Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk Šablon:Aktualni događaji 10 1329 42713881 42712051 2026-10-26T12:17:49Z Edgar Allan Poe 29250 42713881 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =08.08.2026 - FOTOS OFICIAIS - 55450293419.jpg | opis = [[Luiz Inácio Lula da Silva|Lula da Silva]] | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[25. oktobra]] – Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|izvanrednim parlamentarnim izborima]] u [[Srbija|Srbiji]] [[Studentska lista]] odnijela je uvjerljivu pobjedu protiv [[SNS|Srpske napredne stranke]] bivšeg predsjednika [[Aleksandar Vučić|Aleksandra Vučića]] i osvojila većinu u [[Narodna skupština (Srbija)|Narodnoj skupštini]]. Istovremeno, [[Luiz Inácio Lula da Silva]] (''na slici'') pobijedio je [[Flávio Bolsonaro|Flávija Bolsonara]] u drugom krugu predsjedničkih izbora u [[Brazil]]u. * [[17. oktobra]] – u raznim dijelovima Europe (Francuska, Belgija, Nizozemska, Njemačka, Italija, Španjolska, Portugal i Albanija) izbile su [[Protesti u Europi u oktobru 2026.|masovne studentske i narodne demonstracije]], često popraćene nasilnim sukobima između policije i prosvjednika. Do najtežih incidenata došlo je u Francuskoj i u Italiji, dok su [[Prosvjedi u Albaniji (2026)|u Albaniji posvjedi]] eskalirali u urbanu gerilu. U Francuskoj, [[gradska vijećnica]] u [[Limoges]]u djelimično je uništena u podmetnutom požaru tokom protesta. * [[16. oktobra]] – Lideri indijskog satiričnog političkog pokreta pod nazivom [[Narodna partija bubašvaba]] uhapšeni su u [[New Delhi]]ju nakon protesta protiv izbornih reformi, koje obuhvataju brisanje 130 miliona birača iz biračkog spiska. * [[15. oktobra]] – [[Međunarodni biro za tegove i mjere]] glasao je za ukidanje [[Prijestupna sekunda|prijestupne sekunde]] zbog zabrinutosti oko poremećaja u radu [[Kompjuter|računarskih]] sistema. * [[11. oktobra]] – Najmanje 20 ljudi je poginulo, dok je više od 370 njih ranjeno u napadima [[Huti (Jemen)|Huta]] na aerodrome u [[Saudijska Arabija|Saudijskoj Arabiji]]. * [[9. oktobra]] – Južnoafrička pravnica [[Navi Pillay]] dobila je [[Nobelova nagrada za mir|Nobelovu nagradu za mir]]. Ostali dobitnici [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] bili su: [[Karl Deisseroth]] ([[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|medicina]]), [[Peter Hegemann]] (medicina), [[Georg Nagel]] (medicina), [[Francis Halzen]] ([[Nobelova nagrada za fiziku|fizika]]), [[Henri B. Kagan]] (kemija), [[Kenso Soai]] ([[Nobelova nagrada za hemiju|kemija]]), [[Anne Carson]] ([[Nobelova nagrada za književnost|književnost]]), [[Robert E. Hall]] (ekonomija) i [[Michael Woodford]] ([[Nobelova nagrada za ekonomiju|ekonomija]]). * [[27. septembra]] – Predsjednik Srbije [[Aleksandar Vučić]] podnio je ostavku kako bi na predstojećim vanrednim parlamentarnim izborima nastupio kao kandidat [[Srpska napredna stranka|Srpske napredne stranke]] za premijera. Ostavka je uslijedila nakon gotovo dvije godine [[Protesti protiv korupcije u Srbiji (2024-2026)|narodnih protesta protiv korupcije]]. Predsjednica Narodne skupštine [[Ana Brnabić]] preuzela je predsjedničke dužnosti narednog dana. <div class="main-box__meta"> <!-- Koristiti abecedni red. --> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rat u Gazi]] |[[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] | [[Rusko-ukrajinski rat]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki, koristiti hronološki red, prvo najnovije. --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline |[[Richard Riehle]]| [[Goran Bare]] | [[Eva Marie Saint]] | [[Carlos Alberto Dias]] | [[Bisera Alikadić]] | [[Biljana Plavšić]]}}</div> </div> iiuhacw8fhjeql5z02zh6xbnja935uq 42714040 42713881 2026-10-26T18:16:44Z Aca 108187 menjam slikom preliminarnih rezultata izbora; dodano 'apsolutna' uz većina 42714040 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =2026 Serbian Election Map.svg | opis = Preliminarni rezultati izbora u Srbiji po općinama | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[25. oktobra]] – Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|vanrednim parlamentarnim izborima]] u Srbiji [[Studentska lista]] odnijela je uvjerljivu pobjedu (''rezultati na slici'') protiv [[SNS|Srpske napredne stranke]] bivšeg predsjednika [[Aleksandar Vučić|Aleksandra Vučića]] i osvojila apsolutnu većinu u [[Narodna skupština (Srbija)|Narodnoj skupštini]]. Istovremeno, [[Luiz Inácio Lula da Silva]] pobijedio je [[Flávio Bolsonaro|Flávija Bolsonara]] u drugom krugu predsjedničkih izbora u [[Brazil]]u. * [[17. oktobra]] – u raznim dijelovima Europe (Francuska, Belgija, Nizozemska, Njemačka, Italija, Španjolska, Portugal i Albanija) izbile su [[Protesti u Europi u oktobru 2026.|masovne studentske i narodne demonstracije]], često popraćene nasilnim sukobima između policije i prosvjednika. Do najtežih incidenata došlo je u Francuskoj i u Italiji, dok su [[Prosvjedi u Albaniji (2026)|u Albaniji posvjedi]] eskalirali u urbanu gerilu. U Francuskoj, [[gradska vijećnica]] u [[Limoges]]u djelimično je uništena u podmetnutom požaru tokom protesta. * [[16. oktobra]] – Lideri indijskog satiričnog političkog pokreta pod nazivom [[Narodna partija bubašvaba]] uhapšeni su u [[New Delhi]]ju nakon protesta protiv izbornih reformi, koje obuhvataju brisanje 130 miliona birača iz biračkog spiska. * [[15. oktobra]] – [[Međunarodni biro za tegove i mjere]] glasao je za ukidanje [[Prijestupna sekunda|prijestupne sekunde]] zbog zabrinutosti oko poremećaja u radu [[Kompjuter|računarskih]] sistema. * [[11. oktobra]] – Najmanje 20 ljudi je poginulo, dok je više od 370 njih ranjeno u napadima [[Huti (Jemen)|Huta]] na aerodrome u [[Saudijska Arabija|Saudijskoj Arabiji]]. * [[9. oktobra]] – Južnoafrička pravnica [[Navi Pillay]] dobila je [[Nobelova nagrada za mir|Nobelovu nagradu za mir]]. Ostali dobitnici [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] bili su: [[Karl Deisseroth]] ([[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|medicina]]), [[Peter Hegemann]] (medicina), [[Georg Nagel]] (medicina), [[Francis Halzen]] ([[Nobelova nagrada za fiziku|fizika]]), [[Henri B. Kagan]] (kemija), [[Kenso Soai]] ([[Nobelova nagrada za hemiju|kemija]]), [[Anne Carson]] ([[Nobelova nagrada za književnost|književnost]]), [[Robert E. Hall]] (ekonomija) i [[Michael Woodford]] ([[Nobelova nagrada za ekonomiju|ekonomija]]). * [[27. septembra]] – Predsjednik Srbije [[Aleksandar Vučić]] podnio je ostavku kako bi na predstojećim vanrednim parlamentarnim izborima nastupio kao kandidat [[Srpska napredna stranka|Srpske napredne stranke]] za premijera. Ostavka je uslijedila nakon gotovo dvije godine [[Protesti protiv korupcije u Srbiji (2024-2026)|narodnih protesta protiv korupcije]]. Predsjednica Narodne skupštine [[Ana Brnabić]] preuzela je predsjedničke dužnosti narednog dana. <div class="main-box__meta"> <!