8Cetnici_u_drugom_svjetskom_ratu_1941_19.html?id=GvUCAAAAMAAJ&redir_esc=y|year=1979|publisher=Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb|isbn=}} * {{cite book|ref=harv|last=Stupar|first=Dušan|title=Draža - Istina o četnicima, Ravnogorsko četništvo 1941–1945|url=|year=2015|publisher=Vukotić media|isbn=}} * {{cite journal|last=Томанић|first=Борис|date=2017.|title=Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2017_1554881807.pdf |journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume}} * {{cite book|ref=harv|last1=Давидовић|first1=Горан|last2=Тимотијевић|first2= Милош |author-link= |date= 2006 |title= ОСВЕТЉАВАЊЕ ИСТИНЕ ДОКУМЕНТА ЗА ПОЛИТИЧКУ И ВОЈНУ ИСТОРИЈУ ЧАЧКА 1938-1941 КЊИГА ПРВА |url=https://arhivcacak.org.rs/wp-content/uploads/doc/osvetljavanje-istine.pdf |location=Чачак-Краљево |publisher=Народни музеј Чачак, Историјски архив Чачак, Народни музеј Краљево |page= |isbn=}} {{refend}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji]] * [[Logor Metino brdo]] * [[Drugi svjetski rat u Srbiji]] * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu]] {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Legalizovani cetnici}} [[Kategorija:Četnici u Drugom svjetskom ratu| ]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] [[Kategorija:Historija Srbije]] hl4s1p4qhalgs6w10u9icziyhgb8dap Južni vetar 0 4669579 42589956 42582446 2026-05-09T14:12:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42589956 wikitext text/x-wiki '''Južni vetar''' je [[SFRJ|jugoslavenska]] [[muzička grupa]] poznata po mnogobrojnim folk i turbo-folk hitovima. Bend je osnovao [[Miodrag Ilić (muzičar)|Miodrag Ilić]] (Mile Bas), iskusni muzičar iz grada [[Leskovac|Leskovca]] koji je u južnom dijelu Srbije pa je bend po tome dobio naziv.<ref>{{Cite news|url=http://www.beforeafter.rs/muzika/juzni-vetar-najveci-jugoslovenski-bend/|title=Južni vetar – najveći jugoslovenski bend {{!}} Before After|author1=Nikola Korać|author2=Ognjen Lopušina|date=2015-05-27|work=Before After|access-date=2018-07-12|language=sr-RS|archive-date=2018-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702064407/https://www.beforeafter.rs/muzika/juzni-vetar-najveci-jugoslovenski-bend/|url-status=dead}}</ref> Članovi su bili Ilić kao bas-gitarista, Sava Bojić kao glavni gitarista i Perica Zdravković za klavijaturama, dok su pjevači bili [[Dragana Mirković]], [[Šemsa Suljaković]], [[Kemal Malovčić]], [[Sinan Sakić]] i [[Mile Kitić]]<ref>{{cite book |last1=Rasmussen |first1=Ljerka V. |title=Newly Composed Folk Music of Yugoslavia |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-13671-644-7 |pages=139–140 |url=https://books.google.com/books?id=OVUS3Tkm2VsC&pg=PA139}}</ref> (poznati kao ’Velika petorka’). Zlatno doba benda je trajalo od 1982. godine, do 1991. kada su [[ratovi na prostoru bivše Jugoslavije]] primorali članove da se razdvoje.<ref name="Archer">{{cite journal |last1=Archer |first1=Rory |title=Nationalism and the agency of musical performers in Serbia in the 1990s: A discussion with Dragana Mirković |journal=Contemporary Southeastern Europe |date=2019 |volume=2 |issue=6 |pages=14–15 |doi=10.25364/02.6:2019.2.2 |url=http://www.contemporarysee.org/sites/default/files/papers/archer_dragana_mirkovic.pdf |publisher=Centre for Southeast European Studies}}</ref> Kako su ideali [[Bratstvo i jedinstvo|Bratstva i jedinstva]] u jugoslavenskom društvu počeli da iščezavaju tokom sredine 1980-ih, bend je sve više prihvatao identitet [[Jugoslaveni|Jugoslavena]].<ref name="Archer" /> Miješali su folk ([[narodna muzika|narodnu]]) muziku i „orijentalne” zvuke, što im je donijelo masovnu popularnost.<ref name="Archer" /> Bend je dosegao vrh popularnosti albumom iz 1986. godine, ''Pristajem na sve'', koji je prodat u preko 500.000 primjeraka.<ref>{{Cite news|url=http://blog.b92.rs/text/6337/JUZNI-VETAR---muzika-narodaMile-Bas-intervju/|title=JUŽNI VETAR - muzika naroda....Mile Bas, intervju {{!}} B92 Blog|work=B92|access-date=2018-07-12|archive-date=2018-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702011311/http://blog.b92.rs/text/6337/JUZNI-VETAR---muzika-narodaMile-Bas-intervju/}}</ref> Jedan od vokalnih članova benda, Šemsa Suljaković, snimila je solo album ''Što me pitaš kako živim'', prodat u milion kopija.<ref>{{Cite news|url=http://www.nedeljnik.rs/velike-price/portalnews/mile-bas-covek-koji-je-stvorio-juzni-vetar-sto-su-me-vise-pljuvali-prodavao-sam-sve-vise-ploca-i-kaseta/|title=Mile Bas, čovek koji je stvorio Južni vetar: "Što su me više pljuvali, prodavao sam sve više ploča i kaseta" {{!}} Nedeljnik|work=Nedeljnik|access-date=2018-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20181105150547/http://www.nedeljnik.rs/velike-price/portalnews/mile-bas-covek-koji-je-stvorio-juzni-vetar-sto-su-me-vise-pljuvali-prodavao-sam-sve-vise-ploca-i-kaseta|archive-date=2018-11-05|url-status=dead}}</ref> Dva hita Južnog vetra koja se mogu izdvojiti kao značajna su pjesme ''Mi se volimo'' (1986. god.;<ref>[https://web.archive.org/web/20211025173654/https://www.youtube.com/watch?v=-gl45fwodMY ''Semsa Suljakovic i Juzni Vetar - Mi se volimo'']. 24. 4. 2019. [[YouTube]]. Pristupljeno 25. 10. 2021.</ref> pjevaju Šemsa Suljaković i Mile Kitić) i ''Nek’ puknu dušmani'' (1988. god.;<ref>[https://web.archive.org/web/20211025173705/https://www.youtube.com/watch?v=On2jvHeq-p8 ''Nek' puknu dušmani'']. 15. 4. 2021. [[YouTube]]. Pristupljeno 25. 10. 2021.</ref> pjevaju Dragana Mirković, Šemsa Suljaković, Sinan Sakić i Mile Kitić). Pjevači koji su takođe bili dijelom Južnog vetra su: *[[Anica Milenković]] *[[Indira Radić]] *[[Ljubiša Stojanović|Louis]] *[[Suzana Jovanović]] ==Reference== {{reflist}} ==Literatura== *{{cite book |last1=Rasmussen |first1=Ljerka Vidić |editor1-last=Slobin |editor1-first=Mark |title=Retuning Culture: Musical Changes in Central and Eastern Europe |url=https://archive.org/details/retuningculturem0000unse |date=1996 |publisher=Duke University Press |isbn=978-0-82231-847-7 |pages=[https://archive.org/details/retuningculturem0000unse/page/98 99]–116 |chapter=The Southern Wind of Change: Style and the Politics of Identity in Prewar Yugoslavia}} == Vanjske veze == *{{Discogs artist|1018517}} *[https://web.archive.org/web/20211025173628/https://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:611419-Mile-Bas-povratio-prava-na--turbo-folk-hitove „Mile Bas povratio prava na turbo-folk hitove” (''novosti.rs'', 22. 6. 2016. god.)] {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Jugoslavenske muzičke grupe]] [[Kategorija:Muzičke grupe iz Beograda]] 0q5jzbb1ixmc8lwqujfy2d1pwf8jh3w Koviljsko-petrovaradinski rit 0 4670267 42590193 42460426 2026-05-10T01:24:41Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590193 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Koviljsko-petrovaradinski rit | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = Ib | slika = File:Ostrvo na vodi.jpg | širina_slike = | opis_slike = Ostrvo na vodi | karta = | lokacija = | najbliži_grad = [[Novi Sad]] {{flag|Srbija}} | koordinate = | površina = 58.95 | oznaka = | ovlaštenje = | osnivanje = 1998.<ref name="pokrajina">{{Cite web |url= https://www.ekourbapv.vojvodina.gov.rs/rs/%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B5-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%B8-%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B7/%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D1%80%D1%83%D1%87%D1%98%D0%B0-%D1%83-%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8/%D1%81%D1%80%D0%BF-%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%99%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%80%D0%B8%D1%82/ |title= Koviljsko-petrovaradinski rit |work= Pokrajinski sekretarijat za urbanizam i zaštitu životne sredine |accessdate= 7. 2. 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | utemeljenje = | imenovanje = | posjetitelji_br = | posjetitelji_god = | posjetitelji_ref = | upravljačko tijelo = | administrator = | upravitelj = JP Vojvodinašume, Šumsko gazdinstvo Novi Sad | vlasnik = | svjetska_baština = | url = }} '''Koviljsko-petrovaradinski rit''' je kompleks barsko-močvarnih i šumskih [[ekosistem]]a u jugoistočnoj [[Bačka|Bačkoj]], na području srednjeg toka [[Dunav]]a, [[Srbija]].<ref name="kovilj">{{Cite web |url=https://parksdinarides.org/specijalni-rezervat-prirode-koviljsko-petrovaradinski-vrt/ |title= Specijalni rezervat prirode Koviljsko - petrovaradinski vrt |work= Dinaridi - parksdinarides.org |accessdate= 9. 2. 2025}}</ref> Osnovne vrijednosti ovog prostora su očuvanost i raznovrsnost izvornih orografskih i hidrografskih oblika ritova (ade, rukavci, bare, močvare), očuvanost i bujnost izvornih [[Flora|biljnih]] zajednica ritova (šume, livade, trstici, ševari), raznovrsnost i bogatstvo faune (206 vrsta ptica i 24 vrste riba), naročito prisustvo rijetkih i proređenih vrsta.<ref>{{Cite web |title=Specijalni rezervat prirode Koviljsko-petrovaradinski rit - Vojvodina šume: www.vojvodinasume.rs- 23.12.2021 |url=https://www.vojvodinasume.rs/zastita-zivotne-sredine/koviljsko-petrovaradinski-rit/ |access-date=2021-12-24 |archive-date=2021-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211224143255/https://www.vojvodinasume.rs/zastita-zivotne-sredine/koviljsko-petrovaradinski-rit/ }}</ref> [[File:Acipenser ruthenus Prague Vltava 4.jpg|mini|160px|levo|[[Kečiga]] (''Sterlet Acipenser ruthenus'')]] [[File:Black Stork (Ciconia nigra) crossing the road (12638391965).jpg|mini|160px|levo|[[Crna roda]] ''Ciconia nigra'']] [[File:Noerdlicher-Kammmolch-triturus-cristatus.jpg|mini|160px|[[Veliki gušter]] ''Triturus cristatus'']] == Zaštićeno područje == Koviljsko-petrovaradinski rit se nalazi na listi [[Ramsarska konvencija|Ramsarskih]] područja od 2012. godine, a zaštitna zona iznosi 8.292 hektara.<ref name="ramsarser">{{Cite web |url=https://rsis.ramsar.org/ris-search/?f%5B0%5D=regionCountry_en_ss%3AEurope&f%5B1%5D=regionCountry_en_ss%3ASerbia&pagetab=1 |title= Ramsarska područja u Srbiji |work= Ramsar Sites Information Service - rsis.ramsar.org |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref><ref name="ramobedska">{{Cite web |url=https://rsis.ramsar.org/ris/2028 |title= Koviljsko-petrovaradinski rit|work= Ramsar Sites Information Service - rsis.ramsar.org |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> Ovo aluvijalno područje oblikovano je redovnim poplavama i sukcesijom vegetacije, kao i ljudskim aktivnostima, a u njemu se nalazi veliki broj ugroženih biljnih vrsta kao što su vodena ljubičica (''Hottonia palustris'') i četverolisna djetelina (''Marsilea quadrifolia''). Od ključnog je značaja kao mrijestilište za mnoge vrste [[riba]] kao što je [[dugonosa kečiga]] (''Acipenser ruthenus'') i [[Vodozemac|vodozemce]] poput velikog [[gušter]]a (''Triturus cristatus'') i različite vrste beskičmenjaka, gmizavaca i sisara. === Značajno područje za ptice === Na zaštićenom području je registrovano 206 vrsta ptica među kojima su: [[orao bjelorepan]] (''Haliaeetus albicilla''), [[crna roda]] (''Ciconia nigra''), kašičara (''Platalea leucorodia'') i [[patka njorka]] (''Aythya nyroca'')<ref name="pokrajina"/> Područje se koristi za šumarstvo, [[lov]], tradicionalni [[ribolov]] kao i za stočarstvo radi očuvanja autohtonih vrsta [[konj]]a, [[magarac]]a i [[krava]]. == Vanjske veze == * {{Cite web |url=https://takonekako.com/putovanja/duh-amazonije-u-srbiji-koviljsko-petrovaradinski-rit |title= Koviljsko-petrovaradinski rit |work= takonekako.com |accessdate= 9. 2. 2021}} == Reference == {{reference}} {{Portal|Srbija}} {{Commonscat|Kovilj-Petrovaradin marshes}} [[Kategorija:Ramsarska područja u Srbiji]] [[Kategorija:Specijalni rezervati prirode u Srbiji]] [[Kategorija:Značajna područja za ptice u Srbiji]] 6xugep4hotp7vmw3ie0cgw5asn93f6m Kontinentalna blokada 0 4670906 42590162 41238769 2026-05-09T23:43:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590162 wikitext text/x-wiki {{Vslika | ime =Kontinentalna blokada | izvorno_ime =<small>Blocus continental</small> | slika_panorama =Continental_Blockade_(1812).svg | veličina_slike =300px | opis_slike =[[Karta]] [[Evropa|Evrope]] i [[Prvo Francusko Carstvo|Prvog Francuskog Carstva]] [[1812]]. {{legend|#008000|[[Prvo Francusko Carstvo]]}} {{legend|#49C946|[[Vazal]]i [[Prvo Francusko Carstvo|Francuskog Carstva]]}} {{legend|#008066|Kontinentalna blokada}} }} '''Kontinentalna blokada''' ([[francuski jezik|francuski]]: ''Blocus continental'', [[engleski jezik|engleski]]: ''Continental system'') bila je [[blokada]] [[Evropa|evropskog]] [[kontinent]]a za [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|britanske]] [[trgovački brod|trgovačke brodove]], koju je osmislio [[Napoleon Bonaparte]] sa ciljem da slomi britansku [[privreda|privredu]], [[bojkot]]om [[Trgovina|trgovine]] [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|britanskom]] [[roba|robom]].<ref name=brit/> == Historija == [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] je objavio [[blokada|blokadu]] [[dekret]]ima u [[Berlin]]u ([[21. novembar]] [[1806]].) i [[Milano|Milanu]] ([[17. januar]] [[1807]].), nakon tog ni neutralni a ni [[Prvo Francusko Carstvo|francuski]] saveznici nisu smjeli [[Trgovina|trgovati]] sa [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|britanskim]] [[trgovac|trgovcima]].<ref name=brit/> Kontinentalna blokada naštetila je [[blokada|engleskim]] [[manufaktura]]ma i potaknula [[Luditi|Luditski pokret]] protiv velike [[nezaposlenost]]i koja je zavladala u [[Engleska|Engleskoj]]. S druge strane pomogla je razvoju [[manufaktura|manufakturne]] proizvodnje u nekim dijelovima [[Francuska|Francuske]], ali je naštetila nekim granama koje su zavisile o [[uvoz]]noj [[kolonijalizam|kolonijalnoj]] [[roba|robi]].<ref name=brit/> Nedostatak [[roba]] iz [[kolonijalizam|kolonija]] naročito [[šećerna trska|šećerne trske]] pomogao je da se razvije proizvodna [[šećer]]a iz [[šećerna repa|šećerne repe]].<ref name=his>{{cite web |url = http://www.sucrose.com/lhist.html |title = ''How Sugar is Made - the History'' |publisher = World of Sugar Technology |language = engleski |accessdate = 4.2. 2022 |archive-date = 2002-10-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20021020062627/http://www.sucrose.com/lhist.html |url-status = dead }}</ref> Kako je [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|Velika Britanija]] imala ogromnu premoć na [[more|moru]], provođenje te [[blokada|blokade]] pokazalo se [[katastrofa|katastrofalnim]] za Napoleona. Njegovi napori da spriječi kršenje blokade i [[šverc]] previše su rastegli francuske snage i na kraju ga doveli do [[katastrofa|katastrofe]], kad je odlučio kazniti [[Rusko Carstvo]] zbog kršenja blokade - [[Francuska invazija Rusije|Inazijom na Rusiju]] [[1812]].<ref name=brit/> [[Rusko Carstvo|Ruski]] [[car]] [[Konstantin, car Rusije|Konstantin]] je pristupio blokadi [[1807]]., ali je zbog pritiska [[veleprodaja|veletrgovaca]] ipak dozvolio da se ona krši.<ref name=lex/> [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|Velika Britanija]] je na Kontinentalnu blokadu odgovorila kontra[[blokada|blokadom]] svih [[brod]]ova Francuske i njenih saveznica. Paradoksalno je da je ta mjera bila jedan od glavnih uzroka [[Rat iz 1812.|Anglo-američkog rata]] [[1812]].<ref name=brit> {{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Continental-System |title =Continental System |publisher =Encyclopaedia Britannica |language =engleski |accessdate =4.2. 2022}}</ref> Kontinentalna blokada je formalno ukinuta u [[april]]u [[1814]]., nakon [[Napoleon Bonaparte|Napoleonovog]] [[Bitka kod Waterlooa|poraza]] i [[Burbonska restauracija|Burbonske restauracije]].<ref name=lex> {{cite web |url=https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=32923 |title =Kontinenalna blokada |publisher =Hrvatska enciklopedija LZMK |language =hrvatski |accessdate =4.2. 2022}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [https://www.britannica.com/event/Continental-System ''Continental System''] {{en icon}} * [https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=32923 ''Kontinenalna blokada''] {{hr icon}} [[Kategorija:Historija Evrope]] [[Kategorija:Napoleonski ratovi]] c6vi0qbf02zopoujfn9jh5v6tg4j7ur Lista premijera Mađarske 0 4674165 42589936 42497791 2026-05-09T13:43:25Z ~2026-28151-92 350192 42589936 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Budapest Parlament-2.jpg|thumb|desno|350px|[[Zgrada Mađarskog parlamenta]] ([[arhitekt|arh.]] [[Imre Steindl|I. Steindl]], podig. 1885-1904)]] Ovo je '''spisak predsjednika Vlade Mađarske''' od [[1848.]] do danas. [[Mađarska]] ima jednu on najstarijih tradicija političkih državnih sabora u suvremenoj Europi. [[Mađari]] su imali sabor od [[1290.]] koji je često utjecao na politička odvijanja [[Historija Mađarske|mađarske historije]]. Ustanova je poznata u izvorima kao ''Mađarski sabor'' ili ''Mađarska [[Dijeta (skupština)|dijeta]]'', na [[Mađarski jezik|mađarskom]] ''Országgyűlés''. Sabor je predvodio ''Nadvorni župan'' ([[Latinski jezik|lat]]. ''comes palatii'', [[Njemački jezik|njem]]. ''der Palatin''), koji je bio najviši dostojanstvenik u [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Kraljevini Ugarskoj]] nakon [[Spisak vladara Mađarske|kralja]] i predstavljao je neku vrstu predsjednika vlade i vrhovnog srednjevjekovnog suca. Nakon [[Mađarska revolucija 1848.|Mađarske revolucije]] ([[1848]]) uspostavljen je suvremeni <u>[[Mađarski parlament]]</u>, nasljednik srednjovjekovne dijete. Novi parlament je vodio predstavnik mađarske vlade (''miniszterelnöke'') a ustanova je ojačala svoje nadležnosti sa ustavnom reformom 12. juna 1867. [[Franjo Josip I od Austro-Ugarske|Franje Josipa]], [[Austro-ugarska nagodba|nagodbom]] putem koje je nastalo dvojno kraljevstvo [[Austro-Ugarska|Austrije i Ugarske]]. ==Predsjednici Vlade Mađarske== {| class="wikitable" border="1" style="width:100%; text-align:center;" |- ! width="15%" | Početak mandata ! width="15%" | Kraj ! width="20%" | Ime ! width="6%" | Slika ! width="14%" | Stranka ! width="15%" | Vlada ! width="15%" | Bilješke |- | 17. mart 1848. | 2. oktobar 1848. | [[Lajos Batthyány]] | [[Datoteka:Barabas-batthyany.jpg|100px]] | ''Ellenzéki Párt'' | Vlada Batthyány | <small> </small> |- | 3. oktobar 1848. | 7. oktobar 1848. | [[Ádám Récsey]] | [[Datoteka:Adam Rétsey.jpg|100px]] | Carska armija | — | <small> Nametnut nezakonito</small> |- | 2. oktobar 1848. | 1. maj 1849. | [[Lajos Kossuth]] | [[Datoteka:Restored_photo_of_Lajos_Kossuth.jpg|100px]] | ''Ellenzéki Párt'' | Komitet za narodnu obranu{{efn|Komitet za narodnu obranu (''Országos Honvédelmi Bizottmány'')}} | |- | 2. maj 1849. | 11. august 1849. | [[Bertalan Szemere]] | [[Datoteka:Szemere Bertalan 1840s.jpg|100px]] | ''Ellenzéki Párt'' | Vlada Szemere | |- | 11. august 1849. | 17. februar 1867. | colspan="5" bgcolor="#ababab" | <small>Poslije sloma [[Mađarska revolucija 1848.|Mađarske revolucije]], novo Mađarsko Kraljevstvo je postalo sastavni dio [[Austrijsko Carstvo|Austrijskog Carstva]]. Zatim su odluke dolazile izravno iz Bečke vlade i Mađarska dijeta je izgubila svoje nadležnosti do [[1867.]]</small> |- | 17. februar 1867. | 14. novembar 1871. | [[Gyula Andrássy]] | [[Datoteka:Andrássy_Gyula_foto.jpg|100px]] | ''Deák-párt'' | Vlada Andrássy | |- | 14. novembar 1871. | 4. decembar 1872. | [[Menyhért Lónyay]] | [[Datoteka:Lonyay Menyhert.jpg|100px]] | ''Deák-párt'' | Vlada Lónyay | |- | 4. decembar 1872. | 21. mart 1874. | [[József Szlávy]] | [[Datoteka:Szlávy József. Mo. és a Nagyvilág, 1882.jpg|100px]] | ''Deák-párt'' | Vlada Szlávy | |- | 21. mart 1874. | 2. mart 1875. | [[István Bittó]] | [[Datoteka:Bitto Istvan.jpg|100px]] | ''Deák-párt'' | Vlada Bittó | |- | 2. mart 1875. | 20. oktobar 1875. | [[Béla Wenckheim]] | [[Datoteka:Wenckheim Béla. Mo. és a Nagyvilág, 1879.jpg|100px]] | ''Szabadelvű Párt'' | Vlada Wenckheim | |- | 20. oktobar 1875. | 13. mart 1890. | [[Kálmán Tisza]] | [[Datoteka:Tisza Kálmán Koller u..jpg|100px]] | ''Szabadelvű Párt'' | Vlada Tisza | |- | 13. mart 1890. | 17. novembar 1892. | [[Gyula Szapáry]] | [[Datoteka:Szapáry Gyula gróf, országgyűlési képviselő, Vasárnapi Ujság, 1891.jpg|100px]] | ''Szabadelvű Párt'' | Vlada Szapáry | |- | 17. novembar 1892. | 14. januar 1895. | [[Sándor Wekerle]] | [[Datoteka:Wekerle Sándor Ellinger.jpg|100px]] | ''Szabadelvű Párt'' | 1. Vlada Wekerle | |- | 14. januar 1895. | 26. februar 1899. | [[Dezső Bánffy]] | [[Datoteka:Bánffy Dezső (Mai Manó felvétele).jpg|100px]] | ''Szabadelvű Párt'' | Vlada Bánffy | |- | 26. februar 1899. | 27. jun 1903. | [[Kálmán Széll]] | [[Datoteka:Széll Kálmán.jpg|100px]] | ''Szabadelvű Párt'' | Vlada Széll | |- | 27. jun 1903. | 3. novembar 1903. | [[Károly Khuen-Héderváry]] | [[Datoteka:Khuen-Héderváry 1883.jpg|100px]] | ''Szabadelvű Párt'' | 1. Vlada Khuen-Héderváry | |- | 3. novembar 1903. | 18. jun 1905. | [[István Tisza]] | [[Datoteka:Tisza István 1904.jpg|100px]] | ''Szabadelvű Párt'' | 1. Vlada István Tisza | |- | 18. jun 1905. | 8. april 1906. | [[Géza Fejérváry]] | [[Datoteka:Fejérváry Géza.jpg|100px]] | (<small>Nezavisan</small>) | Vlada Fejérváry | <small>General armije</small> |- | 8. april 1906. | 17. januar 1910. | [[Sándor Wekerle]] | [[Datoteka:Wekerle Sándor Ellinger.jpg|100px]] | ''Országos Alkotmánypárt'' | 2. Vlada Wekerle | |- | 17. januar 1910. | 22. april 1912. | [[Károly Khuen-Héderváry]] | [[Datoteka:Khuen-Héderváry 1883.jpg|100px]] | ''Nemzeti Munkapárt'' | 2. Vlada Khuen-Héderváry | |- | 22. april 1912. | 10. jun 1913. | [[László Lukács]] | [[Datoteka:Lukács László c. 1906.jpg|100px]] | ''Nemzeti Munkapárt'' | Vlada Lukács | |- | 10. jun 1913. | 15. jun 1917. | [[István Tisza]] | [[Datoteka:Tisza István 1904.jpg|100px]] | ''Nemzeti Munkapárt'' | 2. Vlada István Tisza | |- | 15. jun 1917. | 20. august 1917. | [[Móric Esterházy]] | [[Datoteka:Esterházy Móricz 1925.jpg|100px]] | (<small>Nezavisan</small>) | Vlada Esterházy | |- | 20. august 1917. | 30. oktobar 1918. | [[Sándor Wekerle]] | [[Datoteka:Wekerle Sándor Ellinger.jpg|100px]] | ''Országos Alkotmánypárt'' | 3. Vlada Wekerle | |- | 30. oktobar 1918. | 31. oktobar 1918. | [[János Hadik]] | [[Datoteka:Hadik Janos.jpg|100px]] | ''Országos Alkotmánypárt'' | Vlada Hadik | |- | 31. oktobar 1918. | 11. januar 1919. | [[Mihály Károlyi]] | [[Datoteka:Károlyi Mihály.jpg|100px]] | ''Országos Alkotmánypárt'' | Vlada Mihály Károlyi | |- | 31. oktobar 1918. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>Raspuštanje [[Austro-Ugarska|Austrougarskog Carstva]]</small> |- | 12. novembar 1918. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>Nastaje Vlada Republike Austrije. Pad vlade cara [[Habsburgovci|habsburgovca]] [[Karlo I. Austrijski|Karla I.]]</small> |- | 16. novembar 1918. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>Proglašenje Republike Mađarske.</small> |- | 11. januar 1919. | 21. mart 1919. | [[Dénes Berinkey]] | [[Datoteka:Berinkey Dénes.jpg|100px]] | ''Polgári Radikális Párt'' | Vlada Berinkey | |- | 21. mart 1919. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>Proglašenje Mađarske sovjetske republike.</small> |- | 21. mart 1919. | 1. august 1919. | [[Sándor Garbai]] | [[Datoteka:Garbai Sándor (retouched).JPG|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Kommunista Párt]]''<br/> ''Forradalmi Kormányzótanács'' | | |- | 1. august 1919. | 6. august 1919. | [[Gyula Peidl]] | [[Datoteka:Peidl Gyula official.jpg|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Kommunista Párt]]'' | | |- | 5. maj 1919. | 12. jul 1919. | [[Gyula Károlyi]] | [[Datoteka:KarolyiGyula.jpg|100px]] | (<small>Nezavisan</small>) | | <small>Proturevolucionarna vlada</small> |- | 12. jul 1919. | 12. august 1919. | [[Dezső Pattantyús-Ábrahám]] | [[Datoteka:P Abraham Dezso.jpg|100px]] | (<small>Nezavisan</small>) | | <small>Proturevolucionarna vlada</small> |- | 1. august 1919. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>Pad Mađarske sovjetske republike. Nastaje prva Mađarska republika ili Demokratska Republika Mađarska (''Magyar Népköztársaság'')</small> |- | 7. august 1919. | 24. novembar 1919. | [[István Friedrich]] | [[Datoteka:István Friedrich Hungarian Prime Minister.jpg|100px]] | (<small>Nezavisan</small>)<br/>''Keresztény Nemzeti Egyesülés Pártja'' | Vlada Friedrich | |- | 10. septembar 1919. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>[[Saint-germainski ugovor]]</small> |- | 24. novembar 1919. | 15. mart 1920. | [[Károly Huszár]] | [[Datoteka:Huszar Karoly.jpg|100px]] | ''Keresztény Nemzeti Egyesülés Pártja'' | Vlada Huszár | |- | 4. jun 1920. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>[[Ugovor iz Trianona]]</small> |- | 15. mart 1920. | 19. jul 1920. | [[Sándor Simonyi-Semadam]] | [[Datoteka:Simonyi-Semadam in 1920.jpg|100px]] | ''Keresztény Nemzeti Egyesülés Pártja'' | Vlada Simonyi-Semadam | |- | 19. jul 1920. | 14. april 1921. | [[Pál Teleki]] | [[Datoteka:Pál Teleki 01.jpg|100px]] | ''Keresztény Nemzeti Egyesülés Pártja'' | 1. Vlada Teleki | |- | 14. april 1921. | 24. august 1931. | [[István Bethlen]] | [[Datoteka:Bethlen István 1930s.jpg|100px]] | ''Keresztény Nemzeti Egyesülés Pártja''<br/>''Egységes Párt'' | Vlada Bethlen | |- | 24. august 1931. | 1. oktobar 1932. | [[Gyula Károlyi]] | [[Datoteka:KarolyiGyula.jpg|100px]] | ''Egységes Párt'' | Vlada Károlyi | |- | 1. oktobar 1932. | 6. oktobar 1936. | [[Gyula Gömbös]] | [[Datoteka:Gombos4.jpg|100px]] | ''Egységes Párt'' | Vlada Gömbös | <small>Nakon duge bolesti umro od [[Rak testisa|raka testisa]] u [[München]]u 6. oktobra 1936.</small> |- | 6. oktobar 1936. | 14. maj 1938. | [[Kálmán Darányi]] | [[Datoteka:Darányi Kálmán 1930s.jpg|100px]] | ''Egységes Párt'' | Vlada Darányi | |- | 14. maj 1938. | 16. februar 1939. | [[Béla Imrédy]] | [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-E05369A, Bela von Imredy.jpg|100px]] | ''Egységes Párt'' | Vlada Imrédy | |- | 16. februar 1939. | 3. april 1941. | [[Pál Teleki]] | [[Datoteka:Pál Teleki 01.jpg|100px]] | ''Magyar Élet Pártja'' | 2. Vlada Teleki | <small>Počinio [[samoubojstvo]] pištoljem u noći 3. aprila 1941. u [[Budimpešta|Budimpešti]].</small> |- | 20. novembar 1940. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>[[Pál Teleki]] potpisuje ulazak Mađarske u [[Trojni pakt]].</small> |- | colspan="2" | 3. april 1941. | [[Ferenc Keresztes-Fischer]] | [[Datoteka:Keresztes-Fischer Ferenc (1935).jpg|100px]] | ''Magyar Élet Pártja'' | | |- | 3. april 1941. | 7. mart 1942. | [[László Bárdossy]] | [[Datoteka:Bárdossy László NAC-1941.png|100px]] | ''Magyar Élet Pártja'' | Vlada Bárdossy | |- | 7. mart 1942. | 9. mart 1942. | [[Ferenc Keresztes-Fischer]] | [[Datoteka:Keresztes-Fischer Ferenc (1935).jpg|100px]] | ''Magyar Élet Pártja'' | | |- | 9. mart 1942. | 22. mart 1944. | [[Miklós Kállay]] | [[Datoteka:Kállay Miklós (Strelisky Sándor felvétele).jpg|100px]] | ''Magyar Élet Pártja'' | Vlada Kállay | <small>Smijenjen s vlade.</small> |- | 22. mart 1944. | 29. august 1944. | [[Döme Sztójay]] | [[Datoteka:Sztojay-official portrait 1944.jpg|100px]] | ''Magyar Élet Pártja'' | Vlada Sztójay | |- | 29. august 1944. | 16. oktobar 1944. | [[Géza Lakatos]] | [[Datoteka:LakatosGéza Portrait 1940s.jpg|100px]] | ''Magyar Élet Pártja'' | Vlada Lakatos | <small>Smijenjen s vlade.</small> |- | 16. oktobar 1944. | 28. mart 1945. | [[Ferenc Szálasi]] | [[Datoteka:Szálasi 1941.jpg|100px]] | ''Nyilaskeresztes Párt'' | Vlada Szálasi <br/> (Vlada narodnog jedinstva) | <small>Zarobljen 5. maja 1945. od strane Amerikanaca koji su ga odveli u [[Augsburg]].</small> |- | septembar 1944. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>[[Crvena Armija|Sovjetske snage]] prelaze mađarsku granicu.</small> |- | 15. oktobar 1944. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>Admiral [[Miklós Horthy|Horthy]] objavljuje da je Mađarska potpisala primirje sa [[Sovjetski Savez|Sovjetskim Savezom]].</small> |- | 22. decembar 1944. | 15. novembar 1945. | [[Béla Miklós]] | [[Datoteka:Béla Miklós de Dálnok 1942.jpg|100px]] | (<small>Nezavisan</small>) | Privremena zemaljska vlada | |- | 13. februar 1945. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>[[Crvena Armija]] ([[Rodion Malinovski|R. Malinovski]], [[Fjodor Tolbuhin|F. Tolbuhin]]) ulazi u [[Budimpešta|Budimpeštu]].</small> |- | 15. novembar 1945. | 1. februar 1946. | [[Zoltán Tildy]] | [[Datoteka:Tildy Zoltán-MTI 1946.jpg|100px]] | ''Független Kisgazdapárt'' | Vlada Tildy | |- | 1. februar 1946. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>Monarhija ukinuta. Počinje Druga Mađarska republika.</small> |- | 4. februar 1946. | 31. maj 1947. | [[Ferenc Nagy]] | [[Datoteka:Nagy Ferenc-MTI 1946.jpg|100px]] | ''Független Kisgazdapárt'' | Vlada Nagy/Rákosi | <small>Smijenjen s vlade.</small> |- | 1. februar 1946. | 31. maj 1947. | [[Mátyás Rákosi]] | [[Datoteka:Kommunista politikusok a tribünön fortepan 79084 (profile-4).jpg|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Kommunista Párt]]'' | Vlada Nagy/Rákosi | |- | 31. maj 1947. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>Komunistički državni udar.</small> |- | 31. maj 1947. | 10. decembar 1948. | [[Lajos Dinnyés]] | [[Datoteka:Dinnyés Lajos 1930s.jpg|100px]] | ''Független Kisgazdapárt'' | Vlada Dinnyés | |- | 10. decembar 1948. | 20. august 1949. | [[István Dobi]] | [[Datoteka:Dobi István 1948-06.jpg|100px]] | ''Független Kisgazdapárt'' | Vlada Dobi | |- | 20. august 1949. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>Nastaje [[Narodna Republika Mađarska]].</small> |- | 20. august 1949. | 14. august 1952. | [[István Dobi]] | [[Datoteka:Dobi István 1948-06.jpg|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Kommunista Párt]]'' | Vlada Dobi | |- | 14. august 1952. | 4. jul 1953. | [[Mátyás Rákosi]] | [[Datoteka:Kommunista politikusok a tribünön fortepan 79084 (profile-4).jpg|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Kommunista Párt]]'' | Vlada Rákosi | |- | 4. jul 1953. | 18. april 1955. | [[Imre Nagy]] | [[Datoteka:Nagy Imre igazolványkép.jpg|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Kommunista Párt]]'' | 1. Vlada Imre Nagy | |- | 18. april 1955. | 24. oktobar 1956. | [[András Hegedüs]] | [[Datoteka:Hegedűs András 1955.jpg|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Kommunista Párt]]'' | Vlada Hegedüs | |- | 23 jun 1956. | 11 novembar 1956. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>[[Mađarska revolucija 1956|Mađarski ustanak]]</small> |- | 4. novembar 1956. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>[[Crvena Armija]] ulazi u [[Budimpešta|Budimpeštu]] ([[Nikita Hruščov|Hruščov]], [[Jurij Andropov|Andropov]], [[Kliment Vorošilov|Vorošilov]], [[Vjačeslav Molotov|Molotov]]). Gušenje revolucije.</small> |- | 24. oktobar 1956. | 4. novembar 1956. | [[Imre Nagy]] | [[Datoteka:Nagy Imre igazolványkép.jpg|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Kommunista Párt]]''<br/>''Magyar Szocialista Munkáspárt'' | 2. Vlada Imre Nagy<br/>3. Vlada Imre Nagy | <small>Smijenjen s vlade.</small> |- | 4. novembar 1956. | 28. januar 1958. | [[János Kádár]] | [[Datoteka:János Kádár 1962.jpg|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Szocialista Munkáspárt]]'' | 1. Vlada Kádár | |- | 28. januar 1958. | 13. septembar 1961. | [[Ferenc Münnich]] | [[Datoteka:Münnich Ferenc 1921.jpg|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Szocialista Munkáspárt]]'' | Vlada Münnich | |- | 13. septembar 1961. | 30. jun 1965. | [[János Kádár]] | [[Datoteka:János Kádár 1962.jpg|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Szocialista Munkáspárt]]'' | 2. Vlada Kádár | |- | 30. jun 1965. | 14. april 1967. | [[Gyula Kállai]] | [[Datoteka:Kállai Gyula.jpg|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Szocialista Munkáspárt]]'' | Vlada Kállai | |- | 14. april 1967. | 15. maj 1975. | [[Jenő Fock]] | [[Datoteka:Jenő Fock 1972.jpg|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Szocialista Munkáspárt]]'' | Vlada Fock | |- | 15. maj 1975. | 25. jun 1987. | [[György Lázár]] | [[Datoteka:Lázár György (PM 1975-1987) mirrored.jpg|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Szocialista Munkáspárt]]'' | Vlada Lázár | |- | 25. jun 1987. | 24. novembar 1988. | [[Károly Grósz]] | [[Datoteka:President Ronald Reagan and Károly Grósz (cropped).jpg|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Szocialista Munkáspárt]]'' | Vlada Grósz | |- | 24. novembar 1988. | 23. maj 1990. | [[Miklós Németh]] | [[Datoteka:Németh Miklós.JPG|100px]] | ''[[Komunistička partija Mađarske|Magyar Szocialista Munkáspárt]]''<br/>''Magyar Szocialista Párt'' | Vlada Németh | |- | 27. septembar 1987. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>Stvoren ''[[Mađarski demokratski forum]]'' (MDF).</small> |- | mart/septembar 1989. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>Pregovaranja okruglih stolova (''Kerekasztal-tárgyalások'')</small> |- | 19. august 1989. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>[[Paneuropski piknik]] kod [[Sopron]]a.</small> |- | 23. oktobar 1989. | colspan="6" bgcolor="#ababab" | <small>Kraj [[Narodna Republika Mađarska|N. R. Mađarske]]. Proglašena [[Mađarska|Republika Mađarska]], parlamentarna demokracija.</small> |- | 23. maj 1990. | 12. decembar 1993. | [[József Antall]] | [[Datoteka:József Antall youth.tiff|100px]] | ''Magyar Demokrata Fórum'' | Vlada Antall | <small>Umro 12. decembra 1993. nakon teškog i dugog bolovanja.</small> |- | 12. decembar 1993. | 15. jul 1994. | [[Péter Boross]] | [[Datoteka:Boross Péter - 2006.jpg|100px]] | ''Magyar Demokrata Fórum'' | Vlada Antall<br/>Vlada Boross | |- | 15. jul 1994. | 6. jul 1998. | [[Gyula Horn]] | [[Datoteka:Gyula Horn (2007).jpg|100px]] | ''Magyar Szocialista Párt'' | Vlada Horn | |- | 6. jul 1998. | 27. maj 2002. | [[Viktor Orbán]] | [[Datoteka:Viktor Orbán 2016-02-17.jpg|100px]] | ''[[Fidesz]]'' | 1. Vlada Orbán | |- | 27. maj 2002. | 29. septembar 2004. | [[Péter Medgyessy]] | [[Datoteka:Medgyessy Péter 2002.JPG|100px]] | (<small>Nezavisan</small>) | Vlada Medgyessy | <small>Dao ostavku.</small> |- | 29. septembar 2004. | 14. april 2009. | [[Ferenc Gyurcsány]] | [[Datoteka:Ferenc Gyurcsány, Davos 2 (cropped).jpg|100px]] | ''Magyar Szocialista Párt'' | 1. Vlada Gyurcsány<br/>2. Vlada Gyurcsány | <small>Dao ostavku.</small> |- | 14. april 2009. | 29. maj 2010. | [[Gordon Bajnai]] | [[Datoteka:Bajnai Gordon 2009-12-14.JPG|100px]] | (<small>Nezavisan</small>) | Vlada Bajnai | |- | 29. maj 2010. | 9. maj 2026. | [[Viktor Orbán]] | [[Datoteka:Viktor Orbán 2016-02-17.jpg|100px]] | ''[[Fidesz]]'' | 2. Vlada Orbán<br/>3. Vlada Orbán<br/>4. Vlada Orbán<br/>5. Vlada Orbán | |- |9. maj 2026. | |Peter Magyar | | | | |} == Napomene == {{notelist}} == Povezano == * [[Spisak vladara Mađarske]] (1000-1918) * [[Mađarski šefovi države]] (od 1848. do danas) * [[Mađarski parlament|Ugarski sabor]] (''Országgyűlés''), osnovan [[1290.]] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Historija Mađarske]] [[Kategorija:Liste političara]] s7m16ycxv7xsklq9gpll8nrtp04k694 Korisnik:Zavičajac/igralište 2 4676787 42589919 42589903 2026-05-09T12:33:16Z Zavičajac 76707 42589919 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 [[File:Pruga Samac-Sarajevo.jpg|mini|desno|Плакат са изградње пруге Шамац-Сарајево]] [[File:Sarajevo Tram New-Railway-Station (3).jpg|mini|desno|Željeznička stanica u Sarajevu, neposredno nakon izgradnje 1950-ih. god.]] '''Željeznička pruga Bosanski Šamac–Sarajevo''', [[željeznička pruga]] izgrađena je neposredno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Razlozi za izgradnju pruge bili su: povezivanja [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] sa drugim republikama, prvenstveno s poljoprivrednim područjima [[Slavonija|Slavonije]] i [[Vojvodina|Vojvodine]] i eksploatacija bogatih nalazišta [[Ugalj|uglja]] i [[Željezo||željeza]] u Bosni i Hercegovini. Sa mrežom jugoslavenske željeznice spojena je u Strizivojna Vrpolje. Izgrađena je nakon uspješno okončane izgradnje [[Pruga Brčko–Banovići|pruge Brčko–Banovići]]. Prva dva voza¸prošla su prugom 15. novembra. U njima su bili učesnici izgradnje. Prugu je otvorio [[Josip Broz Tito]], svečanim govorom 16. novembra 1947. u Sarajevu. U redovni saobraćaj je puštena 20. novembra prolaskom voza na relaciji Sarajevo - [[Beograd]], sastavljenog od 8 vagona III razreda i 2 vagona II razreda. == Prva ORA == Karakterističnost ove pruge je da je ona izgrađena [[Omladinske radne akcije|Omladinskom radnom akcijom (ORA)]]. Po veličini i značaju bila je treća manifestacija demokratske omladine svijeta 1947. god. Svečanost povodom početka radova održana je u Šamcu 1. aprila 1947. godine, uz prisustvo visokih državnih i republičkih rukovodilaca ([[Milovan Đilas]], [[Todor Vujasinović]], [[Đuro Pucar Stari]], [[Rato Dugonjić]] tada predsjednik Centralnog vijeća Narodne omladine Jugoslavije i drugi. Komandant Glavnog štaba Omladinskih radnih brigada bio je [[Batrić Jovanović]] Pod parolom ''"Mi gradimo prugu - pruga gradi nas"'', stotine hiljada mladih iz cijele bivše Jugoslavije i svijeta vrlo primitivnim alatkama, najčešće lopatama i krampovima, probilo je ovu trasu kroz brdovitu [[Bosna (regija)|Bosnu]]. Drugi dio slogana odnosio se na [[Socijalizam|socijalističku]] izgradnju ličnosti, koja se uglavnom odnosila na moralno političko [[obrazovanje]] u duhu [[Marksizam|marksizma]] i službeno proklamiranoga bratstva i jedinstva.<ref name="Gradačac">{{Cite web |url= https://gracanickiglasnik.ba/wp-content/uploads/2016/05/Pages-from-gg41_web-7.pdf |title=Alen Zečević: Izgradnja željezničkog saobraćaja u Socijalističkoj Republici Bosni i Hercegovini |work= GRAČANIČKI GLASNIK, časopis za kulturnu historiju |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> === Karakteristike === * broj omladinaca, 211.370, od toga 5.735 iz inostranstva * broj inžinjera, tehničara i stručnih radnika, 4.375 * dužina, 242 km. * iskopano, 5.520.000 m<sup>3</sup> zemlje * most na Savi, * tuneli, ukupne 2.354 m dužine * normalna širina kolosjeka, 1435 mm * Stavka nenumerirane liste * najveći dozvoljeni pritisak po osovini, 16 tona * Najmanji prečnik krivine, 300 m * najveći nagib, 8,8% * najveći broj dopuštenih osovina, 140 do Doboja, 120 do Sarajeva<ref name="Hrvatska">{{Cite web |url= http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf |title= Omladinske pruge Brčko-Banovići i Šamac-Sarajevo u arhivskim fondovima Hrvatskog državnog arhiva |work= Hrvatski državni arhiv, Zagreb |accessdate= 9. 2. 2021 |archive-date= 2021-03-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210327072112/http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf }}</ref> Dobrovoljni omladinski rad bio je na početku prisilan, da bi s razvojem socijalizma on sve više postajao lijep oblik zajedničkog druženja mladih ljudi. == Druga ORA == Druga omladinska radna akcija Šamac - Sarajevo, počela je u proljeće [[1978]]. godine, i organizirana je u svrhu probijanja paralelnog željezničkog kolosijeka. Mladići i djevojke nekadašnje [[Jugoslavija|Jugoslavije]] su dali svoj doprinos, ali najteže poslove je obavljala profesionalna građevinska operativa. Zapovjednici ove radne akcije bili su [[Bogić Bogićević]] i [[Filip Vuković]]. Omladinske radne akcije u drugoj fazi [[Samoupravni socijalizam|socijalističkog samoupravljanja]] bile su lijepa mjesta druženja i nezaboravnih susreta. Dobrovoljni rad valoriziran je udarničkim značkama. Žuljevitim rukama mladići i djevojke gradili su mostove, ceste i pruge, koje će na koncu dvadesetog vijeka biti dinamitom bačeni u zrak. Ta legendarna pruga izgradila je i luku Bosanski Šamac na rijeci [[Sava|Savi]]. Bosanski Šamac se prvi put spominje [[1725]]. godine, kao Lukačev Šanac ([[Njemački jezik|njem.]] ''Schanz'' - rov, prokop). Iz Šamca je u aprilu [[1992]]. protjerano bošnjačko i hrvatsko stanovništvo, a znamenita pruga koja vodi prema Sarajevu i moru na više je mjesta bila potpuno minirana i porušena. == Slogani omladinske akcije pruga Šamac-Sarajevo == * "Mi gradimo prugu - pruga gradi nas" * "Šamac - Sarajevo, to je naša meta, izgraditi prugu još ovoga ljeta". * "Šamac -Sarajevo, to je naša dika, izgraditi prugu sve do Dubrovnika." == Poznati učesnici izgradnje pruge == * [[Pierre Alechinsky]] - belgijski slikar * [[Bogić Bogićević]] - bh. političar == Vanjske veze == {{Commonscat|Šamac–Sarajevo railway}} * [http://www.cosy.sbg.ac.at/~zzspri/lifestories/1947SmSr/47SamSar.html Zvonimir Springer o gradnji pruge Šamac-Sarajevo] (engleski) == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Željezničke pruge u Bosni i Hercegovini|Šamac–Sarajevo] [[Kategorija:Saobraćaj u Republici Srpskoj] [[Kategorija:Omladinske radne akcije] i24o3qq5zjbnpt2splppw61w7dgs62j 42589975 42589919 2026-05-09T15:39:34Z Zavičajac 76707 42589975 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 [[File:Pruga Samac-Sarajevo.jpg|mini|desno|Плакат са изградње пруге Шамац-Сарајево]] [[File:Sarajevo Tram New-Railway-Station (3).jpg|mini|desno|Željeznička stanica u Sarajevu, neposredno nakon izgradnje 1950-ih. god.]] '''Željeznička pruga Bosanski Šamac–Sarajevo''', [[željeznička pruga]] izgrađena je neposredno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Razlozi za izgradnju pruge bili su: povezivanja [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] sa drugim republikama, prvenstveno s poljoprivrednim područjima [[Slavonija|Slavonije]] i [[Vojvodina|Vojvodine]] i eksploatacija bogatih nalazišta [[Ugalj|uglja]] i [[Željezo||željeza]] u Bosni i Hercegovini. Sa mrežom jugoslavenske željeznice spojena je u Strizivojna Vrpolje. Izgrađena je nakon uspješno okončane izgradnje [[Pruga Brčko–Banovići|pruge Brčko–Banovići]]. Prva dva voza¸prošla su prugom 15. novembra. U njima su bili učesnici izgradnje. Prugu je otvorio [[Josip Broz Tito]], svečanim govorom 16. novembra 1947. u Sarajevu. U redovni saobraćaj je puštena 20. novembra prolaskom voza na relaciji Sarajevo - [[Beograd]], sastavljenog od 8 vagona III razreda i 2 vagona II razreda. == Prva ORA == Karakterističnost ove pruge je da je ona izgrađena [[Omladinske radne akcije|Omladinskom radnom akcijom (ORA)]]. Po veličini i značaju bila je treća manifestacija demokratske omladine svijeta 1947. god. Svečanost povodom početka radova održana je u Šamcu 1. aprila 1947. godine, uz prisustvo visokih državnih i republičkih rukovodilaca ([[Milovan Đilas]], [[Todor Vujasinović]], [[Đuro Pucar Stari]], [[Rato Dugonjić]] tada predsjednik Centralnog vijeća Narodne omladine Jugoslavije i drugi. Komandant Glavnog štaba Omladinskih radnih brigada bio je [[Batrić Jovanović]] Pod parolom ''"Mi gradimo prugu - pruga gradi nas"'', stotine hiljada mladih iz cijele bivše Jugoslavije i svijeta vrlo primitivnim alatkama, najčešće lopatama i krampovima, probilo je ovu trasu kroz brdovitu [[Bosna (regija)|Bosnu]]. Drugi dio slogana odnosio se na [[Socijalizam|socijalističku]] izgradnju ličnosti, koja se uglavnom odnosila na moralno političko [[obrazovanje]] u duhu [[Marksizam|marksizma]] i službeno proklamiranoga bratstva i jedinstva.<ref name="Gradačac">{{Cite web |url= https://gracanickiglasnik.ba/wp-content/uploads/2016/05/Pages-from-gg41_web-7.pdf |title=Alen Zečević: Izgradnja željezničkog saobraćaja u Socijalističkoj Republici Bosni i Hercegovini |work= GRAČANIČKI GLASNIK, časopis za kulturnu historiju |accessdate= 9. 2. 2021}}</ref> === Karakteristike === * broj omladinaca, 211.370, od toga 5.735 iz inostranstva * broj inžinjera, tehničara i stručnih radnika, 4.375 * dužina, 242 km. * iskopano, 5.520.000 m<sup>3</sup> zemlje * mostovi, 14 na rijeci Bosni, 1 na Savi, 1 na [[Spreča|Spreči]] i 1 na [[Lašva|Lašvi]], stotine prelaza preko potoka i provalija. Most na Savi je dug oko 600 m, * tuneli, ukupne 2.354 m dužine * normalna širina kolosjeka, 1435 mm * Stavka nenumerirane liste * najveći dozvoljeni pritisak po osovini, 16 tona * Najmanji prečnik krivine, 300 m * najveći nagib, 8,8% * najveći broj dopuštenih osovina, 140 do Doboja, 120 do Sarajeva<ref name="Hrvatska">{{Cite web |url= http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf |title= Omladinske pruge Brčko-Banovići i Šamac-Sarajevo u arhivskim fondovima Hrvatskog državnog arhiva |work= Hrvatski državni arhiv, Zagreb |accessdate= 9. maj 2026. |archive-date= 2021-03-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210327072112/http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf }}</ref><ref name="ORRA">{{Cite web |url= https://digital.bgs.ba/omladinska-pruga-samac-sarajevo/ |title=Omladinska pruga Šamac - Sarajevo |work= Biblioteka Sarajevo, digitalna zbirka - Beograd, 1947. |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> === Zdravstvo === Po dolasku, svi omladinci su pregledani, ošišani i vakcinisani. Na pruzi su bile organizovane tri bolnice, glavna u Sarajevu sa 350 ležajeva i po jedna u Žepču i Čardaku, svaka sa operacionom salom. Svaka sekcija je imala ambulantu, ukupno 39. Glavna apoteka je snabdjevala potrebnim materijalom duž čitave pruge. === Kulturno prosvjetni rad === Kulturno-prosvjetni rad na pruzi odvijao se kroz predavanja, nedeljne političke informacije, opismenjivanje uz obavezu da se niko ne vrati nepismen sa pruge, čitanje štampe, slušanje emisija radio stanice "Omladinska pruga", gledanje filmskih i pozorišnih predstava, fiskultura, zabava i odmor uz logorsku vatru. === Omladinske bašte === Duž cijele trase bile su obezbijeđene bašte sa poljoprivrednim proizvodima, ukupne površine oko 850 ha. Dobrovoljni omladinski rad bio je na početku prisilan, da bi s razvojem socijalizma on sve više postajao lijep oblik zajedničkog druženja mladih ljudi. == Druga ORA == Druga omladinska radna akcija Šamac - Sarajevo, počela je u proljeće [[1978]]. godine, i organizirana je u svrhu probijanja paralelnog željezničkog kolosijeka. Mladići i djevojke nekadašnje [[Jugoslavija|Jugoslavije]] su dali svoj doprinos, ali najteže poslove je obavljala profesionalna građevinska operativa. Zapovjednici ove radne akcije bili su [[Bogić Bogićević]] i [[Filip Vuković]]. Omladinske radne akcije u drugoj fazi [[Samoupravni socijalizam|socijalističkog samoupravljanja]] bile su lijepa mjesta druženja i nezaboravnih susreta. Dobrovoljni rad valoriziran je udarničkim značkama. Žuljevitim rukama mladići i djevojke gradili su mostove, ceste i pruge, koje će na koncu dvadesetog vijeka biti dinamitom bačeni u zrak. Ta legendarna pruga izgradila je i luku Bosanski Šamac na rijeci [[Sava|Savi]]. Bosanski Šamac se prvi put spominje [[1725]]. godine, kao Lukačev Šanac ([[Njemački jezik|njem.]] ''Schanz'' - rov, prokop). Iz Šamca je u aprilu [[1992]]. protjerano bošnjačko i hrvatsko stanovništvo, a znamenita pruga koja vodi prema Sarajevu i moru na više je mjesta bila potpuno minirana i porušena. == Slogani omladinske akcije pruga Šamac-Sarajevo == * "Mi gradimo prugu - pruga gradi nas" * "Šamac - Sarajevo, to je naša meta, izgraditi prugu još ovoga ljeta". * "Šamac -Sarajevo, to je naša dika, izgraditi prugu sve do Dubrovnika." == Poznati učesnici izgradnje pruge == * [[Pierre Alechinsky]] - belgijski slikar * [[Bogić Bogićević]] - bh. političar == Vanjske veze == {{Commonscat|Šamac–Sarajevo railway}} * [http://www.cosy.sbg.ac.at/~zzspri/lifestories/1947SmSr/47SamSar.html Zvonimir Springer o gradnji pruge Šamac-Sarajevo] (engleski) == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Željezničke pruge u Bosni i Hercegovini|Šamac–Sarajevo] [[Kategorija:Saobraćaj u Republici Srpskoj] [[Kategorija:Omladinske radne akcije] jpcyl5j5wn5qtc5wst8y24wlkzuqwi5 42590098 42589975 2026-05-09T19:23:43Z Zavičajac 76707 42590098 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 [[File:Pruga Samac-Sarajevo.jpg|mini|desno|Плакат са изградње пруге Шамац-Сарајево]] [[File:Sarajevo Tram New-Railway-Station (3).jpg|mini|desno|Željeznička stanica u Sarajevu, neposredno nakon izgradnje 1950-ih. god.]] '''Željeznička pruga Bosanski Šamac–Sarajevo''', [[željeznička pruga]] izgrađena je neposredno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Razlozi za izgradnju pruge bili su: povezivanja [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] sa drugim republikama, prvenstveno s poljoprivrednim područjima [[Slavonija|Slavonije]] i [[Vojvodina|Vojvodine]] i eksploatacija bogatih nalazišta [[Ugalj|uglja]] i [[Željezo||željeza]] u Bosni i Hercegovini. Sa mrežom jugoslavenske željeznice spojena je u Strizivojna Vrpolje. Izgrađena je nakon uspješno okončane izgradnje [[Pruga Brčko–Banovići|pruge Brčko–Banovići]]. Prva dva voza¸prošla su prugom 15. novembra. U njima su bili učesnici izgradnje. Prugu je otvorio [[Josip Broz Tito]], svečanim govorom 16. novembra 1947. u Sarajevu. U redovni saobraćaj je puštena 20. novembra prolaskom voza na relaciji Sarajevo - [[Beograd]], sastavljenog od 8 vagona III razreda i 2 vagona II razreda.<ref name="Priča">{{Cite web |url= https://vremeplov.ba/2025/hr/2025/07/14/pruga-samac-sarajevo-prica-za-sva-vremena-5/ |title= Pruga Šamac - Sarajevo - Priča |work= Vremeplov - vremeplov.ba |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> == Prva ORA == Karakterističnost ove pruge je da je ona izgrađena [[Omladinske radne akcije|Omladinskom radnom akcijom (ORA)]]. Po veličini i značaju bila je treća manifestacija demokratske omladine svijeta 1947. god. Svečanost povodom početka radova održana je u Šamcu 1. aprila 1947. godine, uz prisustvo visokih državnih i republičkih rukovodilaca ([[Milovan Đilas]], [[Todor Vujasinović]], [[Đuro Pucar Stari]], [[Rato Dugonjić]] tada predsjednik Centralnog vijeća Narodne omladine Jugoslavije i drugi. Komandant Glavnog štaba Omladinskih radnih brigada bio je [[Batrić Jovanović]] Pod parolom ''"Mi gradimo prugu - pruga gradi nas"'', stotine hiljada mladih iz cijele bivše Jugoslavije i svijeta vrlo primitivnim alatkama, najčešće lopatama i krampovima, probilo je ovu trasu kroz brdovitu [[Bosna (regija)|Bosnu]]. Drugi dio slogana odnosio se na [[Socijalizam|socijalističku]] izgradnju ličnosti, koja se uglavnom odnosila na moralno političko [[obrazovanje]] u duhu [[Marksizam|marksizma]] i službeno proklamiranoga bratstva i jedinstva.<ref name="Gradačac">{{Cite web |url= https://gracanickiglasnik.ba/wp-content/uploads/2016/05/Pages-from-gg41_web-7.pdf |title=Alen Zečević: Izgradnja željezničkog saobraćaja u Socijalističkoj Republici Bosni i Hercegovini |work= GRAČANIČKI GLASNIK, časopis za kulturnu historiju |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> === Karakteristike === * broj omladinaca, 211.370, mežu kojima je bilo 5.735 brigadira iz 42 države svijeta (Poljska, Čehoslovačka, Bugarska Rumunija, Mađarska, Grčka, Engleska,..) * broj inžinjera, tehničara i stručnih radnika, 4.375 * dužina, 242 km, a postavljeno je 302 km. kolosijeka * iskopano, 5.520.000 m<sup>3</sup> zemlje * mostovi, 14 na rijeci Bosni, 1 na Savi, 1 na [[Spreča|Spreči]] i 1 na [[Lašva (rijeka)|Lašvi]], stotine prelaza preko potoka i provalija. Most na Savi je dug oko 600 m, * tuneli, ukupno 9, 2.354 m dužine * željezničkih stanica i popratnih zgrada, 107 * normalna širina kolosjeka, 1435 mm * Stavka nenumerirane liste * najveći dozvoljeni pritisak po osovini, 16 tona * Najmanji prečnik krivine, 300 m * najveći nagib, 8,8% * najveći broj dopuštenih osovina, 140 do Doboja, 120 do Sarajeva<ref name="Hrvatska">{{Cite web |url= http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf |title= Omladinske pruge Brčko-Banovići i Šamac-Sarajevo u arhivskim fondovima Hrvatskog državnog arhiva |work= Hrvatski državni arhiv, Zagreb |accessdate= 9. maj 2026. |archive-date= 2021-03-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210327072112/http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf }}</ref><ref name="ORRA">{{Cite web |url= https://digital.bgs.ba/omladinska-pruga-samac-sarajevo/ |title=Omladinska pruga Šamac - Sarajevo |work= Biblioteka Sarajevo, digitalna zbirka - Beograd, 1947. |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> === Zdravstvo === Po dolasku, svi omladinci su pregledani, ošišani i vakcinisani. Na pruzi su bile organizovane tri bolnice, glavna u Sarajevu sa 350 ležajeva i po jedna u Žepču i Čardaku, svaka sa operacionom salom. Svaka sekcija je imala ambulantu, ukupno 39. Glavna apoteka je snabdjevala potrebnim materijalom duž čitave pruge. === Kulturno prosvjetni rad === Kulturno-prosvjetni rad na pruzi odvijao se kroz predavanja, nedeljne političke informacije, opismenjivanje uz obavezu da se niko ne vrati nepismen sa pruge, čitanje štampe, slušanje emisija radio stanice "Omladinska pruga", gledanje filmskih i pozorišnih predstava, fiskultura, zabava i odmor uz logorsku vatru. === Omladinske bašte === Duž cijele trase bile su obezbijeđene bašte sa poljoprivrednim proizvodima, ukupne površine oko 850 ha. Dobrovoljni omladinski rad bio je na početku prisilan, da bi s razvojem socijalizma on sve više postajao lijep oblik zajedničkog druženja mladih ljudi. == Druga ORA == Druga omladinska radna akcija Šamac - Sarajevo, počela je u proljeće [[1978]]. godine, i organizirana je u svrhu probijanja paralelnog željezničkog kolosijeka. Mladići i djevojke nekadašnje [[Jugoslavija|Jugoslavije]] su dali svoj doprinos, ali najteže poslove je obavljala profesionalna građevinska operativa. Zapovjednici ove radne akcije bili su [[Bogić Bogićević]] i [[Filip Vuković]]. Omladinske radne akcije u drugoj fazi [[Samoupravni socijalizam|socijalističkog samoupravljanja]] bile su lijepa mjesta druženja i nezaboravnih susreta. Dobrovoljni rad valoriziran je udarničkim značkama. Žuljevitim rukama mladići i djevojke gradili su mostove, ceste i pruge, koje će na koncu dvadesetog vijeka biti dinamitom bačeni u zrak. Ta legendarna pruga izgradila je i luku Bosanski Šamac na rijeci [[Sava|Savi]]. Bosanski Šamac se prvi put spominje [[1725]]. godine, kao Lukačev Šanac ([[Njemački jezik|njem.]] ''Schanz'' - rov, prokop). Iz Šamca je u aprilu [[1992]]. protjerano bošnjačko i hrvatsko stanovništvo, a znamenita pruga koja vodi prema Sarajevu i moru na više je mjesta bila potpuno minirana i porušena. == Slogani omladinske akcije pruga Šamac-Sarajevo == * "Mi gradimo prugu - pruga gradi nas" * "Šamac - Sarajevo, to je naša meta, izgraditi prugu još ovoga ljeta". * "Šamac -Sarajevo, to je naša dika, izgraditi prugu sve do Dubrovnika." == Poznati učesnici izgradnje pruge == * [[Pierre Alechinsky]], belgijski slikar * [[Olof Palme]], švedski političar * [[Pierre Trudeau]], kanadski političar * [[Jurij Brězan]], njemački pisac * [[Bogić Bogićević]], bh. političar == Vanjske veze == {{Commonscat|Šamac–Sarajevo railway}} * [http://www.cosy.sbg.ac.at/~zzspri/lifestories/1947SmSr/47SamSar.html Zvonimir Springer o gradnji pruge Šamac-Sarajevo] (engleski) * Omladinska pruga Šamac - Sarajevo<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZBk6d_UwKls Video]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Željezničke pruge u Bosni i Hercegovini|Šamac–Sarajevo] [[Kategorija:Saobraćaj u Republici Srpskoj] [[Kategorija:Omladinske radne akcije] 3swqp07ap98c4fgn73gmw4vnyd0kxpc 42590116 42590098 2026-05-09T20:58:17Z Zavičajac 76707 42590116 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 [[File:Pruga Samac-Sarajevo.jpg|mini|desno|Плакат са изградње пруге Шамац-Сарајево]] [[File:Sarajevo Tram New-Railway-Station (3).jpg|mini|desno|Željeznička stanica u Sarajevu, neposredno nakon izgradnje 1950-ih. god.]] '''Željeznička pruga Bosanski Šamac–Sarajevo''', [[željeznička pruga]] izgrađena je neposredno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Razlozi za izgradnju pruge bili su: povezivanja [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] sa drugim republikama, prvenstveno s poljoprivrednim područjima [[Slavonija|Slavonije]] i [[Vojvodina|Vojvodine]] i eksploatacija bogatih nalazišta [[Ugalj|uglja]] i [[Željezo||željeza]] u Bosni i Hercegovini. Sa mrežom jugoslavenske željeznice spojena je u Strizivojna Vrpolje. Izgrađena je nakon uspješno okončane izgradnje [[Pruga Brčko–Banovići|pruge Brčko–Banovići]]. Prva dva voza¸prošla su prugom 15. novembra. U njima su bili učesnici izgradnje. Prugu je otvorio [[Josip Broz Tito]], svečanim govorom 16. novembra 1947. u Sarajevu. U redovni saobraćaj je puštena 20. novembra prolaskom voza na relaciji Sarajevo - [[Beograd]], sastavljenog od 8 vagona III razreda i 2 vagona II razreda.<ref name="Priča">{{Cite web |url= https://vremeplov.ba/2025/hr/2025/07/14/pruga-samac-sarajevo-prica-za-sva-vremena-5/ |title= Pruga Šamac - Sarajevo - Priča |work= Vremeplov - vremeplov.ba |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> == Prva ORA == Karakterističnost ove pruge je da je ona izgrađena [[Omladinske radne akcije|Omladinskom radnom akcijom (ORA)]]. Po veličini i značaju bila je treća manifestacija demokratske omladine svijeta 1947. god. Svečanost povodom početka radova održana je u Šamcu 1. aprila 1947. godine, uz prisustvo visokih državnih i republičkih rukovodilaca ([[Milovan Đilas]], [[Todor Vujasinović]], [[Đuro Pucar Stari]], [[Rato Dugonjić]] tada predsjednik Centralnog vijeća Narodne omladine Jugoslavije i drugi. Komandant Glavnog štaba Omladinskih radnih brigada bio je [[Batrić Jovanović]] Pod parolom ''"Mi gradimo prugu - pruga gradi nas"'', stotine hiljada mladih iz cijele bivše Jugoslavije i svijeta vrlo primitivnim alatkama, najčešće lopatama i krampovima, probilo je ovu trasu kroz brdovitu [[Bosna (regija)|Bosnu]]. Drugi dio slogana odnosio se na [[Socijalizam|socijalističku]] izgradnju ličnosti, koja se uglavnom odnosila na moralno političko [[obrazovanje]] u duhu [[Marksizam|marksizma]] i službeno proklamiranoga bratstva i jedinstva.<ref name="Gradačac">{{Cite web |url= https://gracanickiglasnik.ba/wp-content/uploads/2016/05/Pages-from-gg41_web-7.pdf |title=Alen Zečević: Izgradnja željezničkog saobraćaja u Socijalističkoj Republici Bosni i Hercegovini |work= GRAČANIČKI GLASNIK, časopis za kulturnu historiju |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> === Karakteristike === * broj omladinaca, 211.370, mežu kojima je bilo 5.735 brigadira iz 42 države svijeta (Poljska, Čehoslovačka, Bugarska Rumunija, Mađarska, Grčka, Engleska,..) * broj inžinjera, tehničara i stručnih radnika, 4.375 * dužina, 242 km, a postavljeno je 302 km. kolosijeka * iskopano, 5.520.000 m<sup>3</sup> zemlje * mostovi, 14 na rijeci Bosni, 1 na Savi, 1 na [[Spreča|Spreči]] i 1 na [[Lašva (rijeka)|Lašvi]], stotine prelaza preko potoka i provalija. Most na Savi je dug oko 600 m, * tuneli, ukupno 9, 2.354 m dužine * željezničkih stanica i popratnih zgrada, 107 * normalna širina kolosjeka, 1435 mm * Stavka nenumerirane liste * najveći dozvoljeni pritisak po osovini, 16 tona * Najmanji prečnik krivine, 300 m * najveći nagib, 8,8% * najveći broj dopuštenih osovina, 140 do Doboja, 120 do Sarajeva<ref name="Hrvatska">{{Cite web |url= http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf |title= Omladinske pruge Brčko-Banovići i Šamac-Sarajevo u arhivskim fondovima Hrvatskog državnog arhiva |work= Hrvatski državni arhiv, Zagreb |accessdate= 9. maj 2026. |archive-date= 2021-03-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210327072112/http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf }}</ref><ref name="ORRA">{{Cite web |url= https://digital.bgs.ba/omladinska-pruga-samac-sarajevo/ |title=Omladinska pruga Šamac - Sarajevo |work= Biblioteka Sarajevo, digitalna zbirka - Beograd, 1947. |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> === Zdravstvo === Po dolasku, svi omladinci su pregledani, ošišani i vakcinisani. Na pruzi su bile organizovane tri bolnice, glavna u Sarajevu sa 350 ležajeva i po jedna u Žepču i Čardaku, svaka sa operacionom salom. Svaka sekcija je imala ambulantu, ukupno 39. Glavna apoteka je snabdjevala potrebnim materijalom duž čitave pruge. === Kulturno prosvjetni rad === Kulturno-prosvjetni rad na pruzi odvijao se kroz predavanja, nedeljne političke informacije, opismenjivanje uz obavezu da se niko ne vrati nepismen sa pruge, čitanje štampe, slušanje emisija radio stanice "Omladinska pruga", gledanje filmskih i pozorišnih predstava, fiskultura, zabava i odmor uz logorsku vatru. === Omladinske bašte === Duž cijele trase bile su obezbijeđene bašte sa poljoprivrednim proizvodima, ukupne površine oko 850 ha. Dobrovoljni omladinski rad bio je na početku prisilan, da bi s razvojem socijalizma on sve više postajao lijep oblik zajedničkog druženja mladih ljudi. == Druga ORA == Dionica pruge od Zenice do Doboja je postala usko grlo za potrebe bosanskohercegovačke privrede privrede, a naročito [[Željezara Zenica|Željezare Zenica]]. Jedini način da se privreda dalje razvija bila je izgradnja drugog kolosijeka pruge. Najzaslužniji za realizaciju tog velikog projekta je bio narodni heroj Rato Dugonjić koji je zbog svog ogromnog ugleda dobio podršku od Tita.<ref name="zenica">{{Cite web |url= https://www.zenicablog.com/omladinsko-naselje-i-radna-akcija-samac-sarajevo-1978/ |title= Omladinsko naselje i radna akcija “Šamac-Sarajevo 1978.” |work= Zenica - www.zenicablog.com - 2023.|accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> Za potrebe omladinskih radnih brigada podignuta su 4 naselja koja su se nalazila u: * [[Nemila|Nemili]], jedino koje još postoji * [[Maglaj]]u, * [[Zavidovići]]ma * [[Doboj]]u. Druga omladinska radna akcija Šamac - Sarajevo, počela je u proljeće [[1978]]. godine, i organizirana je u svrhu probijanja paralelnog željezničkog kolosijeka. Mladići i djevojke nekadašnje [[Jugoslavija|Jugoslavije]] su dali svoj doprinos, ali najteže poslove je obavljala profesionalna građevinska operativa. Zapovjednici ove radne akcije bili su [[Bogić Bogićević]] i [[Filip Vuković]]. Omladinske radne akcije u drugoj fazi [[Samoupravni socijalizam|socijalističkog samoupravljanja]] bile su lijepa mjesta druženja i nezaboravnih susreta.<ref name="berlin">{{Cite web |url= https://hrvatskiglas-berlin.eu/?p=178189 |title= Omladinska pruga Šamac - Sarajevo - Filip Ćolukić… Iz knjige “Moja sjećanja na minulo stoljeće” |work= Hrvatski glas Berlin - hrvatskiglas-berlin.eu - 2018.|accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> Dobrovoljni rad valoriziran je udarničkim značkama. Žuljevitim rukama mladići i djevojke gradili su mostove, ceste i pruge, koje će na koncu dvadesetog vijeka biti dinamitom bačeni u zrak. Ta legendarna pruga izgradila je i luku Bosanski Šamac na rijeci [[Sava|Savi]]. Bosanski Šamac se prvi put spominje [[1725]]. godine, kao Lukačev Šanac ([[Njemački jezik|njem.]] ''Schanz'' - rov, prokop). Iz Šamca je u aprilu [[1992]]. protjerano bošnjačko i hrvatsko stanovništvo, a znamenita pruga koja vodi prema Sarajevu i moru na više je mjesta bila potpuno minirana i porušena. == Slogani omladinske akcije pruga Šamac-Sarajevo == * "Mi gradimo prugu - pruga gradi nas" * "Šamac - Sarajevo, to je naša meta, izgraditi prugu još ovoga ljeta". * "Šamac -Sarajevo, to je naša dika, izgraditi prugu sve do Dubrovnika." == Poznati učesnici izgradnje pruge == * [[Pierre Alechinsky]], belgijski slikar * [[Olof Palme]], švedski političar * [[Pierre Trudeau]], kanadski političar * [[Jurij Brězan]], njemački pisac * [[Bogić Bogićević]], bh. političar == Vanjske veze == {{Commonscat|Šamac–Sarajevo railway}} * [http://www.cosy.sbg.ac.at/~zzspri/lifestories/1947SmSr/47SamSar.html Zvonimir Springer o gradnji pruge Šamac-Sarajevo] (engleski) * Omladinska pruga Šamac - Sarajevo<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZBk6d_UwKls Video]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Željezničke pruge u Bosni i Hercegovini|Šamac–Sarajevo] [[Kategorija:Saobraćaj u Republici Srpskoj] [[Kategorija:Omladinske radne akcije] 1rijvlnr9i9q66t16ew5mk2wm3sfm6t 42590117 42590116 2026-05-09T21:01:49Z Zavičajac 76707 42590117 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 [[File:Pruga Samac-Sarajevo.jpg|mini|desno|Плакат са изградње пруге Шамац-Сарајево]] [[File:Sarajevo Tram New-Railway-Station (3).jpg|mini|desno|Željeznička stanica u Sarajevu, neposredno nakon izgradnje 1950-ih. god.]] '''Željeznička pruga Bosanski Šamac–Sarajevo''', [[željeznička pruga]] izgrađena je neposredno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Razlozi za izgradnju pruge bili su: povezivanja [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] sa drugim republikama, prvenstveno s poljoprivrednim područjima [[Slavonija|Slavonije]] i [[Vojvodina|Vojvodine]] i eksploatacija bogatih nalazišta [[Ugalj|uglja]] i [[Željezo||željeza]] u Bosni i Hercegovini. Sa mrežom jugoslavenske željeznice spojena je u Strizivojna Vrpolje. Izgrađena je nakon uspješno okončane izgradnje [[Pruga Brčko–Banovići|pruge Brčko–Banovići]]. Prva dva voza¸prošla su prugom 15. novembra. U njima su bili učesnici izgradnje. Prugu je otvorio [[Josip Broz Tito]], svečanim govorom 16. novembra 1947. u Sarajevu. U redovni saobraćaj je puštena 20. novembra prolaskom voza na relaciji Sarajevo - [[Beograd]], sastavljenog od 8 vagona III razreda i 2 vagona II razreda.<ref name="Priča">{{Cite web |url= https://vremeplov.ba/2025/hr/2025/07/14/pruga-samac-sarajevo-prica-za-sva-vremena-5/ |title= Pruga Šamac - Sarajevo - Priča |work= Vremeplov - vremeplov.ba |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> == Prva ORA == Karakterističnost ove pruge je da je ona izgrađena [[Omladinske radne akcije|Omladinskom radnom akcijom (ORA)]]. Po veličini i značaju bila je treća manifestacija demokratske omladine svijeta 1947. god. Svečanost povodom početka radova održana je u Šamcu 1. aprila 1947. godine, uz prisustvo visokih državnih i republičkih rukovodilaca ([[Milovan Đilas]], [[Todor Vujasinović]], [[Đuro Pucar Stari]], [[Rato Dugonjić]] tada predsjednik Centralnog vijeća Narodne omladine Jugoslavije i drugi. Komandant Glavnog štaba Omladinskih radnih brigada bio je [[Batrić Jovanović]] Pod parolom ''"Mi gradimo prugu - pruga gradi nas"'', stotine hiljada mladih iz cijele bivše Jugoslavije i svijeta vrlo primitivnim alatkama, najčešće lopatama i krampovima, probilo je ovu trasu kroz brdovitu [[Bosna (regija)|Bosnu]]. Drugi dio slogana odnosio se na [[Socijalizam|socijalističku]] izgradnju ličnosti, koja se uglavnom odnosila na moralno političko [[obrazovanje]] u duhu [[Marksizam|marksizma]] i službeno proklamiranoga bratstva i jedinstva.<ref name="Gradačac">{{Cite web |url= https://gracanickiglasnik.ba/wp-content/uploads/2016/05/Pages-from-gg41_web-7.pdf |title=Alen Zečević: Izgradnja željezničkog saobraćaja u Socijalističkoj Republici Bosni i Hercegovini |work= GRAČANIČKI GLASNIK, časopis za kulturnu historiju |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> === Karakteristike === * broj omladinaca, 211.370, mežu kojima je bilo 5.735 brigadira iz 42 države svijeta (Poljska, Čehoslovačka, Bugarska Rumunija, Mađarska, Grčka, Engleska,..) * broj inžinjera, tehničara i stručnih radnika, 4.375 * dužina, 242 km, a postavljeno je 302 km. kolosijeka * iskopano, 5.520.000 m<sup>3</sup> zemlje * mostovi, 14 na rijeci Bosni, 1 na Savi, 1 na [[Spreča|Spreči]] i 1 na [[Lašva (rijeka)|Lašvi]], stotine prelaza preko potoka i provalija. Most na Savi je dug oko 600 m, * tuneli, ukupno 9, 2.354 m dužine * željezničkih stanica i popratnih zgrada, 107 * normalna širina kolosjeka, 1435 mm * Stavka nenumerirane liste * najveći dozvoljeni pritisak po osovini, 16 tona * Najmanji prečnik krivine, 300 m * najveći nagib, 8,8% * najveći broj dopuštenih osovina, 140 do Doboja, 120 do Sarajeva<ref name="Hrvatska">{{Cite web |url= http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf |title= Omladinske pruge Brčko-Banovići i Šamac-Sarajevo u arhivskim fondovima Hrvatskog državnog arhiva |work= Hrvatski državni arhiv, Zagreb |accessdate= 9. maj 2026. |archive-date= 2021-03-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210327072112/http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf }}</ref><ref name="ORRA">{{Cite web |url= https://digital.bgs.ba/omladinska-pruga-samac-sarajevo/ |title=Omladinska pruga Šamac - Sarajevo |work= Biblioteka Sarajevo, digitalna zbirka - Beograd, 1947. |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> === Zdravstvo === Po dolasku, svi omladinci su pregledani, ošišani i vakcinisani. Na pruzi su bile organizovane tri bolnice, glavna u Sarajevu sa 350 ležajeva i po jedna u Žepču i Čardaku, svaka sa operacionom salom. Svaka sekcija je imala ambulantu, ukupno 39. Glavna apoteka je snabdjevala potrebnim materijalom duž čitave pruge. === Kulturno prosvjetni rad === Kulturno-prosvjetni rad na pruzi odvijao se kroz predavanja, nedeljne političke informacije, opismenjivanje uz obavezu da se niko ne vrati nepismen sa pruge, čitanje štampe, slušanje emisija radio stanice "Omladinska pruga", gledanje filmskih i pozorišnih predstava, fiskultura, zabava i odmor uz logorsku vatru. === Omladinske bašte === Duž cijele trase bile su obezbijeđene bašte sa poljoprivrednim proizvodima, ukupne površine oko 850 ha. Dobrovoljni omladinski rad bio je na početku prisilan, da bi s razvojem socijalizma on sve više postajao lijep oblik zajedničkog druženja mladih ljudi. == Druga ORA == Dionica pruge od Zenice do Doboja je postala usko grlo za potrebe bosanskohercegovačke privrede privrede, a naročito [[Željezara Zenica|Željezare Zenica]]. Jedini način da se privreda dalje razvija bila je izgradnja drugog kolosijeka pruge. Najzaslužniji za realizaciju tog velikog projekta je bio narodni heroj Rato Dugonjić koji je zbog svog ogromnog ugleda dobio podršku od Tita.<ref name="zenica">{{Cite web |url= https://www.zenicablog.com/omladinsko-naselje-i-radna-akcija-samac-sarajevo-1978/ |title= Omladinsko naselje i radna akcija “Šamac-Sarajevo 1978.” |work= Zenica - www.zenicablog.com - 2023.|accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> Za potrebe omladinskih radnih brigada podignuta su 4 naselja koja su se nalazila u: * [[Nemila|Nemiloj]], jedino koje još postoji * [[Maglaj]]u, * [[Zavidovići]]ma * [[Doboj]]u. Filip Vuković,Ilija Rozić i Nihad Šehović Šeha činili su Glavni štab akcije. Bogić Bogičević je bio komandant naselja u Doboju. Kasnije ga je (zbog Bogićevog izbora za sekretara RK SSO BiH) zamijenio Nedžad Osmanović. Adnan Kreso je bio komandant naselja u Zavidovićima, Pero Drljača u Žepču, a Zdravko Sivrić u Nemiloj. Druga omladinska radna akcija Šamac - Sarajevo, počela je u proljeće [[1978]]. godine, i organizirana je u svrhu probijanja paralelnog željezničkog kolosijeka. Mladići i djevojke nekadašnje [[Jugoslavija|Jugoslavije]] su dali svoj doprinos, ali najteže poslove je obavljala profesionalna građevinska operativa. Zapovjednici ove radne akcije bili su [[Bogić Bogićević]] i [[Filip Vuković]]. Omladinske radne akcije u drugoj fazi [[Samoupravni socijalizam|socijalističkog samoupravljanja]] bile su lijepa mjesta druženja i nezaboravnih susreta.<ref name="berlin">{{Cite web |url= https://hrvatskiglas-berlin.eu/?p=178189 |title= Omladinska pruga Šamac - Sarajevo - Filip Ćolukić… Iz knjige “Moja sjećanja na minulo stoljeće” |work= Hrvatski glas Berlin - hrvatskiglas-berlin.eu - 2018.|accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> Dobrovoljni rad valoriziran je udarničkim značkama. Žuljevitim rukama mladići i djevojke gradili su mostove, ceste i pruge, koje će na koncu dvadesetog vijeka biti dinamitom bačeni u zrak. Ta legendarna pruga izgradila je i luku Bosanski Šamac na rijeci [[Sava|Savi]]. Bosanski Šamac se prvi put spominje [[1725]]. godine, kao Lukačev Šanac ([[Njemački jezik|njem.]] ''Schanz'' - rov, prokop). Iz Šamca je u aprilu [[1992]]. protjerano bošnjačko i hrvatsko stanovništvo, a znamenita pruga koja vodi prema Sarajevu i moru na više je mjesta bila potpuno minirana i porušena. == Slogani omladinske akcije pruga Šamac-Sarajevo == * "Mi gradimo prugu - pruga gradi nas" * "Šamac - Sarajevo, to je naša meta, izgraditi prugu još ovoga ljeta". * "Šamac -Sarajevo, to je naša dika, izgraditi prugu sve do Dubrovnika." == Poznati učesnici izgradnje pruge == * [[Pierre Alechinsky]], belgijski slikar * [[Olof Palme]], švedski političar * [[Pierre Trudeau]], kanadski političar * [[Jurij Brězan]], njemački pisac * [[Bogić Bogićević]], bh. političar == Vanjske veze == {{Commonscat|Šamac–Sarajevo railway}} * [http://www.cosy.sbg.ac.at/~zzspri/lifestories/1947SmSr/47SamSar.html Zvonimir Springer o gradnji pruge Šamac-Sarajevo] (engleski) * Omladinska pruga Šamac - Sarajevo<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZBk6d_UwKls Video]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Željezničke pruge u Bosni i Hercegovini|Šamac–Sarajevo] [[Kategorija:Saobraćaj u Republici Srpskoj] [[Kategorija:Omladinske radne akcije] 6fo89hue0ole03e8glfyk1gw2ym1n8l 42590118 42590117 2026-05-09T21:05:05Z Zavičajac 76707 42590118 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 [[File:Pruga Samac-Sarajevo.jpg|mini|desno|Плакат са изградње пруге Шамац-Сарајево]] [[File:Sarajevo Tram New-Railway-Station (3).jpg|mini|desno|Željeznička stanica u Sarajevu, neposredno nakon izgradnje 1950-ih. god.]] '''Željeznička pruga Bosanski Šamac–Sarajevo''', [[željeznička pruga]] izgrađena je neposredno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Razlozi za izgradnju pruge bili su: povezivanja [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] sa drugim republikama, prvenstveno s poljoprivrednim područjima [[Slavonija|Slavonije]] i [[Vojvodina|Vojvodine]] i eksploatacija bogatih nalazišta [[Ugalj|uglja]] i [[Željezo||željeza]] u Bosni i Hercegovini. Sa mrežom jugoslavenske željeznice spojena je u Strizivojna Vrpolje. Izgrađena je nakon uspješno okončane izgradnje [[Pruga Brčko–Banovići|pruge Brčko–Banovići]]. Prva dva voza¸prošla su prugom 15. novembra. U njima su bili učesnici izgradnje. Prugu je otvorio [[Josip Broz Tito]], svečanim govorom 16. novembra 1947. u Sarajevu. U redovni saobraćaj je puštena 20. novembra prolaskom voza na relaciji Sarajevo - [[Beograd]], sastavljenog od 8 vagona III razreda i 2 vagona II razreda.<ref name="Priča">{{Cite web |url= https://vremeplov.ba/2025/hr/2025/07/14/pruga-samac-sarajevo-prica-za-sva-vremena-5/ |title= Pruga Šamac - Sarajevo - Priča |work= Vremeplov - vremeplov.ba |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> == Prva ORA == Karakterističnost ove pruge je da je ona izgrađena [[Omladinske radne akcije|Omladinskom radnom akcijom (ORA)]]. Po veličini i značaju bila je treća manifestacija demokratske omladine svijeta 1947. god. Svečanost povodom početka radova održana je u Šamcu 1. aprila 1947. godine, uz prisustvo visokih državnih i republičkih rukovodilaca ([[Milovan Đilas]], [[Todor Vujasinović]], [[Đuro Pucar Stari]], [[Rato Dugonjić]] tada predsjednik Centralnog vijeća Narodne omladine Jugoslavije i drugi. Komandant Glavnog štaba Omladinskih radnih brigada bio je [[Batrić Jovanović]] Pod parolom ''"Mi gradimo prugu - pruga gradi nas"'', stotine hiljada mladih iz cijele bivše Jugoslavije i svijeta vrlo primitivnim alatkama, najčešće lopatama i krampovima, probilo je ovu trasu kroz brdovitu [[Bosna (regija)|Bosnu]]. Drugi dio slogana odnosio se na [[Socijalizam|socijalističku]] izgradnju ličnosti, koja se uglavnom odnosila na moralno političko [[obrazovanje]] u duhu [[Marksizam|marksizma]] i službeno proklamiranoga bratstva i jedinstva.<ref name="Gradačac">{{Cite web |url= https://gracanickiglasnik.ba/wp-content/uploads/2016/05/Pages-from-gg41_web-7.pdf |title=Alen Zečević: Izgradnja željezničkog saobraćaja u Socijalističkoj Republici Bosni i Hercegovini |work= GRAČANIČKI GLASNIK, časopis za kulturnu historiju |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> === Karakteristike === * broj omladinaca, 211.370, mežu kojima je bilo 5.735 brigadira iz 42 države svijeta (Poljska, Čehoslovačka, Bugarska Rumunija, Mađarska, Grčka, Engleska,..) * broj inžinjera, tehničara i stručnih radnika, 4.375 * dužina, 242 km, a postavljeno je 302 km. kolosijeka * iskopano, 5.520.000 m<sup>3</sup> zemlje * mostovi, 14 na rijeci Bosni, 1 na Savi, 1 na [[Spreča|Spreči]] i 1 na [[Lašva (rijeka)|Lašvi]], stotine prelaza preko potoka i provalija. Most na Savi je dug oko 600 m, * tuneli, ukupno 9, 2.354 m dužine * željezničkih stanica i popratnih zgrada, 107 * normalna širina kolosjeka, 1435 mm * Stavka nenumerirane liste * najveći dozvoljeni pritisak po osovini, 16 tona * Najmanji prečnik krivine, 300 m * najveći nagib, 8,8% * najveći broj dopuštenih osovina, 140 do Doboja, 120 do Sarajeva<ref name="Hrvatska">{{Cite web |url= http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf |title= Omladinske pruge Brčko-Banovići i Šamac-Sarajevo u arhivskim fondovima Hrvatskog državnog arhiva |work= Hrvatski državni arhiv, Zagreb |accessdate= 9. maj 2026. |archive-date= 2021-03-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210327072112/http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf }}</ref><ref name="ORRA">{{Cite web |url= https://digital.bgs.ba/omladinska-pruga-samac-sarajevo/ |title=Omladinska pruga Šamac - Sarajevo |work= Biblioteka Sarajevo, digitalna zbirka - Beograd, 1947. |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> === Zdravstvo === Po dolasku, svi omladinci su pregledani, ošišani i vakcinisani. Na pruzi su bile organizovane tri bolnice, glavna u Sarajevu sa 350 ležajeva i po jedna u Žepču i Čardaku, svaka sa operacionom salom. Svaka sekcija je imala ambulantu, ukupno 39. Glavna apoteka je snabdjevala potrebnim materijalom duž čitave pruge. === Kulturno prosvjetni rad === Kulturno-prosvjetni rad na pruzi odvijao se kroz predavanja, nedeljne političke informacije, opismenjivanje uz obavezu da se niko ne vrati nepismen sa pruge, čitanje štampe, slušanje emisija radio stanice "Omladinska pruga", gledanje filmskih i pozorišnih predstava, fiskultura, zabava i odmor uz logorsku vatru. === Omladinske bašte === Duž cijele trase bile su obezbijeđene bašte sa poljoprivrednim proizvodima, ukupne površine oko 850 ha. Dobrovoljni omladinski rad bio je na početku prisilan, da bi s razvojem socijalizma on sve više postajao lijep oblik zajedničkog druženja mladih ljudi. [[File:Doboj railway station (20191020 134056).jpg|mini|lijevo|Željeznička stanica Doboj]] == Druga ORA == Dionica pruge od Zenice do Doboja je postala usko grlo za potrebe bosanskohercegovačke privrede privrede, a naročito [[Željezara Zenica|Željezare Zenica]]. Jedini način da se privreda dalje razvija bila je izgradnja drugog kolosijeka pruge. Najzaslužniji za realizaciju tog velikog projekta je bio narodni heroj Rato Dugonjić koji je zbog svog ogromnog ugleda dobio podršku od Tita.<ref name="zenica">{{Cite web |url= https://www.zenicablog.com/omladinsko-naselje-i-radna-akcija-samac-sarajevo-1978/ |title= Omladinsko naselje i radna akcija “Šamac-Sarajevo 1978.” |work= Zenica - www.zenicablog.com - 2023.|accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> Za potrebe omladinskih radnih brigada podignuta su 4 naselja koja su se nalazila u: * [[Nemila|Nemiloj]], jedino koje još postoji * [[Maglaj]]u, * [[Zavidovići]]ma * [[Doboj]]u. Filip Vuković,Ilija Rozić i Nihad Šehović Šeha činili su Glavni štab akcije. Bogić Bogičević je bio komandant naselja u Doboju. Kasnije ga je (zbog Bogićevog izbora za sekretara RK SSO BiH) zamijenio Nedžad Osmanović. Adnan Kreso je bio komandant naselja u Zavidovićima, Pero Drljača u Žepču, a Zdravko Sivrić u Nemiloj. Druga omladinska radna akcija Šamac - Sarajevo, počela je u proljeće [[1978]]. godine, i organizirana je u svrhu probijanja paralelnog željezničkog kolosijeka. Mladići i djevojke nekadašnje [[Jugoslavija|Jugoslavije]] su dali svoj doprinos, ali najteže poslove je obavljala profesionalna građevinska operativa. Zapovjednici ove radne akcije bili su [[Bogić Bogićević]] i [[Filip Vuković]]. Omladinske radne akcije u drugoj fazi [[Samoupravni socijalizam|socijalističkog samoupravljanja]] bile su lijepa mjesta druženja i nezaboravnih susreta.<ref name="berlin">{{Cite web |url= https://hrvatskiglas-berlin.eu/?p=178189 |title= Omladinska pruga Šamac - Sarajevo - Filip Ćolukić… Iz knjige “Moja sjećanja na minulo stoljeće” |work= Hrvatski glas Berlin - hrvatskiglas-berlin.eu - 2018.|accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> Dobrovoljni rad valoriziran je udarničkim značkama. Žuljevitim rukama mladići i djevojke gradili su mostove, ceste i pruge, koje će na koncu dvadesetog vijeka biti dinamitom bačeni u zrak. Ta legendarna pruga izgradila je i luku Bosanski Šamac na rijeci [[Sava|Savi]]. Bosanski Šamac se prvi put spominje [[1725]]. godine, kao Lukačev Šanac ([[Njemački jezik|njem.]] ''Schanz'' - rov, prokop). Iz Šamca je u aprilu [[1992]]. protjerano bošnjačko i hrvatsko stanovništvo, a znamenita pruga koja vodi prema Sarajevu i moru na više je mjesta bila potpuno minirana i porušena. == Slogani omladinske akcije pruga Šamac-Sarajevo == * "Mi gradimo prugu - pruga gradi nas" * "Šamac - Sarajevo, to je naša meta, izgraditi prugu još ovoga ljeta". * "Šamac -Sarajevo, to je naša dika, izgraditi prugu sve do Dubrovnika." == Poznati učesnici izgradnje pruge == * [[Pierre Alechinsky]], belgijski slikar * [[Olof Palme]], švedski političar * [[Pierre Trudeau]], kanadski političar * [[Jurij Brězan]], njemački pisac * [[Bogić Bogićević]], bh. političar == Vanjske veze == {{Commonscat|Šamac–Sarajevo railway}} * [http://www.cosy.sbg.ac.at/~zzspri/lifestories/1947SmSr/47SamSar.html Zvonimir Springer o gradnji pruge Šamac-Sarajevo] (engleski) * Omladinska pruga Šamac - Sarajevo<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZBk6d_UwKls Video]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Željezničke pruge u Bosni i Hercegovini|Šamac–Sarajevo] [[Kategorija:Saobraćaj u Republici Srpskoj] [[Kategorija:Omladinske radne akcije] hy69uh2bbirez43q96mxyrk5i9zkwtp 42590307 42590118 2026-05-10T09:26:37Z Zavičajac 76707 42590307 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 [[File:Pruga Samac-Sarajevo.jpg|mini|desno|Плакат са изградње пруге Шамац-Сарајево]] [[File:Sarajevo Tram New-Railway-Station (3).jpg|mini|desno|Željeznička stanica u Sarajevu, neposredno nakon izgradnje 1950-ih. god.]] '''Željeznička pruga Bosanski Šamac–Sarajevo''', [[željeznička pruga]] izgrađena je neposredno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Razlozi za izgradnju pruge bili su: povezivanja [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] sa drugim republikama, prvenstveno s poljoprivrednim područjima [[Slavonija|Slavonije]] i [[Vojvodina|Vojvodine]] i eksploatacija bogatih nalazišta [[Ugalj|uglja]] i [[Željezo||željeza]] u Bosni i Hercegovini. Sa mrežom jugoslavenske željeznice spojena je u Strizivojna Vrpolje. Izgrađena je nakon uspješno okončane izgradnje [[Pruga Brčko–Banovići|pruge Brčko–Banovići]]. Prva dva voza¸prošla su prugom 15. novembra. U njima su bili učesnici izgradnje. Prugu je otvorio [[Josip Broz Tito]], svečanim govorom 16. novembra 1947. u Sarajevu. U redovni saobraćaj je puštena 20. novembra prolaskom voza na relaciji Sarajevo - [[Beograd]], sastavljenog od 8 vagona III razreda i 2 vagona II razreda.<ref name="Priča">{{Cite web |url= https://vremeplov.ba/2025/hr/2025/07/14/pruga-samac-sarajevo-prica-za-sva-vremena-5/ |title= Pruga Šamac - Sarajevo - Priča |work= Vremeplov - vremeplov.ba |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> == Prva ORA == Karakterističnost ove pruge je da je ona izgrađena [[Omladinske radne akcije|Omladinskom radnom akcijom (ORA)]]. Po veličini i značaju bila je treća manifestacija demokratske omladine svijeta 1947. god. Svečanost povodom početka radova održana je u Šamcu 1. aprila 1947. godine, uz prisustvo visokih državnih i republičkih rukovodilaca ([[Milovan Đilas]], [[Todor Vujasinović]], [[Đuro Pucar Stari]], [[Rato Dugonjić]] tada predsjednik Centralnog vijeća Narodne omladine Jugoslavije i drugi. Komandant Glavnog štaba Omladinskih radnih brigada bio je [[Batrić Jovanović]] Pod parolom ''"Mi gradimo prugu - pruga gradi nas"'', stotine hiljada mladih iz cijele bivše Jugoslavije i svijeta vrlo primitivnim alatkama, najčešće lopatama i krampovima, probilo je ovu trasu kroz brdovitu [[Bosna (regija)|Bosnu]]. Drugi dio slogana odnosio se na [[Socijalizam|socijalističku]] izgradnju ličnosti, koja se uglavnom odnosila na moralno političko [[obrazovanje]] u duhu [[Marksizam|marksizma]] i službeno proklamiranoga bratstva i jedinstva.<ref name="Gradačac">{{Cite web |url= https://gracanickiglasnik.ba/wp-content/uploads/2016/05/Pages-from-gg41_web-7.pdf |title=Alen Zečević: Izgradnja željezničkog saobraćaja u Socijalističkoj Republici Bosni i Hercegovini |work= GRAČANIČKI GLASNIK, časopis za kulturnu historiju |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> === Zdravstvo === Po dolasku, svi omladinci su pregledani, ošišani i vakcinisani. Na pruzi su bile organizovane tri bolnice, glavna u Sarajevu sa 350 ležajeva i po jedna u [[Žepča|Žepču]] i Čardaku, svaka sa operacionom salom. Svaka sekcija je imala ambulantu, ukupno 39. Glavna apoteka je snabdjevala potrebnim materijalom duž čitave pruge. === Kulturno prosvjetni rad === Kulturno-prosvjetni rad na pruzi odvijao se kroz predavanja, nedeljne političke informacije, opismenjivanje uz obavezu da se niko ne vrati nepismen sa pruge, čitanje štampe, slušanje emisija radio stanice "Omladinska pruga", gledanje filmskih i pozorišnih predstava, fiskultura, zabava i odmor uz logorsku vatru.<ref name="visoko">{{Cite web |url= https://kakanj.com.ba/v4/novembarske-godisnjice-1947-godine-krenuo-prvi-voz-prugom-samac-sarajevo/ |title= 16. novembra 1947. godine krenuo prvi voz prugom Bosanski Šamac – Sarajevo: Arhivski zapis o početku izgradnje pruge na dionici od Sarajeva do Kaknja |work= Općina Kakanj |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> === Omladinske bašte === Duž cijele trase bile su obezbijeđene bašte sa poljoprivrednim proizvodima, ukupne površine oko 850 ha. Dobrovoljni omladinski rad bio je na početku prisilan, da bi s razvojem socijalizma on sve više postajao lijep oblik zajedničkog druženja mladih ljudi. === Karakteristike === Trasa pruge cijelom dužinom prati tok rijeke Bosne. Od Doboja ide uporedo sa nekadašnjom uskotračnom prugom [[Historija željeznice u Bosni i Hercegovini|Bosanski Brod - Sarajevo - Metković]]. * broj omladinaca, 211.370, mežu kojima je bilo 5.735 brigadira iz 42 države svijeta (Poljska, Čehoslovačka, Bugarska Rumunija, Mađarska, Grčka, Engleska,..) * broj inžinjera, tehničara i stručnih radnika, 4.375 * dužina, 242 km, a postavljeno je 302 km. kolosijeka * iskopano, 5.520.000 m<sup>3</sup> zemlje * mostovi, 14 na rijeci Bosni, 1 na Savi, 1 na [[Spreča|Spreči]] i 1 na [[Lašva (rijeka)|Lašvi]], stotine prelaza preko potoka i provalija. Most na Savi je dug oko 600 m, * tuneli, ukupno 9, 2.354 m dužine * željezničkih stanica i popratnih zgrada, 107 * normalna širina kolosjeka, 1435 mm * Stavka nenumerirane liste * najveći dozvoljeni pritisak po osovini, 16 tona * Najmanji prečnik krivine, 300 m * najveći nagib, 8,8% * najveći broj dopuštenih osovina, 140 do Doboja, 120 do Sarajeva<ref name="Hrvatska">{{Cite web |url= http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf |title= Omladinske pruge Brčko-Banovići i Šamac-Sarajevo u arhivskim fondovima Hrvatskog državnog arhiva |work= Hrvatski državni arhiv, Zagreb |accessdate= 9. maj 2026. |archive-date= 2021-03-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210327072112/http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf }}</ref><ref name="ORRA">{{Cite web |url= https://digital.bgs.ba/omladinska-pruga-samac-sarajevo/ |title=Omladinska pruga Šamac - Sarajevo |work= Biblioteka Sarajevo, digitalna zbirka - Beograd, 1947. |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> [[File:Doboj railway station (20191020 134056).jpg|mini|lijevo|Željeznička stanica Doboj]] == Druga ORA == Dionica pruge od Zenice do Doboja je postala usko grlo za potrebe bosanskohercegovačke privrede privrede, a naročito [[Željezara Zenica|Željezare Zenica]]. Jedini način da se privreda dalje razvija bila je izgradnja drugog kolosijeka pruge. Najzaslužniji za realizaciju tog velikog projekta je bio narodni heroj Rato Dugonjić koji je zbog svog ogromnog ugleda dobio podršku od Tita.<ref name="zenica">{{Cite web |url= https://www.zenicablog.com/omladinsko-naselje-i-radna-akcija-samac-sarajevo-1978/ |title= Omladinsko naselje i radna akcija “Šamac-Sarajevo 1978.” |work= Zenica - www.zenicablog.com - 2023.|accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> Za potrebe omladinskih radnih brigada podignuta su 4 naselja koja su se nalazila u: * [[Nemila|Nemiloj]], jedino koje još postoji * [[Maglaj]]u, * [[Zavidovići]]ma * [[Doboj]]u. Filip Vuković,Ilija Rozić i Nihad Šehović Šeha činili su Glavni štab akcije. Bogić Bogičević je bio komandant naselja u Doboju. Kasnije ga je (zbog Bogićevog izbora za sekretara RK SSO BiH) zamijenio Nedžad Osmanović. Adnan Kreso je bio komandant naselja u Zavidovićima, Pero Drljača u Žepču, a Zdravko Sivrić u Nemiloj. Druga omladinska radna akcija Šamac - Sarajevo, počela je u proljeće [[1978]]. godine, i organizirana je u svrhu probijanja paralelnog željezničkog kolosijeka. Mladići i djevojke nekadašnje [[Jugoslavija|Jugoslavije]] su dali svoj doprinos, ali najteže poslove je obavljala profesionalna građevinska operativa. Zapovjednici ove radne akcije bili su [[Bogić Bogićević]] i [[Filip Vuković]]. Omladinske radne akcije u drugoj fazi [[Samoupravni socijalizam|socijalističkog samoupravljanja]] bile su lijepa mjesta druženja i nezaboravnih susreta.<ref name="berlin">{{Cite web |url= https://hrvatskiglas-berlin.eu/?p=178189 |title= Omladinska pruga Šamac - Sarajevo - Filip Ćolukić… Iz knjige “Moja sjećanja na minulo stoljeće” |work= Hrvatski glas Berlin - hrvatskiglas-berlin.eu - 2018.|accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> Dobrovoljni rad valoriziran je udarničkim značkama. Žuljevitim rukama mladići i djevojke gradili su mostove, ceste i pruge, koje će na koncu dvadesetog vijeka biti dinamitom bačeni u zrak. Ta legendarna pruga izgradila je i luku Bosanski Šamac na rijeci [[Sava|Savi]]. Bosanski Šamac se prvi put spominje [[1725]]. godine, kao Lukačev Šanac ([[Njemački jezik|njem.]] ''Schanz'' - rov, prokop). Iz Šamca je u aprilu [[1992]]. protjerano bošnjačko i hrvatsko stanovništvo, a znamenita pruga koja vodi prema Sarajevu i moru na više je mjesta bila potpuno minirana i porušena. == Slogani omladinske akcije pruga Šamac-Sarajevo == * "Mi gradimo prugu - pruga gradi nas" * "Šamac - Sarajevo, to je naša meta, izgraditi prugu još ovoga ljeta". * "Šamac -Sarajevo, to je naša dika, izgraditi prugu sve do Dubrovnika." == Poznati učesnici izgradnje pruge == * [[Pierre Alechinsky]], belgijski slikar * [[Olof Palme]], švedski političar * [[Pierre Trudeau]], kanadski političar * [[Jurij Brězan]], njemački pisac * [[Bogić Bogićević]], bh. političar == Vanjske veze == {{Commonscat|Šamac–Sarajevo railway}} * [http://www.cosy.sbg.ac.at/~zzspri/lifestories/1947SmSr/47SamSar.html Zvonimir Springer o gradnji pruge Šamac-Sarajevo] (engleski) * Omladinska pruga Šamac - Sarajevo<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZBk6d_UwKls Video]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Željezničke pruge u Bosni i Hercegovini|Šamac–Sarajevo] [[Kategorija:Saobraćaj u Republici Srpskoj] [[Kategorija:Omladinske radne akcije] hglhv2ycaokoe4cg4v03lk7rd6xtjed 42590400 42590307 2026-05-10T11:41:58Z Zavičajac 76707 42590400 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 [[File:Pruga Samac-Sarajevo.jpg|mini|desno|Плакат са изградње пруге Шамац-Сарајево]] [[File:Sarajevo Tram New-Railway-Station (3).jpg|mini|desno|Željeznička stanica u Sarajevu, neposredno nakon izgradnje 1950-ih. god.]] '''Željeznička pruga Bosanski Šamac–Sarajevo''', [[željeznička pruga]] izgrađena je neposredno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Razlozi za izgradnju pruge bili su: povezivanja [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] sa drugim republikama, prvenstveno s poljoprivrednim područjima [[Slavonija|Slavonije]] i [[Vojvodina|Vojvodine]] i eksploatacija bogatih nalazišta [[Ugalj|uglja]] i [[Željezo||željeza]] u Bosni i Hercegovini. Sa mrežom jugoslavenske željeznice spojena je u Strizivojna Vrpolje. Izgrađena je nakon uspješno okončane izgradnje [[Pruga Brčko–Banovići|pruge Brčko–Banovići]]. Prva dva voza¸prošla su prugom 15. novembra. U njima su bili učesnici izgradnje. Prugu je otvorio [[Josip Broz Tito]], svečanim govorom 16. novembra 1947. u Sarajevu. U redovni saobraćaj je puštena 20. novembra prolaskom voza na relaciji Sarajevo - [[Beograd]], sastavljenog od 8 vagona III razreda i 2 vagona II razreda.<ref name="Priča">{{Cite web |url= https://vremeplov.ba/2025/hr/2025/07/14/pruga-samac-sarajevo-prica-za-sva-vremena-5/ |title= Pruga Šamac - Sarajevo - Priča |work= Vremeplov - vremeplov.ba |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> == Prva ORA == Karakterističnost ove pruge je da je ona izgrađena [[Omladinske radne akcije|Omladinskom radnom akcijom (ORA)]]. Po veličini i značaju bila je treća manifestacija demokratske omladine svijeta 1947. god. Svečanost povodom početka radova održana je u Šamcu 1. aprila 1947. godine, uz prisustvo visokih državnih i republičkih rukovodilaca ([[Milovan Đilas]], [[Todor Vujasinović]], [[Đuro Pucar Stari]], [[Rato Dugonjić]] tada predsjednik Centralnog vijeća Narodne omladine Jugoslavije i drugi. Komandant Glavnog štaba Omladinskih radnih brigada bio je [[Batrić Jovanović]] Pod parolom ''"Mi gradimo prugu - pruga gradi nas"'', stotine hiljada mladih iz cijele bivše Jugoslavije i svijeta vrlo primitivnim alatkama, najčešće lopatama i krampovima, probilo je ovu trasu kroz brdovitu [[Bosna (regija)|Bosnu]]. Drugi dio slogana odnosio se na [[Socijalizam|socijalističku]] izgradnju ličnosti, koja se uglavnom odnosila na moralno političko [[obrazovanje]] u duhu [[Marksizam|marksizma]] i službeno proklamiranoga bratstva i jedinstva.<ref name="Gradačac">{{Cite web |url= https://gracanickiglasnik.ba/wp-content/uploads/2016/05/Pages-from-gg41_web-7.pdf |title=Alen Zečević: Izgradnja željezničkog saobraćaja u Socijalističkoj Republici Bosni i Hercegovini |work= GRAČANIČKI GLASNIK, časopis za kulturnu historiju |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> === Zdravstvo === Po dolasku, svi omladinci su pregledani, ošišani i vakcinisani. Na pruzi su bile organizovane tri bolnice, glavna u Sarajevu sa 350 ležajeva i po jedna u [[Žepča|Žepču]] i Čardaku, svaka sa operacionom salom. Svaka sekcija je imala ambulantu, ukupno 39. Glavna apoteka je snabdjevala potrebnim materijalom duž čitave pruge. === Kulturno prosvjetni rad === Kulturno-prosvjetni rad na pruzi odvijao se kroz predavanja, nedeljne političke informacije, opismenjivanje uz obavezu da se niko ne vrati nepismen sa pruge, čitanje štampe, slušanje emisija radio stanice "Omladinska pruga", gledanje filmskih i pozorišnih predstava, fiskultura, zabava i odmor uz logorsku vatru.<ref name="visoko">{{Cite web |url= https://kakanj.com.ba/v4/novembarske-godisnjice-1947-godine-krenuo-prvi-voz-prugom-samac-sarajevo/ |title= 16. novembra 1947. godine krenuo prvi voz prugom Bosanski Šamac – Sarajevo: Arhivski zapis o početku izgradnje pruge na dionici od Sarajeva do Kaknja |work= Općina Kakanj |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> === Omladinske bašte === Duž cijele trase bile su obezbijeđene bašte sa poljoprivrednim proizvodima, ukupne površine oko 850 ha. Dobrovoljni omladinski rad bio je na početku prisilan, da bi s razvojem socijalizma on sve više postajao lijep oblik zajedničkog druženja mladih ljudi. === Karakteristike === Trasa pruge cijelom dužinom prati tok rijeke Bosne. Od Doboja ide uporedo sa nekadašnjom uskotračnom prugom [[Historija željeznice u Bosni i Hercegovini|Bosanski Brod - Sarajevo - Metković]]. * broj omladinaca, 211.370, mežu kojima je bilo 5.735 brigadira iz 42 države svijeta (Poljska, Čehoslovačka, Bugarska Rumunija, Mađarska, Grčka, Engleska,..) * broj inžinjera, tehničara i stručnih radnika, 4.375 * dužina, 242 km, a postavljeno je 302 km. kolosijeka * iskopano, 5.520.000 m<sup>3</sup> zemlje * mostovi, 14 na rijeci Bosni, 1 na Savi, 1 na [[Spreča|Spreči]] i 1 na [[Lašva (rijeka)|Lašvi]], stotine prelaza preko potoka i provalija. Most na Savi je dug oko 600 m, * tuneli, ukupno 9, 2.354 m dužine * željezničkih stanica i popratnih zgrada, 107 * normalna širina kolosjeka, 1435 mm * Stavka nenumerirane liste * najveći dozvoljeni pritisak po osovini, 16 tona * Najmanji prečnik krivine, 300 m * najveći nagib, 8,8% * najveći broj dopuštenih osovina, 140 do Doboja, 120 do Sarajeva<ref name="Hrvatska">{{Cite web |url= http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf |title= Omladinske pruge Brčko-Banovići i Šamac-Sarajevo u arhivskim fondovima Hrvatskog državnog arhiva |work= Hrvatski državni arhiv, Zagreb |accessdate= 9. maj 2026. |archive-date= 2021-03-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210327072112/http://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/08/40-prilozi_-Hist.gra%C4%91a-Sini%C5%A1aLajnert.pdf }}</ref><ref name="ORRA">{{Cite web |url= https://digital.bgs.ba/omladinska-pruga-samac-sarajevo/ |title=Omladinska pruga Šamac - Sarajevo |work= Biblioteka Sarajevo, digitalna zbirka - Beograd, 1947. |accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> [[File:Doboj railway station (20191020 134056).jpg|mini|lijevo|Željeznička stanica Doboj]] [[File:Зеница 20180620 054834.jpg|mini|lijevo|Spomen ploča u [[Zenica|Zenici]]]] == Druga ORA == Dionica pruge od Zenice do Doboja je postala usko grlo za potrebe bosanskohercegovačke privrede privrede, a naročito [[Željezara Zenica|Željezare Zenica]]. Jedini način da se privreda dalje razvija bila je izgradnja drugog kolosijeka pruge. Najzaslužniji za realizaciju tog velikog projekta je bio narodni heroj Rato Dugonjić koji je zbog svog ogromnog ugleda dobio podršku od Tita.<ref name="zenica">{{Cite web |url= https://www.zenicablog.com/omladinsko-naselje-i-radna-akcija-samac-sarajevo-1978/ |title= Omladinsko naselje i radna akcija “Šamac-Sarajevo 1978.” |work= Zenica - www.zenicablog.com - 2023.|accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> Za potrebe omladinskih radnih brigada podignuta su 4 naselja koja su se nalazila u: * [[Nemila|Nemiloj]], jedino koje još postoji * [[Maglaj]]u, * [[Zavidovići]]ma, komandant naselja Adnan Kreso * [[Doboj]]u. Filip Vuković,Ilija Rozić i Nihad Šehović Šeha činili su Glavni štab akcije. Bogić Bogičević je bio komandant naselja u Doboju. Kasnije ga je (zbog Bogićevog izbora za sekretara RK SSO BiH) zamijenio Nedžad Osmanović. Adnan Kreso je bio komandant naselja u Zavidovićima, Pero Drljača u Žepču, a Zdravko Sivrić u Nemiloj. Druga omladinska radna akcija Šamac - Sarajevo, počela je u proljeće [[1978]]. godine, i organizirana je u svrhu probijanja paralelnog željezničkog kolosijeka. Mladići i djevojke nekadašnje [[Jugoslavija|Jugoslavije]] su dali svoj doprinos, ali najteže poslove je obavljala profesionalna građevinska operativa. Zapovjednici ove radne akcije bili su [[Bogić Bogićević]] i [[Filip Vuković]]. Omladinske radne akcije u drugoj fazi [[Samoupravni socijalizam|socijalističkog samoupravljanja]] bile su lijepa mjesta druženja i nezaboravnih susreta.<ref name="berlin">{{Cite web |url= https://hrvatskiglas-berlin.eu/?p=178189 |title= Omladinska pruga Šamac - Sarajevo - Filip Ćolukić… Iz knjige “Moja sjećanja na minulo stoljeće” |work= Hrvatski glas Berlin - hrvatskiglas-berlin.eu - 2018.|accessdate= 9. maj 2026.}}</ref> Dobrovoljni rad valoriziran je udarničkim značkama. Žuljevitim rukama mladići i djevojke gradili su mostove, ceste i pruge, koje će na koncu dvadesetog vijeka biti dinamitom bačeni u zrak. Ta legendarna pruga izgradila je i luku Bosanski Šamac na rijeci [[Sava|Savi]]. Bosanski Šamac se prvi put spominje [[1725]]. godine, kao Lukačev Šanac ([[Njemački jezik|njem.]] ''Schanz'' - rov, prokop). Iz Šamca je u aprilu [[1992]]. protjerano bošnjačko i hrvatsko stanovništvo, a znamenita pruga koja vodi prema Sarajevu i moru na više je mjesta bila potpuno minirana i porušena. == Slogani omladinske akcije pruga Šamac-Sarajevo == * "Mi gradimo prugu - pruga gradi nas" * "Šamac - Sarajevo, to je naša meta, izgraditi prugu još ovoga ljeta". * "Šamac -Sarajevo, to je naša dika, izgraditi prugu sve do Dubrovnika." == Poznati učesnici izgradnje pruge == * [[Pierre Alechinsky]], belgijski slikar * [[Olof Palme]], švedski političar * [[Pierre Trudeau]], kanadski političar * [[Jurij Brězan]], njemački pisac * [[Bogić Bogićević]], bh. političar == Vanjske veze == {{Commonscat|Šamac–Sarajevo railway}} * [http://www.cosy.sbg.ac.at/~zzspri/lifestories/1947SmSr/47SamSar.html Zvonimir Springer o gradnji pruge Šamac-Sarajevo] (engleski) * Omladinska pruga Šamac - Sarajevo<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZBk6d_UwKls Video]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Željezničke pruge u Bosni i Hercegovini|Šamac–Sarajevo] [[Kategorija:Saobraćaj u Republici Srpskoj] [[Kategorija:Omladinske radne akcije] 583hxnwuv50ee6sn8xt78x53jqqzqnp Razgovor s korisnikom:Vipz 3 4681173 42590178 42586159 2026-05-10T00:41:22Z Aca 108187 /* Novi poklon: pivo! */ nova poruka (Wikiljubav) 42590178 wikitext text/x-wiki <!--{{Zaokupljenost}}--> {{Arhive}} == Pitanje korisnika [[User:Dzon Karlson|Dzon Karlson]] (12:43, 15 juli 2024) == zeleo bih da postavim nesto na vikipediju --[[Korisnik:Dzon Karlson|Dzon Karlson]] ([[Razgovor s korisnikom:Dzon Karlson|razgovor]]) 12:43, 15 juli 2024 (CEST) :Zdravo @[[Korisnik:Dzon Karlson|Dzon Karlson]], o čemu se radi tvoj upit? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 12:49, 15 juli 2024 (CEST) ::Molim za smernice kako da postavim novim clanak. – [[Korisnik:Dzon Karlson|Dzon Karlson]] ([[Razgovor s korisnikom:Dzon Karlson|razgovor]]) 13:05, 15 juli 2024 (CEST) :::@[[Korisnik:Dzon Karlson|Dzon Karlson]] naše stranice pomoći ti vjerojatno mogu poslužiti: [[Pomoć:Sadržaj]]. Ako imaš neku konkretnu nedoumicu ili pitanje, objasni mi pa ću ti pokušati pružiti ruku oko toga. Radi li se npr. o tome kako započeti pisanje, stiliziranju, kategoriziranju, formatizovanju (podnaslovi, podebljanje/kosa slova, tabele, itd.)...? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 13:26, 15 juli 2024 (CEST) == 1883. == * [https://povijest.hr/nadanasnjidan/hrvatski-uveden-kao-sluzbeni-jezik-u-dalmatinski-sabor-1883 Hrvatski uveden kao službeni jezik u Dalmatinski sabor (1883.)] * [https://kamenjar.com/21-srpnja-1883-hrvatski-jezik-uveden-kao-sluzbeni-jezik-u-dalmatinskom-saboru 21. srpnja 1883. Hrvatski jezik uveden kao službeni jezik u Dalmatinskom Saboru] * [https://narod.hr/kultura/21-srpnja-1883-dalmacija-autonomasi-orjuna-hrvati 21. srpnja 1883. Dalmacija – autonomaši, Orjuna i Hrvati] * [https://hrcak.srce.hr/file/404167 Položaj Dalmacije i hrvatski preporodni pokret do 1883. godine] Ovo je sve što sam našao, mada za ovakve stvari postoje pravni akti i novinarski izvještaji. Trebalo bi se pretražiti arhive.