-- Koristiti abecedni red. --> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rat u Gazi]] |[[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] | [[Rusko-ukrajinski rat]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki, koristiti hronološki red, prvo najnovije. --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline |[[Richard Riehle]]| [[Goran Bare]] | [[Eva Marie Saint]] | [[Carlos Alberto Dias]] | [[Bisera Alikadić]] | [[Biljana Plavšić]]}}</div> </div> 2xc13ufnailnq52mj8l5as3yncrxe5r 42714041 42714040 2026-10-26T18:29:03Z Aca 108187 42714041 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =2026 Serbian Election Map.svg | opis = Preliminarni rezultati izbora u Srbiji po općinama | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[25. oktobra]] – Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|vanrednim parlamentarnim izborima]] u [[Srbija|Srbiji]] (''rezultati na slici'') [[Studentska lista]] odnijela je uvjerljivu pobjedu protiv [[SNS|Srpske napredne stranke]] bivšeg predsjednika [[Aleksandar Vučić|Aleksandra Vučića]] i osvojila apsolutnu većinu u [[Narodna skupština (Srbija)|Narodnoj skupštini]]. Istovremeno, [[Luiz Inácio Lula da Silva]] pobijedio je [[Flávio Bolsonaro|Flávija Bolsonara]] u drugom krugu predsjedničkih izbora u [[Brazil]]u. * [[17. oktobra]] – u raznim dijelovima Europe (Francuska, Belgija, Nizozemska, Njemačka, Italija, Španjolska, Portugal i Albanija) izbile su [[Protesti u Europi u oktobru 2026.|masovne studentske i narodne demonstracije]], često popraćene nasilnim sukobima između policije i prosvjednika. Do najtežih incidenata došlo je u Francuskoj i u Italiji, dok su [[Prosvjedi u Albaniji (2026)|u Albaniji posvjedi]] eskalirali u urbanu gerilu. U Francuskoj, [[gradska vijećnica]] u [[Limoges]]u djelimično je uništena u podmetnutom požaru tokom protesta. * [[16. oktobra]] – Lideri indijskog satiričnog političkog pokreta pod nazivom [[Narodna partija bubašvaba]] uhapšeni su u [[New Delhi]]ju nakon protesta protiv izbornih reformi, koje obuhvataju brisanje 130 miliona birača iz biračkog spiska. * [[15. oktobra]] – [[Međunarodni biro za tegove i mjere]] glasao je za ukidanje [[Prijestupna sekunda|prijestupne sekunde]] zbog zabrinutosti oko poremećaja u radu [[Kompjuter|računarskih]] sistema. * [[11. oktobra]] – Najmanje 20 ljudi je poginulo, dok je više od 370 njih ranjeno u napadima [[Huti (Jemen)|Huta]] na aerodrome u [[Saudijska Arabija|Saudijskoj Arabiji]]. * [[9. oktobra]] – Južnoafrička pravnica [[Navi Pillay]] dobila je [[Nobelova nagrada za mir|Nobelovu nagradu za mir]]. Ostali dobitnici [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] bili su: [[Karl Deisseroth]] ([[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|medicina]]), [[Peter Hegemann]] (medicina), [[Georg Nagel]] (medicina), [[Francis Halzen]] ([[Nobelova nagrada za fiziku|fizika]]), [[Henri B. Kagan]] (kemija), [[Kenso Soai]] ([[Nobelova nagrada za hemiju|kemija]]), [[Anne Carson]] ([[Nobelova nagrada za književnost|književnost]]), [[Robert E. Hall]] (ekonomija) i [[Michael Woodford]] ([[Nobelova nagrada za ekonomiju|ekonomija]]). * [[27. septembra]] – Predsjednik Srbije [[Aleksandar Vučić]] podnio je ostavku kako bi na predstojećim vanrednim parlamentarnim izborima nastupio kao kandidat [[Srpska napredna stranka|Srpske napredne stranke]] za premijera. Ostavka je uslijedila nakon gotovo dvije godine [[Protesti protiv korupcije u Srbiji (2024-2026)|narodnih protesta protiv korupcije]]. Predsjednica Narodne skupštine [[Ana Brnabić]] preuzela je predsjedničke dužnosti narednog dana. <div class="main-box__meta"> <!-- Koristiti abecedni red. --> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rat u Gazi]] |[[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] | [[Rusko-ukrajinski rat]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki, koristiti hronološki red, prvo najnovije. --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline |[[Richard Riehle]]| [[Goran Bare]] | [[Eva Marie Saint]] | [[Carlos Alberto Dias]] | [[Bisera Alikadić]] | [[Biljana Plavšić]]}}</div> </div> 6q14imjtyscm13p0qriy40441rvidng 42714099 42714041 2026-10-27T00:02:09Z Edgar Allan Poe 29250 42714099 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =2026 Serbian Election Map.svg | opis = Preliminarni rezultati izbora u Srbiji po općinama | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[26. oktobra]] – Napadač [[Bayern München]]a i [[Fudbalska reprezentacija Engleske|engleske reprezentacije]], [[Harry Kane]], dobio [[Zlatna lopta France Footballa|Zlatnu loptu]]. * [[25. oktobra]] – Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|vanrednim parlamentarnim izborima]] u [[Srbija|Srbiji]] (''rezultati na slici'') [[Studentska lista]] odnijela je uvjerljivu pobjedu protiv [[SNS|Srpske napredne stranke]] bivšeg predsjednika [[Aleksandar Vučić|Aleksandra Vučića]] i osvojila apsolutnu većinu u [[Narodna skupština (Srbija)|Narodnoj skupštini]]. Istovremeno, [[Luiz Inácio Lula da Silva]] pobijedio je [[Flávio Bolsonaro|Flávija Bolsonara]] u drugom krugu predsjedničkih izbora u [[Brazil]]u. * [[17. oktobra]] – u raznim dijelovima Europe (Francuska, Belgija, Nizozemska, Njemačka, Italija, Španjolska, Portugal i Albanija) izbile su [[Protesti u Europi u oktobru 2026.|masovne studentske i narodne demonstracije]], često popraćene nasilnim sukobima između policije i prosvjednika. Do najtežih incidenata došlo je u Francuskoj i u Italiji, dok su [[Prosvjedi u Albaniji (2026)|u Albaniji posvjedi]] eskalirali u urbanu gerilu. U Francuskoj, [[gradska vijećnica]] u [[Limoges]]u djelimično je uništena u podmetnutom požaru tokom protesta. * [[16. oktobra]] – Lideri indijskog satiričnog političkog pokreta pod nazivom [[Narodna partija bubašvaba]] uhapšeni su u [[New Delhi]]ju nakon protesta protiv izbornih reformi, koje obuhvataju brisanje 130 miliona birača iz biračkog spiska. * [[15. oktobra]] – [[Međunarodni biro za tegove i mjere]] glasao je za ukidanje [[Prijestupna sekunda|prijestupne sekunde]] zbog zabrinutosti oko poremećaja u radu [[Kompjuter|računarskih]] sistema. * [[11. oktobra]] – Najmanje 20 ljudi je poginulo, dok je više od 370 njih ranjeno u napadima [[Huti (Jemen)|Huta]] na aerodrome u [[Saudijska Arabija|Saudijskoj Arabiji]]. * [[9. oktobra]] – Južnoafrička pravnica [[Navi Pillay]] dobila je [[Nobelova nagrada za mir|Nobelovu nagradu za mir]]. Ostali dobitnici [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] bili su: [[Karl Deisseroth]] ([[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|medicina]]), [[Peter Hegemann]] (medicina), [[Georg Nagel]] (medicina), [[Francis Halzen]] ([[Nobelova nagrada za fiziku|fizika]]), [[Henri B. Kagan]] (kemija), [[Kenso Soai]] ([[Nobelova nagrada za hemiju|kemija]]), [[Anne Carson]] ([[Nobelova nagrada za književnost|književnost]]), [[Robert E. Hall]] (ekonomija) i [[Michael Woodford]] ([[Nobelova nagrada za ekonomiju|ekonomija]]). <div class="main-box__meta"> <!-- Koristiti abecedni red. --> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rat u Gazi]] |[[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] | [[Rusko-ukrajinski rat]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki, koristiti hronološki red, prvo najnovije. --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline |[[Richard Riehle]]| [[Goran Bare]] | [[Eva Marie Saint]] | [[Carlos Alberto Dias]] | [[Bisera Alikadić]] | [[Biljana Plavšić]]}}</div> </div> ohlkl3mv1qankgtx8s60434k3djnacp 42714101 42714099 2026-10-27T00:06:47Z Edgar Allan Poe 29250 42714101 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =2026 Serbian Election Map.svg | opis = Preliminarni rezultati izbora u Srbiji po općinama | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[26. oktobra]] – Napadač [[Bayern München]]a i [[Fudbalska reprezentacija Engleske|engleske reprezentacije]], [[Harry Kane]], dobio [[Zlatna lopta France Footballa|Zlatnu loptu]]. * [[25. oktobra]] – Na [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|vanrednim parlamentarnim izborima]] u [[Srbija|Srbiji]] (''rezultati na slici'') [[Studentska lista]] odnijela je uvjerljivu pobjedu protiv [[SNS|Srpske napredne stranke]] bivšeg predsjednika [[Aleksandar Vučić|Aleksandra Vučića]] i osvojila apsolutnu većinu u [[Narodna skupština (Srbija)|Narodnoj skupštini]]. Istovremeno, [[Luiz Inácio Lula da Silva]] pobijedio je [[Flávio Bolsonaro|Flávija Bolsonara]] u drugom krugu predsjedničkih izbora u [[Brazil]]u. * [[17. oktobra]] – u raznim dijelovima Europe (Francuska, Belgija, Nizozemska, Njemačka, Italija, Španjolska, Portugal i Albanija) izbile su [[Protesti u Europi u oktobru 2026.