– [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 02:43, 24 juli 2024 (CEST) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 15:07, 26 juli 2024 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Pitanje korisnika [[User:Crazy tailor|Crazy tailor]] (00:27, 7 august 2024) == i want to create a page of me? --[[Korisnik:Crazy tailor|Crazy tailor]] ([[Razgovor s korisnikom:Crazy tailor|razgovor]]) 00:27, 7 august 2024 (CEST) :Hello @[[Korisnik:Crazy tailor|Crazy tailor]]. Are you seeking to create your userpage or an article about yourself? If former, just click your username and create the page. If latter, have in mind that we don't accept articles written in a language that is not Serbo-Croatian, and the policies regarding [[WP:Autobiografija|autobiography]] articles (we won't accept such articles in most cases). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 00:44, 7 august 2024 (CEST) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 7. oktobra 2024. u 14:10 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Pitanje korisnika [[User:DanašnjiDan|DanašnjiDan]] (11. oktobra 2024. u 08:51) == Dobro jutro! Kako mogu napraviti stranicu za svoju ulicu? --[[Korisnik:DanašnjiDan|DanašnjiDan]] ([[Razgovor s korisnikom:DanašnjiDan|razgovor]]) 11. oktobra 2024. u 08:51 (CEST) : Ćao @[[Korisnik:DanašnjiDan|DanašnjiDan]], hvala ti na upitu! Ovako, prvo se uvjeriš da tvoj budući članak prelazi [[WP:Značaj|prag značaja]] i sakupiš nekoliko [[WP:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]] kojima ćeš potkrijepiti tvrdnje u članku. Pogledaj nekoliko članaka o drugim ulicama koje već imamo, primjerice [[:Kategorija:Ulice u Rimu]], da dobiješ generalnu ideju kako napisati i organizirati članak o nekoj ulici. Kad si spreman ili spremna započeti pisanje svoga članka, odrediš [[WP:Naslovi članaka|naslov članka]], npr. "[[Splavarska ulica]]" ili "[[Ulica Mirka Bogovića (Zagreb)]]" (zagrade u naslovljavanju služe za [[WP:Razvrstavanje|razvrstavanje]]). Ja bih osobno preporučio započinjanje članka na [[Posebno:Moja stranica/igralište|svom igralištu]] prije nego bude spreman za premještaj u glavni imenski prostor pod tim naslovom. I potom počneš pisati! :) Ako negdje zapne, ja ili netko od iskusnih kolega Wikipedista će ti uskočiti pomoći prvom prilikom. Lijep pozdrav! – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 12. oktobra 2024. u 07:19 (CEST) == Join the Wikipedia Asian Month Campaign 2024 == <div lang="en" dir="ltr"> Dear 2022 & 2023 WAM Organizers, Greetings from Wikipedia Asian Month User Group! The [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024|Wikipedia Asian Month Campaign 2024]] is just around the corner. We invite you to register your language for the event on the "[[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Join_an_Event|Join an event]]" page and once again become an organizer for your language's Wikipedia. Additionally, this year we have selected [[m:Wikipedia_Asian_Month_User_Group/Ambassadors|ambassadors]] for various regions in Asia. If you encounter any issues and need support, feel free to reach out to the ambassador responsible for your area or contact me for further communication. We look forward to seeing you again this year. Thank you! [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|100px|right]] [[m:User:Betty2407|Betty2407]] ([[m:User talk:Betty2407|talk]]) 11:00, 20 October 2024 (UTC) on behalf of [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Team|Wikipedia Asian Month 2024 Team]] <small>You received this message because you was an organizer in the previous campaigns. - [[m:User:Betty2407/WAMMassMessagelist|Unsubscribe]]</small> </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Betty2407@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=27632678 --> == Jedno jezično pitanje == [[Datoteka:Clemens Schüttengruber, Fußballschiedsrichter (03).jpg|thumb|left|150px|offside]] Hej :) Možeš li pogledat, kada budeš imao vremena, [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Muhamed_Hevaji_Uskufi_Bosnevi&diff=prev&oldid=42230303 ovu] izmjenu? Ja rad N. Malcolma dosta poznajem, ali ovdje mi se čini da sa [[Muhamed Hevaji Uskufi Bosnevi|književnika iz 17. stoljeća]] prelazimo na današnju raspravu o Bosanskom jeziku i njegovom odnosu prema bosanskim identitetima, što je u nekoj ruci gol u offsideu. Želio bih tvoje mišljenje. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 4. novembra 2024. u 12:58 (CET) :@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Bez ikakvih referenci ova mi izmjena 'miriši' (ili 'smrdi') na najobičnije [[Wikipedija:Bez vlastitog istraživanja|vlastito istraživanje]]. Potkrijepljivanje jakih tvrdnji čvrstim referencama na pouzdane izvore—što nerijetko podrazumijeva čak i direktno citiranje dijelova teksta djela koji se koristi kao izvor—[[:en:WP:BURDEN|odgovornost]] je urednika koji je taj sadržaj dodao. A do tada o samom sadržaju koji je dodan sumnjam da ima potrebe raspravljati. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 5. novembra 2024. u 04:13 (CET) ::Važi, puno ti hvala. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 6. novembra 2024. u 15:32 (CET) == Pitanje korisnika [[User:Srdjan Urosević|Srdjan Urosević]] (6. decembra 2024. u 08:18) == Pozdrav svako dobro --[[Korisnik:Srdjan Urosević|Srdjan Urosević]] ([[Razgovor s korisnikom:Srdjan Urosević|razgovor]]) 6. decembra 2024. u 08:18 (CET) :@[[Korisnik:Srdjan Urosević|Srdjan Urosević]]: šaljem lijepe pozdrave natrag! :) – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 7. decembra 2024. u 03:40 (CET) == Rasprava na Pijaci == Hej, Vipzi! Uskoro planiram zatvoriti [[Wikipedija:Pijaca#Dodatna pitanja standardizacije – drugi dio|ovu raspravu]]. Ako se planiraš izjasniti, poželjno je da to učiniš ''ASAP''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. januara 2025. u 18:06 (CET) == Jutro je pametnije od noći == Poštovani kolega Sad nemam volje obrazlagati stvari oko tog članka, ali ako pogledate kako je to teklo sve če Vam biti jasno...ja tu ličnost nisam nazvao Čombe, već sam mu točno po pravilima napisao ime i prezime po belgisko-frankofonskom, jedino što sam dodao da je na prostoru e juge bio znan kao Čombe, i to je casus beli. A onda je EAP počeo uvaljivati taj isti nadimak Čombe u dvije verzije pisanja (što je po meni čista tautologija) Vidjet ćemo u jutro što dalje, al je stramotno da se meni nešto prigovara, pa mi o Kongu nismo imali ni 5-6 artikala, pa pogledaj sad ima ih već četrdesetak, al ih još toliko fali. Nek me pusti na miru... – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 20. februara 2025. u 00:20 (CET) == Suspenzija EAP == Poštovani kolega tražim da se kolegi Edgaru Allanu Poeu suspendira administratorski status na mjesec dana dok se ne sabere, i razmisli dobro o svojem upornom nametanju iskrvljenih tumačenja pravila pisanja tuđih imena na sh wiki. Po njemu je važnije napisati ponekd ''' Tshombe''' ili ''' Tchombe''' (kao da je nekog učinio pametnijim tautološkim navođenjem primjera frankofonske ortografije), nego navesti da je na spskohrvatskom jezičnom prostoru bio znan kao ''' Čombe''' . Čak je u jedmom trenutku i sam naveo da se fonetski izgovara Čombe, ali je nakraju pronašao spasonosno rješenje u IPA francuskom, bolesno uporan da se nigdje ne pojavi Čombe skraćena verzija njegova imena i prezimena po kom je postao zaštitni znak za sve separatiste, i uredno zaključao stranicu da je nitko nemože prepravljati - njegov vrhunski pravnički podnesak. Sve to možete vidjeti na mojim stranicama za razgovor, na kojoj sam mu i naveo prinjere da se taj slavni Čombe pojavljuje i na enciklopedijama kao ''' Čombe, Moise''' pa tek u zagradi (Moïse Kapenda Tshombé). Da neduljim dok on drži stranu zaključanom i meni ne dozvoljava da je vratim na varijantu Moise Tshombe znan kao Čombe ja više ne radim na sh wiki, smatram se maltretiranim i onemogućenim da radim, i usput ne želim raditi na kolonijalnoj wiki u kojoj se apriori pretpostavlja da je en wiki sve OK i po kojoj se treba vladati po principu - nadesno ravnajs. Usput tim što uporno poput pokvarenog gramofona brani svoju iskrivljenu pravničku tezu o poštovanju pravila, time krši pravilo o jezičnoj ravnopeavnosti na sh wiki -a meni oduzima vrijeme da napišem još pokoji članak o toj velikoj zemlji Kongu, o kom sam dosad napisao valjda oko 80% svih artikala- – [[Korisnik:Vitek|Vitek]] ([[Razgovor s korisnikom:Vitek|razgovor]]) 22. februara 2025. u 13:26 (CET) :Poštovani kolega @[[Korisnik:Vitek|Vitek]], tvoj doprinos srpskohrvatskoj Wikipediji je ogroman (malo rečeno). Na našem projektu marljivo dodaješ novi sadržaj još od vremena kad sam ja tek učio slova abecede... Vrlo si cijenjen zbog toga, i žao mi je da te baš ovaj spor doveo u sitaciju da razmotriš prekid svojeg učešća na projektu. :[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice#Tri nove smjernice, pt. 2|Decembra 2024.]] smo usvojili [[Wikipedija:Jezičke smjernice]], da se između ostalog imamo na čega referirati upravo kad dođe do nesuglasica. Sem toga, nastojimo da nam projekt ne bude zbrčkarija te da ima nekog reda i organizacije. Smatram da se ove smjernice dotiču jedne od najvažnijih stvari što se tiče naše uredničke zajednice i njezine dinamike, te da se one mogu (i trebaju) još doraditi uz veću uključenost šire zajednice. Moguće je predložiti izmjenu onoga što je rečeno u trenutnoj verziji odjeljka "Načelo ravnopravnosti" (a koja zapravo podržava Edgarove argumente: "{{tq|Jedna varijanta (koja god to bila) mora se dosljedno upotrebljavati u cijelom članku; članak ne smije biti mješavina različitih varijanti.}}") ili kako već rekoh na stranici za razgovor relevantnog članka, usvajanje jezičke smjernice o navođenju regionalno značajnih alternativnih imena/nadimaka/sinonima (ono što bih ja u ovom slučaju predložio). :Što se tiče zahtjeva za skidanje administratorskih ovlasti, oni se postavljaju na sljedećoj stranici: [[Wikipedija:Zahtjevi za oduzimanje administratorskog statusa]]. Ovo bi se trebalo raditi samo u '''krajnjem slučaju''', nakon što se ostatku zajednice može dokazati zloupotreba administratorskih ovlasti. Napominjem da to ne uključuje preventivnu zaštitu stranica od [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanja izmjenama]] i da je po tom pitanju mala vjerojatnost da bi zajednica podržala takav zahtjev za skidanje ovlasti. :Svako dobro. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 23. februara 2025. u 05:30 (CET) ::Pozdrav obojici. Predlažem da se razgovor nastavi na [[Wikipedija:Administratorska tabla#Ponašanje kolege administratora Edgara Allana Poa]] da se diskusija ne bi cepala — [[Korisnik:Alalch E.|Alalch]] [[Razgovor sa korisnikom:Alalch E.|Emis]] 24. februara 2025. u 00:19 (CET) == Желели би смо да чујемо више о вашим искуствима са привременим налозима == <section begin="body"/> [[File:Temporary Accounts - first edit popup.png|thumb]] '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_e2MNLeWJU89pNTo Ова анкета не би требало да је дужа од 5 минута за попуњавање.]''' Тим за поверење и безбедност продукта је у скорије време [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|привремене налоге]] омогућила на 12 викија. Планира се експанзија овог пројекта на већи број викија у наредним недељама и месецима, који ће следити потпуно пуштање у рад привремених налога касније ове године. Ваше учешће у овој анкети би нам било веома корисно, како би разумели колико добро привремени налози функционишу, као и шта можемо да побољшамо у будућности. Политику приватности можете видети [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Temp_Accounts_Minor_Pilots_Survey_Privacy_Statement|на овом линку]]. Попуњавањем ове анкете, слажете се са одредбама у политици приватности. Хвала вам!<section end="body"/> [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|<span class="signature-talk">razgovor</span>]]) 27. februara 2025. u 03:50 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:SGrabarczuk (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/8&oldid=28315571 --> == Kompanija Sind == Možete li mi pomoći da mi kažete šta je bio problem sa ovim što sam postavio. Izbacio sam sve što je moglo da navodi na reklamiranje – [[Korisnik:Kepa015|Kepa015]] ([[Razgovor s korisnikom:Kepa015|razgovor]]) 31. marta 2025. u 09:49 (CEST) :Pozdrav @[[Korisnik:Kepa015|Kepa015]]! Kolega Inokosni organ Vam je srž problema s postavljenim člankom već objasnio. Članak još uvijek nije bio potkrijepljen [[WP:Pouzdani izvori|pouzdanim]], [[WP:Provjerljivost|provjerljivim]] izvorima nezavisnim od teme, te time nije zadovoljavao kriterije [[WP:Značaj|značaja]]. Sadržaj članka nije bio enciklopedičan i ličio je na [[WP:Brzo brisanje|otvoreno reklamiranje]]. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 31. marta 2025. u 10:15 (CEST) ::Nije bio reklama ali možda ja u prvom momentu nisam znao kako da to dobro formulišem. ::Posle sam to preformulisao kako je kompanija nastajala i kako se razvijala ::Priložio sam i interviju za ekapiju gde gospođa Branka Mihailović priča o tome kako su ona i njen pokojni suprog Živko krenuli od samoga početka vrativši se iz Beograda na njegovu dedovinu gde su krenuli sa tim poslom. – [[Korisnik:Kepa015|Kepa015]] ([[Razgovor s korisnikom:Kepa015|razgovor]]) 31. marta 2025. u 11:05 (CEST) :::S tom jednom priloženom web-stranicom članak je imao ukupno jedan izvor, a taj jedan izvor je intervju s osobom koja je usko povezana s temom, dakle [[primarna literatura|primarni izvor]]. Svaki članak na Wikipediji bi trebao imati barem tri [[sekundarna literatura|sekundarna (nezavisna) izvora]], koji su pritom pouzdani i provjerljivi. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 31. marta 2025. u 12:11 (CEST) ::::Postoji snimak emisije koji je radila Regionalna televizija i ne znam da li to može biti relevantna stvar a svakako ću obezbediti još. ::::Interviju je radila Ekapija na njihov zahtev ::::Gde je prikazano kako su u to vreme ljudi koji su gledali u budućnost videli još u socijalizmu da je bolje početi svoj posao i napustiti mesto direkotora u jednoj od najvećih industrija mesa u to vreme kao i mesto ubanci odakle su otišli osnivači i započeli svoj posao. ::::Top treba da govori dosta mladima da se može uspeti na više načina ako se ima ideja. – [[Korisnik:Kepa015|Kepa015]] ([[Razgovor s korisnikom:Kepa015|razgovor]]) 31. marta 2025. u 12:21 (CEST) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|razgovor]]) 29. maja 2025. u 13:17 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|razgovor]]) 16. jula 2025. u 14:29 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == OSCE Minsk grupa == Hello, Vipz. Can you update the article [[OSCE Minsk grupa]] with new sources? It was dissolved on 1 September 2025, as a requisite of the peace agreement signed by Azerbaijan and Armenia on 8 August 2025. It already became obsolete when Azerbaijan retook all of Nagorno-Karabakh in 2023, rendering its purpose of solving this conflict peacefully, obsolete. In the article [[Armenci]], can you remove Azerbaijan, and in the article [[Armenski jezik]], can you remove Nagorno-Karabakh? Virtually the entire Armenian population of Nagorno-Karabakh fled, when Azerbaijan retook all of Nagorno-Karabakh, culminating in the dissolution of the Nagorno-Karabakh Republic. https://www.thecaliforniacourier.com/there-are-only-13-armenians-left-in-nagorno-karabakh/ Yours sincerely, [[Posebno:Doprinosi/&#126;2025-55614-7|&#126;2025-55614-7]] ([[Razgovor s korisnikom:&#126;2025-55614-7|razgovor]]) 9. septembra 2025. u 10:37 (CEST) == Greetings from Italy == Good morning, dearest Vipz, how are you? Please, can you help me in opening a pahe (biography) in wiki.sh? I'll be pleased to help you in Italian and Portuguese. Thank you very much. [[Korisnik:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Razgovor s korisnikom:Rei Momo|razgovor]]) 15. oktobra 2025. u 11:14 (CEST) :Greetings @[[Korisnik:Rei Momo|Rei Momo]]. I'll be quite happy to assist you to the best of my ability. Please elaborate your inquiry. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. oktobra 2025. u 03:25 (CEST) :: Good morning, dearest Vipz and thank you fot yout reply!!! :: The biography I propose you to help me is about the painter GIACI MONDAINI (born Giacinto). Here the stub, can you add something about the life, taking from thr English page? Thanks a lot for your help!!! Have a nice week end. [[Korisnik:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Razgovor s korisnikom:Rei Momo|razgovor]]) 17. oktobra 2025. u 07:31 (CEST) {{Infokutija02 umjetnik | ime = Giaci Mondaini | slika = | opis = | rodno_ime = Giacinto Mondaini | datum_rođenja = {{birth date|1903|7|6|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Milano]], [[Italija]] | datum_smrti = {{death-date and age|1979|8|11|1903|7|6|df=y}} | mjesto_smrti = [[Chienes, Bolzano|Chienes]], [[Italija]] | nacionalnost = [[italija]]nska | polje = [[slikarstvo|slikanje]], [[humor]], i [[scenografija]] | obrazovanje = | pokret = | djela = }} '''Giaci Mondaini''' ([[Milano]], 6. juli 1903 – [[Chienes, Bolzano|Chienes]], 11. augusta 1979) bio je italijanski slikar i humorist.<ref>{{cite web |url=https://dizionariodartesartori.it/artisti/mondaini-giacinto-giaci |title=Mondaini Giacinto - Giaci |publisher=dizionariodartesartori.it |accessdate=15 October 2025}}</ref> In 1935, he wrote with [[Cesare Zavattini]]<ref>{{cite web |url=https://www.persee.fr/doc/retra_0151-1874_1985_num_29_1_1369 |title=Cesare Zavattini écrivain de cinéma. La respiration des images à naître |author=Valentina Fortichiari and Paul Crinel |date=1985 |publisher=persee.fr |accessdate=15 October 2025 |language=French}}</ref> the subject for the film [[Darò un milione]].<ref>David Forgacs and Stephen Gundle; Mass Culture and Italian Society from Fascism to the Cold War; Indiana University Press; Farmington; 2007</ref> == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Giacinto Mondaini}} {{Lifetime|1903|1979|Mondiani, Giaci}} {{Normativna kontrola}} <!-- [[Kategorija:Italijanski slikari]] [[Kategorija:Italijanski pisci]] [[Kategorija:Italijanski humoristi]] --> == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 19. novembra 2025. u 14:45 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear {{BASEPAGENAME}}, We are pleased to invite you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and women. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support *For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. * Join the office hours on 23 January 2026 and connect with the international Team. ([[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|sign up now]]) If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp;[[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 18. januara 2026. u 17:31 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Tiven2240@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29949330 --> == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 18. januara 2026. u 17:49 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Tiven2240@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == 2025 Asian Month result == Hello! Could you create a dedicated page for Wikipedia's 2025 Asia Month results on shwiki that includes the user's name, number of articles, and points? I see you can't add shwiki pages [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2025/Golden_Award here] and [https://www.wikidata.org/wiki/Q137325224 this Wikidata item] – [[Korisnik:Badak Jawa|Badak Jawa]] ([[Razgovor s korisnikom:Badak Jawa|razgovor]]) 6. februara 2026. u 23:45 (CET) == Obećanje == Držim da mi je dužnost zahvaliti se na intervenciji. Priznajem da sam pretjerao i obećavam da se više neće ponoviti. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 24. februara 2026. u 04:49 (CET) :@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ''Errare humanum est''. Ako sam išta naučio tokom svoje korespondencije s drugim urednicima u većim zajednicama (poput enwiki), to bi bilo da su hladna glava, odmjerenost i praćenje procedure temeljne osobine urednika koji će opstati i vjerojatno nešto i postići, čak i tada kad njegovo mišljenje ide protiv prevladavajućeg stava aktivnog dijela zajednice. Cijenim što si prepoznao svoj kiks i obvezao se postupati drukčije od sada nadalje; dobrodošao natrag! :) – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 24. februara 2026. u 06:45 (CET) ::Bojim se da nismo na istoj valnoj duljini. Zahvalio sam se na intervencijama bez kojih [[Wikipedija:Zahtjevi za ovlaštenja/Administratori#Aca – oduzimanje|prijava Ace]] ne bi bila potpuna. Pod pretjerivanjem mislim na količinu pripremljenog teksta u prijavi, ali budući da si uključen u spor (WP:INVOLVED), ne trebaš se zamarati čitanjem. Osim odlomka VIII u kojem sam te uz WP:PDN pozvao da elaboriraš situaciju. Obećanje da se neće ponoviti odnosi se na to da će svaka sljedeća prijava biti dosta kraća, konciznija. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 25. februara 2026. u 11:51 (CET) == Traka.js == Hi. I notice you created [[MediaWiki:Gadget-Traka.js]]. Could you apply this change to [[MediaWiki:Gadgets-definition]]? <!-- Generated using w:en:User:NguoiDungKhongDinhDanh/FormattedEditRequest --> {| class="diff diff-editfont-monospace" style="margin: auto; font-size: small; overflow-wrap: break-word;" |- | class="diff-lineno" | Line 14: | class="diff-lineno" | Line 14: |- | class="diff-deletedline diff-side-deleted" | <nowiki>* Traka[ResourceLoader|hidden|default|targets=desktop,mobile</nowiki><del class="diffchange diffchange-inline"><nowiki>|dependencies=@wikimedia/codex</nowiki></del><nowiki>]|Traka.js</nowiki> | class="diff-addedline diff-side-added" | <nowiki>* Traka[ResourceLoader|hidden|default|targets=desktop,mobile]|Traka.js</nowiki> |} The gadget doesn't actually use Codex, so there's no reason to declare dependency on it. [[Korisnik:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Razgovor s korisnikom:NguoiDungKhongDinhDanh|razgovor]]) 7. marta 2026. u 02:29 (CET) :@[[Korisnik:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] will do, thanks. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 7. marta 2026. u 02:35 (CET) == Pozdrav i oprostite greške! == Pozdrav, Vipz! Koristim "Add an image" na Wikipedia Aplikaciji za izmjene, ali vidim da pravi dosta grešaka (npr. lokacija fotografije) jer app nema izbora gdje postaviti sliku. Ovo mi je najlakši način da doprinosim (mogu dok sam u prevozu) ali neću da pravim više posla nego koristi za ostale. Da li je bolje da nastavim (sa greškama :)) ili da usporim? Hvala unaprijed! - [[Korisnik:MrkvaByte|MrkvaByte]] ([[Razgovor s korisnikom:MrkvaByte|razgovor]]) 25. marta 2026. u 23:45 (CET) :Ćao @[[Korisnik:MrkvaByte|MrkvaByte]], hvala ti na prepoznavanju problema. Mislim da nam je bolje dobiti manje doprinosa ali zato dobrih, nego mnogo doprinosa za kojima je potrebno čistiti. Svakako zahvaljujem na njima (bolje išta nego ništa), ali ako uopće imaš mogućnost slike postavljati na prikladnije mjesto, tako bi bilo bolje, makar to bio sporiji proces. Ako je ovaj problem do nas na shwiki, nastojat ćemo da ga riješimo u što kraćem roku. Lijep pozdrav, [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. marta 2026. u 00:54 (CET) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]] hej imaš li kontakt da mi ostaviš da porazgovaramo o ovom skandalu što se događa sa urednicima? – [[Posebno:Doprinosi/&#126;2026-20299-75|&#126;2026-20299-75]] ([[Razgovor s korisnikom:&#126;2026-20299-75|razgovor]]) 1. aprila 2026. u 10:34 (CEST) :::@[[Korisnik:~2026-20299-75|~2026-20299-75]] privatno me se može kontaktirati na nekoliko mjesta, uključujući e-mail i Discord. Ja bih, međutim, kao prvo želio znati s kim razgovaram, a kao drugo zašto. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 1. aprila 2026. u 10:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]] saznaćeš uskoro ne brini samo na kojoj Discord grupi da te nađem? – [[Posebno:Doprinosi/&#126;2026-20299-75|&#126;2026-20299-75]] ([[Razgovor s korisnikom:&#126;2026-20299-75|razgovor]]) 1. aprila 2026. u 10:45 (CEST) :::::@[[Korisnik:~2026-20299-75|~2026-20299-75]] bočni paneli sadrže sve relevantne linkove. Discord je svima linkovan u Glavnom meniju, dok e-mail mislim da sam ograničio na registrovane korisnike. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 1. aprila 2026. u 10:49 (CEST) == Request to delete a module sandbox I created by mistake == Can you please delete the module sandbox I created by mistake, '[[Modul:Infokutija/igralište]]'? – [[Korisnik:PK2|PK2]] ([[Razgovor s korisnikom:PK2|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 04:27 (CEST) :@[[Korisnik:PK2|PK2]]: Done. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 11:32 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. aprila 2026. u 22:11 (CEST) </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Keegan (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Novi poklon: pivo! == {| style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);" |style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Datoteka:Export hell seidel steiner.png|70px]] |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Hvala za borbu protiv vandalizma. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 10. maja 2026. u 02:41 (CEST) |} dtcmwdeku9avywckta8rujy62mm0irc Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice 4 4681661 42589904 42589901 2026-05-09T12:00:15Z Edgar Allan Poe 29250 /* Poboljšanje jezičkih smjernica */ odgovor 42589904 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje objedinjene smjernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 02:47 (CEST)|Usvojeno}} Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::::::Pa to mi se čini praktičnije nego ovo, ovo što je predloženo mi djeluje previše komplicirano, a bez neke jasne svrhe. Što se tiče značaja, mislim da se to treba prvo riješiti u pravilima za brisanje pa onda vidjeti koliko će prostora ostati i kako u taj prostor uklopiti nacrte. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 15:33 (CEST) :::::::::::Samo bih zamolio da ove dve teme (ograničavanje i značaj) – ostavimo za kasnije, jer nam je za obe teme potreban konsenzus. Ono što se može preraditi na stranici – treba preraditi sada. Raspravu ću ostaviti otvorenu do 26. aprila u 23:59. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 02:15 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) ::Predloženi normativni tekst za shwiki adaptacija je enwikijevog eksplanatornog eseja, od {{slink|:en:Wikipedia:Drafts|Moving articles to draftspace}} nadolje. U suštini, prva je polovica tog eseja pomoćnog karaktera, dok je druga polovica (ova predložena) normativnog karaktera. Na [[Korisnik:Vipz/igralište2|svom igralištu]] imam skoro gotovu prvu polovicu. No što bi točno trebala biti stranica pod naslovom [[Wikipedija:Nacrti]], ako ovo dvoje dijelimo na dvije zasebne stranice? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 17:53 (CEST) :::Možda bi ovo mogla biti stranica za razvrstavanje i pružiti linkove na stranicu pomoći, smjernicu o premještanju, brisanju i vraćanju, te Wikiprojektu Nacrti? Wikiprojekt Nacrti mogao bi biti ekvivalent [[:en:Wikipedia:WikiProject Articles for creation]] (u mnogo manje kompleksnom obliku, naravno) i tu bi se mogla voditi evidencija nacrta. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 18:03 (CEST) ::::Pa dečki, ako ti imaš prvu polovicu, a Acan Macan drugu polovicu, onda spojimo dvije polovice u jednu cjelinu i imamo [[WP:Nacrti]] s oba dijela. Jednim pomoćnim, drugim normativnim. Ja ne vidim problem s tim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. aprila 2026. u 18:30 (CEST) :::::Okej, ja sam ''fine'' s time. Lektorisaću kad stignem taj prvi dio, ali sadržajno mi deluje okej. @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Slobodno spoji ova dva dela i dodaj u smernici odjeljak poput "Tko može premještati nacrte", ili negde naznači da su patroleri za to odgovorni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 01:07 (CEST) ::::::Pregledao sam još jednom celu smernicu. Dopune su bile vrlo korisne. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:28 (CEST) :::::::Ima još nekih sitnica s kojima nisam najzadovoljniji, ali nećemo cjepidlačiti, tako da i ja '''podržavam''' prošireni prijedlog. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:38 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] koje su sitnice u pitanju? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:39 (CEST) :::::::::Sad već previše pitaš. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) :::::::::Umjetna inteligencija i činjenica da sustav dopušta izradu nacrta za već postojeće članke (ako utipkam da mi izradi nacrt "Panama", uredno ga radi iako članak već postoji) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) ::::::::::To i nije nužno loše. Neko možda želi da preradi ceo postojeći članak, i onda koristi nacrt da razvije novu verziju. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:44 (CEST) :::::::::::Također ćemo moći čitatelje/urednike stranice informirati da članak pod tim naslovom već postoji u glavnom imenskom prostoru; šablonom {{tl|Nacrt}} i/ili uredničkim obavještenjem ([[:en:Wikipedia:Editnotice]]). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 19:11 (CEST) ::::::::::Što se umjetne inteligencije tiče, predložiću dopunu pravila za BB tako da možemo brzo brisati čisto AI generirane članke. Mislim da će biti od koristi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:45 (CEST) :::::::::::Mislim da to nije poanta nacrta, al' kažem - nek' bude. Što se tiče AI-ja, mislim da to treba maknuti trenutno iz teksta prijedloga dok se ne donesu šira pravila. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:50 (CEST) ::::::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Tvoje mišljenje o ovome? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 21:34 (CEST) :::::::::::::Ovo možemo ukloniti ili zakomentirati dok ne budemo imali neka konkretna pravila i smjernice koje se tiču upotrebe umjetne inteligencije na Wikipediji. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:06 (CEST) ::::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Zakomentirano. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:32 (CEST) ::::::::::::::Ako nema dodatnih primedbi, zatvorio bih ovo polako. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:34 (CEST) :::::::::::::::Nemam ništa protiv. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. aprila 2026. u 02:37 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Zaštićivanje == Nakon što je ovo predugo stajalo nedovršeno, mislim da je vrijeme da raspravimo i [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica|smjernicu o zaštiti stranica]]. Uglavnom se tu radi o prijevodu s engleske Wikipedije, uz neke lokalne nadopune temeljem iskustava koje smo imali, kao i obično. Šablone još nisam posebno pravio jer trebamo vidjeti treba li nam baš sve ovo i koje su tehničke mogućnosti primjene svega toga. Rasprava traje od danas, a trajat će do '''26. travnja 2026.''' godine u '''00:00''', osim ako iz tijeka rasprave ne bude razvidno da je potrebno više vremena za postizanje konsenzusa. Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:33 (CEST) :@[[Korisnik:Alalch E.|Alalch E.]], krivi ping! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:36 (CEST) :Vrlo važna smjernica, ali bih je želeo detaljno pregledati. Javim se za jednu sedmicu otprilike i predložio bih da i ovo produžimo na 14 dana. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 03:25 (CEST) Ja sam u drugim stvarima i ne stignem detaljno gledati, ali koliko sam letimično vidio, sve zvuči normalno. - [[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] ([[Razgovor s korisnikom:Ante Vranković|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 16:25 (CEST) :Napomena: Ovo treba biti pravilo kad ga budemo usvojili. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 14:17 (CEST) ::Ovo pravilo neću detaljno lektorirati (jer je obimno), ali ću promeniti neke suštinske stvari u konsultaciji s tvorcem. Takođe ću ispraviti poneke tipografske greške na koje usputno naiđem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 18:41 (CEST) :::Ostalo je još pitanje statusne zaštite da se riješi (jer mi imamo i zaštitu do patrolerskog statusa, pa to treba također navesti). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. aprila 2026. u 18:36 (CEST) ::::Mislim da je to to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. aprila 2026. u 02:32 (CEST) :::::Završio sam pregled celog pravila. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 16:17 (CEST) ::::::Pre nego ovo uvedemo, trebalo bi napraviti šablon "Zaštićena stranica", i implementirati ga tamo gde treba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 23:44 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Možeš li ti napraviti to (Protection padlock), a ja da ih dodam na stranice? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:56 (CEST) ::::::::Bit će urađeno. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:14 (CEST) :::::::::Tooooooo legendo – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:30 (CEST) Pregledao i '''podržavam''' uvođenje smernice. [[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] ([[Razgovor s korisnikom:Stefanguzvica|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 17:41 (CEST) :Kako se bližimo kraju stranice, prečice postaju prava ''alfabet supa''. Mislim da se treba ograničiti na manji broj lako pamtljivih prečica. Volio bih da se možda uvede i wiki žargon ''zasoljavanje'' (stranice) kod zaštite od izrade ([[:en:WP:SALT]]; od [[:en:Salting the earth]]: ''zasoljavanje tla''). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 07:27 (CEST) ::Saglasan sam da se treba smanjiti broj prečica. Što se zasoljavanja tiče, nisam za to. Mislim da se taj žargon vrlo retko koristi na enwiki, a kamoli kod nas. Pritom je malo nezgodan. Kod nas se obično kaže i "sprečavanje [izrade]", dok se zaštita generalno kaže i "zaključavanje". Pada mi na pamet ideja da je naslov "zapečaćen" (umesto "zasoljen"). Taj mi termin više ima smisla, ali ne bih kovao termine dok ne postoji realna upotreba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 10:46 (CEST) :::Prečice smanjujte kako vam drago, ja sam to nabacivao onako, vodeći se osjećajem, vi to uredite kako vam spada. Što se tiče alternativnog izraza, dogovorite se kako vam odgovara. "Soljenje zemlje" kao termin postoji u našoj literaturi, čisto kao napomena. Koliko je učestao... ''not sure''... – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 28. aprila 2026. u 13:22 (CEST) ::::Već su prošle 2 sedmice od početka rasprave. Nema smisla dalje čekati ako postoji konsenzus za usvajanje. Šablone i ostale tehnikalije ćemo rešiti usput. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:47 (CEST) :::::Slažem se. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) == Dve dopune == === Dopuna pravila o brzom brisanju === {{zaglavlje rasprave|Zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje dopune. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 4. maja 2026. u 06:08 (CEST)|Usvojeno}} U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' napisao sam dopunu pravila o [[Wikipedija:Brzo brisanje|brzom brisanju]]. Dopuna se odnosi na članke generirane umjetnom inteligencijom. Slobodno ostavite svoje mišljenje o prijedlogu ovdje. Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:13 (CEST) :Mi smo Wikipedija, odnosno enciklopedija. Umjetna inteligencija je u najmanju ruku sporna, u najgorem slučaju glupa i ''tailora'' korisnikov zahtjev. Mislim da treba tu biti jasan i glasan - svaki tekst za koji se utvrdi da je nastao uz pomoć AI-ja ili za koji se, temeljem pregleda preko dostupnih alata, utvrdi s visokom vjerojatnošću da je nastao AI-jem ide na brzo brisanje ili se uklanja. Takav nam tekst apsolutno ne treba i jedinu soluciju koju vidim ovdje je da se to piše ponovo; ostalo nema smisla. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:31 (CEST) ::Upravo to ovo regulira. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:10 (CEST) :Čini mi se dobrom nadopunom KBB, bar za početak. Jedino bih "{{!xt|izmijenio}}" izmijenio u "{{xt|redigirao}}". Bilo bi dobro imati i podrobniji vodič za prepoznavanje teksta generiranog umjetnom inteligencijom ([[:en:Wikipedia:Signs of AI writing]]), ali o tom potom. Samo bih napomenuo da se na dostupne alate ne bi trebalo oslanjati bez opreza, s obzirom na to da Wikipedija čini značajan dio tekstualne građe na kojoj se LLM-ovi treniraju. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:55 (CEST) ::Urađeno, zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 02:29 (CEST) :::Ovo ću zatvoriti tokom večeri, ako nema dodatnih sugestija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:41 (CEST) ::::Ja sam okej s tim – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:48 (CEST) {{podnožje rasprave}} === Dopuna smjernice o prijenosu === S obzirom na postojeće stanje u pogledu infokutija, predložio bih usvajanje '''moratorija na izradu novih infokutija'''. Konkretno, predlažem sljedeću dopunu smjernice o [[WP:PRIJENOS|prijenosu sadržaja]] (odjeljak {{section link|Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Šabloni|nopage=y}}): {{izdvojeni citat komentara|Prenošenje novih infokutija sa susednih projekata trenutno se ''ne preporučuje''. Nove infokutije koje su duplikati postojećih bit će [[Wikipedija:Brzo brisanje|izbrisane po kratkom postupku]]. Prije nego što se odlučite za prijenos, obratite se zajednici na [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]] ili kontaktirajte s administratorima.}} Imate li još neki dodatak? Šta mislite o ovome? Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:29 (CEST) :Smjernica treba ostati što je više moguće generalna (ne odnositi se na neki specifičan skup šablona) i treba ostati smjernicom (predložena nadopuna zvuči kao strogo pravilo s apsolutnim posljedicama). Postojeće su infokutije u velikoj mjeri tehnički i infrastrukturno zastarjele i rudimentarne. Izrada 'duplikata' može biti sasvim opravdana ako se priprema kao moguća zamjena, a mnogo odstupa od trenutačnog rješenja. Mislim da bi postojeću smjernicu mogli nadopuniti nekakvom uputom kada započimati nove (na temelju prenesenog koda) te kada prilagođavati postojeće šablone (i gdje, i.e. /igralište), te kako izvršiti njihovu implementaciju. Ako ćemo ih već upućivati na Pijacu, npr. kao mjesto prijedloga ili zahtjeva za novim šablonima, prilagodbama postojećih šablona, ili usvajanju već izrađenih rješenja, možemo ih upućivati na odgovarajući odjeljak Pijace i.e. [[WP:P/TEH]]. Što se tiče nepridržavanja smjernice, na samom kraju drugog pasusa (u sadašnjoj verziji teksta) može se dodati upozorenje koje će reći što se događa s dupliciranim šablonima. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:35 (CEST) ::Pa ne zvuči uopšte kao strogo pravilo xD ("ne preporučuje se" umesto "zabranjeno je"). Takođe s obzirom na situaciju i činjenicu da su infokutije najveći gorući problem, mislim da je specificiranje ovoga mnogo važno umesto da guramo stvari u generalizovani kalup. Saglasan sam da koristimo /TEH, i saglasan sam za izradu nekih vrsta uputa, to je dobra ideja. Ipak mislim da treba da ograničimo prenos novih infokutija na minimum. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:42 (CEST) :::Najrelevantniji dio predloženog teksta (druga i treća rečenica) zvuči kao da se radi o strogom pravilu s apsolutnim posljedicama za svako postupanje mimo njega, dok prva rečenica to predstavlja samo kao načelnu preporuku - tekst je unutrašnje nekoherentan. Infokutije su trenutačno problematično područje, ali smjernica bi trebala biti dugoročno održiva, a ne oblikovana isključivo kao reakcija na sadašnje stanje. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:11 (CEST) ::::Aight, daj da vidimo tvoj predlog. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:21 (CEST) :::::Možda ne treba dopunjavati smjernicu s privremenim pravilom, '''ali''' definitivno nam treba moratorij da se ne stvaraju novi problemi dok se ova situacija ne riješi. Mislim da se moratorij može dogovoriti ovdje neformalno, bez da se unosi išta u pravila, ali sam prijedlog - u formi u kojoj jest trenutno - podržavam. Previše problema imamo sada jer ranije nije bilo ovakve regulacije. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:28 (CEST) ::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' pripremio sam dopunu smjernice o prijenosu. Trudio sam se da je uobličim u skladu s iznesenim sugestijama. Možete pogledati i dati svoje mišljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:39 (CEST) ::::::Takođe ću produžiti ovo na još jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:40 (CEST) :::::::Okej ti je ovo, samo ti je tekst kontradiktoran - preporučuje se ne prenositi, a onda zabranjeno je prenositi i ako prenesete bit će brisano. Dok se situacija ne sredi, treba zabraniti sve, a onda ovo pravilo modificirati i uskladiti s budućom situacijom. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Stavio sam ''treba'' umjesto ''preporučuje se'' i malo sredio tok rečenica. Kako sad djeluje? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 4. maja 2026. u 20:16 (CEST) :::::::::Može! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 5. maja 2026. u 02:26 (CEST) == Poboljšanje jezičkih smjernica == Predlažem reviziju [[Wikipedija:Jezičke smjernice|jezičkih smjernica]]. Konkretni prijedlozi: # Predlažem da se [[Aerozagađenje]] ukloni kao primjer, jer je [[Zagađenje zraka]] znatno učestaliji izraz i u skladu sa [[WP:2:1]]. # Predlažem da se načelo neutralnog izraza ograniči. Neutralni izrazi moraju imati potvrđenu upotrebu u pouzdanim izvorima; ne trebamo umjetno konstruirati termine radi izbjegavanja varijantskih razlika. # Trebamo navesti koji pravopisni priručnici se smatraju srpskim, hrvatskim, crnogorskim i bosanskim standardom. Trenutno je to ostalo nedorečeno, a važno je da znamo koje knjige pratimo za koji standard. Potrebna nam je i infrastruktura u pogledu nekih šablona, ali to je dodatno pitanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 02:36 (CEST) :Ha? Čemu prijedlog za promjenu smjernica za promjenu primjera? Stavi drugi izraz i gotovo, to nije razlog za promjenu smjernica. Pravilo o neutralnosti već je ograničeno pravilom 2:1, a na ovo se primjenjuju i [[WP:Naslovi članaka]]. Što se tiče pravopisa, ako same države nisu normirale jedinstvene, službene pravopise onda to ne možemo ni mi. Ova rasprava je sama po sebi suvišna - samo promijeni primjer i to je to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 02:42 (CEST) ::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Svakako sam htio prodiskutirati pre izmjena, pogotovo zbog ova dva potonja pitanja. Ja mislim da je važno da istaknemo da neutralni izraz ne znači da se na Wikipediji mogu kovati "zajednički" termini koji ne postoje u praksi. Time bismo dodatno precizirali smernicu i povezali je sa [[WP:BOI]]. Što se tiče trećeg pitanja, Srbija i Crna Gora imaju službene pravopise, koji su ozvaničeni. Za bosanski jezik je najmerodavniji Senahidov pravopis. Jedino je za Hrvatsku stvar pomalo nezgodna jer imate dva pravopisa. Tu možemo priznati oba ili se opredeliti za institucionalno podržaniji pravopis. Ideja je da definiramo tačno šta se smatra srpskim, hrvatskim, crnogorskim i bosanskim standardom kako bi članci bili pravopisno dosljedni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 10:16 (CEST) :::Prvo nije problem, to nije stvar mijenjanja sadržaja smjernice ''per se''. S kojim god primjerom ideš, sadržaj ostaje isti. Drugo je isto stvar koja je sadržajno i teleološki već dio smjernice, tako da možeš unijeti tu izmjenu slobodno, bez da tražiš "konsenzus zajednice", jer isto oko toga već postoji. Što se tiče trećeg, ta se dva pravopisa mogu navesti gore gdje su navedeni pravopisi, ali kažem - dok država na službenoj razini ne ozvaniči pravopis, mi nismo ni mjerodavni ni ovlašteni donositi ikakve izbore po tom pitanju. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 13:36 (CEST) ::::To mi se čini kao okej solucija; navedemo oba, pa kome drago. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 13:41 (CEST) :::::Ali to već doslovno piše... "Niste dužni upotrebljavati gornje poveznice jer su sva druga službena tiskana izdanja također prihvatljiva.". – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 13:56 (CEST) ::::::I ovo: "Korisnici trebaju biti svjesni i činjenice da ni standardne varijante često nemaju jedinstvena pravopisna i gramatička pravila, što može stvoriti konfuziju kod urednika oko izvora koji se mogu ili trebaju upotrebljavati. U takvim slučajevima, korisnicima se daje osnovna uputa da su prihvatljiva sva publicirana rješenja koja zadovoljavaju kriterij pouzdanosti. U slučaju spora potrebno je pokrenuti raspravu, poželjno na stranici za razgovor samog članka." – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 14:00 (CEST) i1twievpmjvx8211td836ti4s3iybov 42589923 42589904 2026-05-09T13:12:57Z Aca 108187 /* Poboljšanje jezičkih smjernica */ odgovor 42589923 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje objedinjene smjernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 02:47 (CEST)|Usvojeno}} Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::::::Pa to mi se čini praktičnije nego ovo, ovo što je predloženo mi djeluje previše komplicirano, a bez neke jasne svrhe. Što se tiče značaja, mislim da se to treba prvo riješiti u pravilima za brisanje pa onda vidjeti koliko će prostora ostati i kako u taj prostor uklopiti nacrte. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 15:33 (CEST) :::::::::::Samo bih zamolio da ove dve teme (ograničavanje i značaj) – ostavimo za kasnije, jer nam je za obe teme potreban konsenzus. Ono što se može preraditi na stranici – treba preraditi sada. Raspravu ću ostaviti otvorenu do 26. aprila u 23:59. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 02:15 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) ::Predloženi normativni tekst za shwiki adaptacija je enwikijevog eksplanatornog eseja, od {{slink|:en:Wikipedia:Drafts|Moving articles to draftspace}} nadolje. U suštini, prva je polovica tog eseja pomoćnog karaktera, dok je druga polovica (ova predložena) normativnog karaktera. Na [[Korisnik:Vipz/igralište2|svom igralištu]] imam skoro gotovu prvu polovicu. No što bi točno trebala biti stranica pod naslovom [[Wikipedija:Nacrti]], ako ovo dvoje dijelimo na dvije zasebne stranice? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 17:53 (CEST) :::Možda bi ovo mogla biti stranica za razvrstavanje i pružiti linkove na stranicu pomoći, smjernicu o premještanju, brisanju i vraćanju, te Wikiprojektu Nacrti? Wikiprojekt Nacrti mogao bi biti ekvivalent [[:en:Wikipedia:WikiProject Articles for creation]] (u mnogo manje kompleksnom obliku, naravno) i tu bi se mogla voditi evidencija nacrta. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 18:03 (CEST) ::::Pa dečki, ako ti imaš prvu polovicu, a Acan Macan drugu polovicu, onda spojimo dvije polovice u jednu cjelinu i imamo [[WP:Nacrti]] s oba dijela. Jednim pomoćnim, drugim normativnim. Ja ne vidim problem s tim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. aprila 2026. u 18:30 (CEST) :::::Okej, ja sam ''fine'' s time. Lektorisaću kad stignem taj prvi dio, ali sadržajno mi deluje okej. @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Slobodno spoji ova dva dela i dodaj u smernici odjeljak poput "Tko može premještati nacrte", ili negde naznači da su patroleri za to odgovorni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 01:07 (CEST) ::::::Pregledao sam još jednom celu smernicu. Dopune su bile vrlo korisne. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:28 (CEST) :::::::Ima još nekih sitnica s kojima nisam najzadovoljniji, ali nećemo cjepidlačiti, tako da i ja '''podržavam''' prošireni prijedlog. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:38 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] koje su sitnice u pitanju? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:39 (CEST) :::::::::Sad već previše pitaš. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) :::::::::Umjetna inteligencija i činjenica da sustav dopušta izradu nacrta za već postojeće članke (ako utipkam da mi izradi nacrt "Panama", uredno ga radi iako članak već postoji) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) ::::::::::To i nije nužno loše. Neko možda želi da preradi ceo postojeći članak, i onda koristi nacrt da razvije novu verziju. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:44 (CEST) :::::::::::Također ćemo moći čitatelje/urednike stranice informirati da članak pod tim naslovom već postoji u glavnom imenskom prostoru; šablonom {{tl|Nacrt}} i/ili uredničkim obavještenjem ([[:en:Wikipedia:Editnotice]]). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 19:11 (CEST) ::::::::::Što se umjetne inteligencije tiče, predložiću dopunu pravila za BB tako da možemo brzo brisati čisto AI generirane članke. Mislim da će biti od koristi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:45 (CEST) :::::::::::Mislim da to nije poanta nacrta, al' kažem - nek' bude. Što se tiče AI-ja, mislim da to treba maknuti trenutno iz teksta prijedloga dok se ne donesu šira pravila. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:50 (CEST) ::::::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Tvoje mišljenje o ovome? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 21:34 (CEST) :::::::::::::Ovo možemo ukloniti ili zakomentirati dok ne budemo imali neka konkretna pravila i smjernice koje se tiču upotrebe umjetne inteligencije na Wikipediji. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:06 (CEST) ::::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Zakomentirano. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:32 (CEST) ::::::::::::::Ako nema dodatnih primedbi, zatvorio bih ovo polako. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:34 (CEST) :::::::::::::::Nemam ništa protiv. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. aprila 2026. u 02:37 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Zaštićivanje == Nakon što je ovo predugo stajalo nedovršeno, mislim da je vrijeme da raspravimo i [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica|smjernicu o zaštiti stranica]]. Uglavnom se tu radi o prijevodu s engleske Wikipedije, uz neke lokalne nadopune temeljem iskustava koje smo imali, kao i obično. Šablone još nisam posebno pravio jer trebamo vidjeti treba li nam baš sve ovo i koje su tehničke mogućnosti primjene svega toga. Rasprava traje od danas, a trajat će do '''26. travnja 2026.''' godine u '''00:00''', osim ako iz tijeka rasprave ne bude razvidno da je potrebno više vremena za postizanje konsenzusa. Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:33 (CEST) :@[[Korisnik:Alalch E.|Alalch E.]], krivi ping! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:36 (CEST) :Vrlo važna smjernica, ali bih je želeo detaljno pregledati. Javim se za jednu sedmicu otprilike i predložio bih da i ovo produžimo na 14 dana. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 03:25 (CEST) Ja sam u drugim stvarima i ne stignem detaljno gledati, ali koliko sam letimično vidio, sve zvuči normalno. - [[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] ([[Razgovor s korisnikom:Ante Vranković|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 16:25 (CEST) :Napomena: Ovo treba biti pravilo kad ga budemo usvojili. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 14:17 (CEST) ::Ovo pravilo neću detaljno lektorirati (jer je obimno), ali ću promeniti neke suštinske stvari u konsultaciji s tvorcem. Takođe ću ispraviti poneke tipografske greške na koje usputno naiđem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 18:41 (CEST) :::Ostalo je još pitanje statusne zaštite da se riješi (jer mi imamo i zaštitu do patrolerskog statusa, pa to treba također navesti). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. aprila 2026. u 18:36 (CEST) ::::Mislim da je to to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. aprila 2026. u 02:32 (CEST) :::::Završio sam pregled celog pravila. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 16:17 (CEST) ::::::Pre nego ovo uvedemo, trebalo bi napraviti šablon "Zaštićena stranica", i implementirati ga tamo gde treba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 23:44 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Možeš li ti napraviti to (Protection padlock), a ja da ih dodam na stranice? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:56 (CEST) ::::::::Bit će urađeno. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:14 (CEST) :::::::::Tooooooo legendo – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:30 (CEST) Pregledao i '''podržavam''' uvođenje smernice. [[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] ([[Razgovor s korisnikom:Stefanguzvica|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 17:41 (CEST) :Kako se bližimo kraju stranice, prečice postaju prava ''alfabet supa''. Mislim da se treba ograničiti na manji broj lako pamtljivih prečica. Volio bih da se možda uvede i wiki žargon ''zasoljavanje'' (stranice) kod zaštite od izrade ([[:en:WP:SALT]]; od [[:en:Salting the earth]]: ''zasoljavanje tla''). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 07:27 (CEST) ::Saglasan sam da se treba smanjiti broj prečica. Što se zasoljavanja tiče, nisam za to. Mislim da se taj žargon vrlo retko koristi na enwiki, a kamoli kod nas. Pritom je malo nezgodan. Kod nas se obično kaže i "sprečavanje [izrade]", dok se zaštita generalno kaže i "zaključavanje". Pada mi na pamet ideja da je naslov "zapečaćen" (umesto "zasoljen"). Taj mi termin više ima smisla, ali ne bih kovao termine dok ne postoji realna upotreba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 10:46 (CEST) :::Prečice smanjujte kako vam drago, ja sam to nabacivao onako, vodeći se osjećajem, vi to uredite kako vam spada. Što se tiče alternativnog izraza, dogovorite se kako vam odgovara. "Soljenje zemlje" kao termin postoji u našoj literaturi, čisto kao napomena. Koliko je učestao... ''not sure''... – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 28. aprila 2026. u 13:22 (CEST) ::::Već su prošle 2 sedmice od početka rasprave. Nema smisla dalje čekati ako postoji konsenzus za usvajanje. Šablone i ostale tehnikalije ćemo rešiti usput. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:47 (CEST) :::::Slažem se. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) == Dve dopune == === Dopuna pravila o brzom brisanju === {{zaglavlje rasprave|Zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje dopune. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 4. maja 2026. u 06:08 (CEST)|Usvojeno}} U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' napisao sam dopunu pravila o [[Wikipedija:Brzo brisanje|brzom brisanju]]. Dopuna se odnosi na članke generirane umjetnom inteligencijom. Slobodno ostavite svoje mišljenje o prijedlogu ovdje. Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:13 (CEST) :Mi smo Wikipedija, odnosno enciklopedija. Umjetna inteligencija je u najmanju ruku sporna, u najgorem slučaju glupa i ''tailora'' korisnikov zahtjev. Mislim da treba tu biti jasan i glasan - svaki tekst za koji se utvrdi da je nastao uz pomoć AI-ja ili za koji se, temeljem pregleda preko dostupnih alata, utvrdi s visokom vjerojatnošću da je nastao AI-jem ide na brzo brisanje ili se uklanja. Takav nam tekst apsolutno ne treba i jedinu soluciju koju vidim ovdje je da se to piše ponovo; ostalo nema smisla. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:31 (CEST) ::Upravo to ovo regulira. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:10 (CEST) :Čini mi se dobrom nadopunom KBB, bar za početak. Jedino bih "{{!xt|izmijenio}}" izmijenio u "{{xt|redigirao}}". Bilo bi dobro imati i podrobniji vodič za prepoznavanje teksta generiranog umjetnom inteligencijom ([[:en:Wikipedia:Signs of AI writing]]), ali o tom potom. Samo bih napomenuo da se na dostupne alate ne bi trebalo oslanjati bez opreza, s obzirom na to da Wikipedija čini značajan dio tekstualne građe na kojoj se LLM-ovi treniraju. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:55 (CEST) ::Urađeno, zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 02:29 (CEST) :::Ovo ću zatvoriti tokom večeri, ako nema dodatnih sugestija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:41 (CEST) ::::Ja sam okej s tim – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:48 (CEST) {{podnožje rasprave}} === Dopuna smjernice o prijenosu === S obzirom na postojeće stanje u pogledu infokutija, predložio bih usvajanje '''moratorija na izradu novih infokutija'''. Konkretno, predlažem sljedeću dopunu smjernice o [[WP:PRIJENOS|prijenosu sadržaja]] (odjeljak {{section link|Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Šabloni|nopage=y}}): {{izdvojeni citat komentara|Prenošenje novih infokutija sa susednih projekata trenutno se ''ne preporučuje''. Nove infokutije koje su duplikati postojećih bit će [[Wikipedija:Brzo brisanje|izbrisane po kratkom postupku]]. Prije nego što se odlučite za prijenos, obratite se zajednici na [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]] ili kontaktirajte s administratorima.}} Imate li još neki dodatak? Šta mislite o ovome? Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:29 (CEST) :Smjernica treba ostati što je više moguće generalna (ne odnositi se na neki specifičan skup šablona) i treba ostati smjernicom (predložena nadopuna zvuči kao strogo pravilo s apsolutnim posljedicama). Postojeće su infokutije u velikoj mjeri tehnički i infrastrukturno zastarjele i rudimentarne. Izrada 'duplikata' može biti sasvim opravdana ako se priprema kao moguća zamjena, a mnogo odstupa od trenutačnog rješenja. Mislim da bi postojeću smjernicu mogli nadopuniti nekakvom uputom kada započimati nove (na temelju prenesenog koda) te kada prilagođavati postojeće šablone (i gdje, i.e. /igralište), te kako izvršiti njihovu implementaciju. Ako ćemo ih već upućivati na Pijacu, npr. kao mjesto prijedloga ili zahtjeva za novim šablonima, prilagodbama postojećih šablona, ili usvajanju već izrađenih rješenja, možemo ih upućivati na odgovarajući odjeljak Pijace i.e. [[WP:P/TEH]]. Što se tiče nepridržavanja smjernice, na samom kraju drugog pasusa (u sadašnjoj verziji teksta) može se dodati upozorenje koje će reći što se događa s dupliciranim šablonima. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:35 (CEST) ::Pa ne zvuči uopšte kao strogo pravilo xD ("ne preporučuje se" umesto "zabranjeno je"). Takođe s obzirom na situaciju i činjenicu da su infokutije najveći gorući problem, mislim da je specificiranje ovoga mnogo važno umesto da guramo stvari u generalizovani kalup. Saglasan sam da koristimo /TEH, i saglasan sam za izradu nekih vrsta uputa, to je dobra ideja. Ipak mislim da treba da ograničimo prenos novih infokutija na minimum. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:42 (CEST) :::Najrelevantniji dio predloženog teksta (druga i treća rečenica) zvuči kao da se radi o strogom pravilu s apsolutnim posljedicama za svako postupanje mimo njega, dok prva rečenica to predstavlja samo kao načelnu preporuku - tekst je unutrašnje nekoherentan. Infokutije su trenutačno problematično područje, ali smjernica bi trebala biti dugoročno održiva, a ne oblikovana isključivo kao reakcija na sadašnje stanje. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:11 (CEST) ::::Aight, daj da vidimo tvoj predlog. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:21 (CEST) :::::Možda ne treba dopunjavati smjernicu s privremenim pravilom, '''ali''' definitivno nam treba moratorij da se ne stvaraju novi problemi dok se ova situacija ne riješi. Mislim da se moratorij može dogovoriti ovdje neformalno, bez da se unosi išta u pravila, ali sam prijedlog - u formi u kojoj jest trenutno - podržavam. Previše problema imamo sada jer ranije nije bilo ovakve regulacije. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:28 (CEST) ::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' pripremio sam dopunu smjernice o prijenosu. Trudio sam se da je uobličim u skladu s iznesenim sugestijama. Možete pogledati i dati svoje mišljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:39 (CEST) ::::::Takođe ću produžiti ovo na još jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:40 (CEST) :::::::Okej ti je ovo, samo ti je tekst kontradiktoran - preporučuje se ne prenositi, a onda zabranjeno je prenositi i ako prenesete bit će brisano. Dok se situacija ne sredi, treba zabraniti sve, a onda ovo pravilo modificirati i uskladiti s budućom situacijom. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Stavio sam ''treba'' umjesto ''preporučuje se'' i malo sredio tok rečenica. Kako sad djeluje? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 4. maja 2026. u 20:16 (CEST) :::::::::Može! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 5. maja 2026. u 02:26 (CEST) == Poboljšanje jezičkih smjernica == Predlažem reviziju [[Wikipedija:Jezičke smjernice|jezičkih smjernica]]. Konkretni prijedlozi: # Predlažem da se [[Aerozagađenje]] ukloni kao primjer, jer je [[Zagađenje zraka]] znatno učestaliji izraz i u skladu sa [[WP:2:1]]. # Predlažem da se načelo neutralnog izraza ograniči. Neutralni izrazi moraju imati potvrđenu upotrebu u pouzdanim izvorima; ne trebamo umjetno konstruirati termine radi izbjegavanja varijantskih razlika. # Trebamo navesti koji pravopisni priručnici se smatraju srpskim, hrvatskim, crnogorskim i bosanskim standardom. Trenutno je to ostalo nedorečeno, a važno je da znamo koje knjige pratimo za koji standard. Potrebna nam je i infrastruktura u pogledu nekih šablona, ali to je dodatno pitanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 02:36 (CEST) :Ha? Čemu prijedlog za promjenu smjernica za promjenu primjera? Stavi drugi izraz i gotovo, to nije razlog za promjenu smjernica. Pravilo o neutralnosti već je ograničeno pravilom 2:1, a na ovo se primjenjuju i [[WP:Naslovi članaka]]. Što se tiče pravopisa, ako same države nisu normirale jedinstvene, službene pravopise onda to ne možemo ni mi. Ova rasprava je sama po sebi suvišna - samo promijeni primjer i to je to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 02:42 (CEST) ::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Svakako sam htio prodiskutirati pre izmjena, pogotovo zbog ova dva potonja pitanja. Ja mislim da je važno da istaknemo da neutralni izraz ne znači da se na Wikipediji mogu kovati "zajednički" termini koji ne postoje u praksi. Time bismo dodatno precizirali smernicu i povezali je sa [[WP:BOI]]. Što se tiče trećeg pitanja, Srbija i Crna Gora imaju službene pravopise, koji su ozvaničeni. Za bosanski jezik je najmerodavniji Senahidov pravopis. Jedino je za Hrvatsku stvar pomalo nezgodna jer imate dva pravopisa. Tu možemo priznati oba ili se opredeliti za institucionalno podržaniji pravopis. Ideja je da definiramo tačno šta se smatra srpskim, hrvatskim, crnogorskim i bosanskim standardom kako bi članci bili pravopisno dosljedni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 10:16 (CEST) :::Prvo nije problem, to nije stvar mijenjanja sadržaja smjernice ''per se''. S kojim god primjerom ideš, sadržaj ostaje isti. Drugo je isto stvar koja je sadržajno i teleološki već dio smjernice, tako da možeš unijeti tu izmjenu slobodno, bez da tražiš "konsenzus zajednice", jer isto oko toga već postoji. Što se tiče trećeg, ta se dva pravopisa mogu navesti gore gdje su navedeni pravopisi, ali kažem - dok država na službenoj razini ne ozvaniči pravopis, mi nismo ni mjerodavni ni ovlašteni donositi ikakve izbore po tom pitanju. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 13:36 (CEST) ::::To mi se čini kao okej solucija; navedemo oba, pa kome drago. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 13:41 (CEST) :::::Ali to već doslovno piše... "Niste dužni upotrebljavati gornje poveznice jer su sva druga službena tiskana izdanja također prihvatljiva.". – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 13:56 (CEST) ::::::I ovo: "Korisnici trebaju biti svjesni i činjenice da ni standardne varijante često nemaju jedinstvena pravopisna i gramatička pravila, što može stvoriti konfuziju kod urednika oko izvora koji se mogu ili trebaju upotrebljavati. U takvim slučajevima, korisnicima se daje osnovna uputa da su prihvatljiva sva publicirana rješenja koja zadovoljavaju kriterij pouzdanosti. U slučaju spora potrebno je pokrenuti raspravu, poželjno na stranici za razgovor samog članka." – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 14:00 (CEST) :::::::Ali to mi je dosta ''vague'' i nemerodavno. Znači sad može moja baba lingvistica iz Crne Gore da izda novi pravopisni priručnik i mi to uzmemo kao rešenje i pišemo članke vodeći se tom knjigom, iako recimo nijedna službena institucija ne odobri taj tekst. Kriterijum pouzdanosti tu ništa ne pomaže. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 15:12 (CEST) mme35psqqu6l7rbukqdiwrwj640rh7g 42589931 42589923 2026-05-09T13:30:41Z Edgar Allan Poe 29250 /* Poboljšanje jezičkih smjernica */ odgovor 42589931 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje objedinjene smjernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 02:47 (CEST)|Usvojeno}} Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::::::Pa to mi se čini praktičnije nego ovo, ovo što je predloženo mi djeluje previše komplicirano, a bez neke jasne svrhe. Što se tiče značaja, mislim da se to treba prvo riješiti u pravilima za brisanje pa onda vidjeti koliko će prostora ostati i kako u taj prostor uklopiti nacrte. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 15:33 (CEST) :::::::::::Samo bih zamolio da ove dve teme (ograničavanje i značaj) – ostavimo za kasnije, jer nam je za obe teme potreban konsenzus. Ono što se može preraditi na stranici – treba preraditi sada. Raspravu ću ostaviti otvorenu do 26. aprila u 23:59. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 02:15 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) ::Predloženi normativni tekst za shwiki adaptacija je enwikijevog eksplanatornog eseja, od {{slink|:en:Wikipedia:Drafts|Moving articles to draftspace}} nadolje. U suštini, prva je polovica tog eseja pomoćnog karaktera, dok je druga polovica (ova predložena) normativnog karaktera. Na [[Korisnik:Vipz/igralište2|svom igralištu]] imam skoro gotovu prvu polovicu. No što bi točno trebala biti stranica pod naslovom [[Wikipedija:Nacrti]], ako ovo dvoje dijelimo na dvije zasebne stranice? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 17:53 (CEST) :::Možda bi ovo mogla biti stranica za razvrstavanje i pružiti linkove na stranicu pomoći, smjernicu o premještanju, brisanju i vraćanju, te Wikiprojektu Nacrti? Wikiprojekt Nacrti mogao bi biti ekvivalent [[:en:Wikipedia:WikiProject Articles for creation]] (u mnogo manje kompleksnom obliku, naravno) i tu bi se mogla voditi evidencija nacrta. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 18:03 (CEST) ::::Pa dečki, ako ti imaš prvu polovicu, a Acan Macan drugu polovicu, onda spojimo dvije polovice u jednu cjelinu i imamo [[WP:Nacrti]] s oba dijela. Jednim pomoćnim, drugim normativnim. Ja ne vidim problem s tim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. aprila 2026. u 18:30 (CEST) :::::Okej, ja sam ''fine'' s time. Lektorisaću kad stignem taj prvi dio, ali sadržajno mi deluje okej. @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Slobodno spoji ova dva dela i dodaj u smernici odjeljak poput "Tko može premještati nacrte", ili negde naznači da su patroleri za to odgovorni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 01:07 (CEST) ::::::Pregledao sam još jednom celu smernicu. Dopune su bile vrlo korisne. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:28 (CEST) :::::::Ima još nekih sitnica s kojima nisam najzadovoljniji, ali nećemo cjepidlačiti, tako da i ja '''podržavam''' prošireni prijedlog. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:38 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] koje su sitnice u pitanju? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:39 (CEST) :::::::::Sad već previše pitaš. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) :::::::::Umjetna inteligencija i činjenica da sustav dopušta izradu nacrta za već postojeće članke (ako utipkam da mi izradi nacrt "Panama", uredno ga radi iako članak već postoji) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) ::::::::::To i nije nužno loše. Neko možda želi da preradi ceo postojeći članak, i onda koristi nacrt da razvije novu verziju. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:44 (CEST) :::::::::::Također ćemo moći čitatelje/urednike stranice informirati da članak pod tim naslovom već postoji u glavnom imenskom prostoru; šablonom {{tl|Nacrt}} i/ili uredničkim obavještenjem ([[:en:Wikipedia:Editnotice]]). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 19:11 (CEST) ::::::::::Što se umjetne inteligencije tiče, predložiću dopunu pravila za BB tako da možemo brzo brisati čisto AI generirane članke. Mislim da će biti od koristi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:45 (CEST) :::::::::::Mislim da to nije poanta nacrta, al' kažem - nek' bude. Što se tiče AI-ja, mislim da to treba maknuti trenutno iz teksta prijedloga dok se ne donesu šira pravila. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:50 (CEST) ::::::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Tvoje mišljenje o ovome? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 21:34 (CEST) :::::::::::::Ovo možemo ukloniti ili zakomentirati dok ne budemo imali neka konkretna pravila i smjernice koje se tiču upotrebe umjetne inteligencije na Wikipediji. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:06 (CEST) ::::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Zakomentirano. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:32 (CEST) ::::::::::::::Ako nema dodatnih primedbi, zatvorio bih ovo polako. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:34 (CEST) :::::::::::::::Nemam ništa protiv. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. aprila 2026. u 02:37 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Zaštićivanje == Nakon što je ovo predugo stajalo nedovršeno, mislim da je vrijeme da raspravimo i [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica|smjernicu o zaštiti stranica]]. Uglavnom se tu radi o prijevodu s engleske Wikipedije, uz neke lokalne nadopune temeljem iskustava koje smo imali, kao i obično. Šablone još nisam posebno pravio jer trebamo vidjeti treba li nam baš sve ovo i koje su tehničke mogućnosti primjene svega toga. Rasprava traje od danas, a trajat će do '''26. travnja 2026.''' godine u '''00:00''', osim ako iz tijeka rasprave ne bude razvidno da je potrebno više vremena za postizanje konsenzusa. Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:33 (CEST) :@[[Korisnik:Alalch E.|Alalch E.]], krivi ping! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:36 (CEST) :Vrlo važna smjernica, ali bih je želeo detaljno pregledati. Javim se za jednu sedmicu otprilike i predložio bih da i ovo produžimo na 14 dana. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 03:25 (CEST) Ja sam u drugim stvarima i ne stignem detaljno gledati, ali koliko sam letimično vidio, sve zvuči normalno. - [[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] ([[Razgovor s korisnikom:Ante Vranković|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 16:25 (CEST) :Napomena: Ovo treba biti pravilo kad ga budemo usvojili. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 14:17 (CEST) ::Ovo pravilo neću detaljno lektorirati (jer je obimno), ali ću promeniti neke suštinske stvari u konsultaciji s tvorcem. Takođe ću ispraviti poneke tipografske greške na koje usputno naiđem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 18:41 (CEST) :::Ostalo je još pitanje statusne zaštite da se riješi (jer mi imamo i zaštitu do patrolerskog statusa, pa to treba također navesti). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. aprila 2026. u 18:36 (CEST) ::::Mislim da je to to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. aprila 2026. u 02:32 (CEST) :::::Završio sam pregled celog pravila. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 16:17 (CEST) ::::::Pre nego ovo uvedemo, trebalo bi napraviti šablon "Zaštićena stranica", i implementirati ga tamo gde treba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 23:44 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Možeš li ti napraviti to (Protection padlock), a ja da ih dodam na stranice? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:56 (CEST) ::::::::Bit će urađeno. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:14 (CEST) :::::::::Tooooooo legendo – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:30 (CEST) Pregledao i '''podržavam''' uvođenje smernice. [[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] ([[Razgovor s korisnikom:Stefanguzvica|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 17:41 (CEST) :Kako se bližimo kraju stranice, prečice postaju prava ''alfabet supa''. Mislim da se treba ograničiti na manji broj lako pamtljivih prečica. Volio bih da se možda uvede i wiki žargon ''zasoljavanje'' (stranice) kod zaštite od izrade ([[:en:WP:SALT]]; od [[:en:Salting the earth]]: ''zasoljavanje tla''). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 07:27 (CEST) ::Saglasan sam da se treba smanjiti broj prečica. Što se zasoljavanja tiče, nisam za to. Mislim da se taj žargon vrlo retko koristi na enwiki, a kamoli kod nas. Pritom je malo nezgodan. Kod nas se obično kaže i "sprečavanje [izrade]", dok se zaštita generalno kaže i "zaključavanje". Pada mi na pamet ideja da je naslov "zapečaćen" (umesto "zasoljen"). Taj mi termin više ima smisla, ali ne bih kovao termine dok ne postoji realna upotreba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 10:46 (CEST) :::Prečice smanjujte kako vam drago, ja sam to nabacivao onako, vodeći se osjećajem, vi to uredite kako vam spada. Što se tiče alternativnog izraza, dogovorite se kako vam odgovara. "Soljenje zemlje" kao termin postoji u našoj literaturi, čisto kao napomena. Koliko je učestao... ''not sure''... – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 28. aprila 2026. u 13:22 (CEST) ::::Već su prošle 2 sedmice od početka rasprave. Nema smisla dalje čekati ako postoji konsenzus za usvajanje. Šablone i ostale tehnikalije ćemo rešiti usput. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:47 (CEST) :::::Slažem se. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) == Dve dopune == === Dopuna pravila o brzom brisanju === {{zaglavlje rasprave|Zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje dopune. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 4. maja 2026. u 06:08 (CEST)|Usvojeno}} U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' napisao sam dopunu pravila o [[Wikipedija:Brzo brisanje|brzom brisanju]]. Dopuna se odnosi na članke generirane umjetnom inteligencijom. Slobodno ostavite svoje mišljenje o prijedlogu ovdje. Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:13 (CEST) :Mi smo Wikipedija, odnosno enciklopedija. Umjetna inteligencija je u najmanju ruku sporna, u najgorem slučaju glupa i ''tailora'' korisnikov zahtjev. Mislim da treba tu biti jasan i glasan - svaki tekst za koji se utvrdi da je nastao uz pomoć AI-ja ili za koji se, temeljem pregleda preko dostupnih alata, utvrdi s visokom vjerojatnošću da je nastao AI-jem ide na brzo brisanje ili se uklanja. Takav nam tekst apsolutno ne treba i jedinu soluciju koju vidim ovdje je da se to piše ponovo; ostalo nema smisla. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:31 (CEST) ::Upravo to ovo regulira. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:10 (CEST) :Čini mi se dobrom nadopunom KBB, bar za početak. Jedino bih "{{!xt|izmijenio}}" izmijenio u "{{xt|redigirao}}". Bilo bi dobro imati i podrobniji vodič za prepoznavanje teksta generiranog umjetnom inteligencijom ([[:en:Wikipedia:Signs of AI writing]]), ali o tom potom. Samo bih napomenuo da se na dostupne alate ne bi trebalo oslanjati bez opreza, s obzirom na to da Wikipedija čini značajan dio tekstualne građe na kojoj se LLM-ovi treniraju. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:55 (CEST) ::Urađeno, zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 02:29 (CEST) :::Ovo ću zatvoriti tokom večeri, ako nema dodatnih sugestija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:41 (CEST) ::::Ja sam okej s tim – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:48 (CEST) {{podnožje rasprave}} === Dopuna smjernice o prijenosu === S obzirom na postojeće stanje u pogledu infokutija, predložio bih usvajanje '''moratorija na izradu novih infokutija'''. Konkretno, predlažem sljedeću dopunu smjernice o [[WP:PRIJENOS|prijenosu sadržaja]] (odjeljak {{section link|Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Šabloni|nopage=y}}): {{izdvojeni citat komentara|Prenošenje novih infokutija sa susednih projekata trenutno se ''ne preporučuje''. Nove infokutije koje su duplikati postojećih bit će [[Wikipedija:Brzo brisanje|izbrisane po kratkom postupku]]. Prije nego što se odlučite za prijenos, obratite se zajednici na [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]] ili kontaktirajte s administratorima.}} Imate li još neki dodatak? Šta mislite o ovome? Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:29 (CEST) :Smjernica treba ostati što je više moguće generalna (ne odnositi se na neki specifičan skup šablona) i treba ostati smjernicom (predložena nadopuna zvuči kao strogo pravilo s apsolutnim posljedicama). Postojeće su infokutije u velikoj mjeri tehnički i infrastrukturno zastarjele i rudimentarne. Izrada 'duplikata' može biti sasvim opravdana ako se priprema kao moguća zamjena, a mnogo odstupa od trenutačnog rješenja. Mislim da bi postojeću smjernicu mogli nadopuniti nekakvom uputom kada započimati nove (na temelju prenesenog koda) te kada prilagođavati postojeće šablone (i gdje, i.e. /igralište), te kako izvršiti njihovu implementaciju. Ako ćemo ih već upućivati na Pijacu, npr. kao mjesto prijedloga ili zahtjeva za novim šablonima, prilagodbama postojećih šablona, ili usvajanju već izrađenih rješenja, možemo ih upućivati na odgovarajući odjeljak Pijace i.e. [[WP:P/TEH]]. Što se tiče nepridržavanja smjernice, na samom kraju drugog pasusa (u sadašnjoj verziji teksta) može se dodati upozorenje koje će reći što se događa s dupliciranim šablonima. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:35 (CEST) ::Pa ne zvuči uopšte kao strogo pravilo xD ("ne preporučuje se" umesto "zabranjeno je"). Takođe s obzirom na situaciju i činjenicu da su infokutije najveći gorući problem, mislim da je specificiranje ovoga mnogo važno umesto da guramo stvari u generalizovani kalup. Saglasan sam da koristimo /TEH, i saglasan sam za izradu nekih vrsta uputa, to je dobra ideja. Ipak mislim da treba da ograničimo prenos novih infokutija na minimum. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:42 (CEST) :::Najrelevantniji dio predloženog teksta (druga i treća rečenica) zvuči kao da se radi o strogom pravilu s apsolutnim posljedicama za svako postupanje mimo njega, dok prva rečenica to predstavlja samo kao načelnu preporuku - tekst je unutrašnje nekoherentan. Infokutije su trenutačno problematično područje, ali smjernica bi trebala biti dugoročno održiva, a ne oblikovana isključivo kao reakcija na sadašnje stanje. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:11 (CEST) ::::Aight, daj da vidimo tvoj predlog. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:21 (CEST) :::::Možda ne treba dopunjavati smjernicu s privremenim pravilom, '''ali''' definitivno nam treba moratorij da se ne stvaraju novi problemi dok se ova situacija ne riješi. Mislim da se moratorij može dogovoriti ovdje neformalno, bez da se unosi išta u pravila, ali sam prijedlog - u formi u kojoj jest trenutno - podržavam. Previše problema imamo sada jer ranije nije bilo ovakve regulacije. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:28 (CEST) ::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' pripremio sam dopunu smjernice o prijenosu. Trudio sam se da je uobličim u skladu s iznesenim sugestijama. Možete pogledati i dati svoje mišljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:39 (CEST) ::::::Takođe ću produžiti ovo na još jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:40 (CEST) :::::::Okej ti je ovo, samo ti je tekst kontradiktoran - preporučuje se ne prenositi, a onda zabranjeno je prenositi i ako prenesete bit će brisano. Dok se situacija ne sredi, treba zabraniti sve, a onda ovo pravilo modificirati i uskladiti s budućom situacijom. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Stavio sam ''treba'' umjesto ''preporučuje se'' i malo sredio tok rečenica. Kako sad djeluje? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 4. maja 2026. u 20:16 (CEST) :::::::::Može! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 5. maja 2026. u 02:26 (CEST) == Poboljšanje jezičkih smjernica == Predlažem reviziju [[Wikipedija:Jezičke smjernice|jezičkih smjernica]]. Konkretni prijedlozi: # Predlažem da se [[Aerozagađenje]] ukloni kao primjer, jer je [[Zagađenje zraka]] znatno učestaliji izraz i u skladu sa [[WP:2:1]]. # Predlažem da se načelo neutralnog izraza ograniči. Neutralni izrazi moraju imati potvrđenu upotrebu u pouzdanim izvorima; ne trebamo umjetno konstruirati termine radi izbjegavanja varijantskih razlika. # Trebamo navesti koji pravopisni priručnici se smatraju srpskim, hrvatskim, crnogorskim i bosanskim standardom. Trenutno je to ostalo nedorečeno, a važno je da znamo koje knjige pratimo za koji standard. Potrebna nam je i infrastruktura u pogledu nekih šablona, ali to je dodatno pitanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 02:36 (CEST) :Ha? Čemu prijedlog za promjenu smjernica za promjenu primjera? Stavi drugi izraz i gotovo, to nije razlog za promjenu smjernica. Pravilo o neutralnosti već je ograničeno pravilom 2:1, a na ovo se primjenjuju i [[WP:Naslovi članaka]]. Što se tiče pravopisa, ako same države nisu normirale jedinstvene, službene pravopise onda to ne možemo ni mi. Ova rasprava je sama po sebi suvišna - samo promijeni primjer i to je to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 02:42 (CEST) ::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Svakako sam htio prodiskutirati pre izmjena, pogotovo zbog ova dva potonja pitanja. Ja mislim da je važno da istaknemo da neutralni izraz ne znači da se na Wikipediji mogu kovati "zajednički" termini koji ne postoje u praksi. Time bismo dodatno precizirali smernicu i povezali je sa [[WP:BOI]]. Što se tiče trećeg pitanja, Srbija i Crna Gora imaju službene pravopise, koji su ozvaničeni. Za bosanski jezik je najmerodavniji Senahidov pravopis. Jedino je za Hrvatsku stvar pomalo nezgodna jer imate dva pravopisa. Tu možemo priznati oba ili se opredeliti za institucionalno podržaniji pravopis. Ideja je da definiramo tačno šta se smatra srpskim, hrvatskim, crnogorskim i bosanskim standardom kako bi članci bili pravopisno dosljedni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 10:16 (CEST) :::Prvo nije problem, to nije stvar mijenjanja sadržaja smjernice ''per se''. S kojim god primjerom ideš, sadržaj ostaje isti. Drugo je isto stvar koja je sadržajno i teleološki već dio smjernice, tako da možeš unijeti tu izmjenu slobodno, bez da tražiš "konsenzus zajednice", jer isto oko toga već postoji. Što se tiče trećeg, ta se dva pravopisa mogu navesti gore gdje su navedeni pravopisi, ali kažem - dok država na službenoj razini ne ozvaniči pravopis, mi nismo ni mjerodavni ni ovlašteni donositi ikakve izbore po tom pitanju. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 13:36 (CEST) ::::To mi se čini kao okej solucija; navedemo oba, pa kome drago. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 13:41 (CEST) :::::Ali to već doslovno piše... "Niste dužni upotrebljavati gornje poveznice jer su sva druga službena tiskana izdanja također prihvatljiva.". – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 13:56 (CEST) ::::::I ovo: "Korisnici trebaju biti svjesni i činjenice da ni standardne varijante često nemaju jedinstvena pravopisna i gramatička pravila, što može stvoriti konfuziju kod urednika oko izvora koji se mogu ili trebaju upotrebljavati. U takvim slučajevima, korisnicima se daje osnovna uputa da su prihvatljiva sva publicirana rješenja koja zadovoljavaju kriterij pouzdanosti. U slučaju spora potrebno je pokrenuti raspravu, poželjno na stranici za razgovor samog članka." – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 14:00 (CEST) :::::::Ali to mi je dosta ''vague'' i nemerodavno. Znači sad može moja baba lingvistica iz Crne Gore da izda novi pravopisni priručnik i mi to uzmemo kao rešenje i pišemo članke vodeći se tom knjigom, iako recimo nijedna službena institucija ne odobri taj tekst. Kriterijum pouzdanosti tu ništa ne pomaže. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 15:12 (CEST) ::::::::To valjda samo ti tako interpretiraš *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 15:30 (CEST) kptwfjth1gx0wnff7ksliu18sbyn2z6 42590013 42589931 2026-05-09T18:45:20Z Aca 108187 /* Poboljšanje jezičkih smjernica */ odgovor 42590013 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje objedinjene smjernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 02:47 (CEST)|Usvojeno}} Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::::::Pa to mi se čini praktičnije nego ovo, ovo što je predloženo mi djeluje previše komplicirano, a bez neke jasne svrhe. Što se tiče značaja, mislim da se to treba prvo riješiti u pravilima za brisanje pa onda vidjeti koliko će prostora ostati i kako u taj prostor uklopiti nacrte. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 15:33 (CEST) :::::::::::Samo bih zamolio da ove dve teme (ograničavanje i značaj) – ostavimo za kasnije, jer nam je za obe teme potreban konsenzus. Ono što se može preraditi na stranici – treba preraditi sada. Raspravu ću ostaviti otvorenu do 26. aprila u 23:59. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 02:15 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) ::Predloženi normativni tekst za shwiki adaptacija je enwikijevog eksplanatornog eseja, od {{slink|:en:Wikipedia:Drafts|Moving articles to draftspace}} nadolje. U suštini, prva je polovica tog eseja pomoćnog karaktera, dok je druga polovica (ova predložena) normativnog karaktera. Na [[Korisnik:Vipz/igralište2|svom igralištu]] imam skoro gotovu prvu polovicu. No što bi točno trebala biti stranica pod naslovom [[Wikipedija:Nacrti]], ako ovo dvoje dijelimo na dvije zasebne stranice? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 17:53 (CEST) :::Možda bi ovo mogla biti stranica za razvrstavanje i pružiti linkove na stranicu pomoći, smjernicu o premještanju, brisanju i vraćanju, te Wikiprojektu Nacrti? Wikiprojekt Nacrti mogao bi biti ekvivalent [[:en:Wikipedia:WikiProject Articles for creation]] (u mnogo manje kompleksnom obliku, naravno) i tu bi se mogla voditi evidencija nacrta. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 18:03 (CEST) ::::Pa dečki, ako ti imaš prvu polovicu, a Acan Macan drugu polovicu, onda spojimo dvije polovice u jednu cjelinu i imamo [[WP:Nacrti]] s oba dijela. Jednim pomoćnim, drugim normativnim. Ja ne vidim problem s tim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. aprila 2026. u 18:30 (CEST) :::::Okej, ja sam ''fine'' s time. Lektorisaću kad stignem taj prvi dio, ali sadržajno mi deluje okej. @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Slobodno spoji ova dva dela i dodaj u smernici odjeljak poput "Tko može premještati nacrte", ili negde naznači da su patroleri za to odgovorni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 01:07 (CEST) ::::::Pregledao sam još jednom celu smernicu. Dopune su bile vrlo korisne. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:28 (CEST) :::::::Ima još nekih sitnica s kojima nisam najzadovoljniji, ali nećemo cjepidlačiti, tako da i ja '''podržavam''' prošireni prijedlog. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:38 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] koje su sitnice u pitanju? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:39 (CEST) :::::::::Sad već previše pitaš. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) :::::::::Umjetna inteligencija i činjenica da sustav dopušta izradu nacrta za već postojeće članke (ako utipkam da mi izradi nacrt "Panama", uredno ga radi iako članak već postoji) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) ::::::::::To i nije nužno loše. Neko možda želi da preradi ceo postojeći članak, i onda koristi nacrt da razvije novu verziju. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:44 (CEST) :::::::::::Također ćemo moći čitatelje/urednike stranice informirati da članak pod tim naslovom već postoji u glavnom imenskom prostoru; šablonom {{tl|Nacrt}} i/ili uredničkim obavještenjem ([[:en:Wikipedia:Editnotice]]). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 19:11 (CEST) ::::::::::Što se umjetne inteligencije tiče, predložiću dopunu pravila za BB tako da možemo brzo brisati čisto AI generirane članke. Mislim da će biti od koristi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:45 (CEST) :::::::::::Mislim da to nije poanta nacrta, al' kažem - nek' bude. Što se tiče AI-ja, mislim da to treba maknuti trenutno iz teksta prijedloga dok se ne donesu šira pravila. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:50 (CEST) ::::::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Tvoje mišljenje o ovome? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 21:34 (CEST) :::::::::::::Ovo možemo ukloniti ili zakomentirati dok ne budemo imali neka konkretna pravila i smjernice koje se tiču upotrebe umjetne inteligencije na Wikipediji. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:06 (CEST) ::::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Zakomentirano. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:32 (CEST) ::::::::::::::Ako nema dodatnih primedbi, zatvorio bih ovo polako. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:34 (CEST) :::::::::::::::Nemam ništa protiv. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. aprila 2026. u 02:37 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Zaštićivanje == Nakon što je ovo predugo stajalo nedovršeno, mislim da je vrijeme da raspravimo i [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica|smjernicu o zaštiti stranica]]. Uglavnom se tu radi o prijevodu s engleske Wikipedije, uz neke lokalne nadopune temeljem iskustava koje smo imali, kao i obično. Šablone još nisam posebno pravio jer trebamo vidjeti treba li nam baš sve ovo i koje su tehničke mogućnosti primjene svega toga. Rasprava traje od danas, a trajat će do '''26. travnja 2026.''' godine u '''00:00''', osim ako iz tijeka rasprave ne bude razvidno da je potrebno više vremena za postizanje konsenzusa. Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:33 (CEST) :@[[Korisnik:Alalch E.|Alalch E.]], krivi ping! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:36 (CEST) :Vrlo važna smjernica, ali bih je želeo detaljno pregledati. Javim se za jednu sedmicu otprilike i predložio bih da i ovo produžimo na 14 dana. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 03:25 (CEST) Ja sam u drugim stvarima i ne stignem detaljno gledati, ali koliko sam letimično vidio, sve zvuči normalno. - [[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] ([[Razgovor s korisnikom:Ante Vranković|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 16:25 (CEST) :Napomena: Ovo treba biti pravilo kad ga budemo usvojili. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 14:17 (CEST) ::Ovo pravilo neću detaljno lektorirati (jer je obimno), ali ću promeniti neke suštinske stvari u konsultaciji s tvorcem. Takođe ću ispraviti poneke tipografske greške na koje usputno naiđem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 18:41 (CEST) :::Ostalo je još pitanje statusne zaštite da se riješi (jer mi imamo i zaštitu do patrolerskog statusa, pa to treba također navesti). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. aprila 2026. u 18:36 (CEST) ::::Mislim da je to to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. aprila 2026. u 02:32 (CEST) :::::Završio sam pregled celog pravila. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 16:17 (CEST) ::::::Pre nego ovo uvedemo, trebalo bi napraviti šablon "Zaštićena stranica", i implementirati ga tamo gde treba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 23:44 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Možeš li ti napraviti to (Protection padlock), a ja da ih dodam na stranice? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:56 (CEST) ::::::::Bit će urađeno. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:14 (CEST) :::::::::Tooooooo legendo – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:30 (CEST) Pregledao i '''podržavam''' uvođenje smernice. [[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] ([[Razgovor s korisnikom:Stefanguzvica|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 17:41 (CEST) :Kako se bližimo kraju stranice, prečice postaju prava ''alfabet supa''. Mislim da se treba ograničiti na manji broj lako pamtljivih prečica. Volio bih da se možda uvede i wiki žargon ''zasoljavanje'' (stranice) kod zaštite od izrade ([[:en:WP:SALT]]; od [[:en:Salting the earth]]: ''zasoljavanje tla''). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 07:27 (CEST) ::Saglasan sam da se treba smanjiti broj prečica. Što se zasoljavanja tiče, nisam za to. Mislim da se taj žargon vrlo retko koristi na enwiki, a kamoli kod nas. Pritom je malo nezgodan. Kod nas se obično kaže i "sprečavanje [izrade]", dok se zaštita generalno kaže i "zaključavanje". Pada mi na pamet ideja da je naslov "zapečaćen" (umesto "zasoljen"). Taj mi termin više ima smisla, ali ne bih kovao termine dok ne postoji realna upotreba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 10:46 (CEST) :::Prečice smanjujte kako vam drago, ja sam to nabacivao onako, vodeći se osjećajem, vi to uredite kako vam spada. Što se tiče alternativnog izraza, dogovorite se kako vam odgovara. "Soljenje zemlje" kao termin postoji u našoj literaturi, čisto kao napomena. Koliko je učestao... ''not sure''... – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 28. aprila 2026. u 13:22 (CEST) ::::Već su prošle 2 sedmice od početka rasprave. Nema smisla dalje čekati ako postoji konsenzus za usvajanje. Šablone i ostale tehnikalije ćemo rešiti usput. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:47 (CEST) :::::Slažem se. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) == Dve dopune == === Dopuna pravila o brzom brisanju === {{zaglavlje rasprave|Zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje dopune. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 4. maja 2026. u 06:08 (CEST)|Usvojeno}} U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' napisao sam dopunu pravila o [[Wikipedija:Brzo brisanje|brzom brisanju]]. Dopuna se odnosi na članke generirane umjetnom inteligencijom. Slobodno ostavite svoje mišljenje o prijedlogu ovdje. Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:13 (CEST) :Mi smo Wikipedija, odnosno enciklopedija. Umjetna inteligencija je u najmanju ruku sporna, u najgorem slučaju glupa i ''tailora'' korisnikov zahtjev. Mislim da treba tu biti jasan i glasan - svaki tekst za koji se utvrdi da je nastao uz pomoć AI-ja ili za koji se, temeljem pregleda preko dostupnih alata, utvrdi s visokom vjerojatnošću da je nastao AI-jem ide na brzo brisanje ili se uklanja. Takav nam tekst apsolutno ne treba i jedinu soluciju koju vidim ovdje je da se to piše ponovo; ostalo nema smisla. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:31 (CEST) ::Upravo to ovo regulira. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:10 (CEST) :Čini mi se dobrom nadopunom KBB, bar za početak. Jedino bih "{{!xt|izmijenio}}" izmijenio u "{{xt|redigirao}}". Bilo bi dobro imati i podrobniji vodič za prepoznavanje teksta generiranog umjetnom inteligencijom ([[:en:Wikipedia:Signs of AI writing]]), ali o tom potom. Samo bih napomenuo da se na dostupne alate ne bi trebalo oslanjati bez opreza, s obzirom na to da Wikipedija čini značajan dio tekstualne građe na kojoj se LLM-ovi treniraju. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:55 (CEST) ::Urađeno, zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 02:29 (CEST) :::Ovo ću zatvoriti tokom večeri, ako nema dodatnih sugestija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:41 (CEST) ::::Ja sam okej s tim – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:48 (CEST) {{podnožje rasprave}} === Dopuna smjernice o prijenosu === S obzirom na postojeće stanje u pogledu infokutija, predložio bih usvajanje '''moratorija na izradu novih infokutija'''. Konkretno, predlažem sljedeću dopunu smjernice o [[WP:PRIJENOS|prijenosu sadržaja]] (odjeljak {{section link|Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Šabloni|nopage=y}}): {{izdvojeni citat komentara|Prenošenje novih infokutija sa susednih projekata trenutno se ''ne preporučuje''. Nove infokutije koje su duplikati postojećih bit će [[Wikipedija:Brzo brisanje|izbrisane po kratkom postupku]]. Prije nego što se odlučite za prijenos, obratite se zajednici na [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]] ili kontaktirajte s administratorima.}} Imate li još neki dodatak? Šta mislite o ovome? Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:29 (CEST) :Smjernica treba ostati što je više moguće generalna (ne odnositi se na neki specifičan skup šablona) i treba ostati smjernicom (predložena nadopuna zvuči kao strogo pravilo s apsolutnim posljedicama). Postojeće su infokutije u velikoj mjeri tehnički i infrastrukturno zastarjele i rudimentarne. Izrada 'duplikata' može biti sasvim opravdana ako se priprema kao moguća zamjena, a mnogo odstupa od trenutačnog rješenja. Mislim da bi postojeću smjernicu mogli nadopuniti nekakvom uputom kada započimati nove (na temelju prenesenog koda) te kada prilagođavati postojeće šablone (i gdje, i.e. /igralište), te kako izvršiti njihovu implementaciju. Ako ćemo ih već upućivati na Pijacu, npr. kao mjesto prijedloga ili zahtjeva za novim šablonima, prilagodbama postojećih šablona, ili usvajanju već izrađenih rješenja, možemo ih upućivati na odgovarajući odjeljak Pijace i.e. [[WP:P/TEH]]. Što se tiče nepridržavanja smjernice, na samom kraju drugog pasusa (u sadašnjoj verziji teksta) može se dodati upozorenje koje će reći što se događa s dupliciranim šablonima. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:35 (CEST) ::Pa ne zvuči uopšte kao strogo pravilo xD ("ne preporučuje se" umesto "zabranjeno je"). Takođe s obzirom na situaciju i činjenicu da su infokutije najveći gorući problem, mislim da je specificiranje ovoga mnogo važno umesto da guramo stvari u generalizovani kalup. Saglasan sam da koristimo /TEH, i saglasan sam za izradu nekih vrsta uputa, to je dobra ideja. Ipak mislim da treba da ograničimo prenos novih infokutija na minimum. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:42 (CEST) :::Najrelevantniji dio predloženog teksta (druga i treća rečenica) zvuči kao da se radi o strogom pravilu s apsolutnim posljedicama za svako postupanje mimo njega, dok prva rečenica to predstavlja samo kao načelnu preporuku - tekst je unutrašnje nekoherentan. Infokutije su trenutačno problematično područje, ali smjernica bi trebala biti dugoročno održiva, a ne oblikovana isključivo kao reakcija na sadašnje stanje. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:11 (CEST) ::::Aight, daj da vidimo tvoj predlog. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:21 (CEST) :::::Možda ne treba dopunjavati smjernicu s privremenim pravilom, '''ali''' definitivno nam treba moratorij da se ne stvaraju novi problemi dok se ova situacija ne riješi. Mislim da se moratorij može dogovoriti ovdje neformalno, bez da se unosi išta u pravila, ali sam prijedlog - u formi u kojoj jest trenutno - podržavam. Previše problema imamo sada jer ranije nije bilo ovakve regulacije. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:28 (CEST) ::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' pripremio sam dopunu smjernice o prijenosu. Trudio sam se da je uobličim u skladu s iznesenim sugestijama. Možete pogledati i dati svoje mišljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:39 (CEST) ::::::Takođe ću produžiti ovo na još jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:40 (CEST) :::::::Okej ti je ovo, samo ti je tekst kontradiktoran - preporučuje se ne prenositi, a onda zabranjeno je prenositi i ako prenesete bit će brisano. Dok se situacija ne sredi, treba zabraniti sve, a onda ovo pravilo modificirati i uskladiti s budućom situacijom. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Stavio sam ''treba'' umjesto ''preporučuje se'' i malo sredio tok rečenica. Kako sad djeluje? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 4. maja 2026. u 20:16 (CEST) :::::::::Može! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 5. maja 2026. u 02:26 (CEST) == Poboljšanje jezičkih smjernica == Predlažem reviziju [[Wikipedija:Jezičke smjernice|jezičkih smjernica]]. Konkretni prijedlozi: # Predlažem da se [[Aerozagađenje]] ukloni kao primjer, jer je [[Zagađenje zraka]] znatno učestaliji izraz i u skladu sa [[WP:2:1]]. # Predlažem da se načelo neutralnog izraza ograniči. Neutralni izrazi moraju imati potvrđenu upotrebu u pouzdanim izvorima; ne trebamo umjetno konstruirati termine radi izbjegavanja varijantskih razlika. # Trebamo navesti koji pravopisni priručnici se smatraju srpskim, hrvatskim, crnogorskim i bosanskim standardom. Trenutno je to ostalo nedorečeno, a važno je da znamo koje knjige pratimo za koji standard. Potrebna nam je i infrastruktura u pogledu nekih šablona, ali to je dodatno pitanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 02:36 (CEST) :Ha? Čemu prijedlog za promjenu smjernica za promjenu primjera? Stavi drugi izraz i gotovo, to nije razlog za promjenu smjernica. Pravilo o neutralnosti već je ograničeno pravilom 2:1, a na ovo se primjenjuju i [[WP:Naslovi članaka]]. Što se tiče pravopisa, ako same države nisu normirale jedinstvene, službene pravopise onda to ne možemo ni mi. Ova rasprava je sama po sebi suvišna - samo promijeni primjer i to je to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 02:42 (CEST) ::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Svakako sam htio prodiskutirati pre izmjena, pogotovo zbog ova dva potonja pitanja. Ja mislim da je važno da istaknemo da neutralni izraz ne znači da se na Wikipediji mogu kovati "zajednički" termini koji ne postoje u praksi. Time bismo dodatno precizirali smernicu i povezali je sa [[WP:BOI]]. Što se tiče trećeg pitanja, Srbija i Crna Gora imaju službene pravopise, koji su ozvaničeni. Za bosanski jezik je najmerodavniji Senahidov pravopis. Jedino je za Hrvatsku stvar pomalo nezgodna jer imate dva pravopisa. Tu možemo priznati oba ili se opredeliti za institucionalno podržaniji pravopis. Ideja je da definiramo tačno šta se smatra srpskim, hrvatskim, crnogorskim i bosanskim standardom kako bi članci bili pravopisno dosljedni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 10:16 (CEST) :::Prvo nije problem, to nije stvar mijenjanja sadržaja smjernice ''per se''. S kojim god primjerom ideš, sadržaj ostaje isti. Drugo je isto stvar koja je sadržajno i teleološki već dio smjernice, tako da možeš unijeti tu izmjenu slobodno, bez da tražiš "konsenzus zajednice", jer isto oko toga već postoji. Što se tiče trećeg, ta se dva pravopisa mogu navesti gore gdje su navedeni pravopisi, ali kažem - dok država na službenoj razini ne ozvaniči pravopis, mi nismo ni mjerodavni ni ovlašteni donositi ikakve izbore po tom pitanju. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 13:36 (CEST) ::::To mi se čini kao okej solucija; navedemo oba, pa kome drago. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 13:41 (CEST) :::::Ali to već doslovno piše... "Niste dužni upotrebljavati gornje poveznice jer su sva druga službena tiskana izdanja također prihvatljiva.". – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 13:56 (CEST) ::::::I ovo: "Korisnici trebaju biti svjesni i činjenice da ni standardne varijante često nemaju jedinstvena pravopisna i gramatička pravila, što može stvoriti konfuziju kod urednika oko izvora koji se mogu ili trebaju upotrebljavati. U takvim slučajevima, korisnicima se daje osnovna uputa da su prihvatljiva sva publicirana rješenja koja zadovoljavaju kriterij pouzdanosti. U slučaju spora potrebno je pokrenuti raspravu, poželjno na stranici za razgovor samog članka." – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 14:00 (CEST) :::::::Ali to mi je dosta ''vague'' i nemerodavno. Znači sad može moja baba lingvistica iz Crne Gore da izda novi pravopisni priručnik i mi to uzmemo kao rešenje i pišemo članke vodeći se tom knjigom, iako recimo nijedna službena institucija ne odobri taj tekst. Kriterijum pouzdanosti tu ništa ne pomaže. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 15:12 (CEST) ::::::::To valjda samo ti tako interpretiraš *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 15:30 (CEST) :::::::::Trebalo bi da sam riješio prve dve stvari sada. Treću stvar možemo zanemariti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 20:45 (CEST) mi86xyiubfeyoxyhbon84bxifboto6s 42590014 42590013 2026-05-09T18:45:38Z Aca 108187 42590014 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje objedinjene smjernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 02:47 (CEST)|Usvojeno}} Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::::::Pa to mi se čini praktičnije nego ovo, ovo što je predloženo mi djeluje previše komplicirano, a bez neke jasne svrhe. Što se tiče značaja, mislim da se to treba prvo riješiti u pravilima za brisanje pa onda vidjeti koliko će prostora ostati i kako u taj prostor uklopiti nacrte. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 15:33 (CEST) :::::::::::Samo bih zamolio da ove dve teme (ograničavanje i značaj) – ostavimo za kasnije, jer nam je za obe teme potreban konsenzus. Ono što se može preraditi na stranici – treba preraditi sada. Raspravu ću ostaviti otvorenu do 26. aprila u 23:59. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 02:15 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) ::Predloženi normativni tekst za shwiki adaptacija je enwikijevog eksplanatornog eseja, od {{slink|:en:Wikipedia:Drafts|Moving articles to draftspace}} nadolje. U suštini, prva je polovica tog eseja pomoćnog karaktera, dok je druga polovica (ova predložena) normativnog karaktera. Na [[Korisnik:Vipz/igralište2|svom igralištu]] imam skoro gotovu prvu polovicu. No što bi točno trebala biti stranica pod naslovom [[Wikipedija:Nacrti]], ako ovo dvoje dijelimo na dvije zasebne stranice? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 17:53 (CEST) :::Možda bi ovo mogla biti stranica za razvrstavanje i pružiti linkove na stranicu pomoći, smjernicu o premještanju, brisanju i vraćanju, te Wikiprojektu Nacrti? Wikiprojekt Nacrti mogao bi biti ekvivalent [[:en:Wikipedia:WikiProject Articles for creation]] (u mnogo manje kompleksnom obliku, naravno) i tu bi se mogla voditi evidencija nacrta. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 18:03 (CEST) ::::Pa dečki, ako ti imaš prvu polovicu, a Acan Macan drugu polovicu, onda spojimo dvije polovice u jednu cjelinu i imamo [[WP:Nacrti]] s oba dijela. Jednim pomoćnim, drugim normativnim. Ja ne vidim problem s tim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. aprila 2026. u 18:30 (CEST) :::::Okej, ja sam ''fine'' s time. Lektorisaću kad stignem taj prvi dio, ali sadržajno mi deluje okej. @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Slobodno spoji ova dva dela i dodaj u smernici odjeljak poput "Tko može premještati nacrte", ili negde naznači da su patroleri za to odgovorni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 01:07 (CEST) ::::::Pregledao sam još jednom celu smernicu. Dopune su bile vrlo korisne. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:28 (CEST) :::::::Ima još nekih sitnica s kojima nisam najzadovoljniji, ali nećemo cjepidlačiti, tako da i ja '''podržavam''' prošireni prijedlog. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:38 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] koje su sitnice u pitanju? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:39 (CEST) :::::::::Sad već previše pitaš. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) :::::::::Umjetna inteligencija i činjenica da sustav dopušta izradu nacrta za već postojeće članke (ako utipkam da mi izradi nacrt "Panama", uredno ga radi iako članak već postoji) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) ::::::::::To i nije nužno loše. Neko možda želi da preradi ceo postojeći članak, i onda koristi nacrt da razvije novu verziju. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:44 (CEST) :::::::::::Također ćemo moći čitatelje/urednike stranice informirati da članak pod tim naslovom već postoji u glavnom imenskom prostoru; šablonom {{tl|Nacrt}} i/ili uredničkim obavještenjem ([[:en:Wikipedia:Editnotice]]). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 19:11 (CEST) ::::::::::Što se umjetne inteligencije tiče, predložiću dopunu pravila za BB tako da možemo brzo brisati čisto AI generirane članke. Mislim da će biti od koristi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:45 (CEST) :::::::::::Mislim da to nije poanta nacrta, al' kažem - nek' bude. Što se tiče AI-ja, mislim da to treba maknuti trenutno iz teksta prijedloga dok se ne donesu šira pravila. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:50 (CEST) ::::::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Tvoje mišljenje o ovome? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 21:34 (CEST) :::::::::::::Ovo možemo ukloniti ili zakomentirati dok ne budemo imali neka konkretna pravila i smjernice koje se tiču upotrebe umjetne inteligencije na Wikipediji. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:06 (CEST) ::::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Zakomentirano. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:32 (CEST) ::::::::::::::Ako nema dodatnih primedbi, zatvorio bih ovo polako. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:34 (CEST) :::::::::::::::Nemam ništa protiv. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. aprila 2026. u 02:37 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Zaštićivanje == Nakon što je ovo predugo stajalo nedovršeno, mislim da je vrijeme da raspravimo i [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica|smjernicu o zaštiti stranica]]. Uglavnom se tu radi o prijevodu s engleske Wikipedije, uz neke lokalne nadopune temeljem iskustava koje smo imali, kao i obično. Šablone još nisam posebno pravio jer trebamo vidjeti treba li nam baš sve ovo i koje su tehničke mogućnosti primjene svega toga. Rasprava traje od danas, a trajat će do '''26. travnja 2026.''' godine u '''00:00''', osim ako iz tijeka rasprave ne bude razvidno da je potrebno više vremena za postizanje konsenzusa. Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:33 (CEST) :@[[Korisnik:Alalch E.|Alalch E.]], krivi ping! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:36 (CEST) :Vrlo važna smjernica, ali bih je želeo detaljno pregledati. Javim se za jednu sedmicu otprilike i predložio bih da i ovo produžimo na 14 dana. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 03:25 (CEST) Ja sam u drugim stvarima i ne stignem detaljno gledati, ali koliko sam letimično vidio, sve zvuči normalno. - [[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] ([[Razgovor s korisnikom:Ante Vranković|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 16:25 (CEST) :Napomena: Ovo treba biti pravilo kad ga budemo usvojili. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 14:17 (CEST) ::Ovo pravilo neću detaljno lektorirati (jer je obimno), ali ću promeniti neke suštinske stvari u konsultaciji s tvorcem. Takođe ću ispraviti poneke tipografske greške na koje usputno naiđem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 18:41 (CEST) :::Ostalo je još pitanje statusne zaštite da se riješi (jer mi imamo i zaštitu do patrolerskog statusa, pa to treba također navesti). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. aprila 2026. u 18:36 (CEST) ::::Mislim da je to to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. aprila 2026. u 02:32 (CEST) :::::Završio sam pregled celog pravila. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 16:17 (CEST) ::::::Pre nego ovo uvedemo, trebalo bi napraviti šablon "Zaštićena stranica", i implementirati ga tamo gde treba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 23:44 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Možeš li ti napraviti to (Protection padlock), a ja da ih dodam na stranice? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:56 (CEST) ::::::::Bit će urađeno. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:14 (CEST) :::::::::Tooooooo legendo – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:30 (CEST) Pregledao i '''podržavam''' uvođenje smernice. [[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] ([[Razgovor s korisnikom:Stefanguzvica|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 17:41 (CEST) :Kako se bližimo kraju stranice, prečice postaju prava ''alfabet supa''. Mislim da se treba ograničiti na manji broj lako pamtljivih prečica. Volio bih da se možda uvede i wiki žargon ''zasoljavanje'' (stranice) kod zaštite od izrade ([[:en:WP:SALT]]; od [[:en:Salting the earth]]: ''zasoljavanje tla''). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 07:27 (CEST) ::Saglasan sam da se treba smanjiti broj prečica. Što se zasoljavanja tiče, nisam za to. Mislim da se taj žargon vrlo retko koristi na enwiki, a kamoli kod nas. Pritom je malo nezgodan. Kod nas se obično kaže i "sprečavanje [izrade]", dok se zaštita generalno kaže i "zaključavanje". Pada mi na pamet ideja da je naslov "zapečaćen" (umesto "zasoljen"). Taj mi termin više ima smisla, ali ne bih kovao termine dok ne postoji realna upotreba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 10:46 (CEST) :::Prečice smanjujte kako vam drago, ja sam to nabacivao onako, vodeći se osjećajem, vi to uredite kako vam spada. Što se tiče alternativnog izraza, dogovorite se kako vam odgovara. "Soljenje zemlje" kao termin postoji u našoj literaturi, čisto kao napomena. Koliko je učestao... ''not sure''... – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 28. aprila 2026. u 13:22 (CEST) ::::Već su prošle 2 sedmice od početka rasprave. Nema smisla dalje čekati ako postoji konsenzus za usvajanje. Šablone i ostale tehnikalije ćemo rešiti usput. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:47 (CEST) :::::Slažem se. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) == Dve dopune == === Dopuna pravila o brzom brisanju === {{zaglavlje rasprave|Zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje dopune. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 4. maja 2026. u 06:08 (CEST)|Usvojeno}} U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' napisao sam dopunu pravila o [[Wikipedija:Brzo brisanje|brzom brisanju]]. Dopuna se odnosi na članke generirane umjetnom inteligencijom. Slobodno ostavite svoje mišljenje o prijedlogu ovdje. Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:13 (CEST) :Mi smo Wikipedija, odnosno enciklopedija. Umjetna inteligencija je u najmanju ruku sporna, u najgorem slučaju glupa i ''tailora'' korisnikov zahtjev. Mislim da treba tu biti jasan i glasan - svaki tekst za koji se utvrdi da je nastao uz pomoć AI-ja ili za koji se, temeljem pregleda preko dostupnih alata, utvrdi s visokom vjerojatnošću da je nastao AI-jem ide na brzo brisanje ili se uklanja. Takav nam tekst apsolutno ne treba i jedinu soluciju koju vidim ovdje je da se to piše ponovo; ostalo nema smisla. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:31 (CEST) ::Upravo to ovo regulira. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:10 (CEST) :Čini mi se dobrom nadopunom KBB, bar za početak. Jedino bih "{{!xt|izmijenio}}" izmijenio u "{{xt|redigirao}}". Bilo bi dobro imati i podrobniji vodič za prepoznavanje teksta generiranog umjetnom inteligencijom ([[:en:Wikipedia:Signs of AI writing]]), ali o tom potom. Samo bih napomenuo da se na dostupne alate ne bi trebalo oslanjati bez opreza, s obzirom na to da Wikipedija čini značajan dio tekstualne građe na kojoj se LLM-ovi treniraju. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:55 (CEST) ::Urađeno, zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 02:29 (CEST) :::Ovo ću zatvoriti tokom večeri, ako nema dodatnih sugestija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:41 (CEST) ::::Ja sam okej s tim – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:48 (CEST) {{podnožje rasprave}} === Dopuna smjernice o prijenosu === S obzirom na postojeće stanje u pogledu infokutija, predložio bih usvajanje '''moratorija na izradu novih infokutija'''. Konkretno, predlažem sljedeću dopunu smjernice o [[WP:PRIJENOS|prijenosu sadržaja]] (odjeljak {{section link|Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Šabloni|nopage=y}}): {{izdvojeni citat komentara|Prenošenje novih infokutija sa susednih projekata trenutno se ''ne preporučuje''. Nove infokutije koje su duplikati postojećih bit će [[Wikipedija:Brzo brisanje|izbrisane po kratkom postupku]]. Prije nego što se odlučite za prijenos, obratite se zajednici na [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]] ili kontaktirajte s administratorima.}} Imate li još neki dodatak? Šta mislite o ovome? Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:29 (CEST) :Smjernica treba ostati što je više moguće generalna (ne odnositi se na neki specifičan skup šablona) i treba ostati smjernicom (predložena nadopuna zvuči kao strogo pravilo s apsolutnim posljedicama). Postojeće su infokutije u velikoj mjeri tehnički i infrastrukturno zastarjele i rudimentarne. Izrada 'duplikata' može biti sasvim opravdana ako se priprema kao moguća zamjena, a mnogo odstupa od trenutačnog rješenja. Mislim da bi postojeću smjernicu mogli nadopuniti nekakvom uputom kada započimati nove (na temelju prenesenog koda) te kada prilagođavati postojeće šablone (i gdje, i.e. /igralište), te kako izvršiti njihovu implementaciju. Ako ćemo ih već upućivati na Pijacu, npr. kao mjesto prijedloga ili zahtjeva za novim šablonima, prilagodbama postojećih šablona, ili usvajanju već izrađenih rješenja, možemo ih upućivati na odgovarajući odjeljak Pijace i.e. [[WP:P/TEH]]. Što se tiče nepridržavanja smjernice, na samom kraju drugog pasusa (u sadašnjoj verziji teksta) može se dodati upozorenje koje će reći što se događa s dupliciranim šablonima. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:35 (CEST) ::Pa ne zvuči uopšte kao strogo pravilo xD ("ne preporučuje se" umesto "zabranjeno je"). Takođe s obzirom na situaciju i činjenicu da su infokutije najveći gorući problem, mislim da je specificiranje ovoga mnogo važno umesto da guramo stvari u generalizovani kalup. Saglasan sam da koristimo /TEH, i saglasan sam za izradu nekih vrsta uputa, to je dobra ideja. Ipak mislim da treba da ograničimo prenos novih infokutija na minimum. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:42 (CEST) :::Najrelevantniji dio predloženog teksta (druga i treća rečenica) zvuči kao da se radi o strogom pravilu s apsolutnim posljedicama za svako postupanje mimo njega, dok prva rečenica to predstavlja samo kao načelnu preporuku - tekst je unutrašnje nekoherentan. Infokutije su trenutačno problematično područje, ali smjernica bi trebala biti dugoročno održiva, a ne oblikovana isključivo kao reakcija na sadašnje stanje. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:11 (CEST) ::::Aight, daj da vidimo tvoj predlog. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:21 (CEST) :::::Možda ne treba dopunjavati smjernicu s privremenim pravilom, '''ali''' definitivno nam treba moratorij da se ne stvaraju novi problemi dok se ova situacija ne riješi. Mislim da se moratorij može dogovoriti ovdje neformalno, bez da se unosi išta u pravila, ali sam prijedlog - u formi u kojoj jest trenutno - podržavam. Previše problema imamo sada jer ranije nije bilo ovakve regulacije. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:28 (CEST) ::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' pripremio sam dopunu smjernice o prijenosu. Trudio sam se da je uobličim u skladu s iznesenim sugestijama. Možete pogledati i dati svoje mišljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:39 (CEST) ::::::Takođe ću produžiti ovo na još jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:40 (CEST) :::::::Okej ti je ovo, samo ti je tekst kontradiktoran - preporučuje se ne prenositi, a onda zabranjeno je prenositi i ako prenesete bit će brisano. Dok se situacija ne sredi, treba zabraniti sve, a onda ovo pravilo modificirati i uskladiti s budućom situacijom. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Stavio sam ''treba'' umjesto ''preporučuje se'' i malo sredio tok rečenica. Kako sad djeluje? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 4. maja 2026. u 20:16 (CEST) :::::::::Može! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 5. maja 2026. u 02:26 (CEST) == Poboljšanje jezičkih smjernica == Predlažem reviziju [[Wikipedija:Jezičke smjernice|jezičkih smjernica]]. Konkretni prijedlozi: # Predlažem da se [[Aerozagađenje]] ukloni kao primjer, jer je [[Zagađenje zraka]] znatno učestaliji izraz i u skladu sa [[WP:2:1]]. # Predlažem da se načelo neutralnog izraza ograniči. Neutralni izrazi moraju imati potvrđenu upotrebu u pouzdanim izvorima; ne trebamo umjetno konstruirati termine radi izbjegavanja varijantskih razlika. # Trebamo navesti koji pravopisni priručnici se smatraju srpskim, hrvatskim, crnogorskim i bosanskim standardom. Trenutno je to ostalo nedorečeno, a važno je da znamo koje knjige pratimo za koji standard. Potrebna nam je i infrastruktura u pogledu nekih šablona, ali to je dodatno pitanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 02:36 (CEST) :Ha? Čemu prijedlog za promjenu smjernica za promjenu primjera? Stavi drugi izraz i gotovo, to nije razlog za promjenu smjernica. Pravilo o neutralnosti već je ograničeno pravilom 2:1, a na ovo se primjenjuju i [[WP:Naslovi članaka]]. Što se tiče pravopisa, ako same države nisu normirale jedinstvene, službene pravopise onda to ne možemo ni mi. Ova rasprava je sama po sebi suvišna - samo promijeni primjer i to je to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 02:42 (CEST) ::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Svakako sam htio prodiskutirati pre izmjena, pogotovo zbog ova dva potonja pitanja. Ja mislim da je važno da istaknemo da neutralni izraz ne znači da se na Wikipediji mogu kovati "zajednički" termini koji ne postoje u praksi. Time bismo dodatno precizirali smernicu i povezali je sa [[WP:BOI]]. Što se tiče trećeg pitanja, Srbija i Crna Gora imaju službene pravopise, koji su ozvaničeni. Za bosanski jezik je najmerodavniji Senahidov pravopis. Jedino je za Hrvatsku stvar pomalo nezgodna jer imate dva pravopisa. Tu možemo priznati oba ili se opredeliti za institucionalno podržaniji pravopis. Ideja je da definiramo tačno šta se smatra srpskim, hrvatskim, crnogorskim i bosanskim standardom kako bi članci bili pravopisno dosljedni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 10:16 (CEST) :::Prvo nije problem, to nije stvar mijenjanja sadržaja smjernice ''per se''. S kojim god primjerom ideš, sadržaj ostaje isti. Drugo je isto stvar koja je sadržajno i teleološki već dio smjernice, tako da možeš unijeti tu izmjenu slobodno, bez da tražiš "konsenzus zajednice", jer isto oko toga već postoji. Što se tiče trećeg, ta se dva pravopisa mogu navesti gore gdje su navedeni pravopisi, ali kažem - dok država na službenoj razini ne ozvaniči pravopis, mi nismo ni mjerodavni ni ovlašteni donositi ikakve izbore po tom pitanju. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 13:36 (CEST) ::::To mi se čini kao okej solucija; navedemo oba, pa kome drago. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 13:41 (CEST) :::::Ali to već doslovno piše... "Niste dužni upotrebljavati gornje poveznice jer su sva druga službena tiskana izdanja također prihvatljiva.". – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 13:56 (CEST) ::::::I ovo: "Korisnici trebaju biti svjesni i činjenice da ni standardne varijante često nemaju jedinstvena pravopisna i gramatička pravila, što može stvoriti konfuziju kod urednika oko izvora koji se mogu ili trebaju upotrebljavati. U takvim slučajevima, korisnicima se daje osnovna uputa da su prihvatljiva sva publicirana rješenja koja zadovoljavaju kriterij pouzdanosti. U slučaju spora potrebno je pokrenuti raspravu, poželjno na stranici za razgovor samog članka." – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 14:00 (CEST) :::::::Ali to mi je dosta ''vague'' i nemerodavno. Znači sad može moja baba lingvistica iz Crne Gore da izda novi pravopisni priručnik i mi to uzmemo kao rešenje i pišemo članke vodeći se tom knjigom, iako recimo nijedna službena institucija ne odobri taj tekst. Kriterijum pouzdanosti tu ništa ne pomaže. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 15:12 (CEST) ::::::::To valjda samo ti tako interpretiraš *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 9. maja 2026. u 15:30 (CEST) :::::::::Trebalo bi da sam rešio prve dve stvari sada. Treću stvar možemo zanemariti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 9. maja 2026. u 20:45 (CEST) qi7dqb3yb1n2c2wzcqg2uxvkhdlk2nk Šablon:Razlikovati/dok 10 4681710 42590095 41875446 2026-05-09T19:07:15Z Aca 108187 + 42590095 wikitext text/x-wiki {{dokumentaciona podstrana}} '''Šablon:Razlikovati''' stavlja se na početak članka čime se ističe razlika između naslova sličnog naziva, a različitog značenja. Koristi se u obliku <code><nowiki>[[Naslov|Naslov_u_instrumentalu]]</nowiki></code>. Primeri upotrebe: :<code><nowiki>{{Razlikovati|[[Merkur (planeta)]]}}</nowiki></code> se prikazuje kao: {{Razlikovati|[[Merkur (planeta)]]}}<br/> :<code><nowiki>{{Razlikovati|[[Međunarodni sud pravde|Međunarodnim sudom pravde]]}}</nowiki></code> se prikazuje kao: {{Razlikovati|[[Međunarodni sud pravde|Međunarodnim sudom pravde]]}}<br/> :<code><nowiki>{{Razlikovati|[[Vijeće Evrope|Vijećem Evrope]]|[[Vijeće Evropske unije|Vijećem Evropske unije]]}}</nowiki> </code> {{Razlikovati|[[Vijeće Evrope|Vijećem Evrope]]|[[Vijeće Evropske unije|Vijećem Evropske unije]]}} <includeonly> [[Kategorija:Naslovne napomene]] </includeonly> gii4u292gpzc6uvjv64sn971a46imwt 42590166 42590095 2026-05-10T00:15:52Z Poništena izmjena [[Special:Diff/42590095|42590095]] korisnice [[Special:Contributions/Aca|Aca]] ([[User talk:Aca|razgovor]]) 42590166 wikitext text/x-wiki {{dokumentaciona podstrana}} '''Šablon:Razlikovati''' stavlja se na početak članka čime se ističe razlika između naslova sličnog naziva, a različitog značenja. Koristi se u obliku <code><nowiki>[[Naslov|Naslov_u_instrumentalu]]</nowiki></code>. Primeri upotrebe: :<code><nowiki>{{Razlikovati|[[Merkur (planeta)]]}}</nowiki></code> se prikazuje kao: {{Razlikovati|[[Merkur (planeta)]]}}<br/> :<code><nowiki>{{Razlikovati|[[Međunarodni sud pravde|Međunarodnim sudom pravde]]}}</nowiki></code> se prikazuje kao: {{Razlikovati|[[Međunarodni sud pravde|Međunarodnim sudom pravde]]}}<br/> :<code><nowiki>{{Razlikovati|[[Savet Evrope|Savetom Evrope]]|[[Savet Evropske unije|Savetom Evropske unije]]}}</nowiki> </code> {{Razlikovati|[[Savet Evrope|Savetom Evrope]]|[[Savet Evropske unije|Savetom Evropske unije]]}} <includeonly> [[Kategorija:Naslovne napomene]] </includeonly> 6ikt2s3oqpxlfbq2wlgq3n2ool4qash 42590175 42590166 2026-05-10T00:35:08Z Vipz 151311 42590095 wikitext text/x-wiki {{dokumentaciona podstrana}} '''Šablon:Razlikovati''' stavlja se na početak članka čime se ističe razlika između naslova sličnog naziva, a različitog značenja. Koristi se u obliku <code><nowiki>[[Naslov|Naslov_u_instrumentalu]]</nowiki></code>. Primeri upotrebe: :<code><nowiki>{{Razlikovati|[[Merkur (planeta)]]}}</nowiki></code> se prikazuje kao: {{Razlikovati|[[Merkur (planeta)]]}}<br/> :<code><nowiki>{{Razlikovati|[[Međunarodni sud pravde|Međunarodnim sudom pravde]]}}</nowiki></code> se prikazuje kao: {{Razlikovati|[[Međunarodni sud pravde|Međunarodnim sudom pravde]]}}<br/> :<code><nowiki>{{Razlikovati|[[Vijeće Evrope|Vijećem Evrope]]|[[Vijeće Evropske unije|Vijećem Evropske unije]]}}</nowiki> </code> {{Razlikovati|[[Vijeće Evrope|Vijećem Evrope]]|[[Vijeće Evropske unije|Vijećem Evropske unije]]}} <includeonly> [[Kategorija:Naslovne napomene]] </includeonly> gii4u292gpzc6uvjv64sn971a46imwt Petar Tomić 0 4689327 42589996 41869486 2026-05-09T17:36:10Z ~2026-28134-44 350240 1996. godine prelazi u "Dnevnik". Vidi: Tomić, Đorđe (ur.) (2025): Petar Tomić. Novinar između dva veka. Biografsko-bibliografske beleške. Novi Sad: AGV. 42589996 wikitext text/x-wiki '''Petar Tomić''' ([[Lokve (Alibunar)|Lokve]], [[1949.]] – [[Novi Sad]], [[2024.]]), bio je jugoslovenski novinar, publicista i politički analitičar. == Biografija == Rođen je 7. avgusta 1949. godine u mestu [[Lokve (Alibunar)|Lokve]], u opštini [[Alibunar]]. U Lokvama je pohađao osnovnu školu, gimnaziju je završio u [[Vršac|Vršcu]]. [[1968.]] godine upisuje se na studije na [[Fakultet političkih nauka Univerziteta u Beogradu|fakultetu političkih nauka]] na [[Univerzitet u Beogradu|Univerzitetu u Beogradu]]. Nakon što je diplomirao, [[1972.]] se zaposlio kao novinar u rumunskoj redakciji [[Radio Novi Sad|Radio Novog Sada]]. Iste godine je postao jedan od osnivača petojezične omladinske štampe [[Vojvodina|Vojvodine]] i urednik „Tribine mladih”, omladinskog lista na rumunskom jeziku. Novinarskom profesijom Petar Tomić se bavio uporedo na dva jezika – [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]] / [[Srpski jezik|srpskom]] i [[Rumunski jezik|rumunskom]]. Na oba jezika pisao je i eseje o [[Etničke grupe Vojvodine|vojvođanskim Rumunima]]. Deo tih eseja objavio je u svojoj knjizi „Dekupaž” u izdanju Instituta za kulturu Rumuna Vojvodine. Petar Tomić je i jedan od autora srpsko-rumunskog rečnika (dva izdanja) kao i rumunsko-srpskog rečnika, koji sadrži oko 50.000 odrednica. Početkom [[1980.]] godine prelazi u jugoslovensku [[Novinska agencija|novinsku agenciju]] [[Tanjug]], a u vreme pada [[Nicolae Ceaușescu|Čaušeskuovog]] režima, decembra [[1989.]] zatekao se kao dopisnik Tanjuga iz [[Bukurešt]]a. Po povratku u [[Novi Sad]], [[1996.]] prešao je u novosadski dnevni list „[[Dnevnik (Novi Sad)|Dnevnik]]” na mesto urednika spoljne politike. Poslednjih godina, do penzionisanja [[2012.]] godine bio je šef Deska i urednik sveta u „Dnevniku”. Sve ovo vreme pisao je i za rumunska glasila, a bio je dugogodišnji saradnik programa [[France Inter|Radio Frans Internasional]] na rumunskom jeziku sa područja bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]]. Do­bit­nik je vi­še pre­sti­žnih na­gra­da i pri­zna­nja za svoj no­vi­nar­ski i pu­bli­ci­stič­ki rad, iz­me­đu osta­lih, „Zlat­nog pe­ra” Društva novinara Vojvodine (2018) i na­gra­du Tan­ju­ga „Saša Veselinović” za iz­ve­šta­va­nje o ru­mun­skoj re­vo­lu­ci­ji (1990). Preminuo je [[9. 5.|9. maja]] [[2024.]] godine u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1949|2024|Tomić, Petar}} [[Kategorija:Srpski novinari]] [[Kategorija:Jugoslavenski novinari]] 0qb0cgv3v2myp7nvux4shd7htjovwhr 42589997 42589996 2026-05-09T17:42:07Z ~2026-28134-44 350240 2025. godine objavljena je knjiga o Petru Tomiću koja sadrži kako naučnu biografiju tako i bibliiografiju njegovih tekstova. 42589997 wikitext text/x-wiki '''Petar Tomić''' ([[Lokve (Alibunar)|Lokve]], [[1949.]] – [[Novi Sad]], [[2024.]]), bio je jugoslovenski novinar, publicista i politički analitičar. == Biografija == Rođen je 7. avgusta 1949. godine u mestu [[Lokve (Alibunar)|Lokve]], u opštini [[Alibunar]]. U Lokvama je pohađao osnovnu školu, gimnaziju je završio u [[Vršac|Vršcu]]. [[1968.]] godine upisuje se na studije na [[Fakultet političkih nauka Univerziteta u Beogradu|fakultetu političkih nauka]] na [[Univerzitet u Beogradu|Univerzitetu u Beogradu]]. Nakon što je diplomirao, [[1972.]] se zaposlio kao novinar u rumunskoj redakciji [[Radio Novi Sad|Radio Novog Sada]]. Iste godine je postao jedan od osnivača petojezične omladinske štampe [[Vojvodina|Vojvodine]] i urednik „Tribine mladih”, omladinskog lista na rumunskom jeziku. Novinarskom profesijom Petar Tomić se bavio uporedo na dva jezika – [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]] / [[Srpski jezik|srpskom]] i [[Rumunski jezik|rumunskom]]. Na oba jezika pisao je i eseje o [[Etničke grupe Vojvodine|vojvođanskim Rumunima]]. Deo tih eseja objavio je u svojoj knjizi „Dekupaž” u izdanju Instituta za kulturu Rumuna Vojvodine.<ref>{{Cite book |year=2025 |title=Petar Tomić. Novinar između dva veka. Biografsko-bibliografske beleške |publisher=AGV |isbn=978-86-82432-04-3 |editor-last=Tomić |editor-first=Đorđe |location=Novi Sad |pages=122–148}}</ref> Petar Tomić je i jedan od autora srpsko-rumunskog rečnika (dva izdanja) kao i rumunsko-srpskog rečnika, koji sadrži oko 50.000 odrednica. Početkom [[1980.]] godine prelazi u jugoslovensku [[Novinska agencija|novinsku agenciju]] [[Tanjug]], a u vreme pada [[Nicolae Ceaușescu|Čaušeskuovog]] režima, decembra [[1989.]] zatekao se kao dopisnik Tanjuga iz [[Bukurešt]]a. Po povratku u [[Novi Sad]], [[1996.]] prešao je u novosadski dnevni list „[[Dnevnik (Novi Sad)|Dnevnik]]” na mesto urednika spoljne politike. Poslednjih godina, do penzionisanja [[2012.]] godine bio je šef Deska i urednik sveta u „Dnevniku”. Sve ovo vreme pisao je i za rumunska glasila, a bio je dugogodišnji saradnik programa [[France Inter|Radio Frans Internasional]] na rumunskom jeziku sa područja bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]]. Do­bit­nik je vi­še pre­sti­žnih na­gra­da i pri­zna­nja za svoj no­vi­nar­ski i pu­bli­ci­stič­ki rad, iz­me­đu osta­lih, „Zlat­nog pe­ra” Društva novinara Vojvodine (2018) i na­gra­du Tan­ju­ga „Saša Veselinović” za iz­ve­šta­va­nje o ru­mun­skoj re­vo­lu­ci­ji (1990). Preminuo je [[9. 5.|9. maja]] [[2024.]] godine u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1949|2024|Tomić, Petar}} [[Kategorija:Srpski novinari]] [[Kategorija:Jugoslavenski novinari]] hi45ogihsv4pg3xnn05m2128pfpuw7d 42589998 42589997 2026-05-09T17:43:14Z ~2026-28134-44 350240 42589998 wikitext text/x-wiki '''Petar Tomić''' ([[Lokve (Alibunar)|Lokve]], [[1949.]] – [[Novi Sad]], [[2024.]]), bio je jugoslovenski novinar, publicista i politički analitičar. == Biografija == Rođen je 7. avgusta 1949. godine u mestu [[Lokve (Alibunar)|Lokve]], u opštini [[Alibunar]]. U Lokvama je pohađao osnovnu školu, gimnaziju je završio u [[Vršac|Vršcu]]. [[1968.]] godine upisuje se na studije na [[Fakultet političkih nauka Univerziteta u Beogradu|fakultetu političkih nauka]] na [[Univerzitet u Beogradu|Univerzitetu u Beogradu]]. Nakon što je diplomirao, [[1972.]] se zaposlio kao novinar u rumunskoj redakciji [[Radio Novi Sad|Radio Novog Sada]]. Iste godine je postao jedan od osnivača petojezične omladinske štampe [[Vojvodina|Vojvodine]] i urednik „Tribine mladih”, omladinskog lista na rumunskom jeziku. Novinarskom profesijom Petar Tomić se bavio uporedo na dva jezika – [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]] / [[Srpski jezik|srpskom]] i [[Rumunski jezik|rumunskom]]. Na oba jezika pisao je i eseje o [[Etničke grupe Vojvodine|vojvođanskim Rumunima]]. Deo tih eseja objavio je u svojoj knjizi „Dekupaž” u izdanju Instituta za kulturu Rumuna Vojvodine.<ref name=":0">{{Cite book |year=2025 |title=Petar Tomić. Novinar između dva veka. Biografsko-bibliografske beleške |publisher=AGV |isbn=978-86-82432-04-3 |editor-last=Tomić |editor-first=Đorđe |location=Novi Sad |pages=122–148}}</ref> Petar Tomić je i jedan od autora srpsko-rumunskog rečnika (dva izdanja) kao i rumunsko-srpskog rečnika, koji sadrži oko 50.000 odrednica. Početkom [[1980.]] godine prelazi u jugoslovensku [[Novinska agencija|novinsku agenciju]] [[Tanjug]], a u vreme pada [[Nicolae Ceaușescu|Čaušeskuovog]] režima, decembra [[1989.]] zatekao se kao dopisnik Tanjuga iz [[Bukurešt]]a.<ref name=":0" /> Po povratku u [[Novi Sad]], [[1996.]] prešao je u novosadski dnevni list „[[Dnevnik (Novi Sad)|Dnevnik]]” na mesto urednika spoljne politike. Poslednjih godina, do penzionisanja [[2012.]] godine bio je šef Deska i urednik sveta u „Dnevniku”. Sve ovo vreme pisao je i za rumunska glasila, a bio je dugogodišnji saradnik programa [[France Inter|Radio Frans Internasional]] na rumunskom jeziku sa područja bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]].<ref name=":0" /> Do­bit­nik je vi­še pre­sti­žnih na­gra­da i pri­zna­nja za svoj no­vi­nar­ski i pu­bli­ci­stič­ki rad, iz­me­đu osta­lih, „Zlat­nog pe­ra” Društva novinara Vojvodine (2018) i na­gra­du Tan­ju­ga „Saša Veselinović” za iz­ve­šta­va­nje o ru­mun­skoj re­vo­lu­ci­ji (1990).<ref name=":0" /> Preminuo je [[9. 5.|9. maja]] [[2024.]] godine u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1949|2024|Tomić, Petar}} [[Kategorija:Srpski novinari]] [[Kategorija:Jugoslavenski novinari]] 7ukxyk2vd4mrhwsy9ticzs801p3qect Kato Polemidia 0 4711531 42590008 42419641 2026-05-09T18:36:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590008 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime=Kato Polemidia | drugo_ime = | službeno_ime= | izvorno_ime = | tip_naselja = [[općina]] | transkripcija_jezik1 = | transkripcija_jezik1_vrsta = | transkripcija_jezik1_info = | slika_horizont =A@a Limassol General Hospital Cyprus - panoramio (1).jpg | slika_veličina = 280px | slika_alt= | opis_slike=Regionalna [[bolnica]] | marker_mapa = Kipar | marker_mapa_alt = | marker_mapa_opis = Kato Polemidia na karti Kipra | marker_mapa_veličina = | marker_oznaka_pozicija = | marker_reljef= | koordinate= {{Coord|34|41|35|N|32|59|57|E|type:adm1st_region:XK|display=inline,title}} | podjela_vrsta= | podjela_ime= | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{flag|Kipar}} | podjela_vrsta1= [[Distrikti Kipra|Distrikt]] | podjela_ime1= [[Limasol (distrikt)|Limasol]] | osnivanje_naslov = | osnivanje_datum= | osnivač = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_stranka = | vođa_titula = [[Gradonačelnik|Dimarhos]] | vođa_ime =️Andreas Theodorou | nadmorska_visina= | površina_ukupno =20.4 | površina_napomena = | stanovništvo_datum = [[2011]]. | stanovništvo_ukupno =23174 | stanovništvo_urban = | stanovništvo_rural = | stanovništvo_metro= | stanovništvo_blank1= | stanovništvo_blank2 = | stanovništvo_napomena = | stanovništvo_demonim = | stanovništvo_napomene = | vremenska_zona = [[UTC+2]] | vremenska_zona_DST= | utc_pomak = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj =4150<ref name=city/> | registarska_oznaka = | pozivni_broj = | veb-sajt = | napomene = }} '''Kato Polemidia''' ([[grčki jezik|grčki]]: Κάτω Πολεμίδια, [[turski jezik|turski]]: ''Aşağı Binatlı'') je [[grad]] i [[općina]] od 23,174 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/en/cyprus/communes/lemes%C3%B3s/5022__k%C3%A1to_polem%C3%ADdia/ | title =Káto Polemídia in Lemesós | accessdate =27.01.2025. | language=engleski | publisher=City Population}}</ref> na [[jug]]u [[Kipar|Kipra]] u [[Limasol (distrikt)|Distriktu Limasol]]. <ref name=brit/> == Geografske karakteristike == Grad se nalazi u [[brdo|brdimai]] iznad [[Limasol]]a, udaljen ni 5 [[km]] od njegovog centra i [[luka|luke]], pa je zapravo samo njegovo [[stan]]beno [[predgrađe]], jer većina njegovih stanovnika radi u Limasolu.<ref name=brit/> == Historija == Područje Polemidie bilo je naseljeno još od [[prahistorija|prahistorije]], [[arheologija|arheološkim]] iskapanjima otkrivena je [[nekropola]] s kraja [[brončano doba|brončanog doba]]. U [[srednji vijek|srednjovjekovnim]] [[dokument]]ima se spominje kao Polemidia, ali se ne dijeli na Donju i Gornju Polemidiu.<ref name=brit/> U [[14. vijek]]u bila [[feud]] [[Kraljevina Kipar|kiparskih]] [[kralj]]eva iz [[Lusignan (dinastija)|Dinastije Lusignan]].<ref name=brit/> Polemidia se spominje i za [[Ciparski rat|Kiparskog rata]], početkom [[jul]]a [[1570]]. [[Turci]] su nakon što su zauzeli i opljačkali [[Limasol]] krenuli u unutrašnjost. Kod [[brdo|brda]] Polemidie dočekao ih je [[Mletačka Republika|mletački]] [[Kapetan (vojska)|kapetan]] Pallipietro, sa [[vojnik|vojnicima]] iz [[Pafos]]a, i u borbi ih natjerao u bijeg.<ref name=brit/> Pored Polemidie je [[British Army|Britanska Armija]] podigla veliki [[Logor#Vojni_logor|vojni logor]], koji je za [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]] funkcionirao i kao centar za [[Regrutacija|regrutacij]]u i obuku kiparskih dobrovoljaca. U njemu je [[1950-e|1950-ih]] djelovala i [[radio-stanica]] [[BBC]]. za istočni [[Mediteran]].<ref name=brit>{{cite web | url =https://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=57680&-V=limmata | title =Κάτω Πολεμίδια | accessdate =27.01.2025. | language=grčki | publisher=Polignosii}}</ref> Nakon [[Invazija Turske na Kipar|Turske invazije na Kipar]] - [[1974]], dotadašnji stanovnici kiparski [[Turci]], bili su prisiljeni da se [[1975]]. presele na [[sjever]] u [[Turska Republika Sjeverni Kipar|Tursku Republiku Sjeverni Kipar]]. Na njihovo mjesto doseljeni su [[Grci]] iz [[okupacija|okupiranog]] sjevera u novoizgrađene [[stan]]bene [[kvart]]ove. Nakon velikog [[demografija|demografskog]] rasta - Kato Polemidia je [[1986]]. postala općina.<ref name=brit/> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kato Polemidhia}} * [https://www.polemidiamunicipal.com.cy/ ''Δήμος Πολεμιδιών'']{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{gr icon}} [[Kategorija:Gradovi na Kipru]] a3t56pyzm4gaa4e83l7jh6lw99v458f Kémo (rijeka) 0 4715352 42590215 42461104 2026-05-10T04:46:20Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590215 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodotok | ime=Kémo | drugo_ime = | slika =Le confluent de la Kémo à Fort de Possel (Congo Français et Dépendances).jpg | slika_širina = | slika_opis=Rijeka na [[Ušće|ušću]] u [[Kongo (rijeka)|Kongo]] | kontinenti= [[Afrika]] | regije =[[Centralna Afrika]] | države ={{flagicon|CAR}} [[Centralnoafrička Republika]] | pokrajine =[[Kémo]] | gradovi = | izvor =[[Ušće|Sutok]] rijeka Tomi i Kouma | izvor_visina =367<ref name=brit/> | izvor_koord =5° 7′ 47″ N, 19° 18′ 58″ E | ušće =kod [[selo|sela]] Possel u rijeku [[Ubangi]] | ušće_visina=343 | ušće_koord=5° 1′ 30″ N, 19° 15′ 30″ E | ušće_vrsta= | dužina =10<ref name=brit/> | pritoke=Tomi, Sibut | protok_sred =59,1<ref name=brit/> | protok_min = | protok_maks = | sliv =[[Kongo (rijeka)|Kongo]] | površina = | ulijeva_se_u =[[Ubangi]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | akumulacije = | plovnost= | luke = | kol_robe = | karta= | karta_širina = | karta_opis = }} '''Kémo''' je [[rijeka]] na [[jug]u [[Centralnoafrička republika|Centralnoafričke republike]] duga 10 [[km]], desna [[pritoka]] rijeke [[Ubangi]] .<ref name=brit/> == Hidrologija== Kémo se formira [[Ušće|sutokom]] rijeka '''Tomi''' i '''Koumana''' na [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 367 [[metar]]a u [[Kémo|Prefekturi Kémo]].<ref name=brit/> Od tamo teče prema [[jugozapad]]u do ušća u Ubangi kod sela Possel. Pritoka '''Kouma''' je duga 258 km, a izvire na nadmorskoj visini od oko 600 metara '''Tomi''' je dug 198 km, ,a izvire na oko 570 metara.<ref name=brit>{{cite web | url =https://www.auventdesmots.fr/livre/9782709916806-bassin-de-l-oubangui-jacques-callede-yves-boulver-jean-pierre-thiebaux/ | title =''Le bassin de l'Oubangui'' | accessdate =5.05.2025. | language =francuski | author =J. Callède. Y. Boulvert. J.P. Thiébaux | publisher =IRD Éditions }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Izvori == {{reflist}} == Vanjske veze == * [https://mapy.com/en/zakladni?q=K%C3%A9mo&source=osm&id=1130355235&ds=2&x=19.2885073&y=5.0721735&z=11 ''Kémo River''] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Centralnoafričkoj Republici]] 5jj5l7qjdv2g3wv17g4xejpzsht3rqg Komo (rijeka) 0 4715745 42590153 42467824 2026-05-09T22:55:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590153 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodotok | ime=Komo | drugo_ime = | slika =Le_Komo_1.JPG | slika_širina = | slika_opis=[[Most]] na cesti za [[Libreville]] | kontinenti= [[Afrika]] | regije =[[Zapadna Afrika]] | države ={{flag|Gabon}}<br/>{{flag|Ekvatorijalna Gvineja}} | pokrajine =Mbe | gradovi =[[Libreville]] | izvor =[[Jug]] [[Ekvatorijalna Gvineja|Ekvatorijalne Gvineje]] | izvor_visina =700 | izvor_koord = | ušće =[[Gvinejski zaljev]] | ušće_visina=0 | ušće_koord=0° 9′ 35″ N, 9° 49′ 43″ E | ušće_vrsta=[[estuarij]] | dužina =230<ref name=brit/> | pritoke= | protok_sred =23 | protok_min = | protok_maks = | sliv =[[Atlanski ocean|Atlanski]] | površina =5,000 <ref name=brit/> | ulijeva_se_u =[[Atlanski ocean]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | akumulacije = | plovnost= | luke = | kol_robe = | karta=Komo_(fleuve).png | karta_širina = | karta_opis =[[Karta]] [[sliv]]a }} '''Komo''' je [[rijeka]] u [[Gabon]]u i [[Ekvatorijalna Gvineja|Ekvatorijalnoj Gvineji]], duga 230 [[km]]<ref name=brit/> == Hidrologija== Komo [[izvor|izvire]] na [[visoravan|Visoravni]] Woleu-Ntem u Ekvatorijalnoj Gvineji. Nakon kratkog toka ulazi u Gabon i teče prema [[jug]]u, zatim u velikom luku svija prema [[zapad]]u. Kad sa desna primi najveću [[pritoka|pritoku]] Mbe teče prema jugzapadu i [[ušće|uvire]] u [[Gvinejski zaljev]] velikim [[estuarij]]em u kom se nalazi i grad [[Libreville]].<ref name=brit/> Na pritoci Mbe se nalaze [[vodopad]]i ''Tchimbélé'' i ''Kinguélé''. Sa [[površina|površinom]] [[sliv]]a od 5,000 [[km²]] i dužinom od 230 km - Komo je treća najveća rijeka u Gabonu.<ref name=brit>{{cite web | url =https://www.miboue.com/le-komo/ | title =''Komo'' | accessdate =22.05.2025. | language =francuski | publisher =Miboue }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Izvori == {{reflist}} == Vanjske veze == * [https://mapy.com/en/?source=osm&id=1026584085 ''Komo River'' (na portalu Mapy)] {{en icon}} {{Commonscat|Komo (river)}} [[Kategorija:Rijeke u Gabonu]] [[Kategorija:Rijeke u Ekvatorskoj Gvineji]] dorpwe4wz82uha5ogybw9sg6b0poo5c Likovna umjetnost u Narodnooslobodilačkoj borbi 0 4715756 42590397 42484518 2026-05-10T11:41:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42590397 wikitext text/x-wiki [[File:U borbu protiv okupatora.jpg|thumb|[[Dragoljub Vuksanović Vuksan]] - U borbu protiv okupatora, plakat iz 1941.]] [[File:Đorđe Andrejević-Kun - Kolona.jpg|thumb|[[Đorđe Andrejević Kun]] - Kolona, ratni crtež, 1943-1945.]] [[File:Branko Šotra - Hercegovački partizan.jpg|thumb|[[Branko Šotra]] - Hercegovački partizan]] [[File:Ismet Mujezinović - Pokret u Petrovićima — Šekovići.jpg|thumb|[[Ismet Mujezinović]], Pokret u Petrovićima — Šekovići (crtež)]] [[File:Božidar Jakac - Ranjenici.jpg|thumb|[[Božidar Jakac]] - Ranjenici (bakrorez)]] '''Likovna umetnost u Narodnooslobodilačkoj borbi''' predstavlja jedinstven i značajan segment jugoslovenske umetnosti [[20. vijek|20. vek]]a, nastala u specifičnim uslovima [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|antifašističkog otpora]] tokom [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata]] (1941–1945). Ona obuhvata umetnost partizanskih boraca, umetnost simpatizera koji su stvarali u okupiranim područjima, kao i umetnost logoraša u zatvorima i koncentracionim logorima.{{sfn|Milković|1984|p=135}} Stilski, partizanska umetnost nije monolitna. Kretala se u rasponu od [[socijalistički realizam|socijalnog realizma]], koji je bio dominantan zbog potrebe za čitljivošću i jasnom porukom, do elemenata [[ekspresionizam|ekspresionizma]], vidljivih u naglašenoj dramatici i emotivnosti prizora. Dominantni medij partizanske umetnosti bili su [[crtež]] i [[grafika]], zbog mogućnosti umnožavanja i distribucije u ratnim uslovima. Ključni stvaraoci bili su umetnici koji su se i pre rata isticali svojim levičarskim i socijalno angažovanim stavovima, a koji su se aktivno priključili Narodnooslobodilačkom pokretu. Umetnost NOR-a je stvarana direktno na frontu, u partizanskim jedinicama, okupiranim gradovima, na oslobođenim teritorijama, u ilegalnim štamparijama, u logorima i zatvorima, pa čak i van granica Jugoslavije (Italija, Nemačka, Norveška, Egipat).{{sfn|Milković|1984|p=135}} Organizovane su i ilegalne partizanske izložbe.{{sfn|Milković|1984|p=135}} Neki smatraju da je razvoj likovne umetnosti u NOR-u izuzetan fenomen, neuporediv sa drugim zemljama porobljene Evrope.{{sfn|Milković|1984|p=133}} == Razvoj partizanske umetnosti == Sa izbijanjem ustanka 1941. godine, mnogi jugoslovenski umetnici pridružili su se partizanskim jedinicama. Umetnička delatnost u početku je bila sporadična i zavisila je od individualnih napora, ali je ubrzo prepoznata kao važan deo sveukupne borbe. Već krajem 1941. godine, tokom postojanja [[Užička Republika|Užičke republike]], počinje organizovaniji kulturni i umetnički život. Prelomnu tačku predstavlja osnivanje Kulturno-umetničkog odseka Vrhovnog štaba NOV i POJ, koji je sistematski podsticao i usmeravao stvaralaštvo. Umetnici su dobijali zadatke da dokumentuju život i borbe partizana, izrađuju portrete istaknutih boraca i komandanata, kreiraju propagandni materijal (plakate, letke, naslovnice listova) i osmišljavaju vizuelni identitet nove države u nastajanju. Jedan od najznačajnijih primera organizovanog umetničkog rada bilo je ukrašavanje Doma kulture u Jajcu za Drugo zasedanje [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a u novembru 1943. godine. Grupa umetnika, predvođena Đorđem Andrejevićem Kunom i Antunom Augustinčićem, izradila je portrete lidera antifašističke koalicije (Staljina, Ruzvelta i Čerčila), Tita, te ambleme i parole koje su krasile salu.<ref name="Boom93">Đorđe Andrejević Kun, akademik, revolucionar sa kičicom i tvorac grba Beograda. (17. januar 2024). ''Boom93''. Preuzeto iz [https://boom93.com/data/mala_gradska/dorde-andrejevic-kun-akademik-revolucionar-sa-kicicom-i-tvorac-grba-beograda/ https://boom93.com/data/mala_gradska/dorde-andrejevic-kun-akademik-revolucionar-sa-kicicom-i-tvorac-grba-beograda/]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Uloga umetnosti NOB == Partizanska umetnost imala je dvojaku ulogu: autentično svedočanstvo o borbama i stradanjima, ali i moćno sredstvo agitacije, propagande i očuvanja moralne snage naroda.{{sfn|Milković|1984|pp=132–133}} Likovni izraz tokom NOR-a funkcionisao je kao borbeno sredstvo sa jasno definisanim ciljevima. Umetnička dela su širila kulturni i politički uticaj, pružala otpor zločinačkim postupcima okupatora i izdajnika, popularisala ideje NOR-a i socijalne revolucije, i podsticala likovno stvaranje talentovanih pojedinaca.{{sfn|Milković|1984|pp=136–137}} Pored toga, ona su služila psihološkoj relaksaciji boraca i stanovništva.{{sfn|Milković|1984|pp=136–137}} Umetnost je imala moć da mobiliše i pokreće ljude.{{sfn|Milković|1984|p=133}} Gledajući umetničko delo, čovek postaje akter događaja, socijalizuje estetski doživljaj i razvija mržnju prema porobljivaču.{{sfn|Milković|1984|p=133}} Zato je negovanje likovnog izraza bilo ključno za razvoj [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|narodnooslobodilačkog pokreta]].{{sfn|Milković|1984|p=133}} == Tehnike == Materijali su bili oskudni – koristio se svaki dostupan komad papira. Uslovi života u logorima i na položajima predodređivali su tehniku stvaranja.{{sfn|Milković|1984|p=137}} Najčešće je to bio crtež olovkom, perom, mastilom ili tušem, ređe grafika, akvarel ili tempera, a izuzetno ulje.{{sfn|Milković|1984|p=137}} Partizanski slikari su se izgrađivali kao crtači i grafičari, jer je crtež bio osnovni likovni izraz i najjednostavniji način za prenošenje poruka.{{sfn|Milković|1984|p=137}} Za umnožavanje, najčešće korišćena tehnika bila je '''partizanska grafika''' ([[drvorez]], [[linorez]], [[bakrorez]]) zbog jednostavnosti izrade u ratnim uslovima. Grafička tehnika je bila posebno pogodna zbog reproduktivnosti, a naročito je došla do izražaja u plakatima, lecima i opremi partizanske štampe.{{sfn|Milković|1984|p=137}} Zbog nedostatka alata i materijala, grafičari su se snalazili, koristeći delove srušenog aviona za alat, gumu od opanaka umesto linoleuma, i improvizovane boje.{{sfn|Milković|1984|p=137}} U koncentracionim logorima, crteži svakodnevnih scena su se izražavali sa nekoliko poteza olovke ili ugljena na komadu hartije da bi se lakše prokrijumčarili na slobodu.{{sfn|Milković|1984|p=137}} Male beleške olovkom ili mastilom služile su kao dnevnik tokom dugih pokreta jedinica.{{sfn|Milković|1984|p=137}} Mnogi borci, poput [[Ismet Mujezinović|Ismeta Mujezinovića]], nosili su blok i olovku i skicirali u predahu između borbi.{{sfn|Milković|1984|p=134}} == Sadržaj == Tematski, partizanska umetnost bila je usredsređena na ratnu svakodnevicu. Dominantni motivi su: * '''Portreti''': Prikazi boraca, komandanata, bolničarki i naroda. * '''Scene borbi''': Prikazi juriša, zaseda i proboja iz neprijateljskih ofanziva. * '''Zbjegovi i stradanja''': Potresna svedočanstva o zločinima okupatora i patnjama stanovništva. * '''Partizanska svakodnevnica''': Slike kolona i scene iz partizanskog života. * '''Prizori iz fašističkih logora'''; slike koje su krišom slikali zarobljeni borci i logoraši. * '''Heroizacija i propaganda''': Idealizovani prikazi partizanskih heroja i simbola borbe. == Poznati umetnici == Preko 230 profesionalnih umetnika i veliki broj amatera stvorili su hiljade sačuvanih radova umetnosti NOR.{{sfn|Milković|1984|p=134}} Među najistaknutijima su: * '''[[Đorđe Andrejević Kun]]''' – jedan od najuticajnijih partizanskih slikara, posvetio je život idejama NOB-a.{{sfn|Milković|1984|p=140}} Hapšen i proganjan pre rata, bio je angažovan na izradi agitaciono-propagandnog materijala i organizovanju ilegalnih štamparija.{{sfn|Milković|1984|p=140}} Učesnik je NOR-a od prvih dana ustanka.{{sfn|Milković|1984|p=140}} U Jajcu, kao većnik [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a, pripremao je nacrte za dekorisanje sale, državni grb, partizansko ordenje, oficirske oznake, marke, novčanice, zaglavlja za novine i druge poslove za stvaranje narodne vlasti.{{sfn|Milković|1984|p=141}} Zabeležio je stotine crteža partizanskih boraca, izbeglica, spaljenih sela i porušenih domova.{{sfn|Milković|1984|p=141}} * '''[[Ismet Mujezinović]]''': Jedan od najznačajnijih bosanskohercegovačkih slikara, Mujezinović se priključio NOB-u 1941. godine. Njegov opus iz ovog perioda karakterišu dramatične i ekspresivne kompozicije koje prikazuju borbe i stradanja. Najpoznatija dela na ovu temu, poput monumentalne kompozicije ''Prelaz preko Neretve'', naslikao je u posleratnom periodu, oslanjajući se na skice i sećanja iz rata. Njegovi crteži, kao što je ''Nošenje ranjenika'', predstavljaju autentična svedočanstva ratne stvarnosti.<ref>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ismet_Mujezinovi%C4%87_-_No%C5%A1enje_ranjenika.jpg</ref> * '''[[Božidar Jakac]]''': Kao jedan od najznačajnijih slovenačkih ekspresionista, Jakac je bio učesnik i svedok Drugog zasedanja AVNOJ-a. Njegov doprinos ogleda se u stotinama crteža olovkom i ugljenom, kojima je beležio likove partizana, portrete delegata (uključujući čuveni Titov portret iz Jajca) i prizore iz partizanskog života. Svoju celokupnu zbirku radova nastalih u NOB-u poklonio je Muzeju AVNOJ-a.<ref name="AlJazeera_Jakac">Muzeju AVNOJ-a vraćena još 32 crteža Božidara Jakca. (3. decembar 2021). ''Al Jazeera Balkans''. Preuzeto iz [https://balkans.aljazeera.net/news/balkan/2021/12/3/muzeju-avnoj-a-vracena-jos-32-crteza-bozidara-jakca]</ref> * '''[[Branko Šotra]]''': Istaknuti slikar i grafičar, predratni član KPJ, borac od 1941, najpoznatiji po svojim drvorezima snažnog crno-belog kontrasta. Njegove grafike prikazuju herojske likove partizana, seljaka u zbegu i scene borbi. Bio je komesar bataljona, načelnik Glavnog štaba Kosova i Metohije, te načelnik brige i divizije.{{sfn|Milković|1984|pp=142–143}} Izradio je autentične skice sa poznatog Februarskog pohoda makedonskih partizana.{{sfn|Milković|1984|p=143}} * '''[[Pivo Karamatijević]]''', srpski slikar, profesor i partizanski borac poznat po lokalnim temama iz rodnog Sandžaka u svojim delima. === Umetnici partizani === [[File:Grupa likovnih umjetnika za vrijeme održavanja I kongresa kulturnih radnika Hrvatske u Topuskom 1944.jpg|thumb|Grupa likovnih umjetnika za vrijeme održavanja I kongresa kulturnih radnika Hrvatske u Topuskom 1944.]] Veliki broj likovnih umetnika pristupio je NOB-u, naročito iz Zagrebačke akademije likovnih umetnosti (preko stotinu), zahvaljujući organizovanom političkom radu članova KPJ.{{sfn|Milković|1984|p=140}} Među njima su bili poznati umetnici kao [[Antun Augustinčić]], [[Ivo Lozica]], [[Đuro Tiljak]], [[Vanja Radauš]], [[Zlatko Prica]].{{sfn|Milković|1984|p=140}} Posebno mesto pripada grupi srpskih slikara koji su, pod uticajem KPJ, s oružjem krenuli u borbu, poznati kao grupa '''[[Život (umetnička grupa)|Život]]'''. Jezgro su činili: [[Đorđe Andrejević Kun]], [[Mirko Kujačić]], [[Vladeta Piperski]], [[Đurđe Teodorović]] i drugi, uključujući i španske borce.{{sfn|Milković|1984|p=140}} Slovenački kulturni radnici su u jesen 1941. proglasili "kulturni molk" (kulturni muk), zabranjujući svaku kulturnu delatnost za potrebe okupatora.{{sfn|Milković|1984|p=141}} Među slovenačkim umetnicima koji su otišli u partizane nakon pada Italije 1943. bili su [[Božidar Jakac]], [[France Mihelič]], [[Nikolaj Pirnat]], braća [[Drago Vidmar|Drago]] i [[Nande Vidmar]], [[Vito Globočnik]].{{sfn|Milković|1984|p=141}} [[Božidar Jakac|Jakac]] je nakon susreta sa Titom izradio više njegovih portreta.{{sfn|Milković|1984|p=141}} U Hrvatskoj su delovali mnogi poznati slikari partizani: [[Vjekoslav Parać]], [[Petar Šimaga]], [[Živko Kljaković]], [[Mirko Ostoja]], [[Edo Murtić]], [[Nikola Reiser]], [[Vjekoslav Rukljač]].{{sfn|Milković|1984|pp=141–142}} Sačuvano je preko 5.000 crteža, grafika, plakata, letaka i scenskih rešenja iz ovog perioda.{{sfn|Milković|1984|p=142}} U Bosni i Hercegovini su delovali: [[Voja Dimitrijević]], [[Branko Šotra]], [[Daniel Ozmo]], [[Radenko Mišević]], [[Mica Todorović]], [[Nada Novaković]], [[Muhamed Kulenović]] i drugi.{{sfn|Milković|1984|p=142}} Većina makedonskih likovnih umetnika bila je uključena u agitaciono-propagandna odeljenja Makedonske brigade 1944. godine.{{sfn|Milković|1984|p=143}} Njihova dela su verodostojno svedočanstvo o revoluciji i borbi.{{sfn|Milković|1984|p=143}} Istaknuti su: [[Nikola Martinovski]], [[Tode Ivanovski]], [[Borko Lazeski]], [[Angel Ivanovski]], [[Vangel Kodžoman]].{{sfn|Milković|1984|pp=143–144}} Ohridski slikar [[Andon Duko]] poginuo je u NOR-u 1941. godine.{{sfn|Milković|1984|p=144}} [[Vasilije Popović Cico]] bio je jedan od retkih umetnika u Jugoslaviji koji je radio karikaturu u NOR-u.{{sfn|Milković|1984|p=144}} U crnogorskoj likovnoj umetnosti spominju se imena slikara [[Ivo Novaković]], [[Milan Božović]], [[Vuk Radović]], [[Niko Đurović]], [[Luka Stanković]], [[Veliša Leković]] i drugi, koji su angažovani na izradi likovnih priloga za partizanske listove, letke i plakate.{{sfn|Milković|1984|pp=144–145}} === Umetnici logoraši === {{citat|"U koncentracionom logoru Banjica, Mauthauzen, Ebenze crtežom sam izazivao sudbinu. Crtao sam olovčicom veličine malog prsta i na papiru kakvog se dokopam. To sam radio tajno, rizikujući život. Crteže sam potom zakopavao u zemlju."<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:696639-Reditelj-Darko-Bajic-Moji-otac-i-majka-su-se-zaljubili-u-logoru-na-Banjici Reditelj Darko Bajić: Moji otac i majka su se zaljubili u logoru na Banjici („Večernje novosti”, 19. novembar 2017)]</ref>|[[Miloš Bajić]]}} [[File:Miloš Bajić - Odlazak na rad.png|thumb|Miloš Bajić - Odlazak na rad (logor Mathauzen)]] Mnogi borci umetnici odvedeni su u zarobljeništvo u nemačke logore - neki nakon [[aprilski rat|aprilskog sloma]], neki nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]] ili lokalnih antipartizanskih operacija. Tamo su preživljavali tragediju, ali su zahvaljujući svom daru beležili i ostavljali trajna svedočanstva nehumanog i degradirajućeg života.{{sfn|Milković|1984|p=138}} Među umetnicima logorašima ističu se: * [[Pavle Vasić]], [[Aleksandar Lakić]], [[Nebojša Jelača]], [[Milivoje Nikolajević]], [[Mihailo Berenđija]], [[Martin Solaržik]] – sa potresnim vizuelnim svedočanstvima logorskih ambijenata i figura zarobljenika.{{sfn|Milković|1984|p=138}} * [[Dušan Vlajić]] – stvorio je galeriju zarobljenika u oko 280 crteža i većem broju slika u logoru Osnabruk, unoseći sopstvenu tragiku u izgled sužnjeva. Umro je 1945. od bolesti stečene u logoru.{{sfn|Milković|1984|p=139}} * [[Stevan Bodnarov]] – hronološki je prikazao scene sa Banjice.{{sfn|Milković|1984|p=139}} * [[Miloš Bajić]] – tajno je radio crteže logoraškog života sa Banjice i iz Mauthauzena.{{sfn|Milković|1984|p=139}} * [[Dragoljub Vuksanović]] - sačuvao je crteže logoraškog života sa Banjice i iz Norveške. * [[Stane Kumar]] i [[Nikolaj Pirnat]] – sačuvali su potresne motive iz okupatorskih ćelija ljubljanskih zatvora.{{sfn|Milković|1984|p=139}} * [[Mario Pregelj]], [[Dora Klemenčič]] i [[Slavko Pengov]] – prikazali su logoraški život i portrete zarobljenika u nemačkim i italijanskim logorima.{{sfn|Milković|1984|p=139}} * Gonarska slikarska škola – dvadesetak članova priredilo je izložbu u italijanskom koncentracionom logoru Gonars 1942. godine.{{sfn|Milković|1984|p=139}} * Retka zbirka grafika za ilegalni rad u okupiranoj Ljubljani, čiji su autori [[Nikolaj Pirnat]], [[Vlasko Kopač]], [[Stane Kumar]], [[France Mihelič]] i drugi.{{sfn|Milković|1984|p=140}} * Slikarska grupa [[Gruda (umetnička grupa)|Gruda]] (osnivač [[Stane Kumar]]) – sačuvala je potresna svedočanstva o prisilnom raseljavanju Slovenaca i mučeničkom radu logoraša.{{sfn|Milković|1984|p=140}} == Nasleđe == {{main|Spomenici Narodnooslobodilačke borbe}} Likovna umetnost stvorena u Narodnooslobodilačkoj borbi predstavlja trajno i potresno svedočanstvo o slavnim vremenima jugoslovenske istorije.{{sfn|Milković|1984|p=145}} Ova umetnička dela su dragocena svedočanstva o teškim okolnostima, ali prožeta nadom i verom u pobedu.{{sfn|Milković|1984|p=145}} Umetnost NOB imala je ogroman uticaj na razvoj posleratne jugoslovenske umetnosti i kulture. Nakon oslobođenja, teme iz NOB-a decenijama su bile dominantne u slikarstvu i, pre svega, u javnoj skulpturi. Širom Jugoslavije podignuti su brojni monumentalni [[Spomenici Narodnooslobodilačke borbe|spomenici posvećeni revoluciji]], koji su često predstavljali remek-dela modernističke i brutalističke arhitekture i skulpture (spomenici na Sutjesci, Kozari, Kadinjači i drugi).<ref name="shwiki_Spomenici">Spomenici Narodnooslobodilačke borbe – Wikipedija / Википедија. (n.d.). Preuzeto sa ''sh.wikipedia.org''. Preuzeto iz [https://sh.wikipedia.org/wiki/Spomenici_Narodnooslobodila%C4%8Dke_borbe]</ref> Nakon rata, veliki deo materijala ušao je u zbirke muzeja i umetničkih galerija.{{sfn|Milković|1984|pp=145–146}} Zbirke partizanske umetnosti danase se čuvaju u muzejima širom bivše Jugoslavije, a najznačajnije se nalaze u [[Muzej Jugoslavije|Muzeju Jugoslavije]] i [[Vojni muzej u Beogradu|Vojnom muzeju]] u Beogradu, [[Muzej Drugog zasedanja AVNOJ-a|Muzeju Drugog zasedanja AVNOJ-a]] u Jajcu, te u istorijskim muzejima u Sarajevu i Zagrebu.<ref name="AlJazeera_Jakac" /> Ova dela danas ne predstavljaju samo umetničku vrednost, već i prvorazredni istorijski izvor za razumevanje jednog od najdramatičnijih perioda u istoriji naroda Jugoslavije. Likovna dela NOR-a predstavljaju dragocen dokument o oslobodilačkoj borbi, a njihovi stvaraoci su im utisnuli dubok i iskren pečat.{{sfn|Milković|1984|p=146}} == Literatura == * ''NOB u delima likovnih umetnika Jugoslavije'', Beograd, 1958. * ''[https://skulptura-hronologijaizlaganja.rs/narodnooslobodilacka-borba-u-delima-likovnih-umetnika-jugoslavije-1960-1961/ I izložba NOB u delima likovnih umetnika Jugoslavije]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Beograd, 1961. * ''[https://www.hismus.hr/media/documents/izdavastvo/ID-4-1965_Likovna_umjetnost_u_narodnoj_revoluciji.pdf Likovna umjetnost u narodnoj revoluciji]'' (katalog), Muzej revolucije naroda Hrvatske, 1965. * ''[https://skulptura-hronologijaizlaganja.rs/narodnooslobodilacka-borba-u-delima-likovnih-umetnika-jugoslavije/ II izložba NOB u delima likovnih umetnika Jugoslavije]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Beograd, 1966. * ''[https://skulptura-hronologijaizlaganja.rs/iii-izlozba-narodnooslobodilacka-borba-u-delima-likovnih-umetnika-jugoslavije/ III izložba NOB u delima likovnih umetnika Jugoslavije]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Beograd, 1971. * {{cite book|ref={{harvid|''Kultura i umjetnost u NOB''|1975}} |url=https://otpisane.memoryoftheworld.org/Ivan%20Jelic/Kultura%20i%20umjetnost%20u%20NOB-u%20i%20Socijalistickoj%20revoluciji%20u%20Hrvatskoj%20(28)/Kultura%20i%20umjetnost%20u%20NOB-u%20i%20Socijalistic%20-%20Ivan%20Jelic.pdf|title= Kultura i umjetnost u NOB-u i socijalističkoj revoluciji u Hrvatskoj : zbornik; ''(ur. Ivan Jelić, Dunja Rihtman-Augustin, Vice Zaninović)''|year=1975|publisher= Institut za historiju radničkog pokreta Hrvatske : Izdavačko preduzeće „August Cesarec“|location=Zagreb |id= }} {{COBISS|ID=16534109}} * ''[https://skulptura-hronologijaizlaganja.rs/4-izlozba-narodnooslobodilacka-borba-u-delima-likovnih-umetnika-jugoslavije/ IV izložba NOB u delima likovnih umetnika Jugoslavije]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Beograd, 1976. * ''[https://arhiva.zaum.mk/antifasisticka-borba-jugoslovena-u-bivsim-zatvorima-i-konclogorima-u-delima-likovnih-umetnika/ Antifašistička Borba jugoslovena u bivšim zatvorima i konclogorima u delima likovnih umetnika]'', izložba, Skoplje, 1977. * ''[https://www.hismus.hr/media/documents/izdavastvo/ID-5-1978_%C5%BDena_u_likovnoj_umjetnosti_narodne_revolucij.pdf Žena u likovnoj umjetnosti narodne revolucije]'' (katalog), Muzej revolucije naroda Hrvatske, Zagreb, 1978. * ''Revolucija in umetnost: izbor slovenske partizanske grafike in risbe'', Partizanska knjiga, Ljubljana, 1982. * {{cite journal |last=Milković |first=Tomislav |title=Narodnooslobodilačka borba u delima likovnih umetnika: Plemenita svedočanstva o revoluciji |journal=Vojno delo |volume=36 |issue=4 |pages=132–146 |year=1984}} * ''[https://www.hismus.hr/media/documents/izdavastvo/ID-6-1987_Hrvatska_likovna_umjetnost_u_narodnooslobodila%C4%8Dkom_ratu.pdf Hrvatska likovna umjetnost u narodnooslobodilačkom ratu]'' (izložba), Muzej revolucije naroda Hrvatske, Zagreb, 1987. * ''[https://muzej-jugoslavije.org/wp-content/uploads/2017/06/Katalog-9.maj-2015.LRES_.pdf Umetnost kao otpor fašizmu]'', Muzej Jugoslavije, 2015. * ''[https://rosalux.rs/rosa-publications/lekcije-o-odbrani-2/ Lekcije o odbrani: Prilozi za analizu kulturne delatnosti NOP-a]'', KURS i Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, 2016. * ''[https://rosalux.rs/rosa-publications/lekcije-o-odbrani/ Lekcije o odbrani: Da li je moguće stvarati umetnost revolucionarno]?'', KURS i Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, 2017. * ''[https://www.academia.edu/123015990/Sloboda_je_za_nas_san_Freedom_Is_Just_a_Dream_for_Us Sloboda je za nas san]'', Muzej Jugoslavije, 2022. == Izvori == {{reflist|2}} == Vidi još == * [[Grupa Zemlja]] * [[Socijalistički realizam]] * [[Poezija NOB]] * [[Spomenici Narodnooslobodilačke borbe]] == Vanjske veze == * [https://museu.ms/collection/collectionobjects?pPage=16&pCollectionId=36&pEuropeanaId=risbe&pUnitId=0&pDashed=risbe Slovenska logoraška umetnost] * [https://stareslike.cerknica.org/2025/03/22/1941-45-slovenska-odporniska-fotografija/ Slovenska odporniška fotografija] {{Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije}} {{Umjetnici u NOB}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] hxoo9evblspzfb3geqobue076v4f6gs Spomen-kosturnica poginulih partizana u Velesu 0 4717410 42590044 42496472 2026-05-09T18:52:48Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Severnoj Makedoniji]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sjevernoj Makedoniji]] 42590044 wikitext text/x-wiki [[File:Veles Memorial Ossuary 025.JPG|mini|desno|Spomen-kosturnica u Velesu]] '''Spomen-kosturnica poginulih partizana u Velesu''' nalazi se na jednom od brda koja okružuju centar [[Veles]]a, na rijeci [[Vardar]], [[Sjeverna Makedonija]]. Nadmorska visina je 213 m, 920 m. od glavnog trga Velesa i sa koordinatama: 41°43′24″N, 21°47′19″E. Podignut je u spomen na partizanske vojnike koji su se borili za slobodu Velesa i Makedonije tokom [[Makedonija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačkog rata]] od 1941. do 1945. godine protiv fašističkih njemačkih i [[Bugarska|bugarskih]] snaga. Osim toga, ovaj spomenik služi kao mjesto počivanja (u obliku podzemne kripte) za posmrtne ostatke otprilike stotinu palih partizanskih vojnika iz područja Velesa.<ref name="kostur">{{Cite web |url= https://travel2macedonia.com/tourist-attraction/veles-kosturnica-memorial |title= Spomenik kosturnica |work= travel2macedonia.com |accessdate= 30. avgust 2025. }}{{en}}</ref> == Istorija == Grad Veles bio je 6. aprila 1941. godine podvrgnut nemilosrdnoj kampanji bombardovanja od strane njemačke Luftwaffe, dok su [[Sile Osovine|snage Osovine]] započele invaziju i okupaciju [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Tokom [[Aprilski rat|Aprilskog rata]], u Makedoniju su sa istoka ušle jedinice bugarske vojske, a na zapadu italijanske iz njihove marionetske države [[Albanija|Albanije]]. Kraljevska jugoslovenska armija ubrzo je kapitulirala. Vardarska Makedonija je podijeljena tako da je „Velikoj Albaniji“ pripojen deo oko gradova [[Tetovo]], [[Gostivar]], [[Kičevo]], [[Struga]] i dio [[Prespa|Prespe]], a Bugarskoj ostali dio Makedonije. Kada su [[Bugari]] započeli okupaciju Velesa, slijedili su neumoljiv niz brutalnih taktika kako bi pokorili i ugnjetali domaće stanovništvo grada, tokom kojih su se bavili pljačkom, mučenjem, deportacijom, a u nekim slučajevima i ubistvima. Najčešće mete bili su [[Jevreji|jevrejsko]] i [[Romi|romsko]] stanovništvo grada, zajedno sa [[Komunizam|komunistima]], disidentima i onima koji su se protivili bugarskoj okupaciji. [[File:Veles Memorial Ossuary 03.jpg|mini|lijevo]] == Opšti podaci == Spomen-kosturnica izgrađena je od 1976. do 1979. godine. Na konkursu u kojem su učestvovali umjetnici iz cijele Jugoslavije, odabran je zajednički prijedlog [[Vajarstvo|vajara]] Ljubomira Denkoviće i [[Arhitektura|arhitekte]] Save Subotina. Oblik spomenika podsjeća na otvoreni cvijet [[mak]]a (simbolizira život i ponovno rođenje) - polovina je otvoreni predvorje s pločama na kojima su navedena imena poginulih i mjesta bitaka, dok drugu polovinu zauzima prostorija u kojoj se nalazi [[muzej]] i mozaik, najveći u cijeloj Makedoniji.<ref name="kosturnica">{{Cite web |url= https://www.spomenikdatabase.org/veles |title= Spomenik kosturnica |work= www.spomenikdatabase.org |accessdate= 30. avgust 2025. }}{{en}}</ref> === Muzej mozaika === Unutar zadnje polovine spomenika nalazi se muzej u kojem su izloženi mozaici umjetnika Petera Mazeva. Oko unutrašnjosti muzeja, Mazev je većinu zidnog prostora površine od 220 m<sup>2</sup> prekrio serijom od pet masivnih mozaika, što je najveća površina sa mozaicima u Sjevernoj Makedoniji. Kroz ovu seriju mozaika, Mazev je prikazao istoriju Makedonije od [[Ilindanski ustanak|Ilindanskog ustanka]] protiv ugnjetavanja i okupacije [[Osmansko Carstvo|Osmanskog carstva]], [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]], Prvog i [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], do oslobođenja od [[Fašizam|fašizma]], te konačno do vremena Jugoslavije. Ovo djelo se često naziva "Guernica Makedonije", u odnosu na [[Picasso]]vo poznato remek-djelo.<ref name="kosturnica"/> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Veles Memorial Ossuary}} [[Kategorija:Veles]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sjevernoj Makedoniji]] [[Kategorija:Moderna arhitektura u Makedoniji]] 2k3vhrt5wxuto1e6m13vkcw9bsyide5 Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sjevernoj Makedoniji 14 4717411 42590039 42496383 2026-05-09T18:52:44Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Severnoj Makedoniji]] na [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sjevernoj Makedoniji]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42496360 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] 9jlpiqvll4h84d6pi5nj7kmk3y8nl5a Spomen-kosturnica u Kavadarcima 0 4717418 42590046 42568414 2026-05-09T18:52:51Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Severnoj Makedoniji]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sjevernoj Makedoniji]] 42590046 wikitext text/x-wiki [[File:Kosturnica1.jpg|mini|desno|Spomen-kosturnica u Kavadarcima]] '''Spomen-kosturnica u Kavadarcima''' nalazi se na jednom uzvišenju nadmorske visine 305 m, pored [[Kavadarci|Kavadaraca]]a, [[Sjeverna Makedonija]]. Podignut je u spomen na žrtve fašističkog terora sa područja kavadaraca tokom [[Makedonija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačkog rata]] od 1941. do 1945. godine. Otkrivena je 7. septembra 1976. godine. <ref name="kavadar">{{Cite web |url= https://arheo.com.mk/2009/02/20/memorial-monument-from-ww-2-in-kavadarci/ |title= Vasilka Dimitrovska - Spomenik kosturnica u Kavadarcima |work= arheo.com.mk |accessdate= 30. avgust 2025. |archive-date= 2025-08-16 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250816021431/http://arheo.com.mk/2009/02/20/memorial-monument-from-ww-2-in-kavadarci/ |url-status= dead }}{{mk}}</ref> Spomen-kosturnica i nekoliko sličnih drugih memorijalnih obilježja su spomenici poštovanja i sjećanja na borce Makedonije u antifašističkom ratu. Podignute su i izgrađene širom zemlje kako bi vječno obilježavale [[11. oktobar]] – Dan oslobodilačkog i državotvornog antifašističkog ustanka, kao i sve ostale datume i praznike iz ove epohe. Memorijalne kosturnice predstavljaju specifičan tip građevina, koje u svojoj strukturi objedinjuju formalna i dizajnerska iskustva iz crkvene gradnje, ali obogaćene u estetskom smislu slobodno interpretiranim elementima koji doprinose njihovom simboličkom sadržaju. Predstavljaju poseban tip kapela-crkava-grobnica, u koje se polažu kosti poginulih vojnika ili civila koji su bili žrtve određenih vojnih akcija.<ref name="kosturnica"/> == Arhitektura i opis == Spomen-kosturnica je izgrađena prema projektu arhitekte [[Petar Muličkovski|Petra Muličkovskog]], profesora na Arhitektonskom fakultetu u Skoplju, za koga su istoričari umjetnosti napisali: :''U djelima Muličkovskog posebno su karakteristični objekti koji posjeduju čist i jasan arhitektonski izraz [[Konstruktivistička arhitektura|konstruktivizma]] i [[Brutalizam|brutalizma]]. Ovaj objekat je jednim dijelom napravljen od [[metal]]a, [[beton]]a i [[Staklo|stakla]], a drugim dijelom od betona - kao čisti predstavnik brutalizma.''<ref name="kavadar"/> Monumentalni spomenik simbolizira staru makedonsku kuću od betona, okruženu betonskim zidovima debljine 3 m. Donji ograđeni prostor predstavlja unutrašnje dvorište kuće, koje se nastavlja u vanjsko dvorište u obliku amfiteatra. U donji dio se ulazi kroz dvoja željezna vrata (južna i sjeverna) na kojima je prikazano grožđe. Ona vode do otvorenog dijela kosturnice gdje se nalazi galerija heroja. Ranije su zidovi bili prazni i sadržavali su relikvije mrtvih, ali su u posljednjih nekoliko godina njihovi kovčezi premješteni u Gradski muzej radi zaštite. Ovdje se nalazi dvadesetak oblikovanih mramornih ploča na kojima je 328 imena boraca poginulih u NOV-u. Kroz stepenice u sredini zgrade, koje se spiralno penju prema gore, ulazi se u zatvoreni dio visine 12 metara, koji predstavlja stiliziranu makedonsku kuću inspirisanu ohridskom kućom. Ovaj zatvoreni dio je podijeljen na dva sprata, povezana sa verandama, u čijim zidovima se nalaze otvori koji simboliziraju prozore.<ref name="kosturnica">{{Cite web |url= https://frontline.mk/2023/10/11/monumenti-na-pochitta-i-se-ava-eto-na-borcite-na-makedoni-a-vo-anti-fashistichkata-vo-na/ |title= Spomenici poštovanja i sjećanja na borce Makedonije u antifašističkom ratu |work= FRONTLINE - frontline.mk |accessdate= 30. avgust 2025. }}{{en}}</ref> == Slike == <gallery> Zrtvinafashizmot kosturnica (2).jpg|Spomen ploče poginulim borcima - Zrtvinafashizmot kosturnica (3).jpg|partizanima u Narodnooslobodilačkoj Zrtvinafashizmot kosturnica.jpg|borbi u Makedoniji </gallery> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Kavadarci Memorial Ossuary}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sjevernoj Makedoniji]] [[Kategorija:Moderna arhitektura u Makedoniji]] 9dml0wowe30kxcc89511eie50o1b8rf Spomen-kosturnica u Kičevu 0 4717516 42590048 42497853 2026-05-09T18:52:54Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Severnoj Makedoniji]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sjevernoj Makedoniji]] 42590048 wikitext text/x-wiki [[File:Тврдина Кичевско Кале 1.JPG|mini|desno|Spomen-kosturnica u Kičevu]] '''Spomen-kosturnica u Kičevu''' nalazi se na uzvišenju Kitino kale, u središnjem dijelu [[Kičevo|Kičeva]], [[Sjeverna Makedonija]]. Podignut je u spomen na žrtve [[fašizam|fašističkog]] terora sa područja Kičeva i okoline tokom [[Makedonija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačkog rata]] od 1941. do 1945. godine. Izgradnja je završena 1968. godine.<ref name="kičevo">{{Cite web |url= https://vtv.mk/avanturizam/avanturizam-kichevo/ |title= Spomenik kosturnica u Kičevu |work= vtv.mk |accessdate= 16. septembar 2025. }}{{mk}}</ref> Kičevoe grad u centralnom dijelu zapadne Makedonije i administrativno sjedište istoimene opštine. Smješten je u Kičevskoj dolini pod jugoistočnim obroncima planine Bistra. Prvi put se spominje kao naselje u povelji [[Bizantsko Carstvo|vizantijskog]] cara [[Vasilije II Bugaroubica|Vasilija II]] iz 1018. godine pod toponimom ''Kitsavis''. Memorijalne kosturnice predstavljaju specifičan tip građevina, koje u svojoj strukturi objedinjuju formalna i dizajnerska iskustva iz crkvene gradnje, ali obogaćene u estetskom smislu slobodno interpretiranim elementima koji doprinose njihovom simboličkom sadržaju. Predstavljaju poseban tip kapela-crkava-grobnica, u koje se polažu kosti poginulih vojnika ili civila koji su bili žrtve određenih vojnih akcija. Kao vrsta monumentalnih predmeta, svoju afirmaciju doživjele su nakon završetka Drugog svjetskog rata 1945. godine, kada su duži vremenski period korištene za obilježavanje određenih historijskih događaja vezanih za Narodnooslobodilački rat od 1941. do 1945. godine (NOB). Kao djela modernog doba, najčešće su u korelaciji sa savremenim trendovima u likovnoj monumentalnoj umjetnosti, kao i najvažnijim trendovima u tradicionalnoj i modernoj likovnoj umjetnosti, odnosno slikarstvu, skulpturi itd. Izgradnja kosturnice završena je 1968. godine. U kripti se nalaze posmrtni ostaci 511 poginulih boraca u [[Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodilačkoj borbi]] i žrtava fašističkog terora iz kičevskog kraja i ostalih dijelova Makedonije, pohranjeni u limenim kutijama. U kosturnici su, između ostalih, sahranjeni pjesnik [[Kočo Racin]] i [[Narodni heroji Jugoslavije|narodni heroji]] Mirko Milevski i Ibe Palikuća. [[File:Кичевска Спомен Костурница (4).JPG|mini|lijevo]] == Opis == Kosturnica je napravljena od [[mramor]]a i polukružnog je oblika. Na zidu kosturnice nalazi se [[bronza]]ni reljef koji prikazuje motive iz partizanske borbe, poput borba u bitkama, oplakivanja mrtvih i nošenja ranjenih. Autor reljefa je [[vajar]] [[Jordan Grabuloski]], zajedno sa suprugom Iskrom Grabul. Lijevo i desno od reljefa na zidu nalazi se devet mramornih ploča s ugraviranim imenima sahranjenih u grobnici. Ispred reljefa je nadgrobni spomenik s ugraviranim godinama "1941 - 1945". Muzej "Zapadna Makedonija u Narodnooslobodilačkom ratu" predstavlja borbu [[Makedonci|makedonskog naroda]] za slobodu kroz dokumente koji se sastoje od autentičnih materijala, predmeta, fotografija, skica, karata, zastava, modela i tekstova. Dio muzeja čine [[Freska|freske]], mozaici i etnološke kolekcije (nošnje, predmeti domaćinstva i narodne tkanine) iz kičevskog kraja iz 19. vijeka.<ref name="kosturnica">{{Cite web |url= https://frontline.mk/2023/10/11/monumenti-na-pochitta-i-se-ava-eto-na-borcite-na-makedoni-a-vo-anti-fashistichkata-vo-na/ |title= Spomenici poštovanja i sjećanja na borce Makedonije u antifašističkom ratu |work= FRONTLINE - frontline.mk |accessdate= 30. avgust 2025. }}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Kičevo Memorial Ossuary}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sjevernoj Makedoniji]] [[Kategorija:Moderna arhitektura u Makedoniji]] [[Kategorija:Kičevo]] shfoy47rx72pqulgxqatsdg8sqqtw77 Muzej Narodnooslobodilačke borbe i revolucije 0 4717563 42590041 42498758 2026-05-09T18:52:45Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Severnoj Makedoniji]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sjevernoj Makedoniji]] 42590041 wikitext text/x-wiki '''Spomen kuća NOB-e i revolucije (Skoplje)''' nalazi se u parku između [[Makedonska akademija nauka i umetnosti|MANU]] i Sudske palate, ispred Makedonske radio televizije, u centru [[Skoplje|Skoplja]], [[Severna Makedonija]]. Objekat je otvoren 28. septembra 1981. godine. Važan je dio kulturno-istorijske baštine Skoplja, podsjećajući na hrabrost i otpor makedonskog naroda tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]].<ref name="Bomba">{{Cite web |url= https://museumofpublicart.com/en/umetnicki-dela/spomenikot-poznat-kako-bomba/ |title= Spomenik poznat kao Bomba |work= museumofpublicart.com |accessdate= 16. septembar 2025. }}{{mk}}</ref> == Istorija == Spomen kuća je posvećena tajnoj radionici oružja i municije osnovanoj u jesen 1941. godine. Bila je skrivena u kući lokalnog skopskog mehaničara i tajnog partizanskog saradnika Serafima Videvskog, u ulici Pajkova broj 2. Proizvodila je znatne količine oružja za partizanski pokret tokom [[Makedonija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačke borbe]] i postala simbol otpora protiv okupatora u Makedoniji. Prošla je kroz cijeli Drugi svjetski rat neotkrivena. U kući se sastajalo i rukovodstvo Pokrajinskog komiteta [[Savez komunista Makedonije|Komunističke partije Jugoslavije za Makedoniju]] pod vodstvom sekretara [[Lazar Koliševski|Lazara Koliševskog]]. Sredinom 1941. godine komitet je donio odluka o podizanju oružanog ustanka makedonskog naroda protiv [[Sile Osovine|snaga Osovine]]. Zanimljiva je činjenica da je, nakon smrti jugoslavenskog predsjednika [[Tito|Josipa Broza Tita]] 1980. godine, Koliševski bio prvi političar koji je preuzeo funkciju predsjednika [[Predsjedništvo SFRJ|Predsjedništva SFRJ]].<ref name="SKbrutal">{{Cite web |url= https://isie.org.mk/wp-content/uploads/2022/09/SRB_Monumental_MK.pdf |title= Spomenici i brutalistička arhitektura u Sjevernoj Makedoniji - SPOMEN KUĆA - MUZEJ NOB-A I REVOLUCIJE |work= MONUMENTAL MK 05.novembra 2021. |accessdate= 29. maja 2025.}}</ref> Kuća Videvskog, u čijem se podrumu nalazila tajna tvornica municije, ne samo da je preživjela rat, već je trajala i dugo u [[SFRJ|jugoslavensko doba]]. Nakon [[Potres u Skoplju 1963.|zemljotresa 1963.]] godine, kuća je srušena, ali je podrum sačuvan i integriran u novu zgradu Komercijalne banke izgrađenoj na susjednoj lokaciji. == Opis == Kada je zgrada banke izgrađena 1981. godine, podrum kuće Videvskog otvoren je 28. septembra kao muzej posvećen ilegalnoj radionici municije i partizanskom ustaničkom pokretu u Skoplju. Povodom otvaranja muzeja, pored ulaza u muzej postavljen je novi spomenik. Autori spomenika su Aleksandar Nikoljski i Vladimir Pota, [[Arhitektura|arhitekti]] iz Skoplja. Često se navodi u primjerima moderne arhitekture Skoplja, naročito u inostranim publikacijama. Zbog prepoznatljivog oblika popularno je nazvan - ''Bomba''. Visok je oko 6 metara i ima oblik stilizirane štapaste ručne bombe. Drška bombe izrađena je sirovog [[beton]]a dršku dok je dinamična glava sastavljenu od šarenih jarko narandžastih pločica. U podnožju spomenika nalaze se mala, neupadljiva zaključana vrata koja ulaze u strukturu, naizgled ne vodeći nikuda. U intervjuu iz 2020. godine, arhitekt Nikoljski objasnio je simboliku vrata i spomenika u cjelini: :''Napravio sam stilizirani projekt na ostacima niske, neupadljive gradske kuće, sa ogradom, kapijom i bunarom u malom dvorištu. Kuća je imala mali ulaz u podrum bez prozora, kako su ga opisali borci. Kao takvu, napravio sam skromnu strukturu sa namjerno naglašenim vratima u prostor bez svjetla, ulaz u nepoznato, u potrazi za boljim svijetom. Forma predstavlja pokret ka želji za antifašističkim otporom, bomba, sa svojom eksplozivnom prirodom, smještena u izloženom otvoru, upotpunjuje stiliziranu arhitektonsku kompoziciju i, na taj način, ispunjava formu sjećanjem.''<ref name="Bombask">{{Cite web |url= https://www.spomenikdatabase.org/skopje |title= Spomenik poznat kao Bomba |work= www.spomenikdatabase.org |accessdate= 16. septembar 2025. }}{{mk}}</ref> Izvorno je pored ovog spomenika postavljena ploča na kojoj je pisalo: :''Na ovom mjestu u septembru 1941. godine, Pokrajinski komitet Komunističke partije Makedonije za Makedoniju donio je odluku o pokretanju oružanog ustanka protiv fašističkih okupatora.''<ref name="Bombask"/> Spomenik bombi stajao je pored Muzeja radionice ilegalne municije do 2014. kada je predviđena izgradnja novog Ustavnog suda na mjestu gdje se spomenik nalazio. Premješten je na svoju sadašnju lokaciju unutar parka ispred zgrade Makedonske radio-televizije. Spomenik nema nikakvih oznaka, ploča, natpisa ili interpretativnih informacija koje ga prate, što onemogućava svakome ko naiđe na ovaj spomenik da stekne ikakvu ideju o tome šta je on ili šta obeležava. U međuvremenu, Muzej radionice ilegalne municije, koji je zatvoren početkom 2000-ih, konačno je ponovo otvoren za javnost 2018. godine.<ref name="Bombask"/> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sjevernoj Makedoniji]] [[Kategorija:Moderna arhitektura u Makedoniji]] 9ry4flnw3xj2ha4ju2d37n341eox6yy 42590184 42590041 2026-05-10T00:57:18Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Muzej NOB-a i revolucije (Skoplje)]] na [[Muzej Narodnooslobodilačke borbe i revolucije]]: [[Wikipedija:Naslovi članaka#Izbjegavajte (dvosmislene) skraćenice]] - skraćenice i akronime u pravilu treba izbjegavati. Nepotrebno razvrstavanje ([[WP:KVALIFIKATOR]]). 42590041 wikitext text/x-wiki '''Spomen kuća NOB-e i revolucije (Skoplje)''' nalazi se u parku između [[Makedonska akademija nauka i umetnosti|MANU]] i Sudske palate, ispred Makedonske radio televizije, u centru [[Skoplje|Skoplja]], [[Severna Makedonija]]. Objekat je otvoren 28. septembra 1981. godine. Važan je dio kulturno-istorijske baštine Skoplja, podsjećajući na hrabrost i otpor makedonskog naroda tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]].<ref name="Bomba">{{Cite web |url= https://museumofpublicart.com/en/umetnicki-dela/spomenikot-poznat-kako-bomba/ |title= Spomenik poznat kao Bomba |work= museumofpublicart.com |accessdate= 16. septembar 2025. }}{{mk}}</ref> == Istorija == Spomen kuća je posvećena tajnoj radionici oružja i municije osnovanoj u jesen 1941. godine. Bila je skrivena u kući lokalnog skopskog mehaničara i tajnog partizanskog saradnika Serafima Videvskog, u ulici Pajkova broj 2. Proizvodila je znatne količine oružja za partizanski pokret tokom [[Makedonija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačke borbe]] i postala simbol otpora protiv okupatora u Makedoniji. Prošla je kroz cijeli Drugi svjetski rat neotkrivena. U kući se sastajalo i rukovodstvo Pokrajinskog komiteta [[Savez komunista Makedonije|Komunističke partije Jugoslavije za Makedoniju]] pod vodstvom sekretara [[Lazar Koliševski|Lazara Koliševskog]]. Sredinom 1941. godine komitet je donio odluka o podizanju oružanog ustanka makedonskog naroda protiv [[Sile Osovine|snaga Osovine]]. Zanimljiva je činjenica da je, nakon smrti jugoslavenskog predsjednika [[Tito|Josipa Broza Tita]] 1980. godine, Koliševski bio prvi političar koji je preuzeo funkciju predsjednika [[Predsjedništvo SFRJ|Predsjedništva SFRJ]].<ref name="SKbrutal">{{Cite web |url= https://isie.org.mk/wp-content/uploads/2022/09/SRB_Monumental_MK.pdf |title= Spomenici i brutalistička arhitektura u Sjevernoj Makedoniji - SPOMEN KUĆA - MUZEJ NOB-A I REVOLUCIJE |work= MONUMENTAL MK 05.novembra 2021. |accessdate= 29. maja 2025.}}</ref> Kuća Videvskog, u čijem se podrumu nalazila tajna tvornica municije, ne samo da je preživjela rat, već je trajala i dugo u [[SFRJ|jugoslavensko doba]]. Nakon [[Potres u Skoplju 1963.|zemljotresa 1963.]] godine, kuća je srušena, ali je podrum sačuvan i integriran u novu zgradu Komercijalne banke izgrađenoj na susjednoj lokaciji. == Opis == Kada je zgrada banke izgrađena 1981. godine, podrum kuće Videvskog otvoren je 28. septembra kao muzej posvećen ilegalnoj radionici municije i partizanskom ustaničkom pokretu u Skoplju. Povodom otvaranja muzeja, pored ulaza u muzej postavljen je novi spomenik. Autori spomenika su Aleksandar Nikoljski i Vladimir Pota, [[Arhitektura|arhitekti]] iz Skoplja. Često se navodi u primjerima moderne arhitekture Skoplja, naročito u inostranim publikacijama. Zbog prepoznatljivog oblika popularno je nazvan - ''Bomba''. Visok je oko 6 metara i ima oblik stilizirane štapaste ručne bombe. Drška bombe izrađena je sirovog [[beton]]a dršku dok je dinamična glava sastavljenu od šarenih jarko narandžastih pločica. U podnožju spomenika nalaze se mala, neupadljiva zaključana vrata koja ulaze u strukturu, naizgled ne vodeći nikuda. U intervjuu iz 2020. godine, arhitekt Nikoljski objasnio je simboliku vrata i spomenika u cjelini: :''Napravio sam stilizirani projekt na ostacima niske, neupadljive gradske kuće, sa ogradom, kapijom i bunarom u malom dvorištu. Kuća je imala mali ulaz u podrum bez prozora, kako su ga opisali borci. Kao takvu, napravio sam skromnu strukturu sa namjerno naglašenim vratima u prostor bez svjetla, ulaz u nepoznato, u potrazi za boljim svijetom. Forma predstavlja pokret ka želji za antifašističkim otporom, bomba, sa svojom eksplozivnom prirodom, smještena u izloženom otvoru, upotpunjuje stiliziranu arhitektonsku kompoziciju i, na taj način, ispunjava formu sjećanjem.''<ref name="Bombask">{{Cite web |url= https://www.spomenikdatabase.org/skopje |title= Spomenik poznat kao Bomba |work= www.spomenikdatabase.org |accessdate= 16. septembar 2025. }}{{mk}}</ref> Izvorno je pored ovog spomenika postavljena ploča na kojoj je pisalo: :''Na ovom mjestu u septembru 1941. godine, Pokrajinski komitet Komunističke partije Makedonije za Makedoniju donio je odluku o pokretanju oružanog ustanka protiv fašističkih okupatora.''<ref name="Bombask"/> Spomenik bombi stajao je pored Muzeja radionice ilegalne municije do 2014. kada je predviđena izgradnja novog Ustavnog suda na mjestu gdje se spomenik nalazio. Premješten je na svoju sadašnju lokaciju unutar parka ispred zgrade Makedonske radio-televizije. Spomenik nema nikakvih oznaka, ploča, natpisa ili interpretativnih informacija koje ga prate, što onemogućava svakome ko naiđe na ovaj spomenik da stekne ikakvu ideju o tome šta je on ili šta obeležava. U međuvremenu, Muzej radionice ilegalne municije, koji je zatvoren početkom 2000-ih, konačno je ponovo otvoren za javnost 2018. godine.<ref name="Bombask"/> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Sjevernoj Makedoniji]] [[Kategorija:Moderna arhitektura u Makedoniji]] 9ry4flnw3xj2ha4ju2d37n341eox6yy Muzej NOB-e i revolucije (Skoplje) 0 4717570 42590187 42498689 2026-05-10T00:58:52Z Vipz 151311 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Muzej NOB-a i revolucije (Skoplje)]] na [[Muzej Narodnooslobodilačke borbe i revolucije]] 42590187 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Muzej Narodnooslobodilačke borbe i revolucije]] pvm5o0gxu58eyf3kwnolucrc5rzllx6 Ningen Shikkaku 0 4718689 42589918 42559575 2026-05-09T12:15:16Z ~2026-28010-44 350169 Typo 42589918 wikitext text/x-wiki {{Infokutija knjiga | naslov = Ningen Shikkaku | slika = [[File:Ningen_shikkaku_(Dazai_Osamu).png|220px]] | opis_slike = Naslovnica prvog cjelovitog izdanja romana | autor = [[Osamu Dazai]] | naslov_orig = {{noitalic|人間失格}} | naslov_prev = Nečovjek | prijevod = | ilustrator = | dizajn_korica = | zemlja = {{flag|Japan}} | jezik = [[japanski jezik]] | serija = | tema = | žanr = [[ja-roman]] | izdavač = ''[[Tenbō]]'' {{small|(serijalizacija)}}<br>[[Chikuma Shobō]] {{small|(knjiga)}} | datum_izdanja = {{nowrap|[[lipanj]] – [[kolovoz]] [[1948.]]<br>{{small|(serijalizacija)}}<br>[[25. srpnja]] [[1948.]] {{small|(knjiga)}}}} | datum_SH_izdanja = | medij_tip = | stranica = | veličina_masa = | isbn = | oclc = | dewey = | congress = | prethodi = | slijedi = }} {{nihongo|'''''Ningen Shikkaku'''''|人間失格||extra=; [[srpskohrvatski]]: ''Nečovjek''}} je roman [[japan]]skog pisca [[Osamu Dazai|Osamua Dazaija]] koji je prvi put objavljen [[1948.]] godine; bio je to Dazaijev posljednji dovršeni roman. ''Ningen Shikkaku'' je [[ja-roman]] u kojem Dazai prezentira fikcionaliziranu verziju svog vlastitog života kroz lik [[Yōzō Ōba|Yōzōa Ōbe]], koji je fiktivna verzija samog Dazaija, a koji je debitirao u noveli {{nihongo|"[[Dōke no Hana|Cvjetovi glupiranja]]"|道化の華|Dōke no Hana}}. Danas je ovaj roman jedno od Dazaijevih najpoznatijih i najvažnijih, ali i najkompleksnijih djela. Izvorni naslov romana doslovno znači "neuspjeli čovjek" ili "diskvalificirani čovjek",<ref name="keene">{{cite book|title=No Longer Human |last=Dazai |first=Osamu |year=1948 |translator-last=Keene |translator-first=Donald |publisher=New Directions Publishing |location=Norfolk, Connecticut}}</ref><ref name="gibeau">{{cite book|title=A Shameful Life |last=Dazai |first=Osamu |year=2023 |translator-last=Gibeau |translator-first=Mark |publisher=Stone Bridge Press |location=Berkeley, California}}</ref>{{efn|Izraz {{nihongo|''shikaku''|失格}} može označavati ili neuspjeh da se realiziraju određeni standardi ili uvjeti, ili diskvalifikaciju.}} a prati Yōzōa Ōbu, čije autobiografske zapise na uvid dobiva mladić s početka priče. Yōzō sebe smatra osobom koja nije sposobna biti čovjek, osobom nesposobnom da drugima otkrije stvarnoga sebe, zbog čega održava fasadu klauna i lažnog veselja, međutim kasnije postaje ovisnik i nestaje, a njegova konačna sudbina nikada nije otkrivena. Iako je roman završen u svibnju [[1948.]] godine, premijerno je objavljen u cijelosti nakon [[Samoubojstvo Osamua Dazaija|Dazaijeve smrti]] u lipnju [[1948.]] godine zajedno s nedovršenim romanom {{nihongo|''[[Guddo・Bai|Zbogom]]''|グッド・バイ|Guddo・Bai}}, a knjiga se prodavala po cijeni od 130 [[japanski jen|jena]].<ref>『太宰治全集 9』[[ちくま文庫]]、1989年5月30日、544頁。解題（[[関井光男]]）より。</ref><ref name="gibeau" /> U narednim je godinama postao klasik japanske poslijeratne književnosti,<ref>{{cite book|title=The Columbia Anthology of Modern Japanese Literature |volume=1 |year=2005 |publisher=Columbia University Press |location=New York |page=660}}</ref> a uglavnom je opisivan kao remek-djelo.<ref name="comipress">{{cite web |url=http://comipress.com/news/2007/08/22/2529 |title=Takeshi Obata Illustrates Cover for Best-Selling Japanese Novel |date=August 22, 2007 |website=ComiPress |access-date=2009-07-27}}</ref> Iznimno je popularan među mlađim čitateljima,<ref name="yomiuri">{{cite web|title=没後７０年、作家・太宰治を生んだ「三つの空白期」 |url=https://www.yomiuri.co.jp/fukayomi/20180608-OYT8T50003/ |date=6 June 2018 |website=[[Yomiuri Shimbun]] |access-date=21 June 2023 |language=ja}}</ref> a i danas je sa preko 6.7 milijuna prodanih primjeraka drugi najprodavaniji roman u historiji izdavačke kuće [[Shinchōsha]], iza romana ''[[Kokoro]]'' [[Sōseki Natsume|Sōsekija Natsumea]].<ref name="yomiuri" /> == Nastanak == Rad na romanu Dazai je započeo dok je boravio u ''[[onsen]]u'' u [[Atami]]ju, netom prije nego se upoznao s [[Tomie Yamazaki]], s kojom će u lipnju [[1948.]] godine počiniti [[Samoubojstvo Osamua Dazaija|samoubojstvo]]. Roman je završen u svibnju [[1948.]] godine, a već je sljedećeg mjeseca započeo serijalizaciju u časopisu ''[[Tenbō]]''. S obzirom na činjenicu da se u lipnju ubio, ''Ningen Shikkaku'' zapravo je postao Dazaijev posljednji dovršeni roman{{efn|Dazai je u proljeće započeo rad na romanu {{nihongo|''[[Guddo・Bai|Zbogom]]''|グッド・バイ|Guddo・Bai}}, ali on je ostao nedovršen. U istom je periodu napisao i kratku priču {{nihongo|"[[Ōtō|Trešnje]]"|桜桃|Ōtō}}.}} te ga, zato, mnogi smatraju svojevrsnim "oproštajnim pismom". ''Ningen Shikkaku'' eklatantan je primjer [[ja-roman]]a i po svom obuhvatu Dazaijevo najosobnije djelo, s obzirom da ni u jednom ranijem djelu nije ovako opsežno "prošao" kroz vlastiti život; ranija djela bavila su se nekima od događaja prezentiranih u ovom romanu, ali radilo se o izoliranim epizodama, a ne cjelokupnom pregledu. Stoga neki autori ovo djelo smatraju autobiografskim mnogo više nego neka druga njegova djela, međutim kako je Dazai umro vrlo brzo nakon objave romana, točnost određenih epizoda iz romana ostala je nerazjašnjena. Dugo se vjerovalo da je ''Ningen Shikkaku'' napisan "u jednom dahu", odnosno impulzivno, što je dodatno osnažilo etiketu "oproštajnog pisma" koja mu je pripisana. Međutim, dana [[23. svibnja]] [[1998.]] dogodio se obrat; Dazaijeva obitelj pronašla je i javno objavila nacrt rukopisa romana koji se sastojao od 157 stranica za 200 znakova,{{efn|Originalni materijali objavljeni su u časopisu ''[[Shinchō]]'' u srpnju [[1998.]] godine.}} a koji otkriva da je Dazai višestruko mijenjao gotovo svaku riječ, kao i njegov napor da precizno rafinira i konstruira djelo kao djelo fikcije. Također, kratka priča {{nihongo|"[[Zoku Tenshi|Vulgarni anđeo]]"|俗天使|Zoku Tenshi}} iz siječnja [[1940.]] godine sadrži sljedeću rečenicu: {{nihongo|"''O stvarima koje su se dogodile u to vrijeme namjeravam pisati oprezno i polako za nekih pet-šest godina, kada se malo smirim. Djelo planiram nasloviti ''Nečovjek''.''"|あのころの事は、これから五、六年経って、もすこし落ちつけるようになったら、たんねんに、ゆっくり書いてみるつもりである。『人間失格』という題にするつもりである。|Ano koro no koto wa, korekara go, roku-nen tatte, mo sukoshi ochitsukeru yō ni nattara, tannen ni, yukkuri kaite miru tsumoridearu. 『Ningen Shikkaku』 to iu dai ni suru tsumoridearu.}}.<ref>{{Cite book|title=俗天使（太宰 治）|url=https://www.aozora.gr.jp/cards/000035/card2280.html|language=ja}}</ref> Ova rečenica sugerira da su planovi za roman postojali još ranih [[1940-e|1940-ih]], a tezi da se ne radi o impulzivno napisanom djelu doprinosi i činjenica da se glavni lik romana, [[Yōzō Ōba]], već pojavio u noveli {{nihongo|"[[Dōke no Hana|Cvjetovi glupiranja]]"|道化の華|Dōke no Hana}} iz [[1935.]] godine == Sinopsis == Kako otkrivaju predgovor i pogovor romana, neimenovani pripovjedač{{efn|Taj neimenovani pripovjedač uglavnom se navodi kao {{nihongo|「Ja」|「私」|「Watashi」}} i on je autor predgovora i pogovora romana.}} dolazi u posjed tri bilježnice koje je napisao {{nihongo|[[Yōzō Ōba]]|大庭葉蔵|Ōba Yōzō}}, glavni lik romana. Bilježnice mu je predala zajednička poznanica, koju je neimenovani pripovjedač ponovo susreo u poslijeratnom periodu nakon mnogo vremena. Kroz te tri bilježnice, Yōzō iskreno progovara o vlastitom životu i nesposobnosti da se poveže s ljudima, odnosno o osjećaju nepripadanja koji ima otkako je bio dječak. Sadržaj bilježnica je sljedeći: {| class="wikitable" width="100%" bgcolor="#318CE7" |- bgcolor="#318CE7" ! colspan="2" width="10%"| Bilježnica ! Sadržaj |- ! colspan="2" | Prva bilježnica<br>{{nobold|(第一の手記)}} | Prva bilježnica počinje priču o Yōzōvom djetinjstvu te objašnjava njegovu potpunu nemogućnost da se smatra čovjekom i pripada društvu. Iako je bio rođen u dobrostojećoj obitelji te je dobivao svu potrebnu skrb, otkako zna za sebe osjećao se kao da ne pripada ljudima oko sebe. Ljudi oko njega zbunjuju ga kao i stvari koje čine, a to se odnosi čak i na članove obitelji. Njegovi problemi s razumijevanjem drugih toliko su snažni da Yōzō gotovo u potpunosti počne izbjegavati ljude. Kroz cijelu će knjigu opisivati ljude kao da on sam nije čovjek, kao da su oni nešto drugo u odnosu na njega. Kako bi uspostavio kakav-takav odnos s ljudima, Yōzō je od ranih dana počeo izvoditi gluposti i izigravati klauna pred drugima. Na taj je način uspijevao pristupiti ljudima, koji su se smijali njegovom glupiranju, a istovremeno sakriti pravoga sebe. Također, glupiranje je nerijetko koristio kako bi razveselio ljude, odnosno kako ih ne bi naljutio i tako izbjegao konflikt. Istovremeno je opsjednut idejom da će netko prozrijeti njegovu glumu i razotkriti ga. |- ! colspan="2" | Druga bilježnica<br>{{nobold|(第二の手記)}} |S vremenom, Yōzō se sve više plaši da bude razotkriven, posebice nakon što njegov školski kolega {{nihongo|Takeichi|竹一}} shvati da je njegovo glupiranje lažno. Kako bi ga spriječio da drugima otkrije istinu, Yōzō se sprijatelji s njim. Nakon što mu Takeichi pokaže jednu [[Vincent van Gogh|van Goghovu]] sliku, Yōzō odluči slikati kako bi kroz umjetnost izrazio svoju unutrašnju agoniju. Rezultat toga je autoportret koji je toliko grozan da ga Yōzō ne može pokazati nikome osim Takeichiju, koji mu predviđa da će biti velik umjetnik. Nakon mature, Yōzō odlazi u [[Tōkyō]] na fakultet. Ubrzo upoznaje kolegu umjetnika po imenu {{nihongo|Masao Horiki|堀木正雄|Horiki Masao}}, pod čijim se utjecajem odaje alkoholu i cigaretama te postaje promiskuitetan, a uz to i pohodi sastanke lokalnih [[komunizam|komunista]] iako osobno nije bio opčinjen ideologijom. Nakon što provede noć s udanom ženom, sljedećeg jutra pokuša ''[[shinjū]]'' (dvostruki suicid) s njom. Yōzō preživi pokušaj utapanja, dok {{nihongo|[[Shimeko Tanabe|Tsuneko]]|ツネ子}} umire, što Yōzōa ostavlja s izjedajućim osjećajem krivnje. |- ! rowspan="2" |Treća bilježnica<br>{{nobold|(第三の手記)}} ! 一 | Nakon što ga zbog sumnjivih aktivnosti izbace s fakulteta, Yōzō neko vrijeme provodi u kući antikvara {{nihongo|Hiramea|ヒラメ}}, koji je prijatelj i poslovni partner njegova oca te koji postaje njegov skrbnik. Kada ga Hirame prisitne oko njegovih planova za budućnost, Yōzō bježi iz njegove kuće i započinje spiralu (auto)destruktivnog ponašanja, u koje spadaju i afere s brojnim ženama, među kojima su {{nihongo|Madam|マダム}} jednog ugostiteljskog objekta te novinarkom {{nihongo|Shizuko|シヅ子}}, udovicom koja ima petogodišnju kći {{nihongo|Shigeko|シゲ子}}; ovakvo ga ponašanje baca u sve dublji ponor. Situacija se uspijeva stabilizirati kada tijekom jednog razgovora s Horikijem osvijesti da bi društvo moglo biti tek skup individua poput njega, a ne nekakav širi, njemu neshvatljiv koncept, što mu djelomično olakša situaciju. Na nagovor Shizuko postaje ilustrator za njezin časopis, a u svoje stripove i crteže počinje ubacivati dijelove ''[[Rubaije Omara Hajama|Rubaija]]''. Kasnije upoznaje djevojku {{nihongo|Yoshiko|ヨシ子}}, osamnaestogodišnjakinju čista i nevina srca, koju zavoli i koja ga nagovori da prestane piti; njih će se dvoje uskoro vjenčati i Yōzō će iskusiti kratkotrajni period sreće. |- ! 