|masovne studentske i narodne demonstracije]], često popraćene nasilnim sukobima između policije i prosvjednika. Do najtežih incidenata došlo je u Francuskoj i u Italiji, dok su [[Prosvjedi u Albaniji (2026)|u Albaniji posvjedi]] eskalirali u urbanu gerilu. U Francuskoj, [[gradska vijećnica]] u [[Limoges]]u djelimično je uništena u podmetnutom požaru tokom protesta. * [[16. oktobra]] – Lideri indijskog satiričnog političkog pokreta pod nazivom [[Narodna partija bubašvaba]] uhapšeni su u [[New Delhi]]ju nakon protesta protiv izbornih reformi, koje obuhvataju brisanje 130 miliona birača iz biračkog spiska. * [[15. oktobra]] – [[Međunarodni biro za tegove i mjere]] glasao je za ukidanje [[Prijestupna sekunda|prijestupne sekunde]] zbog zabrinutosti oko poremećaja u radu [[Kompjuter|računarskih]] sistema. * [[11. oktobra]] – Najmanje 20 ljudi je poginulo, dok je više od 370 njih ranjeno u napadima [[Huti (Jemen)|Huta]] na aerodrome u [[Saudijska Arabija|Saudijskoj Arabiji]]. * [[9. oktobra]] – Južnoafrička pravnica [[Navi Pillay]] dobila je [[Nobelova nagrada za mir|Nobelovu nagradu za mir]]. Ostali dobitnici [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] bili su: [[Karl Deisseroth]] ([[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|medicina]]), [[Peter Hegemann]] (medicina), [[Georg Nagel]] (medicina), [[Francis Halzen]] ([[Nobelova nagrada za fiziku|fizika]]), [[Henri B. Kagan]] (kemija), [[Kenso Soai]] ([[Nobelova nagrada za hemiju|kemija]]), [[Anne Carson]] ([[Nobelova nagrada za književnost|književnost]]), [[Robert E. Hall]] (ekonomija) i [[Michael Woodford]] ([[Nobelova nagrada za ekonomiju|ekonomija]]). <div class="main-box__meta"> <!-- Koristiti abecedni red. --> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rat u Gazi]] |[[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] | [[Rusko-ukrajinski rat]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki, koristiti hronološki red, prvo najnovije. --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline |[[Walter Koenig]] | [[Tom Skerritt]] | [[Richard Riehle]]| [[Goran Bare]] | [[Eva Marie Saint]] | [[Carlos Alberto Dias]] }}</div> </div> g5ewsrzyf6j7qb0qi1eu18xppdbfv48 Danil Harms 0 1828 42714096 42504351 2026-10-26T23:55:25Z Juppi lantteineen 403469 42714096 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Danil Harms<br /><small>Дании́л Ива́нович Хармс</small> | slika = | širina_slike = 220px | opis = | ime_po_rođenju = Danil Ivanovič Juvačov | pseudonim = Danil Harms<br />Daniel Harms | datum_rođenja = {{Birth date|1905|12|30|df=y}} | mjesto_rođenja = {{nowrap|{{flagicon|RUS}} [[Sankt Peterburg|Sankt Petersburg]], [[Rusija]]<br /><small>(tada {{flagicon|RUS}} [[Rusko Carstvo]])</small>}} | datum_smrti = {{nowrap|{{Death date and age|1942|2|2|1905|12|30|df=y}}}} | mjesto_smrti ={{nowrap|{{flagicon|RUS}} [[Sankt Peterburg|Sankt Petersburg]], [[Rusija]]<br /><small>(tada {{flagicon|SSSR}} [[Sankt Peterburg|Lenjingrad]], [[Sovjetski Savez]])</small>}} | zanimanje = pisac | jezik = [[Ruski jezik|ruski]] | nacionalnost = [[Rusi|Rus]] | žanr = [[proza]], [[drama]], [[poezija]] | pokret = [[avangarda]]<br />[[nadrealizam]]<br />[[teatar apsurda]] | znamenita_djela = ''[[Elizabeta Bam]]'' | uticaj_od= | utica_na = | alma_mater = | supružnik = | potpis= }} [[File:Charms.jpg|thumb|Danil Harms (1932)]] '''Danil Harms''' ([[ruski jezik|ru]]: '''Даниил Хармс''', [[30. 12.|30. prosinca]] [[1905]]. - [[2. 2.|2. veljače]] [[1942]]), bio je satiričar ranog [[Sovjetski Savez|sovjetskog]] perioda, koji je takođe koristio i [[nadrealizam|nadrealistični]] i [[apsurd]]ni stil. Rođen je kao '''Danil Ivanovič Juvačov''' (''Даниил Иванович Ювачев''), a [[pseudonim]] '''Harms''' je smislio u srednjoj školi. Takođe je koristio i pseudonime '''Horms''', '''Čarms''', '''Šardam''' itd. Njegove priče su uglavnom kratke vinjete, obično dugačke samo par paragrafa, u kojima se scene siromaštva i bede smenjuju s fantastičnim događajima i sa širokom komedijom. Ponekad se u pričama pojave poznati pisci. Harmsove priče su nepredvidive i neuređene; likovi često ponavljaju istu stvar zaredom i na druge načine ponašaju se iracionalno. Linearna priča počne da se razvija, ali se lako prekine neobjašnjivom katastrofom koja priču povede u drugom pravcu. Harms nije bio popularan zaživota i većinu stvari je izdao kao [[samizdat]]. Bio je osuđen za antisovjetsko delovanje i poslan na godinu dana u zatvor u [[Kursk]]u. Tokom opsade [[Sankt Peterburg|Lenjingrada]] 1941. godine, Harms je po drugi put uhapšen, ovaj put za [[defetizam]]. Umro je od gladi u zatvoru 1942. godine. == Povezano == * ''[[Slučaj Harms]]'', jugoslavenski biografski film iz 1987. godine == Vanjske veze == {{Commonscat|Daniil Kharms}} * [http://haharms.ru/ Даниил Хармс: лучшие рассказы, стихи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825220056/http://haharms.ru/ |date=2018-08-25 }} * [http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008503/1008503a1.htm Биография на сайте энциклопедии «Кругосвет»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303043700/http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008503/1008503a1.htm |date=2009-03-03 }} * [http://xarms.lipetsk.ru/texts/kobr1.html Биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304221921/http://xarms.lipetsk.ru/texts/kobr1.html |date=2009-03-04 }} * [http://www.litera.ru/stixiya/authors/xarms.html Даниил Хармс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126234402/http://www.litera.ru/stixiya/authors/xarms.html |date=2012-01-26 }} на Стихии * [http://xarms.lipetsk.ru/ Даниил Хармс, литературоведческий проект] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912172222/http://xarms.lipetsk.ru/ |date=2017-09-12 }} * [http://www.ironicpoetry.ru/autors/21-h/harms/index.html Даниил Хармс на сайте иронической поэзии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123164354/http://www.ironicpoetry.ru/autors/21-h/harms/index.html |date=2010-01-23 }} * [http://booknik.ru/reviews/non-fiction/?id=27878 Кто Вы, Даниил Хармс? Рецензия на книгу А.Кобринского «Даниил Хармс».] * [http://xarms.lipetsk.ru/biblio/biblio.html Библиография на сайте «Даниил Хармс»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120214231/http://xarms.lipetsk.ru/biblio/biblio.html |date=2013-01-20 }} * [http://www.colta.ru/articles/literature/1918 «Пусть меня расстреляют; но форму я не одену» / В. Шубинский и Г. Морев о том, можно ли верить следственным делам Хармса и Введенского] // Colta.ru. 2014. 