二 | Međutim, dok jedne večeri s Horikijem raspravlja o tome što je suprotno pojmu "zločin" i baš u trenutku kada se sjetio romana ''[[Zločin i kazna]]'' [[Fjodor Dostojevski|Fjodora Dostojevskog]], Yōzō posvjedoči kako trgovački putnik koji je često zalazio kod njih siluje Yoshiko. Njegova sreća u tom se trenutku raspala te ga je obuzeo grozan strah kojeg opisuje kao iskonski, divlji strah koji je mnogo gori od čiste ljutnje, gađenja ili tuge. Ponovo se odaje alkoholu te jedne noći, u stanju impulzivnog očaja, uzima tablete za spavanje koje je Yoshiko bila pripremila i pokuša se ubiti. Iako preživi, njegovo je tijelo sve slabije, a pijenje intenzivnije; tijekom jedne zimske noći počinje iskašljavati krv. Liječnik mu propiše [[morfij]], koji mu značajno pomogne, ali Yōzō, želeći zadržati to stanje, počinje nekontrolirano uzimati lijek i postane ovisan. Zbog te je ovisnosti kupovao lijek na dug, međutim dug je u jednom trenutku toliko narastao da je bio neodrživ, uslijed čega je Yōzō postao ljubavnik ljekarnikove supruge. Ne mogavši se više nositi s krivnjom, Yōzō se slomi i šalje svojoj obitelji pismo priznanja u kojem ih moli da mu pošalju novac da podmiri dugove. Umjesto novca, posjećuju ga Horiki i Hirame, koji mu govori da je vrijeme za hospitalizaciju. Yōzō pristaje, vjerujući da će ići u lječilište, ali završi na psihijatrijskom odjelu bolnice. Iako je uvjeren da nije lud, Yōzō shvati kako su ga svi etiketirali kao luđaka te ponovo shvati kako je potpuno diskvalificiran da se zove čovjekom. Nakon nekoliko mjeseci hospitalizacije, Yōzō je odveden u svoj rodni grad gdje mu je dogovoren smještaj, ali njegovo je psihičko stanje jako loše, odnosno, kako sam navodi, trenutno nije ni sretan ni nesretan. Shvaća kako bi to stanje čiste prolaznosti mogla biti surova istina "čovječnosti" kao takve. Otkriva da mu je kosa, unatoč činjenici da ima samo 27 godina, toliko pobijelila da ga ljudi često zamijene sa starcem. S tim konačnim razmatranjima, Yōzōva ispovijed privedena je kraju. |} U pogovoru, neimenovani pripovjedač priča s djevojkom s početka, koja mu otkriva da ne zna što je s Yōzōm danas; bilježnice je dobila prije mnogo vremena i pomislila je da bi mogle poslužiti nekome tko se bavi pisanjem, ali Yōzōva konačna sudbina ostaje nepoznata (sugerirano je i da je živ i da bi mogao već biti mrtav, s obzirom na to da je prošlo 10 godina od događaja opisanih u bilježnicama). I dok Yōzōve bilježnice sugeriraju da je Yōzō bio loš čovjek, djevojka odbacuje takvu etiketu i navodi da je Yōzō kojeg su njezini poznanici i ona poznavali bio zabavan i opušten te, unatoč svim problemima, "dobar dječak, pravi anđeo". == Teme == ''Ningen Shikkaku'' eklatantan je primjer [[ja-roman]]a u kojem Dazai kao autor prezentira fiktivnu verziju vlastitog života kroz životnu priču protagonista Yōzōa Ōbe. Iako osnovne konture Yōzōve priče odgovarajju događajima iz Dazaijevog života, Yōzōva iskutva donekle su drugačija, a postoji i cijeli niz scena iz romana čija činjenićna točnost nije potvrđena. No, neovisno o tome, roman sadrži mnoge teme koje su podjednako okupirale Dazaija kao pisca kao i Dazaija kao stvarnu osobu, a među njih spadaju otuđenost, suicid, depresija i ovisnost.<ref>[[Eugene Thacker]]. "[https://www.japantimes.co.jp/culture/2016/03/26/books/black-illumination-disqualified-life-osamu-dazai/ The Disqualified Life of Ozamu Dazai]." ''The Japan Times'' (26 March 2016).</ref> Kao i njegov protagonist, Dazai je za života [[Samoubojstvo Osamua Dazaija|pokušao suicid]] u nekoliko navrata, nekada sam nekada s tadašnjom partnericom, a život je skončao [[1948.]] godine suicidom sa svojom tadašnjom ljubavnicom, [[Tomie Yamazaki]].<ref>{{Cite web|title=Osamu Dazai|url=http://authorscalendar.info/dazai.htm|access-date=2022-02-17|website=authorscalendar.info}}</ref> === Otuđenost === Yōzō, kao centralni lik romana, predstavlja kako Dazaija, tako i cijelu jednu generaciju japanskih intelektualaca, posebice pisaca.{{sfn|Keene|1958|p=8}} I dok su njegova iskustva svakako atipična,{{sfn|Keene|1958|p=9}}, osjećaji koji stoje u pozadini nisu. Yōzō snažno utjelovljuje osjećaj otuđenosti što ga je Dazai i sam osjećao. On je otuđen od društva u cjelini jer se uopće ne osjeća kao "[[čovjek]]", njegova ljudskost tek je apstraktna ideja koju Yōzō ne razumije niti uspijeva shvatiti do kraja svojih dnevničkih zapisa; kroz glupiranje koje mu je tako prirodno on pokušava uspostaviti nekakvu vezu između sebe i društva, međutim njegove su bilješke prepune neuspjeha i situacija u kojima je shvatio da štogod činio nikako ne može dobiti (ili vratiti) taj osjećaj ljudskosti, ako ga je ikada i imao. U tom pogledu, ističe Keene, Yōzō predstavlja širu sliku osjećaja izolacije koji je postojao između japanskih pisaca tog vremena, ali i poslijeratnih godina, u odnosu na svjetske pisce, a što su ga osjećali upravo japanski pisci.{{sfn|Keene|1958|p=10}} Ponavljamo, Yōzōva iskustva su prilično unikatna, ali osjećaj otuđenosti nije. Međutim, nije samo ta opća otuđenost ono što Dazai prikazuje u svom romanu. Naime, Yōzō je otuđen ne samo od društva u cjelini, već i od vlastite obitelji (njegov problematičan odnos s ocem, čiju ljubav nikada nije dobio, na više je mjesta problematiziran u ''Nečovjeku'' te je čak naveden kao eksplicitni uzrok njegovog kaotičnog života, dok je u "Cvjetovima glupiranja" Dazai prikazao zategnut odnos što ga je Yōzō imao sa starijim bratom) te od prijatelja, za što je najbolji primjer njegov odnos s Horikijem u ''Nečovjeku''; "Cvjetovi glupiranja" prikazuju nešto prisnije odnose s prijateljima, ali ni oni nisu bili idealni.{{sfn|Keene|1958|P=8-9}}. Stoga je Yōzō nepovjerljiv prema ljudima te vjeruje da su međuljudski odnosi kao takvi zasnovani na glumi, prevari i lažima,<ref>{{cite journal |last1=Prasetya |first1=Alvionita Zyahwalian |last2=Thohiriyah |first2=Thohiriyah |title=Social Identity And Its Impacts On Yozo Oba's Alienation In "No Longer Human" |journal=Jurnal Basis UPB |date=2 October 2024 |volume=11 |issue=2 |pages=165–166 |url=https://ejournal.upbatam.ac.id/index.php/basis/article/view/9266/3945 |access-date=30 November 2024 |archive-date=2024-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201212739/https://ejournal.upbatam.ac.id/index.php/basis/article/view/9266/3945 }}</ref> što objašnjava njegove zategnute odnose s ljudima oko sebe,<ref>{{cite journal |last1=Prasetya |first1=Alvionita Zyahwalian |last2=Thohiriyah |first2=Thohiriyah |title=Social Identity And Its Impacts On Yozo Oba's Alienation In "No Longer Human" |journal=Jurnal Basis UPB |date=2 October 2024 |volume=11 |issue=2 |page=169 |url=https://ejournal.upbatam.ac.id/index.php/basis/article/view/9266/3945 |access-date=30 November 2024 |archive-date=2024-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201212739/https://ejournal.upbatam.ac.id/index.php/basis/article/view/9266/3945 }}</ref> čak i ženama koje su ga (iskreno) voljele. U konačnici, kao posljedica tih slojeva otuđenosti, Yōzō osjeća otuđenost od samoga sebe.<ref>{{cite journal |last1=Johan |first1=Winda Prastika |last2=Herdiansyah |first2=Haris |last3=Dimyati |first3=DIndin |title=The Correlation Between Inferiority Complex And Social Interactions In Adolescents |journal=MAKNA: Jurnal Kajian Komunikasi, Bahasa Dan Budaya |date=2022 |volume=11 |issue=2 |pages=42–56 |doi=10.33558/makna.v11i2.4435 |url=https://jurnal.unismabekasi.ac.id/index.php/makna/article/view/4435/2269 |access-date=30 November 2024|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Prasetya |first1=Alvionita Zyahwalian |last2=Thohiriyah |first2=Thohiriyah |title=Social Identity And Its Impacts On Yozo Oba's Alienation In "No Longer Human" |journal=Jurnal Basis UPB |date=2 October 2024 |volume=11 |issue=2 |page=168 |url=https://ejournal.upbatam.ac.id/index.php/basis/article/view/9266/3945 |access-date=30 November 2024 |archive-date=2024-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201212739/https://ejournal.upbatam.ac.id/index.php/basis/article/view/9266/3945 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Nurhayat |first1=Putri |last2=Febrianty |first2=Fenny |title=The Persona Of The Main Character In The Novel Ningen Shikkaku By Osamu Dazai |journal=Proceeding of the 7th International Conference on Business, Economics, Social Sciences, and Humanities (ICOBEST) |date=3 July 2024 |volume=7 |page=1087 |url=https://proceedings.unikom.ac.id/index.php/icobest/article/view/621/605 |access-date=30 November 2024}}</ref> === Krivnja i kazna === {{quote box|width=40em|align=right|bgcolor=#FDFC8F|''Bog me plašio. Nisam mogao vjeroati u Njegovu ljubav, samo u Njegovu kaznu. Vjera. Ona je bila, smatrao sam, čin dolaska pred sudište pravde pognute glave kako bismo primili Božji gnjev. Mogao sam vjerovati u pakao, ali nisam mogao vjerovati u postojanje raja.''|salign=right|source=—&nbsp;odgovor Yōzōa Ōbe na pitanje petogodišnje Shimeko hoće li Bog doista ispuniti svaku želju ako se za nju molimo<ref>{{cite journal |last1=Tomasi |first1=Massimiliano |title="What is the Antonym of Sin?": A Study of Dazai Osamu's Confrontation with God |journal=Japan Review |date=2021 |volume=36 |page=117}}</ref>}} Iako Dazai nije bio kršćanin, u periodu od listopada do studenog [[1936.]] godine, kada je bio u bolnici na odvikavanju, proučavao je ''[[Biblija|Bibliju]]''. Značajan utjecaj na njega imao je kršćanski pisa [[Kanzō Uchimura]], čija su učenja bila utemeljena u [[Kalvinizam|kalvinističkoj]] tradiciji i koji je propovijedao puritanski pogled na svijet s centralnom idejom strogog kršćanskog Boga. Dazai je ideju nemilosrdnog i gnjevnog Boga, kao i koncepte [[Pakao|pakla]] te [[Teološki determinizam|predodređenosti]] prihvatio prilično dobro jer je već ranije osjećao veliku krivnju zbog smrti [[Shimeko Tanabe]], s kojom je pokušao ''[[shinjū]]'' (pri čemu je ona umrla, a on je preživio), ali i zbog niza ranijih neuspjeha koji su mu se dogodili u životu.<ref>{{cite journal |last1=Tomasi |first1=Massimiliano |title="What is the Antonym of Sin?": A Study of Dazai Osamu's Confrontation with God |journal=Japan Review |date=2021 |volume=36 |pages=118–119}}</ref> Yōzō u romanu također vjeruje u postojanje božanske kazne, ali nije sposoban prihvatiti postojanje božanske ljubavi. Nastavno na to, teme odsnoti i izdaje izrazto su važne za ovaj roman i povezane su s Bogom, a mogu se povezati s Dazaijevim osjećajem da je izdao Shimeko, svoje prijatelje iz komunističkog pokreta pa čak i vlastitu obitelj. Ova se tema najočitije vidi na samom kraju romana, kada Yōzō vodi dijalektičku tiradu sa Svemoćnim, pitajući se je li iskrenost grijeh. Likovi u romanu prikazani su kao da nemaju nikakav izraženi moralni osjećaj, a unaprijed su osuđeni na propast jer su nesposobni promijeniti tijek vlastitih sudbina. Yōzōv krik prema Bogu bio je posljednji očajnički pokušaj, međutim koji je rezultirao rezigniranošću u odnosu neizvježnost grijeha te zaključkom da se niti Bogu ne može vjerovati.<ref>{{cite journal |last1=Tomasi |first1=Massimiliano |title="What is the Antonym of Sin?": A Study of Dazai Osamu's Confrontation with God |journal=Japan Review |date=2021 |volume=36 |pages=124, 134}}</ref> == Značaj i utjecaj == Uz roman {{nihongo|''[[Shayō|Zalazeće sunce]]''|斜陽|Shayō}}, ''Ningen Shikkaku'' najvažnije je i najpopularnije Dazaijevo djelo, koje je podjednako dobro prihvaćeno i od strane kritike i od strane publike. Pišući za ''[[The Japan Times]]'', William Bradbury je [[2014.]] godine napisao da je ''Ningen Shikkaku'' bezvremenski roman, dodavši da je "borba pojedinca da se uklopi u normalno društvo jednako relevantna danas koliko je bila i u vrijeme pisanja". Također je dodao i to da je "izravni" stil romana distancirao tekst od klasične autobiografije, unatoč značajnim sličnostima s Dazaijevim životom.<ref name="jt">{{cite web|last1=Bradbury|first1=William|title=No Longer Human|url=http://www.japantimes.co.jp/culture/2014/10/25/books/book-reviews/longer-human|website=The Japan Times| date=25 October 2014 |access-date=14 March 2015}}</ref> Serdar Yegulalp iz Genji Pressa istaknuo je [[2007.]] godine Dazaijevu vještinu u prikazu glavnog lika, dodavši kako je roman "sumoran na način koji je istovremeno i ekstreman i neobično prirodan".<ref>{{cite web|last1=Yegulalp|first1=Serdar|title=Book Reviews: No Longer Human (Osamu Dazai)|url=http://www.genjipress.com/2007/04/no-longer-human-osamu-dazai.html|website=Genji Press|access-date=14 March 2015}}</ref> [[Donald Keene]] također ističe da bi bilo pogrešno promatrati roman kao autobiografiju, navodeći da "čak i ako bi svaka scena ''Nečovjeka'' bila precizna reprodukcija događaja iz Dazaijevog života – to, naravno, nije slučaj – njegova tehnika kvalificirala bi cijelo djelo kao primjer izvorne fikcije."{{sfn|Keene|1958|p=10}} U jednom novijem radu, Naoko Miyaji sugerira da je Dazai patio od [[Složeni posttraumatski stresni poremećaj|složenog posttraumatskog stresnog poremećaja]] dok je pisao roman.<ref>Betrayed as Boys: Psychodynamic Treatment of Sexually Abused Men, Japanese edit pp. 448–451 by Naoko Miyaji (2005, mainly [[Richard Gartner]]) {{ISBN|4-86182-013-8}}</ref> Kroz godine, roman je doživio i niz adaptacija. Godine [[2010.]], [[Genjirō Arato]] režirao je filmsku adaptaciju romana u kojoj je glavnog lika tumačio [[Tōma Ikuta]]. Godine [[2019.]] roman je dobio i nagrađivanu dugometražnu filmsku [[anime]] adaptaciju, [[HUMAN LOST Ningen Shikkaku|HUMAN LOST 人間失格]], koja adaptira Dazaijev roman, ali u futurističkom kontekstu; glas Yōzōu u filmu posudio je [[Mamoru Miyano]]. Roman je adaptiran i u sklopu [[anime]] serije ''[[Aoi Bungaku Series]]''. Uz to, doživio je i dvije [[manga]] adaptacijame, onu [[Usamaru Furuya|Usamarua Furuye]] iz [[2009.]] godine i [[Ningen Shikkaku (manga)|poznatiju adaptaciju]] [[Junji Itō|Junjija Itōa]] iz [[2017.]] godine. Godine [[2021.]] pojavio se i [[mjuzikl]] ''[[No Longer Human (mjuzikl)|No Longer Human]]''. Roman je nagli porast popularnosti doživio početkom [[2020-e|2020-ih]] godina, kada je, zahvaljujući činjenici da je postao popularan na platformi [[TikTok]], postao poznatiji široj publici i, posebice, mlađim čitateljima.<ref>{{cite web | url=https://www.nytimes.com/2023/03/05/books/review/osamu-dazai-tiktok.html | title=Osamu Dazai, with Help from TikTok, Keeps Finding New Fans | work=The New York Times | date=5 March 2023 | last1=Martin | first1=Andrew }}</ref> == Bilješke == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://dazai.or.jp/modules/novel/index.php?op=viewarticle&artid=158&page=2 太宰ミュージアム 人間失格] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220223124748/http://dazai.or.jp/modules/novel/index.php?op=viewarticle&artid=158&page=2 |date=2022-02-23 }} * [https://mitaka.jpn.org/dazai/ 太宰治文学サロン 三鷹市] * [https://www.aozora.gr.jp/cards/000035/card301.html Cjeloviti tekst romana] na stranicama digitalne biblioteke [[Aozura Bunko]] (japanski) {{Osamu Dazai}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Djela Osamua Dazaija]] [[Kategorija:Romani 1948.]] 6cjwk9tp1qvuydnczlmmk8byzehab5p Memorijalna zona Korčanica 0 4720604 42590028 42573275 2026-05-09T18:52:21Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590028 wikitext text/x-wiki '''Spomenik u Korčanici''' (Spomenik Revoluciji, Spomenik partizanskoj bolnici u Bosanskoj Krajini, Memorijalni kompleks Korčanica) je [[SFRJ|jugoslavenska]] [[Arhitektura|arhitektonska]] baština posvećena najvećoj [[Partizanske bolnice|partizanskoj bolnici]], koja je djelovala na oslobođenom području [[Grmeč]]a, između 1942. i 1943. godine. Administrativno pripada opštini [[Sanski Most]], od kojeg je udaljen 32 km, [[Federacija BiH]], [[Bosna i Hercegovina]].<ref name="baština">{{Cite web |url= https://www.kathmanduandbeyond.com/photos-best-spomeniks-balkans/ |title= Na fotografijama: dvadeset i pet najupečatljivijih spomenika na Balkanu |work= www.kathmanduandbeyond.com - 21.decembar 2018. |access-date= 19. mart 2026.}}</ref> Ova memorijalna građevina u kompleksu spomenika obilježava tajnu bolnicu koju je partizanski otpor podigao na padinama Grmeča, na nadmorskoj visini od 830 m, tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], kao i sve medicinare koji su radili na liječenju ranjenih vojnika.<ref name="Data base">{{Cite web |url= https://www.spomenikdatabase.org/grmec |title= GRMEČ |work=www.spomenikdatabase.org |access-date= 19. mart 2026.}}</ref> [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] oslobađala je u ljeto 1942. sve više teritorija pod kontrolom [[Sile Osovine|Osovine]]. Istovremeno su izgrađivani bolnički kompleksi skriveni u planinskim šumama planine Grmeč. Izgrađeno je pet bolnica, sa 54 objekta. Najznačajnija od svih tih lokacija bila je Korčanica, na sjevernim padinama planine. Smještena na ovim valovitim padinama Grmeča, Korčanica je bila kompleks od 19 zgrada, s bolnicom u središtu, koja je sama po sebi imala značajne dimenzije 36 m x 8 m. Unutar ovog prostranog objekta nalazile su se radionice, skladišta, pekara pa čak i elektrana. U početku je bolnica bila ustanova za liječenje boraca sa lokalnog područja. Dolaskom u ljeto 1942. god. glavnine NOVJ-e, i povećanjem potreba za liječenjem, procjenjuju da je to tada bila najveća bolnica u oslobođenim partizanskim teritorijima s 2.800 ranjenih i oboljelih od tifusa tokom svog djelovanja. Evakuiran je u januaru 1943., a Nijemci su ga sljedećeg mjeseca sravnili sa zemljom. == Arhitertura == Inicijativa za izgradnju Memorijalnog centra datira iz 1975. godine. Projektno rješenje je djelo srpskog kipara Ljubomira Denkovića u saradnji sa inžinjerima Milovanom Matovićem i Savom Subotinom. Njegovo rješenje odabrano je na natječaju od 13 prijava umjetnika i arhitekata iz cijelog jugoslavenskog područja. Svečano otvorenje Memorijalni komplek otvorio je poznati rukovofilac [[Đuro Pucar Stari]] 27. jula 1979, na godišnjicu [[Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi|ustanka naroda Bosne i Hercegovine]]. Središnji segment sadrži dva velika polukružna [[mramor]]na bloka/membrane, visoke gotovo 15 metara, koji obavijaju dvospratni prostor unutarnjeg svetišta. Prema projektantu, dvije hemisfere predstavljaju pupoljak koji tek cvjeta. To je simbol života, ali i bolnice koja je stalno spremna primiti ranjene koji dolaze s bojišta. U donjem dijelu prostora je [[Bakar|bakreni]] model okolnog brdovitog terena s prikazom partizanskih bolnica izgrađenih tokom rata na tom području. Model je osvjetljavan prirodnom svjetlošču kroz krovni prozor postavljen iznad. Pokraj monumentalne građevine nalazi se velika kružna vodena površina (18 m) koja reflektira obližnju šumu i tako stvara vezu između prirodnog i izgrađenog okruženja. U početku staza vodi posjetioca uz šumski obronak, penje se do spomenika, a na kraju kruži preko okruglog stubišta između membrana kako bi došla do skrivene jezgre u njegovoj unutrašnjosti. Staza se nastavlja dalje u šumu, prema manjim spomen-elementima koji simbolizuju mjesta manjih bolničkih cjelina u cjelokupnom bolničkom kompleksu na Grmeču.<ref name="David">{{Cite web |url= https://www.centarzakrs.ba/bh/documents/nas_krs/NK_16-17_1984%20(19).pdf |title= Rade Davidović: Mogućnost turističke valorizacije speleoloških objekata u sklopu Memorijalnog kompleksa Korčanica kod Lušci Palanke |work=Novi Sad: Prirodnomatematički fakultet, Institut za geografiju, Novi Sad str. 159-163. - www.centarzakrs.ba |access-date= 9. mart 2026.}}</ref> == Danas == Nakon raspada Jugoslavije početkom 1990-ih, i [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]], kompleks je počeo znatno propadati. Nije službeno zaštićen kao kulturna baština. Komemoracije u spomen na poginule više se ne održavaju na spomeniku. Podložan ruševinama, zapuštenosti i bijedi, jedan je od najugroženijih spomenika Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini, zajedno s [[Spomenik na Makljenu|spomenikom na Makljenu]]. Nema planova za njegovu obnovu i rehabilitaciju, a posjet nije ni privlačan ni preporučen zbog udaljenosti, napuštenosti i nedostatka prometnih veza.<ref name="KOARHITEKTURA">{{Cite web |url= https://architectuul.com/architecture/monument-to-the-bosanska-krajina-partisan-hospital |title= Spomenik partizanskoj bolnici u Bosanskoj Krajini - Grmeč, Bosna i Hercegovina - autor: Ljubomir Denkovic |work= architectuul.com |access-date= 19. mart 2026.}}</ref> Neposredno uz glavni ulazni put prema središnjem spomeniku izgrađen je veliki hotel, često nazivan "Hotel Grmeč" (ili ponekad "Hotel Korčanica"). Projektovan je u modernističkom alpskom planinskom stilu, i bio je odredište za hiljade ljudi u Jugoslaviji koji su dolazili ovamo kako bi se opuštali i rekreirali u ovom ogromnom šumskom parku. Danas je hotel zapušten i propada, nakon poćžara. Pola vijeka kasnije, iako izvan političkog i društveno-ideološkog konteksta i trenutno nezaštićen, ovo mjesto obilaze rijetki slučajni ili namjerni posjetioci. Njegova vitalnost leži u istorijskom značaju.<ref name="Kasnije">{{Cite web |url= https://aggplus.aggf.unibl.org/article/117 |title= Vitalnost Memorijalnog područja Korčanica |work= Mondo - aggplus.aggf.unibl.org |access-date= 19. mart 2026.}}</ref> Američki redatelj Ridley Scott postao je svjestan umjetničkog djela i prikazao ga kao pozadinski element u svom filmu "Alien Covenant" iz 2017. godine. Spomenik je vjerno rekonstruiran i čini glavni ulaz u veliki, napušteni hram. On i danas odiše sličnom atmosferom, iako su sve ostale građevine kompleksa opljačkane i propadaju, poput susjedne školjke velikog hotela Korčanica, koja je služila za smještaj veterana tokkom ceremonija do 1991. godine. <gallery> File:Korčanica 1986.jpg|Korčanica 1986. File:Graffiti - Revolution Monument - Korčanica.jpg|Danas File:Korčanica - Monument to Revolution.jpg|Danas </Gallery> == Literatura == * {{Cite book|last= Nikoliš|first=Gojko |authorlink=|coauthors=|title=KORIJEN, STABLO, PAVETINA (memoari) - Godina 1942 |year=1981|url=https://www.znaci.org/00001/212.htm|publisher=Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb|id=|ref = harv}} * Gojko Nikoliš: Prvi kongres partizanskih lekara, Vojno-sanitetsiki pregled br. 9—10, 1948. * Đura Mešterović: Devetogođišnjiea Prvog kongresa partizanskih lekara, Voj. sanitet, pregled br. 9—10, 1951. * Vojnoizdavački i novinski centar: SANITETSKA SLUŽBA U NARODNOOSLOBODILAČKOM RATU, zbornik radova - knjiga II, 1988. == Vanjske veze == * EX UTOPIA: O posjeti napuštenom spomeniku na planini Grmeč.<ref name="EX UTOPIA">{{Cite web |url= https://www.exutopia.com/exclusion-zone/grmec-mountain/ |title= O posjeti napuštenom spomeniku na planini Grmeč, 2017. |work= EX UTOPIA - www.exutopia.com |access-date= 19. mart 2026.}}</ref> * Una Okilj, Luka Skansi: Vitalnost Korčaničkog memorijalnog krajolika<ref name="Vitalnost">{{Cite web |url= https://www.exutopia.com/exclusion-zone/grmec-mountain/ |title= Una Okilj, Luka Skansi: Vitalnost Korčaničkog memorijalnog krajolika |work= EX UTOPIA - www.researchgate.net |access-date= 19. mart 2026.}}</ref> * Spomenik na Korčanici<ref name="Discover">{{Cite web |url= https://lll.ba/monument-to-the-revolution-at-grmec/ |title= Spomenik Revolucije Korčanica |work= Discover Bosnia and Hercegovina - lll.ba |access-date= 19. mart 2026.}}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Monument to the Bosanska Krajina Partisan Hospital}} [[Kategorija:Sanski Most]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 3olp5ofcqpv857pmlf7cj1onr79j4qu Mala partizanka 0 4720863 42590027 42577183 2026-05-09T18:52:18Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590027 wikitext text/x-wiki [[File:Jajce - partizanska lokomotiva.jpg|mini|desno|Mala partizanka]] '''Mala partizanka''' (poznata i kao Elektro-Bosna) je naziv za [[Lokomotiva|parnu lokomotivu]], serijski broj 1190/1920, i nalazi se kao eksponat u [[Muzej AVNOJ-a u Jajcu|Muzeju AVNOJ-a u Jajcu]], [[Bosna i Hercegovina]].<ref name="Lokomotiva u Jajcu">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3736 |title= Parna lokomotiva, dio postavke Muzeja II zasjedanja AVNOJ-a u Jajcu |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 2. 2. 2026 |archive-date= 2020-06-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200606155619/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3736 |url-status= dead }}</ref> == Porijeklo == Lokomotiva je proizvedena 1920. u fabrici Krauss & Co u [[Linz|Linc]]u, [[Austrija]]. Saobraćala je za potrebe [[Željezara|željezare]] ''Rössemann & Kühnemann'' u [[Beč]]u, na uskotračnoj [[Željeznica|željeznici]] 760 mm. Nakon toga je prebačena u fabriku Elektrohemijske industrije [[Elektrobosna]] u [[Jajce|Jajcu]] gdje je korištena kao teretna lokomotiva za potrebe transporta [[Ugalj|uglja]] u krugu fabrike. Tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] Elektrobosna je nastavila sa radom. Njen rad je nekoliko puta prekidan usljed ratnih dejstava, ali infrastruktura nije pretrpjela značajnija oštećenja. Tako je i parna lokomotiva 1190/1920 ostala neoštećena. == U ratu == [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] (NOVJ) je 1943. godine preuzela kontrolu na području [[Jajce|Jajca]], i proizvodnja u Elektrobosni je u vrlo kratkom roku uspostavljena u punom kapacitetu. Partizanske vlasti su dio proizvodnih pogona preusmjerili za proizvodnju i popravku naoružanja i vojne opreme. U nedostatku ispravnih lokomotiva, lokomotiva 1190/1920 prebačena je iz fabričkog kruga Elekrobosne i saobraćala na uskotračnim prugama Jajce - [[Donji Vakuf]] - [[Bugojno]] i Jajce – [[Šipovo]]. Kompozicija je saobraćala tokom Drugog svjetskog rata, od avgusta 1943. godine do januara 1944. godine. Vukla je nekoliko vagona, a njihov broj je zavisio o vrsti i količini tereta koji je prevožen. Do danas nije ostao sačuvan ni jedan vagon. Lokomotiva je dobila ime Mala partizanka. Pruge su poznate kao [[Partizanska željeznica]]. Pored činjenice da je služila za prevoz stanovništva, vojske i naoružanja, lokomotiva je u svojoj kompoziciji imala i [[Tito]]v lični vagon. Nakon Drugog svjetskog rata parna lokomotiva 1190/1920 je saobraćala u sastavu [[SFRJ|Jugoslavenskih]] željeznica sve do sredine pedesetih godina XX vijeka, kada je povučena iz upotrebe. Od tada pa do osnivanja Muzeja II zasjedanja AVNOJ-a lokomotiva se nalazi na istom mjestu, == Opis == Parna lokomotiva se sastoji iz kabine unutar koje je smješteno ložište, i prednjeg, vanjskog dijela, sa dimnjakom i sigurnosnim ventilima. Spada u red manjih lokomotiva sa četiri točka. Parna lokomotiva nosi serijski broj 1190/1920. Oznaka osovina po [[Njemačka|njemačkoj]] notifikaciji je Bt-n2(14). [[Fitzroy MacLean|Ficroj Meklejn]], [[Čerčil]]ov lični izaslanik kod Tita, u svojim dnevnicima prisjeća se ove lokomotive i vagona i navodi: :''Naš prvi dio puta prešli smo vozom. U toku protivofanzive, kad je Jajce palo u njihove ruke, partizani su uspjeli da zaplijene i jednu netaknutu lokomotivu i nekoliko vagona. Kako se među njima nalazio i jedan profesionalni mašinovođa i jedan žellezničar, kao i nekoliko bivših šefova stanica, oni nisu čekali i odmah su sastavili kompoziciju koja je radila tajno i naizmenično na kratkoj liniji od Jajca do susjednog mjesta Bugojna, za koje smo zaključili da će biti pogodna polazna osnovica za naš dalji put do obale. Poslije nekoliko godina mučnog lutanja po planinama, partizani su bili neizmerno ponosni na svoj voz, a Tito je svoj lični vagon, pozamašan objekat od dasaka sa jednom peći u sredini, dao meni na raspolaganje. Tako je bilo očigledno da za ovaj prvi kratki deo našeg puta ni u kom slučaju ne bi valjalo odabrati neko drugo sredstvo, ako ne želimo da svojim domaćinima nanesemo ozbiljnu uvredu.'' :''Iznutra je Titov posebni vagon bio čak sličniji kolibi nego posmatran spolja; imao je otvorenu peć u sredini i klupe oko zidova. Zagušujuća toplota od peći gonila je na san. Klupe s druge strane bile su uzane za spavanje. Na podu je ležao Tigar, loše raspoložen, i hvatao svakoga za noge. Najzad, posle dugog vrtenja, zaspao je, ali ga uskoro probudi jedan od ministara kabineta, koji pade sa klupe pravo na njega i onda nasta pravi pakao. Ovo nije bio miran put na kome se čovek mogao odmoriti, ali, kako je rekao Tito, to je bio jedini voz u Jugoslaviji kojim se moglo putovati sa sigurnošću da neće odletjeti u vazduh.''<ref name="Ficroj">{{Cite web |url= https://znaci.org/00001/1.htm |title= Fitzroy MacLean: RAT NA BALKANU - Glava X, PONOVO U BOSNI |work= bIBLIOTEKA ZNACI - Dokumenti i knjige o drugom svJetskom ratu na teritoriji Jugoslavije i povezanim zbivanjima - znaci.org |accessdate= 14. februar 2026.}}</ref> U navedenom Meklejn nije dao sam opis lokomotive, ali s obzirom da kaže da je to bila jedina ispravna lokomotiva, može se zaključiti da se radi o lokomotivi 1190/1920. [[File:AVNOJ Museum, Jajce 04.jpg|mini|lijevo|200px|Muzej AVNOJ-a]] == Nacionalni spomenik == Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 2. do 4. septembra 2013. godine, donijela je odluku da se istorijski spomenik – Parna lokomotiva - proglasi za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]]. Parna lokomotiva nalazi se u dvorištu Muzeja II zasjedanja AVNOJ-a, u ulici Drugog zasjedanja AVNOJ-a bb, u Jajcu. Muzej je smješten na desnoj obali rijeke Plive, oko 50 m uzvodno od pješačkog mosta.<ref name="Naciospom">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 14. februar 2026. |archive-date= 2022-01-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220121015021/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici |url-status= dead }}</ref><ref name="Komisija">{{Cite web |url= http://www.kons.gov.ba/Publication/Read/nacionalni-spomenici-tabela |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE - Tabela |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 14. februar 2026.}}</ref> == Literatura == * Dokumenti i knjige o drugom svetskom ratu na teritoriji Jugoslavije i povezanim zbivanjima, Biblioteka Znaci<ref name="II svjetsk>{{Cite web |url= https://znaci.org/ |title= Dokumenti i knjige o Drugom svjetskom ratu na teritoriji Jugoslavije i povezanim zbivanjima |work= BIBLIOTEKA ZNACI - Dokumenti i knjige o drugom svJetskom ratu na teritoriji Jugoslavije i povezanim zbivanjima - znaci.org |accessdate= 14. februar 2026.}}</ref> * Juzbašić, Dževad: Izgradnja željeznica u BiH u svjetlu austrougarske politike od okupacije do kraja Kallayeve ere. Sarajevo: ANUBiH, 1972. * 1977. “Elektrobosna” Jajce 1897-1977. Zagreb: Elektrohemijska industrija “Elektrobosna” Jajce, 1977. == Vanjske veze == * "Mala partizanka" služila Jajcu i u ratu i u miru<ref name="Malapar">{{Cite web |url= https://avaz.ba/vijesti/bih/231093/mala-partizanka-sluzila-jajcu-i-u-ratu-i-u-miru#google_vignette |title= "Mala partizanka" služila Jajcu i u ratu i u miru |work= Dnevni avaz- avaz.ba/vijesti |accessdate= 14. mart 2026.}}</ref> * Skriveno blago u BiH: Jajce morate vidjeti bar jednom u životu<ref name="Jajce">{{Cite web |url= https://infobijeljina.com/vijesti/skriveno-blago-u-bih--jajce-morate-vidjeti-bar-jednom-u-zivotu |title= Skriveno blago u BiH: Jajce morate vidjeti bar jednom u životu |work= INFO BIJELJINA - infobijeljina.com |accessdate= 14. mart 2026.}}</ref> == Izvori == {{Reflista}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Jajcu]] [[Kategorija:Željeznički saobraćaj u Bosni i Hercegovini]] psxxa9ns2x9qmpzktuugiklx9gq1ttb MediaWiki:WikiLove.js 8 4721721 42590176 42586086 2026-05-10T00:36:43Z Aca 108187 + 42590176 javascript text/javascript // Ova konfiguracija preuzeta je i prevedena sa Wikipedije na engleskom jeziku // https://en.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:WikiLove.js // Pogledajte historiju spomenute stranice za pripisivanje // Za dokumentaciju Wikiljubavi pogledajte stranicu http://www.mediawiki.org/wiki/Extension:WikiLove //<nowiki> // Dodaje falafel u kategoriju "Hrana i piće" $.wikiLoveOptions.types.food.subtypes.falafel = { fields: [ 'header', 'message' ], // polja koja treba popuniti u obrascu option: 'Falafel', // opcija navedena na listi za izbor descr: 'Falafel je popularno bliskoistočno jelo od mljevene leblebije ili boba, koje se poslužuje sa salatama, povrćem i umacima. Obično se služi u pita-hljebu.', header: 'Novi poklon: falafel!', // naslov koji se prikazuje iznad poruke na stranici za razgovor (neobavezno) image: 'Falafel award.png', // slika za stavku imageSize: '120px' // veličina slike za prikaz (neobavezno) }; // Dodaje još slika mačića ^-.-^ $.wikiLoveOptions.types.kitten.gallery.imageList = ['Cucciolo gatto Bibo.jpg', 'Kitten (06) by Ron.jpg', 'Kitten-stare.jpg', 'Red Kitten 01.jpg', 'Kitten in a helmet.jpg', 'Cute grey kitten.jpg', 'Iris cat.jpg', 'Young cats.jpg', 'Youngkitten.JPG']; // Dodaje tost-sendvič u kategoriju "Hrana i piće" $.wikiLoveOptions.types.food.subtypes.toastsandwich = { fields: [ 'header', 'message' ], option: 'Tost-sendvič', descr: 'Tost-sendviči se prave od tanke kriške tosta stavljene između dvije tanke kriške hljeba premazane maslacem, uz dodatak soli i bibera po ukusu. Porijeklo im seže do viktorijanskog doba.', header: 'Novi poklon: tost-sendvič!', image: 'An image of a toast sandwich, shot from the side.jpg', imageSize: '120px' }; //</nowiki> 8ljfimgrw9lkmygpcvtb6cfy5vd6ye7 Spomenik Aerodromu u Medenom Polju 0 4721806 42590056 42586993 2026-05-09T18:53:10Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590056 wikitext text/x-wiki [[File:Spomenik Medeno Polje.jpg|mini|desno|Spomenik u Medenom Polju]] '''Spomenik u Medenom Polju ''' podignut je u znak sjećanja i odavanja počasti ratnim naporima tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Smješten je uz put Jajce - [[Bihać]], 7 km. od [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]], [[Bosna i Hercegovina]] (izvorno nazvan Put [[AVNOJ]]-a), sa geografskim koordinatama: 44°34'18.5"N 16°17'23.1"E.<ref name="Aerodrom">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Slavko Ševo: Na partizanskom aerodromu |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> == Istorija == Kada su [[Saveznici|savezničke snage]] septembra 1943. preuzele kontrolu južnog dijela [[Italija|Italije]], [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanske snage u Jugoslaviji]] dobile su mogućnost povezivanja pomorskim i vazdušnim putem. [[Vrhovni štab NOVJ]] formirao je 16. septembra 1943. godine prvo avijacijsko odjeljenje, a 14. oktobra 1943. godine, osnovana je i Prva avijacijska baza, sa zadatkom okupljanja, organiziranje kadrovske baze i pripreme infrastrukture za prihvat avijacijske tehnike iz pomoći od Saveznika. Do februara 1944. godine na otvorenim pašnjacima na rubu [[Medeno Polje|Medenog Polja]] osnovan je prvi aerodrom koji je nazvan [[Aerodrom Medeno Polje]]. Aerodrom je bio prilično gruba izvedba, s pistama prekrivenim travom koje su osvjetljavale plinske baklje i logorske vatre. Primarna funkcija ovog aerodroma bila je evakuacija bolesnih i ranjenih vojnika i civila. Istovremeno, aerodrom je bio je i važna platforma za dopremanje humanitarne i vojne pomoći borcima širom okupirane [[SFRJ|Jugoslavije]]. Jedna od prvih velikih misija opskrbe izvedena je 23. februara 1944, nazvana je "Operacija Manhole", kada su C-47 iz [[Bari]]ja u [[Italija|Italiji]], praćeni lovcima 64. eskadrile, uspješno isporučili padobranima više od 4.500 kg vojne opreme. Sa opremom je stiglo i 30 [[Velika Britanija|britanskih]] i [[Sovjetski Savez|ruskih]] vojnih savjetnika putem [[jedrilica]]. Iako tačan ukupni obim ratne pomoći isporučene ovom aerodromu nije poznat, zna se da je tokom rata više od 2.000 ranjenih vojnika i civila evakuirano na sigurno s ovog mjesta u novooslobođene savezničke gradove u Italiji. Samo u maju 1944. godine, 60. operativna grupa [[SAD]]-a evakuirala je više od 1.000 ljudi s aerodroma Medeno Polje, uključujući više od 700 ranjenih partizanskih boraca. Također tijekom tog mjeseca, ''Balkan Air Terminal Service (BATS)'' stigao je u Medeno Polje. BATS je bio ogranak novoosnovanog Balkanskog ratnog zrakoplovstva zadužen za poboljšanje aerodroma iza neprijateljskih linija, koji su nakon dolaska izgradili više od desetak dodatnih zračnih pista. Ovo je uzletište bilo i strateška lokacija na kojoj su započete spasilačke misije za oborene avione oborene tokom napada 1944. na [[nafta|naftna]] polja [[Ploieşti]] u [[Rumunija|Rumuniji]]. Od svog osnivanja, aerodrom je radio gotovo svake noći do 25. maja 1944. Tog dana partizani su protjerani nadolazećom [[Njemačka|njemačkom]] ofanzivom nazvanom '''Operacija Rösselsprung''', koja je imala za cilj [[Desant na Drvar|napasti Drvar]] radi zarobljavanja ili eliminacije [[Josip Broz Tito|Tita]]. == Opis == Glavni element memorijalnog konpleksa je apstraktna skulptura sastavljena od dva široka betonska luka spojena zajedno u obliku slova "U", usmjerena prema gore, visoka oko 8 m. Jedan krak ove skulpture dijeli se na dva dijela na svom kraju. Cijeli ovaj raspored stoji na širokom betonskom postolju, unutar kojeg se izvorno nalazila kripta s posmrtnim ostacima lokalnih partizanskih boraca i stanovnika koji su poginuli tokom Drugog svjetskog rata. Na betonskoj kripti postavljeno je nekoliko poliranih spomen-ploča od crnog kamena sa imenima poginulih tokom rata. Nisu poznate informacija o tačnim okolnostima pod kojima je ovaj spomenik podignut, niti ime njegovog autora. Zna se da je spomenik otkriveno u julu 1974. godine.<ref name="cspomenik">{{Cite web |url= https://www.spomenikdatabase.org/medeno-polje |title= Spomenik partizanskom aerodromu u Medenom Polju |work= www.spomenikdatabase.org |accessdate= 30. april 2026.}}</ref> [[File:Bihac 1984 Partisan plane.jpg|mini|lijevo|DC-3, kao dio spomenika]] [[File:Bihac Partisan Monument 1982.jpeg|mini|lijevo|Natpisna ploča kod aviona]] === Drugi dio spomenika === Nekoliko godina kasnije, 1980. godine, uz navedeni spomenik postavljen je vojni transportni avion Douglas C-47 Skytrain (DC-3), koji je tokom Drugog svjetskog rata koristilo partizansko vazduhoplovstvo. Avion je doletieo iz [[Niš]]a, [[Srbija]], još u julu 1971. godine. Za njega je izgrađen i svečani postament. Avion, smješten na padini brda Samograd, okrenut prema aerodromu, bio je otvoren za javnost, za istraživanje, proučavanje i obilazak. Na jednoj od [[beton]]skih platformi za sletni trap aviona, izvorno je postavljena ugravirana metalna ploča sa natpisom.<ref name="Petrovac u Nob">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Dimitrije Kovijanić: NA AERODROMU KOD BOSANSKOG PETROVCA |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> === Kasnije === Tokom perioda Jugoslavije, ovaj spomenik avionu i istoriji vazduhoplpvstva na lokalitetu Medeno Polje smatrani su toliko značajnima da je lokalitet prikazan u epizodi poznate jugoslavenske putopisne emisije "Karavan" iz 1972. godine, koju je vodio [[Milan Kovačević]]. Svake godine, 27-og jula, na aerodromu se odvijala proslava [[Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine|Dana ustanka u Bosni i Hercegovini]]. Režiser [[Hajrudin Krvavac]] snimio je 1979. godine film "Partizanska eskadrila" inspirisan događajima na aerodromu Medeno Polje tokom Drugog svjetskog rata.<ref name="Aerod">{{Cite web |url= https://historija.info/medeno-polje-spomenik-partizanskoj-eskadrili/ |title= MEDENO POLJE – spomenik partizanskoj eskadrili |work= historija.info - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Poslije [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] spomenik je počeo da se urušava i ne održava. Godine 1996. avion je uništen eksplozivom, a dijelovi prodati kao odpad. Uskoro je uništen i ostatak memorijalnog kompleksa. Ugravirana metalna ploča s natpisom je ukradena. Nema dokaza o redovnim posjetiocima niti ikakvih naznaka da se ovdje još održavaju bilo kakvi komemorativni ili memorijalni događaji.<ref name="AeNebriga">{{Cite web |url= https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/teme/foto-propadaju-simboli-antifasizma-svjedoci-jednog-vremena-u-raljama-nacionalista-1077290/ |title= Propadaju simboli antifašizma |work= www.oslobodjenje.ba - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] l7dz9fruzdh9dul1w4zuq2j1c9tdd68 Laka konjica (Mađarska) 0 4722032 42589943 42589530 2026-05-09T13:52:02Z Edgar Allan Poe 29250 /* Historija */ 42589943 wikitext text/x-wiki [[File:Golden Team 1953.jpg|thumb|500px|right|{{center|'''"Laka konjica" 1953. godine'''<br />''prednji red:'' [[Mihály Lantos]], [[Ferenc Puskás]], [[Gyula Grosics]]<br />''stražnji red:'' [[Gyula Lóránt]], [[Jenő Buzánszky]], [[Nándor Hidegkuti]], [[Sándor Kocsis]], [[József Zakariás]], [[Zoltán Czibor]], [[József Bozsik]], [[László Budai]]}}]] "'''Laka konjica'''"<ref>{{Cite web |last=Stevović |first=Dejan |date=2022-11-13 |title=7: Tužan kas “Lake konjice” |url=https://sportklub.n1info.rs/fudbal/fifa-world-cup/7-tuzan-kas-lake-konjice/ |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[SportKlub]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Karin |first=Vice |date=2025-01-05 |title=Bili su najbolja reprezentacija ikad. Komunizam ih je stvorio pa uništio |url=https://www.index.hr/sport/clanak/bili-su-najbolja-reprezentacija-ikad-komunizam-ih-je-stvorio-pa-unistio/2626837.aspx |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Index.hr]] |quote=(...) Prva velika reprezentacija svjetskog nogometa bila je mađarska generacija, '''na ovim prostorima poznata kao Laka konjica''', ali svoju dominaciju nije okrunila jer je jedini poraz doživjela u finalu Svjetskog prvenstva. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ledinski |first=Karlo |date=2015-11-17 |title=Mađari su nekad bili najveća nogometna sila na svijetu |url=https://www.vecernji.hr/sport/madari-su-nekada-bili-najveca-nogometna-sila-i-sad-idu-na-europsko-prvenstvo-1037942 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=''[[Večernji list]]'' |quote=(...) '''Znamenita mađarska “laka konjica”''' oduševljavala je nogometni svijet 50-ih godina, a mnogi smatraju da je to najbolja momčad koja je ikada hodala zemljom. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-12-02 |title=Pogledajte kako je 'laka konjica' promijenila historiju fudbala (VIDEO) |url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/pogledajte-kako-je-laka-konjica-promijenila-historiju-fudbala-video/133536 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Radio Sarajevo]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Medo |first=Ivica |date=2012-09-21 |title=Neponovljiva navala opet zajedno: Možda i najveći svih vremena! |url=https://gol.dnevnik.hr/clanak/svjetski_nogomet/neponovljiva-navala-opet-zajedno-mozda-i-najveci-svih-vremena.html |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=Gol.hr|quote=(...) „Laka konjica“ je vjerojatno najveća, ali i najtragičnija momčad svih vremena.(...)}}</ref> ([[mađarski]]: ''Aranycsapat'', dosl. "Zlatna momčad") jest nadimak koji se odnosi na zlatnu generaciju [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske nogometne reprezentacije]] iz [[1950-e|1950-ih]] godina. Danas se smatra kako je ova mađarska reprezentacija bila najbolja svjetska reprezentacija svog vremena, a svoj je status izgradila kroz nekoliko slavnih utakmica, uključujući četvrtfinale ("[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]") protiv [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], polufinale protiv [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]] i finale ("[[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Čudo u Bernu]]") protiv [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskom prvenstvu 1954.]] godine. Ova je reprezentacija nanijela poraze tadašnjim nogometnim silama poput [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]], [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]], [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] i [[Njemačka nogometna reprezentacija|Njemačke]] prije nego što su se nakon [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarske revolucije]] [[1956.]] raspali. Reprezentacija je u različitim dijelovima svijeta bila poznata i po drugim nadimcima. U periodu između [[1949.]] i [[1956.]], "Laka konjica" odigrala je 69 utakmica, 58 od kojih je pobijedila, uz 8 remija i samo tri poraza, onaj od [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] u finalu [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskog prvenstva 1954.]] godine<ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/mighty-magyars-and-hungarys-four-year-unbeaten-streak|title=Mighty Magyars and Hungary’s four-year unbeaten streak|work=FIFA}}</ref> te još dvije prijateljske utakmice koje su ranije navođene kao remiji. U tih su 69 utakmica postigli čak 436 golova. Prema [[Svjetska nogometna Elo ljestvica|Elo ljestvici]], "Laka konjica" ostvarila je najviši broj bodova za neku reprezentaciju ikada (2231 bodova ostvarenih [[30. lipnja]] [[1954.]]), a [[2016.]] godine [[BBC]] ih je proglasio najboljom nogometnom reprezentacijom u historiji.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36387046|title=The greatest international team ever?|work=BBC Sport}}</ref> U historijskom kontekstu, smatra se kako je "Laka konjica" uspješno implementirala rani oblik "[[totalni fudbal|totalnog nogometa]]", koji će [[Fudbalska reprezentacija Nizozemske|nizozemska reprezentacija]] usavršiti tijekom [[1970-e|1970-ih]] godina. Također se smatra da je ova reprezentacija uvela novi, znanstveni način vođenja momčadi te taktičke inovacije koje su u narednim desetljećima naširoko prihvaćene. == Ključne osobe == [[File:Aranycsapat.png|thumb|Fleksibilna formacija 3–2–3–2 koju je koristila "Laka konjica".]] Jezgru momčadi činila su šestorica igrača – napadači [[Ferenc Puskás]], [[Sándor Kocsis]] i [[Zoltán Czibor]], defenzivni vezni [[József Bozsik]] i [[Gyula Grosics]], svi redom igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], te ofenzivni vezni [[Nándor Hidegkuti]], koji je igrao za [[MTK Budapest FC|MTK]]. Izbornik je bio [[Gusztáv Sebes]], koji je ranije bio sindikalist u [[Renault]]ovim tvornicama u [[Budimpešta|Budimpešti]] i predratnom [[Pariz]]u, shodno čemu je dobio odobrenje zamjenika ministra sporta da vodi reprezentaciju. Sebes je zaslužan za tri značajne inovacije. Prvo, uveo je kondicijske režime za svoje igrače te klupsku politiku na reprezentativnom nivou, što je dovelo do redovnih reprezentativnih treninga. Drugo, osmislio je taktički koncept dubinskog centarfora. U to je doba većina nogometnih momčadi igrala tzv. WM formaciju, gdje je centarfor bio isturen u napadačkoj liniji s tri napadača i dva krila. Sebes je povukao centarfora natrag u vezni red, a po potrebi je i krila vraćao u vezni red. Ovo je efektivno stvorilo iznimno fleksibilnu 3–2–3–2 formaciju, što je momčadi omogućilo da brzo mijenja između napada i obrane. Ova je taktika također izvlačila braniče s njihovih pozicija, s obzirom da su centarhalfovi navikli na "flaster" čuvanje centarfora morali svog igrača pratiti sve do veznog reda. Treće, Sabes je poticao svoje igrače na prilagodljivost – ideal je bio stvoriti igrače koji bi bili sposobni igrati jednako dobro na svakoj poziciji. To je tada bila revolucionarna ideja jer su igrači uglavnom bili navikli igrati samo na jednoj specifičnoj poziciji. Sve skupa, ova je taktika bila preteča "[[Totalni nogomet|totalnog nogometa]]". Puskás je jednom prilikom rekao: "Kada smo napadali, svi su napadali, a isto je bilo i u obrani. Bili smo prototip totalnog nogometa".<ref>[https://web.archive.org/web/20110115075922/http://www.fifa.com/classicfootball/news/newsid=510979.html FIFA.com]</ref> Također, značajan utjecaj na Sebesa i "Laku konjicu" imao je trener [[Jimmy Hogan]], jedan od pionira nogometa. Tadašnji predsjednik predsjednik Mađarskog nogometnog saveza, [[Sándor Barcs]], rekao je: "Jimmy Hogan naučio nas je sve što znamo o nogometu".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/22/sport.comment2|title=How total football inventor was lost to Hungary|website=[[TheGuardian.com]]|date=22 November 2003}}</ref> Čak je i Sebes odao počast engleskom pioniru: "Igrali smo nogomet kako nas je naučio Jimmy Hogan. Kada se bude pričalo o našoj nogometnoj povijesti, njegovo ime treba biti upisano zlatnim slovima".<ref name=Anatomy>Jonathan Wilson, ''The Anatomy of England: a History in Ten Matches'' (Orion Publishing Group, London 2010)</ref> == Historija == === Počeci i olimpijsko zlato === "Laka konjica" nastala je [[1949.]] godine kada je [[Gusztáv Sebes]] preuzeo klupu [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske reprezentacije]]. Do [[14. svibnja]] [[1950.]] godine, reprezentacija je odigrala osam utakmica bez poraza, da bi na taj dan izgubili od [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrije]] u prijateljskoj utakmici. Međutim, od njihove sljedeće utakmice, koja je odigrana [[4. lipnja]] [[1950.]] godine pa sve do [[4. srpnja]] [[1954.]] godine, "Laka konjica" je imala niz od 32 utakmice bez poraza, odnosno 29 pobjeda i samo tri remija. "Laka konjica" je na [[Ljetne olimpijske igre 1952.|Olimpijske igrame 1952.]] godine u [[Helsinki]]ju stigla bez da su znali za poraz pune dvije godine. U skupini su imali lagan posao, što im je osiguralo polufinalni ogled s aktualnim olimpijskim prvacima, [[Fudbalska reprezentacija Švedske|Švedskom]]. "Laka konjica" pregazila je olimpijske prvake 6:0 te osigurala finale protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]], koju su pobijedili 2:0 golovima [[Ferenc Puskás|Puskása]] i [[Zoltán Czibor|Czibora]]. Mađari su tako postali olimpijski prvaci, a unatoč sjajnim nastupima u narednim godinama, ovo olimpijsko zlato bit će im jedino zlato na nekom velikom međunarodnom natjecanju. Još od [[1948.]] godine, mađarska je reprezentacija sudjelovala i na [[Srednjoevropski međunarodni kup|Srednjoeuropskom međunarodnom kupu]], koji se igrao od [[1948.]] do [[1953.]] godine. Ovu preteču [[UEFA Euro|Europskog prvenstva]] igrale su reprezentacije iz Srednje Europe, a Mađarska je svoj dio turnira kompletirala u svibnju [[1953.]] godine s pet pobjeda, jednim remijem i dva poraza (iz ere prije "Lake konjice"), što je bilo dovoljno za prvo mjesto. U studenom iste godine, odigrali su tzv. "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmicu stoljeća]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]] na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] pred 105,000 gledatelja. Englezi su pozvali Mađare na prijateljski ogled nakon što je "Laka konjica" osvojila olimpijsko zlato. Kako Engleska do tada nikada nije izgubila na domaćem terenu od nebritanske momčadi (imali su poraz od [[Fudbalska reprezentacija Irske|Irske]] iz [[1949.]] godine), [[The Football Association|savez]] je bio uvjeren u pobjedu, smatrajući da su njihovi igrači tehnički i taktički superiorniji u odnosu na igrače iz bilo koje druge zemlje. Engleska je tada bila treća, a Mađarska prva reprezentacija svijeta, tako da je anticipacija bila iznimna, što je engleske medije navelo da utakmici daju nadimak "Utakmica stoljeća".<ref name="glanville1">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/may/17/seven-deadly-sins-football-hungary-england|title=The Hungarian disasters – England v Hungary, 1953-4|last=Glanville|first=Brian|date=17 May 2009|work=The Observer|publisher=Guardian News and Media Limited|access-date=23 March 2011}}</ref><ref name="sportsillustrated">{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104031645/http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|url-status=dead|archive-date=November 4, 2012|title=Hungary marks 50th year since England win|date=25 November 2003|work=Sports Illustrated|publisher=CNN/[[Sports Illustrated]]|access-date=23 March 2011}}</ref> Na opći šok domaćina, "Laka konjica" poveća je već u prvoj minuti, a do 27. minute imali su prednost od 4:1. Konačni rezultat bio je 6:3 za Mađarsku, pri čemu je [[Nándor Hidegkuti]] postigao hat-trick, uz još dva Puskásova gola i jedan [[József Bozsik|Józsefa Bozsika]]. Za Engleze je to bio šamar i lekcija koja je odjeknula zemljom, a posljedično je dovela do promjene prakse na Otoku, odnosno engleski su treneri počeli primjenjivati kontinentalne taktike i pristupe te tako adaptirali svoju igru.<ref name="glanville1" /> Ubrzo je organiziran i [[Mađarska – Engleska (prijateljska utakmica, 1954)|revanš]] između reprezentacija u [[Budimpešta|Budimpešti]], koji se odigrao [[23. svibnja]] [[1954.]] godine, tri tjedna prije početka [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva]]. Englezi su se nadali osveti i vodili su se mišlju da je poraz na Wembleyju bila anomalija, međutim "Laka konjica" ih je pregazila rezultatom 7:1 i tako im nanijela najteži poraz u historiji.<ref name="glanville1" /> === FIFA Svjetsko prvenstvo 1954. === {{main|FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.}} Mađarska je na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.]] godine došla kao glavni favorit – četiri godine nisu znali za poraz, a dvije uvjerljive pobjede protiv Engleske (ukupno 13:4) dokazale su svijetu da je "Laka konjica" najveći favorit za naslov prvaka svijeta. Šesnaest reprezentacija raspoređeno je u četiri grupe po četiri reprezentacije, dva nositelja i dva nenositelja; svaka je reprezentacija igrala samo dvije utakmice, odnosno međusobno su igrali samo nositelji protiv nenositelja. Mađarska je tako igrala protiv [[Fudbalska reprezentacija Južne Koreje|Južne Koreje]] (9:0) i [[Fudbalska reprezentacija Zapadne Njemačke|Zapadne Njemačke]] (8:3) i s dvama pobjedama osigurala prvo mjesto u grupi u kojoj je prošla još i Zapadna Njemačka. Iako je izdominirala u grupi, Mađarska je na dvije utakmice ostala bez Puskása, koji je zadobio ozljedu gležnja nakon prekršaja na njemu u utakmici protiv Zapadne Njemačke. Četvrtfinalni ogled donio je dugoočekivani okršaj s [[Fudbalska reprezentacija Brazila|Brazilom]]. Brazil je bio jedan od favorita za naslov, a nakon [[Maracanazo|šokantnog poraza]] od [[Fudbalska reprezentacija Urugvaja|Urugvaja]] u posljednjoj utakmici [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950.|Svjetskog prvenstva 1950.]] godine, Brazilci su bili željni novog finala i naslova prvaka. Međutim, ono što je trebala biti ljepotica prvenstva pretvorilo se praktički u tučnjavu između dvaju reprezentacija koja je zbog velikog broja grubih prekršaja dobila nadimak "[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]". Nakon što je Mađarska povela 2:0 u prvih sedam minuta, momčadi su počele svoju seriju grubih prekršaja, što je dovelo do brojnih prekida, slobodnih udaraca i čak tri isključenja; "Laka konjica" na kraju je slavila 4:2. Igrači su se nastavili tuči i nakon utakmice, u tunelu i u svlačionicama, zbog čega se ova utakmica smatra jednom od najbrutalnijih u historiji nogometa. Engleski sudac [[Arthur Edward Ellis]], koji je vodio utakmicu, kasnije je rekao: "Mislio sam da će to biti najveća utakmica koju ću ikada vidjeti. Bio sam na svjetskom vrhu. Ne znam jesu li politika i vjera imali ikakve veze s tim, ali ponašali su se kao životinje. Čista sramota. Bila je to grozna utakmica. U današnjim okolnostima, toliko bi igrača bilo isključeno da bi morali prekinuti utakmicu. Ja sam jedino želio dovesti utakmicu do kraja".<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-ellis-a-knockout-during-the-battle-of-berne-1163887.html |title=Football: Ellis a knockout during the Battle of Berne – Sport |work=The Independent |date=1998-06-09 |access-date=2011-03-14}}</ref> Mađarskoj je uslijedio polufinalni ogled s Urugvajom, reprezentacijom koja dotad nikada nije izgubila na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetskom prvenstvu]] i koja je osvojila oba prethodna turnira na kojima je sudjelovala bez poraza. Iako je "Laka konjica" i dalje bila bez Puskása, uspjeli su povesti golom Czibora, a Urugvajci se nisu uspjeli vratiti do poluvremena. Odmah na početku drugog dijela, Hidegkuti je povećao mađarsku prednost na 2:0. Urugvajci su tada krenuli u potpunu ofenzicu, a petnaest minuta prije kraja, [[Juan Hohberg]] je smanjio mađarsku prednost. Mađari su se branili, ali Hohberg je u 86. minuti izjednačio rezultat i odveo utakmicu u produžetke. U produžecima se ukazao [[Sándor Kocsis]], koji je s dva gola povećao mađarsku prednost na 4:2 i odveo ih do pobjede. Urugvaj je tako doživio svoj prvi poraz na Svjetskim prvenstvima, a Mađarska je otišla u svoje drugo finale, nakon [[1938.]] godine. [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Finalni ogled]] igrao se, tako, između Mađarske i Zapadne Njemačke, izvorno nenositeljice koja je u drugu fazu uspjela proći tek nakon majstorice protiv [[Fudbalska reprezentacija Turske|Turske]]. Mađarska je bila veliki favorit; od [[1949.]] do te utakmice imali su samo jedan poraz, a bili su u seriji od 32 utakmice bez poraza od [[1950.]] godine, a uz to su pregazili Zapadnu Njemačku u grupi rezultatom 8:3. Sve je upućivalo na to da će Mađarska postati svjetski prvak, unatoč činjenici da se Puskás nije potpuno opravio (međutim, izbornik je odlučio uvrstiti ta u postavu). Upravo je Puskás doveo Mađare u rano vodstvo u 6. minuti, a Czibor je kasnije povećao na 2:0. Ipak, Nijemci su tada pritisli te su preko [[Max Morlock|Maxa Morlocka]] brzo smanjili na 2:1. Nakon kornera u 18. minuti, [[Helmut Rahn]] postiže novi gol za Njemačku i tako izravnava rezultat; Mađari su se žalili da je njihov golman bio ometan tijekom tog kornera, ali žalbe nisu uvažene. Mađari su u drugom poluvremenu dali sve u napad, međutim njemačka obrana bila je spremna, a golman [[Toni Turek]] imao je nekoliko sjajnih obrana. Šest minuta prije kraja, Rahn je postigao svoj drugi gol za vodstvo Zapadne Njemačke 2:3. Puskás je dvije minute prije kraja postigao izjednačujući gol, ali isti je poništen zbog zaleđa, a minutu prije kraja Kocsis je srušen u kaznenom prostoru Nijemaca, ali sudac nije procijenio da se radi o prekršaju za penal. "[[Čudo u Bernu (1954)|Čudo u Bernu]]", kako su mediji nazvali ovu utakmicu, bio je šok u svijetu nogometa i trenutak koji je "Laku konjicu" ostavio na jednom olimpijskom zlatu i bez titule prvaka svijeta. Mađarski niz od 32 pobjede za redom prekinut je, a ovo im je bio prvi poraz od [[1950.]] godine te prvi i jedini poraz u nekoj službenoj utakmici (oba ostala poraza bila su u prijateljskim susretima). Kako bi izbjegli razočarane navijače, igrači su diskretno vraćeni u Mađarsku, gdje su "identificirani krivci" za razočaravajući poraz; golman [[Gyula Grosics]] posebno je istaknut među njima. Međutim, unatoč ovom razočarenju, "Laka konjica" nastavila je s dobrim igrama. === Posljednje godine === == Raspad == == Historijski značaj == == Rezultati == == Rekordi i statistike == == Nagrade == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{ cite book | title = Puskas on Puskas: The Life and Times of a Footballing Legend | editor = Rogan Taylor | year = 1998 | publisher = Robson Books | isbn = 1861051565 }} * {{cite book | title = The World Cup: The Complete History | editor = Terry Crouch | year = 2006 | publisher = Aurum Press Ltd. | isbn = 1845131495 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/worldcup00terr }} * {{cite book | title = The World Encyclopedia of Soccer | editor = Michael L. LaBlanc & Richard Henshaw | year = 1994 | publisher = Invisible Ink Press | isbn = 0810394421 }} * {{ cite book | title = Behind the Curtain: Travels in Eastern European Football | editor = Jonathan Wilson | year = 2006 | publisher = Orion Publishing | isbn = 9780752879451 }} * {{ cite book | title = Kicking & Screaming: An Oral History of Football in England | editor = Rogan Taylor & Andrew War | year = 1996 | publisher = Robson Books | isbn = 0860519120 }} * Diego Mariottini, "Tiki-taka Budapest: leggenda, ascesa e declino dell'Ungheria di Puskás", Bradipolibri, 2016, {{ISBN|9788899146214}} == Vanjske veze == *[https://web.archive.org/web/20060613194937/http://www.sportmuzeum.hu/aranycsapat/ ''Aranycsapat'' – dedicated web page] {{hu}} *[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/cc/hun/sebes.html Gusztáv Sebes biography] *[https://www.theguardian.com/football/1953/nov/26/newsstory.sport Hungary's Famous Victory] *[https://www.rsssf.org/tablesd/drgero5.html Dr. Gerő Cup 1948–53] *[https://web.archive.org/web/20160702073800/http://www.eloratings.net/ National football teams' rankings] {{Mađarska Laka konjica}} {{Authority control}} [[Kategorija:Fudbal u Mađarskoj]] cb6n06emhdfe2umju0jpx67esq9txln 42589961 42589943 2026-05-09T14:40:05Z Edgar Allan Poe 29250 /* Posljednje godine */ 42589961 wikitext text/x-wiki [[File:Golden Team 1953.jpg|thumb|500px|right|{{center|'''"Laka konjica" 1953. godine'''<br />''prednji red:'' [[Mihály Lantos]], [[Ferenc Puskás]], [[Gyula Grosics]]<br />''stražnji red:'' [[Gyula Lóránt]], [[Jenő Buzánszky]], [[Nándor Hidegkuti]], [[Sándor Kocsis]], [[József Zakariás]], [[Zoltán Czibor]], [[József Bozsik]], [[László Budai]]}}]] "'''Laka konjica'''"<ref>{{Cite web |last=Stevović |first=Dejan |date=2022-11-13 |title=7: Tužan kas “Lake konjice” |url=https://sportklub.n1info.rs/fudbal/fifa-world-cup/7-tuzan-kas-lake-konjice/ |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[SportKlub]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Karin |first=Vice |date=2025-01-05 |title=Bili su najbolja reprezentacija ikad. Komunizam ih je stvorio pa uništio |url=https://www.index.hr/sport/clanak/bili-su-najbolja-reprezentacija-ikad-komunizam-ih-je-stvorio-pa-unistio/2626837.aspx |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Index.hr]] |quote=(...) Prva velika reprezentacija svjetskog nogometa bila je mađarska generacija, '''na ovim prostorima poznata kao Laka konjica''', ali svoju dominaciju nije okrunila jer je jedini poraz doživjela u finalu Svjetskog prvenstva. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ledinski |first=Karlo |date=2015-11-17 |title=Mađari su nekad bili najveća nogometna sila na svijetu |url=https://www.vecernji.hr/sport/madari-su-nekada-bili-najveca-nogometna-sila-i-sad-idu-na-europsko-prvenstvo-1037942 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=''[[Večernji list]]'' |quote=(...) '''Znamenita mađarska “laka konjica”''' oduševljavala je nogometni svijet 50-ih godina, a mnogi smatraju da je to najbolja momčad koja je ikada hodala zemljom. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-12-02 |title=Pogledajte kako je 'laka konjica' promijenila historiju fudbala (VIDEO) |url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/pogledajte-kako-je-laka-konjica-promijenila-historiju-fudbala-video/133536 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Radio Sarajevo]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Medo |first=Ivica |date=2012-09-21 |title=Neponovljiva navala opet zajedno: Možda i najveći svih vremena! |url=https://gol.dnevnik.hr/clanak/svjetski_nogomet/neponovljiva-navala-opet-zajedno-mozda-i-najveci-svih-vremena.html |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=Gol.hr|quote=(...) „Laka konjica“ je vjerojatno najveća, ali i najtragičnija momčad svih vremena.(...)}}</ref> ([[mađarski]]: ''Aranycsapat'', dosl. "Zlatna momčad") jest nadimak koji se odnosi na zlatnu generaciju [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske nogometne reprezentacije]] iz [[1950-e|1950-ih]] godina. Danas se smatra kako je ova mađarska reprezentacija bila najbolja svjetska reprezentacija svog vremena, a svoj je status izgradila kroz nekoliko slavnih utakmica, uključujući četvrtfinale ("[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]") protiv [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], polufinale protiv [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]] i finale ("[[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Čudo u Bernu]]") protiv [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskom prvenstvu 1954.]] godine. Ova je reprezentacija nanijela poraze tadašnjim nogometnim silama poput [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]], [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]], [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] i [[Njemačka nogometna reprezentacija|Njemačke]] prije nego što su se nakon [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarske revolucije]] [[1956.]] raspali. Reprezentacija je u različitim dijelovima svijeta bila poznata i po drugim nadimcima. U periodu između [[1949.]] i [[1956.]], "Laka konjica" odigrala je 69 utakmica, 58 od kojih je pobijedila, uz 8 remija i samo tri poraza, onaj od [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] u finalu [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskog prvenstva 1954.]] godine<ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/mighty-magyars-and-hungarys-four-year-unbeaten-streak|title=Mighty Magyars and Hungary’s four-year unbeaten streak|work=FIFA}}</ref> te još dvije prijateljske utakmice koje su ranije navođene kao remiji. U tih su 69 utakmica postigli čak 436 golova. Prema [[Svjetska nogometna Elo ljestvica|Elo ljestvici]], "Laka konjica" ostvarila je najviši broj bodova za neku reprezentaciju ikada (2231 bodova ostvarenih [[30. lipnja]] [[1954.]]), a [[2016.]] godine [[BBC]] ih je proglasio najboljom nogometnom reprezentacijom u historiji.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36387046|title=The greatest international team ever?|work=BBC Sport}}</ref> U historijskom kontekstu, smatra se kako je "Laka konjica" uspješno implementirala rani oblik "[[totalni fudbal|totalnog nogometa]]", koji će [[Fudbalska reprezentacija Nizozemske|nizozemska reprezentacija]] usavršiti tijekom [[1970-e|1970-ih]] godina. Također se smatra da je ova reprezentacija uvela novi, znanstveni način vođenja momčadi te taktičke inovacije koje su u narednim desetljećima naširoko prihvaćene. == Ključne osobe == [[File:Aranycsapat.png|thumb|Fleksibilna formacija 3–2–3–2 koju je koristila "Laka konjica".]] Jezgru momčadi činila su šestorica igrača – napadači [[Ferenc Puskás]], [[Sándor Kocsis]] i [[Zoltán Czibor]], defenzivni vezni [[József Bozsik]] i [[Gyula Grosics]], svi redom igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], te ofenzivni vezni [[Nándor Hidegkuti]], koji je igrao za [[MTK Budapest FC|MTK]]. Izbornik je bio [[Gusztáv Sebes]], koji je ranije bio sindikalist u [[Renault]]ovim tvornicama u [[Budimpešta|Budimpešti]] i predratnom [[Pariz]]u, shodno čemu je dobio odobrenje zamjenika ministra sporta da vodi reprezentaciju. Sebes je zaslužan za tri značajne inovacije. Prvo, uveo je kondicijske režime za svoje igrače te klupsku politiku na reprezentativnom nivou, što je dovelo do redovnih reprezentativnih treninga. Drugo, osmislio je taktički koncept dubinskog centarfora. U to je doba većina nogometnih momčadi igrala tzv. WM formaciju, gdje je centarfor bio isturen u napadačkoj liniji s tri napadača i dva krila. Sebes je povukao centarfora natrag u vezni red, a po potrebi je i krila vraćao u vezni red. Ovo je efektivno stvorilo iznimno fleksibilnu 3–2–3–2 formaciju, što je momčadi omogućilo da brzo mijenja između napada i obrane. Ova je taktika također izvlačila braniče s njihovih pozicija, s obzirom da su centarhalfovi navikli na "flaster" čuvanje centarfora morali svog igrača pratiti sve do veznog reda. Treće, Sabes je poticao svoje igrače na prilagodljivost – ideal je bio stvoriti igrače koji bi bili sposobni igrati jednako dobro na svakoj poziciji. To je tada bila revolucionarna ideja jer su igrači uglavnom bili navikli igrati samo na jednoj specifičnoj poziciji. Sve skupa, ova je taktika bila preteča "[[Totalni nogomet|totalnog nogometa]]". Puskás je jednom prilikom rekao: "Kada smo napadali, svi su napadali, a isto je bilo i u obrani. Bili smo prototip totalnog nogometa".<ref>[https://web.archive.org/web/20110115075922/http://www.fifa.com/classicfootball/news/newsid=510979.html FIFA.com]</ref> Također, značajan utjecaj na Sebesa i "Laku konjicu" imao je trener [[Jimmy Hogan]], jedan od pionira nogometa. Tadašnji predsjednik predsjednik Mađarskog nogometnog saveza, [[Sándor Barcs]], rekao je: "Jimmy Hogan naučio nas je sve što znamo o nogometu".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/22/sport.comment2|title=How total football inventor was lost to Hungary|website=[[TheGuardian.com]]|date=22 November 2003}}</ref> Čak je i Sebes odao počast engleskom pioniru: "Igrali smo nogomet kako nas je naučio Jimmy Hogan. Kada se bude pričalo o našoj nogometnoj povijesti, njegovo ime treba biti upisano zlatnim slovima".<ref name=Anatomy>Jonathan Wilson, ''The Anatomy of England: a History in Ten Matches'' (Orion Publishing Group, London 2010)</ref> == Historija == === Počeci i olimpijsko zlato === "Laka konjica" nastala je [[1949.]] godine kada je [[Gusztáv Sebes]] preuzeo klupu [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske reprezentacije]]. Do [[14. svibnja]] [[1950.]] godine, reprezentacija je odigrala osam utakmica bez poraza, da bi na taj dan izgubili od [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrije]] u prijateljskoj utakmici. Međutim, od njihove sljedeće utakmice, koja je odigrana [[4. lipnja]] [[1950.]] godine pa sve do [[4. srpnja]] [[1954.]] godine, "Laka konjica" je imala niz od 32 utakmice bez poraza, odnosno 29 pobjeda i samo tri remija. "Laka konjica" je na [[Ljetne olimpijske igre 1952.|Olimpijske igrame 1952.]] godine u [[Helsinki]]ju stigla bez da su znali za poraz pune dvije godine. U skupini su imali lagan posao, što im je osiguralo polufinalni ogled s aktualnim olimpijskim prvacima, [[Fudbalska reprezentacija Švedske|Švedskom]]. "Laka konjica" pregazila je olimpijske prvake 6:0 te osigurala finale protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]], koju su pobijedili 2:0 golovima [[Ferenc Puskás|Puskása]] i [[Zoltán Czibor|Czibora]]. Mađari su tako postali olimpijski prvaci, a unatoč sjajnim nastupima u narednim godinama, ovo olimpijsko zlato bit će im jedino zlato na nekom velikom međunarodnom natjecanju. Još od [[1948.]] godine, mađarska je reprezentacija sudjelovala i na [[Srednjoevropski međunarodni kup|Srednjoeuropskom međunarodnom kupu]], koji se igrao od [[1948.]] do [[1953.]] godine. Ovu preteču [[UEFA Euro|Europskog prvenstva]] igrale su reprezentacije iz Srednje Europe, a Mađarska je svoj dio turnira kompletirala u svibnju [[1953.]] godine s pet pobjeda, jednim remijem i dva poraza (iz ere prije "Lake konjice"), što je bilo dovoljno za prvo mjesto. U studenom iste godine, odigrali su tzv. "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmicu stoljeća]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]] na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] pred 105,000 gledatelja. Englezi su pozvali Mađare na prijateljski ogled nakon što je "Laka konjica" osvojila olimpijsko zlato. Kako Engleska do tada nikada nije izgubila na domaćem terenu od nebritanske momčadi (imali su poraz od [[Fudbalska reprezentacija Irske|Irske]] iz [[1949.]] godine), [[The Football Association|savez]] je bio uvjeren u pobjedu, smatrajući da su njihovi igrači tehnički i taktički superiorniji u odnosu na igrače iz bilo koje druge zemlje. Engleska je tada bila treća, a Mađarska prva reprezentacija svijeta, tako da je anticipacija bila iznimna, što je engleske medije navelo da utakmici daju nadimak "Utakmica stoljeća".<ref name="glanville1">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/may/17/seven-deadly-sins-football-hungary-england|title=The Hungarian disasters – England v Hungary, 1953-4|last=Glanville|first=Brian|date=17 May 2009|work=The Observer|publisher=Guardian News and Media Limited|access-date=23 March 2011}}</ref><ref name="sportsillustrated">{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104031645/http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|url-status=dead|archive-date=November 4, 2012|title=Hungary marks 50th year since England win|date=25 November 2003|work=Sports Illustrated|publisher=CNN/[[Sports Illustrated]]|access-date=23 March 2011}}</ref> Na opći šok domaćina, "Laka konjica" poveća je već u prvoj minuti, a do 27. minute imali su prednost od 4:1. Konačni rezultat bio je 6:3 za Mađarsku, pri čemu je [[Nándor Hidegkuti]] postigao hat-trick, uz još dva Puskásova gola i jedan [[József Bozsik|Józsefa Bozsika]]. Za Engleze je to bio šamar i lekcija koja je odjeknula zemljom, a posljedično je dovela do promjene prakse na Otoku, odnosno engleski su treneri počeli primjenjivati kontinentalne taktike i pristupe te tako adaptirali svoju igru.<ref name="glanville1" /> Ubrzo je organiziran i [[Mađarska – Engleska (prijateljska utakmica, 1954)|revanš]] između reprezentacija u [[Budimpešta|Budimpešti]], koji se odigrao [[23. svibnja]] [[1954.]] godine, tri tjedna prije početka [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva]]. Englezi su se nadali osveti i vodili su se mišlju da je poraz na Wembleyju bila anomalija, međutim "Laka konjica" ih je pregazila rezultatom 7:1 i tako im nanijela najteži poraz u historiji.<ref name="glanville1" /> === FIFA Svjetsko prvenstvo 1954. === {{main|FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.}} Mađarska je na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.]] godine došla kao glavni favorit – četiri godine nisu znali za poraz, a dvije uvjerljive pobjede protiv Engleske (ukupno 13:4) dokazale su svijetu da je "Laka konjica" najveći favorit za naslov prvaka svijeta. Šesnaest reprezentacija raspoređeno je u četiri grupe po četiri reprezentacije, dva nositelja i dva nenositelja; svaka je reprezentacija igrala samo dvije utakmice, odnosno međusobno su igrali samo nositelji protiv nenositelja. Mađarska je tako igrala protiv [[Fudbalska reprezentacija Južne Koreje|Južne Koreje]] (9:0) i [[Fudbalska reprezentacija Zapadne Njemačke|Zapadne Njemačke]] (8:3) i s dvama pobjedama osigurala prvo mjesto u grupi u kojoj je prošla još i Zapadna Njemačka. Iako je izdominirala u grupi, Mađarska je na dvije utakmice ostala bez Puskása, koji je zadobio ozljedu gležnja nakon prekršaja na njemu u utakmici protiv Zapadne Njemačke. Četvrtfinalni ogled donio je dugoočekivani okršaj s [[Fudbalska reprezentacija Brazila|Brazilom]]. Brazil je bio jedan od favorita za naslov, a nakon [[Maracanazo|šokantnog poraza]] od [[Fudbalska reprezentacija Urugvaja|Urugvaja]] u posljednjoj utakmici [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950.|Svjetskog prvenstva 1950.]] godine, Brazilci su bili željni novog finala i naslova prvaka. Međutim, ono što je trebala biti ljepotica prvenstva pretvorilo se praktički u tučnjavu između dvaju reprezentacija koja je zbog velikog broja grubih prekršaja dobila nadimak "[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]". Nakon što je Mađarska povela 2:0 u prvih sedam minuta, momčadi su počele svoju seriju grubih prekršaja, što je dovelo do brojnih prekida, slobodnih udaraca i čak tri isključenja; "Laka konjica" na kraju je slavila 4:2. Igrači su se nastavili tuči i nakon utakmice, u tunelu i u svlačionicama, zbog čega se ova utakmica smatra jednom od najbrutalnijih u historiji nogometa. Engleski sudac [[Arthur Edward Ellis]], koji je vodio utakmicu, kasnije je rekao: "Mislio sam da će to biti najveća utakmica koju ću ikada vidjeti. Bio sam na svjetskom vrhu. Ne znam jesu li politika i vjera imali ikakve veze s tim, ali ponašali su se kao životinje. Čista sramota. Bila je to grozna utakmica. U današnjim okolnostima, toliko bi igrača bilo isključeno da bi morali prekinuti utakmicu. Ja sam jedino želio dovesti utakmicu do kraja".<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-ellis-a-knockout-during-the-battle-of-berne-1163887.html |title=Football: Ellis a knockout during the Battle of Berne – Sport |work=The Independent |date=1998-06-09 |access-date=2011-03-14}}</ref> Mađarskoj je uslijedio polufinalni ogled s Urugvajom, reprezentacijom koja dotad nikada nije izgubila na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetskom prvenstvu]] i koja je osvojila oba prethodna turnira na kojima je sudjelovala bez poraza. Iako je "Laka konjica" i dalje bila bez Puskása, uspjeli su povesti golom Czibora, a Urugvajci se nisu uspjeli vratiti do poluvremena. Odmah na početku drugog dijela, Hidegkuti je povećao mađarsku prednost na 2:0. Urugvajci su tada krenuli u potpunu ofenzicu, a petnaest minuta prije kraja, [[Juan Hohberg]] je smanjio mađarsku prednost. Mađari su se branili, ali Hohberg je u 86. minuti izjednačio rezultat i odveo utakmicu u produžetke. U produžecima se ukazao [[Sándor Kocsis]], koji je s dva gola povećao mađarsku prednost na 4:2 i odveo ih do pobjede. Urugvaj je tako doživio svoj prvi poraz na Svjetskim prvenstvima, a Mađarska je otišla u svoje drugo finale, nakon [[1938.]] godine. [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Finalni ogled]] igrao se, tako, između Mađarske i Zapadne Njemačke, izvorno nenositeljice koja je u drugu fazu uspjela proći tek nakon majstorice protiv [[Fudbalska reprezentacija Turske|Turske]]. Mađarska je bila veliki favorit; od [[1949.]] do te utakmice imali su samo jedan poraz, a bili su u seriji od 32 utakmice bez poraza od [[1950.]] godine, a uz to su pregazili Zapadnu Njemačku u grupi rezultatom 8:3. Sve je upućivalo na to da će Mađarska postati svjetski prvak, unatoč činjenici da se Puskás nije potpuno opravio (međutim, izbornik je odlučio uvrstiti ta u postavu). Upravo je Puskás doveo Mađare u rano vodstvo u 6. minuti, a Czibor je kasnije povećao na 2:0. Ipak, Nijemci su tada pritisli te su preko [[Max Morlock|Maxa Morlocka]] brzo smanjili na 2:1. Nakon kornera u 18. minuti, [[Helmut Rahn]] postiže novi gol za Njemačku i tako izravnava rezultat; Mađari su se žalili da je njihov golman bio ometan tijekom tog kornera, ali žalbe nisu uvažene. Mađari su u drugom poluvremenu dali sve u napad, međutim njemačka obrana bila je spremna, a golman [[Toni Turek]] imao je nekoliko sjajnih obrana. Šest minuta prije kraja, Rahn je postigao svoj drugi gol za vodstvo Zapadne Njemačke 2:3. Puskás je dvije minute prije kraja postigao izjednačujući gol, ali isti je poništen zbog zaleđa, a minutu prije kraja Kocsis je srušen u kaznenom prostoru Nijemaca, ali sudac nije procijenio da se radi o prekršaju za penal. "[[Čudo u Bernu (1954)|Čudo u Bernu]]", kako su mediji nazvali ovu utakmicu, bio je šok u svijetu nogometa i trenutak koji je "Laku konjicu" ostavio na jednom olimpijskom zlatu i bez titule prvaka svijeta. Mađarski niz od 32 pobjede za redom prekinut je, a ovo im je bio prvi poraz od [[1950.]] godine te prvi i jedini poraz u nekoj službenoj utakmici (oba ostala poraza bila su u prijateljskim susretima). Kako bi izbjegli razočarane navijače, igrači su diskretno vraćeni u Mađarsku, gdje su "identificirani krivci" za razočaravajući poraz; golman [[Gyula Grosics]] posebno je istaknut među njima. Međutim, unatoč ovom razočarenju, "Laka konjica" nastavila je s dobrim igrama. === Posljednje godine === U prosincu [[1954.]] godine, [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] je ugostila "Laku konjicu" na [[Hampden Park]]u pred više od 110,000 gledatelja. Škoti su bili odlučni u naumu da se ne osramote kao Englezi ranije te su se odlučili na kontranapade kao svoju glavnu taktiku. Ovakav pristup doveo je do otvorene utakmice s puno golova. Mađati su poveli preko Bozsik u 20. minuti, a šest minuta kasnije Hidegkuti je povećao na 2:0. Škoti su preko [[Tommy Ring|Tommyja Ringa]] smanjili na 2:1 u 36. minuti, međutim [[Károly Sándor]] ponovo je povećao na 3:1 netom prije poluvremena. Drugo je poluvrijeme nastavljeno na isti način. Škotsko krilo [[John Mackenzie (fudbaler)|John Mackenzie]] bio je bolji u okršaju s [[Mihály Lantos|Mihályjem Lantosom]], što je omogućilo [[Bobby Johnstone|Bobbyju Johnstoneu]] da smanji na 3:2 na samom početku drugog poluvremena. Škoti su nastavili pritiskati, a samo ih je loša realizacija spriječila da izjednače rezultat; pred kraj utakmice, Mađari su pokrenuli kontranapad iz kojeg je Kocsis postigao gol za konačnih 4:2 za "Laku konjicu". Škoti su bili najbliže pobjedi nad Mađarima u nekoj prijateljskoj utakmici još od [[1950.]] godine, a Puskás je nakon utakmice pohvalio Mackenzieja.<ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |title=The firhill flyer &#124; Comments &#124; The Official Gateway to Scotland |publisher=Scotland.org |access-date=2011-03-14 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721002015/http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |url-status=dead }}</ref> "Laka konjica" je nakon razočaravajućeg "Čuda u Bernu" uspjela ostvariti niz od 18 utakmica bez poraza, prije nego ih je [[Fudbalska reprezentacija Belgije|Belgija]] pobijedila u prijateljskoj utakmici u [[Bruxelles]]u u lipnju [[1956.]] godine; bio je to posljednji poraz "Lake konjice". Nakon te utakmice odigrali su još jednu prijateljsku utakmicu protiv [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] u [[Moskva|Moskvi]] pred 105,000 gledatelja. [[Zoltán Czibor]] postigao je jedini gol na utakmici za historijsku pobjedu Mađarske protiv Sovjeta, kojima je to bio prvi poraz na domaćem terenu u historiji. Sovjeti su tada smatrani "prirodnim nasljednicima" mađarske reprezentacije, a kako su ujedno bili i "glavni" u [[Istočni blok|Istočnom bloku]], sovjetske su vlasti očekivale laganu pobjedu svoje reprezentacije, koja se, ipak, nije dogodila. == Raspad == == Historijski značaj == == Rezultati == == Rekordi i statistike == == Nagrade == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{ cite book | title = Puskas on Puskas: The Life and Times of a Footballing Legend | editor = Rogan Taylor | year = 1998 | publisher = Robson Books | isbn = 1861051565 }} * {{cite book | title = The World Cup: The Complete History | editor = Terry Crouch | year = 2006 | publisher = Aurum Press Ltd. | isbn = 1845131495 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/worldcup00terr }} * {{cite book | title = The World Encyclopedia of Soccer | editor = Michael L. LaBlanc & Richard Henshaw | year = 1994 | publisher = Invisible Ink Press | isbn = 0810394421 }} * {{ cite book | title = Behind the Curtain: Travels in Eastern European Football | editor = Jonathan Wilson | year = 2006 | publisher = Orion Publishing | isbn = 9780752879451 }} * {{ cite book | title = Kicking & Screaming: An Oral History of Football in England | editor = Rogan Taylor & Andrew War | year = 1996 | publisher = Robson Books | isbn = 0860519120 }} * Diego Mariottini, "Tiki-taka Budapest: leggenda, ascesa e declino dell'Ungheria di Puskás", Bradipolibri, 2016, {{ISBN|9788899146214}} == Vanjske veze == *[https://web.archive.org/web/20060613194937/http://www.sportmuzeum.hu/aranycsapat/ ''Aranycsapat'' – dedicated web page] {{hu}} *[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/cc/hun/sebes.html Gusztáv Sebes biography] *[https://www.theguardian.com/football/1953/nov/26/newsstory.sport Hungary's Famous Victory] *[https://www.rsssf.org/tablesd/drgero5.html Dr. Gerő Cup 1948–53] *[https://web.archive.org/web/20160702073800/http://www.eloratings.net/ National football teams' rankings] {{Mađarska Laka konjica}} {{Authority control}} [[Kategorija:Fudbal u Mađarskoj]] 99n1vl8jl84bzx3xeay085vxgzup6rj 42589962 42589961 2026-05-09T14:46:29Z Edgar Allan Poe 29250 /* Vanjske veze */ 42589962 wikitext text/x-wiki [[File:Golden Team 1953.jpg|thumb|500px|right|{{center|'''"Laka konjica" 1953. godine'''<br />''prednji red:'' [[Mihály Lantos]], [[Ferenc Puskás]], [[Gyula Grosics]]<br />''stražnji red:'' [[Gyula Lóránt]], [[Jenő Buzánszky]], [[Nándor Hidegkuti]], [[Sándor Kocsis]], [[József Zakariás]], [[Zoltán Czibor]], [[József Bozsik]], [[László Budai]]}}]] "'''Laka konjica'''"<ref>{{Cite web |last=Stevović |first=Dejan |date=2022-11-13 |title=7: Tužan kas “Lake konjice” |url=https://sportklub.n1info.rs/fudbal/fifa-world-cup/7-tuzan-kas-lake-konjice/ |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[SportKlub]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Karin |first=Vice |date=2025-01-05 |title=Bili su najbolja reprezentacija ikad. Komunizam ih je stvorio pa uništio |url=https://www.index.hr/sport/clanak/bili-su-najbolja-reprezentacija-ikad-komunizam-ih-je-stvorio-pa-unistio/2626837.aspx |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Index.hr]] |quote=(...) Prva velika reprezentacija svjetskog nogometa bila je mađarska generacija, '''na ovim prostorima poznata kao Laka konjica''', ali svoju dominaciju nije okrunila jer je jedini poraz doživjela u finalu Svjetskog prvenstva. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ledinski |first=Karlo |date=2015-11-17 |title=Mađari su nekad bili najveća nogometna sila na svijetu |url=https://www.vecernji.hr/sport/madari-su-nekada-bili-najveca-nogometna-sila-i-sad-idu-na-europsko-prvenstvo-1037942 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=''[[Večernji list]]'' |quote=(...) '''Znamenita mađarska “laka konjica”''' oduševljavala je nogometni svijet 50-ih godina, a mnogi smatraju da je to najbolja momčad koja je ikada hodala zemljom. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-12-02 |title=Pogledajte kako je 'laka konjica' promijenila historiju fudbala (VIDEO) |url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/pogledajte-kako-je-laka-konjica-promijenila-historiju-fudbala-video/133536 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Radio Sarajevo]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Medo |first=Ivica |date=2012-09-21 |title=Neponovljiva navala opet zajedno: Možda i najveći svih vremena! |url=https://gol.dnevnik.hr/clanak/svjetski_nogomet/neponovljiva-navala-opet-zajedno-mozda-i-najveci-svih-vremena.html |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=Gol.hr|quote=(...) „Laka konjica“ je vjerojatno najveća, ali i najtragičnija momčad svih vremena.(...)}}</ref> ([[mađarski]]: ''Aranycsapat'', dosl. "Zlatna momčad") jest nadimak koji se odnosi na zlatnu generaciju [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske nogometne reprezentacije]] iz [[1950-e|1950-ih]] godina. Danas se smatra kako je ova mađarska reprezentacija bila najbolja svjetska reprezentacija svog vremena, a svoj je status izgradila kroz nekoliko slavnih utakmica, uključujući četvrtfinale ("[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]") protiv [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], polufinale protiv [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]] i finale ("[[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Čudo u Bernu]]") protiv [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskom prvenstvu 1954.]] godine. Ova je reprezentacija nanijela poraze tadašnjim nogometnim silama poput [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]], [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]], [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] i [[Njemačka nogometna reprezentacija|Njemačke]] prije nego što su se nakon [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarske revolucije]] [[1956.]] raspali. Reprezentacija je u različitim dijelovima svijeta bila poznata i po drugim nadimcima. U periodu između [[1949.]] i [[1956.]], "Laka konjica" odigrala je 69 utakmica, 58 od kojih je pobijedila, uz 8 remija i samo tri poraza, onaj od [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] u finalu [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskog prvenstva 1954.]] godine<ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/mighty-magyars-and-hungarys-four-year-unbeaten-streak|title=Mighty Magyars and Hungary’s four-year unbeaten streak|work=FIFA}}</ref> te još dvije prijateljske utakmice koje su ranije navođene kao remiji. U tih su 69 utakmica postigli čak 436 golova. Prema [[Svjetska nogometna Elo ljestvica|Elo ljestvici]], "Laka konjica" ostvarila je najviši broj bodova za neku reprezentaciju ikada (2231 bodova ostvarenih [[30. lipnja]] [[1954.]]), a [[2016.]] godine [[BBC]] ih je proglasio najboljom nogometnom reprezentacijom u historiji.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36387046|title=The greatest international team ever?|work=BBC Sport}}</ref> U historijskom kontekstu, smatra se kako je "Laka konjica" uspješno implementirala rani oblik "[[totalni fudbal|totalnog nogometa]]", koji će [[Fudbalska reprezentacija Nizozemske|nizozemska reprezentacija]] usavršiti tijekom [[1970-e|1970-ih]] godina. Također se smatra da je ova reprezentacija uvela novi, znanstveni način vođenja momčadi te taktičke inovacije koje su u narednim desetljećima naširoko prihvaćene. == Ključne osobe == [[File:Aranycsapat.png|thumb|Fleksibilna formacija 3–2–3–2 koju je koristila "Laka konjica".]] Jezgru momčadi činila su šestorica igrača – napadači [[Ferenc Puskás]], [[Sándor Kocsis]] i [[Zoltán Czibor]], defenzivni vezni [[József Bozsik]] i [[Gyula Grosics]], svi redom igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], te ofenzivni vezni [[Nándor Hidegkuti]], koji je igrao za [[MTK Budapest FC|MTK]]. Izbornik je bio [[Gusztáv Sebes]], koji je ranije bio sindikalist u [[Renault]]ovim tvornicama u [[Budimpešta|Budimpešti]] i predratnom [[Pariz]]u, shodno čemu je dobio odobrenje zamjenika ministra sporta da vodi reprezentaciju. Sebes je zaslužan za tri značajne inovacije. Prvo, uveo je kondicijske režime za svoje igrače te klupsku politiku na reprezentativnom nivou, što je dovelo do redovnih reprezentativnih treninga. Drugo, osmislio je taktički koncept dubinskog centarfora. U to je doba većina nogometnih momčadi igrala tzv. WM formaciju, gdje je centarfor bio isturen u napadačkoj liniji s tri napadača i dva krila. Sebes je povukao centarfora natrag u vezni red, a po potrebi je i krila vraćao u vezni red. Ovo je efektivno stvorilo iznimno fleksibilnu 3–2–3–2 formaciju, što je momčadi omogućilo da brzo mijenja između napada i obrane. Ova je taktika također izvlačila braniče s njihovih pozicija, s obzirom da su centarhalfovi navikli na "flaster" čuvanje centarfora morali svog igrača pratiti sve do veznog reda. Treće, Sabes je poticao svoje igrače na prilagodljivost – ideal je bio stvoriti igrače koji bi bili sposobni igrati jednako dobro na svakoj poziciji. To je tada bila revolucionarna ideja jer su igrači uglavnom bili navikli igrati samo na jednoj specifičnoj poziciji. Sve skupa, ova je taktika bila preteča "[[Totalni nogomet|totalnog nogometa]]". Puskás je jednom prilikom rekao: "Kada smo napadali, svi su napadali, a isto je bilo i u obrani. Bili smo prototip totalnog nogometa".<ref>[https://web.archive.org/web/20110115075922/http://www.fifa.com/classicfootball/news/newsid=510979.html FIFA.com]</ref> Također, značajan utjecaj na Sebesa i "Laku konjicu" imao je trener [[Jimmy Hogan]], jedan od pionira nogometa. Tadašnji predsjednik predsjednik Mađarskog nogometnog saveza, [[Sándor Barcs]], rekao je: "Jimmy Hogan naučio nas je sve što znamo o nogometu".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/22/sport.comment2|title=How total football inventor was lost to Hungary|website=[[TheGuardian.com]]|date=22 November 2003}}</ref> Čak je i Sebes odao počast engleskom pioniru: "Igrali smo nogomet kako nas je naučio Jimmy Hogan. Kada se bude pričalo o našoj nogometnoj povijesti, njegovo ime treba biti upisano zlatnim slovima".<ref name=Anatomy>Jonathan Wilson, ''The Anatomy of England: a History in Ten Matches'' (Orion Publishing Group, London 2010)</ref> == Historija == === Počeci i olimpijsko zlato === "Laka konjica" nastala je [[1949.]] godine kada je [[Gusztáv Sebes]] preuzeo klupu [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske reprezentacije]]. Do [[14. svibnja]] [[1950.]] godine, reprezentacija je odigrala osam utakmica bez poraza, da bi na taj dan izgubili od [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrije]] u prijateljskoj utakmici. Međutim, od njihove sljedeće utakmice, koja je odigrana [[4. lipnja]] [[1950.]] godine pa sve do [[4. srpnja]] [[1954.]] godine, "Laka konjica" je imala niz od 32 utakmice bez poraza, odnosno 29 pobjeda i samo tri remija. "Laka konjica" je na [[Ljetne olimpijske igre 1952.|Olimpijske igrame 1952.]] godine u [[Helsinki]]ju stigla bez da su znali za poraz pune dvije godine. U skupini su imali lagan posao, što im je osiguralo polufinalni ogled s aktualnim olimpijskim prvacima, [[Fudbalska reprezentacija Švedske|Švedskom]]. "Laka konjica" pregazila je olimpijske prvake 6:0 te osigurala finale protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]], koju su pobijedili 2:0 golovima [[Ferenc Puskás|Puskása]] i [[Zoltán Czibor|Czibora]]. Mađari su tako postali olimpijski prvaci, a unatoč sjajnim nastupima u narednim godinama, ovo olimpijsko zlato bit će im jedino zlato na nekom velikom međunarodnom natjecanju. Još od [[1948.]] godine, mađarska je reprezentacija sudjelovala i na [[Srednjoevropski međunarodni kup|Srednjoeuropskom međunarodnom kupu]], koji se igrao od [[1948.]] do [[1953.]] godine. Ovu preteču [[UEFA Euro|Europskog prvenstva]] igrale su reprezentacije iz Srednje Europe, a Mađarska je svoj dio turnira kompletirala u svibnju [[1953.]] godine s pet pobjeda, jednim remijem i dva poraza (iz ere prije "Lake konjice"), što je bilo dovoljno za prvo mjesto. U studenom iste godine, odigrali su tzv. "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmicu stoljeća]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]] na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] pred 105,000 gledatelja. Englezi su pozvali Mađare na prijateljski ogled nakon što je "Laka konjica" osvojila olimpijsko zlato. Kako Engleska do tada nikada nije izgubila na domaćem terenu od nebritanske momčadi (imali su poraz od [[Fudbalska reprezentacija Irske|Irske]] iz [[1949.]] godine), [[The Football Association|savez]] je bio uvjeren u pobjedu, smatrajući da su njihovi igrači tehnički i taktički superiorniji u odnosu na igrače iz bilo koje druge zemlje. Engleska je tada bila treća, a Mađarska prva reprezentacija svijeta, tako da je anticipacija bila iznimna, što je engleske medije navelo da utakmici daju nadimak "Utakmica stoljeća".<ref name="glanville1">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/may/17/seven-deadly-sins-football-hungary-england|title=The Hungarian disasters – England v Hungary, 1953-4|last=Glanville|first=Brian|date=17 May 2009|work=The Observer|publisher=Guardian News and Media Limited|access-date=23 March 2011}}</ref><ref name="sportsillustrated">{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104031645/http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|url-status=dead|archive-date=November 4, 2012|title=Hungary marks 50th year since England win|date=25 November 2003|work=Sports Illustrated|publisher=CNN/[[Sports Illustrated]]|access-date=23 March 2011}}</ref> Na opći šok domaćina, "Laka konjica" poveća je već u prvoj minuti, a do 27. minute imali su prednost od 4:1. Konačni rezultat bio je 6:3 za Mađarsku, pri čemu je [[Nándor Hidegkuti]] postigao hat-trick, uz još dva Puskásova gola i jedan [[József Bozsik|Józsefa Bozsika]]. Za Engleze je to bio šamar i lekcija koja je odjeknula zemljom, a posljedično je dovela do promjene prakse na Otoku, odnosno engleski su treneri počeli primjenjivati kontinentalne taktike i pristupe te tako adaptirali svoju igru.<ref name="glanville1" /> Ubrzo je organiziran i [[Mađarska – Engleska (prijateljska utakmica, 1954)|revanš]] između reprezentacija u [[Budimpešta|Budimpešti]], koji se odigrao [[23. svibnja]] [[1954.]] godine, tri tjedna prije početka [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva]]. Englezi su se nadali osveti i vodili su se mišlju da je poraz na Wembleyju bila anomalija, međutim "Laka konjica" ih je pregazila rezultatom 7:1 i tako im nanijela najteži poraz u historiji.<ref name="glanville1" /> === FIFA Svjetsko prvenstvo 1954. === {{main|FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.}} Mađarska je na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.]] godine došla kao glavni favorit – četiri godine nisu znali za poraz, a dvije uvjerljive pobjede protiv Engleske (ukupno 13:4) dokazale su svijetu da je "Laka konjica" najveći favorit za naslov prvaka svijeta. Šesnaest reprezentacija raspoređeno je u četiri grupe po četiri reprezentacije, dva nositelja i dva nenositelja; svaka je reprezentacija igrala samo dvije utakmice, odnosno međusobno su igrali samo nositelji protiv nenositelja. Mađarska je tako igrala protiv [[Fudbalska reprezentacija Južne Koreje|Južne Koreje]] (9:0) i [[Fudbalska reprezentacija Zapadne Njemačke|Zapadne Njemačke]] (8:3) i s dvama pobjedama osigurala prvo mjesto u grupi u kojoj je prošla još i Zapadna Njemačka. Iako je izdominirala u grupi, Mađarska je na dvije utakmice ostala bez Puskása, koji je zadobio ozljedu gležnja nakon prekršaja na njemu u utakmici protiv Zapadne Njemačke. Četvrtfinalni ogled donio je dugoočekivani okršaj s [[Fudbalska reprezentacija Brazila|Brazilom]]. Brazil je bio jedan od favorita za naslov, a nakon [[Maracanazo|šokantnog poraza]] od [[Fudbalska reprezentacija Urugvaja|Urugvaja]] u posljednjoj utakmici [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950.|Svjetskog prvenstva 1950.]] godine, Brazilci su bili željni novog finala i naslova prvaka. Međutim, ono što je trebala biti ljepotica prvenstva pretvorilo se praktički u tučnjavu između dvaju reprezentacija koja je zbog velikog broja grubih prekršaja dobila nadimak "[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]". Nakon što je Mađarska povela 2:0 u prvih sedam minuta, momčadi su počele svoju seriju grubih prekršaja, što je dovelo do brojnih prekida, slobodnih udaraca i čak tri isključenja; "Laka konjica" na kraju je slavila 4:2. Igrači su se nastavili tuči i nakon utakmice, u tunelu i u svlačionicama, zbog čega se ova utakmica smatra jednom od najbrutalnijih u historiji nogometa. Engleski sudac [[Arthur Edward Ellis]], koji je vodio utakmicu, kasnije je rekao: "Mislio sam da će to biti najveća utakmica koju ću ikada vidjeti. Bio sam na svjetskom vrhu. Ne znam jesu li politika i vjera imali ikakve veze s tim, ali ponašali su se kao životinje. Čista sramota. Bila je to grozna utakmica. U današnjim okolnostima, toliko bi igrača bilo isključeno da bi morali prekinuti utakmicu. Ja sam jedino želio dovesti utakmicu do kraja".<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-ellis-a-knockout-during-the-battle-of-berne-1163887.html |title=Football: Ellis a knockout during the Battle of Berne – Sport |work=The Independent |date=1998-06-09 |access-date=2011-03-14}}</ref> Mađarskoj je uslijedio polufinalni ogled s Urugvajom, reprezentacijom koja dotad nikada nije izgubila na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetskom prvenstvu]] i koja je osvojila oba prethodna turnira na kojima je sudjelovala bez poraza. Iako je "Laka konjica" i dalje bila bez Puskása, uspjeli su povesti golom Czibora, a Urugvajci se nisu uspjeli vratiti do poluvremena. Odmah na početku drugog dijela, Hidegkuti je povećao mađarsku prednost na 2:0. Urugvajci su tada krenuli u potpunu ofenzicu, a petnaest minuta prije kraja, [[Juan Hohberg]] je smanjio mađarsku prednost. Mađari su se branili, ali Hohberg je u 86. minuti izjednačio rezultat i odveo utakmicu u produžetke. U produžecima se ukazao [[Sándor Kocsis]], koji je s dva gola povećao mađarsku prednost na 4:2 i odveo ih do pobjede. Urugvaj je tako doživio svoj prvi poraz na Svjetskim prvenstvima, a Mađarska je otišla u svoje drugo finale, nakon [[1938.]] godine. [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Finalni ogled]] igrao se, tako, između Mađarske i Zapadne Njemačke, izvorno nenositeljice koja je u drugu fazu uspjela proći tek nakon majstorice protiv [[Fudbalska reprezentacija Turske|Turske]]. Mađarska je bila veliki favorit; od [[1949.]] do te utakmice imali su samo jedan poraz, a bili su u seriji od 32 utakmice bez poraza od [[1950.]] godine, a uz to su pregazili Zapadnu Njemačku u grupi rezultatom 8:3. Sve je upućivalo na to da će Mađarska postati svjetski prvak, unatoč činjenici da se Puskás nije potpuno opravio (međutim, izbornik je odlučio uvrstiti ta u postavu). Upravo je Puskás doveo Mađare u rano vodstvo u 6. minuti, a Czibor je kasnije povećao na 2:0. Ipak, Nijemci su tada pritisli te su preko [[Max Morlock|Maxa Morlocka]] brzo smanjili na 2:1. Nakon kornera u 18. minuti, [[Helmut Rahn]] postiže novi gol za Njemačku i tako izravnava rezultat; Mađari su se žalili da je njihov golman bio ometan tijekom tog kornera, ali žalbe nisu uvažene. Mađari su u drugom poluvremenu dali sve u napad, međutim njemačka obrana bila je spremna, a golman [[Toni Turek]] imao je nekoliko sjajnih obrana. Šest minuta prije kraja, Rahn je postigao svoj drugi gol za vodstvo Zapadne Njemačke 2:3. Puskás je dvije minute prije kraja postigao izjednačujući gol, ali isti je poništen zbog zaleđa, a minutu prije kraja Kocsis je srušen u kaznenom prostoru Nijemaca, ali sudac nije procijenio da se radi o prekršaju za penal. "[[Čudo u Bernu (1954)|Čudo u Bernu]]", kako su mediji nazvali ovu utakmicu, bio je šok u svijetu nogometa i trenutak koji je "Laku konjicu" ostavio na jednom olimpijskom zlatu i bez titule prvaka svijeta. Mađarski niz od 32 pobjede za redom prekinut je, a ovo im je bio prvi poraz od [[1950.]] godine te prvi i jedini poraz u nekoj službenoj utakmici (oba ostala poraza bila su u prijateljskim susretima). Kako bi izbjegli razočarane navijače, igrači su diskretno vraćeni u Mađarsku, gdje su "identificirani krivci" za razočaravajući poraz; golman [[Gyula Grosics]] posebno je istaknut među njima. Međutim, unatoč ovom razočarenju, "Laka konjica" nastavila je s dobrim igrama. === Posljednje godine === U prosincu [[1954.]] godine, [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] je ugostila "Laku konjicu" na [[Hampden Park]]u pred više od 110,000 gledatelja. Škoti su bili odlučni u naumu da se ne osramote kao Englezi ranije te su se odlučili na kontranapade kao svoju glavnu taktiku. Ovakav pristup doveo je do otvorene utakmice s puno golova. Mađati su poveli preko Bozsik u 20. minuti, a šest minuta kasnije Hidegkuti je povećao na 2:0. Škoti su preko [[Tommy Ring|Tommyja Ringa]] smanjili na 2:1 u 36. minuti, međutim [[Károly Sándor]] ponovo je povećao na 3:1 netom prije poluvremena. Drugo je poluvrijeme nastavljeno na isti način. Škotsko krilo [[John Mackenzie (fudbaler)|John Mackenzie]] bio je bolji u okršaju s [[Mihály Lantos|Mihályjem Lantosom]], što je omogućilo [[Bobby Johnstone|Bobbyju Johnstoneu]] da smanji na 3:2 na samom početku drugog poluvremena. Škoti su nastavili pritiskati, a samo ih je loša realizacija spriječila da izjednače rezultat; pred kraj utakmice, Mađari su pokrenuli kontranapad iz kojeg je Kocsis postigao gol za konačnih 4:2 za "Laku konjicu". Škoti su bili najbliže pobjedi nad Mađarima u nekoj prijateljskoj utakmici još od [[1950.]] godine, a Puskás je nakon utakmice pohvalio Mackenzieja.<ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |title=The firhill flyer &#124; Comments &#124; The Official Gateway to Scotland |publisher=Scotland.org |access-date=2011-03-14 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721002015/http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |url-status=dead }}</ref> "Laka konjica" je nakon razočaravajućeg "Čuda u Bernu" uspjela ostvariti niz od 18 utakmica bez poraza, prije nego ih je [[Fudbalska reprezentacija Belgije|Belgija]] pobijedila u prijateljskoj utakmici u [[Bruxelles]]u u lipnju [[1956.]] godine; bio je to posljednji poraz "Lake konjice". Nakon te utakmice odigrali su još jednu prijateljsku utakmicu protiv [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] u [[Moskva|Moskvi]] pred 105,000 gledatelja. [[Zoltán Czibor]] postigao je jedini gol na utakmici za historijsku pobjedu Mađarske protiv Sovjeta, kojima je to bio prvi poraz na domaćem terenu u historiji. Sovjeti su tada smatrani "prirodnim nasljednicima" mađarske reprezentacije, a kako su ujedno bili i "glavni" u [[Istočni blok|Istočnom bloku]], sovjetske su vlasti očekivale laganu pobjedu svoje reprezentacije, koja se, ipak, nije dogodila. == Raspad == == Historijski značaj == == Rezultati == == Rekordi i statistike == == Nagrade == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{ cite book | title = Puskas on Puskas: The Life and Times of a Footballing Legend | editor = Rogan Taylor | year = 1998 | publisher = Robson Books | isbn = 1861051565 }} * {{cite book | title = The World Cup: The Complete History | editor = Terry Crouch | year = 2006 | publisher = Aurum Press Ltd. | isbn = 1845131495 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/worldcup00terr }} * {{cite book | title = The World Encyclopedia of Soccer | editor = Michael L. LaBlanc & Richard Henshaw | year = 1994 | publisher = Invisible Ink Press | isbn = 0810394421 }} * {{ cite book | title = Behind the Curtain: Travels in Eastern European Football | editor = Jonathan Wilson | year = 2006 | publisher = Orion Publishing | isbn = 9780752879451 }} * {{ cite book | title = Kicking & Screaming: An Oral History of Football in England | editor = Rogan Taylor & Andrew War | year = 1996 | publisher = Robson Books | isbn = 0860519120 }} * Diego Mariottini, "Tiki-taka Budapest: leggenda, ascesa e declino dell'Ungheria di Puskás", Bradipolibri, 2016, {{ISBN|9788899146214}} == Vanjske veze == {{commonscat|Golden Team}} *[https://web.archive.org/web/20060613194937/http://www.sportmuzeum.hu/aranycsapat/ ''Aranycsapat'' – dedicated web page] {{hu}} *[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/cc/hun/sebes.html Gusztáv Sebes biography] *[https://www.theguardian.com/football/1953/nov/26/newsstory.sport Hungary's Famous Victory] *[https://www.rsssf.org/tablesd/drgero5.html Dr. Gerő Cup 1948–53] *[https://web.archive.org/web/20160702073800/http://www.eloratings.net/ National football teams' rankings] {{Mađarska Laka konjica}} {{Authority control}} [[Kategorija:Fudbal u Mađarskoj]] idwoazf24i5en1m8e6gr3qgwjrpfb83 42589963 42589962 2026-05-09T14:50:45Z Edgar Allan Poe 29250 /* Počeci i olimpijsko zlato */ 42589963 wikitext text/x-wiki [[File:Golden Team 1953.jpg|thumb|500px|right|{{center|'''"Laka konjica" 1953. godine'''<br />''prednji red:'' [[Mihály Lantos]], [[Ferenc Puskás]], [[Gyula Grosics]]<br />''stražnji red:'' [[Gyula Lóránt]], [[Jenő Buzánszky]], [[Nándor Hidegkuti]], [[Sándor Kocsis]], [[József Zakariás]], [[Zoltán Czibor]], [[József Bozsik]], [[László Budai]]}}]] "'''Laka konjica'''"<ref>{{Cite web |last=Stevović |first=Dejan |date=2022-11-13 |title=7: Tužan kas “Lake konjice” |url=https://sportklub.n1info.rs/fudbal/fifa-world-cup/7-tuzan-kas-lake-konjice/ |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[SportKlub]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Karin |first=Vice |date=2025-01-05 |title=Bili su najbolja reprezentacija ikad. Komunizam ih je stvorio pa uništio |url=https://www.index.hr/sport/clanak/bili-su-najbolja-reprezentacija-ikad-komunizam-ih-je-stvorio-pa-unistio/2626837.aspx |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Index.hr]] |quote=(...) Prva velika reprezentacija svjetskog nogometa bila je mađarska generacija, '''na ovim prostorima poznata kao Laka konjica''', ali svoju dominaciju nije okrunila jer je jedini poraz doživjela u finalu Svjetskog prvenstva. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ledinski |first=Karlo |date=2015-11-17 |title=Mađari su nekad bili najveća nogometna sila na svijetu |url=https://www.vecernji.hr/sport/madari-su-nekada-bili-najveca-nogometna-sila-i-sad-idu-na-europsko-prvenstvo-1037942 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=''[[Večernji list]]'' |quote=(...) '''Znamenita mađarska “laka konjica”''' oduševljavala je nogometni svijet 50-ih godina, a mnogi smatraju da je to najbolja momčad koja je ikada hodala zemljom. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-12-02 |title=Pogledajte kako je 'laka konjica' promijenila historiju fudbala (VIDEO) |url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/pogledajte-kako-je-laka-konjica-promijenila-historiju-fudbala-video/133536 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Radio Sarajevo]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Medo |first=Ivica |date=2012-09-21 |title=Neponovljiva navala opet zajedno: Možda i najveći svih vremena! |url=https://gol.dnevnik.hr/clanak/svjetski_nogomet/neponovljiva-navala-opet-zajedno-mozda-i-najveci-svih-vremena.html |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=Gol.hr|quote=(...) „Laka konjica“ je vjerojatno najveća, ali i najtragičnija momčad svih vremena.(...)}}</ref> ([[mađarski]]: ''Aranycsapat'', dosl. "Zlatna momčad") jest nadimak koji se odnosi na zlatnu generaciju [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske nogometne reprezentacije]] iz [[1950-e|1950-ih]] godina. Danas se smatra kako je ova mađarska reprezentacija bila najbolja svjetska reprezentacija svog vremena, a svoj je status izgradila kroz nekoliko slavnih utakmica, uključujući četvrtfinale ("[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]") protiv [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], polufinale protiv [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]] i finale ("[[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Čudo u Bernu]]") protiv [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskom prvenstvu 1954.]] godine. Ova je reprezentacija nanijela poraze tadašnjim nogometnim silama poput [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]], [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]], [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] i [[Njemačka nogometna reprezentacija|Njemačke]] prije nego što su se nakon [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarske revolucije]] [[1956.]] raspali. Reprezentacija je u različitim dijelovima svijeta bila poznata i po drugim nadimcima. U periodu između [[1949.]] i [[1956.]], "Laka konjica" odigrala je 69 utakmica, 58 od kojih je pobijedila, uz 8 remija i samo tri poraza, onaj od [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] u finalu [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskog prvenstva 1954.]] godine<ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/mighty-magyars-and-hungarys-four-year-unbeaten-streak|title=Mighty Magyars and Hungary’s four-year unbeaten streak|work=FIFA}}</ref> te još dvije prijateljske utakmice koje su ranije navođene kao remiji. U tih su 69 utakmica postigli čak 436 golova. Prema [[Svjetska nogometna Elo ljestvica|Elo ljestvici]], "Laka konjica" ostvarila je najviši broj bodova za neku reprezentaciju ikada (2231 bodova ostvarenih [[30. lipnja]] [[1954.]]), a [[2016.]] godine [[BBC]] ih je proglasio najboljom nogometnom reprezentacijom u historiji.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36387046|title=The greatest international team ever?|work=BBC Sport}}</ref> U historijskom kontekstu, smatra se kako je "Laka konjica" uspješno implementirala rani oblik "[[totalni fudbal|totalnog nogometa]]", koji će [[Fudbalska reprezentacija Nizozemske|nizozemska reprezentacija]] usavršiti tijekom [[1970-e|1970-ih]] godina. Također se smatra da je ova reprezentacija uvela novi, znanstveni način vođenja momčadi te taktičke inovacije koje su u narednim desetljećima naširoko prihvaćene. == Ključne osobe == [[File:Aranycsapat.png|thumb|Fleksibilna formacija 3–2–3–2 koju je koristila "Laka konjica".]] Jezgru momčadi činila su šestorica igrača – napadači [[Ferenc Puskás]], [[Sándor Kocsis]] i [[Zoltán Czibor]], defenzivni vezni [[József Bozsik]] i [[Gyula Grosics]], svi redom igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], te ofenzivni vezni [[Nándor Hidegkuti]], koji je igrao za [[MTK Budapest FC|MTK]]. Izbornik je bio [[Gusztáv Sebes]], koji je ranije bio sindikalist u [[Renault]]ovim tvornicama u [[Budimpešta|Budimpešti]] i predratnom [[Pariz]]u, shodno čemu je dobio odobrenje zamjenika ministra sporta da vodi reprezentaciju. Sebes je zaslužan za tri značajne inovacije. Prvo, uveo je kondicijske režime za svoje igrače te klupsku politiku na reprezentativnom nivou, što je dovelo do redovnih reprezentativnih treninga. Drugo, osmislio je taktički koncept dubinskog centarfora. U to je doba većina nogometnih momčadi igrala tzv. WM formaciju, gdje je centarfor bio isturen u napadačkoj liniji s tri napadača i dva krila. Sebes je povukao centarfora natrag u vezni red, a po potrebi je i krila vraćao u vezni red. Ovo je efektivno stvorilo iznimno fleksibilnu 3–2–3–2 formaciju, što je momčadi omogućilo da brzo mijenja između napada i obrane. Ova je taktika također izvlačila braniče s njihovih pozicija, s obzirom da su centarhalfovi navikli na "flaster" čuvanje centarfora morali svog igrača pratiti sve do veznog reda. Treće, Sabes je poticao svoje igrače na prilagodljivost – ideal je bio stvoriti igrače koji bi bili sposobni igrati jednako dobro na svakoj poziciji. To je tada bila revolucionarna ideja jer su igrači uglavnom bili navikli igrati samo na jednoj specifičnoj poziciji. Sve skupa, ova je taktika bila preteča "[[Totalni nogomet|totalnog nogometa]]". Puskás je jednom prilikom rekao: "Kada smo napadali, svi su napadali, a isto je bilo i u obrani. Bili smo prototip totalnog nogometa".<ref>[https://web.archive.org/web/20110115075922/http://www.fifa.com/classicfootball/news/newsid=510979.html FIFA.com]</ref> Također, značajan utjecaj na Sebesa i "Laku konjicu" imao je trener [[Jimmy Hogan]], jedan od pionira nogometa. Tadašnji predsjednik predsjednik Mađarskog nogometnog saveza, [[Sándor Barcs]], rekao je: "Jimmy Hogan naučio nas je sve što znamo o nogometu".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/22/sport.comment2|title=How total football inventor was lost to Hungary|website=[[TheGuardian.com]]|date=22 November 2003}}</ref> Čak je i Sebes odao počast engleskom pioniru: "Igrali smo nogomet kako nas je naučio Jimmy Hogan. Kada se bude pričalo o našoj nogometnoj povijesti, njegovo ime treba biti upisano zlatnim slovima".<ref name=Anatomy>Jonathan Wilson, ''The Anatomy of England: a History in Ten Matches'' (Orion Publishing Group, London 2010)</ref> == Historija == === Počeci i olimpijsko zlato === "Laka konjica" nastala je [[1949.]] godine kada je [[Gusztáv Sebes]] preuzeo klupu [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske reprezentacije]]. Do [[14. svibnja]] [[1950.]] godine, reprezentacija je odigrala osam utakmica bez poraza, da bi na taj dan izgubili od [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrije]] u prijateljskoj utakmici. Međutim, od njihove sljedeće utakmice, koja je odigrana [[4. lipnja]] [[1950.]] godine pa sve do [[4. srpnja]] [[1954.]] godine, "Laka konjica" je imala niz od 32 utakmice bez poraza, odnosno 29 pobjeda i samo tri remija. [[File:1952 Summer olympics, olympic stadium. The Hungarian national team after the final (Hungary - Yugoslavia 2-0).jpg|thumb|left|"Laka konjica" na Olimpijskom stadionu u [[Helsinki]]ju nakon osvajanja zlatne medalje u finalu protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]].]] "Laka konjica" je na [[Ljetne olimpijske igre 1952.|Olimpijske igrame 1952.]] godine u [[Helsinki]]ju stigla bez da su znali za poraz pune dvije godine. U skupini su imali lagan posao, što im je osiguralo polufinalni ogled s aktualnim olimpijskim prvacima, [[Fudbalska reprezentacija Švedske|Švedskom]]. "Laka konjica" pregazila je olimpijske prvake 6:0 te osigurala finale protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]], koju su pobijedili 2:0 golovima [[Ferenc Puskás|Puskása]] i [[Zoltán Czibor|Czibora]]. Mađari su tako postali olimpijski prvaci, a unatoč sjajnim nastupima u narednim godinama, ovo olimpijsko zlato bit će im jedino zlato na nekom velikom međunarodnom natjecanju. Još od [[1948.]] godine, mađarska je reprezentacija sudjelovala i na [[Srednjoevropski međunarodni kup|Srednjoeuropskom međunarodnom kupu]], koji se igrao od [[1948.]] do [[1953.]] godine. Ovu preteču [[UEFA Euro|Europskog prvenstva]] igrale su reprezentacije iz Srednje Europe, a Mađarska je svoj dio turnira kompletirala u svibnju [[1953.]] godine s pet pobjeda, jednim remijem i dva poraza (iz ere prije "Lake konjice"), što je bilo dovoljno za prvo mjesto. U studenom iste godine, odigrali su tzv. "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmicu stoljeća]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]] na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] pred 105,000 gledatelja. Englezi su pozvali Mađare na prijateljski ogled nakon što je "Laka konjica" osvojila olimpijsko zlato. Kako Engleska do tada nikada nije izgubila na domaćem terenu od nebritanske momčadi (imali su poraz od [[Fudbalska reprezentacija Irske|Irske]] iz [[1949.]] godine), [[The Football Association|savez]] je bio uvjeren u pobjedu, smatrajući da su njihovi igrači tehnički i taktički superiorniji u odnosu na igrače iz bilo koje druge zemlje. Engleska je tada bila treća, a Mađarska prva reprezentacija svijeta, tako da je anticipacija bila iznimna, što je engleske medije navelo da utakmici daju nadimak "Utakmica stoljeća".<ref name="glanville1">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/may/17/seven-deadly-sins-football-hungary-england|title=The Hungarian disasters – England v Hungary, 1953-4|last=Glanville|first=Brian|date=17 May 2009|work=The Observer|publisher=Guardian News and Media Limited|access-date=23 March 2011}}</ref><ref name="sportsillustrated">{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104031645/http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|url-status=dead|archive-date=November 4, 2012|title=Hungary marks 50th year since England win|date=25 November 2003|work=Sports Illustrated|publisher=CNN/[[Sports Illustrated]]|access-date=23 March 2011}}</ref> {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Wembley Stadium, the Hungarian national team before the 6-3 match against England.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = "Laka konjica" na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] prije početka historijske "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmice stoljeće]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]]. | image2 = 1954 Hungary 7–1 England, (association football friendly) Golden Team.jpg | alt2 = | link2 = | caption2 = Publika u [[Budimpešta|Budimpešti]] slavi historijski poraz Engleske od "Lake konjice" u revanšu pred početak [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva 1954.]] godine. | footer = }} Na opći šok domaćina, "Laka konjica" poveća je već u prvoj minuti, a do 27. minute imali su prednost od 4:1. Konačni rezultat bio je 6:3 za Mađarsku, pri čemu je [[Nándor Hidegkuti]] postigao hat-trick, uz još dva Puskásova gola i jedan [[József Bozsik|Józsefa Bozsika]]. Za Engleze je to bio šamar i lekcija koja je odjeknula zemljom, a posljedično je dovela do promjene prakse na Otoku, odnosno engleski su treneri počeli primjenjivati kontinentalne taktike i pristupe te tako adaptirali svoju igru.<ref name="glanville1" /> Ubrzo je organiziran i [[Mađarska – Engleska (prijateljska utakmica, 1954)|revanš]] između reprezentacija u [[Budimpešta|Budimpešti]], koji se odigrao [[23. svibnja]] [[1954.]] godine, tri tjedna prije početka [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva]]. Englezi su se nadali osveti i vodili su se mišlju da je poraz na Wembleyju bila anomalija, međutim "Laka konjica" ih je pregazila rezultatom 7:1 i tako im nanijela najteži poraz u historiji.<ref name="glanville1" /> === FIFA Svjetsko prvenstvo 1954. === {{main|FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.}} Mađarska je na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.]] godine došla kao glavni favorit – četiri godine nisu znali za poraz, a dvije uvjerljive pobjede protiv Engleske (ukupno 13:4) dokazale su svijetu da je "Laka konjica" najveći favorit za naslov prvaka svijeta. Šesnaest reprezentacija raspoređeno je u četiri grupe po četiri reprezentacije, dva nositelja i dva nenositelja; svaka je reprezentacija igrala samo dvije utakmice, odnosno međusobno su igrali samo nositelji protiv nenositelja. Mađarska je tako igrala protiv [[Fudbalska reprezentacija Južne Koreje|Južne Koreje]] (9:0) i [[Fudbalska reprezentacija Zapadne Njemačke|Zapadne Njemačke]] (8:3) i s dvama pobjedama osigurala prvo mjesto u grupi u kojoj je prošla još i Zapadna Njemačka. Iako je izdominirala u grupi, Mađarska je na dvije utakmice ostala bez Puskása, koji je zadobio ozljedu gležnja nakon prekršaja na njemu u utakmici protiv Zapadne Njemačke. Četvrtfinalni ogled donio je dugoočekivani okršaj s [[Fudbalska reprezentacija Brazila|Brazilom]]. Brazil je bio jedan od favorita za naslov, a nakon [[Maracanazo|šokantnog poraza]] od [[Fudbalska reprezentacija Urugvaja|Urugvaja]] u posljednjoj utakmici [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950.|Svjetskog prvenstva 1950.]] godine, Brazilci su bili željni novog finala i naslova prvaka. Međutim, ono što je trebala biti ljepotica prvenstva pretvorilo se praktički u tučnjavu između dvaju reprezentacija koja je zbog velikog broja grubih prekršaja dobila nadimak "[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]". Nakon što je Mađarska povela 2:0 u prvih sedam minuta, momčadi su počele svoju seriju grubih prekršaja, što je dovelo do brojnih prekida, slobodnih udaraca i čak tri isključenja; "Laka konjica" na kraju je slavila 4:2. Igrači su se nastavili tuči i nakon utakmice, u tunelu i u svlačionicama, zbog čega se ova utakmica smatra jednom od najbrutalnijih u historiji nogometa. Engleski sudac [[Arthur Edward Ellis]], koji je vodio utakmicu, kasnije je rekao: "Mislio sam da će to biti najveća utakmica koju ću ikada vidjeti. Bio sam na svjetskom vrhu. Ne znam jesu li politika i vjera imali ikakve veze s tim, ali ponašali su se kao životinje. Čista sramota. Bila je to grozna utakmica. U današnjim okolnostima, toliko bi igrača bilo isključeno da bi morali prekinuti utakmicu. Ja sam jedino želio dovesti utakmicu do kraja".<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-ellis-a-knockout-during-the-battle-of-berne-1163887.html |title=Football: Ellis a knockout during the Battle of Berne – Sport |work=The Independent |date=1998-06-09 |access-date=2011-03-14}}</ref> Mađarskoj je uslijedio polufinalni ogled s Urugvajom, reprezentacijom koja dotad nikada nije izgubila na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetskom prvenstvu]] i koja je osvojila oba prethodna turnira na kojima je sudjelovala bez poraza. Iako je "Laka konjica" i dalje bila bez Puskása, uspjeli su povesti golom Czibora, a Urugvajci se nisu uspjeli vratiti do poluvremena. Odmah na početku drugog dijela, Hidegkuti je povećao mađarsku prednost na 2:0. Urugvajci su tada krenuli u potpunu ofenzicu, a petnaest minuta prije kraja, [[Juan Hohberg]] je smanjio mađarsku prednost. Mađari su se branili, ali Hohberg je u 86. minuti izjednačio rezultat i odveo utakmicu u produžetke. U produžecima se ukazao [[Sándor Kocsis]], koji je s dva gola povećao mađarsku prednost na 4:2 i odveo ih do pobjede. Urugvaj je tako doživio svoj prvi poraz na Svjetskim prvenstvima, a Mađarska je otišla u svoje drugo finale, nakon [[1938.]] godine. [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Finalni ogled]] igrao se, tako, između Mađarske i Zapadne Njemačke, izvorno nenositeljice koja je u drugu fazu uspjela proći tek nakon majstorice protiv [[Fudbalska reprezentacija Turske|Turske]]. Mađarska je bila veliki favorit; od [[1949.]] do te utakmice imali su samo jedan poraz, a bili su u seriji od 32 utakmice bez poraza od [[1950.]] godine, a uz to su pregazili Zapadnu Njemačku u grupi rezultatom 8:3. Sve je upućivalo na to da će Mađarska postati svjetski prvak, unatoč činjenici da se Puskás nije potpuno opravio (međutim, izbornik je odlučio uvrstiti ta u postavu). Upravo je Puskás doveo Mađare u rano vodstvo u 6. minuti, a Czibor je kasnije povećao na 2:0. Ipak, Nijemci su tada pritisli te su preko [[Max Morlock|Maxa Morlocka]] brzo smanjili na 2:1. Nakon kornera u 18. minuti, [[Helmut Rahn]] postiže novi gol za Njemačku i tako izravnava rezultat; Mađari su se žalili da je njihov golman bio ometan tijekom tog kornera, ali žalbe nisu uvažene. Mađari su u drugom poluvremenu dali sve u napad, međutim njemačka obrana bila je spremna, a golman [[Toni Turek]] imao je nekoliko sjajnih obrana. Šest minuta prije kraja, Rahn je postigao svoj drugi gol za vodstvo Zapadne Njemačke 2:3. Puskás je dvije minute prije kraja postigao izjednačujući gol, ali isti je poništen zbog zaleđa, a minutu prije kraja Kocsis je srušen u kaznenom prostoru Nijemaca, ali sudac nije procijenio da se radi o prekršaju za penal. "[[Čudo u Bernu (1954)|Čudo u Bernu]]", kako su mediji nazvali ovu utakmicu, bio je šok u svijetu nogometa i trenutak koji je "Laku konjicu" ostavio na jednom olimpijskom zlatu i bez titule prvaka svijeta. Mađarski niz od 32 pobjede za redom prekinut je, a ovo im je bio prvi poraz od [[1950.]] godine te prvi i jedini poraz u nekoj službenoj utakmici (oba ostala poraza bila su u prijateljskim susretima). Kako bi izbjegli razočarane navijače, igrači su diskretno vraćeni u Mađarsku, gdje su "identificirani krivci" za razočaravajući poraz; golman [[Gyula Grosics]] posebno je istaknut među njima. Međutim, unatoč ovom razočarenju, "Laka konjica" nastavila je s dobrim igrama. === Posljednje godine === U prosincu [[1954.]] godine, [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] je ugostila "Laku konjicu" na [[Hampden Park]]u pred više od 110,000 gledatelja. Škoti su bili odlučni u naumu da se ne osramote kao Englezi ranije te su se odlučili na kontranapade kao svoju glavnu taktiku. Ovakav pristup doveo je do otvorene utakmice s puno golova. Mađati su poveli preko Bozsik u 20. minuti, a šest minuta kasnije Hidegkuti je povećao na 2:0. Škoti su preko [[Tommy Ring|Tommyja Ringa]] smanjili na 2:1 u 36. minuti, međutim [[Károly Sándor]] ponovo je povećao na 3:1 netom prije poluvremena. Drugo je poluvrijeme nastavljeno na isti način. Škotsko krilo [[John Mackenzie (fudbaler)|John Mackenzie]] bio je bolji u okršaju s [[Mihály Lantos|Mihályjem Lantosom]], što je omogućilo [[Bobby Johnstone|Bobbyju Johnstoneu]] da smanji na 3:2 na samom početku drugog poluvremena. Škoti su nastavili pritiskati, a samo ih je loša realizacija spriječila da izjednače rezultat; pred kraj utakmice, Mađari su pokrenuli kontranapad iz kojeg je Kocsis postigao gol za konačnih 4:2 za "Laku konjicu". Škoti su bili najbliže pobjedi nad Mađarima u nekoj prijateljskoj utakmici još od [[1950.]] godine, a Puskás je nakon utakmice pohvalio Mackenzieja.<ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |title=The firhill flyer &#124; Comments &#124; The Official Gateway to Scotland |publisher=Scotland.org |access-date=2011-03-14 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721002015/http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |url-status=dead }}</ref> "Laka konjica" je nakon razočaravajućeg "Čuda u Bernu" uspjela ostvariti niz od 18 utakmica bez poraza, prije nego ih je [[Fudbalska reprezentacija Belgije|Belgija]] pobijedila u prijateljskoj utakmici u [[Bruxelles]]u u lipnju [[1956.]] godine; bio je to posljednji poraz "Lake konjice". Nakon te utakmice odigrali su još jednu prijateljsku utakmicu protiv [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] u [[Moskva|Moskvi]] pred 105,000 gledatelja. [[Zoltán Czibor]] postigao je jedini gol na utakmici za historijsku pobjedu Mađarske protiv Sovjeta, kojima je to bio prvi poraz na domaćem terenu u historiji. Sovjeti su tada smatrani "prirodnim nasljednicima" mađarske reprezentacije, a kako su ujedno bili i "glavni" u [[Istočni blok|Istočnom bloku]], sovjetske su vlasti očekivale laganu pobjedu svoje reprezentacije, koja se, ipak, nije dogodila. == Raspad == == Historijski značaj == == Rezultati == == Rekordi i statistike == == Nagrade == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{ cite book | title = Puskas on Puskas: The Life and Times of a Footballing Legend | editor = Rogan Taylor | year = 1998 | publisher = Robson Books | isbn = 1861051565 }} * {{cite book | title = The World Cup: The Complete History | editor = Terry Crouch | year = 2006 | publisher = Aurum Press Ltd. | isbn = 1845131495 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/worldcup00terr }} * {{cite book | title = The World Encyclopedia of Soccer | editor = Michael L. LaBlanc & Richard Henshaw | year = 1994 | publisher = Invisible Ink Press | isbn = 0810394421 }} * {{ cite book | title = Behind the Curtain: Travels in Eastern European Football | editor = Jonathan Wilson | year = 2006 | publisher = Orion Publishing | isbn = 9780752879451 }} * {{ cite book | title = Kicking & Screaming: An Oral History of Football in England | editor = Rogan Taylor & Andrew War | year = 1996 | publisher = Robson Books | isbn = 0860519120 }} * Diego Mariottini, "Tiki-taka Budapest: leggenda, ascesa e declino dell'Ungheria di Puskás", Bradipolibri, 2016, {{ISBN|9788899146214}} == Vanjske veze == {{commonscat|Golden Team}} *[https://web.archive.org/web/20060613194937/http://www.sportmuzeum.hu/aranycsapat/ ''Aranycsapat'' – dedicated web page] {{hu}} *[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/cc/hun/sebes.html Gusztáv Sebes biography] *[https://www.theguardian.com/football/1953/nov/26/newsstory.sport Hungary's Famous Victory] *[https://www.rsssf.org/tablesd/drgero5.html Dr. Gerő Cup 1948–53] *[https://web.archive.org/web/20160702073800/http://www.eloratings.net/ National football teams' rankings] {{Mađarska Laka konjica}} {{Authority control}} [[Kategorija:Fudbal u Mađarskoj]] d02ao565ly3z96ulojvvc1a967keevk 42589965 42589963 2026-05-09T14:57:44Z Edgar Allan Poe 29250 /* Posljednje godine */ 42589965 wikitext text/x-wiki [[File:Golden Team 1953.jpg|thumb|500px|right|{{center|'''"Laka konjica" 1953. godine'''<br />''prednji red:'' [[Mihály Lantos]], [[Ferenc Puskás]], [[Gyula Grosics]]<br />''stražnji red:'' [[Gyula Lóránt]], [[Jenő Buzánszky]], [[Nándor Hidegkuti]], [[Sándor Kocsis]], [[József Zakariás]], [[Zoltán Czibor]], [[József Bozsik]], [[László Budai]]}}]] "'''Laka konjica'''"<ref>{{Cite web |last=Stevović |first=Dejan |date=2022-11-13 |title=7: Tužan kas “Lake konjice” |url=https://sportklub.n1info.rs/fudbal/fifa-world-cup/7-tuzan-kas-lake-konjice/ |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[SportKlub]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Karin |first=Vice |date=2025-01-05 |title=Bili su najbolja reprezentacija ikad. Komunizam ih je stvorio pa uništio |url=https://www.index.hr/sport/clanak/bili-su-najbolja-reprezentacija-ikad-komunizam-ih-je-stvorio-pa-unistio/2626837.aspx |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Index.hr]] |quote=(...) Prva velika reprezentacija svjetskog nogometa bila je mađarska generacija, '''na ovim prostorima poznata kao Laka konjica''', ali svoju dominaciju nije okrunila jer je jedini poraz doživjela u finalu Svjetskog prvenstva. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ledinski |first=Karlo |date=2015-11-17 |title=Mađari su nekad bili najveća nogometna sila na svijetu |url=https://www.vecernji.hr/sport/madari-su-nekada-bili-najveca-nogometna-sila-i-sad-idu-na-europsko-prvenstvo-1037942 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=''[[Večernji list]]'' |quote=(...) '''Znamenita mađarska “laka konjica”''' oduševljavala je nogometni svijet 50-ih godina, a mnogi smatraju da je to najbolja momčad koja je ikada hodala zemljom. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-12-02 |title=Pogledajte kako je 'laka konjica' promijenila historiju fudbala (VIDEO) |url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/pogledajte-kako-je-laka-konjica-promijenila-historiju-fudbala-video/133536 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Radio Sarajevo]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Medo |first=Ivica |date=2012-09-21 |title=Neponovljiva navala opet zajedno: Možda i najveći svih vremena! |url=https://gol.dnevnik.hr/clanak/svjetski_nogomet/neponovljiva-navala-opet-zajedno-mozda-i-najveci-svih-vremena.html |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=Gol.hr|quote=(...) „Laka konjica“ je vjerojatno najveća, ali i najtragičnija momčad svih vremena.(...)}}</ref> ([[mađarski]]: ''Aranycsapat'', dosl. "Zlatna momčad") jest nadimak koji se odnosi na zlatnu generaciju [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske nogometne reprezentacije]] iz [[1950-e|1950-ih]] godina. Danas se smatra kako je ova mađarska reprezentacija bila najbolja svjetska reprezentacija svog vremena, a svoj je status izgradila kroz nekoliko slavnih utakmica, uključujući četvrtfinale ("[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]") protiv [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], polufinale protiv [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]] i finale ("[[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Čudo u Bernu]]") protiv [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskom prvenstvu 1954.]] godine. Ova je reprezentacija nanijela poraze tadašnjim nogometnim silama poput [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]], [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]], [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] i [[Njemačka nogometna reprezentacija|Njemačke]] prije nego što su se nakon [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarske revolucije]] [[1956.]] raspali. Reprezentacija je u različitim dijelovima svijeta bila poznata i po drugim nadimcima. U periodu između [[1949.]] i [[1956.]], "Laka konjica" odigrala je 69 utakmica, 58 od kojih je pobijedila, uz 8 remija i samo tri poraza, onaj od [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] u finalu [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskog prvenstva 1954.]] godine<ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/mighty-magyars-and-hungarys-four-year-unbeaten-streak|title=Mighty Magyars and Hungary’s four-year unbeaten streak|work=FIFA}}</ref> te još dvije prijateljske utakmice koje su ranije navođene kao remiji. U tih su 69 utakmica postigli čak 436 golova. Prema [[Svjetska nogometna Elo ljestvica|Elo ljestvici]], "Laka konjica" ostvarila je najviši broj bodova za neku reprezentaciju ikada (2231 bodova ostvarenih [[30. lipnja]] [[1954.]]), a [[2016.]] godine [[BBC]] ih je proglasio najboljom nogometnom reprezentacijom u historiji.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36387046|title=The greatest international team ever?|work=BBC Sport}}</ref> U historijskom kontekstu, smatra se kako je "Laka konjica" uspješno implementirala rani oblik "[[totalni fudbal|totalnog nogometa]]", koji će [[Fudbalska reprezentacija Nizozemske|nizozemska reprezentacija]] usavršiti tijekom [[1970-e|1970-ih]] godina. Također se smatra da je ova reprezentacija uvela novi, znanstveni način vođenja momčadi te taktičke inovacije koje su u narednim desetljećima naširoko prihvaćene. == Ključne osobe == [[File:Aranycsapat.png|thumb|Fleksibilna formacija 3–2–3–2 koju je koristila "Laka konjica".]] Jezgru momčadi činila su šestorica igrača – napadači [[Ferenc Puskás]], [[Sándor Kocsis]] i [[Zoltán Czibor]], defenzivni vezni [[József Bozsik]] i [[Gyula Grosics]], svi redom igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], te ofenzivni vezni [[Nándor Hidegkuti]], koji je igrao za [[MTK Budapest FC|MTK]]. Izbornik je bio [[Gusztáv Sebes]], koji je ranije bio sindikalist u [[Renault]]ovim tvornicama u [[Budimpešta|Budimpešti]] i predratnom [[Pariz]]u, shodno čemu je dobio odobrenje zamjenika ministra sporta da vodi reprezentaciju. Sebes je zaslužan za tri značajne inovacije. Prvo, uveo je kondicijske režime za svoje igrače te klupsku politiku na reprezentativnom nivou, što je dovelo do redovnih reprezentativnih treninga. Drugo, osmislio je taktički koncept dubinskog centarfora. U to je doba većina nogometnih momčadi igrala tzv. WM formaciju, gdje je centarfor bio isturen u napadačkoj liniji s tri napadača i dva krila. Sebes je povukao centarfora natrag u vezni red, a po potrebi je i krila vraćao u vezni red. Ovo je efektivno stvorilo iznimno fleksibilnu 3–2–3–2 formaciju, što je momčadi omogućilo da brzo mijenja između napada i obrane. Ova je taktika također izvlačila braniče s njihovih pozicija, s obzirom da su centarhalfovi navikli na "flaster" čuvanje centarfora morali svog igrača pratiti sve do veznog reda. Treće, Sabes je poticao svoje igrače na prilagodljivost – ideal je bio stvoriti igrače koji bi bili sposobni igrati jednako dobro na svakoj poziciji. To je tada bila revolucionarna ideja jer su igrači uglavnom bili navikli igrati samo na jednoj specifičnoj poziciji. Sve skupa, ova je taktika bila preteča "[[Totalni nogomet|totalnog nogometa]]". Puskás je jednom prilikom rekao: "Kada smo napadali, svi su napadali, a isto je bilo i u obrani. Bili smo prototip totalnog nogometa".<ref>[https://web.archive.org/web/20110115075922/http://www.fifa.com/classicfootball/news/newsid=510979.html FIFA.com]</ref> Također, značajan utjecaj na Sebesa i "Laku konjicu" imao je trener [[Jimmy Hogan]], jedan od pionira nogometa. Tadašnji predsjednik predsjednik Mađarskog nogometnog saveza, [[Sándor Barcs]], rekao je: "Jimmy Hogan naučio nas je sve što znamo o nogometu".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/22/sport.comment2|title=How total football inventor was lost to Hungary|website=[[TheGuardian.com]]|date=22 November 2003}}</ref> Čak je i Sebes odao počast engleskom pioniru: "Igrali smo nogomet kako nas je naučio Jimmy Hogan. Kada se bude pričalo o našoj nogometnoj povijesti, njegovo ime treba biti upisano zlatnim slovima".<ref name=Anatomy>Jonathan Wilson, ''The Anatomy of England: a History in Ten Matches'' (Orion Publishing Group, London 2010)</ref> == Historija == === Počeci i olimpijsko zlato === "Laka konjica" nastala je [[1949.]] godine kada je [[Gusztáv Sebes]] preuzeo klupu [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske reprezentacije]]. Do [[14. svibnja]] [[1950.]] godine, reprezentacija je odigrala osam utakmica bez poraza, da bi na taj dan izgubili od [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrije]] u prijateljskoj utakmici. Međutim, od njihove sljedeće utakmice, koja je odigrana [[4. lipnja]] [[1950.]] godine pa sve do [[4. srpnja]] [[1954.]] godine, "Laka konjica" je imala niz od 32 utakmice bez poraza, odnosno 29 pobjeda i samo tri remija. [[File:1952 Summer olympics, olympic stadium. The Hungarian national team after the final (Hungary - Yugoslavia 2-0).jpg|thumb|left|"Laka konjica" na Olimpijskom stadionu u [[Helsinki]]ju nakon osvajanja zlatne medalje u finalu protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]].]] "Laka konjica" je na [[Ljetne olimpijske igre 1952.|Olimpijske igrame 1952.]] godine u [[Helsinki]]ju stigla bez da su znali za poraz pune dvije godine. U skupini su imali lagan posao, što im je osiguralo polufinalni ogled s aktualnim olimpijskim prvacima, [[Fudbalska reprezentacija Švedske|Švedskom]]. "Laka konjica" pregazila je olimpijske prvake 6:0 te osigurala finale protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]], koju su pobijedili 2:0 golovima [[Ferenc Puskás|Puskása]] i [[Zoltán Czibor|Czibora]]. Mađari su tako postali olimpijski prvaci, a unatoč sjajnim nastupima u narednim godinama, ovo olimpijsko zlato bit će im jedino zlato na nekom velikom međunarodnom natjecanju. Još od [[1948.]] godine, mađarska je reprezentacija sudjelovala i na [[Srednjoevropski međunarodni kup|Srednjoeuropskom međunarodnom kupu]], koji se igrao od [[1948.]] do [[1953.]] godine. Ovu preteču [[UEFA Euro|Europskog prvenstva]] igrale su reprezentacije iz Srednje Europe, a Mađarska je svoj dio turnira kompletirala u svibnju [[1953.]] godine s pet pobjeda, jednim remijem i dva poraza (iz ere prije "Lake konjice"), što je bilo dovoljno za prvo mjesto. U studenom iste godine, odigrali su tzv. "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmicu stoljeća]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]] na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] pred 105,000 gledatelja. Englezi su pozvali Mađare na prijateljski ogled nakon što je "Laka konjica" osvojila olimpijsko zlato. Kako Engleska do tada nikada nije izgubila na domaćem terenu od nebritanske momčadi (imali su poraz od [[Fudbalska reprezentacija Irske|Irske]] iz [[1949.]] godine), [[The Football Association|savez]] je bio uvjeren u pobjedu, smatrajući da su njihovi igrači tehnički i taktički superiorniji u odnosu na igrače iz bilo koje druge zemlje. Engleska je tada bila treća, a Mađarska prva reprezentacija svijeta, tako da je anticipacija bila iznimna, što je engleske medije navelo da utakmici daju nadimak "Utakmica stoljeća".<ref name="glanville1">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/may/17/seven-deadly-sins-football-hungary-england|title=The Hungarian disasters – England v Hungary, 1953-4|last=Glanville|first=Brian|date=17 May 2009|work=The Observer|publisher=Guardian News and Media Limited|access-date=23 March 2011}}</ref><ref name="sportsillustrated">{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104031645/http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|url-status=dead|archive-date=November 4, 2012|title=Hungary marks 50th year since England win|date=25 November 2003|work=Sports Illustrated|publisher=CNN/[[Sports Illustrated]]|access-date=23 March 2011}}</ref> {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Wembley Stadium, the Hungarian national team before the 6-3 match against England.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = "Laka konjica" na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] prije početka historijske "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmice stoljeće]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]]. | image2 = 1954 Hungary 7–1 England, (association football friendly) Golden Team.jpg | alt2 = | link2 = | caption2 = Publika u [[Budimpešta|Budimpešti]] slavi historijski poraz Engleske od "Lake konjice" u revanšu pred početak [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva 1954.]] godine. | footer = }} Na opći šok domaćina, "Laka konjica" poveća je već u prvoj minuti, a do 27. minute imali su prednost od 4:1. Konačni rezultat bio je 6:3 za Mađarsku, pri čemu je [[Nándor Hidegkuti]] postigao hat-trick, uz još dva Puskásova gola i jedan [[József Bozsik|Józsefa Bozsika]]. Za Engleze je to bio šamar i lekcija koja je odjeknula zemljom, a posljedično je dovela do promjene prakse na Otoku, odnosno engleski su treneri počeli primjenjivati kontinentalne taktike i pristupe te tako adaptirali svoju igru.<ref name="glanville1" /> Ubrzo je organiziran i [[Mađarska – Engleska (prijateljska utakmica, 1954)|revanš]] između reprezentacija u [[Budimpešta|Budimpešti]], koji se odigrao [[23. svibnja]] [[1954.]] godine, tri tjedna prije početka [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva]]. Englezi su se nadali osveti i vodili su se mišlju da je poraz na Wembleyju bila anomalija, međutim "Laka konjica" ih je pregazila rezultatom 7:1 i tako im nanijela najteži poraz u historiji.<ref name="glanville1" /> === FIFA Svjetsko prvenstvo 1954. === {{main|FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.}} Mađarska je na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.]] godine došla kao glavni favorit – četiri godine nisu znali za poraz, a dvije uvjerljive pobjede protiv Engleske (ukupno 13:4) dokazale su svijetu da je "Laka konjica" najveći favorit za naslov prvaka svijeta. Šesnaest reprezentacija raspoređeno je u četiri grupe po četiri reprezentacije, dva nositelja i dva nenositelja; svaka je reprezentacija igrala samo dvije utakmice, odnosno međusobno su igrali samo nositelji protiv nenositelja. Mađarska je tako igrala protiv [[Fudbalska reprezentacija Južne Koreje|Južne Koreje]] (9:0) i [[Fudbalska reprezentacija Zapadne Njemačke|Zapadne Njemačke]] (8:3) i s dvama pobjedama osigurala prvo mjesto u grupi u kojoj je prošla još i Zapadna Njemačka. Iako je izdominirala u grupi, Mađarska je na dvije utakmice ostala bez Puskása, koji je zadobio ozljedu gležnja nakon prekršaja na njemu u utakmici protiv Zapadne Njemačke. Četvrtfinalni ogled donio je dugoočekivani okršaj s [[Fudbalska reprezentacija Brazila|Brazilom]]. Brazil je bio jedan od favorita za naslov, a nakon [[Maracanazo|šokantnog poraza]] od [[Fudbalska reprezentacija Urugvaja|Urugvaja]] u posljednjoj utakmici [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950.|Svjetskog prvenstva 1950.]] godine, Brazilci su bili željni novog finala i naslova prvaka. Međutim, ono što je trebala biti ljepotica prvenstva pretvorilo se praktički u tučnjavu između dvaju reprezentacija koja je zbog velikog broja grubih prekršaja dobila nadimak "[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]". Nakon što je Mađarska povela 2:0 u prvih sedam minuta, momčadi su počele svoju seriju grubih prekršaja, što je dovelo do brojnih prekida, slobodnih udaraca i čak tri isključenja; "Laka konjica" na kraju je slavila 4:2. Igrači su se nastavili tuči i nakon utakmice, u tunelu i u svlačionicama, zbog čega se ova utakmica smatra jednom od najbrutalnijih u historiji nogometa. Engleski sudac [[Arthur Edward Ellis]], koji je vodio utakmicu, kasnije je rekao: "Mislio sam da će to biti najveća utakmica koju ću ikada vidjeti. Bio sam na svjetskom vrhu. Ne znam jesu li politika i vjera imali ikakve veze s tim, ali ponašali su se kao životinje. Čista sramota. Bila je to grozna utakmica. U današnjim okolnostima, toliko bi igrača bilo isključeno da bi morali prekinuti utakmicu. Ja sam jedino želio dovesti utakmicu do kraja".<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-ellis-a-knockout-during-the-battle-of-berne-1163887.html |title=Football: Ellis a knockout during the Battle of Berne – Sport |work=The Independent |date=1998-06-09 |access-date=2011-03-14}}</ref> Mađarskoj je uslijedio polufinalni ogled s Urugvajom, reprezentacijom koja dotad nikada nije izgubila na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetskom prvenstvu]] i koja je osvojila oba prethodna turnira na kojima je sudjelovala bez poraza. Iako je "Laka konjica" i dalje bila bez Puskása, uspjeli su povesti golom Czibora, a Urugvajci se nisu uspjeli vratiti do poluvremena. Odmah na početku drugog dijela, Hidegkuti je povećao mađarsku prednost na 2:0. Urugvajci su tada krenuli u potpunu ofenzicu, a petnaest minuta prije kraja, [[Juan Hohberg]] je smanjio mađarsku prednost. Mađari su se branili, ali Hohberg je u 86. minuti izjednačio rezultat i odveo utakmicu u produžetke. U produžecima se ukazao [[Sándor Kocsis]], koji je s dva gola povećao mađarsku prednost na 4:2 i odveo ih do pobjede. Urugvaj je tako doživio svoj prvi poraz na Svjetskim prvenstvima, a Mađarska je otišla u svoje drugo finale, nakon [[1938.]] godine. [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Finalni ogled]] igrao se, tako, između Mađarske i Zapadne Njemačke, izvorno nenositeljice koja je u drugu fazu uspjela proći tek nakon majstorice protiv [[Fudbalska reprezentacija Turske|Turske]]. Mađarska je bila veliki favorit; od [[1949.]] do te utakmice imali su samo jedan poraz, a bili su u seriji od 32 utakmice bez poraza od [[1950.]] godine, a uz to su pregazili Zapadnu Njemačku u grupi rezultatom 8:3. Sve je upućivalo na to da će Mađarska postati svjetski prvak, unatoč činjenici da se Puskás nije potpuno opravio (međutim, izbornik je odlučio uvrstiti ta u postavu). Upravo je Puskás doveo Mađare u rano vodstvo u 6. minuti, a Czibor je kasnije povećao na 2:0. Ipak, Nijemci su tada pritisli te su preko [[Max Morlock|Maxa Morlocka]] brzo smanjili na 2:1. Nakon kornera u 18. minuti, [[Helmut Rahn]] postiže novi gol za Njemačku i tako izravnava rezultat; Mađari su se žalili da je njihov golman bio ometan tijekom tog kornera, ali žalbe nisu uvažene. Mađari su u drugom poluvremenu dali sve u napad, međutim njemačka obrana bila je spremna, a golman [[Toni Turek]] imao je nekoliko sjajnih obrana. Šest minuta prije kraja, Rahn je postigao svoj drugi gol za vodstvo Zapadne Njemačke 2:3. Puskás je dvije minute prije kraja postigao izjednačujući gol, ali isti je poništen zbog zaleđa, a minutu prije kraja Kocsis je srušen u kaznenom prostoru Nijemaca, ali sudac nije procijenio da se radi o prekršaju za penal. "[[Čudo u Bernu (1954)|Čudo u Bernu]]", kako su mediji nazvali ovu utakmicu, bio je šok u svijetu nogometa i trenutak koji je "Laku konjicu" ostavio na jednom olimpijskom zlatu i bez titule prvaka svijeta. Mađarski niz od 32 pobjede za redom prekinut je, a ovo im je bio prvi poraz od [[1950.]] godine te prvi i jedini poraz u nekoj službenoj utakmici (oba ostala poraza bila su u prijateljskim susretima). Kako bi izbjegli razočarane navijače, igrači su diskretno vraćeni u Mađarsku, gdje su "identificirani krivci" za razočaravajući poraz; golman [[Gyula Grosics]] posebno je istaknut među njima. Međutim, unatoč ovom razočarenju, "Laka konjica" nastavila je s dobrim igrama. === Posljednje godine === U prosincu [[1954.]] godine, [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] je ugostila "Laku konjicu" na [[Hampden Park]]u pred više od 110,000 gledatelja. Škoti su bili odlučni u naumu da se ne osramote kao Englezi ranije te su se odlučili na kontranapade kao svoju glavnu taktiku. Ovakav pristup doveo je do otvorene utakmice s puno golova. Mađati su poveli preko Bozsik u 20. minuti, a šest minuta kasnije Hidegkuti je povećao na 2:0. Škoti su preko [[Tommy Ring|Tommyja Ringa]] smanjili na 2:1 u 36. minuti, međutim [[Károly Sándor]] ponovo je povećao na 3:1 netom prije poluvremena. Drugo je poluvrijeme nastavljeno na isti način. Škotsko krilo [[John Mackenzie (fudbaler)|John Mackenzie]] bio je bolji u okršaju s [[Mihály Lantos|Mihályjem Lantosom]], što je omogućilo [[Bobby Johnstone|Bobbyju Johnstoneu]] da smanji na 3:2 na samom početku drugog poluvremena. Škoti su nastavili pritiskati, a samo ih je loša realizacija spriječila da izjednače rezultat; pred kraj utakmice, Mađari su pokrenuli kontranapad iz kojeg je Kocsis postigao gol za konačnih 4:2 za "Laku konjicu". Škoti su bili najbliže pobjedi nad Mađarima u nekoj prijateljskoj utakmici još od [[1950.]] godine, a Puskás je nakon utakmice pohvalio Mackenzieja.<ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |title=The firhill flyer &#124; Comments &#124; The Official Gateway to Scotland |publisher=Scotland.org |access-date=2011-03-14 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721002015/http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |url-status=dead }}</ref> "Laka konjica" je nakon razočaravajućeg "Čuda u Bernu" uspjela ostvariti niz od 18 utakmica bez poraza, prije nego ih je [[Fudbalska reprezentacija Belgije|Belgija]] pobijedila u prijateljskoj utakmici u [[Bruxelles]]u u lipnju [[1956.]] godine; bio je to posljednji poraz "Lake konjice". U lipnju je izbornik Sebes također dobio otkaz, a reprezentaciju je preuzeo [[Márton Bukovi]], koji je vodio "Laku konjicu" u prijateljskoj utakmici protiv [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] u [[Moskva|Moskvi]] pred 105,000 gledatelja. [[Zoltán Czibor]] postigao je jedini gol na utakmici za historijsku pobjedu Mađarske protiv Sovjeta, kojima je to bio prvi poraz na domaćem terenu u historiji. Sovjeti su tada smatrani "prirodnim nasljednicima" mađarske reprezentacije, a kako su ujedno bili i "glavni" u [[Istočni blok|Istočnom bloku]], sovjetske su vlasti očekivale laganu pobjedu svoje reprezentacije, koja se, ipak, nije dogodila. == Raspad == == Historijski značaj == == Rezultati == == Rekordi i statistike == == Nagrade == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{ cite book | title = Puskas on Puskas: The Life and Times of a Footballing Legend | editor = Rogan Taylor | year = 1998 | publisher = Robson Books | isbn = 1861051565 }} * {{cite book | title = The World Cup: The Complete History | editor = Terry Crouch | year = 2006 | publisher = Aurum Press Ltd. | isbn = 1845131495 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/worldcup00terr }} * {{cite book | title = The World Encyclopedia of Soccer | editor = Michael L. LaBlanc & Richard Henshaw | year = 1994 | publisher = Invisible Ink Press | isbn = 0810394421 }} * {{ cite book | title = Behind the Curtain: Travels in Eastern European Football | editor = Jonathan Wilson | year = 2006 | publisher = Orion Publishing | isbn = 9780752879451 }} * {{ cite book | title = Kicking & Screaming: An Oral History of Football in England | editor = Rogan Taylor & Andrew War | year = 1996 | publisher = Robson Books | isbn = 0860519120 }} * Diego Mariottini, "Tiki-taka Budapest: leggenda, ascesa e declino dell'Ungheria di Puskás", Bradipolibri, 2016, {{ISBN|9788899146214}} == Vanjske veze == {{commonscat|Golden Team}} *[https://web.archive.org/web/20060613194937/http://www.sportmuzeum.hu/aranycsapat/ ''Aranycsapat'' – dedicated web page] {{hu}} *[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/cc/hun/sebes.html Gusztáv Sebes biography] *[https://www.theguardian.com/football/1953/nov/26/newsstory.sport Hungary's Famous Victory] *[https://www.rsssf.org/tablesd/drgero5.html Dr. Gerő Cup 1948–53] *[https://web.archive.org/web/20160702073800/http://www.eloratings.net/ National football teams' rankings] {{Mađarska Laka konjica}} {{Authority control}} [[Kategorija:Fudbal u Mađarskoj]] 69j5e41dkmgwbjd0y9moikn5ox9j5w8 42589967 42589965 2026-05-09T15:09:52Z Edgar Allan Poe 29250 /* Raspad */ 42589967 wikitext text/x-wiki [[File:Golden Team 1953.jpg|thumb|500px|right|{{center|'''"Laka konjica" 1953. godine'''<br />''prednji red:'' [[Mihály Lantos]], [[Ferenc Puskás]], [[Gyula Grosics]]<br />''stražnji red:'' [[Gyula Lóránt]], [[Jenő Buzánszky]], [[Nándor Hidegkuti]], [[Sándor Kocsis]], [[József Zakariás]], [[Zoltán Czibor]], [[József Bozsik]], [[László Budai]]}}]] "'''Laka konjica'''"<ref>{{Cite web |last=Stevović |first=Dejan |date=2022-11-13 |title=7: Tužan kas “Lake konjice” |url=https://sportklub.n1info.rs/fudbal/fifa-world-cup/7-tuzan-kas-lake-konjice/ |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[SportKlub]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Karin |first=Vice |date=2025-01-05 |title=Bili su najbolja reprezentacija ikad. Komunizam ih je stvorio pa uništio |url=https://www.index.hr/sport/clanak/bili-su-najbolja-reprezentacija-ikad-komunizam-ih-je-stvorio-pa-unistio/2626837.aspx |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Index.hr]] |quote=(...) Prva velika reprezentacija svjetskog nogometa bila je mađarska generacija, '''na ovim prostorima poznata kao Laka konjica''', ali svoju dominaciju nije okrunila jer je jedini poraz doživjela u finalu Svjetskog prvenstva. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ledinski |first=Karlo |date=2015-11-17 |title=Mađari su nekad bili najveća nogometna sila na svijetu |url=https://www.vecernji.hr/sport/madari-su-nekada-bili-najveca-nogometna-sila-i-sad-idu-na-europsko-prvenstvo-1037942 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=''[[Večernji list]]'' |quote=(...) '''Znamenita mađarska “laka konjica”''' oduševljavala je nogometni svijet 50-ih godina, a mnogi smatraju da je to najbolja momčad koja je ikada hodala zemljom. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-12-02 |title=Pogledajte kako je 'laka konjica' promijenila historiju fudbala (VIDEO) |url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/pogledajte-kako-je-laka-konjica-promijenila-historiju-fudbala-video/133536 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Radio Sarajevo]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Medo |first=Ivica |date=2012-09-21 |title=Neponovljiva navala opet zajedno: Možda i najveći svih vremena! |url=https://gol.dnevnik.hr/clanak/svjetski_nogomet/neponovljiva-navala-opet-zajedno-mozda-i-najveci-svih-vremena.html |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=Gol.hr|quote=(...) „Laka konjica“ je vjerojatno najveća, ali i najtragičnija momčad svih vremena.(...)}}</ref> ([[mađarski]]: ''Aranycsapat'', dosl. "Zlatna momčad") jest nadimak koji se odnosi na zlatnu generaciju [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske nogometne reprezentacije]] iz [[1950-e|1950-ih]] godina. Danas se smatra kako je ova mađarska reprezentacija bila najbolja svjetska reprezentacija svog vremena, a svoj je status izgradila kroz nekoliko slavnih utakmica, uključujući četvrtfinale ("[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]") protiv [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], polufinale protiv [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]] i finale ("[[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Čudo u Bernu]]") protiv [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskom prvenstvu 1954.]] godine. Ova je reprezentacija nanijela poraze tadašnjim nogometnim silama poput [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]], [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]], [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] i [[Njemačka nogometna reprezentacija|Njemačke]] prije nego što su se nakon [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarske revolucije]] [[1956.]] raspali. Reprezentacija je u različitim dijelovima svijeta bila poznata i po drugim nadimcima. U periodu između [[1949.]] i [[1956.]], "Laka konjica" odigrala je 69 utakmica, 58 od kojih je pobijedila, uz 8 remija i samo tri poraza, onaj od [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] u finalu [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskog prvenstva 1954.]] godine<ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/mighty-magyars-and-hungarys-four-year-unbeaten-streak|title=Mighty Magyars and Hungary’s four-year unbeaten streak|work=FIFA}}</ref> te još dvije prijateljske utakmice koje su ranije navođene kao remiji. U tih su 69 utakmica postigli čak 436 golova. Prema [[Svjetska nogometna Elo ljestvica|Elo ljestvici]], "Laka konjica" ostvarila je najviši broj bodova za neku reprezentaciju ikada (2231 bodova ostvarenih [[30. lipnja]] [[1954.]]), a [[2016.]] godine [[BBC]] ih je proglasio najboljom nogometnom reprezentacijom u historiji.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36387046|title=The greatest international team ever?|work=BBC Sport}}</ref> U historijskom kontekstu, smatra se kako je "Laka konjica" uspješno implementirala rani oblik "[[totalni fudbal|totalnog nogometa]]", koji će [[Fudbalska reprezentacija Nizozemske|nizozemska reprezentacija]] usavršiti tijekom [[1970-e|1970-ih]] godina. Također se smatra da je ova reprezentacija uvela novi, znanstveni način vođenja momčadi te taktičke inovacije koje su u narednim desetljećima naširoko prihvaćene. == Ključne osobe == [[File:Aranycsapat.png|thumb|Fleksibilna formacija 3–2–3–2 koju je koristila "Laka konjica".]] Jezgru momčadi činila su šestorica igrača – napadači [[Ferenc Puskás]], [[Sándor Kocsis]] i [[Zoltán Czibor]], defenzivni vezni [[József Bozsik]] i [[Gyula Grosics]], svi redom igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], te ofenzivni vezni [[Nándor Hidegkuti]], koji je igrao za [[MTK Budapest FC|MTK]]. Izbornik je bio [[Gusztáv Sebes]], koji je ranije bio sindikalist u [[Renault]]ovim tvornicama u [[Budimpešta|Budimpešti]] i predratnom [[Pariz]]u, shodno čemu je dobio odobrenje zamjenika ministra sporta da vodi reprezentaciju. Sebes je zaslužan za tri značajne inovacije. Prvo, uveo je kondicijske režime za svoje igrače te klupsku politiku na reprezentativnom nivou, što je dovelo do redovnih reprezentativnih treninga. Drugo, osmislio je taktički koncept dubinskog centarfora. U to je doba većina nogometnih momčadi igrala tzv. WM formaciju, gdje je centarfor bio isturen u napadačkoj liniji s tri napadača i dva krila. Sebes je povukao centarfora natrag u vezni red, a po potrebi je i krila vraćao u vezni red. Ovo je efektivno stvorilo iznimno fleksibilnu 3–2–3–2 formaciju, što je momčadi omogućilo da brzo mijenja između napada i obrane. Ova je taktika također izvlačila braniče s njihovih pozicija, s obzirom da su centarhalfovi navikli na "flaster" čuvanje centarfora morali svog igrača pratiti sve do veznog reda. Treće, Sabes je poticao svoje igrače na prilagodljivost – ideal je bio stvoriti igrače koji bi bili sposobni igrati jednako dobro na svakoj poziciji. To je tada bila revolucionarna ideja jer su igrači uglavnom bili navikli igrati samo na jednoj specifičnoj poziciji. Sve skupa, ova je taktika bila preteča "[[Totalni nogomet|totalnog nogometa]]". Puskás je jednom prilikom rekao: "Kada smo napadali, svi su napadali, a isto je bilo i u obrani. Bili smo prototip totalnog nogometa".<ref>[https://web.archive.org/web/20110115075922/http://www.fifa.com/classicfootball/news/newsid=510979.html FIFA.com]</ref> Također, značajan utjecaj na Sebesa i "Laku konjicu" imao je trener [[Jimmy Hogan]], jedan od pionira nogometa. Tadašnji predsjednik predsjednik Mađarskog nogometnog saveza, [[Sándor Barcs]], rekao je: "Jimmy Hogan naučio nas je sve što znamo o nogometu".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/22/sport.comment2|title=How total football inventor was lost to Hungary|website=[[TheGuardian.com]]|date=22 November 2003}}</ref> Čak je i Sebes odao počast engleskom pioniru: "Igrali smo nogomet kako nas je naučio Jimmy Hogan. Kada se bude pričalo o našoj nogometnoj povijesti, njegovo ime treba biti upisano zlatnim slovima".<ref name=Anatomy>Jonathan Wilson, ''The Anatomy of England: a History in Ten Matches'' (Orion Publishing Group, London 2010)</ref> == Historija == === Počeci i olimpijsko zlato === "Laka konjica" nastala je [[1949.]] godine kada je [[Gusztáv Sebes]] preuzeo klupu [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske reprezentacije]]. Do [[14. svibnja]] [[1950.]] godine, reprezentacija je odigrala osam utakmica bez poraza, da bi na taj dan izgubili od [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrije]] u prijateljskoj utakmici. Međutim, od njihove sljedeće utakmice, koja je odigrana [[4. lipnja]] [[1950.]] godine pa sve do [[4. srpnja]] [[1954.]] godine, "Laka konjica" je imala niz od 32 utakmice bez poraza, odnosno 29 pobjeda i samo tri remija. [[File:1952 Summer olympics, olympic stadium. The Hungarian national team after the final (Hungary - Yugoslavia 2-0).jpg|thumb|left|"Laka konjica" na Olimpijskom stadionu u [[Helsinki]]ju nakon osvajanja zlatne medalje u finalu protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]].]] "Laka konjica" je na [[Ljetne olimpijske igre 1952.|Olimpijske igrame 1952.]] godine u [[Helsinki]]ju stigla bez da su znali za poraz pune dvije godine. U skupini su imali lagan posao, što im je osiguralo polufinalni ogled s aktualnim olimpijskim prvacima, [[Fudbalska reprezentacija Švedske|Švedskom]]. "Laka konjica" pregazila je olimpijske prvake 6:0 te osigurala finale protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]], koju su pobijedili 2:0 golovima [[Ferenc Puskás|Puskása]] i [[Zoltán Czibor|Czibora]]. Mađari su tako postali olimpijski prvaci, a unatoč sjajnim nastupima u narednim godinama, ovo olimpijsko zlato bit će im jedino zlato na nekom velikom međunarodnom natjecanju. Još od [[1948.]] godine, mađarska je reprezentacija sudjelovala i na [[Srednjoevropski međunarodni kup|Srednjoeuropskom međunarodnom kupu]], koji se igrao od [[1948.]] do [[1953.]] godine. Ovu preteču [[UEFA Euro|Europskog prvenstva]] igrale su reprezentacije iz Srednje Europe, a Mađarska je svoj dio turnira kompletirala u svibnju [[1953.]] godine s pet pobjeda, jednim remijem i dva poraza (iz ere prije "Lake konjice"), što je bilo dovoljno za prvo mjesto. U studenom iste godine, odigrali su tzv. "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmicu stoljeća]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]] na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] pred 105,000 gledatelja. Englezi su pozvali Mađare na prijateljski ogled nakon što je "Laka konjica" osvojila olimpijsko zlato. Kako Engleska do tada nikada nije izgubila na domaćem terenu od nebritanske momčadi (imali su poraz od [[Fudbalska reprezentacija Irske|Irske]] iz [[1949.]] godine), [[The Football Association|savez]] je bio uvjeren u pobjedu, smatrajući da su njihovi igrači tehnički i taktički superiorniji u odnosu na igrače iz bilo koje druge zemlje. Engleska je tada bila treća, a Mađarska prva reprezentacija svijeta, tako da je anticipacija bila iznimna, što je engleske medije navelo da utakmici daju nadimak "Utakmica stoljeća".<ref name="glanville1">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/may/17/seven-deadly-sins-football-hungary-england|title=The Hungarian disasters – England v Hungary, 1953-4|last=Glanville|first=Brian|date=17 May 2009|work=The Observer|publisher=Guardian News and Media Limited|access-date=23 March 2011}}</ref><ref name="sportsillustrated">{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104031645/http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|url-status=dead|archive-date=November 4, 2012|title=Hungary marks 50th year since England win|date=25 November 2003|work=Sports Illustrated|publisher=CNN/[[Sports Illustrated]]|access-date=23 March 2011}}</ref> {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Wembley Stadium, the Hungarian national team before the 6-3 match against England.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = "Laka konjica" na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] prije početka historijske "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmice stoljeće]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]]. | image2 = 1954 Hungary 7–1 England, (association football friendly) Golden Team.jpg | alt2 = | link2 = | caption2 = Publika u [[Budimpešta|Budimpešti]] slavi historijski poraz Engleske od "Lake konjice" u revanšu pred početak [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva 1954.]] godine. | footer = }} Na opći šok domaćina, "Laka konjica" poveća je već u prvoj minuti, a do 27. minute imali su prednost od 4:1. Konačni rezultat bio je 6:3 za Mađarsku, pri čemu je [[Nándor Hidegkuti]] postigao hat-trick, uz još dva Puskásova gola i jedan [[József Bozsik|Józsefa Bozsika]]. Za Engleze je to bio šamar i lekcija koja je odjeknula zemljom, a posljedično je dovela do promjene prakse na Otoku, odnosno engleski su treneri počeli primjenjivati kontinentalne taktike i pristupe te tako adaptirali svoju igru.<ref name="glanville1" /> Ubrzo je organiziran i [[Mađarska – Engleska (prijateljska utakmica, 1954)|revanš]] između reprezentacija u [[Budimpešta|Budimpešti]], koji se odigrao [[23. svibnja]] [[1954.]] godine, tri tjedna prije početka [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva]]. Englezi su se nadali osveti i vodili su se mišlju da je poraz na Wembleyju bila anomalija, međutim "Laka konjica" ih je pregazila rezultatom 7:1 i tako im nanijela najteži poraz u historiji.<ref name="glanville1" /> === FIFA Svjetsko prvenstvo 1954. === {{main|FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.}} Mađarska je na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.]] godine došla kao glavni favorit – četiri godine nisu znali za poraz, a dvije uvjerljive pobjede protiv Engleske (ukupno 13:4) dokazale su svijetu da je "Laka konjica" najveći favorit za naslov prvaka svijeta. Šesnaest reprezentacija raspoređeno je u četiri grupe po četiri reprezentacije, dva nositelja i dva nenositelja; svaka je reprezentacija igrala samo dvije utakmice, odnosno međusobno su igrali samo nositelji protiv nenositelja. Mađarska je tako igrala protiv [[Fudbalska reprezentacija Južne Koreje|Južne Koreje]] (9:0) i [[Fudbalska reprezentacija Zapadne Njemačke|Zapadne Njemačke]] (8:3) i s dvama pobjedama osigurala prvo mjesto u grupi u kojoj je prošla još i Zapadna Njemačka. Iako je izdominirala u grupi, Mađarska je na dvije utakmice ostala bez Puskása, koji je zadobio ozljedu gležnja nakon prekršaja na njemu u utakmici protiv Zapadne Njemačke. Četvrtfinalni ogled donio je dugoočekivani okršaj s [[Fudbalska reprezentacija Brazila|Brazilom]]. Brazil je bio jedan od favorita za naslov, a nakon [[Maracanazo|šokantnog poraza]] od [[Fudbalska reprezentacija Urugvaja|Urugvaja]] u posljednjoj utakmici [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950.|Svjetskog prvenstva 1950.]] godine, Brazilci su bili željni novog finala i naslova prvaka. Međutim, ono što je trebala biti ljepotica prvenstva pretvorilo se praktički u tučnjavu između dvaju reprezentacija koja je zbog velikog broja grubih prekršaja dobila nadimak "[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]". Nakon što je Mađarska povela 2:0 u prvih sedam minuta, momčadi su počele svoju seriju grubih prekršaja, što je dovelo do brojnih prekida, slobodnih udaraca i čak tri isključenja; "Laka konjica" na kraju je slavila 4:2. Igrači su se nastavili tuči i nakon utakmice, u tunelu i u svlačionicama, zbog čega se ova utakmica smatra jednom od najbrutalnijih u historiji nogometa. Engleski sudac [[Arthur Edward Ellis]], koji je vodio utakmicu, kasnije je rekao: "Mislio sam da će to biti najveća utakmica koju ću ikada vidjeti. Bio sam na svjetskom vrhu. Ne znam jesu li politika i vjera imali ikakve veze s tim, ali ponašali su se kao životinje. Čista sramota. Bila je to grozna utakmica. U današnjim okolnostima, toliko bi igrača bilo isključeno da bi morali prekinuti utakmicu. Ja sam jedino želio dovesti utakmicu do kraja".<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-ellis-a-knockout-during-the-battle-of-berne-1163887.html |title=Football: Ellis a knockout during the Battle of Berne – Sport |work=The Independent |date=1998-06-09 |access-date=2011-03-14}}</ref> Mađarskoj je uslijedio polufinalni ogled s Urugvajom, reprezentacijom koja dotad nikada nije izgubila na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetskom prvenstvu]] i koja je osvojila oba prethodna turnira na kojima je sudjelovala bez poraza. Iako je "Laka konjica" i dalje bila bez Puskása, uspjeli su povesti golom Czibora, a Urugvajci se nisu uspjeli vratiti do poluvremena. Odmah na početku drugog dijela, Hidegkuti je povećao mađarsku prednost na 2:0. Urugvajci su tada krenuli u potpunu ofenzicu, a petnaest minuta prije kraja, [[Juan Hohberg]] je smanjio mađarsku prednost. Mađari su se branili, ali Hohberg je u 86. minuti izjednačio rezultat i odveo utakmicu u produžetke. U produžecima se ukazao [[Sándor Kocsis]], koji je s dva gola povećao mađarsku prednost na 4:2 i odveo ih do pobjede. Urugvaj je tako doživio svoj prvi poraz na Svjetskim prvenstvima, a Mađarska je otišla u svoje drugo finale, nakon [[1938.]] godine. [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Finalni ogled]] igrao se, tako, između Mađarske i Zapadne Njemačke, izvorno nenositeljice koja je u drugu fazu uspjela proći tek nakon majstorice protiv [[Fudbalska reprezentacija Turske|Turske]]. Mađarska je bila veliki favorit; od [[1949.]] do te utakmice imali su samo jedan poraz, a bili su u seriji od 32 utakmice bez poraza od [[1950.]] godine, a uz to su pregazili Zapadnu Njemačku u grupi rezultatom 8:3. Sve je upućivalo na to da će Mađarska postati svjetski prvak, unatoč činjenici da se Puskás nije potpuno opravio (međutim, izbornik je odlučio uvrstiti ta u postavu). Upravo je Puskás doveo Mađare u rano vodstvo u 6. minuti, a Czibor je kasnije povećao na 2:0. Ipak, Nijemci su tada pritisli te su preko [[Max Morlock|Maxa Morlocka]] brzo smanjili na 2:1. Nakon kornera u 18. minuti, [[Helmut Rahn]] postiže novi gol za Njemačku i tako izravnava rezultat; Mađari su se žalili da je njihov golman bio ometan tijekom tog kornera, ali žalbe nisu uvažene. Mađari su u drugom poluvremenu dali sve u napad, međutim njemačka obrana bila je spremna, a golman [[Toni Turek]] imao je nekoliko sjajnih obrana. Šest minuta prije kraja, Rahn je postigao svoj drugi gol za vodstvo Zapadne Njemačke 2:3. Puskás je dvije minute prije kraja postigao izjednačujući gol, ali isti je poništen zbog zaleđa, a minutu prije kraja Kocsis je srušen u kaznenom prostoru Nijemaca, ali sudac nije procijenio da se radi o prekršaju za penal. "[[Čudo u Bernu (1954)|Čudo u Bernu]]", kako su mediji nazvali ovu utakmicu, bio je šok u svijetu nogometa i trenutak koji je "Laku konjicu" ostavio na jednom olimpijskom zlatu i bez titule prvaka svijeta. Mađarski niz od 32 pobjede za redom prekinut je, a ovo im je bio prvi poraz od [[1950.]] godine te prvi i jedini poraz u nekoj službenoj utakmici (oba ostala poraza bila su u prijateljskim susretima). Kako bi izbjegli razočarane navijače, igrači su diskretno vraćeni u Mađarsku, gdje su "identificirani krivci" za razočaravajući poraz; golman [[Gyula Grosics]] posebno je istaknut među njima. Međutim, unatoč ovom razočarenju, "Laka konjica" nastavila je s dobrim igrama. === Posljednje godine === U prosincu [[1954.]] godine, [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] je ugostila "Laku konjicu" na [[Hampden Park]]u pred više od 110,000 gledatelja. Škoti su bili odlučni u naumu da se ne osramote kao Englezi ranije te su se odlučili na kontranapade kao svoju glavnu taktiku. Ovakav pristup doveo je do otvorene utakmice s puno golova. Mađati su poveli preko Bozsik u 20. minuti, a šest minuta kasnije Hidegkuti je povećao na 2:0. Škoti su preko [[Tommy Ring|Tommyja Ringa]] smanjili na 2:1 u 36. minuti, međutim [[Károly Sándor]] ponovo je povećao na 3:1 netom prije poluvremena. Drugo je poluvrijeme nastavljeno na isti način. Škotsko krilo [[John Mackenzie (fudbaler)|John Mackenzie]] bio je bolji u okršaju s [[Mihály Lantos|Mihályjem Lantosom]], što je omogućilo [[Bobby Johnstone|Bobbyju Johnstoneu]] da smanji na 3:2 na samom početku drugog poluvremena. Škoti su nastavili pritiskati, a samo ih je loša realizacija spriječila da izjednače rezultat; pred kraj utakmice, Mađari su pokrenuli kontranapad iz kojeg je Kocsis postigao gol za konačnih 4:2 za "Laku konjicu". Škoti su bili najbliže pobjedi nad Mađarima u nekoj prijateljskoj utakmici još od [[1950.]] godine, a Puskás je nakon utakmice pohvalio Mackenzieja.<ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |title=The firhill flyer &#124; Comments &#124; The Official Gateway to Scotland |publisher=Scotland.org |access-date=2011-03-14 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721002015/http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |url-status=dead }}</ref> "Laka konjica" je nakon razočaravajućeg "Čuda u Bernu" uspjela ostvariti niz od 18 utakmica bez poraza, prije nego ih je [[Fudbalska reprezentacija Belgije|Belgija]] pobijedila u prijateljskoj utakmici u [[Bruxelles]]u u lipnju [[1956.]] godine; bio je to posljednji poraz "Lake konjice". U lipnju je izbornik Sebes također dobio otkaz, a reprezentaciju je preuzeo [[Márton Bukovi]], koji je vodio "Laku konjicu" u prijateljskoj utakmici protiv [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] u [[Moskva|Moskvi]] pred 105,000 gledatelja. [[Zoltán Czibor]] postigao je jedini gol na utakmici za historijsku pobjedu Mađarske protiv Sovjeta, kojima je to bio prvi poraz na domaćem terenu u historiji. Sovjeti su tada smatrani "prirodnim nasljednicima" mađarske reprezentacije, a kako su ujedno bili i "glavni" u [[Istočni blok|Istočnom bloku]], sovjetske su vlasti očekivale laganu pobjedu svoje reprezentacije, koja se, ipak, nije dogodila. == Raspad == Godina [[1956.]] bila je presudna za "Laku konjicu". Igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], koji su činili većinu reprezentacije, igrali su u [[Evropski kup|Europskom kupu]] tijekom sezone [[1956.]]/[[1957.]] te su u prvom krugu igrali protiv [[Athletic Bilbao|Athletic Bilbaa]]. U Španjolskoj su izgubili 3:2, ali prije uzvratne utakmice, izbila je [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarska revolucija]]. Igrači su odlučili ne vratiti se u Mađarsku te su dogovorili da se uzvrat s Bilbaom igra u [[Bruxelles]]u. Utakmica je završila rezultatom 3:3 tako da je Athletic prošao dalje. Nakon ovog ispadanja, igrači su se našli u limbu te su organizirali dobrotvornu turneju na Zapadu s ciljem prikupljanja novčanih sredstava, unatoč protivljenju FIFA-e i mađarskih vlasti. Igrači su pozvali svoje obitelji iz Mađarske, međutim nakon što su završili brazilski dio turneje i vratili se u Europu, igrači su se razdvojili. Dio ih se vratio u Mađarsku, dok je dio odlučio ostati na Zapadu. Ovo je bio službeni kraj "Lake konjice". Kocsis i Czibor otišli su u Španjolsku i igrali za [[FC Barcelona|Barcelonu]], dok je Puskás igrao za [[Real Madrid CF|Real Madrid]] i kasnije dobio španjolsko državljanstvo te nastupao za [[Španjolska nogometna reprezentacija|španjolsku reprezentaciju]]. Hidegkuti se vratio u Mađarsku kao igrač, a kasnije je vodio [[MTK Budapest FC|MTK]] prije nego je emigrirao i imao uspješnu trenersku karijeru u [[Italija|Italiji]], [[Poljska|Poljskoj]] i [[Egipat|Egiptu]]. Bozsik se također vratio u Mađarsku i bio trener. Njih su dvojica, zajedno s još nekoliko povratnika, bili malobrojni članovi "Lake konjice" koji su predstavljali Mađarsku na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1958.|Svjetskom prvenstvu 1958.]] godine u [[Švedska|Švedskoj]]. Iako je dobio otkaz kao izbornik, Sebes je ostao u Mađarskoj te imao umjeren uspjeh kao trener nekoliko mađarskih klubova.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/classicfootball/coaches/coach=61688/bio.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709064600/http://www.fifa.com/classicfootball/coaches/coach%3D61688/bio.html |archive-date=2007-07-09 |title=Classic Coach: Gusztav Sebes |publisher=FIFA.com |date=1953-11-25 |access-date=2011-03-14 |url-status=dead }}</ref> == Historijski značaj == == Rezultati == == Rekordi i statistike == == Nagrade == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{ cite book | title = Puskas on Puskas: The Life and Times of a Footballing Legend | editor = Rogan Taylor | year = 1998 | publisher = Robson Books | isbn = 1861051565 }} * {{cite book | title = The World Cup: The Complete History | editor = Terry Crouch | year = 2006 | publisher = Aurum Press Ltd. | isbn = 1845131495 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/worldcup00terr }} * {{cite book | title = The World Encyclopedia of Soccer | editor = Michael L. LaBlanc & Richard Henshaw | year = 1994 | publisher = Invisible Ink Press | isbn = 0810394421 }} * {{ cite book | title = Behind the Curtain: Travels in Eastern European Football | editor = Jonathan Wilson | year = 2006 | publisher = Orion Publishing | isbn = 9780752879451 }} * {{ cite book | title = Kicking & Screaming: An Oral History of Football in England | editor = Rogan Taylor & Andrew War | year = 1996 | publisher = Robson Books | isbn = 0860519120 }} * Diego Mariottini, "Tiki-taka Budapest: leggenda, ascesa e declino dell'Ungheria di Puskás", Bradipolibri, 2016, {{ISBN|9788899146214}} == Vanjske veze == {{commonscat|Golden Team}} *[https://web.archive.org/web/20060613194937/http://www.sportmuzeum.hu/aranycsapat/ ''Aranycsapat'' – dedicated web page] {{hu}} *[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/cc/hun/sebes.html Gusztáv Sebes biography] *[https://www.theguardian.com/football/1953/nov/26/newsstory.sport Hungary's Famous Victory] *[https://www.rsssf.org/tablesd/drgero5.html Dr. Gerő Cup 1948–53] *[https://web.archive.org/web/20160702073800/http://www.eloratings.net/ National football teams' rankings] {{Mađarska Laka konjica}} {{Authority control}} [[Kategorija:Fudbal u Mađarskoj]] 1ukmgawm38jw8p7drjrcphcwq04zgax 42589979 42589967 2026-05-09T15:58:16Z Edgar Allan Poe 29250 /* Historijski značaj */ 42589979 wikitext text/x-wiki [[File:Golden Team 1953.jpg|thumb|500px|right|{{center|'''"Laka konjica" 1953. godine'''<br />''prednji red:'' [[Mihály Lantos]], [[Ferenc Puskás]], [[Gyula Grosics]]<br />''stražnji red:'' [[Gyula Lóránt]], [[Jenő Buzánszky]], [[Nándor Hidegkuti]], [[Sándor Kocsis]], [[József Zakariás]], [[Zoltán Czibor]], [[József Bozsik]], [[László Budai]]}}]] "'''Laka konjica'''"<ref>{{Cite web |last=Stevović |first=Dejan |date=2022-11-13 |title=7: Tužan kas “Lake konjice” |url=https://sportklub.n1info.rs/fudbal/fifa-world-cup/7-tuzan-kas-lake-konjice/ |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[SportKlub]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Karin |first=Vice |date=2025-01-05 |title=Bili su najbolja reprezentacija ikad. Komunizam ih je stvorio pa uništio |url=https://www.index.hr/sport/clanak/bili-su-najbolja-reprezentacija-ikad-komunizam-ih-je-stvorio-pa-unistio/2626837.aspx |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Index.hr]] |quote=(...) Prva velika reprezentacija svjetskog nogometa bila je mađarska generacija, '''na ovim prostorima poznata kao Laka konjica''', ali svoju dominaciju nije okrunila jer je jedini poraz doživjela u finalu Svjetskog prvenstva. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ledinski |first=Karlo |date=2015-11-17 |title=Mađari su nekad bili najveća nogometna sila na svijetu |url=https://www.vecernji.hr/sport/madari-su-nekada-bili-najveca-nogometna-sila-i-sad-idu-na-europsko-prvenstvo-1037942 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=''[[Večernji list]]'' |quote=(...) '''Znamenita mađarska “laka konjica”''' oduševljavala je nogometni svijet 50-ih godina, a mnogi smatraju da je to najbolja momčad koja je ikada hodala zemljom. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-12-02 |title=Pogledajte kako je 'laka konjica' promijenila historiju fudbala (VIDEO) |url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/pogledajte-kako-je-laka-konjica-promijenila-historiju-fudbala-video/133536 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Radio Sarajevo]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Medo |first=Ivica |date=2012-09-21 |title=Neponovljiva navala opet zajedno: Možda i najveći svih vremena! |url=https://gol.dnevnik.hr/clanak/svjetski_nogomet/neponovljiva-navala-opet-zajedno-mozda-i-najveci-svih-vremena.html |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=Gol.hr|quote=(...) „Laka konjica“ je vjerojatno najveća, ali i najtragičnija momčad svih vremena.(...)}}</ref> ([[mađarski]]: ''Aranycsapat'', dosl. "Zlatna momčad") jest nadimak koji se odnosi na zlatnu generaciju [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske nogometne reprezentacije]] iz [[1950-e|1950-ih]] godina. Danas se smatra kako je ova mađarska reprezentacija bila najbolja svjetska reprezentacija svog vremena, a svoj je status izgradila kroz nekoliko slavnih utakmica, uključujući četvrtfinale ("[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]") protiv [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], polufinale protiv [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]] i finale ("[[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Čudo u Bernu]]") protiv [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskom prvenstvu 1954.]] godine. Ova je reprezentacija nanijela poraze tadašnjim nogometnim silama poput [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]], [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]], [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] i [[Njemačka nogometna reprezentacija|Njemačke]] prije nego što su se nakon [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarske revolucije]] [[1956.]] raspali. Reprezentacija je u različitim dijelovima svijeta bila poznata i po drugim nadimcima. U periodu između [[1949.]] i [[1956.]], "Laka konjica" odigrala je 69 utakmica, 58 od kojih je pobijedila, uz 8 remija i samo tri poraza, onaj od [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] u finalu [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskog prvenstva 1954.]] godine<ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/mighty-magyars-and-hungarys-four-year-unbeaten-streak|title=Mighty Magyars and Hungary’s four-year unbeaten streak|work=FIFA}}</ref> te još dvije prijateljske utakmice koje su ranije navođene kao remiji. U tih su 69 utakmica postigli čak 436 golova. Prema [[Svjetska nogometna Elo ljestvica|Elo ljestvici]], "Laka konjica" ostvarila je najviši broj bodova za neku reprezentaciju ikada (2231 bodova ostvarenih [[30. lipnja]] [[1954.]]), a [[2016.]] godine [[BBC]] ih je proglasio najboljom nogometnom reprezentacijom u historiji.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36387046|title=The greatest international team ever?|work=BBC Sport}}</ref> U historijskom kontekstu, smatra se kako je "Laka konjica" uspješno implementirala rani oblik "[[totalni fudbal|totalnog nogometa]]", koji će [[Fudbalska reprezentacija Nizozemske|nizozemska reprezentacija]] usavršiti tijekom [[1970-e|1970-ih]] godina. Također se smatra da je ova reprezentacija uvela novi, znanstveni način vođenja momčadi te taktičke inovacije koje su u narednim desetljećima naširoko prihvaćene. == Ključne osobe == [[File:Aranycsapat.png|thumb|Fleksibilna formacija 3–2–3–2 koju je koristila "Laka konjica".]] Jezgru momčadi činila su šestorica igrača – napadači [[Ferenc Puskás]], [[Sándor Kocsis]] i [[Zoltán Czibor]], defenzivni vezni [[József Bozsik]] i [[Gyula Grosics]], svi redom igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], te ofenzivni vezni [[Nándor Hidegkuti]], koji je igrao za [[MTK Budapest FC|MTK]]. Izbornik je bio [[Gusztáv Sebes]], koji je ranije bio sindikalist u [[Renault]]ovim tvornicama u [[Budimpešta|Budimpešti]] i predratnom [[Pariz]]u, shodno čemu je dobio odobrenje zamjenika ministra sporta da vodi reprezentaciju. Sebes je zaslužan za tri značajne inovacije. Prvo, uveo je kondicijske režime za svoje igrače te klupsku politiku na reprezentativnom nivou, što je dovelo do redovnih reprezentativnih treninga. Drugo, osmislio je taktički koncept dubinskog centarfora. U to je doba većina nogometnih momčadi igrala tzv. WM formaciju, gdje je centarfor bio isturen u napadačkoj liniji s tri napadača i dva krila. Sebes je povukao centarfora natrag u vezni red, a po potrebi je i krila vraćao u vezni red. Ovo je efektivno stvorilo iznimno fleksibilnu 3–2–3–2 formaciju, što je momčadi omogućilo da brzo mijenja između napada i obrane. Ova je taktika također izvlačila braniče s njihovih pozicija, s obzirom da su centarhalfovi navikli na "flaster" čuvanje centarfora morali svog igrača pratiti sve do veznog reda. Treće, Sabes je poticao svoje igrače na prilagodljivost – ideal je bio stvoriti igrače koji bi bili sposobni igrati jednako dobro na svakoj poziciji. To je tada bila revolucionarna ideja jer su igrači uglavnom bili navikli igrati samo na jednoj specifičnoj poziciji. Sve skupa, ova je taktika bila preteča "[[Totalni nogomet|totalnog nogometa]]". Puskás je jednom prilikom rekao: "Kada smo napadali, svi su napadali, a isto je bilo i u obrani. Bili smo prototip totalnog nogometa".<ref>[https://web.archive.org/web/20110115075922/http://www.fifa.com/classicfootball/news/newsid=510979.html FIFA.com]</ref> Također, značajan utjecaj na Sebesa i "Laku konjicu" imao je trener [[Jimmy Hogan]], jedan od pionira nogometa. Tadašnji predsjednik predsjednik Mađarskog nogometnog saveza, [[Sándor Barcs]], rekao je: "Jimmy Hogan naučio nas je sve što znamo o nogometu".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/22/sport.comment2|title=How total football inventor was lost to Hungary|website=[[TheGuardian.com]]|date=22 November 2003}}</ref> Čak je i Sebes odao počast engleskom pioniru: "Igrali smo nogomet kako nas je naučio Jimmy Hogan. Kada se bude pričalo o našoj nogometnoj povijesti, njegovo ime treba biti upisano zlatnim slovima".<ref name=Anatomy>Jonathan Wilson, ''The Anatomy of England: a History in Ten Matches'' (Orion Publishing Group, London 2010)</ref> == Historija == === Počeci i olimpijsko zlato === "Laka konjica" nastala je [[1949.]] godine kada je [[Gusztáv Sebes]] preuzeo klupu [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske reprezentacije]]. Do [[14. svibnja]] [[1950.]] godine, reprezentacija je odigrala osam utakmica bez poraza, da bi na taj dan izgubili od [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrije]] u prijateljskoj utakmici. Međutim, od njihove sljedeće utakmice, koja je odigrana [[4. lipnja]] [[1950.]] godine pa sve do [[4. srpnja]] [[1954.]] godine, "Laka konjica" je imala niz od 32 utakmice bez poraza, odnosno 29 pobjeda i samo tri remija. [[File:1952 Summer olympics, olympic stadium. The Hungarian national team after the final (Hungary - Yugoslavia 2-0).jpg|thumb|left|"Laka konjica" na Olimpijskom stadionu u [[Helsinki]]ju nakon osvajanja zlatne medalje u finalu protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]].]] "Laka konjica" je na [[Ljetne olimpijske igre 1952.|Olimpijske igrame 1952.]] godine u [[Helsinki]]ju stigla bez da su znali za poraz pune dvije godine. U skupini su imali lagan posao, što im je osiguralo polufinalni ogled s aktualnim olimpijskim prvacima, [[Fudbalska reprezentacija Švedske|Švedskom]]. "Laka konjica" pregazila je olimpijske prvake 6:0 te osigurala finale protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]], koju su pobijedili 2:0 golovima [[Ferenc Puskás|Puskása]] i [[Zoltán Czibor|Czibora]]. Mađari su tako postali olimpijski prvaci, a unatoč sjajnim nastupima u narednim godinama, ovo olimpijsko zlato bit će im jedino zlato na nekom velikom međunarodnom natjecanju. Još od [[1948.]] godine, mađarska je reprezentacija sudjelovala i na [[Srednjoevropski međunarodni kup|Srednjoeuropskom međunarodnom kupu]], koji se igrao od [[1948.]] do [[1953.]] godine. Ovu preteču [[UEFA Euro|Europskog prvenstva]] igrale su reprezentacije iz Srednje Europe, a Mađarska je svoj dio turnira kompletirala u svibnju [[1953.]] godine s pet pobjeda, jednim remijem i dva poraza (iz ere prije "Lake konjice"), što je bilo dovoljno za prvo mjesto. U studenom iste godine, odigrali su tzv. "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmicu stoljeća]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]] na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] pred 105,000 gledatelja. Englezi su pozvali Mađare na prijateljski ogled nakon što je "Laka konjica" osvojila olimpijsko zlato. Kako Engleska do tada nikada nije izgubila na domaćem terenu od nebritanske momčadi (imali su poraz od [[Fudbalska reprezentacija Irske|Irske]] iz [[1949.]] godine), [[The Football Association|savez]] je bio uvjeren u pobjedu, smatrajući da su njihovi igrači tehnički i taktički superiorniji u odnosu na igrače iz bilo koje druge zemlje. Engleska je tada bila treća, a Mađarska prva reprezentacija svijeta, tako da je anticipacija bila iznimna, što je engleske medije navelo da utakmici daju nadimak "Utakmica stoljeća".<ref name="glanville1">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/may/17/seven-deadly-sins-football-hungary-england|title=The Hungarian disasters – England v Hungary, 1953-4|last=Glanville|first=Brian|date=17 May 2009|work=The Observer|publisher=Guardian News and Media Limited|access-date=23 March 2011}}</ref><ref name="sportsillustrated">{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104031645/http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|url-status=dead|archive-date=November 4, 2012|title=Hungary marks 50th year since England win|date=25 November 2003|work=Sports Illustrated|publisher=CNN/[[Sports Illustrated]]|access-date=23 March 2011}}</ref> {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Wembley Stadium, the Hungarian national team before the 6-3 match against England.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = "Laka konjica" na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] prije početka historijske "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmice stoljeće]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]]. | image2 = 1954 Hungary 7–1 England, (association football friendly) Golden Team.jpg | alt2 = | link2 = | caption2 = Publika u [[Budimpešta|Budimpešti]] slavi historijski poraz Engleske od "Lake konjice" u revanšu pred početak [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva 1954.]] godine. | footer = }} Na opći šok domaćina, "Laka konjica" poveća je već u prvoj minuti, a do 27. minute imali su prednost od 4:1. Konačni rezultat bio je 6:3 za Mađarsku, pri čemu je [[Nándor Hidegkuti]] postigao hat-trick, uz još dva Puskásova gola i jedan [[József Bozsik|Józsefa Bozsika]]. Za Engleze je to bio šamar i lekcija koja je odjeknula zemljom, a posljedično je dovela do promjene prakse na Otoku, odnosno engleski su treneri počeli primjenjivati kontinentalne taktike i pristupe te tako adaptirali svoju igru.<ref name="glanville1" /> Ubrzo je organiziran i [[Mađarska – Engleska (prijateljska utakmica, 1954)|revanš]] između reprezentacija u [[Budimpešta|Budimpešti]], koji se odigrao [[23. svibnja]] [[1954.]] godine, tri tjedna prije početka [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva]]. Englezi su se nadali osveti i vodili su se mišlju da je poraz na Wembleyju bila anomalija, međutim "Laka konjica" ih je pregazila rezultatom 7:1 i tako im nanijela najteži poraz u historiji.<ref name="glanville1" /> === FIFA Svjetsko prvenstvo 1954. === {{main|FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.}} Mađarska je na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.]] godine došla kao glavni favorit – četiri godine nisu znali za poraz, a dvije uvjerljive pobjede protiv Engleske (ukupno 13:4) dokazale su svijetu da je "Laka konjica" najveći favorit za naslov prvaka svijeta. Šesnaest reprezentacija raspoređeno je u četiri grupe po četiri reprezentacije, dva nositelja i dva nenositelja; svaka je reprezentacija igrala samo dvije utakmice, odnosno međusobno su igrali samo nositelji protiv nenositelja. Mađarska je tako igrala protiv [[Fudbalska reprezentacija Južne Koreje|Južne Koreje]] (9:0) i [[Fudbalska reprezentacija Zapadne Njemačke|Zapadne Njemačke]] (8:3) i s dvama pobjedama osigurala prvo mjesto u grupi u kojoj je prošla još i Zapadna Njemačka. Iako je izdominirala u grupi, Mađarska je na dvije utakmice ostala bez Puskása, koji je zadobio ozljedu gležnja nakon prekršaja na njemu u utakmici protiv Zapadne Njemačke. Četvrtfinalni ogled donio je dugoočekivani okršaj s [[Fudbalska reprezentacija Brazila|Brazilom]]. Brazil je bio jedan od favorita za naslov, a nakon [[Maracanazo|šokantnog poraza]] od [[Fudbalska reprezentacija Urugvaja|Urugvaja]] u posljednjoj utakmici [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950.|Svjetskog prvenstva 1950.]] godine, Brazilci su bili željni novog finala i naslova prvaka. Međutim, ono što je trebala biti ljepotica prvenstva pretvorilo se praktički u tučnjavu između dvaju reprezentacija koja je zbog velikog broja grubih prekršaja dobila nadimak "[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]". Nakon što je Mađarska povela 2:0 u prvih sedam minuta, momčadi su počele svoju seriju grubih prekršaja, što je dovelo do brojnih prekida, slobodnih udaraca i čak tri isključenja; "Laka konjica" na kraju je slavila 4:2. Igrači su se nastavili tuči i nakon utakmice, u tunelu i u svlačionicama, zbog čega se ova utakmica smatra jednom od najbrutalnijih u historiji nogometa. Engleski sudac [[Arthur Edward Ellis]], koji je vodio utakmicu, kasnije je rekao: "Mislio sam da će to biti najveća utakmica koju ću ikada vidjeti. Bio sam na svjetskom vrhu. Ne znam jesu li politika i vjera imali ikakve veze s tim, ali ponašali su se kao životinje. Čista sramota. Bila je to grozna utakmica. U današnjim okolnostima, toliko bi igrača bilo isključeno da bi morali prekinuti utakmicu. Ja sam jedino želio dovesti utakmicu do kraja".<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-ellis-a-knockout-during-the-battle-of-berne-1163887.html |title=Football: Ellis a knockout during the Battle of Berne – Sport |work=The Independent |date=1998-06-09 |access-date=2011-03-14}}</ref> Mađarskoj je uslijedio polufinalni ogled s Urugvajom, reprezentacijom koja dotad nikada nije izgubila na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetskom prvenstvu]] i koja je osvojila oba prethodna turnira na kojima je sudjelovala bez poraza. Iako je "Laka konjica" i dalje bila bez Puskása, uspjeli su povesti golom Czibora, a Urugvajci se nisu uspjeli vratiti do poluvremena. Odmah na početku drugog dijela, Hidegkuti je povećao mađarsku prednost na 2:0. Urugvajci su tada krenuli u potpunu ofenzicu, a petnaest minuta prije kraja, [[Juan Hohberg]] je smanjio mađarsku prednost. Mađari su se branili, ali Hohberg je u 86. minuti izjednačio rezultat i odveo utakmicu u produžetke. U produžecima se ukazao [[Sándor Kocsis]], koji je s dva gola povećao mađarsku prednost na 4:2 i odveo ih do pobjede. Urugvaj je tako doživio svoj prvi poraz na Svjetskim prvenstvima, a Mađarska je otišla u svoje drugo finale, nakon [[1938.]] godine. [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Finalni ogled]] igrao se, tako, između Mađarske i Zapadne Njemačke, izvorno nenositeljice koja je u drugu fazu uspjela proći tek nakon majstorice protiv [[Fudbalska reprezentacija Turske|Turske]]. Mađarska je bila veliki favorit; od [[1949.]] do te utakmice imali su samo jedan poraz, a bili su u seriji od 32 utakmice bez poraza od [[1950.]] godine, a uz to su pregazili Zapadnu Njemačku u grupi rezultatom 8:3. Sve je upućivalo na to da će Mađarska postati svjetski prvak, unatoč činjenici da se Puskás nije potpuno opravio (međutim, izbornik je odlučio uvrstiti ta u postavu). Upravo je Puskás doveo Mađare u rano vodstvo u 6. minuti, a Czibor je kasnije povećao na 2:0. Ipak, Nijemci su tada pritisli te su preko [[Max Morlock|Maxa Morlocka]] brzo smanjili na 2:1. Nakon kornera u 18. minuti, [[Helmut Rahn]] postiže novi gol za Njemačku i tako izravnava rezultat; Mađari su se žalili da je njihov golman bio ometan tijekom tog kornera, ali žalbe nisu uvažene. Mađari su u drugom poluvremenu dali sve u napad, međutim njemačka obrana bila je spremna, a golman [[Toni Turek]] imao je nekoliko sjajnih obrana. Šest minuta prije kraja, Rahn je postigao svoj drugi gol za vodstvo Zapadne Njemačke 2:3. Puskás je dvije minute prije kraja postigao izjednačujući gol, ali isti je poništen zbog zaleđa, a minutu prije kraja Kocsis je srušen u kaznenom prostoru Nijemaca, ali sudac nije procijenio da se radi o prekršaju za penal. "[[Čudo u Bernu (1954)|Čudo u Bernu]]", kako su mediji nazvali ovu utakmicu, bio je šok u svijetu nogometa i trenutak koji je "Laku konjicu" ostavio na jednom olimpijskom zlatu i bez titule prvaka svijeta. Mađarski niz od 32 pobjede za redom prekinut je, a ovo im je bio prvi poraz od [[1950.]] godine te prvi i jedini poraz u nekoj službenoj utakmici (oba ostala poraza bila su u prijateljskim susretima). Kako bi izbjegli razočarane navijače, igrači su diskretno vraćeni u Mađarsku, gdje su "identificirani krivci" za razočaravajući poraz; golman [[Gyula Grosics]] posebno je istaknut među njima. Međutim, unatoč ovom razočarenju, "Laka konjica" nastavila je s dobrim igrama. === Posljednje godine === U prosincu [[1954.]] godine, [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] je ugostila "Laku konjicu" na [[Hampden Park]]u pred više od 110,000 gledatelja. Škoti su bili odlučni u naumu da se ne osramote kao Englezi ranije te su se odlučili na kontranapade kao svoju glavnu taktiku. Ovakav pristup doveo je do otvorene utakmice s puno golova. Mađati su poveli preko Bozsik u 20. minuti, a šest minuta kasnije Hidegkuti je povećao na 2:0. Škoti su preko [[Tommy Ring|Tommyja Ringa]] smanjili na 2:1 u 36. minuti, međutim [[Károly Sándor]] ponovo je povećao na 3:1 netom prije poluvremena. Drugo je poluvrijeme nastavljeno na isti način. Škotsko krilo [[John Mackenzie (fudbaler)|John Mackenzie]] bio je bolji u okršaju s [[Mihály Lantos|Mihályjem Lantosom]], što je omogućilo [[Bobby Johnstone|Bobbyju Johnstoneu]] da smanji na 3:2 na samom početku drugog poluvremena. Škoti su nastavili pritiskati, a samo ih je loša realizacija spriječila da izjednače rezultat; pred kraj utakmice, Mađari su pokrenuli kontranapad iz kojeg je Kocsis postigao gol za konačnih 4:2 za "Laku konjicu". Škoti su bili najbliže pobjedi nad Mađarima u nekoj prijateljskoj utakmici još od [[1950.]] godine, a Puskás je nakon utakmice pohvalio Mackenzieja.<ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |title=The firhill flyer &#124; Comments &#124; The Official Gateway to Scotland |publisher=Scotland.org |access-date=2011-03-14 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721002015/http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |url-status=dead }}</ref> "Laka konjica" je nakon razočaravajućeg "Čuda u Bernu" uspjela ostvariti niz od 18 utakmica bez poraza, prije nego ih je [[Fudbalska reprezentacija Belgije|Belgija]] pobijedila u prijateljskoj utakmici u [[Bruxelles]]u u lipnju [[1956.]] godine; bio je to posljednji poraz "Lake konjice". U lipnju je izbornik Sebes također dobio otkaz, a reprezentaciju je preuzeo [[Márton Bukovi]], koji je vodio "Laku konjicu" u prijateljskoj utakmici protiv [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] u [[Moskva|Moskvi]] pred 105,000 gledatelja. [[Zoltán Czibor]] postigao je jedini gol na utakmici za historijsku pobjedu Mađarske protiv Sovjeta, kojima je to bio prvi poraz na domaćem terenu u historiji. Sovjeti su tada smatrani "prirodnim nasljednicima" mađarske reprezentacije, a kako su ujedno bili i "glavni" u [[Istočni blok|Istočnom bloku]], sovjetske su vlasti očekivale laganu pobjedu svoje reprezentacije, koja se, ipak, nije dogodila. == Raspad == Godina [[1956.]] bila je presudna za "Laku konjicu". Igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], koji su činili većinu reprezentacije, igrali su u [[Evropski kup|Europskom kupu]] tijekom sezone [[1956.]]/[[1957.]] te su u prvom krugu igrali protiv [[Athletic Bilbao|Athletic Bilbaa]]. U Španjolskoj su izgubili 3:2, ali prije uzvratne utakmice, izbila je [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarska revolucija]]. Igrači su odlučili ne vratiti se u Mađarsku te su dogovorili da se uzvrat s Bilbaom igra u [[Bruxelles]]u. Utakmica je završila rezultatom 3:3 tako da je Athletic prošao dalje. Nakon ovog ispadanja, igrači su se našli u limbu te su organizirali dobrotvornu turneju na Zapadu s ciljem prikupljanja novčanih sredstava, unatoč protivljenju FIFA-e i mađarskih vlasti. Igrači su pozvali svoje obitelji iz Mađarske, međutim nakon što su završili brazilski dio turneje i vratili se u Europu, igrači su se razdvojili. Dio ih se vratio u Mađarsku, dok je dio odlučio ostati na Zapadu. Ovo je bio službeni kraj "Lake konjice". Kocsis i Czibor otišli su u Španjolsku i igrali za [[FC Barcelona|Barcelonu]], dok je Puskás igrao za [[Real Madrid CF|Real Madrid]] i kasnije dobio španjolsko državljanstvo te nastupao za [[Španjolska nogometna reprezentacija|španjolsku reprezentaciju]]. Hidegkuti se vratio u Mađarsku kao igrač, a kasnije je vodio [[MTK Budapest FC|MTK]] prije nego je emigrirao i imao uspješnu trenersku karijeru u [[Italija|Italiji]], [[Poljska|Poljskoj]] i [[Egipat|Egiptu]]. Bozsik se također vratio u Mađarsku i bio trener. Njih su dvojica, zajedno s još nekoliko povratnika, bili malobrojni članovi "Lake konjice" koji su predstavljali Mađarsku na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1958.|Svjetskom prvenstvu 1958.]] godine u [[Švedska|Švedskoj]]. Iako je dobio otkaz kao izbornik, Sebes je ostao u Mađarskoj te imao umjeren uspjeh kao trener nekoliko mađarskih klubova.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/classicfootball/coaches/coach=61688/bio.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709064600/http://www.fifa.com/classicfootball/coaches/coach%3D61688/bio.html |archive-date=2007-07-09 |title=Classic Coach: Gusztav Sebes |publisher=FIFA.com |date=1953-11-25 |access-date=2011-03-14 |url-status=dead }}</ref> == Historijski značaj == [[File:Szegedvaros-aranycsapat.JPG|thumb|Spomenik "Lakoj konjici" u [[Szeged]]u.]] Osim što je bila jedna od najboljih reprezentacija svih vremena, "Laka konjica" imala je i historijski značaj zbog tri doprinosa koja su imala značajan utjecaj na razvoj modernog nogometa. Izbornik [[Gusztáv Sebes]] uveo je nova taktička rješenja, fokusirao se na reprezentaciju čiju su jezgru činili igrači koji su redovito igrali i trenirali zajedno te su se navikli igrati kao tim te je razvijao koncept da svaki igrač može igrati na bilo kojoj poziciji. Sebes je uveo taktičke inovacije u igru – od kojih je najznačajniji dubinski centarfor – u vremenu kada je većina momčadi već 20 godina igrala WM formaciju. Ovo je bila taktička revolucija koja je, u kombinaciji s fleksibilnom formacijom 3–2–3–2 koju su Mađari igrali, dovela do njihovog uspjeha te je imala značajan utjecaj na klupski i reprezentativni nogomet diljem svijeta. Upravo je ova taktička formacija dovela do nastanka formacije 4–2–4. Sebesova ideja da koristi igrače iz manjeg broja klubova pokazala se također revolucionarnom za to vrijeme, a bila je ključna za uspjeh momčadi u tom periodu. Većina tadašnjih reprezentacija birala u svoj sastav najbolje igrače, ne vodeći računa o kvaliteti tima kao takvog; primjerice, Engleska je imala (ne)slavne izborničke odbore koji su sastavljali reprezentaciju za svaku pojedinu utakmicu ne vodeći računa o kontinuitetu ili momčadskoj koheziji. Koristeći igrače koji su igrali zajedno u klubovima te su se jako dobro poznavali, odnosno dobro su igrali zajedno u timu, Sebes je na reprezentativnom nivou uveo osjećaj koherentnosti koji je dotad bio nepoznat u bilo kojoj reprezentaciji svijeta. Utjecaj ovog pristupa bio je enorman: Sovjeti su ovaj pristup primijenili tijekom [[1960-e|1960-ih]] godina i imali značajan uspjeh na europskom nivou, dok je Engleska osvojila [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1966.|naslov prvaka 1966.]] godine s reprezentacijom čiju su jezgru činili igrači [[West Ham United F.C.