4 февр. * [http://instagram.com/xapms Сообщество поклонников Даниила Хармса в Instagram] {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1905|1942|Harms, Danil}} [[Kategorija:Ruski pisci]] [[Kategorija:Ruski dramski pisci]] [[Kategorija:Ruski pjesnici]] [[Kategorija:Sovjetski pisci]] [[Kategorija:Sovjetski dramski pisci]] [[Kategorija:Satiričari]] [[Kategorija:Pisci za djecu]] [[Kategorija:Pseudonimi]] [[Kategorija:Biografije, Sankt Peterburg]] awbba68sofuxy5eda1csthv9oitiwbt Vinkovci 0 2040 42714107 42499123 2026-10-27T00:59:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714107 wikitext text/x-wiki {{Grad RH | ime = Vinkovci | slika = Cibalae-Vinkovci-Винковци-Winkowitz.png | opis_slike = | zastava = | grb = | županija = [[Vukovarsko-srijemska županija|Vukovarsko-srijemska]] | broj stanovnika = 30.842<ref>''[https://podaci.dzs.hr/media/rqybclnx/popis_2021-stanovnistvo_po_naseljima.xlsx Popis stanovništva, kućanstava i stanova 2021. – stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima]''. Državni zavod za statistiku (pristupljeno 26. rujna 2025.). [[Wikidata]] [[d:Q118496886|Q118496886]]</ref> | poštanski broj = 32100 | pozivni broj = | registarska oznaka = | gradonačelnik = Josip Romić ([[Hrvatska demokratska zajednica|HDZ]]) | z. širina = 45.29 | z. dužina = 18.80 }} '''Vinkovci''' su grad koji pripada [[Vukovarsko-srijemska županija|Vukovarsko-srijemskoj županiji]] u istočnoj Hrvatskoj. == Geografija == Grad Vinkovci nalazi se na krajnjem sjeveroistoku Hrvatske, između Dunava i Save, smješten uz rijeku [[Bosut]]. Prostire se uz [[Bosutska nizina|Bosutsku nizinu]], uz autoput i željezničku prugu koje spajaju [[Zapadna Europa|Zapadnu Europu]] s [[Bliski istok|Bliskim istokom]] i [[Srednja Evropa|Srednju Europu]] s [[Jadransko more|Jadranskim morem]]. Grad i njegovo šire područje smješteno je na 78–125 m nadmorske visine, s površinom od 102.805 ha, od čega 60.623 ha oranica i 29.149 ha pretežito hrastovih i jasenovih šuma, s blagom [[Kontinentalna klima|kontinentalnom klimom]] i povoljnim rasporedom padalina. == Sela u općini Vinkovci == * [[Mirkovci]] == Kultura == Već 36 godina postoje [[Vinkovačke jeseni]], manifestacija koja njeguje slavonsku i hrvatsku nacionalnu baštinu. U to vrijeme prikazana su kultura i običaji iz cijele Hrvatske. Manifestacija traje dva tjedna i svaku večer drugo kulturno-umjetničko društvo ima svoj nastup. Svake godine u svibnju održava se [[Festival glumca]]. Tom prigodom okupljaju se glumci iz cijele Hrvatske i uz druženje razmjenjuju iskustva i priređuju kazališne predstave. == Sport == * NK Lokomotiva * ŽOK Vibrobeton * SK Lokomotiva * Vinkovački plivački klub VPK * TK Vinkovci * ŠRU Bajer * KK Vinkovci * RK Spačka Vinkovci == Obrazovanje == === Osnovne škole === * OŠ Antuna Gustava Matoša * OŠ Bartola Kašića * OŠ Josipa Kozarca * OŠ Ivana Gorana Kovačića * OŠ Vladimira Nazora * OŠ Ivana Mažuranića * Osnovna glazbena škola Josipa Runjanina === Srednje škole === * Gimnazija Matije Antuna Reljkovića * Ekonomska i trgovačka škola Ivana Domca * Tehnička škola Ruđera Boškovića * Industrijsko-obrtnička škola Silvija Strahimira Kranjčevića * Zdravstvena i veterinarska škola dr Andrije Štampara * Drvodjeljsko-tehnička škola * Poljoprivredno-šumarska škola * Glazbena škola Josipa Runjanina === Fakulteti === * Poljoprivredni fakultet Osijek – ogranak Vinkovci == Značajne osobe == * [[Goran Bare]], hrvatski glazbenik, osnivač i glavni vokal rok-grupe Majke * [[Mirko Filipović]], hrvatski borac mješovitih borilačkih vještina, kikboksač i boksač * [[Josip Kozarac]], hrvatski pisac * [[Ivan Kozarac]], hrvatski pisac * [[Mladen Vulić]], hrvatski glumac * [[Ivan Bošnjak]], hrvatski nogometaš * [[Duje Čop]], hrvatski nogometaš * [[Josip Runjanin]], hrvatski i srpski vojnik, skladatelj hrvatske nacionalne himne * [[Vanja Radauš]], hrvatski kipar, slikar i pisac * [[Slavko Kopač]], hrvatsko-francuski slikar i kipar * Joza Ivakić, hrvatski književnik, kazališni i filmski redatelj == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Vinkovci}} * [http://www.vinkovci.hr/ Službena stranica Vinkovaca] * [http://www.vinkovci-online.com/ Neslužbeni portal Vinkovaca - Vinkovci-Online.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051023204430/http://www.vinkovci-online.com/ |date=2005-10-23 }} * [http://vinkovci.gkvk.hr/ Vinkovci On-line] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050211040421/http://vinkovci.gkvk.hr/ |date=2005-02-11 }} * [https://web.archive.org/web/20091008043626/http://vinkovci.com.hr/ Neslužbeni portal Vinkovaca] {{Vinkovci}} {{Hrvatski gradovi}} {{Vukovarsko-srijemska županija}} [[Kategorija:Gradovi u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Vinkovci| ]] mykt57djerh7rw5htllhrni8ikakffh Vodik 0 3456 42714125 42659158 2026-10-27T02:52:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714125 wikitext text/x-wiki {{Kemijski_element |ime = Vodik |simbol = H |redni_broj = 1 |kemijska skupina = nemetali |grupa = 1 |perioda = 1 |blok = s |izgled = bezbojni [[plin]] |gustoca = 0,08988 |tvrdoca = - |atomska_masa = 1,00794(7) |specificni_toplinski_kapacitet = (25&nbsp;°C) (H<sub>2</sub>) 28.836 |taliste = −259,14 |vreliste = −252,87 |toplina_taljenja = (H<sub>2</sub>) 0,117 |toplina_isparivanja = (H<sub>2</sub>) 0,904 |EK1 =1 |EK2 =1 |e_konfiguracija = 1s<sup>1</sup> }} '''Vodik''' nema određen položaj u periodnom sustavu. Ima jedan valentni [[elektron]] kao [[alkalijski metali]], a od njih se razlikuje mnogo većom energijom [[Ionizacija|ionizacije]]. Za stabilnu elektronsku konfiguraciju nedostaje mu jedan [[elektron]]. Vodik bi se mogao smatrati [[Halogeni elementi|halogenim elementom]], ali od njih ima manju [[elektronegativnost]] i afinitet prema elektronu, pa se zbog toga proučava zasebno. Čini 75% mase [[svemir]]a, te je ishodišna tvar iz koje su [[Nuklearna fuzija|nuklearnom fuzijom]] nastali ostali elementi. [[Zvijezda|Zvijezde]] u [[Glavni niz|glavnom nizu]] se uglavnom sastoje od vodika, u obliku [[plazma|plazme]]. Elementarni vodik na [[Zemlja|Zemlji]] je u vrlo malim količinama.<ref>{{Cite web|author=Palmer D.|title=Hydrogen in the Universe|url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/971113i.html|publisher=[[NASA]]|year=1997|access-date=2015-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20141029152908/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/971113i.html|archive-date=2014-10-29|url-status=dead}}</ref> Elementarni vodik sastoji se od [[Procij|običnog vodika (procija)]] (>99,98%), dok ostatak (gotovo 0,02%) čini teški vodik ([[deuterij]]) s tragovima superteškog vodika ([[tricij]]a). Vodik stvara kemijske veze sa najviše elemenata, posebno u [[Organska kemija|organskim tvarima]]. [[Standardni tlak i temperatura|Pri standardnom tlaku i temperaturi]], vodik je plin bez boje, mirisa i okusa, 14,4 puta lakši od [[zrak]]a. Neotrovan je. Slabo je [[Topljivost|topljiv]] u polarnim, a bolje u nepolarnim otapalima. [[Datoteka:Emissions Spectra.webm|mini|Hydrogen spectrum test]] Industrijski se najviše dobija iz [[Prirodni plin|zemnog plina]], a rjeđe [[Elektroliza|elektrolizom]] [[voda|vode]]. Najviše se koristi u proizvodnji [[Fosilna goriva|fosilnih goriva]] (hidrokrakiranje – povećanje kvalitete goriva) i za dobivanje [[amonijak]]a, u proizvodnji umjetnih goriva. U [[Metalurgija|metalurgiji]] nije baš poželjan, jer mnoge [[Kovine|metale]] čini lomljivim i krtim, pa stvara poteškoće u izgradnji cjevovoda i metalnih spremnika.