|West Ham Uniteda]]. Sebes je također organizirao rigorozne treninge i zahtijevao visoke standarde fizičke spreme od svojih reprezentativaca, kao i dobru taktičku svijest, sve mahom aspekti koje su ostale reprezentacije zanemarivale. Na taj je način "Laka konjica" mogla pretrčati i nadigrati svoje protivnike. U konačnici, Sebesov izbornički uspjeh bio je temeljen i na primjeni ideje pionira [[Jimmy Hogan|Jimmyja Hogana]] da bi svaki igrač na terenu trebao moći igrati na svakoj poziciji. Ta je ideja bila revolucionarna u periodu kada su igrači uglavnom bili fiksno vezano uz dodijeljene im pozicije te su uglavnom igrači igrač na igrača. Sebes je ovu taktiku mogao primijeniti isključivo zahvaljujući činjenici da je imao jezgru vrlo talentiranih igrača koji su bili naviknuti igrati zajedno, shodno čemu su lako mogli mijenjati pozicije. Dvadesetak godina kasnije, [[Fudbalska reprezentacija Nizozemske|Nizozemska]] će na ovom Sebesovom konceptu izgraditi svoj "[[totalni nogomet]]". == Rezultati == == Rekordi i statistike == == Nagrade == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{ cite book | title = Puskas on Puskas: The Life and Times of a Footballing Legend | editor = Rogan Taylor | year = 1998 | publisher = Robson Books | isbn = 1861051565 }} * {{cite book | title = The World Cup: The Complete History | editor = Terry Crouch | year = 2006 | publisher = Aurum Press Ltd. | isbn = 1845131495 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/worldcup00terr }} * {{cite book | title = The World Encyclopedia of Soccer | editor = Michael L. LaBlanc & Richard Henshaw | year = 1994 | publisher = Invisible Ink Press | isbn = 0810394421 }} * {{ cite book | title = Behind the Curtain: Travels in Eastern European Football | editor = Jonathan Wilson | year = 2006 | publisher = Orion Publishing | isbn = 9780752879451 }} * {{ cite book | title = Kicking & Screaming: An Oral History of Football in England | editor = Rogan Taylor & Andrew War | year = 1996 | publisher = Robson Books | isbn = 0860519120 }} * Diego Mariottini, "Tiki-taka Budapest: leggenda, ascesa e declino dell'Ungheria di Puskás", Bradipolibri, 2016, {{ISBN|9788899146214}} == Vanjske veze == {{commonscat|Golden Team}} *[https://web.archive.org/web/20060613194937/http://www.sportmuzeum.hu/aranycsapat/ ''Aranycsapat'' – dedicated web page] {{hu}} *[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/cc/hun/sebes.html Gusztáv Sebes biography] *[https://www.theguardian.com/football/1953/nov/26/newsstory.sport Hungary's Famous Victory] *[https://www.rsssf.org/tablesd/drgero5.html Dr. Gerő Cup 1948–53] *[https://web.archive.org/web/20160702073800/http://www.eloratings.net/ National football teams' rankings] {{Mađarska Laka konjica}} {{Authority control}} [[Kategorija:Fudbal u Mađarskoj]] s1o3hbcttb1c4yber0smz2ec8ofgefh 42589987 42589979 2026-05-09T16:25:10Z Edgar Allan Poe 29250 /* Nagrade */ 42589987 wikitext text/x-wiki [[File:Golden Team 1953.jpg|thumb|500px|right|{{center|'''"Laka konjica" 1953. godine'''<br />''prednji red:'' [[Mihály Lantos]], [[Ferenc Puskás]], [[Gyula Grosics]]<br />''stražnji red:'' [[Gyula Lóránt]], [[Jenő Buzánszky]], [[Nándor Hidegkuti]], [[Sándor Kocsis]], [[József Zakariás]], [[Zoltán Czibor]], [[József Bozsik]], [[László Budai]]}}]] "'''Laka konjica'''"<ref>{{Cite web |last=Stevović |first=Dejan |date=2022-11-13 |title=7: Tužan kas “Lake konjice” |url=https://sportklub.n1info.rs/fudbal/fifa-world-cup/7-tuzan-kas-lake-konjice/ |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[SportKlub]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Karin |first=Vice |date=2025-01-05 |title=Bili su najbolja reprezentacija ikad. Komunizam ih je stvorio pa uništio |url=https://www.index.hr/sport/clanak/bili-su-najbolja-reprezentacija-ikad-komunizam-ih-je-stvorio-pa-unistio/2626837.aspx |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Index.hr]] |quote=(...) Prva velika reprezentacija svjetskog nogometa bila je mađarska generacija, '''na ovim prostorima poznata kao Laka konjica''', ali svoju dominaciju nije okrunila jer je jedini poraz doživjela u finalu Svjetskog prvenstva. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ledinski |first=Karlo |date=2015-11-17 |title=Mađari su nekad bili najveća nogometna sila na svijetu |url=https://www.vecernji.hr/sport/madari-su-nekada-bili-najveca-nogometna-sila-i-sad-idu-na-europsko-prvenstvo-1037942 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=''[[Večernji list]]'' |quote=(...) '''Znamenita mađarska “laka konjica”''' oduševljavala je nogometni svijet 50-ih godina, a mnogi smatraju da je to najbolja momčad koja je ikada hodala zemljom. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-12-02 |title=Pogledajte kako je 'laka konjica' promijenila historiju fudbala (VIDEO) |url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/pogledajte-kako-je-laka-konjica-promijenila-historiju-fudbala-video/133536 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Radio Sarajevo]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Medo |first=Ivica |date=2012-09-21 |title=Neponovljiva navala opet zajedno: Možda i najveći svih vremena! |url=https://gol.dnevnik.hr/clanak/svjetski_nogomet/neponovljiva-navala-opet-zajedno-mozda-i-najveci-svih-vremena.html |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=Gol.hr|quote=(...) „Laka konjica“ je vjerojatno najveća, ali i najtragičnija momčad svih vremena.(...)}}</ref> ([[mađarski]]: ''Aranycsapat'', dosl. "Zlatna momčad") jest nadimak koji se odnosi na zlatnu generaciju [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske nogometne reprezentacije]] iz [[1950-e|1950-ih]] godina. Danas se smatra kako je ova mađarska reprezentacija bila najbolja svjetska reprezentacija svog vremena, a svoj je status izgradila kroz nekoliko slavnih utakmica, uključujući četvrtfinale ("[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]") protiv [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], polufinale protiv [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]] i finale ("[[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Čudo u Bernu]]") protiv [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskom prvenstvu 1954.]] godine. Ova je reprezentacija nanijela poraze tadašnjim nogometnim silama poput [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]], [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]], [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] i [[Njemačka nogometna reprezentacija|Njemačke]] prije nego što su se nakon [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarske revolucije]] [[1956.]] raspali. Reprezentacija je u različitim dijelovima svijeta bila poznata i po drugim nadimcima. U periodu između [[1949.]] i [[1956.]], "Laka konjica" odigrala je 69 utakmica, 58 od kojih je pobijedila, uz 8 remija i samo tri poraza, onaj od [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] u finalu [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskog prvenstva 1954.]] godine<ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/mighty-magyars-and-hungarys-four-year-unbeaten-streak|title=Mighty Magyars and Hungary’s four-year unbeaten streak|work=FIFA}}</ref> te još dvije prijateljske utakmice koje su ranije navođene kao remiji. U tih su 69 utakmica postigli čak 436 golova. Prema [[Svjetska nogometna Elo ljestvica|Elo ljestvici]], "Laka konjica" ostvarila je najviši broj bodova za neku reprezentaciju ikada (2231 bodova ostvarenih [[30. lipnja]] [[1954.]]), a [[2016.]] godine [[BBC]] ih je proglasio najboljom nogometnom reprezentacijom u historiji.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36387046|title=The greatest international team ever?|work=BBC Sport}}</ref> U historijskom kontekstu, smatra se kako je "Laka konjica" uspješno implementirala rani oblik "[[totalni fudbal|totalnog nogometa]]", koji će [[Fudbalska reprezentacija Nizozemske|nizozemska reprezentacija]] usavršiti tijekom [[1970-e|1970-ih]] godina. Također se smatra da je ova reprezentacija uvela novi, znanstveni način vođenja momčadi te taktičke inovacije koje su u narednim desetljećima naširoko prihvaćene. == Ključne osobe == [[File:Aranycsapat.png|thumb|Fleksibilna formacija 3–2–3–2 koju je koristila "Laka konjica".]] Jezgru momčadi činila su šestorica igrača – napadači [[Ferenc Puskás]], [[Sándor Kocsis]] i [[Zoltán Czibor]], defenzivni vezni [[József Bozsik]] i [[Gyula Grosics]], svi redom igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], te ofenzivni vezni [[Nándor Hidegkuti]], koji je igrao za [[MTK Budapest FC|MTK]]. Izbornik je bio [[Gusztáv Sebes]], koji je ranije bio sindikalist u [[Renault]]ovim tvornicama u [[Budimpešta|Budimpešti]] i predratnom [[Pariz]]u, shodno čemu je dobio odobrenje zamjenika ministra sporta da vodi reprezentaciju. Sebes je zaslužan za tri značajne inovacije. Prvo, uveo je kondicijske režime za svoje igrače te klupsku politiku na reprezentativnom nivou, što je dovelo do redovnih reprezentativnih treninga. Drugo, osmislio je taktički koncept dubinskog centarfora. U to je doba većina nogometnih momčadi igrala tzv. WM formaciju, gdje je centarfor bio isturen u napadačkoj liniji s tri napadača i dva krila. Sebes je povukao centarfora natrag u vezni red, a po potrebi je i krila vraćao u vezni red. Ovo je efektivno stvorilo iznimno fleksibilnu 3–2–3–2 formaciju, što je momčadi omogućilo da brzo mijenja između napada i obrane. Ova je taktika također izvlačila braniče s njihovih pozicija, s obzirom da su centarhalfovi navikli na "flaster" čuvanje centarfora morali svog igrača pratiti sve do veznog reda. Treće, Sabes je poticao svoje igrače na prilagodljivost – ideal je bio stvoriti igrače koji bi bili sposobni igrati jednako dobro na svakoj poziciji. To je tada bila revolucionarna ideja jer su igrači uglavnom bili navikli igrati samo na jednoj specifičnoj poziciji. Sve skupa, ova je taktika bila preteča "[[Totalni nogomet|totalnog nogometa]]". Puskás je jednom prilikom rekao: "Kada smo napadali, svi su napadali, a isto je bilo i u obrani. Bili smo prototip totalnog nogometa".<ref>[https://web.archive.org/web/20110115075922/http://www.fifa.com/classicfootball/news/newsid=510979.html FIFA.com]</ref> Također, značajan utjecaj na Sebesa i "Laku konjicu" imao je trener [[Jimmy Hogan]], jedan od pionira nogometa. Tadašnji predsjednik predsjednik Mađarskog nogometnog saveza, [[Sándor Barcs]], rekao je: "Jimmy Hogan naučio nas je sve što znamo o nogometu".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/22/sport.comment2|title=How total football inventor was lost to Hungary|website=[[TheGuardian.com]]|date=22 November 2003}}</ref> Čak je i Sebes odao počast engleskom pioniru: "Igrali smo nogomet kako nas je naučio Jimmy Hogan. Kada se bude pričalo o našoj nogometnoj povijesti, njegovo ime treba biti upisano zlatnim slovima".<ref name=Anatomy>Jonathan Wilson, ''The Anatomy of England: a History in Ten Matches'' (Orion Publishing Group, London 2010)</ref> == Historija == === Počeci i olimpijsko zlato === "Laka konjica" nastala je [[1949.]] godine kada je [[Gusztáv Sebes]] preuzeo klupu [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske reprezentacije]]. Do [[14. svibnja]] [[1950.]] godine, reprezentacija je odigrala osam utakmica bez poraza, da bi na taj dan izgubili od [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrije]] u prijateljskoj utakmici. Međutim, od njihove sljedeće utakmice, koja je odigrana [[4. lipnja]] [[1950.]] godine pa sve do [[4. srpnja]] [[1954.]] godine, "Laka konjica" je imala niz od 32 utakmice bez poraza, odnosno 29 pobjeda i samo tri remija. [[File:1952 Summer olympics, olympic stadium. The Hungarian national team after the final (Hungary - Yugoslavia 2-0).jpg|thumb|left|"Laka konjica" na Olimpijskom stadionu u [[Helsinki]]ju nakon osvajanja zlatne medalje u finalu protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]].]] "Laka konjica" je na [[Ljetne olimpijske igre 1952.|Olimpijske igrame 1952.]] godine u [[Helsinki]]ju stigla bez da su znali za poraz pune dvije godine. U skupini su imali lagan posao, što im je osiguralo polufinalni ogled s aktualnim olimpijskim prvacima, [[Fudbalska reprezentacija Švedske|Švedskom]]. "Laka konjica" pregazila je olimpijske prvake 6:0 te osigurala finale protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]], koju su pobijedili 2:0 golovima [[Ferenc Puskás|Puskása]] i [[Zoltán Czibor|Czibora]]. Mađari su tako postali olimpijski prvaci, a unatoč sjajnim nastupima u narednim godinama, ovo olimpijsko zlato bit će im jedino zlato na nekom velikom međunarodnom natjecanju. Još od [[1948.]] godine, mađarska je reprezentacija sudjelovala i na [[Srednjoevropski međunarodni kup|Srednjoeuropskom međunarodnom kupu]], koji se igrao od [[1948.]] do [[1953.]] godine. Ovu preteču [[UEFA Euro|Europskog prvenstva]] igrale su reprezentacije iz Srednje Europe, a Mađarska je svoj dio turnira kompletirala u svibnju [[1953.]] godine s pet pobjeda, jednim remijem i dva poraza (iz ere prije "Lake konjice"), što je bilo dovoljno za prvo mjesto. U studenom iste godine, odigrali su tzv. "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmicu stoljeća]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]] na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] pred 105,000 gledatelja. Englezi su pozvali Mađare na prijateljski ogled nakon što je "Laka konjica" osvojila olimpijsko zlato. Kako Engleska do tada nikada nije izgubila na domaćem terenu od nebritanske momčadi (imali su poraz od [[Fudbalska reprezentacija Irske|Irske]] iz [[1949.]] godine), [[The Football Association|savez]] je bio uvjeren u pobjedu, smatrajući da su njihovi igrači tehnički i taktički superiorniji u odnosu na igrače iz bilo koje druge zemlje. Engleska je tada bila treća, a Mađarska prva reprezentacija svijeta, tako da je anticipacija bila iznimna, što je engleske medije navelo da utakmici daju nadimak "Utakmica stoljeća".<ref name="glanville1">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/may/17/seven-deadly-sins-football-hungary-england|title=The Hungarian disasters – England v Hungary, 1953-4|last=Glanville|first=Brian|date=17 May 2009|work=The Observer|publisher=Guardian News and Media Limited|access-date=23 March 2011}}</ref><ref name="sportsillustrated">{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104031645/http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|url-status=dead|archive-date=November 4, 2012|title=Hungary marks 50th year since England win|date=25 November 2003|work=Sports Illustrated|publisher=CNN/[[Sports Illustrated]]|access-date=23 March 2011}}</ref> {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Wembley Stadium, the Hungarian national team before the 6-3 match against England.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = "Laka konjica" na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] prije početka historijske "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmice stoljeće]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]]. | image2 = 1954 Hungary 7–1 England, (association football friendly) Golden Team.jpg | alt2 = | link2 = | caption2 = Publika u [[Budimpešta|Budimpešti]] slavi historijski poraz Engleske od "Lake konjice" u revanšu pred početak [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva 1954.]] godine. | footer = }} Na opći šok domaćina, "Laka konjica" poveća je već u prvoj minuti, a do 27. minute imali su prednost od 4:1. Konačni rezultat bio je 6:3 za Mađarsku, pri čemu je [[Nándor Hidegkuti]] postigao hat-trick, uz još dva Puskásova gola i jedan [[József Bozsik|Józsefa Bozsika]]. Za Engleze je to bio šamar i lekcija koja je odjeknula zemljom, a posljedično je dovela do promjene prakse na Otoku, odnosno engleski su treneri počeli primjenjivati kontinentalne taktike i pristupe te tako adaptirali svoju igru.<ref name="glanville1" /> Ubrzo je organiziran i [[Mađarska – Engleska (prijateljska utakmica, 1954)|revanš]] između reprezentacija u [[Budimpešta|Budimpešti]], koji se odigrao [[23. svibnja]] [[1954.]] godine, tri tjedna prije početka [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva]]. Englezi su se nadali osveti i vodili su se mišlju da je poraz na Wembleyju bila anomalija, međutim "Laka konjica" ih je pregazila rezultatom 7:1 i tako im nanijela najteži poraz u historiji.<ref name="glanville1" /> === FIFA Svjetsko prvenstvo 1954. === {{main|FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.}} Mađarska je na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.]] godine došla kao glavni favorit – četiri godine nisu znali za poraz, a dvije uvjerljive pobjede protiv Engleske (ukupno 13:4) dokazale su svijetu da je "Laka konjica" najveći favorit za naslov prvaka svijeta. Šesnaest reprezentacija raspoređeno je u četiri grupe po četiri reprezentacije, dva nositelja i dva nenositelja; svaka je reprezentacija igrala samo dvije utakmice, odnosno međusobno su igrali samo nositelji protiv nenositelja. Mađarska je tako igrala protiv [[Fudbalska reprezentacija Južne Koreje|Južne Koreje]] (9:0) i [[Fudbalska reprezentacija Zapadne Njemačke|Zapadne Njemačke]] (8:3) i s dvama pobjedama osigurala prvo mjesto u grupi u kojoj je prošla još i Zapadna Njemačka. Iako je izdominirala u grupi, Mađarska je na dvije utakmice ostala bez Puskása, koji je zadobio ozljedu gležnja nakon prekršaja na njemu u utakmici protiv Zapadne Njemačke. Četvrtfinalni ogled donio je dugoočekivani okršaj s [[Fudbalska reprezentacija Brazila|Brazilom]]. Brazil je bio jedan od favorita za naslov, a nakon [[Maracanazo|šokantnog poraza]] od [[Fudbalska reprezentacija Urugvaja|Urugvaja]] u posljednjoj utakmici [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950.|Svjetskog prvenstva 1950.]] godine, Brazilci su bili željni novog finala i naslova prvaka. Međutim, ono što je trebala biti ljepotica prvenstva pretvorilo se praktički u tučnjavu između dvaju reprezentacija koja je zbog velikog broja grubih prekršaja dobila nadimak "[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]". Nakon što je Mađarska povela 2:0 u prvih sedam minuta, momčadi su počele svoju seriju grubih prekršaja, što je dovelo do brojnih prekida, slobodnih udaraca i čak tri isključenja; "Laka konjica" na kraju je slavila 4:2. Igrači su se nastavili tuči i nakon utakmice, u tunelu i u svlačionicama, zbog čega se ova utakmica smatra jednom od najbrutalnijih u historiji nogometa. Engleski sudac [[Arthur Edward Ellis]], koji je vodio utakmicu, kasnije je rekao: "Mislio sam da će to biti najveća utakmica koju ću ikada vidjeti. Bio sam na svjetskom vrhu. Ne znam jesu li politika i vjera imali ikakve veze s tim, ali ponašali su se kao životinje. Čista sramota. Bila je to grozna utakmica. U današnjim okolnostima, toliko bi igrača bilo isključeno da bi morali prekinuti utakmicu. Ja sam jedino želio dovesti utakmicu do kraja".<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-ellis-a-knockout-during-the-battle-of-berne-1163887.html |title=Football: Ellis a knockout during the Battle of Berne – Sport |work=The Independent |date=1998-06-09 |access-date=2011-03-14}}</ref> Mađarskoj je uslijedio polufinalni ogled s Urugvajom, reprezentacijom koja dotad nikada nije izgubila na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetskom prvenstvu]] i koja je osvojila oba prethodna turnira na kojima je sudjelovala bez poraza. Iako je "Laka konjica" i dalje bila bez Puskása, uspjeli su povesti golom Czibora, a Urugvajci se nisu uspjeli vratiti do poluvremena. Odmah na početku drugog dijela, Hidegkuti je povećao mađarsku prednost na 2:0. Urugvajci su tada krenuli u potpunu ofenzicu, a petnaest minuta prije kraja, [[Juan Hohberg]] je smanjio mađarsku prednost. Mađari su se branili, ali Hohberg je u 86. minuti izjednačio rezultat i odveo utakmicu u produžetke. U produžecima se ukazao [[Sándor Kocsis]], koji je s dva gola povećao mađarsku prednost na 4:2 i odveo ih do pobjede. Urugvaj je tako doživio svoj prvi poraz na Svjetskim prvenstvima, a Mađarska je otišla u svoje drugo finale, nakon [[1938.]] godine. [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Finalni ogled]] igrao se, tako, između Mađarske i Zapadne Njemačke, izvorno nenositeljice koja je u drugu fazu uspjela proći tek nakon majstorice protiv [[Fudbalska reprezentacija Turske|Turske]]. Mađarska je bila veliki favorit; od [[1949.]] do te utakmice imali su samo jedan poraz, a bili su u seriji od 32 utakmice bez poraza od [[1950.]] godine, a uz to su pregazili Zapadnu Njemačku u grupi rezultatom 8:3. Sve je upućivalo na to da će Mađarska postati svjetski prvak, unatoč činjenici da se Puskás nije potpuno opravio (međutim, izbornik je odlučio uvrstiti ta u postavu). Upravo je Puskás doveo Mađare u rano vodstvo u 6. minuti, a Czibor je kasnije povećao na 2:0. Ipak, Nijemci su tada pritisli te su preko [[Max Morlock|Maxa Morlocka]] brzo smanjili na 2:1. Nakon kornera u 18. minuti, [[Helmut Rahn]] postiže novi gol za Njemačku i tako izravnava rezultat; Mađari su se žalili da je njihov golman bio ometan tijekom tog kornera, ali žalbe nisu uvažene. Mađari su u drugom poluvremenu dali sve u napad, međutim njemačka obrana bila je spremna, a golman [[Toni Turek]] imao je nekoliko sjajnih obrana. Šest minuta prije kraja, Rahn je postigao svoj drugi gol za vodstvo Zapadne Njemačke 2:3. Puskás je dvije minute prije kraja postigao izjednačujući gol, ali isti je poništen zbog zaleđa, a minutu prije kraja Kocsis je srušen u kaznenom prostoru Nijemaca, ali sudac nije procijenio da se radi o prekršaju za penal. "[[Čudo u Bernu (1954)|Čudo u Bernu]]", kako su mediji nazvali ovu utakmicu, bio je šok u svijetu nogometa i trenutak koji je "Laku konjicu" ostavio na jednom olimpijskom zlatu i bez titule prvaka svijeta. Mađarski niz od 32 pobjede za redom prekinut je, a ovo im je bio prvi poraz od [[1950.]] godine te prvi i jedini poraz u nekoj službenoj utakmici (oba ostala poraza bila su u prijateljskim susretima). Kako bi izbjegli razočarane navijače, igrači su diskretno vraćeni u Mađarsku, gdje su "identificirani krivci" za razočaravajući poraz; golman [[Gyula Grosics]] posebno je istaknut među njima. Međutim, unatoč ovom razočarenju, "Laka konjica" nastavila je s dobrim igrama. === Posljednje godine === U prosincu [[1954.]] godine, [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] je ugostila "Laku konjicu" na [[Hampden Park]]u pred više od 110,000 gledatelja. Škoti su bili odlučni u naumu da se ne osramote kao Englezi ranije te su se odlučili na kontranapade kao svoju glavnu taktiku. Ovakav pristup doveo je do otvorene utakmice s puno golova. Mađati su poveli preko Bozsik u 20. minuti, a šest minuta kasnije Hidegkuti je povećao na 2:0. Škoti su preko [[Tommy Ring|Tommyja Ringa]] smanjili na 2:1 u 36. minuti, međutim [[Károly Sándor]] ponovo je povećao na 3:1 netom prije poluvremena. Drugo je poluvrijeme nastavljeno na isti način. Škotsko krilo [[John Mackenzie (fudbaler)|John Mackenzie]] bio je bolji u okršaju s [[Mihály Lantos|Mihályjem Lantosom]], što je omogućilo [[Bobby Johnstone|Bobbyju Johnstoneu]] da smanji na 3:2 na samom početku drugog poluvremena. Škoti su nastavili pritiskati, a samo ih je loša realizacija spriječila da izjednače rezultat; pred kraj utakmice, Mađari su pokrenuli kontranapad iz kojeg je Kocsis postigao gol za konačnih 4:2 za "Laku konjicu". Škoti su bili najbliže pobjedi nad Mađarima u nekoj prijateljskoj utakmici još od [[1950.]] godine, a Puskás je nakon utakmice pohvalio Mackenzieja.<ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |title=The firhill flyer &#124; Comments &#124; The Official Gateway to Scotland |publisher=Scotland.org |access-date=2011-03-14 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721002015/http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |url-status=dead }}</ref> "Laka konjica" je nakon razočaravajućeg "Čuda u Bernu" uspjela ostvariti niz od 18 utakmica bez poraza, prije nego ih je [[Fudbalska reprezentacija Belgije|Belgija]] pobijedila u prijateljskoj utakmici u [[Bruxelles]]u u lipnju [[1956.]] godine; bio je to posljednji poraz "Lake konjice". U lipnju je izbornik Sebes također dobio otkaz, a reprezentaciju je preuzeo [[Márton Bukovi]], koji je vodio "Laku konjicu" u prijateljskoj utakmici protiv [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] u [[Moskva|Moskvi]] pred 105,000 gledatelja. [[Zoltán Czibor]] postigao je jedini gol na utakmici za historijsku pobjedu Mađarske protiv Sovjeta, kojima je to bio prvi poraz na domaćem terenu u historiji. Sovjeti su tada smatrani "prirodnim nasljednicima" mađarske reprezentacije, a kako su ujedno bili i "glavni" u [[Istočni blok|Istočnom bloku]], sovjetske su vlasti očekivale laganu pobjedu svoje reprezentacije, koja se, ipak, nije dogodila. == Raspad == Godina [[1956.]] bila je presudna za "Laku konjicu". Igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], koji su činili većinu reprezentacije, igrali su u [[Evropski kup|Europskom kupu]] tijekom sezone [[1956.]]/[[1957.]] te su u prvom krugu igrali protiv [[Athletic Bilbao|Athletic Bilbaa]]. U Španjolskoj su izgubili 3:2, ali prije uzvratne utakmice, izbila je [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarska revolucija]]. Igrači su odlučili ne vratiti se u Mađarsku te su dogovorili da se uzvrat s Bilbaom igra u [[Bruxelles]]u. Utakmica je završila rezultatom 3:3 tako da je Athletic prošao dalje. Nakon ovog ispadanja, igrači su se našli u limbu te su organizirali dobrotvornu turneju na Zapadu s ciljem prikupljanja novčanih sredstava, unatoč protivljenju FIFA-e i mađarskih vlasti. Igrači su pozvali svoje obitelji iz Mađarske, međutim nakon što su završili brazilski dio turneje i vratili se u Europu, igrači su se razdvojili. Dio ih se vratio u Mađarsku, dok je dio odlučio ostati na Zapadu. Ovo je bio službeni kraj "Lake konjice". Kocsis i Czibor otišli su u Španjolsku i igrali za [[FC Barcelona|Barcelonu]], dok je Puskás igrao za [[Real Madrid CF|Real Madrid]] i kasnije dobio španjolsko državljanstvo te nastupao za [[Španjolska nogometna reprezentacija|španjolsku reprezentaciju]]. Hidegkuti se vratio u Mađarsku kao igrač, a kasnije je vodio [[MTK Budapest FC|MTK]] prije nego je emigrirao i imao uspješnu trenersku karijeru u [[Italija|Italiji]], [[Poljska|Poljskoj]] i [[Egipat|Egiptu]]. Bozsik se također vratio u Mađarsku i bio trener. Njih su dvojica, zajedno s još nekoliko povratnika, bili malobrojni članovi "Lake konjice" koji su predstavljali Mađarsku na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1958.|Svjetskom prvenstvu 1958.]] godine u [[Švedska|Švedskoj]]. Iako je dobio otkaz kao izbornik, Sebes je ostao u Mađarskoj te imao umjeren uspjeh kao trener nekoliko mađarskih klubova.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/classicfootball/coaches/coach=61688/bio.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709064600/http://www.fifa.com/classicfootball/coaches/coach%3D61688/bio.html |archive-date=2007-07-09 |title=Classic Coach: Gusztav Sebes |publisher=FIFA.com |date=1953-11-25 |access-date=2011-03-14 |url-status=dead }}</ref> == Historijski značaj == [[File:Szegedvaros-aranycsapat.JPG|thumb|Spomenik "Lakoj konjici" u [[Szeged]]u.]] Osim što je bila jedna od najboljih reprezentacija svih vremena, "Laka konjica" imala je i historijski značaj zbog tri doprinosa koja su imala značajan utjecaj na razvoj modernog nogometa. Izbornik [[Gusztáv Sebes]] uveo je nova taktička rješenja, fokusirao se na reprezentaciju čiju su jezgru činili igrači koji su redovito igrali i trenirali zajedno te su se navikli igrati kao tim te je razvijao koncept da svaki igrač može igrati na bilo kojoj poziciji. Sebes je uveo taktičke inovacije u igru – od kojih je najznačajniji dubinski centarfor – u vremenu kada je većina momčadi već 20 godina igrala WM formaciju. Ovo je bila taktička revolucija koja je, u kombinaciji s fleksibilnom formacijom 3–2–3–2 koju su Mađari igrali, dovela do njihovog uspjeha te je imala značajan utjecaj na klupski i reprezentativni nogomet diljem svijeta. Upravo je ova taktička formacija dovela do nastanka formacije 4–2–4. Sebesova ideja da koristi igrače iz manjeg broja klubova pokazala se također revolucionarnom za to vrijeme, a bila je ključna za uspjeh momčadi u tom periodu. Većina tadašnjih reprezentacija birala u svoj sastav najbolje igrače, ne vodeći računa o kvaliteti tima kao takvog; primjerice, Engleska je imala (ne)slavne izborničke odbore koji su sastavljali reprezentaciju za svaku pojedinu utakmicu ne vodeći računa o kontinuitetu ili momčadskoj koheziji. Koristeći igrače koji su igrali zajedno u klubovima te su se jako dobro poznavali, odnosno dobro su igrali zajedno u timu, Sebes je na reprezentativnom nivou uveo osjećaj koherentnosti koji je dotad bio nepoznat u bilo kojoj reprezentaciji svijeta. Utjecaj ovog pristupa bio je enorman: Sovjeti su ovaj pristup primijenili tijekom [[1960-e|1960-ih]] godina i imali značajan uspjeh na europskom nivou, dok je Engleska osvojila [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1966.|naslov prvaka 1966.]] godine s reprezentacijom čiju su jezgru činili igrači [[West Ham United F.C.|West Ham Uniteda]]. Sebes je također organizirao rigorozne treninge i zahtijevao visoke standarde fizičke spreme od svojih reprezentativaca, kao i dobru taktičku svijest, sve mahom aspekti koje su ostale reprezentacije zanemarivale. Na taj je način "Laka konjica" mogla pretrčati i nadigrati svoje protivnike. U konačnici, Sebesov izbornički uspjeh bio je temeljen i na primjeni ideje pionira [[Jimmy Hogan|Jimmyja Hogana]] da bi svaki igrač na terenu trebao moći igrati na svakoj poziciji. Ta je ideja bila revolucionarna u periodu kada su igrači uglavnom bili fiksno vezano uz dodijeljene im pozicije te su uglavnom igrači igrač na igrača. Sebes je ovu taktiku mogao primijeniti isključivo zahvaljujući činjenici da je imao jezgru vrlo talentiranih igrača koji su bili naviknuti igrati zajedno, shodno čemu su lako mogli mijenjati pozicije. Dvadesetak godina kasnije, [[Fudbalska reprezentacija Nizozemske|Nizozemska]] će na ovom Sebesovom konceptu izgraditi svoj "[[totalni nogomet]]". == Rezultati == == Rekordi i statistike == == Nagrade == *'''[[Srednjoeuropski međunarodni kup]]''' **Prvaci (1): [[Srednjoeuropski međunarodni kup 1948–53.|1948–53.]] *'''[[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]''' **Zlatna medalja (1): [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1952.|1952.]] *'''[[FIFA Svjetsko prvenstvo]]''' **Drugoplasirani (1): [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|1954.]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{ cite book | title = Puskas on Puskas: The Life and Times of a Footballing Legend | editor = Rogan Taylor | year = 1998 | publisher = Robson Books | isbn = 1861051565 }} * {{cite book | title = The World Cup: The Complete History | editor = Terry Crouch | year = 2006 | publisher = Aurum Press Ltd. | isbn = 1845131495 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/worldcup00terr }} * {{cite book | title = The World Encyclopedia of Soccer | editor = Michael L. LaBlanc & Richard Henshaw | year = 1994 | publisher = Invisible Ink Press | isbn = 0810394421 }} * {{ cite book | title = Behind the Curtain: Travels in Eastern European Football | editor = Jonathan Wilson | year = 2006 | publisher = Orion Publishing | isbn = 9780752879451 }} * {{ cite book | title = Kicking & Screaming: An Oral History of Football in England | editor = Rogan Taylor & Andrew War | year = 1996 | publisher = Robson Books | isbn = 0860519120 }} * Diego Mariottini, "Tiki-taka Budapest: leggenda, ascesa e declino dell'Ungheria di Puskás", Bradipolibri, 2016, {{ISBN|9788899146214}} == Vanjske veze == {{commonscat|Golden Team}} *[https://web.archive.org/web/20060613194937/http://www.sportmuzeum.hu/aranycsapat/ ''Aranycsapat'' – dedicated web page] {{hu}} *[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/cc/hun/sebes.html Gusztáv Sebes biography] *[https://www.theguardian.com/football/1953/nov/26/newsstory.sport Hungary's Famous Victory] *[https://www.rsssf.org/tablesd/drgero5.html Dr. Gerő Cup 1948–53] *[https://web.archive.org/web/20160702073800/http://www.eloratings.net/ National football teams' rankings] {{Mađarska Laka konjica}} {{Authority control}} [[Kategorija:Fudbal u Mađarskoj]] 2p7qx1gobl2cy97ceg9kbyf9y2l88zw 42589990 42589987 2026-05-09T16:43:25Z Edgar Allan Poe 29250 /* Rekordi i statistike */ 42589990 wikitext text/x-wiki [[File:Golden Team 1953.jpg|thumb|500px|right|{{center|'''"Laka konjica" 1953. godine'''<br />''prednji red:'' [[Mihály Lantos]], [[Ferenc Puskás]], [[Gyula Grosics]]<br />''stražnji red:'' [[Gyula Lóránt]], [[Jenő Buzánszky]], [[Nándor Hidegkuti]], [[Sándor Kocsis]], [[József Zakariás]], [[Zoltán Czibor]], [[József Bozsik]], [[László Budai]]}}]] "'''Laka konjica'''"<ref>{{Cite web |last=Stevović |first=Dejan |date=2022-11-13 |title=7: Tužan kas “Lake konjice” |url=https://sportklub.n1info.rs/fudbal/fifa-world-cup/7-tuzan-kas-lake-konjice/ |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[SportKlub]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Karin |first=Vice |date=2025-01-05 |title=Bili su najbolja reprezentacija ikad. Komunizam ih je stvorio pa uništio |url=https://www.index.hr/sport/clanak/bili-su-najbolja-reprezentacija-ikad-komunizam-ih-je-stvorio-pa-unistio/2626837.aspx |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Index.hr]] |quote=(...) Prva velika reprezentacija svjetskog nogometa bila je mađarska generacija, '''na ovim prostorima poznata kao Laka konjica''', ali svoju dominaciju nije okrunila jer je jedini poraz doživjela u finalu Svjetskog prvenstva. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ledinski |first=Karlo |date=2015-11-17 |title=Mađari su nekad bili najveća nogometna sila na svijetu |url=https://www.vecernji.hr/sport/madari-su-nekada-bili-najveca-nogometna-sila-i-sad-idu-na-europsko-prvenstvo-1037942 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=''[[Večernji list]]'' |quote=(...) '''Znamenita mađarska “laka konjica”''' oduševljavala je nogometni svijet 50-ih godina, a mnogi smatraju da je to najbolja momčad koja je ikada hodala zemljom. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-12-02 |title=Pogledajte kako je 'laka konjica' promijenila historiju fudbala (VIDEO) |url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/pogledajte-kako-je-laka-konjica-promijenila-historiju-fudbala-video/133536 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Radio Sarajevo]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Medo |first=Ivica |date=2012-09-21 |title=Neponovljiva navala opet zajedno: Možda i najveći svih vremena! |url=https://gol.dnevnik.hr/clanak/svjetski_nogomet/neponovljiva-navala-opet-zajedno-mozda-i-najveci-svih-vremena.html |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=Gol.hr|quote=(...) „Laka konjica“ je vjerojatno najveća, ali i najtragičnija momčad svih vremena.(...)}}</ref> ([[mađarski]]: ''Aranycsapat'', dosl. "Zlatna momčad") jest nadimak koji se odnosi na zlatnu generaciju [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske nogometne reprezentacije]] iz [[1950-e|1950-ih]] godina. Danas se smatra kako je ova mađarska reprezentacija bila najbolja svjetska reprezentacija svog vremena, a svoj je status izgradila kroz nekoliko slavnih utakmica, uključujući četvrtfinale ("[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]") protiv [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], polufinale protiv [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]] i finale ("[[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Čudo u Bernu]]") protiv [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskom prvenstvu 1954.]] godine. Ova je reprezentacija nanijela poraze tadašnjim nogometnim silama poput [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]], [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]], [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] i [[Njemačka nogometna reprezentacija|Njemačke]] prije nego što su se nakon [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarske revolucije]] [[1956.]] raspali. Reprezentacija je u različitim dijelovima svijeta bila poznata i po drugim nadimcima. U periodu između [[1949.]] i [[1956.]], "Laka konjica" odigrala je 69 utakmica, 58 od kojih je pobijedila, uz 8 remija i samo tri poraza, onaj od [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] u finalu [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskog prvenstva 1954.]] godine<ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/mighty-magyars-and-hungarys-four-year-unbeaten-streak|title=Mighty Magyars and Hungary’s four-year unbeaten streak|work=FIFA}}</ref> te još dvije prijateljske utakmice koje su ranije navođene kao remiji. U tih su 69 utakmica postigli čak 436 golova. Prema [[Svjetska nogometna Elo ljestvica|Elo ljestvici]], "Laka konjica" ostvarila je najviši broj bodova za neku reprezentaciju ikada (2231 bodova ostvarenih [[30. lipnja]] [[1954.]]), a [[2016.]] godine [[BBC]] ih je proglasio najboljom nogometnom reprezentacijom u historiji.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36387046|title=The greatest international team ever?|work=BBC Sport}}</ref> U historijskom kontekstu, smatra se kako je "Laka konjica" uspješno implementirala rani oblik "[[totalni fudbal|totalnog nogometa]]", koji će [[Fudbalska reprezentacija Nizozemske|nizozemska reprezentacija]] usavršiti tijekom [[1970-e|1970-ih]] godina. Također se smatra da je ova reprezentacija uvela novi, znanstveni način vođenja momčadi te taktičke inovacije koje su u narednim desetljećima naširoko prihvaćene. == Ključne osobe == [[File:Aranycsapat.png|thumb|Fleksibilna formacija 3–2–3–2 koju je koristila "Laka konjica".]] Jezgru momčadi činila su šestorica igrača – napadači [[Ferenc Puskás]], [[Sándor Kocsis]] i [[Zoltán Czibor]], defenzivni vezni [[József Bozsik]] i [[Gyula Grosics]], svi redom igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], te ofenzivni vezni [[Nándor Hidegkuti]], koji je igrao za [[MTK Budapest FC|MTK]]. Izbornik je bio [[Gusztáv Sebes]], koji je ranije bio sindikalist u [[Renault]]ovim tvornicama u [[Budimpešta|Budimpešti]] i predratnom [[Pariz]]u, shodno čemu je dobio odobrenje zamjenika ministra sporta da vodi reprezentaciju. Sebes je zaslužan za tri značajne inovacije. Prvo, uveo je kondicijske režime za svoje igrače te klupsku politiku na reprezentativnom nivou, što je dovelo do redovnih reprezentativnih treninga. Drugo, osmislio je taktički koncept dubinskog centarfora. U to je doba većina nogometnih momčadi igrala tzv. WM formaciju, gdje je centarfor bio isturen u napadačkoj liniji s tri napadača i dva krila. Sebes je povukao centarfora natrag u vezni red, a po potrebi je i krila vraćao u vezni red. Ovo je efektivno stvorilo iznimno fleksibilnu 3–2–3–2 formaciju, što je momčadi omogućilo da brzo mijenja između napada i obrane. Ova je taktika također izvlačila braniče s njihovih pozicija, s obzirom da su centarhalfovi navikli na "flaster" čuvanje centarfora morali svog igrača pratiti sve do veznog reda. Treće, Sabes je poticao svoje igrače na prilagodljivost – ideal je bio stvoriti igrače koji bi bili sposobni igrati jednako dobro na svakoj poziciji. To je tada bila revolucionarna ideja jer su igrači uglavnom bili navikli igrati samo na jednoj specifičnoj poziciji. Sve skupa, ova je taktika bila preteča "[[Totalni nogomet|totalnog nogometa]]". Puskás je jednom prilikom rekao: "Kada smo napadali, svi su napadali, a isto je bilo i u obrani. Bili smo prototip totalnog nogometa".<ref>[https://web.archive.org/web/20110115075922/http://www.fifa.com/classicfootball/news/newsid=510979.html FIFA.com]</ref> Također, značajan utjecaj na Sebesa i "Laku konjicu" imao je trener [[Jimmy Hogan]], jedan od pionira nogometa. Tadašnji predsjednik predsjednik Mađarskog nogometnog saveza, [[Sándor Barcs]], rekao je: "Jimmy Hogan naučio nas je sve što znamo o nogometu".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/22/sport.comment2|title=How total football inventor was lost to Hungary|website=[[TheGuardian.com]]|date=22 November 2003}}</ref> Čak je i Sebes odao počast engleskom pioniru: "Igrali smo nogomet kako nas je naučio Jimmy Hogan. Kada se bude pričalo o našoj nogometnoj povijesti, njegovo ime treba biti upisano zlatnim slovima".<ref name=Anatomy>Jonathan Wilson, ''The Anatomy of England: a History in Ten Matches'' (Orion Publishing Group, London 2010)</ref> == Historija == === Počeci i olimpijsko zlato === "Laka konjica" nastala je [[1949.]] godine kada je [[Gusztáv Sebes]] preuzeo klupu [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske reprezentacije]]. Do [[14. svibnja]] [[1950.]] godine, reprezentacija je odigrala osam utakmica bez poraza, da bi na taj dan izgubili od [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrije]] u prijateljskoj utakmici. Međutim, od njihove sljedeće utakmice, koja je odigrana [[4. lipnja]] [[1950.]] godine pa sve do [[4. srpnja]] [[1954.]] godine, "Laka konjica" je imala niz od 32 utakmice bez poraza, odnosno 29 pobjeda i samo tri remija. [[File:1952 Summer olympics, olympic stadium. The Hungarian national team after the final (Hungary - Yugoslavia 2-0).jpg|thumb|left|"Laka konjica" na Olimpijskom stadionu u [[Helsinki]]ju nakon osvajanja zlatne medalje u finalu protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]].]] "Laka konjica" je na [[Ljetne olimpijske igre 1952.|Olimpijske igrame 1952.]] godine u [[Helsinki]]ju stigla bez da su znali za poraz pune dvije godine. U skupini su imali lagan posao, što im je osiguralo polufinalni ogled s aktualnim olimpijskim prvacima, [[Fudbalska reprezentacija Švedske|Švedskom]]. "Laka konjica" pregazila je olimpijske prvake 6:0 te osigurala finale protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]], koju su pobijedili 2:0 golovima [[Ferenc Puskás|Puskása]] i [[Zoltán Czibor|Czibora]]. Mađari su tako postali olimpijski prvaci, a unatoč sjajnim nastupima u narednim godinama, ovo olimpijsko zlato bit će im jedino zlato na nekom velikom međunarodnom natjecanju. Još od [[1948.]] godine, mađarska je reprezentacija sudjelovala i na [[Srednjoevropski međunarodni kup|Srednjoeuropskom međunarodnom kupu]], koji se igrao od [[1948.]] do [[1953.]] godine. Ovu preteču [[UEFA Euro|Europskog prvenstva]] igrale su reprezentacije iz Srednje Europe, a Mađarska je svoj dio turnira kompletirala u svibnju [[1953.]] godine s pet pobjeda, jednim remijem i dva poraza (iz ere prije "Lake konjice"), što je bilo dovoljno za prvo mjesto. U studenom iste godine, odigrali su tzv. "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmicu stoljeća]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]] na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] pred 105,000 gledatelja. Englezi su pozvali Mađare na prijateljski ogled nakon što je "Laka konjica" osvojila olimpijsko zlato. Kako Engleska do tada nikada nije izgubila na domaćem terenu od nebritanske momčadi (imali su poraz od [[Fudbalska reprezentacija Irske|Irske]] iz [[1949.]] godine), [[The Football Association|savez]] je bio uvjeren u pobjedu, smatrajući da su njihovi igrači tehnički i taktički superiorniji u odnosu na igrače iz bilo koje druge zemlje. Engleska je tada bila treća, a Mađarska prva reprezentacija svijeta, tako da je anticipacija bila iznimna, što je engleske medije navelo da utakmici daju nadimak "Utakmica stoljeća".<ref name="glanville1">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/may/17/seven-deadly-sins-football-hungary-england|title=The Hungarian disasters – England v Hungary, 1953-4|last=Glanville|first=Brian|date=17 May 2009|work=The Observer|publisher=Guardian News and Media Limited|access-date=23 March 2011}}</ref><ref name="sportsillustrated">{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104031645/http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|url-status=dead|archive-date=November 4, 2012|title=Hungary marks 50th year since England win|date=25 November 2003|work=Sports Illustrated|publisher=CNN/[[Sports Illustrated]]|access-date=23 March 2011}}</ref> {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Wembley Stadium, the Hungarian national team before the 6-3 match against England.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = "Laka konjica" na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] prije početka historijske "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmice stoljeće]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]]. | image2 = 1954 Hungary 7–1 England, (association football friendly) Golden Team.jpg | alt2 = | link2 = | caption2 = Publika u [[Budimpešta|Budimpešti]] slavi historijski poraz Engleske od "Lake konjice" u revanšu pred početak [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva 1954.]] godine. | footer = }} Na opći šok domaćina, "Laka konjica" poveća je već u prvoj minuti, a do 27. minute imali su prednost od 4:1. Konačni rezultat bio je 6:3 za Mađarsku, pri čemu je [[Nándor Hidegkuti]] postigao hat-trick, uz još dva Puskásova gola i jedan [[József Bozsik|Józsefa Bozsika]]. Za Engleze je to bio šamar i lekcija koja je odjeknula zemljom, a posljedično je dovela do promjene prakse na Otoku, odnosno engleski su treneri počeli primjenjivati kontinentalne taktike i pristupe te tako adaptirali svoju igru.<ref name="glanville1" /> Ubrzo je organiziran i [[Mađarska – Engleska (prijateljska utakmica, 1954)|revanš]] između reprezentacija u [[Budimpešta|Budimpešti]], koji se odigrao [[23. svibnja]] [[1954.]] godine, tri tjedna prije početka [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva]]. Englezi su se nadali osveti i vodili su se mišlju da je poraz na Wembleyju bila anomalija, međutim "Laka konjica" ih je pregazila rezultatom 7:1 i tako im nanijela najteži poraz u historiji.<ref name="glanville1" /> === FIFA Svjetsko prvenstvo 1954. === {{main|FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.}} Mađarska je na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.]] godine došla kao glavni favorit – četiri godine nisu znali za poraz, a dvije uvjerljive pobjede protiv Engleske (ukupno 13:4) dokazale su svijetu da je "Laka konjica" najveći favorit za naslov prvaka svijeta. Šesnaest reprezentacija raspoređeno je u četiri grupe po četiri reprezentacije, dva nositelja i dva nenositelja; svaka je reprezentacija igrala samo dvije utakmice, odnosno međusobno su igrali samo nositelji protiv nenositelja. Mađarska je tako igrala protiv [[Fudbalska reprezentacija Južne Koreje|Južne Koreje]] (9:0) i [[Fudbalska reprezentacija Zapadne Njemačke|Zapadne Njemačke]] (8:3) i s dvama pobjedama osigurala prvo mjesto u grupi u kojoj je prošla još i Zapadna Njemačka. Iako je izdominirala u grupi, Mađarska je na dvije utakmice ostala bez Puskása, koji je zadobio ozljedu gležnja nakon prekršaja na njemu u utakmici protiv Zapadne Njemačke. Četvrtfinalni ogled donio je dugoočekivani okršaj s [[Fudbalska reprezentacija Brazila|Brazilom]]. Brazil je bio jedan od favorita za naslov, a nakon [[Maracanazo|šokantnog poraza]] od [[Fudbalska reprezentacija Urugvaja|Urugvaja]] u posljednjoj utakmici [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950.|Svjetskog prvenstva 1950.]] godine, Brazilci su bili željni novog finala i naslova prvaka. Međutim, ono što je trebala biti ljepotica prvenstva pretvorilo se praktički u tučnjavu između dvaju reprezentacija koja je zbog velikog broja grubih prekršaja dobila nadimak "[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]". Nakon što je Mađarska povela 2:0 u prvih sedam minuta, momčadi su počele svoju seriju grubih prekršaja, što je dovelo do brojnih prekida, slobodnih udaraca i čak tri isključenja; "Laka konjica" na kraju je slavila 4:2. Igrači su se nastavili tuči i nakon utakmice, u tunelu i u svlačionicama, zbog čega se ova utakmica smatra jednom od najbrutalnijih u historiji nogometa. Engleski sudac [[Arthur Edward Ellis]], koji je vodio utakmicu, kasnije je rekao: "Mislio sam da će to biti najveća utakmica koju ću ikada vidjeti. Bio sam na svjetskom vrhu. Ne znam jesu li politika i vjera imali ikakve veze s tim, ali ponašali su se kao životinje. Čista sramota. Bila je to grozna utakmica. U današnjim okolnostima, toliko bi igrača bilo isključeno da bi morali prekinuti utakmicu. Ja sam jedino želio dovesti utakmicu do kraja".<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-ellis-a-knockout-during-the-battle-of-berne-1163887.html |title=Football: Ellis a knockout during the Battle of Berne – Sport |work=The Independent |date=1998-06-09 |access-date=2011-03-14}}</ref> Mađarskoj je uslijedio polufinalni ogled s Urugvajom, reprezentacijom koja dotad nikada nije izgubila na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetskom prvenstvu]] i koja je osvojila oba prethodna turnira na kojima je sudjelovala bez poraza. Iako je "Laka konjica" i dalje bila bez Puskása, uspjeli su povesti golom Czibora, a Urugvajci se nisu uspjeli vratiti do poluvremena. Odmah na početku drugog dijela, Hidegkuti je povećao mađarsku prednost na 2:0. Urugvajci su tada krenuli u potpunu ofenzicu, a petnaest minuta prije kraja, [[Juan Hohberg]] je smanjio mađarsku prednost. Mađari su se branili, ali Hohberg je u 86. minuti izjednačio rezultat i odveo utakmicu u produžetke. U produžecima se ukazao [[Sándor Kocsis]], koji je s dva gola povećao mađarsku prednost na 4:2 i odveo ih do pobjede. Urugvaj je tako doživio svoj prvi poraz na Svjetskim prvenstvima, a Mađarska je otišla u svoje drugo finale, nakon [[1938.]] godine. [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Finalni ogled]] igrao se, tako, između Mađarske i Zapadne Njemačke, izvorno nenositeljice koja je u drugu fazu uspjela proći tek nakon majstorice protiv [[Fudbalska reprezentacija Turske|Turske]]. Mađarska je bila veliki favorit; od [[1949.]] do te utakmice imali su samo jedan poraz, a bili su u seriji od 32 utakmice bez poraza od [[1950.]] godine, a uz to su pregazili Zapadnu Njemačku u grupi rezultatom 8:3. Sve je upućivalo na to da će Mađarska postati svjetski prvak, unatoč činjenici da se Puskás nije potpuno opravio (međutim, izbornik je odlučio uvrstiti ta u postavu). Upravo je Puskás doveo Mađare u rano vodstvo u 6. minuti, a Czibor je kasnije povećao na 2:0. Ipak, Nijemci su tada pritisli te su preko [[Max Morlock|Maxa Morlocka]] brzo smanjili na 2:1. Nakon kornera u 18. minuti, [[Helmut Rahn]] postiže novi gol za Njemačku i tako izravnava rezultat; Mađari su se žalili da je njihov golman bio ometan tijekom tog kornera, ali žalbe nisu uvažene. Mađari su u drugom poluvremenu dali sve u napad, međutim njemačka obrana bila je spremna, a golman [[Toni Turek]] imao je nekoliko sjajnih obrana. Šest minuta prije kraja, Rahn je postigao svoj drugi gol za vodstvo Zapadne Njemačke 2:3. Puskás je dvije minute prije kraja postigao izjednačujući gol, ali isti je poništen zbog zaleđa, a minutu prije kraja Kocsis je srušen u kaznenom prostoru Nijemaca, ali sudac nije procijenio da se radi o prekršaju za penal. "[[Čudo u Bernu (1954)|Čudo u Bernu]]", kako su mediji nazvali ovu utakmicu, bio je šok u svijetu nogometa i trenutak koji je "Laku konjicu" ostavio na jednom olimpijskom zlatu i bez titule prvaka svijeta. Mađarski niz od 32 pobjede za redom prekinut je, a ovo im je bio prvi poraz od [[1950.]] godine te prvi i jedini poraz u nekoj službenoj utakmici (oba ostala poraza bila su u prijateljskim susretima). Kako bi izbjegli razočarane navijače, igrači su diskretno vraćeni u Mađarsku, gdje su "identificirani krivci" za razočaravajući poraz; golman [[Gyula Grosics]] posebno je istaknut među njima. Međutim, unatoč ovom razočarenju, "Laka konjica" nastavila je s dobrim igrama. === Posljednje godine === U prosincu [[1954.]] godine, [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] je ugostila "Laku konjicu" na [[Hampden Park]]u pred više od 110,000 gledatelja. Škoti su bili odlučni u naumu da se ne osramote kao Englezi ranije te su se odlučili na kontranapade kao svoju glavnu taktiku. Ovakav pristup doveo je do otvorene utakmice s puno golova. Mađati su poveli preko Bozsik u 20. minuti, a šest minuta kasnije Hidegkuti je povećao na 2:0. Škoti su preko [[Tommy Ring|Tommyja Ringa]] smanjili na 2:1 u 36. minuti, međutim [[Károly Sándor]] ponovo je povećao na 3:1 netom prije poluvremena. Drugo je poluvrijeme nastavljeno na isti način. Škotsko krilo [[John Mackenzie (fudbaler)|John Mackenzie]] bio je bolji u okršaju s [[Mihály Lantos|Mihályjem Lantosom]], što je omogućilo [[Bobby Johnstone|Bobbyju Johnstoneu]] da smanji na 3:2 na samom početku drugog poluvremena. Škoti su nastavili pritiskati, a samo ih je loša realizacija spriječila da izjednače rezultat; pred kraj utakmice, Mađari su pokrenuli kontranapad iz kojeg je Kocsis postigao gol za konačnih 4:2 za "Laku konjicu". Škoti su bili najbliže pobjedi nad Mađarima u nekoj prijateljskoj utakmici još od [[1950.]] godine, a Puskás je nakon utakmice pohvalio Mackenzieja.<ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |title=The firhill flyer &#124; Comments &#124; The Official Gateway to Scotland |publisher=Scotland.org |access-date=2011-03-14 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721002015/http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |url-status=dead }}</ref> "Laka konjica" je nakon razočaravajućeg "Čuda u Bernu" uspjela ostvariti niz od 18 utakmica bez poraza, prije nego ih je [[Fudbalska reprezentacija Belgije|Belgija]] pobijedila u prijateljskoj utakmici u [[Bruxelles]]u u lipnju [[1956.]] godine; bio je to posljednji poraz "Lake konjice". U lipnju je izbornik Sebes također dobio otkaz, a reprezentaciju je preuzeo [[Márton Bukovi]], koji je vodio "Laku konjicu" u prijateljskoj utakmici protiv [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] u [[Moskva|Moskvi]] pred 105,000 gledatelja. [[Zoltán Czibor]] postigao je jedini gol na utakmici za historijsku pobjedu Mađarske protiv Sovjeta, kojima je to bio prvi poraz na domaćem terenu u historiji. Sovjeti su tada smatrani "prirodnim nasljednicima" mađarske reprezentacije, a kako su ujedno bili i "glavni" u [[Istočni blok|Istočnom bloku]], sovjetske su vlasti očekivale laganu pobjedu svoje reprezentacije, koja se, ipak, nije dogodila. == Raspad == Godina [[1956.]] bila je presudna za "Laku konjicu". Igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], koji su činili većinu reprezentacije, igrali su u [[Evropski kup|Europskom kupu]] tijekom sezone [[1956.]]/[[1957.]] te su u prvom krugu igrali protiv [[Athletic Bilbao|Athletic Bilbaa]]. U Španjolskoj su izgubili 3:2, ali prije uzvratne utakmice, izbila je [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarska revolucija]]. Igrači su odlučili ne vratiti se u Mađarsku te su dogovorili da se uzvrat s Bilbaom igra u [[Bruxelles]]u. Utakmica je završila rezultatom 3:3 tako da je Athletic prošao dalje. Nakon ovog ispadanja, igrači su se našli u limbu te su organizirali dobrotvornu turneju na Zapadu s ciljem prikupljanja novčanih sredstava, unatoč protivljenju FIFA-e i mađarskih vlasti. Igrači su pozvali svoje obitelji iz Mađarske, međutim nakon što su završili brazilski dio turneje i vratili se u Europu, igrači su se razdvojili. Dio ih se vratio u Mađarsku, dok je dio odlučio ostati na Zapadu. Ovo je bio službeni kraj "Lake konjice". Kocsis i Czibor otišli su u Španjolsku i igrali za [[FC Barcelona|Barcelonu]], dok je Puskás igrao za [[Real Madrid CF|Real Madrid]] i kasnije dobio španjolsko državljanstvo te nastupao za [[Španjolska nogometna reprezentacija|španjolsku reprezentaciju]]. Hidegkuti se vratio u Mađarsku kao igrač, a kasnije je vodio [[MTK Budapest FC|MTK]] prije nego je emigrirao i imao uspješnu trenersku karijeru u [[Italija|Italiji]], [[Poljska|Poljskoj]] i [[Egipat|Egiptu]]. Bozsik se također vratio u Mađarsku i bio trener. Njih su dvojica, zajedno s još nekoliko povratnika, bili malobrojni članovi "Lake konjice" koji su predstavljali Mađarsku na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1958.|Svjetskom prvenstvu 1958.]] godine u [[Švedska|Švedskoj]]. Iako je dobio otkaz kao izbornik, Sebes je ostao u Mađarskoj te imao umjeren uspjeh kao trener nekoliko mađarskih klubova.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/classicfootball/coaches/coach=61688/bio.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709064600/http://www.fifa.com/classicfootball/coaches/coach%3D61688/bio.html |archive-date=2007-07-09 |title=Classic Coach: Gusztav Sebes |publisher=FIFA.com |date=1953-11-25 |access-date=2011-03-14 |url-status=dead }}</ref> == Historijski značaj == [[File:Szegedvaros-aranycsapat.JPG|thumb|Spomenik "Lakoj konjici" u [[Szeged]]u.]] Osim što je bila jedna od najboljih reprezentacija svih vremena, "Laka konjica" imala je i historijski značaj zbog tri doprinosa koja su imala značajan utjecaj na razvoj modernog nogometa. Izbornik [[Gusztáv Sebes]] uveo je nova taktička rješenja, fokusirao se na reprezentaciju čiju su jezgru činili igrači koji su redovito igrali i trenirali zajedno te su se navikli igrati kao tim te je razvijao koncept da svaki igrač može igrati na bilo kojoj poziciji. Sebes je uveo taktičke inovacije u igru – od kojih je najznačajniji dubinski centarfor – u vremenu kada je većina momčadi već 20 godina igrala WM formaciju. Ovo je bila taktička revolucija koja je, u kombinaciji s fleksibilnom formacijom 3–2–3–2 koju su Mađari igrali, dovela do njihovog uspjeha te je imala značajan utjecaj na klupski i reprezentativni nogomet diljem svijeta. Upravo je ova taktička formacija dovela do nastanka formacije 4–2–4. Sebesova ideja da koristi igrače iz manjeg broja klubova pokazala se također revolucionarnom za to vrijeme, a bila je ključna za uspjeh momčadi u tom periodu. Većina tadašnjih reprezentacija birala u svoj sastav najbolje igrače, ne vodeći računa o kvaliteti tima kao takvog; primjerice, Engleska je imala (ne)slavne izborničke odbore koji su sastavljali reprezentaciju za svaku pojedinu utakmicu ne vodeći računa o kontinuitetu ili momčadskoj koheziji. Koristeći igrače koji su igrali zajedno u klubovima te su se jako dobro poznavali, odnosno dobro su igrali zajedno u timu, Sebes je na reprezentativnom nivou uveo osjećaj koherentnosti koji je dotad bio nepoznat u bilo kojoj reprezentaciji svijeta. Utjecaj ovog pristupa bio je enorman: Sovjeti su ovaj pristup primijenili tijekom [[1960-e|1960-ih]] godina i imali značajan uspjeh na europskom nivou, dok je Engleska osvojila [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1966.|naslov prvaka 1966.]] godine s reprezentacijom čiju su jezgru činili igrači [[West Ham United F.C.|West Ham Uniteda]]. Sebes je također organizirao rigorozne treninge i zahtijevao visoke standarde fizičke spreme od svojih reprezentativaca, kao i dobru taktičku svijest, sve mahom aspekti koje su ostale reprezentacije zanemarivale. Na taj je način "Laka konjica" mogla pretrčati i nadigrati svoje protivnike. U konačnici, Sebesov izbornički uspjeh bio je temeljen i na primjeni ideje pionira [[Jimmy Hogan|Jimmyja Hogana]] da bi svaki igrač na terenu trebao moći igrati na svakoj poziciji. Ta je ideja bila revolucionarna u periodu kada su igrači uglavnom bili fiksno vezano uz dodijeljene im pozicije te su uglavnom igrači igrač na igrača. Sebes je ovu taktiku mogao primijeniti isključivo zahvaljujući činjenici da je imao jezgru vrlo talentiranih igrača koji su bili naviknuti igrati zajedno, shodno čemu su lako mogli mijenjati pozicije. Dvadesetak godina kasnije, [[Fudbalska reprezentacija Nizozemske|Nizozemska]] će na ovom Sebesovom konceptu izgraditi svoj "[[totalni nogomet]]". == Rezultati == == Rekordi i statistike == [[File:Hungarian pennant World Cup 1954.jpg|thumb|Zastavica mađarske reprezentacije za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.]] godine.]] Tijekom sedam godina igranja, "Laka konjica" postavila je niz rekorda u različitim kategorijama, neki od kojih su aktualni još i danas. Uz to, postavili su i niz precedenata u historiji nogometa, odnosno bili su prva reprezentacija koja je napravila određene stvari. Što se tiče rekorda, oni su sljedeći: *'''Svjetski rekordi''' ** Najviše uzastopnih utakmica s barem jednim postignutim golom: 73 utakmice ([[10. travnja]] [[1949.]] – [[16. lipnja]] [[1957.]]) ** Najduži vremenski period bez poraza u XX. i XXI. vijeku: 4 godine i 1 mjesec ([[4. lipnja]] [[1950.]] – [[4. srpnja]] [[1954.]]) ** Najviše golova u suradnji između dva igrača u startnoj postavi iste reprezentacije: 159 golova ([[Ferenc Puskás]] i [[Sándor Kocsis]]) ** Najviši broj Elo bodova za jednu reprezentaciju: 2,230 bodova ([[30. lipnja]] [[1954.]]) *'''Rekordi u XX. vijeku''' ** Najviši postotak pobjeda po utakmici za izbornika s preko 30 utakmica: 82.58% ([[Gusztáv Sebes]]) ** Najviše reprezentativnih golova za igrača: [[Ferenc Puskás]], 84 gola *'''Rekordi FIFA Svjetskih prvenstava''' (svi postavljeni [[1954.]] godine) ** Najviše golova jedne reprezentacije na jednom prvenstvu: 27 golova ** Najviše golova po utakmici jedne reprezentacije na jednom prvenstvu: 5.4 gola po utakmici ** Najveća gol razlika jedne reprezentacije na jednom prvenstvu: +17 ** Najveća gol razlika u jednoj utakmici na jednom prvenstvu: 9:0 protiv [[Fudbalska reprezentacija Južne Koreje|Južne Koreje]] *'''Nacionalni rekordi''' ** Najveća pobjeda u historiji mađarske reprezentacije: 12:0 protiv [[Fudbalska reprezentacija Albanije|Albanije]] ([[23. rujna]] [[1950.]]) Što se tiče postavljenih precedenata, oni su sljedeći: # Prva [[Britansko otočje|nebritanska]] reprezentacija koja je pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Englesku]] od kodifikacije nogometnih pravila [[1863.]] godine ([[25. studenog]] [[1953.]]) # Prva reprezentacija koja je pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Urugvaja|Urugvaj]] na Svjetskom prvenstvu te prva nejužnoamerička reprezentacija uopće koja je pobijedila Urugvaj ([[1954.]]) # [[Sándor Kocsis]] je bio prvi igrač koji je postigao dva hat-tricka na jednom Svjetskom prvenstvu ([[1954.]]) # Prva reprezentacija koja je oborila [[Fudbalska reprezentacija Škotske|škotski]] rekord od 22 uzastopne utakmice bez poraza # Prva reprezentacija koja je pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetski Savez]] u [[SSSR|Sovjetskom Saveu]] ([[23. rujna]] [[1956.]]) == Nagrade == *'''[[Srednjoeuropski međunarodni kup]]''' **Prvaci (1): [[Srednjoeuropski međunarodni kup 1948–53.|1948–53.]] *'''[[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]''' **Zlatna medalja (1): [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1952.|1952.]] *'''[[FIFA Svjetsko prvenstvo]]''' **Drugoplasirani (1): [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|1954.]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{ cite book | title = Puskas on Puskas: The Life and Times of a Footballing Legend | editor = Rogan Taylor | year = 1998 | publisher = Robson Books | isbn = 1861051565 }} * {{cite book | title = The World Cup: The Complete History | editor = Terry Crouch | year = 2006 | publisher = Aurum Press Ltd. | isbn = 1845131495 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/worldcup00terr }} * {{cite book | title = The World Encyclopedia of Soccer | editor = Michael L. LaBlanc & Richard Henshaw | year = 1994 | publisher = Invisible Ink Press | isbn = 0810394421 }} * {{ cite book | title = Behind the Curtain: Travels in Eastern European Football | editor = Jonathan Wilson | year = 2006 | publisher = Orion Publishing | isbn = 9780752879451 }} * {{ cite book | title = Kicking & Screaming: An Oral History of Football in England | editor = Rogan Taylor & Andrew War | year = 1996 | publisher = Robson Books | isbn = 0860519120 }} * Diego Mariottini, "Tiki-taka Budapest: leggenda, ascesa e declino dell'Ungheria di Puskás", Bradipolibri, 2016, {{ISBN|9788899146214}} == Vanjske veze == {{commonscat|Golden Team}} *[https://web.archive.org/web/20060613194937/http://www.sportmuzeum.hu/aranycsapat/ ''Aranycsapat'' – dedicated web page] {{hu}} *[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/cc/hun/sebes.html Gusztáv Sebes biography] *[https://www.theguardian.com/football/1953/nov/26/newsstory.sport Hungary's Famous Victory] *[https://www.rsssf.org/tablesd/drgero5.html Dr. Gerő Cup 1948–53] *[https://web.archive.org/web/20160702073800/http://www.eloratings.net/ National football teams' rankings] {{Mađarska Laka konjica}} {{Authority control}} [[Kategorija:Fudbal u Mađarskoj]] edi9z8dtsyyrwp3wi7icahc5zl5c8yz 42589993 42589990 2026-05-09T17:05:47Z Edgar Allan Poe 29250 /* Rezultati */ 42589993 wikitext text/x-wiki [[File:Golden Team 1953.jpg|thumb|500px|right|{{center|'''"Laka konjica" 1953. godine'''<br />''prednji red:'' [[Mihály Lantos]], [[Ferenc Puskás]], [[Gyula Grosics]]<br />''stražnji red:'' [[Gyula Lóránt]], [[Jenő Buzánszky]], [[Nándor Hidegkuti]], [[Sándor Kocsis]], [[József Zakariás]], [[Zoltán Czibor]], [[József Bozsik]], [[László Budai]]}}]] "'''Laka konjica'''"<ref>{{Cite web |last=Stevović |first=Dejan |date=2022-11-13 |title=7: Tužan kas “Lake konjice” |url=https://sportklub.n1info.rs/fudbal/fifa-world-cup/7-tuzan-kas-lake-konjice/ |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[SportKlub]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Karin |first=Vice |date=2025-01-05 |title=Bili su najbolja reprezentacija ikad. Komunizam ih je stvorio pa uništio |url=https://www.index.hr/sport/clanak/bili-su-najbolja-reprezentacija-ikad-komunizam-ih-je-stvorio-pa-unistio/2626837.aspx |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Index.hr]] |quote=(...) Prva velika reprezentacija svjetskog nogometa bila je mađarska generacija, '''na ovim prostorima poznata kao Laka konjica''', ali svoju dominaciju nije okrunila jer je jedini poraz doživjela u finalu Svjetskog prvenstva. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ledinski |first=Karlo |date=2015-11-17 |title=Mađari su nekad bili najveća nogometna sila na svijetu |url=https://www.vecernji.hr/sport/madari-su-nekada-bili-najveca-nogometna-sila-i-sad-idu-na-europsko-prvenstvo-1037942 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=''[[Večernji list]]'' |quote=(...) '''Znamenita mađarska “laka konjica”''' oduševljavala je nogometni svijet 50-ih godina, a mnogi smatraju da je to najbolja momčad koja je ikada hodala zemljom. (...)}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-12-02 |title=Pogledajte kako je 'laka konjica' promijenila historiju fudbala (VIDEO) |url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/pogledajte-kako-je-laka-konjica-promijenila-historiju-fudbala-video/133536 |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=[[Radio Sarajevo]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Medo |first=Ivica |date=2012-09-21 |title=Neponovljiva navala opet zajedno: Možda i najveći svih vremena! |url=https://gol.dnevnik.hr/clanak/svjetski_nogomet/neponovljiva-navala-opet-zajedno-mozda-i-najveci-svih-vremena.html |url-status=live |access-date=2026-05-08 |website=Gol.hr|quote=(...) „Laka konjica“ je vjerojatno najveća, ali i najtragičnija momčad svih vremena.(...)}}</ref> ([[mađarski]]: ''Aranycsapat'', dosl. "Zlatna momčad") jest nadimak koji se odnosi na zlatnu generaciju [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske nogometne reprezentacije]] iz [[1950-e|1950-ih]] godina. Danas se smatra kako je ova mađarska reprezentacija bila najbolja svjetska reprezentacija svog vremena, a svoj je status izgradila kroz nekoliko slavnih utakmica, uključujući četvrtfinale ("[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]") protiv [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], polufinale protiv [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]] i finale ("[[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Čudo u Bernu]]") protiv [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskom prvenstvu 1954.]] godine. Ova je reprezentacija nanijela poraze tadašnjim nogometnim silama poput [[Brazilska nogometna reprezentacija|Brazila]], [[Urugvajska nogometna reprezentacija|Urugvaja]], [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]], [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] i [[Njemačka nogometna reprezentacija|Njemačke]] prije nego što su se nakon [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarske revolucije]] [[1956.]] raspali. Reprezentacija je u različitim dijelovima svijeta bila poznata i po drugim nadimcima. U periodu između [[1949.]] i [[1956.]], "Laka konjica" odigrala je 69 utakmica, 58 od kojih je pobijedila, uz 8 remija i samo tri poraza, onaj od [[Njemačka nogometna reprezentacija|Zapadne Njemačke]] u finalu [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|FIFA Svjetskog prvenstva 1954.]] godine<ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/mighty-magyars-and-hungarys-four-year-unbeaten-streak|title=Mighty Magyars and Hungary’s four-year unbeaten streak|work=FIFA}}</ref> te još dvije prijateljske utakmice koje su ranije navođene kao remiji. U tih su 69 utakmica postigli čak 436 golova. Prema [[Svjetska nogometna Elo ljestvica|Elo ljestvici]], "Laka konjica" ostvarila je najviši broj bodova za neku reprezentaciju ikada (2231 bodova ostvarenih [[30. lipnja]] [[1954.]]), a [[2016.]] godine [[BBC]] ih je proglasio najboljom nogometnom reprezentacijom u historiji.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36387046|title=The greatest international team ever?|work=BBC Sport}}</ref> U historijskom kontekstu, smatra se kako je "Laka konjica" uspješno implementirala rani oblik "[[totalni fudbal|totalnog nogometa]]", koji će [[Fudbalska reprezentacija Nizozemske|nizozemska reprezentacija]] usavršiti tijekom [[1970-e|1970-ih]] godina. Također se smatra da je ova reprezentacija uvela novi, znanstveni način vođenja momčadi te taktičke inovacije koje su u narednim desetljećima naširoko prihvaćene. == Ključne osobe == [[File:Aranycsapat.png|thumb|Fleksibilna formacija 3–2–3–2 koju je koristila "Laka konjica".]] Jezgru momčadi činila su šestorica igrača – napadači [[Ferenc Puskás]], [[Sándor Kocsis]] i [[Zoltán Czibor]], defenzivni vezni [[József Bozsik]] i [[Gyula Grosics]], svi redom igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], te ofenzivni vezni [[Nándor Hidegkuti]], koji je igrao za [[MTK Budapest FC|MTK]]. Izbornik je bio [[Gusztáv Sebes]], koji je ranije bio sindikalist u [[Renault]]ovim tvornicama u [[Budimpešta|Budimpešti]] i predratnom [[Pariz]]u, shodno čemu je dobio odobrenje zamjenika ministra sporta da vodi reprezentaciju. Sebes je zaslužan za tri značajne inovacije. Prvo, uveo je kondicijske režime za svoje igrače te klupsku politiku na reprezentativnom nivou, što je dovelo do redovnih reprezentativnih treninga. Drugo, osmislio je taktički koncept dubinskog centarfora. U to je doba većina nogometnih momčadi igrala tzv. WM formaciju, gdje je centarfor bio isturen u napadačkoj liniji s tri napadača i dva krila. Sebes je povukao centarfora natrag u vezni red, a po potrebi je i krila vraćao u vezni red. Ovo je efektivno stvorilo iznimno fleksibilnu 3–2–3–2 formaciju, što je momčadi omogućilo da brzo mijenja između napada i obrane. Ova je taktika također izvlačila braniče s njihovih pozicija, s obzirom da su centarhalfovi navikli na "flaster" čuvanje centarfora morali svog igrača pratiti sve do veznog reda. Treće, Sabes je poticao svoje igrače na prilagodljivost – ideal je bio stvoriti igrače koji bi bili sposobni igrati jednako dobro na svakoj poziciji. To je tada bila revolucionarna ideja jer su igrači uglavnom bili navikli igrati samo na jednoj specifičnoj poziciji. Sve skupa, ova je taktika bila preteča "[[Totalni nogomet|totalnog nogometa]]". Puskás je jednom prilikom rekao: "Kada smo napadali, svi su napadali, a isto je bilo i u obrani. Bili smo prototip totalnog nogometa".<ref>[https://web.archive.org/web/20110115075922/http://www.fifa.com/classicfootball/news/newsid=510979.html FIFA.com]</ref> Također, značajan utjecaj na Sebesa i "Laku konjicu" imao je trener [[Jimmy Hogan]], jedan od pionira nogometa. Tadašnji predsjednik predsjednik Mađarskog nogometnog saveza, [[Sándor Barcs]], rekao je: "Jimmy Hogan naučio nas je sve što znamo o nogometu".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/22/sport.comment2|title=How total football inventor was lost to Hungary|website=[[TheGuardian.com]]|date=22 November 2003}}</ref> Čak je i Sebes odao počast engleskom pioniru: "Igrali smo nogomet kako nas je naučio Jimmy Hogan. Kada se bude pričalo o našoj nogometnoj povijesti, njegovo ime treba biti upisano zlatnim slovima".<ref name=Anatomy>Jonathan Wilson, ''The Anatomy of England: a History in Ten Matches'' (Orion Publishing Group, London 2010)</ref> == Historija == === Počeci i olimpijsko zlato === "Laka konjica" nastala je [[1949.]] godine kada je [[Gusztáv Sebes]] preuzeo klupu [[Fudbalska reprezentacija Mađarske|mađarske reprezentacije]]. Do [[14. svibnja]] [[1950.]] godine, reprezentacija je odigrala osam utakmica bez poraza, da bi na taj dan izgubili od [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrije]] u prijateljskoj utakmici. Međutim, od njihove sljedeće utakmice, koja je odigrana [[4. lipnja]] [[1950.]] godine pa sve do [[4. srpnja]] [[1954.]] godine, "Laka konjica" je imala niz od 32 utakmice bez poraza, odnosno 29 pobjeda i samo tri remija. [[File:1952 Summer olympics, olympic stadium. The Hungarian national team after the final (Hungary - Yugoslavia 2-0).jpg|thumb|left|"Laka konjica" na Olimpijskom stadionu u [[Helsinki]]ju nakon osvajanja zlatne medalje u finalu protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]].]] "Laka konjica" je na [[Ljetne olimpijske igre 1952.|Olimpijske igrame 1952.]] godine u [[Helsinki]]ju stigla bez da su znali za poraz pune dvije godine. U skupini su imali lagan posao, što im je osiguralo polufinalni ogled s aktualnim olimpijskim prvacima, [[Fudbalska reprezentacija Švedske|Švedskom]]. "Laka konjica" pregazila je olimpijske prvake 6:0 te osigurala finale protiv [[Fudbalska reprezentacija SFR Jugoslavije|FNR Jugoslavije]], koju su pobijedili 2:0 golovima [[Ferenc Puskás|Puskása]] i [[Zoltán Czibor|Czibora]]. Mađari su tako postali olimpijski prvaci, a unatoč sjajnim nastupima u narednim godinama, ovo olimpijsko zlato bit će im jedino zlato na nekom velikom međunarodnom natjecanju. Još od [[1948.]] godine, mađarska je reprezentacija sudjelovala i na [[Srednjoevropski međunarodni kup|Srednjoeuropskom međunarodnom kupu]], koji se igrao od [[1948.]] do [[1953.]] godine. Ovu preteču [[UEFA Euro|Europskog prvenstva]] igrale su reprezentacije iz Srednje Europe, a Mađarska je svoj dio turnira kompletirala u svibnju [[1953.]] godine s pet pobjeda, jednim remijem i dva poraza (iz ere prije "Lake konjice"), što je bilo dovoljno za prvo mjesto. U studenom iste godine, odigrali su tzv. "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmicu stoljeća]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]] na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] pred 105,000 gledatelja. Englezi su pozvali Mađare na prijateljski ogled nakon što je "Laka konjica" osvojila olimpijsko zlato. Kako Engleska do tada nikada nije izgubila na domaćem terenu od nebritanske momčadi (imali su poraz od [[Fudbalska reprezentacija Irske|Irske]] iz [[1949.]] godine), [[The Football Association|savez]] je bio uvjeren u pobjedu, smatrajući da su njihovi igrači tehnički i taktički superiorniji u odnosu na igrače iz bilo koje druge zemlje. Engleska je tada bila treća, a Mađarska prva reprezentacija svijeta, tako da je anticipacija bila iznimna, što je engleske medije navelo da utakmici daju nadimak "Utakmica stoljeća".<ref name="glanville1">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/may/17/seven-deadly-sins-football-hungary-england|title=The Hungarian disasters – England v Hungary, 1953-4|last=Glanville|first=Brian|date=17 May 2009|work=The Observer|publisher=Guardian News and Media Limited|access-date=23 March 2011}}</ref><ref name="sportsillustrated">{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104031645/http://sportsillustrated.cnn.com/2003/soccer/11/25/bc.soc.hungary.gameofce.ap/|url-status=dead|archive-date=November 4, 2012|title=Hungary marks 50th year since England win|date=25 November 2003|work=Sports Illustrated|publisher=CNN/[[Sports Illustrated]]|access-date=23 March 2011}}</ref> {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = vertical | background color = | total_width = 350px | caption_align = | image1 = Wembley Stadium, the Hungarian national team before the 6-3 match against England.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = "Laka konjica" na [[Wembley Stadium (1923)|Wembleyju]] prije početka historijske "[[Utakmica stoljeća (1953)|Utakmice stoljeće]]" protiv [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]]. | image2 = 1954 Hungary 7–1 England, (association football friendly) Golden Team.jpg | alt2 = | link2 = | caption2 = Publika u [[Budimpešta|Budimpešti]] slavi historijski poraz Engleske od "Lake konjice" u revanšu pred početak [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva 1954.]] godine. | footer = }} Na opći šok domaćina, "Laka konjica" poveća je već u prvoj minuti, a do 27. minute imali su prednost od 4:1. Konačni rezultat bio je 6:3 za Mađarsku, pri čemu je [[Nándor Hidegkuti]] postigao hat-trick, uz još dva Puskásova gola i jedan [[József Bozsik|Józsefa Bozsika]]. Za Engleze je to bio šamar i lekcija koja je odjeknula zemljom, a posljedično je dovela do promjene prakse na Otoku, odnosno engleski su treneri počeli primjenjivati kontinentalne taktike i pristupe te tako adaptirali svoju igru.<ref name="glanville1" /> Ubrzo je organiziran i [[Mađarska – Engleska (prijateljska utakmica, 1954)|revanš]] između reprezentacija u [[Budimpešta|Budimpešti]], koji se odigrao [[23. svibnja]] [[1954.]] godine, tri tjedna prije početka [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|Svjetskog prvenstva]]. Englezi su se nadali osveti i vodili su se mišlju da je poraz na Wembleyju bila anomalija, međutim "Laka konjica" ih je pregazila rezultatom 7:1 i tako im nanijela najteži poraz u historiji.<ref name="glanville1" /> === FIFA Svjetsko prvenstvo 1954. === {{main|FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.}} Mađarska je na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.]] godine došla kao glavni favorit – četiri godine nisu znali za poraz, a dvije uvjerljive pobjede protiv Engleske (ukupno 13:4) dokazale su svijetu da je "Laka konjica" najveći favorit za naslov prvaka svijeta. Šesnaest reprezentacija raspoređeno je u četiri grupe po četiri reprezentacije, dva nositelja i dva nenositelja; svaka je reprezentacija igrala samo dvije utakmice, odnosno međusobno su igrali samo nositelji protiv nenositelja. Mađarska je tako igrala protiv [[Fudbalska reprezentacija Južne Koreje|Južne Koreje]] (9:0) i [[Fudbalska reprezentacija Zapadne Njemačke|Zapadne Njemačke]] (8:3) i s dvama pobjedama osigurala prvo mjesto u grupi u kojoj je prošla još i Zapadna Njemačka. Iako je izdominirala u grupi, Mađarska je na dvije utakmice ostala bez Puskása, koji je zadobio ozljedu gležnja nakon prekršaja na njemu u utakmici protiv Zapadne Njemačke. Četvrtfinalni ogled donio je dugoočekivani okršaj s [[Fudbalska reprezentacija Brazila|Brazilom]]. Brazil je bio jedan od favorita za naslov, a nakon [[Maracanazo|šokantnog poraza]] od [[Fudbalska reprezentacija Urugvaja|Urugvaja]] u posljednjoj utakmici [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950.|Svjetskog prvenstva 1950.]] godine, Brazilci su bili željni novog finala i naslova prvaka. Međutim, ono što je trebala biti ljepotica prvenstva pretvorilo se praktički u tučnjavu između dvaju reprezentacija koja je zbog velikog broja grubih prekršaja dobila nadimak "[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]". Nakon što je Mađarska povela 2:0 u prvih sedam minuta, momčadi su počele svoju seriju grubih prekršaja, što je dovelo do brojnih prekida, slobodnih udaraca i čak tri isključenja; "Laka konjica" na kraju je slavila 4:2. Igrači su se nastavili tuči i nakon utakmice, u tunelu i u svlačionicama, zbog čega se ova utakmica smatra jednom od najbrutalnijih u historiji nogometa. Engleski sudac [[Arthur Edward Ellis]], koji je vodio utakmicu, kasnije je rekao: "Mislio sam da će to biti najveća utakmica koju ću ikada vidjeti. Bio sam na svjetskom vrhu. Ne znam jesu li politika i vjera imali ikakve veze s tim, ali ponašali su se kao životinje. Čista sramota. Bila je to grozna utakmica. U današnjim okolnostima, toliko bi igrača bilo isključeno da bi morali prekinuti utakmicu. Ja sam jedino želio dovesti utakmicu do kraja".<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-ellis-a-knockout-during-the-battle-of-berne-1163887.html |title=Football: Ellis a knockout during the Battle of Berne – Sport |work=The Independent |date=1998-06-09 |access-date=2011-03-14}}</ref> Mađarskoj je uslijedio polufinalni ogled s Urugvajom, reprezentacijom koja dotad nikada nije izgubila na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetskom prvenstvu]] i koja je osvojila oba prethodna turnira na kojima je sudjelovala bez poraza. Iako je "Laka konjica" i dalje bila bez Puskása, uspjeli su povesti golom Czibora, a Urugvajci se nisu uspjeli vratiti do poluvremena. Odmah na početku drugog dijela, Hidegkuti je povećao mađarsku prednost na 2:0. Urugvajci su tada krenuli u potpunu ofenzicu, a petnaest minuta prije kraja, [[Juan Hohberg]] je smanjio mađarsku prednost. Mađari su se branili, ali Hohberg je u 86. minuti izjednačio rezultat i odveo utakmicu u produžetke. U produžecima se ukazao [[Sándor Kocsis]], koji je s dva gola povećao mađarsku prednost na 4:2 i odveo ih do pobjede. Urugvaj je tako doživio svoj prvi poraz na Svjetskim prvenstvima, a Mađarska je otišla u svoje drugo finale, nakon [[1938.]] godine. [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|Finalni ogled]] igrao se, tako, između Mađarske i Zapadne Njemačke, izvorno nenositeljice koja je u drugu fazu uspjela proći tek nakon majstorice protiv [[Fudbalska reprezentacija Turske|Turske]]. Mađarska je bila veliki favorit; od [[1949.]] do te utakmice imali su samo jedan poraz, a bili su u seriji od 32 utakmice bez poraza od [[1950.]] godine, a uz to su pregazili Zapadnu Njemačku u grupi rezultatom 8:3. Sve je upućivalo na to da će Mađarska postati svjetski prvak, unatoč činjenici da se Puskás nije potpuno opravio (međutim, izbornik je odlučio uvrstiti ta u postavu). Upravo je Puskás doveo Mađare u rano vodstvo u 6. minuti, a Czibor je kasnije povećao na 2:0. Ipak, Nijemci su tada pritisli te su preko [[Max Morlock|Maxa Morlocka]] brzo smanjili na 2:1. Nakon kornera u 18. minuti, [[Helmut Rahn]] postiže novi gol za Njemačku i tako izravnava rezultat; Mađari su se žalili da je njihov golman bio ometan tijekom tog kornera, ali žalbe nisu uvažene. Mađari su u drugom poluvremenu dali sve u napad, međutim njemačka obrana bila je spremna, a golman [[Toni Turek]] imao je nekoliko sjajnih obrana. Šest minuta prije kraja, Rahn je postigao svoj drugi gol za vodstvo Zapadne Njemačke 2:3. Puskás je dvije minute prije kraja postigao izjednačujući gol, ali isti je poništen zbog zaleđa, a minutu prije kraja Kocsis je srušen u kaznenom prostoru Nijemaca, ali sudac nije procijenio da se radi o prekršaju za penal. "[[Čudo u Bernu (1954)|Čudo u Bernu]]", kako su mediji nazvali ovu utakmicu, bio je šok u svijetu nogometa i trenutak koji je "Laku konjicu" ostavio na jednom olimpijskom zlatu i bez titule prvaka svijeta. Mađarski niz od 32 pobjede za redom prekinut je, a ovo im je bio prvi poraz od [[1950.]] godine te prvi i jedini poraz u nekoj službenoj utakmici (oba ostala poraza bila su u prijateljskim susretima). Kako bi izbjegli razočarane navijače, igrači su diskretno vraćeni u Mađarsku, gdje su "identificirani krivci" za razočaravajući poraz; golman [[Gyula Grosics]] posebno je istaknut među njima. Međutim, unatoč ovom razočarenju, "Laka konjica" nastavila je s dobrim igrama. === Posljednje godine === U prosincu [[1954.]] godine, [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] je ugostila "Laku konjicu" na [[Hampden Park]]u pred više od 110,000 gledatelja. Škoti su bili odlučni u naumu da se ne osramote kao Englezi ranije te su se odlučili na kontranapade kao svoju glavnu taktiku. Ovakav pristup doveo je do otvorene utakmice s puno golova. Mađati su poveli preko Bozsik u 20. minuti, a šest minuta kasnije Hidegkuti je povećao na 2:0. Škoti su preko [[Tommy Ring|Tommyja Ringa]] smanjili na 2:1 u 36. minuti, međutim [[Károly Sándor]] ponovo je povećao na 3:1 netom prije poluvremena. Drugo je poluvrijeme nastavljeno na isti način. Škotsko krilo [[John Mackenzie (fudbaler)|John Mackenzie]] bio je bolji u okršaju s [[Mihály Lantos|Mihályjem Lantosom]], što je omogućilo [[Bobby Johnstone|Bobbyju Johnstoneu]] da smanji na 3:2 na samom početku drugog poluvremena. Škoti su nastavili pritiskati, a samo ih je loša realizacija spriječila da izjednače rezultat; pred kraj utakmice, Mađari su pokrenuli kontranapad iz kojeg je Kocsis postigao gol za konačnih 4:2 za "Laku konjicu". Škoti su bili najbliže pobjedi nad Mađarima u nekoj prijateljskoj utakmici još od [[1950.]] godine, a Puskás je nakon utakmice pohvalio Mackenzieja.<ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |title=The firhill flyer &#124; Comments &#124; The Official Gateway to Scotland |publisher=Scotland.org |access-date=2011-03-14 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721002015/http://www.scotland.org/features/item/comments/the-firhill-flyer/ |url-status=dead }}</ref> "Laka konjica" je nakon razočaravajućeg "Čuda u Bernu" uspjela ostvariti niz od 18 utakmica bez poraza, prije nego ih je [[Fudbalska reprezentacija Belgije|Belgija]] pobijedila u prijateljskoj utakmici u [[Bruxelles]]u u lipnju [[1956.]] godine; bio je to posljednji poraz "Lake konjice". U lipnju je izbornik Sebes također dobio otkaz, a reprezentaciju je preuzeo [[Márton Bukovi]], koji je vodio "Laku konjicu" u prijateljskoj utakmici protiv [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetskog Saveza]] u [[Moskva|Moskvi]] pred 105,000 gledatelja. [[Zoltán Czibor]] postigao je jedini gol na utakmici za historijsku pobjedu Mađarske protiv Sovjeta, kojima je to bio prvi poraz na domaćem terenu u historiji. Sovjeti su tada smatrani "prirodnim nasljednicima" mađarske reprezentacije, a kako su ujedno bili i "glavni" u [[Istočni blok|Istočnom bloku]], sovjetske su vlasti očekivale laganu pobjedu svoje reprezentacije, koja se, ipak, nije dogodila. == Raspad == Godina [[1956.]] bila je presudna za "Laku konjicu". Igrači [[Budapest Honvéd FC|Honvéda]], koji su činili većinu reprezentacije, igrali su u [[Evropski kup|Europskom kupu]] tijekom sezone [[1956.]]/[[1957.]] te su u prvom krugu igrali protiv [[Athletic Bilbao|Athletic Bilbaa]]. U Španjolskoj su izgubili 3:2, ali prije uzvratne utakmice, izbila je [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarska revolucija]]. Igrači su odlučili ne vratiti se u Mađarsku te su dogovorili da se uzvrat s Bilbaom igra u [[Bruxelles]]u. Utakmica je završila rezultatom 3:3 tako da je Athletic prošao dalje. Nakon ovog ispadanja, igrači su se našli u limbu te su organizirali dobrotvornu turneju na Zapadu s ciljem prikupljanja novčanih sredstava, unatoč protivljenju FIFA-e i mađarskih vlasti. Igrači su pozvali svoje obitelji iz Mađarske, međutim nakon što su završili brazilski dio turneje i vratili se u Europu, igrači su se razdvojili. Dio ih se vratio u Mađarsku, dok je dio odlučio ostati na Zapadu. Ovo je bio službeni kraj "Lake konjice". Kocsis i Czibor otišli su u Španjolsku i igrali za [[FC Barcelona|Barcelonu]], dok je Puskás igrao za [[Real Madrid CF|Real Madrid]] i kasnije dobio španjolsko državljanstvo te nastupao za [[Španjolska nogometna reprezentacija|španjolsku reprezentaciju]]. Hidegkuti se vratio u Mađarsku kao igrač, a kasnije je vodio [[MTK Budapest FC|MTK]] prije nego je emigrirao i imao uspješnu trenersku karijeru u [[Italija|Italiji]], [[Poljska|Poljskoj]] i [[Egipat|Egiptu]]. Bozsik se također vratio u Mađarsku i bio trener. Njih su dvojica, zajedno s još nekoliko povratnika, bili malobrojni članovi "Lake konjice" koji su predstavljali Mađarsku na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1958.|Svjetskom prvenstvu 1958.]] godine u [[Švedska|Švedskoj]]. Iako je dobio otkaz kao izbornik, Sebes je ostao u Mađarskoj te imao umjeren uspjeh kao trener nekoliko mađarskih klubova.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/classicfootball/coaches/coach=61688/bio.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709064600/http://www.fifa.com/classicfootball/coaches/coach%3D61688/bio.html |archive-date=2007-07-09 |title=Classic Coach: Gusztav Sebes |publisher=FIFA.com |date=1953-11-25 |access-date=2011-03-14 |url-status=dead }}</ref> == Historijski značaj == [[File:Szegedvaros-aranycsapat.JPG|thumb|Spomenik "Lakoj konjici" u [[Szeged]]u.]] Osim što je bila jedna od najboljih reprezentacija svih vremena, "Laka konjica" imala je i historijski značaj zbog tri doprinosa koja su imala značajan utjecaj na razvoj modernog nogometa. Izbornik [[Gusztáv Sebes]] uveo je nova taktička rješenja, fokusirao se na reprezentaciju čiju su jezgru činili igrači koji su redovito igrali i trenirali zajedno te su se navikli igrati kao tim te je razvijao koncept da svaki igrač može igrati na bilo kojoj poziciji. Sebes je uveo taktičke inovacije u igru – od kojih je najznačajniji dubinski centarfor – u vremenu kada je većina momčadi već 20 godina igrala WM formaciju. Ovo je bila taktička revolucija koja je, u kombinaciji s fleksibilnom formacijom 3–2–3–2 koju su Mađari igrali, dovela do njihovog uspjeha te je imala značajan utjecaj na klupski i reprezentativni nogomet diljem svijeta. Upravo je ova taktička formacija dovela do nastanka formacije 4–2–4. Sebesova ideja da koristi igrače iz manjeg broja klubova pokazala se također revolucionarnom za to vrijeme, a bila je ključna za uspjeh momčadi u tom periodu. Većina tadašnjih reprezentacija birala u svoj sastav najbolje igrače, ne vodeći računa o kvaliteti tima kao takvog; primjerice, Engleska je imala (ne)slavne izborničke odbore koji su sastavljali reprezentaciju za svaku pojedinu utakmicu ne vodeći računa o kontinuitetu ili momčadskoj koheziji. Koristeći igrače koji su igrali zajedno u klubovima te su se jako dobro poznavali, odnosno dobro su igrali zajedno u timu, Sebes je na reprezentativnom nivou uveo osjećaj koherentnosti koji je dotad bio nepoznat u bilo kojoj reprezentaciji svijeta. Utjecaj ovog pristupa bio je enorman: Sovjeti su ovaj pristup primijenili tijekom [[1960-e|1960-ih]] godina i imali značajan uspjeh na europskom nivou, dok je Engleska osvojila [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1966.|naslov prvaka 1966.]] godine s reprezentacijom čiju su jezgru činili igrači [[West Ham United F.C.|West Ham Uniteda]]. Sebes je također organizirao rigorozne treninge i zahtijevao visoke standarde fizičke spreme od svojih reprezentativaca, kao i dobru taktičku svijest, sve mahom aspekti koje su ostale reprezentacije zanemarivale. Na taj je način "Laka konjica" mogla pretrčati i nadigrati svoje protivnike. U konačnici, Sebesov izbornički uspjeh bio je temeljen i na primjeni ideje pionira [[Jimmy Hogan|Jimmyja Hogana]] da bi svaki igrač na terenu trebao moći igrati na svakoj poziciji. Ta je ideja bila revolucionarna u periodu kada su igrači uglavnom bili fiksno vezano uz dodijeljene im pozicije te su uglavnom igrači igrač na igrača. Sebes je ovu taktiku mogao primijeniti isključivo zahvaljujući činjenici da je imao jezgru vrlo talentiranih igrača koji su bili naviknuti igrati zajedno, shodno čemu su lako mogli mijenjati pozicije. Dvadesetak godina kasnije, [[Fudbalska reprezentacija Nizozemske|Nizozemska]] će na ovom Sebesovom konceptu izgraditi svoj "[[totalni nogomet]]". == Rezultati == {| class="wikitable sortable" |- !# !Datum !Lokacija !Protivnik !Rezultat !Natjecanje !Gledatelja !Izvještaj |- ! 1. | {{center|[[8. svibnja]] [[1949.]]}} | {{flagicon|MAĐ|1949}} [[Megyeri úti Stadion]], [[Budimpešta]] | {{NogRep|AUT}} | bgcolor=#ccffcc| {{center|6:1}} | [[Srednjoeuropski međunarodni kup]] | {{center|50,000}} | [https://eu-football.info/_match.php?id=6581 Izvještaj] |- ! 2. | {{center|[[12. lipnja]] [[1949.]]}} | {{flagicon|MAĐ|1949}} [[Megyeri úti Stadion]], [[Budimpešta]] | {{flagicon|ITA|1946}} [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] | bgcolor=#FFD| {{center|1:1}} | [[Srednjoeuropski međunarodni kup]] | {{center|45,000}} | [https://eu-football.info/_match.php?id=6610 Izvještaj] |- ! 3. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 4. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 5. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 6. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 7. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 8. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 9. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 10. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 11. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 12. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 13. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 14. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 15. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 16. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 17. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 18. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 19. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 20. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 21. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 22. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 23. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 24. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 25. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 26. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 27. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 28. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 29. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 30. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 31. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 32. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 33. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 34. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 35. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 36. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 37. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 38. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 39. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 40. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 41. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 42. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 43. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 44. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 45. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 46. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 47. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 48. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 49. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 50. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 51. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 52. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 53. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 54. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 55. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 56. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 57. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 58. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 59. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 60. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 61. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 62. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 63. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 64. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 65. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 66. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 67. | {{center|}} | | {{NogRep|}} | {{center|}} | | {{center|}} | [ Izvještaj] |- ! 68. | {{center|[[3. lipnja]] [[1956.]]}} | {{flagicon|BEL}} [[Stadion kralja Baudouina|Stadion Heysel]], [[Bruxelles]] | {{NogRep|BEL}} | bgcolor=#ffdddd| {{center|5:4}} | Prijateljska utakmica | {{center|59,299}} | [https://eu-football.info/_match.php?id=14691 Izvještaj] |- ! 69. | {{center|[[23. rujna]] [[1956.]]}} | {{flagicon|SSSR}} [[Stadion Lužnjiki|Centralni stadion V. I. Lenjina]], [[Moskva]] | {{flagicon|SSSR}} [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetski Savez]] | bgcolor=#ccffcc| {{center|0:1}} | Prijateljska utakmica | {{center|102,000}} | [https://eu-football.info/_match.php?id=14727 Izvještaj] |} == Rekordi i statistike == [[File:Hungarian pennant World Cup 1954.jpg|thumb|Zastavica mađarske reprezentacije za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.]] godine.]] Tijekom sedam godina igranja, "Laka konjica" postavila je niz rekorda u različitim kategorijama, neki od kojih su aktualni još i danas. Uz to, postavili su i niz precedenata u historiji nogometa, odnosno bili su prva reprezentacija koja je napravila određene stvari. Što se tiče rekorda, oni su sljedeći: *'''Svjetski rekordi''' ** Najviše uzastopnih utakmica s barem jednim postignutim golom: 73 utakmice ([[10. travnja]] [[1949.]] – [[16. lipnja]] [[1957.]]) ** Najduži vremenski period bez poraza u XX. i XXI. vijeku: 4 godine i 1 mjesec ([[4. lipnja]] [[1950.]] – [[4. srpnja]] [[1954.]]) ** Najviše golova u suradnji između dva igrača u startnoj postavi iste reprezentacije: 159 golova ([[Ferenc Puskás]] i [[Sándor Kocsis]]) ** Najviši broj Elo bodova za jednu reprezentaciju: 2,230 bodova ([[30. lipnja]] [[1954.]]) *'''Rekordi u XX. vijeku''' ** Najviši postotak pobjeda po utakmici za izbornika s preko 30 utakmica: 82.58% ([[Gusztáv Sebes]]) ** Najviše reprezentativnih golova za igrača: [[Ferenc Puskás]], 84 gola *'''Rekordi FIFA Svjetskih prvenstava''' (svi postavljeni [[1954.]] godine) ** Najviše golova jedne reprezentacije na jednom prvenstvu: 27 golova ** Najviše golova po utakmici jedne reprezentacije na jednom prvenstvu: 5.4 gola po utakmici ** Najveća gol razlika jedne reprezentacije na jednom prvenstvu: +17 ** Najveća gol razlika u jednoj utakmici na jednom prvenstvu: 9:0 protiv [[Fudbalska reprezentacija Južne Koreje|Južne Koreje]] *'''Nacionalni rekordi''' ** Najveća pobjeda u historiji mađarske reprezentacije: 12:0 protiv [[Fudbalska reprezentacija Albanije|Albanije]] ([[23. rujna]] [[1950.]]) Što se tiče postavljenih precedenata, oni su sljedeći: # Prva [[Britansko otočje|nebritanska]] reprezentacija koja je pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Engleske|Englesku]] od kodifikacije nogometnih pravila [[1863.]] godine ([[25. studenog]] [[1953.]]) # Prva reprezentacija koja je pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Urugvaja|Urugvaj]] na Svjetskom prvenstvu te prva nejužnoamerička reprezentacija uopće koja je pobijedila Urugvaj ([[1954.]]) # [[Sándor Kocsis]] je bio prvi igrač koji je postigao dva hat-tricka na jednom Svjetskom prvenstvu ([[1954.]]) # Prva reprezentacija koja je oborila [[Fudbalska reprezentacija Škotske|škotski]] rekord od 22 uzastopne utakmice bez poraza # Prva reprezentacija koja je pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Sovjetskog Saveza|Sovjetski Savez]] u [[SSSR|Sovjetskom Saveu]] ([[23. rujna]] [[1956.]]) == Nagrade == *'''[[Srednjoeuropski međunarodni kup]]''' **Prvaci (1): [[Srednjoeuropski međunarodni kup 1948–53.|1948–53.]] *'''[[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]''' **Zlatna medalja (1): [[Fudbal na Ljetnim olimpijskim igrama 1952.|1952.]] *'''[[FIFA Svjetsko prvenstvo]]''' **Drugoplasirani (1): [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.|1954.]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{ cite book | title = Puskas on Puskas: The Life and Times of a Footballing Legend | editor = Rogan Taylor | year = 1998 | publisher = Robson Books | isbn = 1861051565 }} * {{cite book | title = The World Cup: The Complete History | editor = Terry Crouch | year = 2006 | publisher = Aurum Press Ltd. | isbn = 1845131495 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/worldcup00terr }} * {{cite book | title = The World Encyclopedia of Soccer | editor = Michael L. LaBlanc & Richard Henshaw | year = 1994 | publisher = Invisible Ink Press | isbn = 0810394421 }} * {{ cite book | title = Behind the Curtain: Travels in Eastern European Football | editor = Jonathan Wilson | year = 2006 | publisher = Orion Publishing | isbn = 9780752879451 }} * {{ cite book | title = Kicking & Screaming: An Oral History of Football in England | editor = Rogan Taylor & Andrew War | year = 1996 | publisher = Robson Books | isbn = 0860519120 }} * Diego Mariottini, "Tiki-taka Budapest: leggenda, ascesa e declino dell'Ungheria di Puskás", Bradipolibri, 2016, {{ISBN|9788899146214}} == Vanjske veze == {{commonscat|Golden Team}} *[https://web.archive.org/web/20060613194937/http://www.sportmuzeum.hu/aranycsapat/ ''Aranycsapat'' – dedicated web page] {{hu}} *[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/cc/hun/sebes.html Gusztáv Sebes biography] *[https://www.theguardian.com/football/1953/nov/26/newsstory.sport Hungary's Famous Victory] *[https://www.rsssf.org/tablesd/drgero5.html Dr. Gerő Cup 1948–53] *[https://web.archive.org/web/20160702073800/http://www.eloratings.net/ National football teams' rankings] {{Mađarska Laka konjica}} {{Authority control}} [[Kategorija:Fudbal u Mađarskoj]] g5wp2t37ddjatkt0lhfsfgepph17ycr Spomenik Narodnooslobodilačkoj borbi u Vrtoču 0 4722038 42589906 42589537 2026-05-09T12:01:11Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Spomenik NOB-i u Vrtoču]] na [[Spomenik Narodnooslobodilačkoj borbi u Vrtoču]] 42589537 wikitext text/x-wiki [[File:Vrtoče - dio spomenika NOB-e.jpg|mini|desno|Spomenik u Vrtoču]] '''Spomenik NOB-i u Vrtoču ''' podignut je u znak sjećanja i odavanja počasti brojnim borcima i civilnim žrtvama koji su se borili i stradali tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]]. Smješten je uz put [[Bosanski Petrovac]] - [[Bihać]] (izvorno nazvan Put [[AVNOJ]]-a), [[Bosna i Hercegovina]].<ref name="spomeniciNOB">{{Cite web |url= https://www.spomenikdatabase.org/map-directory |title= Mapa spomenika - 96.Vrtoče |work= Database - www.spomenikdatabase.org |accessdate= 5. maj 2026.}}</ref> [[File:Adolf Hitler meets Ante Pavelić.1941.jpg|mini|lijevo|[[Ante Pavelić]] i [[Adolf Hitler]] nakon okupacije Kraljevine Jugoslavije, 9. juna 1941. god.]] == Istorija == Kada su vojske [[Sile Osovine|Osovine]] u [[Aprilski rat|aprilu 1941]]. godine okupirale [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]], područje [[Vrtoče (Bosanski Petrovac)|Vrtoča]], u današnjoj opštini Bosanski Petrovac pripojeno je novoosnovanoj osovinskoj marionetskoj [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj (NDH)]]. U svojoj ulozi vojnih okupacijskih izvršitelja širom NDH-a, posebno su se isticale [[ustaše]], pripadnici ekstremističke nacionalističke milicije. Posebno su bili usmjereni na uklanjanje svih [[Jevreji|Židova]], etničkih [[Srbi|Srba]] i [[Romi|Roma]]. Nakon nekoliko mjeseci ove brutalne okupacije, mnogi ljudi petrovačkog područja počeli su se vojno organizovati. U Vrtočima je 27. jula 1941. formirana ustanička jedinica pod nazivom Vrtočka četa, sa [[Milan Atlagić|Milanom Atlagićem]] kao komandirom.<ref name="Radošević">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Petar Radošević: Teror ustaša u Vrtoču |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref><ref name="Nikica Pilipović">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Nikica Pilipović: Vrtočani u danima ustanka, požara i otpora |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Četa je od 1942. god. do kraja rata bila u sastavu [[3. krajiška proleterska udarna brigada|Treće krajiške brigade]].<ref name="Vrtoče">{{Cite web |url= https://www.spomenikdatabase.org/vrtoce |title= Vrtoče |work= Database - www.spomenikdatabase.org |accessdate= 5. maj 2026.}}</ref> == Opis == === Osnovni podaci === * Naziv: Memorijalni park poginulim vojnicima i žrtvama Narodnooslobodilačke borbe * Lokacija: Vrtoče, Bosanski Petrovac, Federacija Bosne i Hercegovine, Bosna i Hercegovina * Godina podizanja: 1971 * Autori: Nebojša Latinović, Enver Kudić * Koordinate: N44°38'08.3", E16°10'42.1" * Dimenzije: oko 5m visok spomenik na uzdignutoj platformi * Korišteni materijali: izliveni [[beton]] i armatura * Stanje: Dobro, rehabilitirano<ref name="Vrtoče"/> === Elementi kompleksa === Glavni memorijalni element kompleksa je skulptura koja se sastoji od tri bijela betonska rebra (otprilike 5 m visokih) postavljenih na povišenoj stazi, pri čemu su tri rebra spojena otprilike na pola visine. Na mjestu spajanja nalazi se tamnoplava zvijezda visoka pola metra. Još jedan središnji element ovog spomenika je top postavljen na visoku betonsku platformu. Zaplijenili su ga pripadnici Vrtočke čete početkom avgusta 1942. god. Ispod platforme nalazi se niz ugraviranih panela s popisom poginulih boraca. Na glavnom ulazu u memorijalni prostor nalazi se urezani crni kameni znak sa natpisom: ''Spomen park - poginulim - borcima - 408 - i - žrtvama - 768'' Godine 1971. godine, uz osnovne elenente spomenika, nalazi se i grob Milana Atlagića. U kompleks je uključen muzej koji je sadržavao relikvije, artefakte i informacije o borbi za oslobođenje. Tokom [[SFRJ|jugoslavenskog]] perioda, ovaj spomenik i istorija područja Vrtoča smatrani su toliko značajnima da je lokalitet predstavljen u epizodi poznate jugoslavenske putopisne emisije "Karavan" iz 1972. godine, koju je vodio Milan Kovačević. == Danas == Ovaj kompleks pretrpio je značajna oštećenja i zapuštenost tokom 1990-ih, u godinama [[Rat u Bosni i Hercegovini|bosanskog rata]]. Mnoge ploče i gravure su oštećene ili uništene, dok je element topničkog memorijala uklonjen.<ref name="AeNebriga">{{Cite web |url= https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/teme/foto-propadaju-simboli-antifasizma-svjedoci-jednog-vremena-u-raljama-nacionalista-1077290/ |title= Propadaju simboli antifašizma |work= www.oslobodjenje.ba - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> Godine 2011. kompleks je obnovljen. Ooštećen i ukradene kamene ploče su zamijenjene. Pronađen je i originalni artiljerijski top i vraćen na betonsku platformu. Poticaj za ovu obnovu bila je proslava 70. godišnjice [[Bosanski Petrovac u NOB|narodnog ustanka]] protiv okupacije tokom Drugog svjetskog rata. Sredstva za obnovu spomenika prikupila je lokalna zagovaračka skupina iz privatnih i javnih organizacija. Danas je kompleks u relativno dobrom stanju, domaćin je godišnjih komemorativnih događanja, a glavne ceremonije sjećanja održavaju se [[Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine|27. jula]] svake godine.<ref name="Petrovac u Nob">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Dimitrije Kovijanić: NA AERODROMU KOD BOSANSKOG PETROVCA |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> <ref name="Aerod">{{Cite web |url= https://historija.info/medeno-polje-spomenik-partizanskoj-eskadrili/ |title= MEDENO POLJE – spomenik partizanskoj eskadrili |work= historija.info - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == Vanjske veze == * Izvorne narodne pjesme uz spomenike Narodnooslobodilačkoj borbi<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gQLg4ErMRJk&t=1186s Video - pristupljeno 5. maj 2026.]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] piy3h04lyvj1hk7w1vvuwcupjkkfefo 42589910 42589906 2026-05-09T12:01:38Z Edgar Allan Poe 29250 42589910 wikitext text/x-wiki [[File:Vrtoče - dio spomenika NOB-e.jpg|mini|desno|Spomenik u Vrtoču]] '''Spomenik NOB-i u Vrtoču ''' podignut je u znak sjećanja i odavanja počasti brojnim borcima i civilnim žrtvama koji su se borili i stradali tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]]. Smješten je uz put [[Bosanski Petrovac]] - [[Bihać]] (izvorno nazvan Put [[AVNOJ]]-a), [[Bosna i Hercegovina]].<ref name="spomeniciNOB">{{Cite web |url= https://www.spomenikdatabase.org/map-directory |title= Mapa spomenika - 96.Vrtoče |work= Database - www.spomenikdatabase.org |accessdate= 5. maj 2026.}}</ref> [[File:Adolf Hitler meets Ante Pavelić.1941.jpg|mini|desno|[[Ante Pavelić]] i [[Adolf Hitler]] nakon okupacije Kraljevine Jugoslavije, 9. juna 1941. god.]] == Istorija == Kada su vojske [[Sile Osovine|Osovine]] u [[Aprilski rat|aprilu 1941]]. godine okupirale [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]], područje [[Vrtoče (Bosanski Petrovac)|Vrtoča]], u današnjoj opštini Bosanski Petrovac pripojeno je novoosnovanoj osovinskoj marionetskoj [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj (NDH)]]. U svojoj ulozi vojnih okupacijskih izvršitelja širom NDH-a, posebno su se isticale [[ustaše]], pripadnici ekstremističke nacionalističke milicije. Posebno su bili usmjereni na uklanjanje svih [[Jevreji|Židova]], etničkih [[Srbi|Srba]] i [[Romi|Roma]]. Nakon nekoliko mjeseci ove brutalne okupacije, mnogi ljudi petrovačkog područja počeli su se vojno organizovati. U Vrtočima je 27. jula 1941. formirana ustanička jedinica pod nazivom Vrtočka četa, sa [[Milan Atlagić|Milanom Atlagićem]] kao komandirom.<ref name="Radošević">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Petar Radošević: Teror ustaša u Vrtoču |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref><ref name="Nikica Pilipović">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Nikica Pilipović: Vrtočani u danima ustanka, požara i otpora |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Četa je od 1942. god. do kraja rata bila u sastavu [[3. krajiška proleterska udarna brigada|Treće krajiške brigade]].<ref name="Vrtoče">{{Cite web |url= https://www.spomenikdatabase.org/vrtoce |title= Vrtoče |work= Database - www.spomenikdatabase.org |accessdate= 5. maj 2026.}}</ref> == Opis == === Osnovni podaci === * Naziv: Memorijalni park poginulim vojnicima i žrtvama Narodnooslobodilačke borbe * Lokacija: Vrtoče, Bosanski Petrovac, Federacija Bosne i Hercegovine, Bosna i Hercegovina * Godina podizanja: 1971 * Autori: Nebojša Latinović, Enver Kudić * Koordinate: N44°38'08.3", E16°10'42.1" * Dimenzije: oko 5m visok spomenik na uzdignutoj platformi * Korišteni materijali: izliveni [[beton]] i armatura * Stanje: Dobro, rehabilitirano<ref name="Vrtoče"/> === Elementi kompleksa === Glavni memorijalni element kompleksa je skulptura koja se sastoji od tri bijela betonska rebra (otprilike 5 m visokih) postavljenih na povišenoj stazi, pri čemu su tri rebra spojena otprilike na pola visine. Na mjestu spajanja nalazi se tamnoplava zvijezda visoka pola metra. Još jedan središnji element ovog spomenika je top postavljen na visoku betonsku platformu. Zaplijenili su ga pripadnici Vrtočke čete početkom avgusta 1942. god. Ispod platforme nalazi se niz ugraviranih panela s popisom poginulih boraca. Na glavnom ulazu u memorijalni prostor nalazi se urezani crni kameni znak sa natpisom: ''Spomen park - poginulim - borcima - 408 - i - žrtvama - 768'' Godine 1971. godine, uz osnovne elenente spomenika, nalazi se i grob Milana Atlagića. U kompleks je uključen muzej koji je sadržavao relikvije, artefakte i informacije o borbi za oslobođenje. Tokom [[SFRJ|jugoslavenskog]] perioda, ovaj spomenik i istorija područja Vrtoča smatrani su toliko značajnima da je lokalitet predstavljen u epizodi poznate jugoslavenske putopisne emisije "Karavan" iz 1972. godine, koju je vodio Milan Kovačević. == Danas == Ovaj kompleks pretrpio je značajna oštećenja i zapuštenost tokom 1990-ih, u godinama [[Rat u Bosni i Hercegovini|bosanskog rata]]. Mnoge ploče i gravure su oštećene ili uništene, dok je element topničkog memorijala uklonjen.<ref name="AeNebriga">{{Cite web |url= https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/teme/foto-propadaju-simboli-antifasizma-svjedoci-jednog-vremena-u-raljama-nacionalista-1077290/ |title= Propadaju simboli antifašizma |work= www.oslobodjenje.ba - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> Godine 2011. kompleks je obnovljen. Ooštećen i ukradene kamene ploče su zamijenjene. Pronađen je i originalni artiljerijski top i vraćen na betonsku platformu. Poticaj za ovu obnovu bila je proslava 70. godišnjice [[Bosanski Petrovac u NOB|narodnog ustanka]] protiv okupacije tokom Drugog svjetskog rata. Sredstva za obnovu spomenika prikupila je lokalna zagovaračka skupina iz privatnih i javnih organizacija. Danas je kompleks u relativno dobrom stanju, domaćin je godišnjih komemorativnih događanja, a glavne ceremonije sjećanja održavaju se [[Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine|27. jula]] svake godine.<ref name="Petrovac u Nob">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Dimitrije Kovijanić: NA AERODROMU KOD BOSANSKOG PETROVCA |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> <ref name="Aerod">{{Cite web |url= https://historija.info/medeno-polje-spomenik-partizanskoj-eskadrili/ |title= MEDENO POLJE – spomenik partizanskoj eskadrili |work= historija.info - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == Vanjske veze == * Izvorne narodne pjesme uz spomenike Narodnooslobodilačkoj borbi<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gQLg4ErMRJk&t=1186s Video - pristupljeno 5. maj 2026.]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] 0oyhy13c46w915lpom57ulfmlx76wfl 42590061 42589910 2026-05-09T18:53:22Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] → [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] 42590061 wikitext text/x-wiki [[File:Vrtoče - dio spomenika NOB-e.jpg|mini|desno|Spomenik u Vrtoču]] '''Spomenik NOB-i u Vrtoču ''' podignut je u znak sjećanja i odavanja počasti brojnim borcima i civilnim žrtvama koji su se borili i stradali tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]]. Smješten je uz put [[Bosanski Petrovac]] - [[Bihać]] (izvorno nazvan Put [[AVNOJ]]-a), [[Bosna i Hercegovina]].<ref name="spomeniciNOB">{{Cite web |url= https://www.spomenikdatabase.org/map-directory |title= Mapa spomenika - 96.Vrtoče |work= Database - www.spomenikdatabase.org |accessdate= 5. maj 2026.}}</ref> [[File:Adolf Hitler meets Ante Pavelić.1941.jpg|mini|desno|[[Ante Pavelić]] i [[Adolf Hitler]] nakon okupacije Kraljevine Jugoslavije, 9. juna 1941. god.]] == Istorija == Kada su vojske [[Sile Osovine|Osovine]] u [[Aprilski rat|aprilu 1941]]. godine okupirale [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]], područje [[Vrtoče (Bosanski Petrovac)|Vrtoča]], u današnjoj opštini Bosanski Petrovac pripojeno je novoosnovanoj osovinskoj marionetskoj [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj (NDH)]]. U svojoj ulozi vojnih okupacijskih izvršitelja širom NDH-a, posebno su se isticale [[ustaše]], pripadnici ekstremističke nacionalističke milicije. Posebno su bili usmjereni na uklanjanje svih [[Jevreji|Židova]], etničkih [[Srbi|Srba]] i [[Romi|Roma]]. Nakon nekoliko mjeseci ove brutalne okupacije, mnogi ljudi petrovačkog područja počeli su se vojno organizovati. U Vrtočima je 27. jula 1941. formirana ustanička jedinica pod nazivom Vrtočka četa, sa [[Milan Atlagić|Milanom Atlagićem]] kao komandirom.<ref name="Radošević">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Petar Radošević: Teror ustaša u Vrtoču |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref><ref name="Nikica Pilipović">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Nikica Pilipović: Vrtočani u danima ustanka, požara i otpora |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Četa je od 1942. god. do kraja rata bila u sastavu [[3. krajiška proleterska udarna brigada|Treće krajiške brigade]].<ref name="Vrtoče">{{Cite web |url= https://www.spomenikdatabase.org/vrtoce |title= Vrtoče |work= Database - www.spomenikdatabase.org |accessdate= 5. maj 2026.}}</ref> == Opis == === Osnovni podaci === * Naziv: Memorijalni park poginulim vojnicima i žrtvama Narodnooslobodilačke borbe * Lokacija: Vrtoče, Bosanski Petrovac, Federacija Bosne i Hercegovine, Bosna i Hercegovina * Godina podizanja: 1971 * Autori: Nebojša Latinović, Enver Kudić * Koordinate: N44°38'08.3", E16°10'42.1" * Dimenzije: oko 5m visok spomenik na uzdignutoj platformi * Korišteni materijali: izliveni [[beton]] i armatura * Stanje: Dobro, rehabilitirano<ref name="Vrtoče"/> === Elementi kompleksa === Glavni memorijalni element kompleksa je skulptura koja se sastoji od tri bijela betonska rebra (otprilike 5 m visokih) postavljenih na povišenoj stazi, pri čemu su tri rebra spojena otprilike na pola visine. Na mjestu spajanja nalazi se tamnoplava zvijezda visoka pola metra. Još jedan središnji element ovog spomenika je top postavljen na visoku betonsku platformu. Zaplijenili su ga pripadnici Vrtočke čete početkom avgusta 1942. god. Ispod platforme nalazi se niz ugraviranih panela s popisom poginulih boraca. Na glavnom ulazu u memorijalni prostor nalazi se urezani crni kameni znak sa natpisom: ''Spomen park - poginulim - borcima - 408 - i - žrtvama - 768'' Godine 1971. godine, uz osnovne elenente spomenika, nalazi se i grob Milana Atlagića. U kompleks je uključen muzej koji je sadržavao relikvije, artefakte i informacije o borbi za oslobođenje. Tokom [[SFRJ|jugoslavenskog]] perioda, ovaj spomenik i istorija područja Vrtoča smatrani su toliko značajnima da je lokalitet predstavljen u epizodi poznate jugoslavenske putopisne emisije "Karavan" iz 1972. godine, koju je vodio Milan Kovačević. == Danas == Ovaj kompleks pretrpio je značajna oštećenja i zapuštenost tokom 1990-ih, u godinama [[Rat u Bosni i Hercegovini|bosanskog rata]]. Mnoge ploče i gravure su oštećene ili uništene, dok je element topničkog memorijala uklonjen.<ref name="AeNebriga">{{Cite web |url= https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/teme/foto-propadaju-simboli-antifasizma-svjedoci-jednog-vremena-u-raljama-nacionalista-1077290/ |title= Propadaju simboli antifašizma |work= www.oslobodjenje.ba - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> Godine 2011. kompleks je obnovljen. Ooštećen i ukradene kamene ploče su zamijenjene. Pronađen je i originalni artiljerijski top i vraćen na betonsku platformu. Poticaj za ovu obnovu bila je proslava 70. godišnjice [[Bosanski Petrovac u NOB|narodnog ustanka]] protiv okupacije tokom Drugog svjetskog rata. Sredstva za obnovu spomenika prikupila je lokalna zagovaračka skupina iz privatnih i javnih organizacija. Danas je kompleks u relativno dobrom stanju, domaćin je godišnjih komemorativnih događanja, a glavne ceremonije sjećanja održavaju se [[Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine|27. jula]] svake godine.<ref name="Petrovac u Nob">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Dimitrije Kovijanić: NA AERODROMU KOD BOSANSKOG PETROVCA |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> <ref name="Aerod">{{Cite web |url= https://historija.info/medeno-polje-spomenik-partizanskoj-eskadrili/ |title= MEDENO POLJE – spomenik partizanskoj eskadrili |work= historija.info - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == Vanjske veze == * Izvorne narodne pjesme uz spomenike Narodnooslobodilačkoj borbi<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gQLg4ErMRJk&t=1186s Video - pristupljeno 5. maj 2026.]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]] br7ig4uaum8mtnidg9b76eu4f2wh7f6 Razgovor:Spomenik Narodnooslobodilačkoj borbi u Vrtoču 1 4722039 42589908 42589538 2026-05-09T12:01:12Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Razgovor:Spomenik NOB-i u Vrtoču]] na [[Razgovor:Spomenik Narodnooslobodilačkoj borbi u Vrtoču]] 42589538 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2026|korisnik=Zavičajac|država=Bosna i Hercegovina|tema=historija |tema2=kultura}} m8u5icmb4cq36uqofirrx8bketjq39y Spomenik NOB-i u Vrtoču 0 4722055 42589907 2026-05-09T12:01:12Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Spomenik NOB-i u Vrtoču]] na [[Spomenik Narodnooslobodilačkoj borbi u Vrtoču]] 42589907 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Spomenik Narodnooslobodilačkoj borbi u Vrtoču]] a8hkggngrcg475zb7xi2r4s8szmzs93 Razgovor:Spomenik NOB-i u Vrtoču 1 4722056 42589909 2026-05-09T12:01:12Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Razgovor:Spomenik NOB-i u Vrtoču]] na [[Razgovor:Spomenik Narodnooslobodilačkoj borbi u Vrtoču]] 42589909 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Razgovor:Spomenik Narodnooslobodilačkoj borbi u Vrtoču]] m9rjryd0fsch9lp182exfjk4n5n1l45 U potrazi za izgubljenim vremenom 0 4722057 42589912 2026-05-09T12:04:04Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[U potrazi za izgubljenim vremenom]] na [[À la recherche du temps perdu]] preko preusmjerenja 42589912 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[À la recherche du temps perdu]] 83q14tdjmp5avzby2ejcwerr5mrrp50 Razgovor:U potrazi za izgubljenim vremenom 1 4722058 42589914 2026-05-09T12:04:05Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Razgovor:U potrazi za izgubljenim vremenom]] na [[Razgovor:À la recherche du temps perdu]] 42589914 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Razgovor:À la recherche du temps perdu]] mwacadbe2j69on8lz8xq7w2padl4csg Šablon:Marcel Proust 10 4722059 42589915 2026-05-09T12:05:50Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Navbox |name = Marcel Proust |title = Djela [[Marcel Proust|Marcela Prousta]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |group2 = Romani i eseji |list2 = * ''[[Les plaisirs et les jours]]'' * ''[[Pastiches et mélanges]]'' * ''[[Contre Sainte-Beuve]]'' * ''[[Jean Santeuil]]'' |group1 = ''[[À la recherche du temps perdu]]'' |list1 = * ''[[Du côté de chez Swann]]'' * ''[[À l'ombre des jeunes filles en fleurs]]'' * ''[[Le Côté de Guermantes]]'' * ''Sodo... 42589915 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Marcel Proust |title = Djela [[Marcel Proust|Marcela Prousta]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |group2 = Romani i eseji |list2 = * ''[[Les plaisirs et les jours]]'' * ''[[Pastiches et mélanges]]'' * ''[[Contre Sainte-Beuve]]'' * ''[[Jean Santeuil]]'' |group1 = ''[[À la recherche du temps perdu]]'' |list1 = * ''[[Du côté de chez Swann]]'' * ''[[À l'ombre des jeunes filles en fleurs]]'' * ''[[Le Côté de Guermantes]]'' * ''[[Sodome et Gomorrhe]]'' * ''[[La Prisonnière (novel)|La Prisonnière]]'' * ''[[Albertine disparue]]'' * ''[[Le Temps retrouvé]]'' }}<noinclude> {{collapsible option}} {{DEFAULTSORT:Proust, Marcel}} [[Kategorija:Šabloni za francuske pisce]] </noinclude> c77v9yijj84pgnjnnfvt3gj7siiwpkp Fudbalska reprezentacija Zapadne Njemačke 0 4722060 42589930 2026-05-09T13:29:40Z Edgar Allan Poe 29250 Preusmjereno na [[Fudbalska reprezentacija Njemačke]] 42589930 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Fudbalska reprezentacija Njemačke]] 2q52a0exckqvyfvbj0ub9zj0cu0ok27 Šablon:Mađarski premijeri 10 4722061 42589945 2026-05-09T13:54:25Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Šablon:Mađarski premijeri]] na [[Šablon:Premijeri Mađarske]] 42589945 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Premijeri Mađarske]] 4gm969rul3jcab11omc23dr558i0ts3 Evropski kup 0 4722062 42589968 2026-05-09T15:10:12Z Edgar Allan Poe 29250 Preusmjereno na [[UEFA Liga prvaka]] 42589968 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[UEFA Liga prvaka]] 3bbjfm58hltx4s6jvvsysbs0fvewtlb Pinnipedia 0 4722063 42589970 2026-05-09T15:26:12Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Perajari]] 42589970 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Perajari]] dx26bvoc4y1afrd29eri5jl96otde0y Aerozagađenje 0 4722064 42590004 2026-05-09T18:28:47Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Aerozagađenje]] na [[Zagađenje zraka]] preko preusmjerenja: ažuriranje, [[WP:2:1]] 42590004 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zagađenje zraka]] p4vm0hjzj0unocin80zf1cvel4k1e7m Spomenici Narodnooslobodilačke borbe 0 4722066 42590018 2026-05-09T18:48:41Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Spomenici Narodnooslobodilačke borbe]] na [[Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]]: popravak 42590018 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] c3cjnn5g61xtgvpupd2uoxn5qu30rj6 Spomenici NOB-e u Bosanskom Petrovcu 0 4722067 42590020 2026-05-09T18:49:25Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Spomenici NOB-e u Bosanskom Petrovcu]] na [[Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosanskom Petrovcu]]: pravopis 42590020 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosanskom Petrovcu]] hjdc0yll6d2mumspvskrohm2xa7dndl Šablon:Evropski savjet 10 4722068 42590084 2026-05-09T18:59:33Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Šablon:Evropski savjet]] na [[Šablon:Evropsko vijeće]] 42590084 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Evropsko vijeće]] honivur7lu5e7kk3jc49ympiaxyigm6 Ljudožderna životinja 0 4722069 42590091 2026-05-09T19:05:11Z Duma 16555 Nova stranica: [[File:Head of the Champawat Tiger.png|thumb|Glava [[napadi tigrova|tigrice iz Champawata]], koja je ubila preko 430 ljudi u Nepalu i Indiji, prije nego što ju je [[Jim Corbett]] upucao 1907. godine. Zbog slomljenih gornjih i donjih desnih očnjaka, nije mogla loviti svoj prirodni plijen i počela se hraniti ljudima.]] '''Ljudožderna životinja''' ili '''ljudožder''' je pojedinačna životinja ili biće koje lovi ljude kao obrazac lovačkog ponašanja. To ne uključuje s... 42590091 wikitext text/x-wiki [[File:Head of the Champawat Tiger.png|thumb|Glava [[napadi tigrova|tigrice iz Champawata]], koja je ubila preko 430 ljudi u Nepalu i Indiji, prije nego što ju je [[Jim Corbett]] upucao 1907. godine. Zbog slomljenih gornjih i donjih desnih očnjaka, nije mogla loviti svoj prirodni plijen i počela se hraniti ljudima.]] '''Ljudožderna životinja''' ili '''ljudožder''' je pojedinačna životinja ili biće koje lovi ljude kao obrazac lovačkog ponašanja. To ne uključuje [[strvinar|jedenje leševa]], pojedinačni napad proizašao iz prilike ili očajničke gladi ili jedenje čovjeka kojeg je životinja ubila u samoodbrani. Međutim, sva tri slučaja (posebno posljednja dva) mogu naviknuti životinju na jedenje ljudskog mesa ili na [[Napad životinje|napadanje ljudi]], te mogu potaknuti razvoj ponašanja ljudožderstva. Iako ljude mogu napasti mnoge vrste životinja, životinje ljudožderi su one koje su uključile ljudsko meso u svoju uobičajenu ishranu i aktivno love i ubijaju ljude. Većina prijavljenih slučajeva ljudoždera uključivala je [[lav]]ove, [[tigar|tigrove]], [[leopard]]e, [[polarni medvjed|polarne medvjede]] i velike [[krokodil]]e. Međutim, oni nisu jedini predatori koji će napasti ljude ako im se pruži prilika; poznat je i širok spektar vrsta koje usvajaju ljude kao uobičajeni plijen, uključujući razne [[medvjed]]e, [[Pjegava hijena|pjegave]] i [[Prugasta hijena|prugaste hijene]] i [[Komodski varan|komodske varane]]. == Mačke == === Tigrovi === {{main|Ljudožderni tigrovi}} [[File:Man-eater of Segur.jpg|thumb|[[napad tigra|Segurski ljudožder]], mladi bengalski tigar koji je ubio 5 ljudi u brdima Nilgiri u državi Tamil Nadu na jugu Indije.]] Zabilježeno je da su tigrovi ubili više ljudi od bilo koje druge velike mačke i odgovorni su za više ljudskih smrti direktnim napadom nego bilo koji drugi divlji sisar.<ref name="Nowak, Ronald M 1983">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1088</ref> Navodno je oko 1.000 ljudi ubijeno svake godine u Indiji početkom 1900-ih, a [[tigrica iz Champawata|jedna bengalska tigrica]] ubila je 436 ljudi u Indiji.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Tigrovi su ubili 129 ljudi u mangrovoj šumi Sundarban od 1969. do 1971. godine.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Za razliku od leoparda i lavova, tigrovi ljudožderi rijetko ulaze u ljudska prebivališta kako bi ulovili plijen. Većina žrtava je navodno bila na teritoriji tigra kada se napad dogodio.<ref name="GC"/> Osim toga, napadi tigrova se uglavnom događaju tokom dana, za razliku od onih koji uključuju leoparde i lavove.<ref name="GC"/> [[Sundarbans|Sundarban]] je dom za otprilike 600 [[Bengalski tigar|kraljevskih bengalskih tigrova]]<ref name="Maneaters">{{cite web|title=Maneaters: The Sundarbans|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html|publisher=lairweb|access-date=11 December 2013}}</ref> koji su prije modernog doba "redovno ubijali 50 ili 60 ljudi godišnje".<ref name="Maneaters" /> Gubitak staništa zbog [[Ciklon Sidr|ciklona Sidr]] 2008. godine doveo je do povećanja broja napada na ljude na indijskoj strani Sundarbana, jer su tigrovi prelazili na indijsku stranu iz Bangladeša.<ref name=tiger_2008>{{cite news|title=Tiger attacks on rise in Indian Sundarbans|url=http://www.dnaindia.com/india/report-tiger-attacks-on-rise-in-indian-sundarbans-1180734|access-date=11 March 2014|newspaper=[[DNA India]]|date=30 July 2008|agency=[[Indo-Asian News Service]]}}</ref> Teorija koja se promovira kao objašnjenje tog porasta broja napada sugerira da, budući da tigrovi piju [[slatka voda|slatku vodu]], [[salinitet|slanost]] voda u tom području služi kao destabilizirajući faktor u ishrani i životu tigrova Sundarbana, držeći ih u stalnoj nelagodi i čineći ih izuzetno agresivnima. Druge teorije uključuju dijeljenje staništa s ljudima i konzumiranje ljudskih leševa tokom poplava.<ref name="Maneaters" /> === Lavovi === {{Further|Lav#Lavovi-ljudožderi}} [[File:Lionsoftsavo2008.jpg|right|thumb|[[Ljudožderi Tsavoa]] izloženi u [[Prirodoslovnom muzeju Field]] u Chicagu.]] Zabilježeno je da lavovi-ljudožderi aktivno ulaze u ljudska sela noću, kao i danju, kako bi ulovili plijen. Ta veća asertivnost obično olakšava iskorjenjivanje lavova-ljudoždera u usporedbi sa tigrovima. Lavovi obično postaju ljudožderi iz istih razloga kao i tigrovi: glad, starost i bolest, iako su, kao i kod tigrova, neki ljudožderi navodno bili u savršenom zdravlju.<ref name="GC"/> Najzloglasniji ikada zabilježeni slučaj lavova-ljudoždera dogodio se 1898. godine u tadašnjoj Britanskoj Istočnoj Africi, današnjoj [[kenija|Keniji]]. Tokom izgradnje željezničkog mosta preko [[Tsavo (rijeka)|rijeke Tsavo]] (dijela [[ugandska željeznica|Ugandske željeznice]]) u današnjem [[nacionalni park Tsavo East|Nacionalnom parku Tsavo East]], dva ogromna mužjaka lava bez grive terorizirala su željezničke radnike, od kojih je većina dovedena iz Indije, te se smatra da su ubili i proždrli preko 130 muškaraca. Cijeli željeznički projekat morao je biti zaustavljen jer je tadašnji britanski premijer proglasio uzbunu. Na kraju ih je pratio i ubio glavni inženjer projekta, a osam muškaraca je moralo da ih prenese u kamp. Istraživanja o lavovima-ljudožderima pokazuju da [[afrički lav]]ovi jedu ljude kao dodatak drugoj hrani, a ne kao krajnje sredstvo.<ref>{{Cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419174942/http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya/ |url-status=dead |archive-date=19 April 2017 |title=Why Man-Eating Lions Prey on People—New Evidence |date=2017-04-19 |access-date=2017-04-19}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=DeSantis |first1=Larisa R. G.|last2=Patterson |first2=Bruce D. |date=2017-04-19|title=Dietary behaviour of man-eating lions as revealed by dental microwear textures |journal=Scientific Reports |volume=7|issue=1 |pages=904 |doi=10.1038/s41598-017-00948-5 |pmid=28424462 |pmc=5430416|bibcode=2017NatSR...7..904D}}</ref> U julu 2018. godine, južnoafrička web stranica s vijestima izvijestila je da su tri [[krivolov]]ca na nosoroge napadnuta i pojedena od strane lavova u rezervatu divljači Sibuya u provinciji Eastern Cape u Južnoj Africi.<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/lions-eat-suspected-poachers-at-sibuya-game-reserve-15852083|title=Horror as lions eat 3 poachers at Sibuya Game Reserve|date=2018-07-05|work=Independent Online|location=South Africa|access-date=2019-12-17}}</ref> === Leopardi === {{Main|Napad leoparda}} Leopardi ljudožderi čine mali postotak svih leoparda, ali su nesumnjivo predstavljali prijetnju u nekim područjima;<ref name="ReferenceA">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1090</ref> jedan leopard u Indiji ubio je preko 200 ljudi.<ref name="ReferenceA"/> [[Jim Corbett]] je izjavio da je zapaženo da leopardi to češće čine nakon što se hrane ljudskim leševima, za razliku od tigrova, koji su obično postajali ljudožderi zbog bolesti. U području koje je Corbett dobro poznavao, mrtvi ljudi se obično potpuno [[Inflamacija (antropologija)|kremiraju]], ali kada dođe do teške epidemije bolesti, stopa smrtnosti premašuje zalihe [[Pogrebna lomača|drveta za kremiranje]] i ljudi donekle spale tijelo i bace ga preko ruba [[ghat|zapaljenog ghata]].<ref name="CC">{{cite book| last = Corbett |first = Jim |author-link=Jim Corbett | title = Man-eaters of Kumaon| url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458957 | pages = viii–xiii| publisher = Oxford University Press| year = 1944}}</ref><ref>Time Magazine Canadian edition, Saving The Big Cats, issue 23 August 2004, p.38, pp.40-41.</ref> U Aziji, leopardi ljudožderi obično napadaju noću, a zabilježeno je da su provalili vrata i slamnate krovove kako bi došli do ljudskog plijena. Napadi u Africi se prijavljuju rjeđe, iako je bilo slučajeva kada su se napadi dogodili tokom dana. I Corbett i [[Kenneth Anderson]] su napisali da je lov na pantera ljudoždera predstavljao više izazova nego na bilo koju drugu životinju.[nedostaje referenca] U Indiji je 2019. godine leopard ukrao i obezglavio mladunče.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/baby-snatched-cot-decapitated-leopard-14433607|title=Baby snatched from cot and decapitated by leopard as mum sleeps through attack|first=Anna|last=Slater|date=19 April 2019|website=mirror}}</ref> === Jaguari === {{See also|Jaguar#Jaguar i čovjek}} Napadi jaguara na ljude su danas rijetki.<ref name="AHT">{{cite web |url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |title=Latin American Herald Tribune - Jaguar Kills Fisherman on Colombia's Caribbean Coast |work=Latin America Herald Tribune |access-date=2016-03-19 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053413/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |url-status=dead }}</ref> U prošlosti su bili češći, barem nakon dolaska [[konkvistador]]a u [[amerike|Ameriku]]. Rizik za ljude bi se vjerovatno povećao kada bi se smanjio broj [[kapibara]], glavnog plijena jaguara.<ref name="Porter1894">{{cite book |url=https://archive.org/stream/wildbeastsstud00port#page/n197/mode/2up |title=Wild beasts; a study of the characters and habits of the elephant, lion, leopard, panther, jaguar, tiger, puma, wolf, and grizzly bear |author=John Hampden Porter |year=1894 |page=239|publisher=New York, C. Scribner's sons }}</ref> Međutim, povremeni napadi se i dalje dešavaju; na primjer, u aprilu 2025. godine, čovjeka je ubio jaguar dok je skupljao med u ruralnom području brazilskog Pantanala, blizu Aquidauane u državi Mato Grosso do Sul.<ref>{{Cite web |last=Perpétuo |first=Lara |date=2025-04-23 |title=Governo de MS determina buscas por onça que matou caseiro no Pantanal |url=https://www.correiobraziliense.com.br/brasil/2025/04/7121454-governo-de-ms-determina-buscas-por-onca-que-matou-caseiro-no-pantanal.html |access-date=2025-04-24 |website=Brasil |language=pt-BR}}</ref> === Pume === {{Main|Popis smrtonosnih napada puma u Sjevernoj Americi}} Zbog [[prirast stanovništva|širenja ljudske populacije]], staništa puma se sve više preklapaju s područjima naseljenim ljudima. Napadi na ljude su vrlo rijetki, jer je prepoznavanje plijena kod puma naučeno ponašanje i one uglavnom ne prepoznaju ljude kao plijen.<ref>Kanadsko izdanje časopisa Time, Saving The Big Cats, broj 23. august 2004, str.43.</ref> Napadi na ljude, stoku i kućne ljubimce mogu se dogoditi kada se puma navikne na ljude ili je u stanju teške gladi. Napadi su najčešći tokom kasnog proljeća i ljeta, kada mlade pume napuštaju svoje majke i traže novu teritoriju. Za razliku od drugih velikih mačaka koje su ljudožderi, pume ne ubijaju ljude zbog starosti ili preferenci u ishrani, već u odbrani svoje teritorije. Takvo ponašanje je zabilježeno u lovu kojeg predvode ljudi, gdje pumu tjeraju psi koje ona ili prestiže ili napadne na određenoj udaljenosti. Puma zatim kruži oko lovca i napada iz zasjede. == Psi == === Vukovi === {{main|Napad vuka}} [[File:Wolves of Perigord.jpg|thumb|Dvije jedinke vukova iz Périgorda, čopora navodno odgovornog za smrt 18 ljudi u februaru 1766. godine, izložena u dvorcu Razac u [[Thiviers]]u]] U poređenju s drugim mesoždernim sisarima za koje se zna da napadaju ljude radi hrane, učestalost s kojom su zabilježeni napadi vukova na ljude je prilično niska, što ukazuje na to da su, iako potencijalno opasni, vukovi među najbezopasnijim vrstama zbog svoje veličine i predatorskog potencijala, osim psa koji predstavlja [[napad psa|smrtonosnu opasnost]] iz razloga koji nisu predatorstvo. U rijetkim slučajevima u kojima se događaju napadi vukova ljudoždera, većina žrtava su djeca.<ref name="Attacks">{{cite web|url=http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |title=The Fear of Wolves: A Review of Wolf Attacks on Humans |publisher=Norsk Institutt for Naturforskning |access-date=26 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927173051/http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |archive-date=27 September 2007}}</ref> [[Habituacija]] je poznati faktor koji doprinosi nekim napadima vukova ljudoždera, a rezultat je života u blizini ljudskih nastambi, zbog čega vukovi gube strah od ljudi i posljedično im se previše približavaju, slično urbanim [[kojot]]ima. Habituacija se također može dogoditi kada ljudi namjerno potiču vukove da im se približe, obično nudeći im hranu, ili nenamjerno, kada ih ljudi ne zastraše dovoljno.<ref name="Attacks" /> To potvrđuju izvještaji koji pokazuju da su vukovi u zaštićenim područjima skloniji pokazivanju [[hrabrost]]i prema ljudima nego oni u područjima gdje se aktivno love.<ref name="WOLVES">{{cite book | author= L. David Mech & Luigi Boitani | title=Wolves: Behaviour, Ecology and Conservation | year=2001 | page= 448 | publisher=University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-51696-7 }}</ref> === Dingoi === {{See also|Smrt Azarije Chamberlain}} Napadi [[dingo]]a na ljude su rijetki, sa samo dva zabilježena smrtna slučaja u Australiji. Dingoi se obično plaše ljudi i izbjegavaju susrete s njima. Najpoznatiji slučaj napada dingoa bio je nestanak [[Smrt Azarije Chamberlain|Azarije Chamberlain]] 1980. godine, stare samo devet sedmica. Njeni roditelji su izjavili da su oboje vidjeli dinga kako iznosi Azariju iz njihovog šatora kada je njihova porodica bili na kampovanju u [[Uluru]]u.<ref>{{cite web |title=New turn in 1980 dingo death mystery |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna5378661 |publisher=MSNBC |access-date=12 November 2018 |date=6 July 2004}}</ref> Jedan otac je 2019. spasio svoje 14-mjesečno dijete od dingoa koji ga je pokušao odvući.<ref>{{Cite web|url=https://www.news.com.au/national/queensland/infant-recovering-in-hospital-after-terrifying-dingo-attack/news-story/517dca54aa0814187d700b746798844a|title=Father woke to son's cries 'becoming more distant'|date=18 April 2019|website=NewsComAu}}</ref> === Domaći psi === {{Main|Smrtonosni napadi pasa}} Iako psi imaju mnoge osobine medvjeda i velikih mačaka, malo je vjerovatno da će sami djelovati kao ljudožderi. Ljudi češće mogu doći u situaciju da budu izgrizeni na smrt od strane čopora pasa lutalica, ali ne i pojedeni. Takvi napadi se često dešavaju u zemljama [[istočna Evropa|istočne Evrope]], [[Postsovjetske države|postsovjetskim državama]] i nekim [[južna Azija|južnoazijskim]] zemljama, poput [[indija|Indije]]. === Kojoti === {{main|Napad kojota}} Gotovo svi poznati predatorski napadi kojota na ljude su bili neuspješni. Do danas, osim [[napad kojota na Kelly Keen|napada kojota na Kelly Keen]] i [[Taylor Mitchell|napada kojota na Taylor Mitchell]],<ref>{{Cite web |title=Scientists Now Know Why Coyotes Unexpectedly Killed a Human in 2009 |url=https://www.cnet.com/science/biology/scientists-now-know-why-coyotes-unexpectedly-killed-a-human-in-2009/ |access-date=2024-01-29 |website=CNET |language=en}}</ref> sve poznate žrtve su preživjele borbom, bijegom ili spašavanjem, a samo u potonjem slučaju žrtva je djelimično pojedena, iako se taj slučaj dogodio u [[Nova Škotska|Novoj Škotskoj]] gdje su lokalne životinje [[istočni kojot|istočni kojoti]] (en. ''coywolves'', kojoti-vukovi). === Šakali === U junu 2019. godine, devetogodišnjeg dječaka su ubili [[Canis aureus indicus|šakali]] u [[Farakka|Farakki]] ([[Zapadni Bengal]], Indija). Tome je svjedočio susjed, koji je vidio kako čopor od sedam šakala vuče polupojedeno tijelo djeteta.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/jackals-kill-feed-on-9-year-old-boy-in-in-murshidabad/cid/1693120|title=Jackals kill & 'feed on' 9-year-old boy in Murshidabad}}</ref> == Medvjedi == {{Main|Napad medvjeda}} === Polarni medvjedi === [[Polarni medvjed]]i, posebno mladi i pothranjeni, lovit će ljude radi hrane.<ref>{{cite journal | first1 = James M. | last1 = Wilder | first2 = Dag | last2 = Vongraven | first3 = Todd | last3 = Atwood | first4 = Bob | last4 = Hansen | first5 = Amalie | last5 = Jessen | first6 = Anatoly | last6 = Kochnev | first7 = Geoff | last7 = York | first8 = Rachel | last8 = Vallender | first9 = Daryll | last9 = Hedman | first10 = Melissa | last10 = Gibbons | title = Polar Bear Attacks on Humans: Implications of a Changing Climate. | journal = Wildlife Society Bulletin | volume = 41 | number = 3 | year = 2017 | pages = 537–47 | doi = 10.1002/wsb.783| bibcode = 2017WSBu...41..537W }}</ref> Iako medvjedi rijetko napadaju ljude, njihovi napadi često uzrokuju razorne ozljede zbog veličine i ogromne snage tih divovskih kopnenih i obalnih mesoždera. Kao i kod pasa, predatorska namjera nije neophodna; teritorijalni sporovi i zaštita mladunaca mogu rezultirati smrću usljed napada. Napadi medvjeda ljudoždera su zaista rijetki, ali se znaju dogoditi kada su životinje bolesne ili je prirodni plijen oskudan, što ih često navodi da napadaju i jedu sve što mogu ubiti. === Mrki medvjedi === Poznato je da [[mrki medvjed]]i ponekad napadaju planinare i kampere u Sjevernoj Americi radi hrane. Na primjer, Lance Crosby, 63, iz [[Billings, Montana|Billingsa]] (Montana), planinario je sam i bez spreja protiv medvjeda u [[Nacionalni park Yellowstone|Nacionalnom parku Yellowstone]] u augustu 2015. godine, kada ga je napao [[grizli]] težak 117 kg. Pravila parka kažu da ljudi trebaju planinariti u grupama i uvijek nositi sprej protiv medvjeda - oblik biber spreja koji se koristi za odvraćanje agresivnih medvjeda. Njegovo tijelo pronađeno je u dijelu parka Lake Village na sjeverozapadu Wyominga.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33942095|title = Yellowstone Park kills grizzly bear that ate hiker|work = BBC News|date = 14 August 2015}}</ref> [[Timothy Treadwell]] i njegova djevojka Amie Huguenard ubijeni su i gotovo potpuno pojedeni od strane 28-godišnjeg smeđeg medvjeda 5. oktobra 2003. godine. Kasnije je utvrđeno da su se u njegovom želucu nalazili ljudski ostaci i odjeća. U julu 2008. godine, desetine izgladnjelih smeđih medvjeda ubili su dva geologa koji su radili u [[mrijestilište|mrijestilištu lososa]] na [[kamčatka|Kamčatki]].<ref>{{cite news |title=Russian bears trap geology survey crew |first=Alexei |last=Dovbysh |work=Reuters |date=22 July 2008 |url=https://www.reuters.com/article/idUSL22583868 |access-date=24 April 2010 }}</ref> Nakon što su otkriveni djelomično pojedeni ostaci dvojice radnika, vlasti su reagirale slanjem lovaca da unište ili rastjeraju medvjede.<ref>{{cite news |title=Bears eat two men in Russia's eastern wilderness |first=Luke |last=Harding |work=The Guardian |date=23 July 2008 |url=https://www.theguardian.com/world/2008/jul/23/russia.animalbehaviour |access-date=24 April 2010 |location=London}}</ref> === Američki crni medvjedi === Dok [[američki crni medvjed]]i rijetko napadaju ljude, usamljene, grabežljive jedinke odgovorne su za većinu smrtonosnih napada crnih medvjeda na ljude u Sjedinjenim Državama i Kanadi, prema istraživanju iz 2011. godine. Za razliku od ženki, koje obično napadaju ljude kako bi zaštitile mladunce, mužjaci mogu pokazivati ​​grabežljivo ponašanje prema ljudima i smatrati ih potencijalnim izvorom hrane. Isto istraživanje upozorilo je da su šanse da crni medvjed napadne čovjeka male, napisavši: "Svake godine, milioni interakcija između ljudi i crnih medvjeda dogode se bez ikakvih povreda osobe, iako do 2 godine starosti većina crnih medvjeda ima fizičku sposobnost da ubije osobu."<ref>{{cite journal | last1 = Herrero | first1 = S. | last2 = Higgins | first2 = A. | last3 = Cardoza | first3 = J. E. | last4 = Hajduk | first4 = L. I. | last5 = Smith | first5 = T. S. | year = 2011 | title = Fatal attacks by American black bear on people: 1900–2009 | journal = The Journal of Wildlife Management | volume = 75 | issue = 3| pages = 596–603 | doi = 10.1002/jwmg.72 | bibcode = 2011JWMan..75..596H | s2cid = 55078800 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adn.com/alaska-news/article/lone-predatory-black-bears-responsible-most-human-attacks/2011/05/11/|title=Lone, predatory black bears responsible for most human attacks|date=11 May 2011|website=Anchorage Daily News}}</ref> === Ostale vrste medvjeda === Iako su obično stidljive i oprezne životinje, [[mjesečev medvjed|mjesečevi medvjedi]] su agresivniji prema ljudima od mrkih medvjeda iz Evroazije.<ref name="brown">''Bear Anatomy and Physiology'' from Gary Brown's ''The Great Bear Almanac'', Lyons & Burford, Publishers, 1993</ref> U nekim područjima [[indija|Indije]] i [[burma|Burme]], [[usnati medvjed]]i su, zbog svog nepredvidljivog temperamenta, veći uzrok straha nego tigrovi.<ref name="Perry">{{cite book | author = Perry, Richard | title = The World of the Tiger | year = 1965 | page = 260 | id = ASIN: B0007DU2IU}}</ref> == Ostali sisari == === Hijene === Iako se [[Hyaenidae|hijene]] rado hrane ljudskim leševima,<ref>{{Cite web |last=Brooks |first=John |date=2021-10-14 |title=Are Hyenas Dangerous? Do Hyenas Attack Humans? (YES!) |url=https://wildexplained.com/blog/are-hyenas-dangerous/ |access-date=2024-01-29 |website=Wild Explained |language=en-US}}</ref> one su većinom vrlo oprezne prema ljudima i manje opasne od velikih mačaka čija se teritorija preklapa s njihovom. Ipak, i [[Crocuta crocuta|pjegava hijena]] i manja [[Hyaena hyaena|prugasta hijena]] su snažni grabežljivci sposobni ubiti odraslog čovjeka i zabilježeno je da napadaju ljude kada je hrana oskudna. Kao i većina grabežljivaca, napadi hijena obično su usmjereni na žene, djecu i nemoćne muškarce, iako obje vrste mogu napasti (i povremeno napadaju) zdrave odrasle muškarce. Pjegava hijena je opasnija, budući da je veća, grabežljivija i agresivnija od prugaste hijene. Nije poznato da [[Parahyaena brunnea|smeđa hijena]] i [[Proteles cristatus|hijenski vuk]] napadaju ljude. === Svinje === [[Svinje]] su kompetentni predatori i mogu ubiti i pojesti bespomoćne ljude koji ne mogu pobjeći od njih.<ref>{{cite news |title=Oregon farmer eaten by his pigs |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-19796224 |publisher=BBC |date=2 October 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Italian mafia fed man alive to pigs, police say |url=https://www.reuters.com/article/us-italy-mafia-pigs/italian-mafia-fed-man-alive-to-pigs-police-say-idUSBRE9AR0M820131129 |work=Reuters |date=29 November 2013 |language=en}}</ref><ref name=pig_mafia>{{cite news|title=Mafia fed rival to pigs while he was still alive|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=11 March 2014|newspaper=[[Telegraph Media Group|The Telegraph]]|date=28 November 2013|location=London|first=Nick|last=Squires}}{{cbignore}}</ref> Brojni [[suđenje životinji|sudski procesi nad životinjama]] u [[srednji vijek|srednjem vijeku]] uključivala su svinje optužene za jedenje djece.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/criminalprosecut00evaniala|title=The criminal prosecution and capital punishment of animals|first=E. P. (Edward Payson)|last=Evans|date=1 January 1906|publisher=London : W. Heinemann|via=Internet Archive}}</ref> 2019. godine, jednu ženu u ruralnom Teksasu napalo je i ubilo krdo [[divlja svinja|divljih svinja]]. Umrla je zbog [[iskrvavljenost|krvarenja]] usljed zadobijenih rana i ugriza.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/11/26/us/texas-woman-killed-feral-hogs.html|title=Feral Hogs Attack and Kill a Woman in Texas (Published 2019)|first=Nicholas|last=Bogel-Burroughs|date=26 November 2019|work=The New York Times}}</ref> Divlje svinje su oportunistički [[omnivor]]i koji mogu funkcionirati kao agresivni [[predator]]i. Budući da su [[strvinar]]i, posebno je zabilježeno da se divlje svinje hrane ljudskim leševima ili ostacima u situacijama nakon borbe, u nesrećama u ruralnim područjima (npr. pad aviona) i kriminalnim situacijama (npr. ubistvo). Osim toga, zabilježen je barem jedan slučaj divlje svinje u južnoj Francuskoj koja je postala potvrđeni višestruki ljudožder. U četiri napada posmatrana u istraživanju,<ref name="auto">{{cite journal |last1=Mayer |first1=John |title=Wild pig attacks on humans. |journal=Proceedings of the Wildlife Damage Management Conference |date=2013 |volume=15 |pages=17–25 |url=https://digitalcommons.unl.edu/icwdm_wdmconfproc/151/}}</ref> divlja svinja je konzumirala djelimično ili potpuno ostatke ljudske žrtve koju je prethodno smrtno ozlijedila u napadu. Tri od četiri napada istražni organi su eksplicitno okarakterizirali kao predatorske. U dva dodatna napada, žrtva ili njen pratilac su opisali motiv svinje kao predatorski; od njih, jedna žrtva je preživjela s teškim ozljedama, dok je druga smrtno povrijeđena. U napadu 2009. godine u Indiji, trogodišnju djevojčicu, koja je hodala stazom sa ocem, zgrabila je divlja svinja, koja je zatim pokušala pobjeći s djetetom u ustima. Otac je jurio životinju, boreći se s njom sve dok njegova kćerka nije puštena. I otac i kćerka su teško povrijeđeni tokom napada; dijete je kasnije preminulo od zadobijenih povreda. Iako su napadi divljih svinja prvenstveno odbrambene prirode, mogućnost napada predatorske prirode ne može se u potpunosti isključiti.<ref name="auto"/> === Primati === {{Main|Ljudski kanibalizam}} Jedini dokumentovani [[Hominidae|hominidi]] (veliki majmuni) koji jedu ljude bili su sami [[ljudi]] i [[čimpanze]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/demonicapetrans.shtml|title=BBC - Science & Nature - Horizon - Demonic Ape|publisher=BBC}}</ref> Kako ljudi sve više zadiru u stanište čimpanzi, navodno je sve češća pojava da čimpanze ubijaju njihovu djecu.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/science/chimps-killing-people-in-uganda|title=Chimps are killing people in Uganda: 'It broke off the arm... opened the stomach and removed the kidneys'|first=Chris|last=Ciaccia|date=12 November 2019|publisher=Fox News Channel}}</ref> === Pacovi === Uprkos maloj veličini jedinki, [[pacov]]i u velikom broju mogu ubiti bespomoćne ljude, pri čemu ih pojedu žive.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/german-man-frank-herrmann-dies-eaten-alive-466227 |title=Homeless Man Eaten Alive by Rats in Majorca |work=International Business Times |date=2013-05-09 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41198770|title=French girl mutilated by rats in night attack at home|date=8 September 2017|publisher=BBC}}</ref> [[Mučenje pacovima]] je način mučenja ljudi koji je zabilježen od strane [[Amnesty International]]a.<ref>Chile: Evidence of torture: an Amnesty International Report. London (Amnesty International Publications) 1983, str. 35–37</ref> Veliki pacovi (neki čak i veličine male mačke) viđeni su kako se hrane ljudskim leševima u mrtvačnicama u Indiji. == Gmizavci == [[File:Crocodile in Kachikali kevinzim.jpg|thumb|right|[[Nilski krokodil]] jedna je od vrsta uključenih u najčešće neizazvane smrtonosne napade na ljude.]] === Krokodili === {{Main|Napad krokodila}} Napadi krokodila na ljude su česti u mjestima gdje su krokodili autohtoni. [[morski krokodil|Morski]] i [[nilski krokodil]]i odgovorni su za više napada i više smrtnih slučajeva nego bilo koji drugi divlji predator koji napada ljude radi hrane. Svake godine, u podsaharskoj se Africi stotine smrtonosnih napada pripisuju se nilskim krokodilima. Budući da se mnoge relativno zdrave populacije nilskih krokodila nalaze u istočnoj Africi, njihova blizina ljudima koji žive u siromaštvu i/ili bez infrastrukture učinila je vjerovatnim da je nilski krokodil odgovoran za više napada na ljude nego sve ostale vrste zajedno. Jedna zloglasna jedinka je [[Gustave (krokodil)|Gustave]], za kojeg se smatra da je ubio 200-300 ljudi na području rijeke [[Ruzizi]]. U Australiji su krokodili također odgovorni za nekoliko smrtnih slučajeva u tropskom sjeveru zemlje.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/national/recent-crocodile-deaths-in-australia-20090411-a3b2.html |title=Recent crocodile deaths in Australia |website=The Sydney Morning Herald |date=11 April 2009 |access-date=24 January 2017}}</ref> [[Močvarni krokodil]]i su još jedna vrsta krokodila koja nekada vidi ljude kao plijen, budući da ubijaju mnogo ljudi u Aziji svake godine, iako ne u istoj mjeri kao morski i nilski krokodili. Sve vrste krokodila su potencijalno opasne za ljude, ali većina ih aktivno ne lovi. === Aligatori === {{main|Popis smrtonosnih napada aligatora u Sjedinjenim Američkim Državama po decenijama}} Uprkos njihovoj očiglednoj sposobnosti da ubijaju plijen sličan ljudima ili veći od njih, te njihovoj uobičajenosti u područjima guste ljudske naseljenosti (jugoistočni dio Sjedinjenih Država, naročito Florida), [[američki aligator]]i rijetko love ljude kao plijen. Uprkos tome, bilo je nekoliko značajnih slučajeva aligatora koji su oportunistički napadali ljude, posebno neoprezne, malu djecu i starije osobe.<ref>{{cite web|url=http://bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|title=Body of boy snatched by gator found in Disney lagoon|access-date=16 June 2016|archive-date=16 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616220857/http://www.bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|url-status=dead}}</ref> Za razliku od daleko opasnijih morskih i nilskih krokodila, većina aligatora po mogućnosti izbjegava kontakt s ljudima, naročito ako su bili lovljeni. Dolazilo je do incidenata,<ref>{{cite web|url=http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |title='Aggressive' Gator Kills Burglary Suspect - AOL News |date=2007-11-16 |access-date=2016-03-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116160533/http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |archive-date=16 November 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://firststateupdate.com/2021/08/louisiana-man-apparently-eaten-by-alligator-in-idas-wake/|title= Louisiana Man Apparently Eaten By Alligator In Ida's Wake|date=2021-08-31|access-date=2021-08-31}}</ref> ali moguće je da nisu svi bili grabežljive prirode. === Zmije === Vrlo malo vrsta zmija je fizički sposobno progutati odraslog čovjeka. Iako je izneseno dosta tvrdnji o divovskim zmijama koje gutaju odrasle ljude, potvrđen je samo ograničen broj takvih slučajeva. Različite vrste [[piton]]a su najčešće zabilježeni počinitelji. U Indoneziji je 2017. godine [[Smrt Akbara Salubira|odrasli muškarac]] pronađen unutar pitona dugog 7 m.<ref>{{Cite news|url=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/missing-man-found-dead-in-belly-of-7m-long-python-report|title=Missing man found dead in belly of 7m-long python in Indonesia: Report|last=paulam@st|date=2017-03-29|work=The Straits Times|access-date=2017-06-04|language=en}}</ref> 14. juna 2018. godine, 54-godišnju ženu po imenu Wa Tiba pojeo je [[Malayopython reticulatus|mrežasti piton]], nakon što se uvukao u njen vrt.<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/7-meter-long-python-swallows-indonesian-woman|title=7-meter-long python swallows Indonesian woman|date=2018-06-16|work=National Post|access-date=2018-06-16|language=en-US}}</ref> 45-godišnja [[poljoprivrednica]] u Indoneziji, koja je nestala dan ranije, pronađena je mrtva unutar pitona dugog 5 m u junu 2024. godine.<ref>{{Cite web |title=Indonesian woman found dead inside giant python |url=https://www.dw.com/en/indonesian-woman-found-dead-inside-giant-python/a-69311540 |date=8 June 2024 |access-date=9 June 2024 |website=DW |language=en}}</ref> Velike zmije koje se stežu oko plijena ponekad će se stegnuti i ubiti ga ako je prevelik za gutanje. Također, zabilježeno je više slučajeva u kojima su se [[Python bivittatus|burmanski pitoni]] srednje veličine (3 do 4 m) u zatočeništvu stezali oko ljudi i ubijali ih, uključujući nekoliko nealkoholiziranih, zdravih odraslih muškaraca, od kojih je jedan bio "student" čuvar u zoološkom vrtu.<ref>{{cite web|last=Herszenhorn |first=David |url=https://www.nytimes.com/1996/10/10/nyregion/13-foot-long-pet-python-kills-its-caretaker.html |title=13-Foot-Long Pet Python Kills Its Caretaker |location=New York City |work=The New York Times |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/archives/news/pet-snake-eyed-death-python-found-body-article-1.732513 |title=Pet Snake Eyed in Death Python Found With Body |work=Daily News|location=New York |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|author=Animal Attack Files Archives |url=http://igorilla.com/gorilla/animal/2002/python_strangles_owner2.html |title=Owner Killed by Snake had been Warned in '98 |publisher=Igorilla.com |access-date=2016-03-19}}</ref><ref name="telegraph.co.uk">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Python kills careless student zookeeper in Caracas |work=The Telegraph|date=2008-08-26 |access-date=2016-03-19}}{{cbignore}}</ref> U slučaju čuvara u zoološkom vrtu, piton mu je pokušavao progutati glavu, ali su ubrzo intervenirali drugi čuvari.<ref name="telegraph.co.uk"/> Osim toga, najmanje jedan burmanski piton, veličine samo 2,7 m, skupio se i ubio pijanog odraslog muškarca.<ref>{{cite web|url=http://www.insidehalton.com/news-story/3925857-brampton-inquest-called-for-python-ban-20-years-ago/ |title=Brampton inquest called for python ban 20 years ago |publisher=Insidehalton.com |date=2013-08-06 |access-date=2016-03-19}}</ref> Velika zmija koja ubija plijen stezanjem može stegnuti ili progutati dojenče ili malo dijete, što je prijetnja koja je legitimna i empirijski dokazana. Slučajevi napada pitona na djecu zabilježeni su kod mrežastog pitona,<ref>{{Cite journal |last1=Iqbal |first1=Muhammad |last2=Sari |first2=Diah Komala |last3=Arifah |first3=Nur |last4=Widayanti |first4=Gusti Ayu |last5=Aprillia |first5=Ina |date=2025-06-25 |title=Notes on Humans as Prey of Reticulated Pythons Malayopython reticulatus (Serpentes: Pythonidae) in Indonesia |url=https://ejournal.uigm.ac.id/index.php/biopalembanica/article/view/5385 |journal=Bio Palembanica |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=43–49 |doi=10.36982/bio.v2i1.5385 |issn=3047-9827|doi-access=free }}</ref> [[Python sebae|afričkog kamenog pitona]],<ref>{{cite web|url=http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |title=Pet Owners Panic after African Python Kills 2 Canadian Children |access-date=1 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074142/http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |archive-date=6 October 2014 }}</ref> i burmanskog pitona.<ref>{{cite web |url=http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |title=Officials capture 9-foot Burmese python that strangled 2-year-old Sumter County girl |work=Tampa Bay Times |access-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006131344/http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead }}</ref> Na [[Filipini]]ma, više od četvrtine muškaraca naroda [[Aeta (narod)|Aeta]] (moderne grupe lovaca-sakupljača koji žive u šumama) prijavilo je preživljavanje napada od strane [[Malayopython reticulatus|mrežastih pitona]].<ref name="Headland&Greene2011">{{cite journal |last1=Headland |first1=T. N. |last2=Greene |first2=H. W. |year=2011 |title=Hunter–gatherers and other primates as prey, predators, and competitors of snakes |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=52 |pages=E1470–E1474 |doi=10.1073/pnas.1115116108 |pmid=22160702 |pmc=3248510|doi-access=free }}</ref> Pitoni su neotrovni predatori iz zasjede, a i Aeta i pitoni love jelene, divlje svinje i majmune, što ih čini konkurentima i plijenom.<ref name="Headland&Greene2011"/> U Južnoj Africi je 2002. godine afrički piton dug 6 metara progutao čitavog desetogodišnjeg dječaka; slučajevi poput tog su empirijski posmatrani i zabilježeni, ali nisu u potpunosti potvrđeni, za razliku od prethodno navedenih slučajeva.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Hunt for giant snake that ate 10-year-old Durban boy whole|first=Jane|last=Flanagan|date=24 November 2002|work=The Daily Telegraph}}{{cbignore}}</ref> U Australiji je zabilježen jedan slučaj [[Simalia amethistina|ametistinskog pitona]] koji je pokušao pojesti odraslu osobu.<ref>{{Cite web|last=Sulleyman|first=Aatif|date=2020-10-19|title=Woman woke up to find 12-foot snake trying to eat her|url=https://www.newsweek.com/woman-woke-find-12-foot-scrub-python-snake-trying-eat-her-1540252|access-date=2022-01-13|website=Newsweek|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Python tried to eat sleeping woman while being tracked by biologists|url=https://www.newscientist.com/article/2257583-python-tried-to-eat-sleeping-woman-while-being-tracked-by-biologists/|access-date=2022-01-13|website=New Scientist|language=en-US}}</ref> === Gušteri === Veliki [[komodski varan]]i su jedine poznate vrste guštera koje povremeno napadaju i konzumiraju ljude. Budući da žive na udaljenim ostrvima, napadi su rijetki i mogu proći neprijavljeni. Uprkos njihovoj velikoj veličini, napadi na ljude često su neuspješni i žrtve uspiju pobjeći, iako teško ranjene.<ref>{{Cite news |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/13/komodo-dragon-bites-elderly-woman-rinca-island.html |title=Komodo dragon bites elderly woman on Rinca Island |access-date=12 February 2014 |date=13 October 2012 |newspaper=The Jakarta Post |publisher=Niskala Media Tenggara}}</ref> Poznato je da komodski varani konzumiraju ljudske leševe, obično raskopavanjem plitkih grobova.<ref>{{Cite book |last1=Badger |first1=David P. |title=Lizards: a natural history of some uncommon creatures, extraordinary chameleons, iguanas, geckos, and more |last2=Netherton |first2=John |date=2002 |publisher=Voyageur Press |isbn=978-0-89658-520-1 |location=Stillwater, MN}}</ref> To je navelo stanovnike ostrva Komodo da premještaju svoje grobove i gomilaju kamenje na njih kako bi odvratili varane.<ref>{{Cite book |last1=Ballance |first1=Alison |title=South Sea islands: a natural history |last2=Morris |first2=Rod |date=2003 |publisher=Firely Books |isbn=978-1-55297-609-8 |location=Toronto; New York}}</ref> == Ptice == Neki dokazi podržavaju tvrdnju da afrički orao vrste ''[[Stephanoaetus coronatus]]'' povremeno napada djecu u potrazi za hranom, sa iskazom svjedoka o jednom napadu (u kojem je žrtva, sedmogodišnji dječak, preživio, a orao je ubijen),<ref>Steyn, P. 1982. Birds of prey of southern Africa: their identification and life histories. David Phillip, Cape Town, South Africa.</ref> i otkrićem dijela lobanje ljudskog djeteta u jednom gnijezdu. To bi ga učinilo jedinom živom pticom za koju se zna da lovi ljude, iako su i druge ptice poput [[noj]]eva i [[kazuar]]a ubijale ljude u samoodbrani, a [[kostoberina]] je možda slučajno ubila drevnog grčkog dramskog pisca [[Eshil]]a.<ref>el Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J., eds. (1994). Handbook of the Birds of the World. 2. Barcelona: Lynx Edicions. p. 107. {{ISBN|84-87334-15-6}}.</ref> Zabilježeno je da razne velike grabljivice poput [[suri orao|surog orla]] napadaju ljude,<ref>Dickinson, Rachel (2009). Falconer on the Edge. Houghton Mifflin-Harcourt. {{ISBN|978-0-618-80623-2}}.</ref> ali nije jasno da li je to sa namjerom da ih pojedu i da li su ikada uspjeli da ubiju jednog. U Etiopiji je 2019. zabilježen niz incidenata u kojima je orao vrste ''[[Polemaetus bellicosus]]'' napao i ubio jedno ljudsko dijete, a ranio još dvoje.<ref>{{cite book |title=The Deadly Balance: Predators and People in a Crowded World | first = Adam | last = Hart | date = 2023 | publisher= Bloomsbury |chapter-url=https://lithub.com/this-eagle-would-eat-your-toddler-if-it-had-the-chance/ | chapter=This Eagle Would Eat Your Toddler If It Had The Chance | type= excerpt via ''Literary Hub'' | isbn = 9781472985323 | url= https://books.google.com/books?id=oEmOEAAAQBAJ}}</ref> Neki fosilni dokazi ukazuju na to da su velike [[ptice grabljivice]] povremeno lovile prethistorijske hominide. Smatra se da je [[dijete iz Taunga]], ''[[Australopithecus africanus]]'' pronađen u Africi, ubijen od strane ptice slične [[Stephanoaetus coronatus|krunastom orlu]]. Izumrli [[Haastov orao]] je možda lovio ljude na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]], a taj zaključak bi bio u skladu s [[maorski folklor|maorskim folklorom]]. ''[[Leptoptilos robustus]]''<ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/j.1096-3642.2010.00616.x|title = A new species of giant marabou stork (Aves: Ciconiiformes) from the Pleistocene of Liang Bua, Flores (Indonesia)|year = 2010|last1 = Meijer|first1 = Hanneke J.M.|last2 = Due|first2 = Rokus AWE|journal = Zoological Journal of the Linnean Society|volume = 160|issue = 4|pages = 707–724|doi-access = free}}</ref> je možda lovio i ''[[Homo floresiensis]]a'' i anatomski moderne ljude, a ''[[Stephanoaetus mahery]]'', [[Teratornithidae|teratornitidi]], ''[[Buteogallus woodwardi]]'' i ''[[Caracara major]]''<ref>{{Cite journal|jstor=23353814|title=Body Mass Estimations and Paleobiological Inferences on a New Species of Large Caracara (Aves, Falconidae) from the Late Pleistocene of Uruguay|last1=Jones|first1=Washington|last2=Rinderknecht|first2=Andrés|last3=Migotto|first3=Rafael|last4=Blanco|first4=R. Ernesto|journal=Journal of Paleontology|year=2013|volume=87|issue=1|pages=151–158|doi=10.1666/12-026R.1|bibcode=2013JPal...87..151J |s2cid=83648963}}</ref> su po veličini slične Haastovom orlu, što implicira da su na sličan način mogle predstavljati prijetnju ljudskim bićima. == Ribe == === Ajkula === {{Main|Napad ajkule}} [[File:Shark warning - Salt Rock South Africa.jpg|thumb|Znak koji upozorava plivače na opasnost od napada ajkula]] Suprotno uvriježenom mišljenju, samo je za ograničen broj vrsta ajkula poznato da su ozbiljna prijetnja ljudima. Najopasnije vrste mogu biti neselektivne i ugrabit će svaki potencijalni obrok na koji naiđu (kao što bi ''[[Carcharhinus longimanus]]'' mogla pojesti osobu koja pluta u vodi nakon brodoloma) ili mogu ugristi iz radoznalosti ili pogrešne procjene (kao što je slučaj s [[velika bijela ajkula|velikom bijelom ajkulom]] koja napada ljude na daskama za surfanje, možda zato što ju podsjećaju na njen omiljeni plijen, [[perajari|tuljane]]).<ref name="sharks vs. humans">{{cite web|url=https://instinctforfilm.com/feed/sharks-vs-humans-finning/|title=Sharks vs. Humans – Are They The Danger, or Are We?|website=Instinctforfilm|publisher=Instinct Feed|date=27 October 2016|access-date=30 July 2019}}</ref><ref name="shark attack FAQ">{{cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/discover-fish/sharks/shark-attack-faq/|title=Shark Attack FAQ|publisher=Florida Museum|date=23 July 2019|access-date=30 July 2019}}</ref> Od više od 568 [[popis vrsta ajkula|vrsta ajkula]], samo četiri su bile uključene u značajan broj smrtonosnih neizazvanih napada na ljude: velika bijela ajkula, [[Galeocerdo cuvier|tigrasta ajkula]], [[Carcharhinus leucas|ajkula bik]]<ref name="isaf">ISAF [http://www.flmnh.ufl.edu/fish/sharks/statistics/species2.htm Statistics on Attacking Species of Shark]</ref> i ''Carcharhinus longimanus''.<ref name="howstuffdangerous4">{{cite web|url=http://animals.howstuffworks.com/fish/most-dangerous-shark2.htm |title=9: Oceanic Whitetip Shark - The 10 Most Dangerous Sharks &#124; HowStuffWorks |publisher=Animals.howstuffworks.com |date=2008-06-05 |access-date=2016-03-19}}</ref> Te ajkule, budući da su veliki, snažni predatori, ponekad mogu napasti i ubiti ljude; vrijedi napomenuti da su svaku od njih do sada snimili nezaštićeni ronioci na otvorenom moru.<ref>{{cite web|url=http://www.staradvertiser.com/2015/12/26/editorial/article-about-monsanto-was-right-thing-to-do/|title=Article about Monsanto was 'right thing to do'|date=26 December 2015}}</ref> Jedan od najzloglasnijih i najpoznatijih incidenata predacije od strane ajkula dogodio se s potapanjem [[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' (CA-35)]], prilikom kojeg su ajkule (za koje se smatra da su jedinke vrste ''C. longimanus'') pojele otprilike 150 preživjelih koji su ostali nasukani danima.<ref>{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=Geiling |first2=Natasha |title=The Worst Shark Attack in History |url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-worst-shark-attack-in-history-25715092/ |access-date=2023-02-25 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Nedavno, 8. juna 2023. godine, zbog popularnosti društvenih mreža, [[Galeocerdo cuvier|fatalni napad tigraste ajkule na Vladimira Popova]] kod obale [[Hurgada|Hurgade]] u Egiptu u [[crveno more|Crvenom moru]] također je stekao značajnu ozloglašenost, jer je gotovo cijeli napad snimljen prije nego što je postao viralan. === Pirane === Napadi [[pirana]] koji su rezultirali smrtnim ishodom dogodili su se u [[sliv Amazona|slivu Amazona]]. 2011. godine, pijani 18-godišnji dječak napadnut je i ubijen u Rosario del Yata ([[Bolivija]]).<ref>{{cite web |url=http://noticias.terra.com.br/mundo/noticias/0,,OI5507003-EI8140,00-Homem+bebado+morre+apos+ser+atacado+por+piranhas+na+Bolivia.html |title=Homem bêbado morre após ser atacado por piranhas na Bolívia |date=7 December 2011|work=terra.com.br}}</ref> 2012. godine, petogodišnju brazilsku djevojčicu napalo je i ubilo jato pirana vrste ''[[Pygocentrus nattereri]]''.<ref>{{cite web |url=http://tvuol.uol.com.br/assistir.htm?video=menina-e-atacada-por-piranhas-e-morre-no-amazonas-0402CD183464C4A13326&tagIds=1793&orderBy=mais-recentes&edFilter=editorial&time=all& |date=25 October 2012 |title=Menina é atacada por piranhas e morre no Amazonas|work=tvuol.uol.com.br}}</ref> Neke brazilske rijeke imaju znakove upozorenja o smrtonosnim piranama.<ref>{{cite web |url=http://g1.globo.com/mato-grosso/noticia/2011/11/banhistas-sao-atacados-por-piranhas-em-rio-no-pantanal-de-mato-grosso.html |title=Praia no Rio Paraguai tem quase um ataque de piranhas por dia em MT |author=Martins, Kelly |work=globo.com|date=16 November 2011}}</ref> === Somovi === {{See also|Napadi gunča u rijeci Kali|Silurus glanis|Sobral Santos II}} Postoje izvještaji [[Bagarius|gunča somovima]] koji su jeli ljude u [[Sharda (rijeka)|rijeci Kāli]] u Indiji.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|title=Mutant fish develops a taste for human flesh in India|last=Cockcroft|first=Lucy|date=9 October 2008|work=[[The Daily Telegraph]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029140510/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|archive-date=29 October 2019}}</ref> Osim toga, bilo je izvještaja o somovima vrste ''[[Silurus glanis]]'' da su ubili i pojeli ljude u Evropi.<ref>{{Cite web|title=Leső harcsák (Silurus Art.)|url=http://mek.oszk.hu/03400/03408/html/2488.html|access-date=2022-01-13|website=mek.oszk.hu|language=en}}</ref> Smatra se da su veliki grabežljivi somovi, poput vrsta ''[[Phractocephalus hemioliopterus]]'' i ''[[Brachyplatystoma filamentosum]]'', doprinijeli gubitku života kada je trajekt ''[[Sobral Santos II]]'' potonuo u [[amazona|rijeci Amazon]] 1981. godine.<ref>{{Cite web|date=2014-04-05|title='River Monsters' uncovers tale of deadly Amazon fish attack|url=https://nypost.com/2014/04/05/river-monsters-uncovers-tale-of-deadly-amazon-fish-attack/|access-date=2022-01-13|website=New York Post|language=en-US}}</ref> === Škarpinjci === [[Epinephelus lanceolatus|Divovski škrapinjac]] je jedna od najvećih vrsta košljoriba na svijetu, te dostiže maksimalnu dužinu od 3 metra i težinu od 600 kilograma.<ref>{{Cite web|date=2019|title=Giant Queensland groper|url=https://www.dpi.nsw.gov.au/fishing/closures/identifying/marine-or-estuarine-species/giant-queensland-groper|access-date=2022-01-13|website=www.dpi.nsw.gov.au|language=en}}</ref> Bilo je slučajeva u kojima je ta vrsta napadala ljude,<ref>{{Cite web |date=2002-10-26 |title=CDNN Eco News - Did Fish Feeding Cause Shark Attack? |url=http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20021026164337/http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |archive-date=26 October 2002 |url-status=dead}}</ref> zajedno sa blisko srodnim [[Epinephelus itajara|atlantskim golijatskim škrapinjcem]].<ref>{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Big Grouper Grabs Diver On Keys Reef |url=http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803071741/http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |archive-date=3 August 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-07-30|title=Think Sharks Are Scary? Watch This Giant Thing Ambush A Diver.|url=https://www.huffpost.com/entry/goliath-grouper-attack_n_5632612|access-date=2022-01-13|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Attack of the Goliath Grouper|url=https://www.jonesboro.com/node/1282|access-date=2022-01-13|website=www.jonesboro.com|language=en}}</ref> == Beskičmenjaci == === Glavonošci === {{Main|Napadi glavonožaca}} Za neke velike glavonošce, posebno [[Dosidicus gigas|Humboldtovu lignju]], smatra se da napadaju i jedu ljude.<ref>{{Cite web|title=Squidly|url=http://diver.net/seahunt/fend/f_scottc.htm|access-date=2022-01-13|website=diver.net}}</ref> == Broj nastradalih == [[File:Pieter Brueghel II-The good shepherd mg 3019.jpg|thumb|Detail of wolf attacking a shepherd. Painting ''The Good Shepherd'' by [[Pieter Brueghel the Younger]], 1616]] Broj smrtnih ishoda pojedinačnih slučajeva ljudožderstva: {| class="wikitable" |+ !Naziv !Navodni broj poginulih !Lokacija |- |[[George Gilman Rushby|Lavovi iz Njombea]] |Do 1500 (prema glavnom izvoru) |Tanzanija |- |[[Tigar iz Champawata]] |436 |Nepal/Indija |- |[[Leopard iz Panara]] |400 |Sjeverna Indija |- |[[Gustave (krokodil)]] |300+ |Burundi, navodno |- |[[Ljudožder iz Talla Desa]] |150 |Indija |- |[[Leopard iz centralnih provincija]] |150 |Indija |- |[[Ljudožderi iz Tsavoa|Ljudožderni lavovi iz Tsavoa]] |34–100+ |Kenija |- |[[Leopard iz Rudraprayaga]] |125+ |Indija |- |[[Zvijer iz Gévaudana]] |113 |Francuska <ref name="Attacks" /> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Golis Rangea]] |100 |Somaliland <ref name="Swayne1899">{{cite book |last1=Swayne |first1=H. G. C. |title=Great and small game of Africa: An account of the distribution, habits, and natural history of the sporting mammals, with personal hunting experiences |publisher=Roland Ward |year=1899 |editor1-last=Bryden |editor1-first=H. A. |location=London |pages=575–579 |chapter=The leopard in Somaliland |oclc=11014130 |chapter-url=https://archive.org/details/greatsmallgameof00majo}}</ref> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Kahanija]] |100 |Indija <ref name="Sterndale1877">{{cite book |last=Sterndale |first=R. A. |url=https://archive.org/details/cu31924079586685 |title=Seonee; Or, camp life on the Satpura Range: A tale of Indian adventure |publisher=Sampson Low, Marston, Searle, & Rivington |year=1877 |edition=2nd |location=London |pages=[https://archive.org/details/cu31924079586685/page/n397 370]–384, 452 |oclc=27112858 |author-link=Robert Armitage Sterndale |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Bhimashankara]] |100 |Indija <ref>Bhimanshankarcha Narbhakshak (Maneater of Bhimashankar) – A [[Marathi language|Marathi]] book by author Sureshchandra Warghade</ref> |- |Lav iz Chiengija |90+ |Zambija <ref name="smith">{{Cite web |last=Tucker |first=Abigail |date=2009-12-16 |title=The Most Ferocious Man-Eating Lions |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-most-ferocious-man-eating-lions-2577288/#:~:text=Most%20are%20nameless%2C%20but%20a,paper%20floating%20in%20the%20breeze. |access-date=2022-08-01 |website=smithsonianmag.com |publisher=Smithsonian Magazine}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-19 |title=Chiengi:The Capital Of Witchcraft |url=https://zambianobserver.com/chiengi-the-capital-of-witchcraft/ |access-date=2022-08-01 |website=zambianobserver.com}}</ref><ref name="Deadliest Man-Eaters">{{Cite web |date=2010-12-14 |title=Deadliest Man-Eaters |url=https://www.outdoorlife.com/photos/gallery/hunting/2010/12/deadliest-man-eaters/ |access-date=2022-08-01 |website=outdoorlife.com |language=en-US}}</ref> |- |Krokodil Osama |83 |Uganda <ref>{{Cite web |last=Codiva |first=Michelle |date=2022-07-17 |title=Crocodile Named Osama Consumed 83 People In One Uganda's Villages |url=https://www.sciencetimes.com/articles/38813/20220717/crocodile-named-osama-consumed-83-people-one-ugandas-villages.htm |access-date=2022-08-01 |website=sciencetimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Benjamin |date=2022-07-16 |title=Monster 16ft 75-year-old crocodile has eaten 80 people and even 'snatched children' |url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/monster-16ft-75-year-old-27467995 |access-date=2022-08-01 |website=mirror.co.uk}}</ref> |- |[[Tigrovi iz Chowgarha]] |64 |Indija |- |[[Popis napada vukova|Vukovi iz Uttar Pradesha]] |60+ |Indija <ref name="jhala">[[Yadvendradev Vikramsinh Jhala|Jhala, Y.V.]] and D.K. Sharma. 1997. Child-lifting by wolves in eastern Uttar Pradesh, India. Journal of Wildlife Research 2(2):94–101</ref><ref>{{Cite news |last=Burns |first=John F. |date=1996-09-01 |title=In India, Attacks by Wolves Spark Old Fears and Hatreds |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1996/09/01/world/in-india-attacks-by-wolves-spark-old-fears-and-hatreds.html |access-date=2022-01-18 |issn=0362-4331}}</ref> |- |Lav Osama |50+ |Tanzanija <ref name="smith" /><ref name="Deadliest Man-Eaters" /> |- |Lav Namelieza |43 |Namibija <ref name="smith" /> |- |[[Leopard iz Gummalapura]] |42 |Indija |- |[[Courtaud|Vukovi iz Pariza]] |40 |Francuska <ref>{{Cite web |date=October 27, 2010 |title=The Wolves of Paris |url=https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |access-date=29 July 2022 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212521/https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |url-status=usurped }}</ref><ref>{{Cite web |title=Courtaud & The Paris Wolf Attacks |url=https://happygallows.blogspot.com/2016/07/courtaud-paris-wolf-attacks.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Man Against Wolf &#124; Part One | date=23 May 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BRyCQM7wSDk |via=www.youtube.com}}</ref> |- |Hijene iz Mulanjea |36 |Malavi <ref>{{Cite web |last=Flight |first=Tim |date=2018-04-12 |title=10 Animal Serial Killers That Will Haunt Your Dreams |url=https://historycollection.com/10-animal-serial-killers-that-will-haunt-your-dreams/10/ |access-date=2022-08-01 |website=historycollection.com}}</ref> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz doline Mulher]] |30+ |Indija <ref name="Osmaston1903">{{cite journal |last1=Osmaston |first1=L. S. |year=1904 |title=A man-eating panther |url=https://archive.org/details/journalofbombayn15bomb |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=15 |pages=135–138 |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |Tigar iz [[Nacionalni park Dudhwa|Nacionalnog parka Dudhwa]] |24 |Indija <ref name="me">{{cite web |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |access-date=2018-07-24 |publisher=Lairweb.org.nz}}</ref> |- |[[Napadi vukova iz Kirova]] |22 |Rusija |- |[[Vukovi iz Turkua]] |22 |Finska |- |Zvijer iz Sarlata (vjerojatno vuk sa bjesnilom) |18 |Francuska <ref>{{cite web |last1=Tronel |first1=J. F. |date=28 May 2017 |title=La Bete de Sarlat, L'Histoire d'un Loup Enrage au XVIII Siecle |url=https://espritdepays.com/dordogne/histoire/bete-de-sarlat-lhistoire-dun-loup-enrage-xviiie-siecle |access-date=24 July 2021 |website=Esprit de Pays |language=fr |quote=Dix-huit a vingt personnes furent les tristes victimes de sa fureur.}}</ref><ref>{{cite web |title=La bête de Sarlat |url=https://www.sudouest.fr/2013/12/05/la-bete-de-sarlat-1249582-2147.php?nic |access-date=2021-09-01 |website=Sud-Ouest |language=fr}}</ref> |- |[[Vukovi iz Ashte]] |17 |Indija |- |[[Tigrica iz Jowlagirija]] |15 |Indija |- |[[Vukovi iz Hazaribagha]] |13 |Indija |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Yavatmala]] |13 |Indija <ref>{{cite web |last1=Pinjarkar |first1=Vijay |date=2 October 2018 |title=In Yavatmal, 9-month-long hunt for killer tigress may be about to end |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/in-yavatmal-9-month-long-hunt-for-killer-tigress-may-be-about-to-end/articleshow/66036053.cms |access-date=12 November 2018 |website=The Times of India}}</ref> |- |[[Vuk iz Gysingea]] |12 |Švedska |- |[[Usnati medvjed iz Mysorea]] |12 |Indija |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Punanaija]] |12 |Šri Lanka <ref name="archives.sundayobserver.lk">{{citation |author=Jayantha Jayawardene |title=The man-eater of Punanai |date=2014-04-02 |url=http://archives.sundayobserver.lk/2014/03/02/spe10.asp |work=The [[Sunday Observer]] |access-date=2016-11-04}} (A shortened account of the story by Roper S. Agar as published in the Sri Lanka Wildlife Society's magazine Loris Volume 1, December 1938, No. 5.)</ref> |- |[[Spisak smrtonosnih napada ajkula u Južnoj Africi|Napadi ajkula u luci St-John]] |11 |Južna Afrika, druga plaža |- |[[Tigrovi iz Gavera]] |10 |Indija |- |[[Popis napada vukova|Vuk iz Cusaga]] |9 |Italija <ref name="oriani">{{in lang|it}} Oriani, A. & Comincini, M. [http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm Morti causate dal lupo in Lombardia e nel Piemonte Orientale nel XVIII secolo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109205627/http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm|date=2013-11-09}}, in atti del Seminario "Vivere la morte nel Settecento", Santa Margherita Ligure 30 settembre - 2 ottobre 2002</ref> |- |[[Tigar iz Mundachipallama]] |7 |Južna Indija |- |[[Incident sa mrkim medvjedom u Sankebetsuu|Medvjed iz Sankebetsua]] |7 |Japan |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Moradabada]] |7 |India <ref name="Menu">{{cite news |date=17 August 2014 |title=For Moradabad man-eater, is man off the menu? |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-Moradabad-man-eater-is-man-off-the-menu/articleshow/40321022.cms |access-date=27 January 2015}}</ref> |- |[[Ljudožderni lavovi iz Mfuwea]] |6 |Zambija |- |Krokodil iz Bang Mooda |6 |Tajland |- |[[Ljudožder iz Kande]] |5 |Indija |- |[[Tigar iz Segura]] |5 |Indija |- |[[Vuk iz Soissonsa]] |4 |Francuska |- |[[Napadi ajkula na obali Jerseyja 1916. godine|Ajkula iz New Jerseyja]] |4 |Sjeverni New Jersey |- |[[Ljudožder iz Thaka]] |4 |Indija |- |[[Leopard iz brda Yellagiri]] |3 |Indija |- |[[Ljudožder iz Chuke]] |3 |Indija |- |[[Malavijska zvijer terora]] (hijena) |3 |Malavi |- |[[Bitka kod ostrva Ramree|Napadi krokodila u bitci na ostrvu Ramree]] |Nepoznato |Mjanmar |- |[[Vuk iz Ansbacha]] |Nepoznato |Njemačka Svetog Rimskog Carstva |- |[[USS Indianapolis (CA-35)|Napadi ajkula na USS ''Indianapolis'']] |Nepoznato |Filipinsko more |} * == Povezano == * [[Napad životinje]] * ''[[Damnatio ad bestias]]'', drevni oblik pogubljenja gdje su osuđene zatvorenike ubijale životinje * [[Sukob između ljudi i divljih životinja]] * [[Biljka ljudožderka]], razne legendarne velike biljke mesožderke == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} [[Kategorija:Meso]] [[Kategorija:Uzroci smrti]] cx8scs8h3v9sxn57v4jpbuaqvneeekv 42590112 42590091 2026-05-09T20:31:23Z Duma 16555 /* Broj nastradalih */ 42590112 wikitext text/x-wiki [[File:Head of the Champawat Tiger.png|thumb|Glava [[napadi tigrova|tigrice iz Champawata]], koja je ubila preko 430 ljudi u Nepalu i Indiji, prije nego što ju je [[Jim Corbett]] upucao 1907. godine. Zbog slomljenih gornjih i donjih desnih očnjaka, nije mogla loviti svoj prirodni plijen i počela se hraniti ljudima.]] '''Ljudožderna životinja''' ili '''ljudožder''' je pojedinačna životinja ili biće koje lovi ljude kao obrazac lovačkog ponašanja. To ne uključuje [[strvinar|jedenje leševa]], pojedinačni napad proizašao iz prilike ili očajničke gladi ili jedenje čovjeka kojeg je životinja ubila u samoodbrani. Međutim, sva tri slučaja (posebno posljednja dva) mogu naviknuti životinju na jedenje ljudskog mesa ili na [[Napad životinje|napadanje ljudi]], te mogu potaknuti razvoj ponašanja ljudožderstva. Iako ljude mogu napasti mnoge vrste životinja, životinje ljudožderi su one koje su uključile ljudsko meso u svoju uobičajenu ishranu i aktivno love i ubijaju ljude. Većina prijavljenih slučajeva ljudoždera uključivala je [[lav]]ove, [[tigar|tigrove]], [[leopard]]e, [[polarni medvjed|polarne medvjede]] i velike [[krokodil]]e. Međutim, oni nisu jedini predatori koji će napasti ljude ako im se pruži prilika; poznat je i širok spektar vrsta koje usvajaju ljude kao uobičajeni plijen, uključujući razne [[medvjed]]e, [[Pjegava hijena|pjegave]] i [[Prugasta hijena|prugaste hijene]] i [[Komodski varan|komodske varane]]. == Mačke == === Tigrovi === {{main|Ljudožderni tigrovi}} [[File:Man-eater of Segur.jpg|thumb|[[napad tigra|Segurski ljudožder]], mladi bengalski tigar koji je ubio 5 ljudi u brdima Nilgiri u državi Tamil Nadu na jugu Indije.]] Zabilježeno je da su tigrovi ubili više ljudi od bilo koje druge velike mačke i odgovorni su za više ljudskih smrti direktnim napadom nego bilo koji drugi divlji sisar.<ref name="Nowak, Ronald M 1983">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1088</ref> Navodno je oko 1.000 ljudi ubijeno svake godine u Indiji početkom 1900-ih, a [[tigrica iz Champawata|jedna bengalska tigrica]] ubila je 436 ljudi u Indiji.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Tigrovi su ubili 129 ljudi u mangrovoj šumi Sundarban od 1969. do 1971. godine.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Za razliku od leoparda i lavova, tigrovi ljudožderi rijetko ulaze u ljudska prebivališta kako bi ulovili plijen. Većina žrtava je navodno bila na teritoriji tigra kada se napad dogodio.<ref name="GC"/> Osim toga, napadi tigrova se uglavnom događaju tokom dana, za razliku od onih koji uključuju leoparde i lavove.<ref name="GC"/> [[Sundarbans|Sundarban]] je dom za otprilike 600 [[Bengalski tigar|kraljevskih bengalskih tigrova]]<ref name="Maneaters">{{cite web|title=Maneaters: The Sundarbans|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html|publisher=lairweb|access-date=11 December 2013}}</ref> koji su prije modernog doba "redovno ubijali 50 ili 60 ljudi godišnje".<ref name="Maneaters" /> Gubitak staništa zbog [[Ciklon Sidr|ciklona Sidr]] 2008. godine doveo je do povećanja broja napada na ljude na indijskoj strani Sundarbana, jer su tigrovi prelazili na indijsku stranu iz Bangladeša.<ref name=tiger_2008>{{cite news|title=Tiger attacks on rise in Indian Sundarbans|url=http://www.dnaindia.com/india/report-tiger-attacks-on-rise-in-indian-sundarbans-1180734|access-date=11 March 2014|newspaper=[[DNA India]]|date=30 July 2008|agency=[[Indo-Asian News Service]]}}</ref> Teorija koja se promovira kao objašnjenje tog porasta broja napada sugerira da, budući da tigrovi piju [[slatka voda|slatku vodu]], [[salinitet|slanost]] voda u tom području služi kao destabilizirajući faktor u ishrani i životu tigrova Sundarbana, držeći ih u stalnoj nelagodi i čineći ih izuzetno agresivnima. Druge teorije uključuju dijeljenje staništa s ljudima i konzumiranje ljudskih leševa tokom poplava.<ref name="Maneaters" /> === Lavovi === {{Further|Lav#Lavovi-ljudožderi}} [[File:Lionsoftsavo2008.jpg|right|thumb|[[Ljudožderi Tsavoa]] izloženi u [[Prirodoslovnom muzeju Field]] u Chicagu.]] Zabilježeno je da lavovi-ljudožderi aktivno ulaze u ljudska sela noću, kao i danju, kako bi ulovili plijen. Ta veća asertivnost obično olakšava iskorjenjivanje lavova-ljudoždera u usporedbi sa tigrovima. Lavovi obično postaju ljudožderi iz istih razloga kao i tigrovi: glad, starost i bolest, iako su, kao i kod tigrova, neki ljudožderi navodno bili u savršenom zdravlju.<ref name="GC"/> Najzloglasniji ikada zabilježeni slučaj lavova-ljudoždera dogodio se 1898. godine u tadašnjoj Britanskoj Istočnoj Africi, današnjoj [[kenija|Keniji]]. Tokom izgradnje željezničkog mosta preko [[Tsavo (rijeka)|rijeke Tsavo]] (dijela [[ugandska željeznica|Ugandske željeznice]]) u današnjem [[nacionalni park Tsavo East|Nacionalnom parku Tsavo East]], dva ogromna mužjaka lava bez grive terorizirala su željezničke radnike, od kojih je većina dovedena iz Indije, te se smatra da su ubili i proždrli preko 130 muškaraca. Cijeli željeznički projekat morao je biti zaustavljen jer je tadašnji britanski premijer proglasio uzbunu. Na kraju ih je pratio i ubio glavni inženjer projekta, a osam muškaraca je moralo da ih prenese u kamp. Istraživanja o lavovima-ljudožderima pokazuju da [[afrički lav]]ovi jedu ljude kao dodatak drugoj hrani, a ne kao krajnje sredstvo.<ref>{{Cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419174942/http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya/ |url-status=dead |archive-date=19 April 2017 |title=Why Man-Eating Lions Prey on People—New Evidence |date=2017-04-19 |access-date=2017-04-19}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=DeSantis |first1=Larisa R. G.|last2=Patterson |first2=Bruce D. |date=2017-04-19|title=Dietary behaviour of man-eating lions as revealed by dental microwear textures |journal=Scientific Reports |volume=7|issue=1 |pages=904 |doi=10.1038/s41598-017-00948-5 |pmid=28424462 |pmc=5430416|bibcode=2017NatSR...7..904D}}</ref> U julu 2018. godine, južnoafrička web stranica s vijestima izvijestila je da su tri [[krivolov]]ca na nosoroge napadnuta i pojedena od strane lavova u rezervatu divljači Sibuya u provinciji Eastern Cape u Južnoj Africi.<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/lions-eat-suspected-poachers-at-sibuya-game-reserve-15852083|title=Horror as lions eat 3 poachers at Sibuya Game Reserve|date=2018-07-05|work=Independent Online|location=South Africa|access-date=2019-12-17}}</ref> === Leopardi === {{Main|Napad leoparda}} Leopardi ljudožderi čine mali postotak svih leoparda, ali su nesumnjivo predstavljali prijetnju u nekim područjima;<ref name="ReferenceA">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1090</ref> jedan leopard u Indiji ubio je preko 200 ljudi.<ref name="ReferenceA"/> [[Jim Corbett]] je izjavio da je zapaženo da leopardi to češće čine nakon što se hrane ljudskim leševima, za razliku od tigrova, koji su obično postajali ljudožderi zbog bolesti. U području koje je Corbett dobro poznavao, mrtvi ljudi se obično potpuno [[Inflamacija (antropologija)|kremiraju]], ali kada dođe do teške epidemije bolesti, stopa smrtnosti premašuje zalihe [[Pogrebna lomača|drveta za kremiranje]] i ljudi donekle spale tijelo i bace ga preko ruba [[ghat|zapaljenog ghata]].<ref name="CC">{{cite book| last = Corbett |first = Jim |author-link=Jim Corbett | title = Man-eaters of Kumaon| url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458957 | pages = viii–xiii| publisher = Oxford University Press| year = 1944}}</ref><ref>Time Magazine Canadian edition, Saving The Big Cats, issue 23 August 2004, p.38, pp.40-41.</ref> U Aziji, leopardi ljudožderi obično napadaju noću, a zabilježeno je da su provalili vrata i slamnate krovove kako bi došli do ljudskog plijena. Napadi u Africi se prijavljuju rjeđe, iako je bilo slučajeva kada su se napadi dogodili tokom dana. I Corbett i [[Kenneth Anderson]] su napisali da je lov na pantera ljudoždera predstavljao više izazova nego na bilo koju drugu životinju.[nedostaje referenca] U Indiji je 2019. godine leopard ukrao i obezglavio mladunče.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/baby-snatched-cot-decapitated-leopard-14433607|title=Baby snatched from cot and decapitated by leopard as mum sleeps through attack|first=Anna|last=Slater|date=19 April 2019|website=mirror}}</ref> === Jaguari === {{See also|Jaguar#Jaguar i čovjek}} Napadi jaguara na ljude su danas rijetki.<ref name="AHT">{{cite web |url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |title=Latin American Herald Tribune - Jaguar Kills Fisherman on Colombia's Caribbean Coast |work=Latin America Herald Tribune |access-date=2016-03-19 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053413/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |url-status=dead }}</ref> U prošlosti su bili češći, barem nakon dolaska [[konkvistador]]a u [[amerike|Ameriku]]. Rizik za ljude bi se vjerovatno povećao kada bi se smanjio broj [[kapibara]], glavnog plijena jaguara.<ref name="Porter1894">{{cite book |url=https://archive.org/stream/wildbeastsstud00port#page/n197/mode/2up |title=Wild beasts; a study of the characters and habits of the elephant, lion, leopard, panther, jaguar, tiger, puma, wolf, and grizzly bear |author=John Hampden Porter |year=1894 |page=239|publisher=New York, C. Scribner's sons }}</ref> Međutim, povremeni napadi se i dalje dešavaju; na primjer, u aprilu 2025. godine, čovjeka je ubio jaguar dok je skupljao med u ruralnom području brazilskog Pantanala, blizu Aquidauane u državi Mato Grosso do Sul.<ref>{{Cite web |last=Perpétuo |first=Lara |date=2025-04-23 |title=Governo de MS determina buscas por onça que matou caseiro no Pantanal |url=https://www.correiobraziliense.com.br/brasil/2025/04/7121454-governo-de-ms-determina-buscas-por-onca-que-matou-caseiro-no-pantanal.html |access-date=2025-04-24 |website=Brasil |language=pt-BR}}</ref> === Pume === {{Main|Popis smrtonosnih napada puma u Sjevernoj Americi}} Zbog [[prirast stanovništva|širenja ljudske populacije]], staništa puma se sve više preklapaju s područjima naseljenim ljudima. Napadi na ljude su vrlo rijetki, jer je prepoznavanje plijena kod puma naučeno ponašanje i one uglavnom ne prepoznaju ljude kao plijen.<ref>Kanadsko izdanje časopisa Time, Saving The Big Cats, broj 23. august 2004, str.43.</ref> Napadi na ljude, stoku i kućne ljubimce mogu se dogoditi kada se puma navikne na ljude ili je u stanju teške gladi. Napadi su najčešći tokom kasnog proljeća i ljeta, kada mlade pume napuštaju svoje majke i traže novu teritoriju. Za razliku od drugih velikih mačaka koje su ljudožderi, pume ne ubijaju ljude zbog starosti ili preferenci u ishrani, već u odbrani svoje teritorije. Takvo ponašanje je zabilježeno u lovu kojeg predvode ljudi, gdje pumu tjeraju psi koje ona ili prestiže ili napadne na određenoj udaljenosti. Puma zatim kruži oko lovca i napada iz zasjede. == Psi == === Vukovi === {{main|Napad vuka}} [[File:Wolves of Perigord.jpg|thumb|Dvije jedinke vukova iz Périgorda, čopora navodno odgovornog za smrt 18 ljudi u februaru 1766. godine, izložena u dvorcu Razac u [[Thiviers]]u]] U poređenju s drugim mesoždernim sisarima za koje se zna da napadaju ljude radi hrane, učestalost s kojom su zabilježeni napadi vukova na ljude je prilično niska, što ukazuje na to da su, iako potencijalno opasni, vukovi među najbezopasnijim vrstama zbog svoje veličine i predatorskog potencijala, osim psa koji predstavlja [[napad psa|smrtonosnu opasnost]] iz razloga koji nisu predatorstvo. U rijetkim slučajevima u kojima se događaju napadi vukova ljudoždera, većina žrtava su djeca.<ref name="Attacks">{{cite web|url=http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |title=The Fear of Wolves: A Review of Wolf Attacks on Humans |publisher=Norsk Institutt for Naturforskning |access-date=26 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927173051/http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |archive-date=27 September 2007}}</ref> [[Habituacija]] je poznati faktor koji doprinosi nekim napadima vukova ljudoždera, a rezultat je života u blizini ljudskih nastambi, zbog čega vukovi gube strah od ljudi i posljedično im se previše približavaju, slično urbanim [[kojot]]ima. Habituacija se također može dogoditi kada ljudi namjerno potiču vukove da im se približe, obično nudeći im hranu, ili nenamjerno, kada ih ljudi ne zastraše dovoljno.<ref name="Attacks" /> To potvrđuju izvještaji koji pokazuju da su vukovi u zaštićenim područjima skloniji pokazivanju [[hrabrost]]i prema ljudima nego oni u područjima gdje se aktivno love.<ref name="WOLVES">{{cite book | author= L. David Mech & Luigi Boitani | title=Wolves: Behaviour, Ecology and Conservation | year=2001 | page= 448 | publisher=University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-51696-7 }}</ref> === Dingoi === {{See also|Smrt Azarije Chamberlain}} Napadi [[dingo]]a na ljude su rijetki, sa samo dva zabilježena smrtna slučaja u Australiji. Dingoi se obično plaše ljudi i izbjegavaju susrete s njima. Najpoznatiji slučaj napada dingoa bio je nestanak [[Smrt Azarije Chamberlain|Azarije Chamberlain]] 1980. godine, stare samo devet sedmica. Njeni roditelji su izjavili da su oboje vidjeli dinga kako iznosi Azariju iz njihovog šatora kada je njihova porodica bili na kampovanju u [[Uluru]]u.<ref>{{cite web |title=New turn in 1980 dingo death mystery |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna5378661 |publisher=MSNBC |access-date=12 November 2018 |date=6 July 2004}}</ref> Jedan otac je 2019. spasio svoje 14-mjesečno dijete od dingoa koji ga je pokušao odvući.<ref>{{Cite web|url=https://www.news.com.au/national/queensland/infant-recovering-in-hospital-after-terrifying-dingo-attack/news-story/517dca54aa0814187d700b746798844a|title=Father woke to son's cries 'becoming more distant'|date=18 April 2019|website=NewsComAu}}</ref> === Domaći psi === {{Main|Smrtonosni napadi pasa}} Iako psi imaju mnoge osobine medvjeda i velikih mačaka, malo je vjerovatno da će sami djelovati kao ljudožderi. Ljudi češće mogu doći u situaciju da budu izgrizeni na smrt od strane čopora pasa lutalica, ali ne i pojedeni. Takvi napadi se često dešavaju u zemljama [[istočna Evropa|istočne Evrope]], [[Postsovjetske države|postsovjetskim državama]] i nekim [[južna Azija|južnoazijskim]] zemljama, poput [[indija|Indije]]. === Kojoti === {{main|Napad kojota}} Gotovo svi poznati predatorski napadi kojota na ljude su bili neuspješni. Do danas, osim [[napad kojota na Kelly Keen|napada kojota na Kelly Keen]] i [[Taylor Mitchell|napada kojota na Taylor Mitchell]],<ref>{{Cite web |title=Scientists Now Know Why Coyotes Unexpectedly Killed a Human in 2009 |url=https://www.cnet.com/science/biology/scientists-now-know-why-coyotes-unexpectedly-killed-a-human-in-2009/ |access-date=2024-01-29 |website=CNET |language=en}}</ref> sve poznate žrtve su preživjele borbom, bijegom ili spašavanjem, a samo u potonjem slučaju žrtva je djelimično pojedena, iako se taj slučaj dogodio u [[Nova Škotska|Novoj Škotskoj]] gdje su lokalne životinje [[istočni kojot|istočni kojoti]] (en. ''coywolves'', kojoti-vukovi). === Šakali === U junu 2019. godine, devetogodišnjeg dječaka su ubili [[Canis aureus indicus|šakali]] u [[Farakka|Farakki]] ([[Zapadni Bengal]], Indija). Tome je svjedočio susjed, koji je vidio kako čopor od sedam šakala vuče polupojedeno tijelo djeteta.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/jackals-kill-feed-on-9-year-old-boy-in-in-murshidabad/cid/1693120|title=Jackals kill & 'feed on' 9-year-old boy in Murshidabad}}</ref> == Medvjedi == {{Main|Napad medvjeda}} === Polarni medvjedi === [[Polarni medvjed]]i, posebno mladi i pothranjeni, lovit će ljude radi hrane.<ref>{{cite journal | first1 = James M. | last1 = Wilder | first2 = Dag | last2 = Vongraven | first3 = Todd | last3 = Atwood | first4 = Bob | last4 = Hansen | first5 = Amalie | last5 = Jessen | first6 = Anatoly | last6 = Kochnev | first7 = Geoff | last7 = York | first8 = Rachel | last8 = Vallender | first9 = Daryll | last9 = Hedman | first10 = Melissa | last10 = Gibbons | title = Polar Bear Attacks on Humans: Implications of a Changing Climate. | journal = Wildlife Society Bulletin | volume = 41 | number = 3 | year = 2017 | pages = 537–47 | doi = 10.1002/wsb.783| bibcode = 2017WSBu...41..537W }}</ref> Iako medvjedi rijetko napadaju ljude, njihovi napadi često uzrokuju razorne ozljede zbog veličine i ogromne snage tih divovskih kopnenih i obalnih mesoždera. Kao i kod pasa, predatorska namjera nije neophodna; teritorijalni sporovi i zaštita mladunaca mogu rezultirati smrću usljed napada. Napadi medvjeda ljudoždera su zaista rijetki, ali se znaju dogoditi kada su životinje bolesne ili je prirodni plijen oskudan, što ih često navodi da napadaju i jedu sve što mogu ubiti. === Mrki medvjedi === Poznato je da [[mrki medvjed]]i ponekad napadaju planinare i kampere u Sjevernoj Americi radi hrane. Na primjer, Lance Crosby, 63, iz [[Billings, Montana|Billingsa]] (Montana), planinario je sam i bez spreja protiv medvjeda u [[Nacionalni park Yellowstone|Nacionalnom parku Yellowstone]] u augustu 2015. godine, kada ga je napao [[grizli]] težak 117 kg. Pravila parka kažu da ljudi trebaju planinariti u grupama i uvijek nositi sprej protiv medvjeda - oblik biber spreja koji se koristi za odvraćanje agresivnih medvjeda. Njegovo tijelo pronađeno je u dijelu parka Lake Village na sjeverozapadu Wyominga.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33942095|title = Yellowstone Park kills grizzly bear that ate hiker|work = BBC News|date = 14 August 2015}}</ref> [[Timothy Treadwell]] i njegova djevojka Amie Huguenard ubijeni su i gotovo potpuno pojedeni od strane 28-godišnjeg smeđeg medvjeda 5. oktobra 2003. godine. Kasnije je utvrđeno da su se u njegovom želucu nalazili ljudski ostaci i odjeća. U julu 2008. godine, desetine izgladnjelih smeđih medvjeda ubili su dva geologa koji su radili u [[mrijestilište|mrijestilištu lososa]] na [[kamčatka|Kamčatki]].<ref>{{cite news |title=Russian bears trap geology survey crew |first=Alexei |last=Dovbysh |work=Reuters |date=22 July 2008 |url=https://www.reuters.com/article/idUSL22583868 |access-date=24 April 2010 }}</ref> Nakon što su otkriveni djelomično pojedeni ostaci dvojice radnika, vlasti su reagirale slanjem lovaca da unište ili rastjeraju medvjede.<ref>{{cite news |title=Bears eat two men in Russia's eastern wilderness |first=Luke |last=Harding |work=The Guardian |date=23 July 2008 |url=https://www.theguardian.com/world/2008/jul/23/russia.animalbehaviour |access-date=24 April 2010 |location=London}}</ref> === Američki crni medvjedi === Dok [[američki crni medvjed]]i rijetko napadaju ljude, usamljene, grabežljive jedinke odgovorne su za većinu smrtonosnih napada crnih medvjeda na ljude u Sjedinjenim Državama i Kanadi, prema istraživanju iz 2011. godine. Za razliku od ženki, koje obično napadaju ljude kako bi zaštitile mladunce, mužjaci mogu pokazivati ​​grabežljivo ponašanje prema ljudima i smatrati ih potencijalnim izvorom hrane. Isto istraživanje upozorilo je da su šanse da crni medvjed napadne čovjeka male, napisavši: "Svake godine, milioni interakcija između ljudi i crnih medvjeda dogode se bez ikakvih povreda osobe, iako do 2 godine starosti većina crnih medvjeda ima fizičku sposobnost da ubije osobu."<ref>{{cite journal | last1 = Herrero | first1 = S. | last2 = Higgins | first2 = A. | last3 = Cardoza | first3 = J. E. | last4 = Hajduk | first4 = L. I. | last5 = Smith | first5 = T. S. | year = 2011 | title = Fatal attacks by American black bear on people: 1900–2009 | journal = The Journal of Wildlife Management | volume = 75 | issue = 3| pages = 596–603 | doi = 10.1002/jwmg.72 | bibcode = 2011JWMan..75..596H | s2cid = 55078800 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adn.com/alaska-news/article/lone-predatory-black-bears-responsible-most-human-attacks/2011/05/11/|title=Lone, predatory black bears responsible for most human attacks|date=11 May 2011|website=Anchorage Daily News}}</ref> === Ostale vrste medvjeda === Iako su obično stidljive i oprezne životinje, [[mjesečev medvjed|mjesečevi medvjedi]] su agresivniji prema ljudima od mrkih medvjeda iz Evroazije.