<ref>{{Cite web|title=Hydrogen Basics&nbsp;— Production|url=http://www.fsec.ucf.edu/en/consumer/hydrogen/basics/production.htm|publisher=Florida Solar Energy Center|year=2007|access-date=2015-04-22|archive-date=2008-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080218210526/http://www.fsec.ucf.edu/en/consumer/hydrogen/basics/production.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal |author= Rogers H.C.|title= Hydrogen Embrittlement of Metals|journal=Science|date=1999}}</ref> == Historija == Iako ga nije prvi proizveo (prvi ga je proizveo [[Paracelsus]] u 16. st. reakcijom metala i jake kisline), vodik ([[Latinski jezik|lat.]] ''Hydrogenium'') je definirao [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Britanac]] [[Henry Cavendish]] [[1766]].<ref>[[Opća i nacionalna enciklopedija]] u 20 svezaka, sv. 20, {{ISBN|978-953-7224-20-2}}, str. 281</ref> i nazvao ga "zapaljivim zrakom". Cavendish ga je dobio reakcijom [[cink]]a i [[Klorovodična kiselina|klorovodične kiseline]]. Definirao je o kojem se plinu radi i dokazao da reakcijom vodika i kisika nastaje [[voda]]. Zbog toga svojstva [[Antoine Lavoisier]] ga [[1783.]] naziva ''hydrogène'', od [[Starogrčki jezik|grčkog]] "onaj koji stvara vodu" (grč. ὕδωρ = voda, γενής = stvaratelj). Hrvatski naziv uveo je [[Bogoslav Šulek]]. Tekući vodik je dobio prvi put 1898. James Dewar, a godinu kasnije je stvorio i kruti vodik. [[Deuterij]] je dobio 1931. [[Harold Urey]], a godinu kasnije je stvorili i [[Teška voda|tešku vodu]]. 1934. [[Ernest Rutherford]] i njegov tim su proizveli [[tricij]].<ref>{{Cite book|author= Emsley John|title=Nature's Building Blocks|publisher=Oxford University Press| date = 2001}}</ref> [[Datoteka:Emission spectrum-H.png|500px|desno|mini|Vodikove emisione linije u vidljivom dijelu spektra. Postoje 4 vidljive linije [[Balmerova serija|Balmerove serije]]]] Prvi [[balon na vrući zrak]] je otkrio 1783. Jacques Charles. [[Ferdinand von Zeppelin]] je napravio letjelicu na vodik, koja je imala prvi let 1900., a kasnije je nazvana [[cepelin]]. [[Nikal]] – vodikove [[Baterija|baterije]] su se prvi put koristile 1977, a kasnije ih je koristila [[Međunarodna svemirska postaja]], [[svemirske letjelice]] [[2001 Mars Odyssey]] i [[Mars Global Surveyor]], te [[svemirski teleskop Hubble]], kome je prvo pakovanje baterija trajalo 19 godina.<ref>{{Cite web|url=http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=406&gTable=japaperimportPre97&gID=57704|title=NTS-2 Nickel-Hydrogen Battery Performance 31|publisher=Aiaa.org|date=2009|access-date=2015-04-22|archivedate=2009-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810200734/http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=406&gTable=japaperimportPre97&gID=57704|deadurl=yes}}</ref> [[Datoteka:Nursery of New Stars - GPN-2000-000972.jpg|desno|mini|300px|NGC 604 galaksija, ogromno područje ioniziranog vodika u [[Trokut (zviježđe)|zviježđu Trokut]]]] ===Uloga u kvantnoj teoriji=== Zbog svoje jednostavne [[atom]]ske strukture, koja se sastoji od jednog [[proton]]a i [[elektron]]a, atom vodika sa svojim [[Vodikove spektralne linije|vodikovim spektralnim linijama]] svjetlosti (emisija i apsorpcija – [[Balmerova serija]], [[Lymanova serija]] itd.), je imao središnju ulogu u razvoju [[Bohrov model atoma|teorije atomske strukture]]. Osim toga, atom vodika i odgovarajući kationi H<sub>2</sub><sup>+</sup> su imali važnu ulogu u razumijevanju prirode [[Kemijska veza|kemijskih veza]], čija se teorija razvila 1920-tih.<ref>{{cite journal |author=Crepeau Bob|title=Niels Bohr: The Atomic Model|journal=Great Scientific Minds|publisher=Great Neck Publishing|date=2006}}</ref> Prije razvoja [[kvantna mehanika|kvantne mehanike]], [[James Clerk Maxwell|Maxwell]] je uočio da [[Toplinski kapacitet|specifični toplinski kapacitet]] molekule H<sub>2</sub> ima neobjašnjivo odstupanje na niskim temperaturama, gdje se H<sub>2</sub> počinje više ponašati kao jednoatomni plin. Prema kvantnoj teoriji, ta pojava se dešava zbog prostora energetskih nivoa, koji su naširoko raspoređeni kod H<sub>2</sub> zbog male mase. Taj veliki prostor energetskih nivoa onemogućuje ravnomjernu raspodjelu toplinske energije kod vodika na niskim temperaturama.<ref>{{cite journal |authors=Berman R., Cooke, A. H.; Hill, R. W.|title=Cryogenics|journal=Annual Review of Physical Chemistry|date=1956}}</ref> == Svojstva == Pri [[Standardni tlak i temperatura|standardnom tlaku i temperaturi]], vodik je [[plin]] bez boje, mirisa i okusa, 14.4 puta lakši od zraka. Neotrovan je. Slabo je topljiv u polarnim, a bolje u nepolarnim otapalima. Ohlađen na temperaturu vrelišta, kondenzira se u bezbojnu [[Tekućina|tekućinu]] koja je najlakša od svih tekućina. Daljnjim odvođenjem topline skrućuje se u prozirnu [[krutina|krutinu]] heksagonske kristalne strukture. Zapaljen na zraku pri 560&nbsp;°C, izgara gotovo nevidljivim plamenom u vodu: 2 H<sub>2(g)</sub> + O<sub>2(g)</sub> → 2 H<sub>2</sub>O<sub>(l)</sub> <math>\Delta{}_{\mathrm{r}}H</math> = 286 kJ mol<sup>−1</sup> Na sobnoj temperaturi nije previše reaktivan, no pri višim temperaturama ulazi u niz reakcija. Otapa se u mnogim metalima, kao što je [[platina]]. Pri sobnoj temperaturi bez [[katalizator]]a, reagira samo s [[fluor]]om i [[vanadij]]em u prahu. Razlog slaboj reaktivnosti molekularnog vodika pri sobnoj temperaturi jaka je jednostruka [[kovalentna veza]] u molekuli. Ta veza je najjača od svih jednostrukih kovalentnih veza između dvaju istovrsnih atoma. Pri povišenoj temperaturi spaja se i s kisikom iz mnogih [[oksid]]a, te tako djeluje kao redukcijsko sredstvo. [[Datoteka:Fusion in the Sun.svg|mini|desno|250px|[[Niz proton-proton]] prevladava kod zvijezdi veličine našeg Sunca ili manjih]] == Rasprostranjenost == Elementarni vodik na Zemlji je vrlo rasprostranjen, ali u malim količinama. Nazočan je u [[Atmosfera|atmosferi]], [[Zemni plin|zemnom plinu]], vulkanskim plinovima, itd. Zbog toga što ga gravitacija teško može zadržati, vodik u gornjim dijelovima atmosfere izlazi u svemir. U obliku spojeva, ima ga u ogromnim količinama, ponajviše u obliku [[voda|vode]], koja prekriva gotovo dvije trećine Zemljine površine. Sastavni je dio mnogih [[Organski spojevi|organskih spojeva]], [[kiselina]] i [[otopina]]. Po broju atoma, treći je, odmah nakon kisika i silicija, a po masenom udjelu je na desetom mjestu. Čini 75% mase [[svemir]]a, te je ishodišna tvar iz koje su [[nuklearna fuzija|nuklearnom fuzijom]] nastali ostali elementi. Po broju atoma, vodika ima 90% u svemiru. Ima ga u ogromnim količinama u [[zvijezda]]ma i [[Plinoviti div|plinovitim divovima]], a izgleda da ga ima u još neotkrivenoj [[Tamna tvar|tamnoj tvari]] i [[Tamna energija|tamnoj energiji]]. Molekularni oblaci sa H<sub>2</sub> su povezani sa rođenjem zvijezda. Vodik ima odlućujuću ulogu u stvaranju snage i toplinske energije u [[nuklearna fuzija|nuklearnoj fuziji]], koja se odvija u jezgrama zvijezda, kroz [[Niz proton-proton|niz proton – proton]] i [[Niz ugljik-dušik-kisik|niz ugljik – dušik – kisik]].<ref>{{Cite web|author=Steve Gagnon|url=http://education.jlab.org/itselemental/ele001.html|title=Hydrogen|publisher=Jefferson Lab|year=2008|access-date=2015-04-22|archive-date=2020-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200502082747/https://education.jlab.org/itselemental/ele001.html}}</ref><ref>{{Cite book|author=Haubold Hans, Mathai, A. M.|date=2007|url=http://www.columbia.edu/~ah297/unesa/sun/sun-chapter4.html|title=Solar Thermonuclear Energy Generation|publisher=Columbia University|year=2008|access-date=2015-04-22|archive-date=2006-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20060310214343/http://www.columbia.edu/~ah297/unesa/sun/sun-chapter4.html|deadurl=yes}}</ref> U svemiru vodik se uglavnom nalazi u atomskom stanju ili kao [[plazma]], čija su svojstva sasvim drukčija od molekularnog vodika H<sub>2</sub>. Kao plazma, vodikovi elektroni i protoni nisu povezani zajedno, i stvaraju veoma jaku [[Električna vodljivost|električnu vodljivost]] i veliku emisiju [[toplina|topline]] (stvara [[elektromagnetsko zračenje]], uključujući svjetlost sa [[Sunce|Sunca]] i ostalih [[zvijezda]]). Na nabijene čestice vodika snažno utječu [[Magnetsko polje|magnetska]] i [[Električno polje|električna polja]]. Na primjer, [[Sunčev vjetar]] djeluje na Zemljinu [[magnetosfera|magnetosferu]], stvarajući [[polarna svjetlost|polarnu svjetlost]] i Birkelandovu struju.<ref>{{cite journal |author=Storrie-Lombardi Lisa J. |title=Surveys for z > 3 Damped Lyman-alpha Absorption Systems: the Evolution of Neutral Gas|journal=Astrophysical Journal|date=2000}}</ref> Pod normalnim uvjetima na Zemlji, vodik se uglavnom nalazi kao plinovita molekula H<sub>2</sub>. Ustvari, vodikov plin je vrlo rijedak u atmosferi, svega 0,000055%, zato što je molekula vodika puno lakša od zraka, zbog čega lakše bježi iz [[Zemljina atmosfera|atmosfere]]. Ipak, na Zemljinoj površini, vodik je treći najrašireniji element, uglavnom u obliku molekula [[voda|vode]] i [[Ugljikohidrati|ugljikohidrata]]. Neke [[alga|alge]] i [[bakterije]] stvaraju plin vodik.<ref>{{Cite web |author=Wolfgang H. Berger| date =2007|url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange2/11_3.shtml|title=The Future of Methane|publisher=University of California, San Diego|accessdate=2008}}</ref> == Dobivanje == === Laboratorijsko === Najčešće se dobiva onako kako ga je prvi put dobio Cavendish, tj. reakcijom cinka i klorovodične kiseline, umjesto koje se često rabi i razrijeđena [[sumporna kiselina]]: Zn<sub>(s)</sub> + 2 H<sup>+</sup> → Zn<sup>2+</sup> + H<sub>2(g)</sub> Za razvijanje plinova u laboratoriju najpogodniji je [[Kippov aparat]], jer se reakcija u njemu može prekinuti i na taj način proizvesti samo potrebne količine plina. Može se dobiti i reakcijom vode s čvrstim [[hidrid]]ima, kao što je [[kalcijev hidrid]]: 2 H<sub>2</sub>O + CaH<sub>2(s)</sub> → 2 H<sub>2(g)</sub> + Ca<sup>2+</sup> + 2 OH<sup>-</sup> te reakcijom metala negativnog redukcijskog potencijala s [[lužina]]ma, ako ti metali stvaraju hidrokso-komplekse: 2 Al<sub>(s)</sub> + 6 H<sub>2</sub>O + 2 OH<sup>-</sup> → 2 Al(OH)<sub>4</sub><sup>-</sup> + 3 H<sub>2(g)</sub> === Industrijsko === Ovisno o cijeni električne energije i energenata, vodik se dobiva na nekoliko načina. U zemljama s jeftinom električnom energijom, dobiva se elektrolizom vode, zalužene alkalijskim hidroksidom zbog povećanja vodljivosti: *[[katoda]] (-): 4 H<sub>2</sub>0 + 4e<sup>-</sup> → 2 H<sub>2(g)</sub> + 4 OH<sup>-</sup> *[[anoda]] (+): 4 OH<sup>-</sup> → O<sub>2(g)</sub> 2 H<sub>2</sub>O + 4e<sup>-</sup> :::2 H<sub>2</sub>O → 2 H<sub>2(g)</sub> + O<sub>2(g)</sub> Vodik se dobiva i kao nusprodukt kod dobivanja [[klor]]a metodom [[kloralkalna elektroliza|kloralkalne elektrolize]]. Jedna od najraširenijih i najjeftinijih metoda jest piroliza ugljikovodika, primjerice [[etan]]a: C<sub>2</sub>H<sub>2(g)</sub> → C<sub>2</sub>H<sub>4(g)</sub> + H<sub>2(g)</sub> Kada je lako dostupan [[metan]], koristi se njegova reakcija s vodenom parom na 1100&nbsp;°C: CH<sub>4(g)</sub> + H<sub>2</sub>O ⇄ CO<sub>(g)</sub> + 3 H<sub>2(g)</sub> <math>\Delta{}_{\mathrm{r}}H</math> = 214.4 kJ mol<sup>−1</sup> Kada je lako dostupan i jeftin ugljen, koristi se redukcija vodene pare: C<sub>(s)</sub> + H<sub>2</sub>O ⇄ CO<sub>(g)</sub> + H<sub>(g)</sub> <math>\Delta{}_{\mathrm{r}}H</math> = 131.25 kJ mol<sup>−1</sup> [[Datoteka:Algae hydrogen production.jpg|mini|desno|300px|Bioreaktor sa algama za proizvodnju vodika]] Dobivena smjesa zove se [[vodeni plin]]. [[Ugljikov dioksid|Ugljikov(II) oksid]] od vodika se odvaja reakcijom s dodatnom vodenom parom, pri čemu nastaje dodatna količina vodika: CO<sub>(g)</sub> + H<sub>2</sub>O<sub>(g)</sub> → H<sub>2(g)</sub> + CO<sub>2(g)</sub> Nastali [[ugljikov(IV) oksid]] uklanja se iz smjese apsorpcijom u lužini ili ispiranjem vodom pod tlakom. Lako se uklanja i hlađenjem tekućim zrakom. Tragovi neizreagiranog [[ugljen-monoksid|ugljikovog(II) oksida]] uklanjaju se prevođenjem plina preko zagrijanog [[natrijev hidroksid|natrijevog hidroksida]] pri čemu nastaje [[natrijev metanoat]]. ===Termokemijski procesi=== Postoji više od 200 termokemijskih procesa, koji se mogu iskoristiti za razdvajanje vode. Oko 10-tak procesa se istražuje i ispituje za dobivanje vodika i [[kisik]]a iz [[voda|vode]], te grijanjem bez upotrebe [[električna struja|električne struje]], a ti su procesi na primjer: ciklus [[željezo|željeznog]] oksida, ciklus [[cerij]] (IV) oksid - cerij (III) oksid, ciklus [[cink]] – cink oksid, ciklus [[sumpor]] – [[jod]], ciklus [[Bakar (element)|bakar]] – [[klor]] i ciklus hibridni [[sumpor]]. Veliki broj labaratorija u Francuskoj, Njemačkoj, Grčkoj, Japanu i SAD razvijaju termokemijske procese uz korištenje Sunčeve energije i vode.<ref>[http://www.hydrogen.energy.gov/pdfs/review05/pd28_weimer.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121027080909/http://www.hydrogen.energy.gov/pdfs/review05/pd28_weimer.pdf |date=2012-10-27 }} "Development of solar-powered thermochemical production of hydrogen from water" 2005</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hydrogen.energy.gov/pdfs/progress07/ii_f_1_perret.pdf|title=Development of Solar-Powered Thermochemical Production of Hydrogen from Water|work=DOE Hydrogen Program|date=2007|author=Perret Robert|accessdate=26 maj 2018|archive-date=2012-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027080922/http://www.hydrogen.energy.gov/pdfs/progress07/ii_f_1_perret.pdf}}</ref> ===Anaerobna korozija=== [[Datoteka:Ferrous hydroxide.JPG|mini|desno|250px|U spremniku je tamno zeleni željezo(II) hidroksid ili zelena korozija]] Bez prisustva kisika, [[željezo]] i legirani [[čelik]] polako [[Oksidacija|oksidiraju]] uz pomoć [[proton]]a iz vode, koji se pretvaraju u plinoviti vodik H<sub>2</sub>. Anaerobna korozija stvara prvo željezni hidroksid (zelena korozija) i ta se kemijska reakcija može opisati kao: ::Fe + 2 H<sub>2</sub>O → Fe(OH)<sub>2</sub> + H<sub>2</sub> U drugom koraku, bez prisustva kisika, željezni hidroksid može oksidirati uz pomoć protona iz vode i stvoriti [[magnetit]] i plinoviti vodik. Taj se proces naziva Shikorrova reakcija: ::3 Fe(OH)<sub>2</sub> → Fe<sub>3</sub>O<sub>4</sub> + 2 H<sub>2</sub>O + H<sub>2</sub> Dobro kristalizirani magnetit (Fe<sub>3</sub>O<sub>4</sub>) je termodinamički puno stabilniji od željeznog hidroksida. Taj se proces obično dešava za vrijeme anaerobne korozije željeza i čelika, u [[Podzemne vode|podzemnim vodama]] koje nemaju kisika, i u reduciranim [[tlo|tlu]] u kojem ima dosta vlage. ===Geološko stvaranje – serpentacija=== Bez prisustva kisika, u dubokim geološkim slojevima, koji su daleko od Zemljine atmosfere, plinoviti vodik se stvara za vrijeme procesa '''serpentacije''', što je anaerobna oksidacija protona vode (H<sup>+</sup>) i željeznog (Fe<sup>2+</sup>) [[Silikati|silikata]], koji je prisutan u kristalima fajalita (Fe<sub>2</sub>SiO<sub>4</sub> – krajnji član [[olivin]]a). Ta reakcija vodi do stvaranja [[magnetit]]a (Fe<sub>3</sub>O<sub>4</sub>), [[kvarc]]a (SiO<sub>2</sub>) i vodika (H<sub>2</sub>), na slijedeći način: 3 Fe<sub>2</sub>SiO<sub>4</sub> + 2 H<sub>2</sub>O → 2 Fe<sub>3</sub>O<sub>4</sub> + 3 SiO<sub>2</sub> + 3 H<sub>2</sub> == Spojevi == [[Datoteka:3D model hydrogen bonds in water.svg|250px|desno|mini|Model vodikovih veza (1) kod molekula [[voda|vode]].]] Spojevi vodika mogu se podijeliti na spojeve u kojima je nazočan u negativnom (-1) i pozitivnom stupnju oksidacije (+1). Prvi se nazivaju [[hidridi]]ma, i zauzimaju manjinu vodikovih spojeva, dok su drugi puno zastupljeniji i važniji. Sastavni je dio živog svijeta, u kojem igra jednu od temeljnih uloga. Poznati spojevi su vodikov peroksid i vodikov praskavac. ===Kovalentni i organski spojevi=== Na sobnoj temperaturi nije previše reaktivan, no pri višim temperaturama ulazi u niz reakcija. Poznati su milijunu [[ugljikovodik]]a, koji su područje proučavanja organske kemije. Vodik stvara spojeve i sa elementima koji imaju veću elektronegativnost, kao što su [[halogeni elementi]] (F, Cl, Br, I). Kada se spaja sa [[fluor]]om, [[kisik]]om ili [[dušik]]om, vodik se može vezati u jakoj nekovalentnoj vezi, koja se zove [[vodikova veza]], koja je kritična u stabilnosti mnogih bioloških molekula. Vodik se veže i sa manje elektronegativnim elementima, kao što su [[Kovine|metali]] i [[polumetali]]. ===Hidridi=== [[Hidridi]] su spojevi raznih kemijskih elemenata s vodikom. S-blok čine elementi prve i druge skupine periodnog sustava elemenata. P-blok čine elementi 13. - 17. skupine periodnog sustava elemenata. To su najvažniji hidridi, često korišteni u praksi. Dijele se na kisele, bazne, amfoterne i neutralne. Kiseli hidridi su oni hidridi koji u reakciji s vodom daju kiseline. Bazni hidridi su oni hidridi koji u reakciji s vodom daju baze. Amfoterni hidridi, ovisno o reakciji, mogu se ponašati i kao kiseline i kao baze. Neutralni hidridi uopće ne reagiraju s vodom == Izotopi == [[Datoteka:Tritium-watch.jpg|mini|200px|desno|Sat sa luminiscentnom bojom od tricija]] Elementarni vodik sastoji se od [[procij|običnog vodika (procija)]] (>99,98%), dok ostatak (gotovo 0,02%) čini [[deuterij|teški vodik (deuterij)]] s tragovima [[tricij|superteškog vodika (tricija)]]. *1H ili [[procij]] je daleko najčešći izotop vodika, kojeg ima više od 99,98%. Ima jedan [[proton]] i jedan [[elektron]]. Za razliku od svih ostalih izotopa, nema [[neutron]]. *2H ili [[deuterij]], ima jedan proton i jedan neutron u jezgri, te jedan elektron. U biti, vjeruje se da sav deuterij u svemiru potječe još od vremena [[Veliki prasak|Velikog praska]] i da još traje. Deuterij nije radioaktivan, i ne prestavlja značajnu opasnost za zdravlje. On se koristi i kod nuklearne magnetno rezonantne [[spektroskopija|spektroskopije]], za označavanje neradioaktivnih tvari u otapalu. Voda koja uključuje atome deuterija se naziva [[teška voda]]. Teška voda se koristi u [[Nuklearni reaktor|nuklearnim reaktorima]] za smanjivanje brzine brzih [[neutron]]a, kao i za hlađenje nuklearnih reaktora. Deuterij prestavlja moguće gorivo za dobivanje [[Energija nuklearne fuzije|električne energije iz nuklearne fuzije]]. *3H ili [[tricij]], ima jedan proton i dva neutrona u jezgri, te jedan elektron.Tricij je radioaktivan, raspada se u [[helij]]-3 izotop, uz pojavu [[beta-čestica]] i ima [[vrijeme poluraspada]] od 12,32 godine. Toliko je radioaktivan da se koristi za [[Luminiscencija|luminiscentne]] boje, koje se koriste i kod satova, kod kojih se može vidjeti vrijeme i u mraku. Staklo spriječava da mala količina radioaktivnosti izađe van. U prirodi se tricij može naći u vrlo malim količinama u [[Zemljina atmosfera|atmosferi]], a nastaje uslijed djelovanja [[Kozmičke zrake|kozmičkih zraka]]. Tricij može nastati kod testiranja [[Nuklearno oružje|nuklearnog oružja]]. Tricij prestavlja moguće gorivo za dobivanje [[Energija nuklearne fuzije|električne energije iz nuklearne fuzije]]. On se koristi kod kemijskih i bioloških pokusa kao radioaktivni označivač. Vodik je jedini kemijski element čiji se izotopi označuju drugim imenima (procij, deuterij, tricij). [[Međunarodna unija za čistu i primijenjenu kemiju]] dozvoljava oznake D za deuterij ili T za tricij, ali preporučuje oznake <sup>2</sup>H and <sup>3</sup>H. Oznaka P se već koristi za [[fosfor]], tako da se ne može koristiti za procij. == Molekularni izomeri == Prilikom ispitivanja vibracijsko-rotacijskog spektra vodika pronađene su promjene u intenzitetu rotacijskih vrpci, koje su protumačene hipotezom o postojanju dva oblika vodika koji se razlikuju po nuklearnim spinovima u molekuli vodika. Ako su spinovi dvaju protona iz molekule antiparalelni, rezultantni spin je nula, te je stanje nedegenerirano. Takav vodik zove se para-vodik. Ako su paralelni, rezultantni spin je 1, a stanje je trostruko degenerirano, što dovodi do orto-vodika. Pri sobnoj temperaturi, elementarni se vodik sastoji od 75% orto-vodika i 25% para-vodika. Orto- i para-vodik razlikuju se po nekim fizikalnim svojstvima, primjerice energiji disocijacije, toplinskom kapacitetu, tlaku para i slično. Između njih postoji ravnoteža: ''o''-H<sub>2</sub> ⇄ ''p''-H<sub>2</sub> <math>\Delta{}_{\mathrm{}}H</math> < 0 koja se hlađenjem pomiče udesno. Na niskim temperaturama moguće je izolirati gotovo čisti para-vodik, no čisti orto-vodik nije moguće izolirati, jer povećanjem temperature ne dolazi do povećanja njegovog udjela iznad 75%. Odnos između orto- i para-vodika je vrlo bitna kod spremanja tekućeg vodika u spremnik, jer pretvaranje orto-vodika u para-vodik stvara dodatno toplinu, koja može dovesti do hlapljenja, a time i gubitka tekućeg vodika. Zbog toga treba koristiti [[katalizator]]e, kao što je [[Željezov(III) oksid|željezov (III) oksid]], aktivni [[ugljik]], platinizirani [[azbest]], [[kovine rijetkih zemalja]], [[Uranij|uranovi]] spojevi, [[krom]]ov oksid i neki spojevi [[nikal|nikla]]. Molekularni oblik iona triatomnog vodika ili H<sup>3+</sup>, je pronađen u međuzvjezdanoj materiji, koji je nastao ionizacijom vodika sa [[kozmičke zrake|kozmičkim zrakama]]. Također, taj oblik molekule je pronađen u gornjoj atmosferi [[Jupiter (planet)|Jupitera]]. Ona je dosta stabilna u tim okolinama, zbog malih temperatura i gustoće. To je jedan od najraširenijih [[ion]]a u svemiru. == Primjena == Vodik je vrlo važna industrijska sirovina. Koristi se, između ostalog, za sintezu [[amonijak]]a i [[metanol]]a, za proizvodnju goriva za motorna vozila hidrogenacijom ugljika, [[Nafta|nafte]] i [[katran]]a. Koristi se i za zavarivanje i taljenje [[metal]]a, za punjenje zračnih balona i zračnih brodova, za redukciju metalnih [[oksid]]a u metale, hidrogeniranje ulja u masti itd. Radi se na korištenju vodika kao goriva. Tehnologija je vrlo slabo rasprostranjena. Prednosti vodika kao goriva su: *visoka energetska vrijednost *neograničene količine dostupne u spojevima *izgaranjem daje kemijski čistu vodu *cjevovodima se može razvoditi na daljinu *lakše se skladišti i čuva nego električna energija Nedostaci koji sprječavaju rašireniju uporabu su: *visoka cijena i često slaba isplativost izvlačenja vodika iz spojeva *obilno curenje vodika kroz spremnike i cjevovode, zbog ekstremo malene molekule *vodik difundiranjem u razne metale narušava njihovu kristalnu rešetku čineći ih krtima *opasnost za ozonski sloj jer trenutno reducira ozon u vodu U kemijskom smislu, vodik nije izvor, već spremnik energije, jer nije prirodno nabavljiv u elementarnom obliku. U slučaju uspješne i održive nuklearne fuzije u [[nuklearna elektrana|nuklearnoj elektrani]], bio bi izvor ogromnih količina energije. Velike količine H<sub>2</sub> se koriste u naftnoj i kemijskoj industriji. Najveća primjena je kod poboljšanja [[Fosilna goriva|fosilnih goriva]] i u proizvodnji [[amonijak]]a. U petrokemiji H<sub>2</sub> se koristi u procesima kao što su: hidrokrekiranje, katalitičko reformiranje benzina, izomerizacija i alkilacija. H<sub>2</sub> se isto koristi u povećanju zasićenja nezasićenih masti i ulja (koristi se za dobivanje [[margarin]]a). Također je sirovina za dobivanje [[Klorovodična kiselina|klorovodične kiseline]], a koristi se i kao [[reducens]] za [[mineralne sirovine]] ili rude.