<ref name="brown">''Bear Anatomy and Physiology'' from Gary Brown's ''The Great Bear Almanac'', Lyons & Burford, Publishers, 1993</ref> U nekim područjima [[indija|Indije]] i [[burma|Burme]], [[usnati medvjed]]i su, zbog svog nepredvidljivog temperamenta, veći uzrok straha nego tigrovi.<ref name="Perry">{{cite book | author = Perry, Richard | title = The World of the Tiger | year = 1965 | page = 260 | id = ASIN: B0007DU2IU}}</ref> == Ostali sisari == === Hijene === Iako se [[Hyaenidae|hijene]] rado hrane ljudskim leševima,<ref>{{Cite web |last=Brooks |first=John |date=2021-10-14 |title=Are Hyenas Dangerous? Do Hyenas Attack Humans? (YES!) |url=https://wildexplained.com/blog/are-hyenas-dangerous/ |access-date=2024-01-29 |website=Wild Explained |language=en-US}}</ref> one su većinom vrlo oprezne prema ljudima i manje opasne od velikih mačaka čija se teritorija preklapa s njihovom. Ipak, i [[Crocuta crocuta|pjegava hijena]] i manja [[Hyaena hyaena|prugasta hijena]] su snažni grabežljivci sposobni ubiti odraslog čovjeka i zabilježeno je da napadaju ljude kada je hrana oskudna. Kao i većina grabežljivaca, napadi hijena obično su usmjereni na žene, djecu i nemoćne muškarce, iako obje vrste mogu napasti (i povremeno napadaju) zdrave odrasle muškarce. Pjegava hijena je opasnija, budući da je veća, grabežljivija i agresivnija od prugaste hijene. Nije poznato da [[Parahyaena brunnea|smeđa hijena]] i [[Proteles cristatus|hijenski vuk]] napadaju ljude. === Svinje === [[Svinje]] su kompetentni predatori i mogu ubiti i pojesti bespomoćne ljude koji ne mogu pobjeći od njih.<ref>{{cite news |title=Oregon farmer eaten by his pigs |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-19796224 |publisher=BBC |date=2 October 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Italian mafia fed man alive to pigs, police say |url=https://www.reuters.com/article/us-italy-mafia-pigs/italian-mafia-fed-man-alive-to-pigs-police-say-idUSBRE9AR0M820131129 |work=Reuters |date=29 November 2013 |language=en}}</ref><ref name=pig_mafia>{{cite news|title=Mafia fed rival to pigs while he was still alive|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=11 March 2014|newspaper=[[Telegraph Media Group|The Telegraph]]|date=28 November 2013|location=London|first=Nick|last=Squires}}{{cbignore}}</ref> Brojni [[suđenje životinji|sudski procesi nad životinjama]] u [[srednji vijek|srednjem vijeku]] uključivala su svinje optužene za jedenje djece.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/criminalprosecut00evaniala|title=The criminal prosecution and capital punishment of animals|first=E. P. (Edward Payson)|last=Evans|date=1 January 1906|publisher=London : W. Heinemann|via=Internet Archive}}</ref> 2019. godine, jednu ženu u ruralnom Teksasu napalo je i ubilo krdo [[divlja svinja|divljih svinja]]. Umrla je zbog [[iskrvavljenost|krvarenja]] usljed zadobijenih rana i ugriza.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/11/26/us/texas-woman-killed-feral-hogs.html|title=Feral Hogs Attack and Kill a Woman in Texas (Published 2019)|first=Nicholas|last=Bogel-Burroughs|date=26 November 2019|work=The New York Times}}</ref> Divlje svinje su oportunistički [[omnivor]]i koji mogu funkcionirati kao agresivni [[predator]]i. Budući da su [[strvinar]]i, posebno je zabilježeno da se divlje svinje hrane ljudskim leševima ili ostacima u situacijama nakon borbe, u nesrećama u ruralnim područjima (npr. pad aviona) i kriminalnim situacijama (npr. ubistvo). Osim toga, zabilježen je barem jedan slučaj divlje svinje u južnoj Francuskoj koja je postala potvrđeni višestruki ljudožder. U četiri napada posmatrana u istraživanju,<ref name="auto">{{cite journal |last1=Mayer |first1=John |title=Wild pig attacks on humans. |journal=Proceedings of the Wildlife Damage Management Conference |date=2013 |volume=15 |pages=17–25 |url=https://digitalcommons.unl.edu/icwdm_wdmconfproc/151/}}</ref> divlja svinja je konzumirala djelimično ili potpuno ostatke ljudske žrtve koju je prethodno smrtno ozlijedila u napadu. Tri od četiri napada istražni organi su eksplicitno okarakterizirali kao predatorske. U dva dodatna napada, žrtva ili njen pratilac su opisali motiv svinje kao predatorski; od njih, jedna žrtva je preživjela s teškim ozljedama, dok je druga smrtno povrijeđena. U napadu 2009. godine u Indiji, trogodišnju djevojčicu, koja je hodala stazom sa ocem, zgrabila je divlja svinja, koja je zatim pokušala pobjeći s djetetom u ustima. Otac je jurio životinju, boreći se s njom sve dok njegova kćerka nije puštena. I otac i kćerka su teško povrijeđeni tokom napada; dijete je kasnije preminulo od zadobijenih povreda. Iako su napadi divljih svinja prvenstveno odbrambene prirode, mogućnost napada predatorske prirode ne može se u potpunosti isključiti.<ref name="auto"/> === Primati === {{Main|Ljudski kanibalizam}} Jedini dokumentovani [[Hominidae|hominidi]] (veliki majmuni) koji jedu ljude bili su sami [[ljudi]] i [[čimpanze]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/demonicapetrans.shtml|title=BBC - Science & Nature - Horizon - Demonic Ape|publisher=BBC}}</ref> Kako ljudi sve više zadiru u stanište čimpanzi, navodno je sve češća pojava da čimpanze ubijaju njihovu djecu.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/science/chimps-killing-people-in-uganda|title=Chimps are killing people in Uganda: 'It broke off the arm... opened the stomach and removed the kidneys'|first=Chris|last=Ciaccia|date=12 November 2019|publisher=Fox News Channel}}</ref> === Pacovi === Uprkos maloj veličini jedinki, [[pacov]]i u velikom broju mogu ubiti bespomoćne ljude, pri čemu ih pojedu žive.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/german-man-frank-herrmann-dies-eaten-alive-466227 |title=Homeless Man Eaten Alive by Rats in Majorca |work=International Business Times |date=2013-05-09 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41198770|title=French girl mutilated by rats in night attack at home|date=8 September 2017|publisher=BBC}}</ref> [[Mučenje pacovima]] je način mučenja ljudi koji je zabilježen od strane [[Amnesty International]]a.<ref>Chile: Evidence of torture: an Amnesty International Report. London (Amnesty International Publications) 1983, str. 35–37</ref> Veliki pacovi (neki čak i veličine male mačke) viđeni su kako se hrane ljudskim leševima u mrtvačnicama u Indiji. == Gmizavci == [[File:Crocodile in Kachikali kevinzim.jpg|thumb|right|[[Nilski krokodil]] jedna je od vrsta uključenih u najčešće neizazvane smrtonosne napade na ljude.]] === Krokodili === {{Main|Napad krokodila}} Napadi krokodila na ljude su česti u mjestima gdje su krokodili autohtoni. [[morski krokodil|Morski]] i [[nilski krokodil]]i odgovorni su za više napada i više smrtnih slučajeva nego bilo koji drugi divlji predator koji napada ljude radi hrane. Svake godine, u podsaharskoj se Africi stotine smrtonosnih napada pripisuju se nilskim krokodilima. Budući da se mnoge relativno zdrave populacije nilskih krokodila nalaze u istočnoj Africi, njihova blizina ljudima koji žive u siromaštvu i/ili bez infrastrukture učinila je vjerovatnim da je nilski krokodil odgovoran za više napada na ljude nego sve ostale vrste zajedno. Jedna zloglasna jedinka je [[Gustave (krokodil)|Gustave]], za kojeg se smatra da je ubio 200-300 ljudi na području rijeke [[Ruzizi]]. U Australiji su krokodili također odgovorni za nekoliko smrtnih slučajeva u tropskom sjeveru zemlje.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/national/recent-crocodile-deaths-in-australia-20090411-a3b2.html |title=Recent crocodile deaths in Australia |website=The Sydney Morning Herald |date=11 April 2009 |access-date=24 January 2017}}</ref> [[Močvarni krokodil]]i su još jedna vrsta krokodila koja nekada vidi ljude kao plijen, budući da ubijaju mnogo ljudi u Aziji svake godine, iako ne u istoj mjeri kao morski i nilski krokodili. Sve vrste krokodila su potencijalno opasne za ljude, ali većina ih aktivno ne lovi. === Aligatori === {{main|Popis smrtonosnih napada aligatora u Sjedinjenim Američkim Državama po decenijama}} Uprkos njihovoj očiglednoj sposobnosti da ubijaju plijen sličan ljudima ili veći od njih, te njihovoj uobičajenosti u područjima guste ljudske naseljenosti (jugoistočni dio Sjedinjenih Država, naročito Florida), [[američki aligator]]i rijetko love ljude kao plijen. Uprkos tome, bilo je nekoliko značajnih slučajeva aligatora koji su oportunistički napadali ljude, posebno neoprezne, malu djecu i starije osobe.<ref>{{cite web|url=http://bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|title=Body of boy snatched by gator found in Disney lagoon|access-date=16 June 2016|archive-date=16 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616220857/http://www.bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|url-status=dead}}</ref> Za razliku od daleko opasnijih morskih i nilskih krokodila, većina aligatora po mogućnosti izbjegava kontakt s ljudima, naročito ako su bili lovljeni. Dolazilo je do incidenata,<ref>{{cite web|url=http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |title='Aggressive' Gator Kills Burglary Suspect - AOL News |date=2007-11-16 |access-date=2016-03-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116160533/http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |archive-date=16 November 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://firststateupdate.com/2021/08/louisiana-man-apparently-eaten-by-alligator-in-idas-wake/|title= Louisiana Man Apparently Eaten By Alligator In Ida's Wake|date=2021-08-31|access-date=2021-08-31}}</ref> ali moguće je da nisu svi bili grabežljive prirode. === Zmije === Vrlo malo vrsta zmija je fizički sposobno progutati odraslog čovjeka. Iako je izneseno dosta tvrdnji o divovskim zmijama koje gutaju odrasle ljude, potvrđen je samo ograničen broj takvih slučajeva. Različite vrste [[piton]]a su najčešće zabilježeni počinitelji. U Indoneziji je 2017. godine [[Smrt Akbara Salubira|odrasli muškarac]] pronađen unutar pitona dugog 7 m.<ref>{{Cite news|url=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/missing-man-found-dead-in-belly-of-7m-long-python-report|title=Missing man found dead in belly of 7m-long python in Indonesia: Report|last=paulam@st|date=2017-03-29|work=The Straits Times|access-date=2017-06-04|language=en}}</ref> 14. juna 2018. godine, 54-godišnju ženu po imenu Wa Tiba pojeo je [[Malayopython reticulatus|mrežasti piton]], nakon što se uvukao u njen vrt.<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/7-meter-long-python-swallows-indonesian-woman|title=7-meter-long python swallows Indonesian woman|date=2018-06-16|work=National Post|access-date=2018-06-16|language=en-US}}</ref> 45-godišnja [[poljoprivrednica]] u Indoneziji, koja je nestala dan ranije, pronađena je mrtva unutar pitona dugog 5 m u junu 2024. godine.<ref>{{Cite web |title=Indonesian woman found dead inside giant python |url=https://www.dw.com/en/indonesian-woman-found-dead-inside-giant-python/a-69311540 |date=8 June 2024 |access-date=9 June 2024 |website=DW |language=en}}</ref> Velike zmije koje se stežu oko plijena ponekad će se stegnuti i ubiti ga ako je prevelik za gutanje. Također, zabilježeno je više slučajeva u kojima su se [[Python bivittatus|burmanski pitoni]] srednje veličine (3 do 4 m) u zatočeništvu stezali oko ljudi i ubijali ih, uključujući nekoliko nealkoholiziranih, zdravih odraslih muškaraca, od kojih je jedan bio "student" čuvar u zoološkom vrtu.<ref>{{cite web|last=Herszenhorn |first=David |url=https://www.nytimes.com/1996/10/10/nyregion/13-foot-long-pet-python-kills-its-caretaker.html |title=13-Foot-Long Pet Python Kills Its Caretaker |location=New York City |work=The New York Times |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/archives/news/pet-snake-eyed-death-python-found-body-article-1.732513 |title=Pet Snake Eyed in Death Python Found With Body |work=Daily News|location=New York |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|author=Animal Attack Files Archives |url=http://igorilla.com/gorilla/animal/2002/python_strangles_owner2.html |title=Owner Killed by Snake had been Warned in '98 |publisher=Igorilla.com |access-date=2016-03-19}}</ref><ref name="telegraph.co.uk">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Python kills careless student zookeeper in Caracas |work=The Telegraph|date=2008-08-26 |access-date=2016-03-19}}{{cbignore}}</ref> U slučaju čuvara u zoološkom vrtu, piton mu je pokušavao progutati glavu, ali su ubrzo intervenirali drugi čuvari.<ref name="telegraph.co.uk"/> Osim toga, najmanje jedan burmanski piton, veličine samo 2,7 m, skupio se i ubio pijanog odraslog muškarca.<ref>{{cite web|url=http://www.insidehalton.com/news-story/3925857-brampton-inquest-called-for-python-ban-20-years-ago/ |title=Brampton inquest called for python ban 20 years ago |publisher=Insidehalton.com |date=2013-08-06 |access-date=2016-03-19}}</ref> Velika zmija koja ubija plijen stezanjem može stegnuti ili progutati dojenče ili malo dijete, što je prijetnja koja je legitimna i empirijski dokazana. Slučajevi napada pitona na djecu zabilježeni su kod mrežastog pitona,<ref>{{Cite journal |last1=Iqbal |first1=Muhammad |last2=Sari |first2=Diah Komala |last3=Arifah |first3=Nur |last4=Widayanti |first4=Gusti Ayu |last5=Aprillia |first5=Ina |date=2025-06-25 |title=Notes on Humans as Prey of Reticulated Pythons Malayopython reticulatus (Serpentes: Pythonidae) in Indonesia |url=https://ejournal.uigm.ac.id/index.php/biopalembanica/article/view/5385 |journal=Bio Palembanica |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=43–49 |doi=10.36982/bio.v2i1.5385 |issn=3047-9827|doi-access=free }}</ref> [[Python sebae|afričkog kamenog pitona]],<ref>{{cite web|url=http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |title=Pet Owners Panic after African Python Kills 2 Canadian Children |access-date=1 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074142/http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |archive-date=6 October 2014 }}</ref> i burmanskog pitona.<ref>{{cite web |url=http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |title=Officials capture 9-foot Burmese python that strangled 2-year-old Sumter County girl |work=Tampa Bay Times |access-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006131344/http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead }}</ref> Na [[Filipini]]ma, više od četvrtine muškaraca naroda [[Aeta (narod)|Aeta]] (moderne grupe lovaca-sakupljača koji žive u šumama) prijavilo je preživljavanje napada od strane [[Malayopython reticulatus|mrežastih pitona]].<ref name="Headland&Greene2011">{{cite journal |last1=Headland |first1=T. N. |last2=Greene |first2=H. W. |year=2011 |title=Hunter–gatherers and other primates as prey, predators, and competitors of snakes |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=52 |pages=E1470–E1474 |doi=10.1073/pnas.1115116108 |pmid=22160702 |pmc=3248510|doi-access=free }}</ref> Pitoni su neotrovni predatori iz zasjede, a i Aeta i pitoni love jelene, divlje svinje i majmune, što ih čini konkurentima i plijenom.<ref name="Headland&Greene2011"/> U Južnoj Africi je 2002. godine afrički piton dug 6 metara progutao čitavog desetogodišnjeg dječaka; slučajevi poput tog su empirijski posmatrani i zabilježeni, ali nisu u potpunosti potvrđeni, za razliku od prethodno navedenih slučajeva.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Hunt for giant snake that ate 10-year-old Durban boy whole|first=Jane|last=Flanagan|date=24 November 2002|work=The Daily Telegraph}}{{cbignore}}</ref> U Australiji je zabilježen jedan slučaj [[Simalia amethistina|ametistinskog pitona]] koji je pokušao pojesti odraslu osobu.<ref>{{Cite web|last=Sulleyman|first=Aatif|date=2020-10-19|title=Woman woke up to find 12-foot snake trying to eat her|url=https://www.newsweek.com/woman-woke-find-12-foot-scrub-python-snake-trying-eat-her-1540252|access-date=2022-01-13|website=Newsweek|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Python tried to eat sleeping woman while being tracked by biologists|url=https://www.newscientist.com/article/2257583-python-tried-to-eat-sleeping-woman-while-being-tracked-by-biologists/|access-date=2022-01-13|website=New Scientist|language=en-US}}</ref> === Gušteri === Veliki [[komodski varan]]i su jedine poznate vrste guštera koje povremeno napadaju i konzumiraju ljude. Budući da žive na udaljenim ostrvima, napadi su rijetki i mogu proći neprijavljeni. Uprkos njihovoj velikoj veličini, napadi na ljude često su neuspješni i žrtve uspiju pobjeći, iako teško ranjene.<ref>{{Cite news |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/13/komodo-dragon-bites-elderly-woman-rinca-island.html |title=Komodo dragon bites elderly woman on Rinca Island |access-date=12 February 2014 |date=13 October 2012 |newspaper=The Jakarta Post |publisher=Niskala Media Tenggara}}</ref> Poznato je da komodski varani konzumiraju ljudske leševe, obično raskopavanjem plitkih grobova.<ref>{{Cite book |last1=Badger |first1=David P. |title=Lizards: a natural history of some uncommon creatures, extraordinary chameleons, iguanas, geckos, and more |last2=Netherton |first2=John |date=2002 |publisher=Voyageur Press |isbn=978-0-89658-520-1 |location=Stillwater, MN}}</ref> To je navelo stanovnike ostrva Komodo da premještaju svoje grobove i gomilaju kamenje na njih kako bi odvratili varane.<ref>{{Cite book |last1=Ballance |first1=Alison |title=South Sea islands: a natural history |last2=Morris |first2=Rod |date=2003 |publisher=Firely Books |isbn=978-1-55297-609-8 |location=Toronto; New York}}</ref> == Ptice == Neki dokazi podržavaju tvrdnju da afrički orao vrste ''[[Stephanoaetus coronatus]]'' povremeno napada djecu u potrazi za hranom, sa iskazom svjedoka o jednom napadu (u kojem je žrtva, sedmogodišnji dječak, preživio, a orao je ubijen),<ref>Steyn, P. 1982. Birds of prey of southern Africa: their identification and life histories. David Phillip, Cape Town, South Africa.</ref> i otkrićem dijela lobanje ljudskog djeteta u jednom gnijezdu. To bi ga učinilo jedinom živom pticom za koju se zna da lovi ljude, iako su i druge ptice poput [[noj]]eva i [[kazuar]]a ubijale ljude u samoodbrani, a [[kostoberina]] je možda slučajno ubila drevnog grčkog dramskog pisca [[Eshil]]a.<ref>el Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J., eds. (1994). Handbook of the Birds of the World. 2. Barcelona: Lynx Edicions. p. 107. {{ISBN|84-87334-15-6}}.</ref> Zabilježeno je da razne velike grabljivice poput [[suri orao|surog orla]] napadaju ljude,<ref>Dickinson, Rachel (2009). Falconer on the Edge. Houghton Mifflin-Harcourt. {{ISBN|978-0-618-80623-2}}.</ref> ali nije jasno da li je to sa namjerom da ih pojedu i da li su ikada uspjeli da ubiju jednog. U Etiopiji je 2019. zabilježen niz incidenata u kojima je orao vrste ''[[Polemaetus bellicosus]]'' napao i ubio jedno ljudsko dijete, a ranio još dvoje.<ref>{{cite book |title=The Deadly Balance: Predators and People in a Crowded World | first = Adam | last = Hart | date = 2023 | publisher= Bloomsbury |chapter-url=https://lithub.com/this-eagle-would-eat-your-toddler-if-it-had-the-chance/ | chapter=This Eagle Would Eat Your Toddler If It Had The Chance | type= excerpt via ''Literary Hub'' | isbn = 9781472985323 | url= https://books.google.com/books?id=oEmOEAAAQBAJ}}</ref> Neki fosilni dokazi ukazuju na to da su velike [[ptice grabljivice]] povremeno lovile prethistorijske hominide. Smatra se da je [[dijete iz Taunga]], ''[[Australopithecus africanus]]'' pronađen u Africi, ubijen od strane ptice slične [[Stephanoaetus coronatus|krunastom orlu]]. Izumrli [[Haastov orao]] je možda lovio ljude na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]], a taj zaključak bi bio u skladu s [[maorski folklor|maorskim folklorom]]. ''[[Leptoptilos robustus]]''<ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/j.1096-3642.2010.00616.x|title = A new species of giant marabou stork (Aves: Ciconiiformes) from the Pleistocene of Liang Bua, Flores (Indonesia)|year = 2010|last1 = Meijer|first1 = Hanneke J.M.|last2 = Due|first2 = Rokus AWE|journal = Zoological Journal of the Linnean Society|volume = 160|issue = 4|pages = 707–724|doi-access = free}}</ref> je možda lovio i ''[[Homo floresiensis]]a'' i anatomski moderne ljude, a ''[[Stephanoaetus mahery]]'', [[Teratornithidae|teratornitidi]], ''[[Buteogallus woodwardi]]'' i ''[[Caracara major]]''<ref>{{Cite journal|jstor=23353814|title=Body Mass Estimations and Paleobiological Inferences on a New Species of Large Caracara (Aves, Falconidae) from the Late Pleistocene of Uruguay|last1=Jones|first1=Washington|last2=Rinderknecht|first2=Andrés|last3=Migotto|first3=Rafael|last4=Blanco|first4=R. Ernesto|journal=Journal of Paleontology|year=2013|volume=87|issue=1|pages=151–158|doi=10.1666/12-026R.1|bibcode=2013JPal...87..151J |s2cid=83648963}}</ref> su po veličini slične Haastovom orlu, što implicira da su na sličan način mogle predstavljati prijetnju ljudskim bićima. == Ribe == === Ajkula === {{Main|Napad ajkule}} [[File:Shark warning - Salt Rock South Africa.jpg|thumb|Znak koji upozorava plivače na opasnost od napada ajkula]] Suprotno uvriježenom mišljenju, samo je za ograničen broj vrsta ajkula poznato da su ozbiljna prijetnja ljudima. Najopasnije vrste mogu biti neselektivne i ugrabit će svaki potencijalni obrok na koji naiđu (kao što bi ''[[Carcharhinus longimanus]]'' mogla pojesti osobu koja pluta u vodi nakon brodoloma) ili mogu ugristi iz radoznalosti ili pogrešne procjene (kao što je slučaj s [[velika bijela ajkula|velikom bijelom ajkulom]] koja napada ljude na daskama za surfanje, možda zato što ju podsjećaju na njen omiljeni plijen, [[perajari|tuljane]]).<ref name="sharks vs. humans">{{cite web|url=https://instinctforfilm.com/feed/sharks-vs-humans-finning/|title=Sharks vs. Humans – Are They The Danger, or Are We?|website=Instinctforfilm|publisher=Instinct Feed|date=27 October 2016|access-date=30 July 2019}}</ref><ref name="shark attack FAQ">{{cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/discover-fish/sharks/shark-attack-faq/|title=Shark Attack FAQ|publisher=Florida Museum|date=23 July 2019|access-date=30 July 2019}}</ref> Od više od 568 [[popis vrsta ajkula|vrsta ajkula]], samo četiri su bile uključene u značajan broj smrtonosnih neizazvanih napada na ljude: velika bijela ajkula, [[Galeocerdo cuvier|tigrasta ajkula]], [[Carcharhinus leucas|ajkula bik]]<ref name="isaf">ISAF [http://www.flmnh.ufl.edu/fish/sharks/statistics/species2.htm Statistics on Attacking Species of Shark]</ref> i ''Carcharhinus longimanus''.<ref name="howstuffdangerous4">{{cite web|url=http://animals.howstuffworks.com/fish/most-dangerous-shark2.htm |title=9: Oceanic Whitetip Shark - The 10 Most Dangerous Sharks &#124; HowStuffWorks |publisher=Animals.howstuffworks.com |date=2008-06-05 |access-date=2016-03-19}}</ref> Te ajkule, budući da su veliki, snažni predatori, ponekad mogu napasti i ubiti ljude; vrijedi napomenuti da su svaku od njih do sada snimili nezaštićeni ronioci na otvorenom moru.<ref>{{cite web|url=http://www.staradvertiser.com/2015/12/26/editorial/article-about-monsanto-was-right-thing-to-do/|title=Article about Monsanto was 'right thing to do'|date=26 December 2015}}</ref> Jedan od najzloglasnijih i najpoznatijih incidenata predacije od strane ajkula dogodio se s potapanjem [[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' (CA-35)]], prilikom kojeg su ajkule (za koje se smatra da su jedinke vrste ''C. longimanus'') pojele otprilike 150 preživjelih koji su ostali nasukani danima.<ref>{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=Geiling |first2=Natasha |title=The Worst Shark Attack in History |url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-worst-shark-attack-in-history-25715092/ |access-date=2023-02-25 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Nedavno, 8. juna 2023. godine, zbog popularnosti društvenih mreža, [[Galeocerdo cuvier|fatalni napad tigraste ajkule na Vladimira Popova]] kod obale [[Hurgada|Hurgade]] u Egiptu u [[crveno more|Crvenom moru]] također je stekao značajnu ozloglašenost, jer je gotovo cijeli napad snimljen prije nego što je postao viralan. === Pirane === Napadi [[pirana]] koji su rezultirali smrtnim ishodom dogodili su se u [[sliv Amazona|slivu Amazona]]. 2011. godine, pijani 18-godišnji dječak napadnut je i ubijen u Rosario del Yata ([[Bolivija]]).<ref>{{cite web |url=http://noticias.terra.com.br/mundo/noticias/0,,OI5507003-EI8140,00-Homem+bebado+morre+apos+ser+atacado+por+piranhas+na+Bolivia.html |title=Homem bêbado morre após ser atacado por piranhas na Bolívia |date=7 December 2011|work=terra.com.br}}</ref> 2012. godine, petogodišnju brazilsku djevojčicu napalo je i ubilo jato pirana vrste ''[[Pygocentrus nattereri]]''.<ref>{{cite web |url=http://tvuol.uol.com.br/assistir.htm?video=menina-e-atacada-por-piranhas-e-morre-no-amazonas-0402CD183464C4A13326&tagIds=1793&orderBy=mais-recentes&edFilter=editorial&time=all& |date=25 October 2012 |title=Menina é atacada por piranhas e morre no Amazonas|work=tvuol.uol.com.br}}</ref> Neke brazilske rijeke imaju znakove upozorenja o smrtonosnim piranama.<ref>{{cite web |url=http://g1.globo.com/mato-grosso/noticia/2011/11/banhistas-sao-atacados-por-piranhas-em-rio-no-pantanal-de-mato-grosso.html |title=Praia no Rio Paraguai tem quase um ataque de piranhas por dia em MT |author=Martins, Kelly |work=globo.com|date=16 November 2011}}</ref> === Somovi === {{See also|Napadi gunča u rijeci Kali|Silurus glanis|Sobral Santos II}} Postoje izvještaji [[Bagarius|gunča somovima]] koji su jeli ljude u [[Sharda (rijeka)|rijeci Kāli]] u Indiji.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|title=Mutant fish develops a taste for human flesh in India|last=Cockcroft|first=Lucy|date=9 October 2008|work=[[The Daily Telegraph]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029140510/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|archive-date=29 October 2019}}</ref> Osim toga, bilo je izvještaja o somovima vrste ''[[Silurus glanis]]'' da su ubili i pojeli ljude u Evropi.<ref>{{Cite web|title=Leső harcsák (Silurus Art.)|url=http://mek.oszk.hu/03400/03408/html/2488.html|access-date=2022-01-13|website=mek.oszk.hu|language=en}}</ref> Smatra se da su veliki grabežljivi somovi, poput vrsta ''[[Phractocephalus hemioliopterus]]'' i ''[[Brachyplatystoma filamentosum]]'', doprinijeli gubitku života kada je trajekt ''[[Sobral Santos II]]'' potonuo u [[amazona|rijeci Amazon]] 1981. godine.<ref>{{Cite web|date=2014-04-05|title='River Monsters' uncovers tale of deadly Amazon fish attack|url=https://nypost.com/2014/04/05/river-monsters-uncovers-tale-of-deadly-amazon-fish-attack/|access-date=2022-01-13|website=New York Post|language=en-US}}</ref> === Škarpinjci === [[Epinephelus lanceolatus|Divovski škrapinjac]] je jedna od najvećih vrsta košljoriba na svijetu, te dostiže maksimalnu dužinu od 3 metra i težinu od 600 kilograma.<ref>{{Cite web|date=2019|title=Giant Queensland groper|url=https://www.dpi.nsw.gov.au/fishing/closures/identifying/marine-or-estuarine-species/giant-queensland-groper|access-date=2022-01-13|website=www.dpi.nsw.gov.au|language=en}}</ref> Bilo je slučajeva u kojima je ta vrsta napadala ljude,<ref>{{Cite web |date=2002-10-26 |title=CDNN Eco News - Did Fish Feeding Cause Shark Attack? |url=http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20021026164337/http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |archive-date=26 October 2002 |url-status=dead}}</ref> zajedno sa blisko srodnim [[Epinephelus itajara|atlantskim golijatskim škrapinjcem]].<ref>{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Big Grouper Grabs Diver On Keys Reef |url=http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803071741/http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |archive-date=3 August 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-07-30|title=Think Sharks Are Scary? Watch This Giant Thing Ambush A Diver.|url=https://www.huffpost.com/entry/goliath-grouper-attack_n_5632612|access-date=2022-01-13|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Attack of the Goliath Grouper|url=https://www.jonesboro.com/node/1282|access-date=2022-01-13|website=www.jonesboro.com|language=en}}</ref> == Beskičmenjaci == === Glavonošci === {{Main|Napadi glavonožaca}} Za neke velike glavonošce, posebno [[Dosidicus gigas|Humboldtovu lignju]], smatra se da napadaju i jedu ljude.<ref>{{Cite web|title=Squidly|url=http://diver.net/seahunt/fend/f_scottc.htm|access-date=2022-01-13|website=diver.net}}</ref> == Broj nastradalih == [[File:Pieter Brueghel II-The good shepherd mg 3019.jpg|thumb|Detalj napada vuka na pastira. Slika ''Dobri pastir'' [[Pieter Brueghel Mlađi|Pietera Bruegela Mlađeg]], 1616.]] Broj smrtnih ishoda pojedinačnih slučajeva ljudožderstva: {| class="wikitable" |+ !Naziv !Navodni broj poginulih !Lokacija |- |[[George Gilman Rushby|Lavovi iz Njombea]] |Do 1500 (prema glavnom izvoru) |Tanzanija |- |[[Tigar iz Champawata]] |436 |Nepal/Indija |- |[[Leopard iz Panara]] |400 |Sjeverna Indija |- |[[Gustave (krokodil)]] |300+ |Burundi, navodno |- |[[Ljudožder iz Talla Desa]] |150 |Indija |- |[[Leopard iz centralnih provincija]] |150 |Indija |- |[[Ljudožderi iz Tsavoa|Ljudožderni lavovi iz Tsavoa]] |34–100+ |Kenija |- |[[Leopard iz Rudraprayaga]] |125+ |Indija |- |[[Zvijer iz Gévaudana]] |113 |Francuska <ref name="Attacks" /> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Golis Rangea]] |100 |Somaliland <ref name="Swayne1899">{{cite book |last1=Swayne |first1=H. G. C. |title=Great and small game of Africa: An account of the distribution, habits, and natural history of the sporting mammals, with personal hunting experiences |publisher=Roland Ward |year=1899 |editor1-last=Bryden |editor1-first=H. A. |location=London |pages=575–579 |chapter=The leopard in Somaliland |oclc=11014130 |chapter-url=https://archive.org/details/greatsmallgameof00majo}}</ref> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Kahanija]] |100 |Indija <ref name="Sterndale1877">{{cite book |last=Sterndale |first=R. A. |url=https://archive.org/details/cu31924079586685 |title=Seonee; Or, camp life on the Satpura Range: A tale of Indian adventure |publisher=Sampson Low, Marston, Searle, & Rivington |year=1877 |edition=2nd |location=London |pages=[https://archive.org/details/cu31924079586685/page/n397 370]–384, 452 |oclc=27112858 |author-link=Robert Armitage Sterndale |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Bhimashankara]] |100 |Indija <ref>Bhimanshankarcha Narbhakshak (Maneater of Bhimashankar) – A [[Marathi language|Marathi]] book by author Sureshchandra Warghade</ref> |- |Lav iz Chiengija |90+ |Zambija <ref name="smith">{{Cite web |last=Tucker |first=Abigail |date=2009-12-16 |title=The Most Ferocious Man-Eating Lions |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-most-ferocious-man-eating-lions-2577288/#:~:text=Most%20are%20nameless%2C%20but%20a,paper%20floating%20in%20the%20breeze. |access-date=2022-08-01 |website=smithsonianmag.com |publisher=Smithsonian Magazine}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-19 |title=Chiengi:The Capital Of Witchcraft |url=https://zambianobserver.com/chiengi-the-capital-of-witchcraft/ |access-date=2022-08-01 |website=zambianobserver.com}}</ref><ref name="Deadliest Man-Eaters">{{Cite web |date=2010-12-14 |title=Deadliest Man-Eaters |url=https://www.outdoorlife.com/photos/gallery/hunting/2010/12/deadliest-man-eaters/ |access-date=2022-08-01 |website=outdoorlife.com |language=en-US}}</ref> |- |Krokodil Osama |83 |Uganda <ref>{{Cite web |last=Codiva |first=Michelle |date=2022-07-17 |title=Crocodile Named Osama Consumed 83 People In One Uganda's Villages |url=https://www.sciencetimes.com/articles/38813/20220717/crocodile-named-osama-consumed-83-people-one-ugandas-villages.htm |access-date=2022-08-01 |website=sciencetimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Benjamin |date=2022-07-16 |title=Monster 16ft 75-year-old crocodile has eaten 80 people and even 'snatched children' |url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/monster-16ft-75-year-old-27467995 |access-date=2022-08-01 |website=mirror.co.uk}}</ref> |- |[[Tigrovi iz Chowgarha]] |64 |Indija |- |[[Popis napada vukova|Vukovi iz Uttar Pradesha]] |60+ |Indija <ref name="jhala">[[Yadvendradev Vikramsinh Jhala|Jhala, Y.V.]] and D.K. Sharma. 1997. Child-lifting by wolves in eastern Uttar Pradesh, India. Journal of Wildlife Research 2(2):94–101</ref><ref>{{Cite news |last=Burns |first=John F. |date=1996-09-01 |title=In India, Attacks by Wolves Spark Old Fears and Hatreds |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1996/09/01/world/in-india-attacks-by-wolves-spark-old-fears-and-hatreds.html |access-date=2022-01-18 |issn=0362-4331}}</ref> |- |Lav Osama |50+ |Tanzanija <ref name="smith" /><ref name="Deadliest Man-Eaters" /> |- |Lav Namelieza |43 |Namibija <ref name="smith" /> |- |[[Leopard iz Gummalapura]] |42 |Indija |- |[[Courtaud|Vukovi iz Pariza]] |40 |Francuska <ref>{{Cite web |date=October 27, 2010 |title=The Wolves of Paris |url=https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |access-date=29 July 2022 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212521/https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |url-status=usurped }}</ref><ref>{{Cite web |title=Courtaud & The Paris Wolf Attacks |url=https://happygallows.blogspot.com/2016/07/courtaud-paris-wolf-attacks.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Man Against Wolf &#124; Part One | date=23 May 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BRyCQM7wSDk |via=www.youtube.com}}</ref> |- |Hijene iz Mulanjea |36 |Malavi <ref>{{Cite web |last=Flight |first=Tim |date=2018-04-12 |title=10 Animal Serial Killers That Will Haunt Your Dreams |url=https://historycollection.com/10-animal-serial-killers-that-will-haunt-your-dreams/10/ |access-date=2022-08-01 |website=historycollection.com}}</ref> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz doline Mulher]] |30+ |Indija <ref name="Osmaston1903">{{cite journal |last1=Osmaston |first1=L. S. |year=1904 |title=A man-eating panther |url=https://archive.org/details/journalofbombayn15bomb |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=15 |pages=135–138 |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |Tigar iz [[Nacionalni park Dudhwa|Nacionalnog parka Dudhwa]] |24 |Indija <ref name="me">{{cite web |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |access-date=2018-07-24 |publisher=Lairweb.org.nz}}</ref> |- |[[Napadi vukova iz Kirova]] |22 |Rusija |- |[[Vukovi iz Turkua]] |22 |Finska |- |Zvijer iz Sarlata (vjerojatno vuk sa bjesnilom) |18 |Francuska <ref>{{cite web |last1=Tronel |first1=J. F. |date=28 May 2017 |title=La Bete de Sarlat, L'Histoire d'un Loup Enrage au XVIII Siecle |url=https://espritdepays.com/dordogne/histoire/bete-de-sarlat-lhistoire-dun-loup-enrage-xviiie-siecle |access-date=24 July 2021 |website=Esprit de Pays |language=fr |quote=Dix-huit a vingt personnes furent les tristes victimes de sa fureur.}}</ref><ref>{{cite web |title=La bête de Sarlat |url=https://www.sudouest.fr/2013/12/05/la-bete-de-sarlat-1249582-2147.php?nic |access-date=2021-09-01 |website=Sud-Ouest |language=fr}}</ref> |- |[[Vukovi iz Ashte]] |17 |Indija |- |[[Tigrica iz Jowlagirija]] |15 |Indija |- |[[Vukovi iz Hazaribagha]] |13 |Indija |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Yavatmala]] |13 |Indija <ref>{{cite web |last1=Pinjarkar |first1=Vijay |date=2 October 2018 |title=In Yavatmal, 9-month-long hunt for killer tigress may be about to end |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/in-yavatmal-9-month-long-hunt-for-killer-tigress-may-be-about-to-end/articleshow/66036053.cms |access-date=12 November 2018 |website=The Times of India}}</ref> |- |[[Vuk iz Gysingea]] |12 |Švedska |- |[[Usnati medvjed iz Mysorea]] |12 |Indija |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Punanaija]] |12 |Šri Lanka <ref name="archives.sundayobserver.lk">{{citation |author=Jayantha Jayawardene |title=The man-eater of Punanai |date=2014-04-02 |url=http://archives.sundayobserver.lk/2014/03/02/spe10.asp |work=The [[Sunday Observer]] |access-date=2016-11-04}} (A shortened account of the story by Roper S. Agar as published in the Sri Lanka Wildlife Society's magazine Loris Volume 1, December 1938, No. 5.)</ref> |- |[[Spisak smrtonosnih napada ajkula u Južnoj Africi|Napadi ajkula u luci St-John]] |11 |Južna Afrika, druga plaža |- |[[Tigrovi iz Gavera]] |10 |Indija |- |[[Popis napada vukova|Vuk iz Cusaga]] |9 |Italija <ref name="oriani">{{in lang|it}} Oriani, A. & Comincini, M. [http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm Morti causate dal lupo in Lombardia e nel Piemonte Orientale nel XVIII secolo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109205627/http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm|date=2013-11-09}}, in atti del Seminario "Vivere la morte nel Settecento", Santa Margherita Ligure 30 settembre - 2 ottobre 2002</ref> |- |[[Tigar iz Mundachipallama]] |7 |Južna Indija |- |[[Incident sa mrkim medvjedom u Sankebetsuu|Medvjed iz Sankebetsua]] |7 |Japan |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Moradabada]] |7 |India <ref name="Menu">{{cite news |date=17 August 2014 |title=For Moradabad man-eater, is man off the menu? |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-Moradabad-man-eater-is-man-off-the-menu/articleshow/40321022.cms |access-date=27 January 2015}}</ref> |- |[[Ljudožderni lavovi iz Mfuwea]] |6 |Zambija |- |Krokodil iz Bang Mooda |6 |Tajland |- |[[Ljudožder iz Kande]] |5 |Indija |- |[[Tigar iz Segura]] |5 |Indija |- |[[Vuk iz Soissonsa]] |4 |Francuska |- |[[Napadi ajkula na obali Jerseyja 1916. godine|Ajkula iz New Jerseyja]] |4 |Sjeverni New Jersey |- |[[Ljudožder iz Thaka]] |4 |Indija |- |[[Leopard iz brda Yellagiri]] |3 |Indija |- |[[Ljudožder iz Chuke]] |3 |Indija |- |[[Malavijska zvijer terora]] (hijena) |3 |Malavi |- |[[Bitka kod ostrva Ramree|Napadi krokodila u bitci na ostrvu Ramree]] |Nepoznato |Mjanmar |- |[[Vuk iz Ansbacha]] |Nepoznato |Njemačka Svetog Rimskog Carstva |- |[[USS Indianapolis (CA-35)|Napadi ajkula na USS ''Indianapolis'']] |Nepoznato |Filipinsko more |} * == Povezano == * [[Napad životinje]] * ''[[Damnatio ad bestias]]'', drevni oblik pogubljenja gdje su osuđene zatvorenike ubijale životinje * [[Sukob između ljudi i divljih životinja]] * [[Biljka ljudožderka]], razne legendarne velike biljke mesožderke == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} [[Kategorija:Meso]] [[Kategorija:Uzroci smrti]] 50bwgz1tr6oltq8cqek0t7qx7yjjhp7 42590224 42590112 2026-05-10T06:28:12Z Duma 16555 /* Škarpinjci */ 42590224 wikitext text/x-wiki [[File:Head of the Champawat Tiger.png|thumb|Glava [[napadi tigrova|tigrice iz Champawata]], koja je ubila preko 430 ljudi u Nepalu i Indiji, prije nego što ju je [[Jim Corbett]] upucao 1907. godine. Zbog slomljenih gornjih i donjih desnih očnjaka, nije mogla loviti svoj prirodni plijen i počela se hraniti ljudima.]] '''Ljudožderna životinja''' ili '''ljudožder''' je pojedinačna životinja ili biće koje lovi ljude kao obrazac lovačkog ponašanja. To ne uključuje [[strvinar|jedenje leševa]], pojedinačni napad proizašao iz prilike ili očajničke gladi ili jedenje čovjeka kojeg je životinja ubila u samoodbrani. Međutim, sva tri slučaja (posebno posljednja dva) mogu naviknuti životinju na jedenje ljudskog mesa ili na [[Napad životinje|napadanje ljudi]], te mogu potaknuti razvoj ponašanja ljudožderstva. Iako ljude mogu napasti mnoge vrste životinja, životinje ljudožderi su one koje su uključile ljudsko meso u svoju uobičajenu ishranu i aktivno love i ubijaju ljude. Većina prijavljenih slučajeva ljudoždera uključivala je [[lav]]ove, [[tigar|tigrove]], [[leopard]]e, [[polarni medvjed|polarne medvjede]] i velike [[krokodil]]e. Međutim, oni nisu jedini predatori koji će napasti ljude ako im se pruži prilika; poznat je i širok spektar vrsta koje usvajaju ljude kao uobičajeni plijen, uključujući razne [[medvjed]]e, [[Pjegava hijena|pjegave]] i [[Prugasta hijena|prugaste hijene]] i [[Komodski varan|komodske varane]]. == Mačke == === Tigrovi === {{main|Ljudožderni tigrovi}} [[File:Man-eater of Segur.jpg|thumb|[[napad tigra|Segurski ljudožder]], mladi bengalski tigar koji je ubio 5 ljudi u brdima Nilgiri u državi Tamil Nadu na jugu Indije.]] Zabilježeno je da su tigrovi ubili više ljudi od bilo koje druge velike mačke i odgovorni su za više ljudskih smrti direktnim napadom nego bilo koji drugi divlji sisar.<ref name="Nowak, Ronald M 1983">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1088</ref> Navodno je oko 1.000 ljudi ubijeno svake godine u Indiji početkom 1900-ih, a [[tigrica iz Champawata|jedna bengalska tigrica]] ubila je 436 ljudi u Indiji.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Tigrovi su ubili 129 ljudi u mangrovoj šumi Sundarban od 1969. do 1971. godine.<ref name="Nowak, Ronald M 1983"/> Za razliku od leoparda i lavova, tigrovi ljudožderi rijetko ulaze u ljudska prebivališta kako bi ulovili plijen. Većina žrtava je navodno bila na teritoriji tigra kada se napad dogodio.<ref name="GC"/> Osim toga, napadi tigrova se uglavnom događaju tokom dana, za razliku od onih koji uključuju leoparde i lavove.<ref name="GC"/> [[Sundarbans|Sundarban]] je dom za otprilike 600 [[Bengalski tigar|kraljevskih bengalskih tigrova]]<ref name="Maneaters">{{cite web|title=Maneaters: The Sundarbans|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html|publisher=lairweb|access-date=11 December 2013}}</ref> koji su prije modernog doba "redovno ubijali 50 ili 60 ljudi godišnje".<ref name="Maneaters" /> Gubitak staništa zbog [[Ciklon Sidr|ciklona Sidr]] 2008. godine doveo je do povećanja broja napada na ljude na indijskoj strani Sundarbana, jer su tigrovi prelazili na indijsku stranu iz Bangladeša.<ref name=tiger_2008>{{cite news|title=Tiger attacks on rise in Indian Sundarbans|url=http://www.dnaindia.com/india/report-tiger-attacks-on-rise-in-indian-sundarbans-1180734|access-date=11 March 2014|newspaper=[[DNA India]]|date=30 July 2008|agency=[[Indo-Asian News Service]]}}</ref> Teorija koja se promovira kao objašnjenje tog porasta broja napada sugerira da, budući da tigrovi piju [[slatka voda|slatku vodu]], [[salinitet|slanost]] voda u tom području služi kao destabilizirajući faktor u ishrani i životu tigrova Sundarbana, držeći ih u stalnoj nelagodi i čineći ih izuzetno agresivnima. Druge teorije uključuju dijeljenje staništa s ljudima i konzumiranje ljudskih leševa tokom poplava.<ref name="Maneaters" /> === Lavovi === {{Further|Lav#Lavovi-ljudožderi}} [[File:Lionsoftsavo2008.jpg|right|thumb|[[Ljudožderi Tsavoa]] izloženi u [[Prirodoslovnom muzeju Field]] u Chicagu.]] Zabilježeno je da lavovi-ljudožderi aktivno ulaze u ljudska sela noću, kao i danju, kako bi ulovili plijen. Ta veća asertivnost obično olakšava iskorjenjivanje lavova-ljudoždera u usporedbi sa tigrovima. Lavovi obično postaju ljudožderi iz istih razloga kao i tigrovi: glad, starost i bolest, iako su, kao i kod tigrova, neki ljudožderi navodno bili u savršenom zdravlju.<ref name="GC"/> Najzloglasniji ikada zabilježeni slučaj lavova-ljudoždera dogodio se 1898. godine u tadašnjoj Britanskoj Istočnoj Africi, današnjoj [[kenija|Keniji]]. Tokom izgradnje željezničkog mosta preko [[Tsavo (rijeka)|rijeke Tsavo]] (dijela [[ugandska željeznica|Ugandske željeznice]]) u današnjem [[nacionalni park Tsavo East|Nacionalnom parku Tsavo East]], dva ogromna mužjaka lava bez grive terorizirala su željezničke radnike, od kojih je većina dovedena iz Indije, te se smatra da su ubili i proždrli preko 130 muškaraca. Cijeli željeznički projekat morao je biti zaustavljen jer je tadašnji britanski premijer proglasio uzbunu. Na kraju ih je pratio i ubio glavni inženjer projekta, a osam muškaraca je moralo da ih prenese u kamp. Istraživanja o lavovima-ljudožderima pokazuju da [[afrički lav]]ovi jedu ljude kao dodatak drugoj hrani, a ne kao krajnje sredstvo.<ref>{{Cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419174942/http://news.nationalgeographic.com/2017/04/man-eating-lions-teeth-kenya/ |url-status=dead |archive-date=19 April 2017 |title=Why Man-Eating Lions Prey on People—New Evidence |date=2017-04-19 |access-date=2017-04-19}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=DeSantis |first1=Larisa R. G.|last2=Patterson |first2=Bruce D. |date=2017-04-19|title=Dietary behaviour of man-eating lions as revealed by dental microwear textures |journal=Scientific Reports |volume=7|issue=1 |pages=904 |doi=10.1038/s41598-017-00948-5 |pmid=28424462 |pmc=5430416|bibcode=2017NatSR...7..904D}}</ref> U julu 2018. godine, južnoafrička web stranica s vijestima izvijestila je da su tri [[krivolov]]ca na nosoroge napadnuta i pojedena od strane lavova u rezervatu divljači Sibuya u provinciji Eastern Cape u Južnoj Africi.<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/lions-eat-suspected-poachers-at-sibuya-game-reserve-15852083|title=Horror as lions eat 3 poachers at Sibuya Game Reserve|date=2018-07-05|work=Independent Online|location=South Africa|access-date=2019-12-17}}</ref> === Leopardi === {{Main|Napad leoparda}} Leopardi ljudožderi čine mali postotak svih leoparda, ali su nesumnjivo predstavljali prijetnju u nekim područjima;<ref name="ReferenceA">Nowak, Ronald M; and Paradiso, John L. Walker's Mammals of the World. 4th ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1983. p1090</ref> jedan leopard u Indiji ubio je preko 200 ljudi.<ref name="ReferenceA"/> [[Jim Corbett]] je izjavio da je zapaženo da leopardi to češće čine nakon što se hrane ljudskim leševima, za razliku od tigrova, koji su obično postajali ljudožderi zbog bolesti. U području koje je Corbett dobro poznavao, mrtvi ljudi se obično potpuno [[Inflamacija (antropologija)|kremiraju]], ali kada dođe do teške epidemije bolesti, stopa smrtnosti premašuje zalihe [[Pogrebna lomača|drveta za kremiranje]] i ljudi donekle spale tijelo i bace ga preko ruba [[ghat|zapaljenog ghata]].<ref name="CC">{{cite book| last = Corbett |first = Jim |author-link=Jim Corbett | title = Man-eaters of Kumaon| url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458957 | pages = viii–xiii| publisher = Oxford University Press| year = 1944}}</ref><ref>Time Magazine Canadian edition, Saving The Big Cats, issue 23 August 2004, p.38, pp.40-41.</ref> U Aziji, leopardi ljudožderi obično napadaju noću, a zabilježeno je da su provalili vrata i slamnate krovove kako bi došli do ljudskog plijena. Napadi u Africi se prijavljuju rjeđe, iako je bilo slučajeva kada su se napadi dogodili tokom dana. I Corbett i [[Kenneth Anderson]] su napisali da je lov na pantera ljudoždera predstavljao više izazova nego na bilo koju drugu životinju.[nedostaje referenca] U Indiji je 2019. godine leopard ukrao i obezglavio mladunče.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/baby-snatched-cot-decapitated-leopard-14433607|title=Baby snatched from cot and decapitated by leopard as mum sleeps through attack|first=Anna|last=Slater|date=19 April 2019|website=mirror}}</ref> === Jaguari === {{See also|Jaguar#Jaguar i čovjek}} Napadi jaguara na ljude su danas rijetki.<ref name="AHT">{{cite web |url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |title=Latin American Herald Tribune - Jaguar Kills Fisherman on Colombia's Caribbean Coast |work=Latin America Herald Tribune |access-date=2016-03-19 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053413/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=787643&CategoryId=12393 |url-status=dead }}</ref> U prošlosti su bili češći, barem nakon dolaska [[konkvistador]]a u [[amerike|Ameriku]]. Rizik za ljude bi se vjerovatno povećao kada bi se smanjio broj [[kapibara]], glavnog plijena jaguara.<ref name="Porter1894">{{cite book |url=https://archive.org/stream/wildbeastsstud00port#page/n197/mode/2up |title=Wild beasts; a study of the characters and habits of the elephant, lion, leopard, panther, jaguar, tiger, puma, wolf, and grizzly bear |author=John Hampden Porter |year=1894 |page=239|publisher=New York, C. Scribner's sons }}</ref> Međutim, povremeni napadi se i dalje dešavaju; na primjer, u aprilu 2025. godine, čovjeka je ubio jaguar dok je skupljao med u ruralnom području brazilskog Pantanala, blizu Aquidauane u državi Mato Grosso do Sul.<ref>{{Cite web |last=Perpétuo |first=Lara |date=2025-04-23 |title=Governo de MS determina buscas por onça que matou caseiro no Pantanal |url=https://www.correiobraziliense.com.br/brasil/2025/04/7121454-governo-de-ms-determina-buscas-por-onca-que-matou-caseiro-no-pantanal.html |access-date=2025-04-24 |website=Brasil |language=pt-BR}}</ref> === Pume === {{Main|Popis smrtonosnih napada puma u Sjevernoj Americi}} Zbog [[prirast stanovništva|širenja ljudske populacije]], staništa puma se sve više preklapaju s područjima naseljenim ljudima. Napadi na ljude su vrlo rijetki, jer je prepoznavanje plijena kod puma naučeno ponašanje i one uglavnom ne prepoznaju ljude kao plijen.<ref>Kanadsko izdanje časopisa Time, Saving The Big Cats, broj 23. august 2004, str.43.</ref> Napadi na ljude, stoku i kućne ljubimce mogu se dogoditi kada se puma navikne na ljude ili je u stanju teške gladi. Napadi su najčešći tokom kasnog proljeća i ljeta, kada mlade pume napuštaju svoje majke i traže novu teritoriju. Za razliku od drugih velikih mačaka koje su ljudožderi, pume ne ubijaju ljude zbog starosti ili preferenci u ishrani, već u odbrani svoje teritorije. Takvo ponašanje je zabilježeno u lovu kojeg predvode ljudi, gdje pumu tjeraju psi koje ona ili prestiže ili napadne na određenoj udaljenosti. Puma zatim kruži oko lovca i napada iz zasjede. == Psi == === Vukovi === {{main|Napad vuka}} [[File:Wolves of Perigord.jpg|thumb|Dvije jedinke vukova iz Périgorda, čopora navodno odgovornog za smrt 18 ljudi u februaru 1766. godine, izložena u dvorcu Razac u [[Thiviers]]u]] U poređenju s drugim mesoždernim sisarima za koje se zna da napadaju ljude radi hrane, učestalost s kojom su zabilježeni napadi vukova na ljude je prilično niska, što ukazuje na to da su, iako potencijalno opasni, vukovi među najbezopasnijim vrstama zbog svoje veličine i predatorskog potencijala, osim psa koji predstavlja [[napad psa|smrtonosnu opasnost]] iz razloga koji nisu predatorstvo. U rijetkim slučajevima u kojima se događaju napadi vukova ljudoždera, većina žrtava su djeca.<ref name="Attacks">{{cite web|url=http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |title=The Fear of Wolves: A Review of Wolf Attacks on Humans |publisher=Norsk Institutt for Naturforskning |access-date=26 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927173051/http://www.nina.no/archive/nina/Publikasjoner/oppdragsmelding/NINA-OM731.pdf |archive-date=27 September 2007}}</ref> [[Habituacija]] je poznati faktor koji doprinosi nekim napadima vukova ljudoždera, a rezultat je života u blizini ljudskih nastambi, zbog čega vukovi gube strah od ljudi i posljedično im se previše približavaju, slično urbanim [[kojot]]ima. Habituacija se također može dogoditi kada ljudi namjerno potiču vukove da im se približe, obično nudeći im hranu, ili nenamjerno, kada ih ljudi ne zastraše dovoljno.<ref name="Attacks" /> To potvrđuju izvještaji koji pokazuju da su vukovi u zaštićenim područjima skloniji pokazivanju [[hrabrost]]i prema ljudima nego oni u područjima gdje se aktivno love.<ref name="WOLVES">{{cite book | author= L. David Mech & Luigi Boitani | title=Wolves: Behaviour, Ecology and Conservation | year=2001 | page= 448 | publisher=University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-51696-7 }}</ref> === Dingoi === {{See also|Smrt Azarije Chamberlain}} Napadi [[dingo]]a na ljude su rijetki, sa samo dva zabilježena smrtna slučaja u Australiji. Dingoi se obično plaše ljudi i izbjegavaju susrete s njima. Najpoznatiji slučaj napada dingoa bio je nestanak [[Smrt Azarije Chamberlain|Azarije Chamberlain]] 1980. godine, stare samo devet sedmica. Njeni roditelji su izjavili da su oboje vidjeli dinga kako iznosi Azariju iz njihovog šatora kada je njihova porodica bili na kampovanju u [[Uluru]]u.<ref>{{cite web |title=New turn in 1980 dingo death mystery |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna5378661 |publisher=MSNBC |access-date=12 November 2018 |date=6 July 2004}}</ref> Jedan otac je 2019. spasio svoje 14-mjesečno dijete od dingoa koji ga je pokušao odvući.<ref>{{Cite web|url=https://www.news.com.au/national/queensland/infant-recovering-in-hospital-after-terrifying-dingo-attack/news-story/517dca54aa0814187d700b746798844a|title=Father woke to son's cries 'becoming more distant'|date=18 April 2019|website=NewsComAu}}</ref> === Domaći psi === {{Main|Smrtonosni napadi pasa}} Iako psi imaju mnoge osobine medvjeda i velikih mačaka, malo je vjerovatno da će sami djelovati kao ljudožderi. Ljudi češće mogu doći u situaciju da budu izgrizeni na smrt od strane čopora pasa lutalica, ali ne i pojedeni. Takvi napadi se često dešavaju u zemljama [[istočna Evropa|istočne Evrope]], [[Postsovjetske države|postsovjetskim državama]] i nekim [[južna Azija|južnoazijskim]] zemljama, poput [[indija|Indije]]. === Kojoti === {{main|Napad kojota}} Gotovo svi poznati predatorski napadi kojota na ljude su bili neuspješni. Do danas, osim [[napad kojota na Kelly Keen|napada kojota na Kelly Keen]] i [[Taylor Mitchell|napada kojota na Taylor Mitchell]],<ref>{{Cite web |title=Scientists Now Know Why Coyotes Unexpectedly Killed a Human in 2009 |url=https://www.cnet.com/science/biology/scientists-now-know-why-coyotes-unexpectedly-killed-a-human-in-2009/ |access-date=2024-01-29 |website=CNET |language=en}}</ref> sve poznate žrtve su preživjele borbom, bijegom ili spašavanjem, a samo u potonjem slučaju žrtva je djelimično pojedena, iako se taj slučaj dogodio u [[Nova Škotska|Novoj Škotskoj]] gdje su lokalne životinje [[istočni kojot|istočni kojoti]] (en. ''coywolves'', kojoti-vukovi). === Šakali === U junu 2019. godine, devetogodišnjeg dječaka su ubili [[Canis aureus indicus|šakali]] u [[Farakka|Farakki]] ([[Zapadni Bengal]], Indija). Tome je svjedočio susjed, koji je vidio kako čopor od sedam šakala vuče polupojedeno tijelo djeteta.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/jackals-kill-feed-on-9-year-old-boy-in-in-murshidabad/cid/1693120|title=Jackals kill & 'feed on' 9-year-old boy in Murshidabad}}</ref> == Medvjedi == {{Main|Napad medvjeda}} === Polarni medvjedi === [[Polarni medvjed]]i, posebno mladi i pothranjeni, lovit će ljude radi hrane.<ref>{{cite journal | first1 = James M. | last1 = Wilder | first2 = Dag | last2 = Vongraven | first3 = Todd | last3 = Atwood | first4 = Bob | last4 = Hansen | first5 = Amalie | last5 = Jessen | first6 = Anatoly | last6 = Kochnev | first7 = Geoff | last7 = York | first8 = Rachel | last8 = Vallender | first9 = Daryll | last9 = Hedman | first10 = Melissa | last10 = Gibbons | title = Polar Bear Attacks on Humans: Implications of a Changing Climate. | journal = Wildlife Society Bulletin | volume = 41 | number = 3 | year = 2017 | pages = 537–47 | doi = 10.1002/wsb.783| bibcode = 2017WSBu...41..537W }}</ref> Iako medvjedi rijetko napadaju ljude, njihovi napadi često uzrokuju razorne ozljede zbog veličine i ogromne snage tih divovskih kopnenih i obalnih mesoždera. Kao i kod pasa, predatorska namjera nije neophodna; teritorijalni sporovi i zaštita mladunaca mogu rezultirati smrću usljed napada. Napadi medvjeda ljudoždera su zaista rijetki, ali se znaju dogoditi kada su životinje bolesne ili je prirodni plijen oskudan, što ih često navodi da napadaju i jedu sve što mogu ubiti. === Mrki medvjedi === Poznato je da [[mrki medvjed]]i ponekad napadaju planinare i kampere u Sjevernoj Americi radi hrane. Na primjer, Lance Crosby, 63, iz [[Billings, Montana|Billingsa]] (Montana), planinario je sam i bez spreja protiv medvjeda u [[Nacionalni park Yellowstone|Nacionalnom parku Yellowstone]] u augustu 2015. godine, kada ga je napao [[grizli]] težak 117 kg. Pravila parka kažu da ljudi trebaju planinariti u grupama i uvijek nositi sprej protiv medvjeda - oblik biber spreja koji se koristi za odvraćanje agresivnih medvjeda. Njegovo tijelo pronađeno je u dijelu parka Lake Village na sjeverozapadu Wyominga.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33942095|title = Yellowstone Park kills grizzly bear that ate hiker|work = BBC News|date = 14 August 2015}}</ref> [[Timothy Treadwell]] i njegova djevojka Amie Huguenard ubijeni su i gotovo potpuno pojedeni od strane 28-godišnjeg smeđeg medvjeda 5. oktobra 2003. godine. Kasnije je utvrđeno da su se u njegovom želucu nalazili ljudski ostaci i odjeća. U julu 2008. godine, desetine izgladnjelih smeđih medvjeda ubili su dva geologa koji su radili u [[mrijestilište|mrijestilištu lososa]] na [[kamčatka|Kamčatki]].<ref>{{cite news |title=Russian bears trap geology survey crew |first=Alexei |last=Dovbysh |work=Reuters |date=22 July 2008 |url=https://www.reuters.com/article/idUSL22583868 |access-date=24 April 2010 }}</ref> Nakon što su otkriveni djelomično pojedeni ostaci dvojice radnika, vlasti su reagirale slanjem lovaca da unište ili rastjeraju medvjede.<ref>{{cite news |title=Bears eat two men in Russia's eastern wilderness |first=Luke |last=Harding |work=The Guardian |date=23 July 2008 |url=https://www.theguardian.com/world/2008/jul/23/russia.animalbehaviour |access-date=24 April 2010 |location=London}}</ref> === Američki crni medvjedi === Dok [[američki crni medvjed]]i rijetko napadaju ljude, usamljene, grabežljive jedinke odgovorne su za većinu smrtonosnih napada crnih medvjeda na ljude u Sjedinjenim Državama i Kanadi, prema istraživanju iz 2011. godine. Za razliku od ženki, koje obično napadaju ljude kako bi zaštitile mladunce, mužjaci mogu pokazivati ​​grabežljivo ponašanje prema ljudima i smatrati ih potencijalnim izvorom hrane. Isto istraživanje upozorilo je da su šanse da crni medvjed napadne čovjeka male, napisavši: "Svake godine, milioni interakcija između ljudi i crnih medvjeda dogode se bez ikakvih povreda osobe, iako do 2 godine starosti većina crnih medvjeda ima fizičku sposobnost da ubije osobu."<ref>{{cite journal | last1 = Herrero | first1 = S. | last2 = Higgins | first2 = A. | last3 = Cardoza | first3 = J. E. | last4 = Hajduk | first4 = L. I. | last5 = Smith | first5 = T. S. | year = 2011 | title = Fatal attacks by American black bear on people: 1900–2009 | journal = The Journal of Wildlife Management | volume = 75 | issue = 3| pages = 596–603 | doi = 10.1002/jwmg.72 | bibcode = 2011JWMan..75..596H | s2cid = 55078800 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adn.com/alaska-news/article/lone-predatory-black-bears-responsible-most-human-attacks/2011/05/11/|title=Lone, predatory black bears responsible for most human attacks|date=11 May 2011|website=Anchorage Daily News}}</ref> === Ostale vrste medvjeda === Iako su obično stidljive i oprezne životinje, [[mjesečev medvjed|mjesečevi medvjedi]] su agresivniji prema ljudima od mrkih medvjeda iz Evroazije.<ref name="brown">''Bear Anatomy and Physiology'' from Gary Brown's ''The Great Bear Almanac'', Lyons & Burford, Publishers, 1993</ref> U nekim područjima [[indija|Indije]] i [[burma|Burme]], [[usnati medvjed]]i su, zbog svog nepredvidljivog temperamenta, veći uzrok straha nego tigrovi.<ref name="Perry">{{cite book | author = Perry, Richard | title = The World of the Tiger | year = 1965 | page = 260 | id = ASIN: B0007DU2IU}}</ref> == Ostali sisari == === Hijene === Iako se [[Hyaenidae|hijene]] rado hrane ljudskim leševima,<ref>{{Cite web |last=Brooks |first=John |date=2021-10-14 |title=Are Hyenas Dangerous? Do Hyenas Attack Humans? (YES!) |url=https://wildexplained.com/blog/are-hyenas-dangerous/ |access-date=2024-01-29 |website=Wild Explained |language=en-US}}</ref> one su većinom vrlo oprezne prema ljudima i manje opasne od velikih mačaka čija se teritorija preklapa s njihovom. Ipak, i [[Crocuta crocuta|pjegava hijena]] i manja [[Hyaena hyaena|prugasta hijena]] su snažni grabežljivci sposobni ubiti odraslog čovjeka i zabilježeno je da napadaju ljude kada je hrana oskudna. Kao i većina grabežljivaca, napadi hijena obično su usmjereni na žene, djecu i nemoćne muškarce, iako obje vrste mogu napasti (i povremeno napadaju) zdrave odrasle muškarce. Pjegava hijena je opasnija, budući da je veća, grabežljivija i agresivnija od prugaste hijene. Nije poznato da [[Parahyaena brunnea|smeđa hijena]] i [[Proteles cristatus|hijenski vuk]] napadaju ljude. === Svinje === [[Svinje]] su kompetentni predatori i mogu ubiti i pojesti bespomoćne ljude koji ne mogu pobjeći od njih.<ref>{{cite news |title=Oregon farmer eaten by his pigs |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-19796224 |publisher=BBC |date=2 October 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Italian mafia fed man alive to pigs, police say |url=https://www.reuters.com/article/us-italy-mafia-pigs/italian-mafia-fed-man-alive-to-pigs-police-say-idUSBRE9AR0M820131129 |work=Reuters |date=29 November 2013 |language=en}}</ref><ref name=pig_mafia>{{cite news|title=Mafia fed rival to pigs while he was still alive|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10480945/Mafia-fed-rival-to-pigs-while-he-was-still-alive.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=11 March 2014|newspaper=[[Telegraph Media Group|The Telegraph]]|date=28 November 2013|location=London|first=Nick|last=Squires}}{{cbignore}}</ref> Brojni [[suđenje životinji|sudski procesi nad životinjama]] u [[srednji vijek|srednjem vijeku]] uključivala su svinje optužene za jedenje djece.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/criminalprosecut00evaniala|title=The criminal prosecution and capital punishment of animals|first=E. P. (Edward Payson)|last=Evans|date=1 January 1906|publisher=London : W. Heinemann|via=Internet Archive}}</ref> 2019. godine, jednu ženu u ruralnom Teksasu napalo je i ubilo krdo [[divlja svinja|divljih svinja]]. Umrla je zbog [[iskrvavljenost|krvarenja]] usljed zadobijenih rana i ugriza.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/11/26/us/texas-woman-killed-feral-hogs.html|title=Feral Hogs Attack and Kill a Woman in Texas (Published 2019)|first=Nicholas|last=Bogel-Burroughs|date=26 November 2019|work=The New York Times}}</ref> Divlje svinje su oportunistički [[omnivor]]i koji mogu funkcionirati kao agresivni [[predator]]i. Budući da su [[strvinar]]i, posebno je zabilježeno da se divlje svinje hrane ljudskim leševima ili ostacima u situacijama nakon borbe, u nesrećama u ruralnim područjima (npr. pad aviona) i kriminalnim situacijama (npr. ubistvo). Osim toga, zabilježen je barem jedan slučaj divlje svinje u južnoj Francuskoj koja je postala potvrđeni višestruki ljudožder. U četiri napada posmatrana u istraživanju,<ref name="auto">{{cite journal |last1=Mayer |first1=John |title=Wild pig attacks on humans. |journal=Proceedings of the Wildlife Damage Management Conference |date=2013 |volume=15 |pages=17–25 |url=https://digitalcommons.unl.edu/icwdm_wdmconfproc/151/}}</ref> divlja svinja je konzumirala djelimično ili potpuno ostatke ljudske žrtve koju je prethodno smrtno ozlijedila u napadu. Tri od četiri napada istražni organi su eksplicitno okarakterizirali kao predatorske. U dva dodatna napada, žrtva ili njen pratilac su opisali motiv svinje kao predatorski; od njih, jedna žrtva je preživjela s teškim ozljedama, dok je druga smrtno povrijeđena. U napadu 2009. godine u Indiji, trogodišnju djevojčicu, koja je hodala stazom sa ocem, zgrabila je divlja svinja, koja je zatim pokušala pobjeći s djetetom u ustima. Otac je jurio životinju, boreći se s njom sve dok njegova kćerka nije puštena. I otac i kćerka su teško povrijeđeni tokom napada; dijete je kasnije preminulo od zadobijenih povreda. Iako su napadi divljih svinja prvenstveno odbrambene prirode, mogućnost napada predatorske prirode ne može se u potpunosti isključiti.<ref name="auto"/> === Primati === {{Main|Ljudski kanibalizam}} Jedini dokumentovani [[Hominidae|hominidi]] (veliki majmuni) koji jedu ljude bili su sami [[ljudi]] i [[čimpanze]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/science/horizon/2004/demonicapetrans.shtml|title=BBC - Science & Nature - Horizon - Demonic Ape|publisher=BBC}}</ref> Kako ljudi sve više zadiru u stanište čimpanzi, navodno je sve češća pojava da čimpanze ubijaju njihovu djecu.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/science/chimps-killing-people-in-uganda|title=Chimps are killing people in Uganda: 'It broke off the arm... opened the stomach and removed the kidneys'|first=Chris|last=Ciaccia|date=12 November 2019|publisher=Fox News Channel}}</ref> === Pacovi === Uprkos maloj veličini jedinki, [[pacov]]i u velikom broju mogu ubiti bespomoćne ljude, pri čemu ih pojedu žive.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/german-man-frank-herrmann-dies-eaten-alive-466227 |title=Homeless Man Eaten Alive by Rats in Majorca |work=International Business Times |date=2013-05-09 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41198770|title=French girl mutilated by rats in night attack at home|date=8 September 2017|publisher=BBC}}</ref> [[Mučenje pacovima]] je način mučenja ljudi koji je zabilježen od strane [[Amnesty International]]a.<ref>Chile: Evidence of torture: an Amnesty International Report. London (Amnesty International Publications) 1983, str. 35–37</ref> Veliki pacovi (neki čak i veličine male mačke) viđeni su kako se hrane ljudskim leševima u mrtvačnicama u Indiji. == Gmizavci == [[File:Crocodile in Kachikali kevinzim.jpg|thumb|right|[[Nilski krokodil]] jedna je od vrsta uključenih u najčešće neizazvane smrtonosne napade na ljude.]] === Krokodili === {{Main|Napad krokodila}} Napadi krokodila na ljude su česti u mjestima gdje su krokodili autohtoni. [[morski krokodil|Morski]] i [[nilski krokodil]]i odgovorni su za više napada i više smrtnih slučajeva nego bilo koji drugi divlji predator koji napada ljude radi hrane. Svake godine, u podsaharskoj se Africi stotine smrtonosnih napada pripisuju se nilskim krokodilima. Budući da se mnoge relativno zdrave populacije nilskih krokodila nalaze u istočnoj Africi, njihova blizina ljudima koji žive u siromaštvu i/ili bez infrastrukture učinila je vjerovatnim da je nilski krokodil odgovoran za više napada na ljude nego sve ostale vrste zajedno. Jedna zloglasna jedinka je [[Gustave (krokodil)|Gustave]], za kojeg se smatra da je ubio 200-300 ljudi na području rijeke [[Ruzizi]]. U Australiji su krokodili također odgovorni za nekoliko smrtnih slučajeva u tropskom sjeveru zemlje.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/national/recent-crocodile-deaths-in-australia-20090411-a3b2.html |title=Recent crocodile deaths in Australia |website=The Sydney Morning Herald |date=11 April 2009 |access-date=24 January 2017}}</ref> [[Močvarni krokodil]]i su još jedna vrsta krokodila koja nekada vidi ljude kao plijen, budući da ubijaju mnogo ljudi u Aziji svake godine, iako ne u istoj mjeri kao morski i nilski krokodili. Sve vrste krokodila su potencijalno opasne za ljude, ali većina ih aktivno ne lovi. === Aligatori === {{main|Popis smrtonosnih napada aligatora u Sjedinjenim Američkim Državama po decenijama}} Uprkos njihovoj očiglednoj sposobnosti da ubijaju plijen sličan ljudima ili veći od njih, te njihovoj uobičajenosti u područjima guste ljudske naseljenosti (jugoistočni dio Sjedinjenih Država, naročito Florida), [[američki aligator]]i rijetko love ljude kao plijen. Uprkos tome, bilo je nekoliko značajnih slučajeva aligatora koji su oportunistički napadali ljude, posebno neoprezne, malu djecu i starije osobe.<ref>{{cite web|url=http://bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|title=Body of boy snatched by gator found in Disney lagoon|access-date=16 June 2016|archive-date=16 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616220857/http://www.bigstory.ap.org/article/2a1e6528c6e74f0084988e2aa0d00a34/deputies-gator-drags-toddler-water-near-disney-resort|url-status=dead}}</ref> Za razliku od daleko opasnijih morskih i nilskih krokodila, većina aligatora po mogućnosti izbjegava kontakt s ljudima, naročito ako su bili lovljeni. Dolazilo je do incidenata,<ref>{{cite web|url=http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |title='Aggressive' Gator Kills Burglary Suspect - AOL News |date=2007-11-16 |access-date=2016-03-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116160533/http://news.aol.com/story/_a/aggressive-gator-kills-burglary-suspect/20071113224509990001?ncid=NWS00010000000001 |archive-date=16 November 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://firststateupdate.com/2021/08/louisiana-man-apparently-eaten-by-alligator-in-idas-wake/|title= Louisiana Man Apparently Eaten By Alligator In Ida's Wake|date=2021-08-31|access-date=2021-08-31}}</ref> ali moguće je da nisu svi bili grabežljive prirode. === Zmije === Vrlo malo vrsta zmija je fizički sposobno progutati odraslog čovjeka. Iako je izneseno dosta tvrdnji o divovskim zmijama koje gutaju odrasle ljude, potvrđen je samo ograničen broj takvih slučajeva. Različite vrste [[piton]]a su najčešće zabilježeni počinitelji. U Indoneziji je 2017. godine [[Smrt Akbara Salubira|odrasli muškarac]] pronađen unutar pitona dugog 7 m.<ref>{{Cite news|url=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/missing-man-found-dead-in-belly-of-7m-long-python-report|title=Missing man found dead in belly of 7m-long python in Indonesia: Report|last=paulam@st|date=2017-03-29|work=The Straits Times|access-date=2017-06-04|language=en}}</ref> 14. juna 2018. godine, 54-godišnju ženu po imenu Wa Tiba pojeo je [[Malayopython reticulatus|mrežasti piton]], nakon što se uvukao u njen vrt.<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/7-meter-long-python-swallows-indonesian-woman|title=7-meter-long python swallows Indonesian woman|date=2018-06-16|work=National Post|access-date=2018-06-16|language=en-US}}</ref> 45-godišnja [[poljoprivrednica]] u Indoneziji, koja je nestala dan ranije, pronađena je mrtva unutar pitona dugog 5 m u junu 2024. godine.<ref>{{Cite web |title=Indonesian woman found dead inside giant python |url=https://www.dw.com/en/indonesian-woman-found-dead-inside-giant-python/a-69311540 |date=8 June 2024 |access-date=9 June 2024 |website=DW |language=en}}</ref> Velike zmije koje se stežu oko plijena ponekad će se stegnuti i ubiti ga ako je prevelik za gutanje. Također, zabilježeno je više slučajeva u kojima su se [[Python bivittatus|burmanski pitoni]] srednje veličine (3 do 4 m) u zatočeništvu stezali oko ljudi i ubijali ih, uključujući nekoliko nealkoholiziranih, zdravih odraslih muškaraca, od kojih je jedan bio "student" čuvar u zoološkom vrtu.<ref>{{cite web|last=Herszenhorn |first=David |url=https://www.nytimes.com/1996/10/10/nyregion/13-foot-long-pet-python-kills-its-caretaker.html |title=13-Foot-Long Pet Python Kills Its Caretaker |location=New York City |work=The New York Times |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/archives/news/pet-snake-eyed-death-python-found-body-article-1.732513 |title=Pet Snake Eyed in Death Python Found With Body |work=Daily News|location=New York |date=1996-10-10 |access-date=2016-03-19}}</ref><ref>{{cite web|author=Animal Attack Files Archives |url=http://igorilla.com/gorilla/animal/2002/python_strangles_owner2.html |title=Owner Killed by Snake had been Warned in '98 |publisher=Igorilla.com |access-date=2016-03-19}}</ref><ref name="telegraph.co.uk">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2622427/Python-kills-careless-student-zookeeper-in-Caracas.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Python kills careless student zookeeper in Caracas |work=The Telegraph|date=2008-08-26 |access-date=2016-03-19}}{{cbignore}}</ref> U slučaju čuvara u zoološkom vrtu, piton mu je pokušavao progutati glavu, ali su ubrzo intervenirali drugi čuvari.<ref name="telegraph.co.uk"/> Osim toga, najmanje jedan burmanski piton, veličine samo 2,7 m, skupio se i ubio pijanog odraslog muškarca.<ref>{{cite web|url=http://www.insidehalton.com/news-story/3925857-brampton-inquest-called-for-python-ban-20-years-ago/ |title=Brampton inquest called for python ban 20 years ago |publisher=Insidehalton.com |date=2013-08-06 |access-date=2016-03-19}}</ref> Velika zmija koja ubija plijen stezanjem može stegnuti ili progutati dojenče ili malo dijete, što je prijetnja koja je legitimna i empirijski dokazana. Slučajevi napada pitona na djecu zabilježeni su kod mrežastog pitona,<ref>{{Cite journal |last1=Iqbal |first1=Muhammad |last2=Sari |first2=Diah Komala |last3=Arifah |first3=Nur |last4=Widayanti |first4=Gusti Ayu |last5=Aprillia |first5=Ina |date=2025-06-25 |title=Notes on Humans as Prey of Reticulated Pythons Malayopython reticulatus (Serpentes: Pythonidae) in Indonesia |url=https://ejournal.uigm.ac.id/index.php/biopalembanica/article/view/5385 |journal=Bio Palembanica |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=43–49 |doi=10.36982/bio.v2i1.5385 |issn=3047-9827|doi-access=free }}</ref> [[Python sebae|afričkog kamenog pitona]],<ref>{{cite web|url=http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |title=Pet Owners Panic after African Python Kills 2 Canadian Children |access-date=1 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074142/http://au.ibtimes.com/articles/497370/20130807/canada-criminal-investigation-new-brunswick-python-african.htm |archive-date=6 October 2014 }}</ref> i burmanskog pitona.<ref>{{cite web |url=http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |title=Officials capture 9-foot Burmese python that strangled 2-year-old Sumter County girl |work=Tampa Bay Times |access-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006131344/http://www.tampabay.com/news/publicsafety/officials-capture-9-foot-burmese-python-that-strangled-2-year-old-sumter/1015026 |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead }}</ref> Na [[Filipini]]ma, više od četvrtine muškaraca naroda [[Aeta (narod)|Aeta]] (moderne grupe lovaca-sakupljača koji žive u šumama) prijavilo je preživljavanje napada od strane [[Malayopython reticulatus|mrežastih pitona]].<ref name="Headland&Greene2011">{{cite journal |last1=Headland |first1=T. N. |last2=Greene |first2=H. W. |year=2011 |title=Hunter–gatherers and other primates as prey, predators, and competitors of snakes |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=52 |pages=E1470–E1474 |doi=10.1073/pnas.1115116108 |pmid=22160702 |pmc=3248510|doi-access=free }}</ref> Pitoni su neotrovni predatori iz zasjede, a i Aeta i pitoni love jelene, divlje svinje i majmune, što ih čini konkurentima i plijenom.<ref name="Headland&Greene2011"/> U Južnoj Africi je 2002. godine afrički piton dug 6 metara progutao čitavog desetogodišnjeg dječaka; slučajevi poput tog su empirijski posmatrani i zabilježeni, ali nisu u potpunosti potvrđeni, za razliku od prethodno navedenih slučajeva.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1414171/Hunt-for-giant-snake-that-ate-10-year-old-Durban-boy-whole.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Hunt for giant snake that ate 10-year-old Durban boy whole|first=Jane|last=Flanagan|date=24 November 2002|work=The Daily Telegraph}}{{cbignore}}</ref> U Australiji je zabilježen jedan slučaj [[Simalia amethistina|ametistinskog pitona]] koji je pokušao pojesti odraslu osobu.<ref>{{Cite web|last=Sulleyman|first=Aatif|date=2020-10-19|title=Woman woke up to find 12-foot snake trying to eat her|url=https://www.newsweek.com/woman-woke-find-12-foot-scrub-python-snake-trying-eat-her-1540252|access-date=2022-01-13|website=Newsweek|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Python tried to eat sleeping woman while being tracked by biologists|url=https://www.newscientist.com/article/2257583-python-tried-to-eat-sleeping-woman-while-being-tracked-by-biologists/|access-date=2022-01-13|website=New Scientist|language=en-US}}</ref> === Gušteri === Veliki [[komodski varan]]i su jedine poznate vrste guštera koje povremeno napadaju i konzumiraju ljude. Budući da žive na udaljenim ostrvima, napadi su rijetki i mogu proći neprijavljeni. Uprkos njihovoj velikoj veličini, napadi na ljude često su neuspješni i žrtve uspiju pobjeći, iako teško ranjene.<ref>{{Cite news |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/13/komodo-dragon-bites-elderly-woman-rinca-island.html |title=Komodo dragon bites elderly woman on Rinca Island |access-date=12 February 2014 |date=13 October 2012 |newspaper=The Jakarta Post |publisher=Niskala Media Tenggara}}</ref> Poznato je da komodski varani konzumiraju ljudske leševe, obično raskopavanjem plitkih grobova.<ref>{{Cite book |last1=Badger |first1=David P. |title=Lizards: a natural history of some uncommon creatures, extraordinary chameleons, iguanas, geckos, and more |last2=Netherton |first2=John |date=2002 |publisher=Voyageur Press |isbn=978-0-89658-520-1 |location=Stillwater, MN}}</ref> To je navelo stanovnike ostrva Komodo da premještaju svoje grobove i gomilaju kamenje na njih kako bi odvratili varane.<ref>{{Cite book |last1=Ballance |first1=Alison |title=South Sea islands: a natural history |last2=Morris |first2=Rod |date=2003 |publisher=Firely Books |isbn=978-1-55297-609-8 |location=Toronto; New York}}</ref> == Ptice == Neki dokazi podržavaju tvrdnju da afrički orao vrste ''[[Stephanoaetus coronatus]]'' povremeno napada djecu u potrazi za hranom, sa iskazom svjedoka o jednom napadu (u kojem je žrtva, sedmogodišnji dječak, preživio, a orao je ubijen),<ref>Steyn, P. 1982. Birds of prey of southern Africa: their identification and life histories. David Phillip, Cape Town, South Africa.</ref> i otkrićem dijela lobanje ljudskog djeteta u jednom gnijezdu. To bi ga učinilo jedinom živom pticom za koju se zna da lovi ljude, iako su i druge ptice poput [[noj]]eva i [[kazuar]]a ubijale ljude u samoodbrani, a [[kostoberina]] je možda slučajno ubila drevnog grčkog dramskog pisca [[Eshil]]a.<ref>el Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J., eds. (1994). Handbook of the Birds of the World. 2. Barcelona: Lynx Edicions. p. 107. {{ISBN|84-87334-15-6}}.</ref> Zabilježeno je da razne velike grabljivice poput [[suri orao|surog orla]] napadaju ljude,<ref>Dickinson, Rachel (2009). Falconer on the Edge. Houghton Mifflin-Harcourt. {{ISBN|978-0-618-80623-2}}.</ref> ali nije jasno da li je to sa namjerom da ih pojedu i da li su ikada uspjeli da ubiju jednog. U Etiopiji je 2019. zabilježen niz incidenata u kojima je orao vrste ''[[Polemaetus bellicosus]]'' napao i ubio jedno ljudsko dijete, a ranio još dvoje.<ref>{{cite book |title=The Deadly Balance: Predators and People in a Crowded World | first = Adam | last = Hart | date = 2023 | publisher= Bloomsbury |chapter-url=https://lithub.com/this-eagle-would-eat-your-toddler-if-it-had-the-chance/ | chapter=This Eagle Would Eat Your Toddler If It Had The Chance | type= excerpt via ''Literary Hub'' | isbn = 9781472985323 | url= https://books.google.com/books?id=oEmOEAAAQBAJ}}</ref> Neki fosilni dokazi ukazuju na to da su velike [[ptice grabljivice]] povremeno lovile prethistorijske hominide. Smatra se da je [[dijete iz Taunga]], ''[[Australopithecus africanus]]'' pronađen u Africi, ubijen od strane ptice slične [[Stephanoaetus coronatus|krunastom orlu]]. Izumrli [[Haastov orao]] je možda lovio ljude na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]], a taj zaključak bi bio u skladu s [[maorski folklor|maorskim folklorom]]. ''[[Leptoptilos robustus]]''<ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/j.1096-3642.2010.00616.x|title = A new species of giant marabou stork (Aves: Ciconiiformes) from the Pleistocene of Liang Bua, Flores (Indonesia)|year = 2010|last1 = Meijer|first1 = Hanneke J.M.|last2 = Due|first2 = Rokus AWE|journal = Zoological Journal of the Linnean Society|volume = 160|issue = 4|pages = 707–724|doi-access = free}}</ref> je možda lovio i ''[[Homo floresiensis]]a'' i anatomski moderne ljude, a ''[[Stephanoaetus mahery]]'', [[Teratornithidae|teratornitidi]], ''[[Buteogallus woodwardi]]'' i ''[[Caracara major]]''<ref>{{Cite journal|jstor=23353814|title=Body Mass Estimations and Paleobiological Inferences on a New Species of Large Caracara (Aves, Falconidae) from the Late Pleistocene of Uruguay|last1=Jones|first1=Washington|last2=Rinderknecht|first2=Andrés|last3=Migotto|first3=Rafael|last4=Blanco|first4=R. Ernesto|journal=Journal of Paleontology|year=2013|volume=87|issue=1|pages=151–158|doi=10.1666/12-026R.1|bibcode=2013JPal...87..151J |s2cid=83648963}}</ref> su po veličini slične Haastovom orlu, što implicira da su na sličan način mogle predstavljati prijetnju ljudskim bićima. == Ribe == === Ajkula === {{Main|Napad ajkule}} [[File:Shark warning - Salt Rock South Africa.jpg|thumb|Znak koji upozorava plivače na opasnost od napada ajkula]] Suprotno uvriježenom mišljenju, samo je za ograničen broj vrsta ajkula poznato da su ozbiljna prijetnja ljudima. Najopasnije vrste mogu biti neselektivne i ugrabit će svaki potencijalni obrok na koji naiđu (kao što bi ''[[Carcharhinus longimanus]]'' mogla pojesti osobu koja pluta u vodi nakon brodoloma) ili mogu ugristi iz radoznalosti ili pogrešne procjene (kao što je slučaj s [[velika bijela ajkula|velikom bijelom ajkulom]] koja napada ljude na daskama za surfanje, možda zato što ju podsjećaju na njen omiljeni plijen, [[perajari|tuljane]]).<ref name="sharks vs. humans">{{cite web|url=https://instinctforfilm.com/feed/sharks-vs-humans-finning/|title=Sharks vs. Humans – Are They The Danger, or Are We?|website=Instinctforfilm|publisher=Instinct Feed|date=27 October 2016|access-date=30 July 2019}}</ref><ref name="shark attack FAQ">{{cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/discover-fish/sharks/shark-attack-faq/|title=Shark Attack FAQ|publisher=Florida Museum|date=23 July 2019|access-date=30 July 2019}}</ref> Od više od 568 [[popis vrsta ajkula|vrsta ajkula]], samo četiri su bile uključene u značajan broj smrtonosnih neizazvanih napada na ljude: velika bijela ajkula, [[Galeocerdo cuvier|tigrasta ajkula]], [[Carcharhinus leucas|ajkula bik]]<ref name="isaf">ISAF [http://www.flmnh.ufl.edu/fish/sharks/statistics/species2.htm Statistics on Attacking Species of Shark]</ref> i ''Carcharhinus longimanus''.<ref name="howstuffdangerous4">{{cite web|url=http://animals.howstuffworks.com/fish/most-dangerous-shark2.htm |title=9: Oceanic Whitetip Shark - The 10 Most Dangerous Sharks &#124; HowStuffWorks |publisher=Animals.howstuffworks.com |date=2008-06-05 |access-date=2016-03-19}}</ref> Te ajkule, budući da su veliki, snažni predatori, ponekad mogu napasti i ubiti ljude; vrijedi napomenuti da su svaku od njih do sada snimili nezaštićeni ronioci na otvorenom moru.<ref>{{cite web|url=http://www.staradvertiser.com/2015/12/26/editorial/article-about-monsanto-was-right-thing-to-do/|title=Article about Monsanto was 'right thing to do'|date=26 December 2015}}</ref> Jedan od najzloglasnijih i najpoznatijih incidenata predacije od strane ajkula dogodio se s potapanjem [[USS Indianapolis (CA-35)|USS ''Indianapolis'' (CA-35)]], prilikom kojeg su ajkule (za koje se smatra da su jedinke vrste ''C. longimanus'') pojele otprilike 150 preživjelih koji su ostali nasukani danima.<ref>{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=Geiling |first2=Natasha |title=The Worst Shark Attack in History |url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-worst-shark-attack-in-history-25715092/ |access-date=2023-02-25 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Nedavno, 8. juna 2023. godine, zbog popularnosti društvenih mreža, [[Galeocerdo cuvier|fatalni napad tigraste ajkule na Vladimira Popova]] kod obale [[Hurgada|Hurgade]] u Egiptu u [[crveno more|Crvenom moru]] također je stekao značajnu ozloglašenost, jer je gotovo cijeli napad snimljen prije nego što je postao viralan. === Pirane === Napadi [[pirana]] koji su rezultirali smrtnim ishodom dogodili su se u [[sliv Amazona|slivu Amazona]]. 2011. godine, pijani 18-godišnji dječak napadnut je i ubijen u Rosario del Yata ([[Bolivija]]).<ref>{{cite web |url=http://noticias.terra.com.br/mundo/noticias/0,,OI5507003-EI8140,00-Homem+bebado+morre+apos+ser+atacado+por+piranhas+na+Bolivia.html |title=Homem bêbado morre após ser atacado por piranhas na Bolívia |date=7 December 2011|work=terra.com.br}}</ref> 2012. godine, petogodišnju brazilsku djevojčicu napalo je i ubilo jato pirana vrste ''[[Pygocentrus nattereri]]''.<ref>{{cite web |url=http://tvuol.uol.com.br/assistir.htm?video=menina-e-atacada-por-piranhas-e-morre-no-amazonas-0402CD183464C4A13326&tagIds=1793&orderBy=mais-recentes&edFilter=editorial&time=all& |date=25 October 2012 |title=Menina é atacada por piranhas e morre no Amazonas|work=tvuol.uol.com.br}}</ref> Neke brazilske rijeke imaju znakove upozorenja o smrtonosnim piranama.<ref>{{cite web |url=http://g1.globo.com/mato-grosso/noticia/2011/11/banhistas-sao-atacados-por-piranhas-em-rio-no-pantanal-de-mato-grosso.html |title=Praia no Rio Paraguai tem quase um ataque de piranhas por dia em MT |author=Martins, Kelly |work=globo.com|date=16 November 2011}}</ref> === Somovi === {{See also|Napadi gunča u rijeci Kali|Silurus glanis|Sobral Santos II}} Postoje izvještaji [[Bagarius|gunča somovima]] koji su jeli ljude u [[Sharda (rijeka)|rijeci Kāli]] u Indiji.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|title=Mutant fish develops a taste for human flesh in India|last=Cockcroft|first=Lucy|date=9 October 2008|work=[[The Daily Telegraph]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029140510/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/3163501/Mutant-fish-develops-a-taste-for-human-flesh-in-India.html|archive-date=29 October 2019}}</ref> Osim toga, bilo je izvještaja o somovima vrste ''[[Silurus glanis]]'' da su ubili i pojeli ljude u Evropi.<ref>{{Cite web|title=Leső harcsák (Silurus Art.)|url=http://mek.oszk.hu/03400/03408/html/2488.html|access-date=2022-01-13|website=mek.oszk.hu|language=en}}</ref> Smatra se da su veliki grabežljivi somovi, poput vrsta ''[[Phractocephalus hemioliopterus]]'' i ''[[Brachyplatystoma filamentosum]]'', doprinijeli gubitku života kada je trajekt ''[[Sobral Santos II]]'' potonuo u [[amazona|rijeci Amazon]] 1981. godine.<ref>{{Cite web|date=2014-04-05|title='River Monsters' uncovers tale of deadly Amazon fish attack|url=https://nypost.com/2014/04/05/river-monsters-uncovers-tale-of-deadly-amazon-fish-attack/|access-date=2022-01-13|website=New York Post|language=en-US}}</ref> === Škrapinjci === [[Epinephelus lanceolatus|Divovski škrapinjac]] je jedna od najvećih vrsta košljoriba na svijetu, te dostiže maksimalnu dužinu od 3 metra i težinu od 600 kilograma.<ref>{{Cite web|date=2019|title=Giant Queensland groper|url=https://www.dpi.nsw.gov.au/fishing/closures/identifying/marine-or-estuarine-species/giant-queensland-groper|access-date=2022-01-13|website=www.dpi.nsw.gov.au|language=en}}</ref> Bilo je slučajeva u kojima je ta vrsta napadala ljude,<ref>{{Cite web |date=2002-10-26 |title=CDNN Eco News - Did Fish Feeding Cause Shark Attack? |url=http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20021026164337/http://www.cdnn.info/eco/e020104/e020104.html |archive-date=26 October 2002 |url-status=dead}}</ref> zajedno sa blisko srodnim [[Epinephelus itajara|atlantskim golijatskim škrapinjcem]].<ref>{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Big Grouper Grabs Diver On Keys Reef |url=http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |access-date=2022-01-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803071741/http://www.flmnh.ufl.edu/fish/InNews/grouperattack2005.html |archive-date=3 August 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-07-30|title=Think Sharks Are Scary? Watch This Giant Thing Ambush A Diver.|url=https://www.huffpost.com/entry/goliath-grouper-attack_n_5632612|access-date=2022-01-13|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Attack of the Goliath Grouper|url=https://www.jonesboro.com/node/1282|access-date=2022-01-13|website=www.jonesboro.com|language=en}}</ref> == Beskičmenjaci == === Glavonošci === {{Main|Napadi glavonožaca}} Za neke velike glavonošce, posebno [[Dosidicus gigas|Humboldtovu lignju]], smatra se da napadaju i jedu ljude.<ref>{{Cite web|title=Squidly|url=http://diver.net/seahunt/fend/f_scottc.htm|access-date=2022-01-13|website=diver.net}}</ref> == Broj nastradalih == [[File:Pieter Brueghel II-The good shepherd mg 3019.jpg|thumb|Detalj napada vuka na pastira. Slika ''Dobri pastir'' [[Pieter Brueghel Mlađi|Pietera Bruegela Mlađeg]], 1616.]] Broj smrtnih ishoda pojedinačnih slučajeva ljudožderstva: {| class="wikitable" |+ !Naziv !Navodni broj poginulih !Lokacija |- |[[George Gilman Rushby|Lavovi iz Njombea]] |Do 1500 (prema glavnom izvoru) |Tanzanija |- |[[Tigar iz Champawata]] |436 |Nepal/Indija |- |[[Leopard iz Panara]] |400 |Sjeverna Indija |- |[[Gustave (krokodil)]] |300+ |Burundi, navodno |- |[[Ljudožder iz Talla Desa]] |150 |Indija |- |[[Leopard iz centralnih provincija]] |150 |Indija |- |[[Ljudožderi iz Tsavoa|Ljudožderni lavovi iz Tsavoa]] |34–100+ |Kenija |- |[[Leopard iz Rudraprayaga]] |125+ |Indija |- |[[Zvijer iz Gévaudana]] |113 |Francuska <ref name="Attacks" /> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Golis Rangea]] |100 |Somaliland <ref name="Swayne1899">{{cite book |last1=Swayne |first1=H. G. C. |title=Great and small game of Africa: An account of the distribution, habits, and natural history of the sporting mammals, with personal hunting experiences |publisher=Roland Ward |year=1899 |editor1-last=Bryden |editor1-first=H. A. |location=London |pages=575–579 |chapter=The leopard in Somaliland |oclc=11014130 |chapter-url=https://archive.org/details/greatsmallgameof00majo}}</ref> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Kahanija]] |100 |Indija <ref name="Sterndale1877">{{cite book |last=Sterndale |first=R. A. |url=https://archive.org/details/cu31924079586685 |title=Seonee; Or, camp life on the Satpura Range: A tale of Indian adventure |publisher=Sampson Low, Marston, Searle, & Rivington |year=1877 |edition=2nd |location=London |pages=[https://archive.org/details/cu31924079586685/page/n397 370]–384, 452 |oclc=27112858 |author-link=Robert Armitage Sterndale |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Bhimashankara]] |100 |Indija <ref>Bhimanshankarcha Narbhakshak (Maneater of Bhimashankar) – A [[Marathi language|Marathi]] book by author Sureshchandra Warghade</ref> |- |Lav iz Chiengija |90+ |Zambija <ref name="smith">{{Cite web |last=Tucker |first=Abigail |date=2009-12-16 |title=The Most Ferocious Man-Eating Lions |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-most-ferocious-man-eating-lions-2577288/#:~:text=Most%20are%20nameless%2C%20but%20a,paper%20floating%20in%20the%20breeze. |access-date=2022-08-01 |website=smithsonianmag.com |publisher=Smithsonian Magazine}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-19 |title=Chiengi:The Capital Of Witchcraft |url=https://zambianobserver.com/chiengi-the-capital-of-witchcraft/ |access-date=2022-08-01 |website=zambianobserver.com}}</ref><ref name="Deadliest Man-Eaters">{{Cite web |date=2010-12-14 |title=Deadliest Man-Eaters |url=https://www.outdoorlife.com/photos/gallery/hunting/2010/12/deadliest-man-eaters/ |access-date=2022-08-01 |website=outdoorlife.com |language=en-US}}</ref> |- |Krokodil Osama |83 |Uganda <ref>{{Cite web |last=Codiva |first=Michelle |date=2022-07-17 |title=Crocodile Named Osama Consumed 83 People In One Uganda's Villages |url=https://www.sciencetimes.com/articles/38813/20220717/crocodile-named-osama-consumed-83-people-one-ugandas-villages.htm |access-date=2022-08-01 |website=sciencetimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Benjamin |date=2022-07-16 |title=Monster 16ft 75-year-old crocodile has eaten 80 people and even 'snatched children' |url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/monster-16ft-75-year-old-27467995 |access-date=2022-08-01 |website=mirror.co.uk}}</ref> |- |[[Tigrovi iz Chowgarha]] |64 |Indija |- |[[Popis napada vukova|Vukovi iz Uttar Pradesha]] |60+ |Indija <ref name="jhala">[[Yadvendradev Vikramsinh Jhala|Jhala, Y.V.]] and D.K. Sharma. 1997. Child-lifting by wolves in eastern Uttar Pradesh, India. Journal of Wildlife Research 2(2):94–101</ref><ref>{{Cite news |last=Burns |first=John F. |date=1996-09-01 |title=In India, Attacks by Wolves Spark Old Fears and Hatreds |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1996/09/01/world/in-india-attacks-by-wolves-spark-old-fears-and-hatreds.html |access-date=2022-01-18 |issn=0362-4331}}</ref> |- |Lav Osama |50+ |Tanzanija <ref name="smith" /><ref name="Deadliest Man-Eaters" /> |- |Lav Namelieza |43 |Namibija <ref name="smith" /> |- |[[Leopard iz Gummalapura]] |42 |Indija |- |[[Courtaud|Vukovi iz Pariza]] |40 |Francuska <ref>{{Cite web |date=October 27, 2010 |title=The Wolves of Paris |url=https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |access-date=29 July 2022 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212521/https://retrieverman.net/2010/10/27/the-wolves-of-paris/ |url-status=usurped }}</ref><ref>{{Cite web |title=Courtaud & The Paris Wolf Attacks |url=https://happygallows.blogspot.com/2016/07/courtaud-paris-wolf-attacks.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Man Against Wolf &#124; Part One | date=23 May 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BRyCQM7wSDk |via=www.youtube.com}}</ref> |- |Hijene iz Mulanjea |36 |Malavi <ref>{{Cite web |last=Flight |first=Tim |date=2018-04-12 |title=10 Animal Serial Killers That Will Haunt Your Dreams |url=https://historycollection.com/10-animal-serial-killers-that-will-haunt-your-dreams/10/ |access-date=2022-08-01 |website=historycollection.com}}</ref> |- |[[Napad leoparda|Leopard iz doline Mulher]] |30+ |Indija <ref name="Osmaston1903">{{cite journal |last1=Osmaston |first1=L. S. |year=1904 |title=A man-eating panther |url=https://archive.org/details/journalofbombayn15bomb |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=15 |pages=135–138 |access-date=22 March 2013}}</ref> |- |Tigar iz [[Nacionalni park Dudhwa|Nacionalnog parka Dudhwa]] |24 |Indija <ref name="me">{{cite web |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |access-date=2018-07-24 |publisher=Lairweb.org.nz}}</ref> |- |[[Napadi vukova iz Kirova]] |22 |Rusija |- |[[Vukovi iz Turkua]] |22 |Finska |- |Zvijer iz Sarlata (vjerojatno vuk sa bjesnilom) |18 |Francuska <ref>{{cite web |last1=Tronel |first1=J. F. |date=28 May 2017 |title=La Bete de Sarlat, L'Histoire d'un Loup Enrage au XVIII Siecle |url=https://espritdepays.com/dordogne/histoire/bete-de-sarlat-lhistoire-dun-loup-enrage-xviiie-siecle |access-date=24 July 2021 |website=Esprit de Pays |language=fr |quote=Dix-huit a vingt personnes furent les tristes victimes de sa fureur.}}</ref><ref>{{cite web |title=La bête de Sarlat |url=https://www.sudouest.fr/2013/12/05/la-bete-de-sarlat-1249582-2147.php?nic |access-date=2021-09-01 |website=Sud-Ouest |language=fr}}</ref> |- |[[Vukovi iz Ashte]] |17 |Indija |- |[[Tigrica iz Jowlagirija]] |15 |Indija |- |[[Vukovi iz Hazaribagha]] |13 |Indija |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Yavatmala]] |13 |Indija <ref>{{cite web |last1=Pinjarkar |first1=Vijay |date=2 October 2018 |title=In Yavatmal, 9-month-long hunt for killer tigress may be about to end |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/in-yavatmal-9-month-long-hunt-for-killer-tigress-may-be-about-to-end/articleshow/66036053.cms |access-date=12 November 2018 |website=The Times of India}}</ref> |- |[[Vuk iz Gysingea]] |12 |Švedska |- |[[Usnati medvjed iz Mysorea]] |12 |Indija |- |[[Napad leoparda|Leopard iz Punanaija]] |12 |Šri Lanka <ref name="archives.sundayobserver.lk">{{citation |author=Jayantha Jayawardene |title=The man-eater of Punanai |date=2014-04-02 |url=http://archives.sundayobserver.lk/2014/03/02/spe10.asp |work=The [[Sunday Observer]] |access-date=2016-11-04}} (A shortened account of the story by Roper S. Agar as published in the Sri Lanka Wildlife Society's magazine Loris Volume 1, December 1938, No. 5.)</ref> |- |[[Spisak smrtonosnih napada ajkula u Južnoj Africi|Napadi ajkula u luci St-John]] |11 |Južna Afrika, druga plaža |- |[[Tigrovi iz Gavera]] |10 |Indija |- |[[Popis napada vukova|Vuk iz Cusaga]] |9 |Italija <ref name="oriani">{{in lang|it}} Oriani, A. & Comincini, M. [http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm Morti causate dal lupo in Lombardia e nel Piemonte Orientale nel XVIII secolo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109205627/http://www.storiadellafauna.it/scaffale/testi/oriani/oria_comi.htm|date=2013-11-09}}, in atti del Seminario "Vivere la morte nel Settecento", Santa Margherita Ligure 30 settembre - 2 ottobre 2002</ref> |- |[[Tigar iz Mundachipallama]] |7 |Južna Indija |- |[[Incident sa mrkim medvjedom u Sankebetsuu|Medvjed iz Sankebetsua]] |7 |Japan |- |[[Napad tigra|Tigrica iz Moradabada]] |7 |India <ref name="Menu">{{cite news |date=17 August 2014 |title=For Moradabad man-eater, is man off the menu? |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-Moradabad-man-eater-is-man-off-the-menu/articleshow/40321022.cms |access-date=27 January 2015}}</ref> |- |[[Ljudožderni lavovi iz Mfuwea]] |6 |Zambija |- |Krokodil iz Bang Mooda |6 |Tajland |- |[[Ljudožder iz Kande]] |5 |Indija |- |[[Tigar iz Segura]] |5 |Indija |- |[[Vuk iz Soissonsa]] |4 |Francuska |- |[[Napadi ajkula na obali Jerseyja 1916. godine|Ajkula iz New Jerseyja]] |4 |Sjeverni New Jersey |- |[[Ljudožder iz Thaka]] |4 |Indija |- |[[Leopard iz brda Yellagiri]] |3 |Indija |- |[[Ljudožder iz Chuke]] |3 |Indija |- |[[Malavijska zvijer terora]] (hijena) |3 |Malavi |- |[[Bitka kod ostrva Ramree|Napadi krokodila u bitci na ostrvu Ramree]] |Nepoznato |Mjanmar |- |[[Vuk iz Ansbacha]] |Nepoznato |Njemačka Svetog Rimskog Carstva |- |[[USS Indianapolis (CA-35)|Napadi ajkula na USS ''Indianapolis'']] |Nepoznato |Filipinsko more |} * == Povezano == * [[Napad životinje]] * ''[[Damnatio ad bestias]]'', drevni oblik pogubljenja gdje su osuđene zatvorenike ubijale životinje * [[Sukob između ljudi i divljih životinja]] * [[Biljka ljudožderka]], razne legendarne velike biljke mesožderke == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} [[Kategorija:Meso]] [[Kategorija:Uzroci smrti]] nhi7r0vnpm22b5tslopib3k7jfdywd1 Ljudožderne životinje 0 4722070 42590092 2026-05-09T19:05:27Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ljudožderna životinja]] 42590092 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ljudožderna životinja]] 83t1z4l3lcjw632ry9nsn7bzw2hmpiv Ljudožderi iz Tsavoa 0 4722071 42590106 2026-05-09T20:06:56Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ljudožderi Tsavoa]] 42590106 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ljudožderi Tsavoa]] e2z3tc5vxzg2otk7flehr9iiljf4jnm Spomen-kosturnica poginulim učesnicima NOR-a u Lukavcu 0 4722072 42590181 2026-05-10T00:50:23Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Spomen-kosturnica poginulim učesnicima NOR-a u Lukavcu]] na [[Spomen-kosturnica poginulim učesnicima Narodnooslobodilačkog rata u Lukavcu]]: [[WP:PREPOZNATLJIVOST|Prepoznatljivije]]: [[Wikipedija:Naslovi članaka#Izbjegavajte (dvosmislene) skraćenice]] - skraćenice i akronime u pravilu treba izbjegavati. 42590181 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Spomen-kosturnica poginulim učesnicima Narodnooslobodilačkog rata u Lukavcu]] cipyjeo5gbarnwv99n8m0k5hjp47x5v Spomenik borcima NOR-a na Ilidži 0 4722073 42590183 2026-05-10T00:52:02Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Spomenik borcima NOR-a na Ilidži]] na [[Spomenik borcima Narodnooslobodilačkog rata na Ilidži]]: [[WP:PREPOZNATLJIVOST|Prepoznatljivije]]: Wikipedija:Naslovi članaka#Izbjegavajte (dvosmislene) skraćenice - skraćenice i akronime u pravilu treba izbjegavati. 42590183 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Spomenik borcima Narodnooslobodilačkog rata na Ilidži]] fp47tf46yf0zwh4wk5wk1rl107v3tlo Muzej NOB-a i revolucije (Skoplje) 0 4722074 42590185 2026-05-10T00:57:18Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Muzej NOB-a i revolucije (Skoplje)]] na [[Muzej Narodnooslobodilačke borbe i revolucije]]: [[Wikipedija:Naslovi članaka#Izbjegavajte (dvosmislene) skraćenice]] - skraćenice i akronime u pravilu treba izbjegavati. Nepotrebno razvrstavanje ([[WP:KVALIFIKATOR]]). 42590185 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Muzej Narodnooslobodilačke borbe i revolucije]] pvm5o0gxu58eyf3kwnolucrc5rzllx6 Muzej Narodnooslobodilačke borbe i revolucije (Skoplje) 0 4722075 42590186 2026-05-10T00:57:46Z Vipz 151311 Preusmjereno na [[Muzej Narodnooslobodilačke borbe i revolucije]] 42590186 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Muzej Narodnooslobodilačke borbe i revolucije]] pvm5o0gxu58eyf3kwnolucrc5rzllx6 Bosanski Petrovac u NOB 0 4722076 42590189 2026-05-10T01:00:34Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Bosanski Petrovac u NOB]] na [[Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]]: [[WP:PREPOZNATLJIVOST|Prepoznatljivije]]: [[Wikipedija:Naslovi članaka#Izbjegavajte (dvosmislene) skraćenice]] - skraćenice i akronime u pravilu treba izbjegavati. 42590189 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]] e5jw2q27vx0m1qdxi50x3n14ubheg1a Razgovor:Bosanski Petrovac u NOB 1 4722077 42590191 2026-05-10T01:00:34Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Razgovor:Bosanski Petrovac u NOB]] na [[Razgovor:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]]: [[WP:PREPOZNATLJIVOST|Prepoznatljivije]]: [[Wikipedija:Naslovi članaka#Izbjegavajte (dvosmislene) skraćenice]] - skraćenice i akronime u pravilu treba izbjegavati. 42590191 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Razgovor:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]] acahawk8b4v057xwtsvc62imx5ymdm5 Životinja ljudožder 0 4722078 42590225 2026-05-10T06:34:29Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ljudožderna životinja]] 42590225 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ljudožderna životinja]] 83t1z4l3lcjw632ry9nsn7bzw2hmpiv Životinje ljudožderi 0 4722079 42590226 2026-05-10T06:34:47Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ljudožderna životinja]] 42590226 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ljudožderna životinja]] 83t1z4l3lcjw632ry9nsn7bzw2hmpiv Fosilni zapis 0 4722080 42590228 2026-05-10T06:45:54Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Fosil]] 42590228 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Fosil]] o0nh526k8rltt63zh5tsvh1c034fbbe