<ref>{{Cite web|work=Chemistry Operations|date=2003|url=http://periodic.lanl.gov/elements/1.html|title=Hydrogen|publisher=Los Alamos National Laboratory|accessdate=2008|archive-date=2010-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20100111074702/http://periodic.lanl.gov/elements/1.html|dead-url=yes}}</ref> Vodik je izuzetno topiv u mnogim [[Kovine rijetkih zemalja|kovinama rijetkih zemalja]] i [[Prijelazni metali|prijelaznim metalima]], a topiv je i u nanokristalima i amorfnim metalima. [[Topljivost]] u metalima utječe na lokalne deformacije ili nečistoće u [[Kristalna rešetka|kristalnim rešetkama]], tako da metali postaju krtiji i lomljiviji, što stvara velike probleme u [[metalurgija|metalurgiji]], u izradi cjevovoda i metalnih rezevoara. Ponekad se to može riješiti ako vodik se pročisti prolaskom kroz diskove [[paladij]]a.<ref>{{cite journal |author=Takeshita Wallace|title=Hydrogen solubility in 1:5 compounds between yttrium or thorium and nickel or cobalt|journal=Inorganic Chemistry|date=1974}}</ref> Plinoviti vodik H<sub>2</sub> se koristi za hlađenje rotora [[Električni generator|električnih generatora]] u [[Elektrane i elektroenergetske mreže|elektranama]], zato što ima najveću toplinsku provodljivost od svih plinova. Tekući H<sub>2</sub> se koristi u ispitivanju [[supravodljivost]]i kod vrlo niskih temperatura. Budući da je plinoviti vodik H<sub>2</sub> skoro 15 puta lakši od zraka, nekad se koristio za [[Balon na vrući zrak|balone na vrući zrak]]. U novije vrijeme, plinoviti vodik H<sub>2</sub> se miješa sa [[dušik]]om, za dobivanje '''formirajućeg plina''' (oko 5% vodika u dušiku), koji se koristi kod postupka lociranja ili utvrđivanja propuštanja kod raznih cjevovoda u automobilskoj, kemijskoj industriji, elektranama, zrakoplovstvu i telekomunikacijama. Vodik se koristi kao dodatak [[hrana|hrani]] (E 949) za provjeru konzervirane hrane.<ref>{{Cite web|author=Matthias Block|title=Hydrogen as Tracer Gas for Leak Detection|publisher=Sensistor Technologies|date=2004|url=http://www.ndt.net/abstract/wcndt2004/523.htm|access-date=2015-04-22|archive-date=2018-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121042020/https://www.ndt.net/abstract/wcndt2004/523.htm}}</ref> [[Trojna točka]] vodika u ravnoteži iznosi 13, 8033 Kelvina. ===Nosilac energije=== [[Datoteka:Brno, Autotec, Mercedes Citaro na palivové články II.jpg|mini|desno|250px|Mercedes-Benz O530 Citaro autobus kojeg pogone vodikove [[Goriva ćelija|gorive ćelije]], u [[Brno]], [[Češka]].]] Vodik nije izvor energije, osim u mogućim elektranama na [[nuklearna fuzija|nuklearnu fuziju]], koje bi koristile [[deuterij]] i [[tricij]], što je još daleko od komercijalne upotrebe. Vodik koji se dobije iz sunčevih, bioloških ili električnih izvora, treba više energije nego što od njega možemo dobiti izgaranjem, zato on više ima ulogu kao [[baterija]], za spremanje ili skladištenje energije. Vodik se može dobiti iz [[metan]]a, ali ti se izvori nazivaju neodrživim izvorima energije.<ref>{{Cite web |author=McCarthy John|title=Hydrogen|publisher=Stanford University|date=1995 |url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/hydrogen.html}}</ref> '''Gustoća energije''' po jedinici obujma, za tekući ili komprimirani vodik, je puno manja od poznatih fosilnih goriva, iako po jedinici mase, gustoća energije je veća. Ipak, o vodiku se dosta raspravlja kao o budućem nosiocu energije. Tako recimo, vezivanjem ugljikovog dioksida iz zraka, može biti povezano sa stvaranjem H<sub>2</sub> kao fosilnog goriva. Tada bi vodik bio relativno čisti izvor energije, uz malo ispuštanje [[Azotni oksidi|dušikovih oksida]], ali bez stvaranja [[Ugljikov(IV) oksid|ugljikovog dioksida]]. Ipak, ulaganje u infrastrukturu bi bilo znantno.<ref>{{Cite web|title=DOE Seeks Applicants for Solicitation on the Employment Effects of a Transition to a Hydrogen Economy|publisher=US Department of Energy|date=2006|url=http://www.hydrogen.energy.gov/news_transition.html|access-date=2015-04-22|archivedate=2011-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719105413/http://www.hydrogen.energy.gov/news_transition.html|deadurl=yes}}</ref> ===Proizvodnja poluvodiča=== U proizvodnji [[poluvodič]]a, vodik se koristi za zasićenje slomljenih (“klimavih”) veza u amorfnom [[silicij]]u i amorfnom [[ugljik]]u, da bi im se povećala kvaliteta. On je isto mogući dodatak u različitim oksidima, kao: ZnO, SnO<sub>2</sub>, CdO, MgO, ZrO<sub>2</sub>, HfO<sub>2</sub>, La<sub>2</sub>O<sub>3</sub>, Y<sub>2</sub>O<sub>3</sub>, TiO<sub>2</sub>, SrTiO<sub>3</sub>, LaAlO<sub>3</sub>, SiO<sub>2</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>, ZrSiO<sub>4</sub>, HfSiO<sub>4</sub> i SrZrO<sub>3</sub>.<ref>{{Cite journal |author=Van de Walle|title=Hydrogen multicentre bonds|journal=Nature Materials|date=2007}}</ref> == Biološka uloga == Kao sastojak vode, nalazi se u svakom biološkom organizmu u velikim količinama. Osim u vodi, nalazi se i u gotovo svim organskim spojevima unutar organizma, vezan kovalentno za primjerice [[ugljik]] ili [[dušik]]. U vodenim otopinama koje su dio svakog organizma, nazočan je u obliku H<sub>3</sub>O<sup>+</sup> iona, te kao takav ima izvanredno važnu, temeljnu ulogu u regulaciji staničnih procesa. H<sub>2</sub> se stvara kod nekih vrsta [[Vrenje|vrenja ili fermentacija]], a stvaraju ga neki [[mikroorganizmi]], obično uz pomoć [[katalizator]]a, koje sadrže [[enzim]]e sa [[željezo]]m ili [[nikal|niklom]], koji se nazivaju hidrogenaze. Razdvajanje vode u protone, elektrone i kisik, javlja se kod gotovo svih biljaka koje vrše [[fotosinteza|fotosintezu]]. Neki takvi organizmi, kao [[modrozelene alge]] su razvile i drugi korak, po mraku, kojim se stvara plinoviti vodik H<sub>2</sub> uz pomoć specijalnih hidrogenaza u [[kloroplast]]u. Trenutno se rade ispitivanja na genetski modificiranim modrozelenim algama, koje bi stvarale H<sub>2</sub>, čak i u prisustvu kisika ili takozvani '''bioreaktori'''.<ref>{{Cite web|author=Williams Chris|title=Pond life: the future of energy|publisher=The Register|date=2006|url=http://www.theregister.co.uk/2006/02/24/pond_scum_breakthrough/}}</ref> ==Sigurnost i mjere opreza== Vodik stvara čitav niz opasnosti za čovjekovu sigurnost, pogotovo H<sub>2</sub> je opasan kao plin praskavac u zraku. Osim toga, tekući vodik je opasan, jer stvara vrlo niske temperature, što može dovesti do smrzotina na prstima.<ref>{{Cite web|title=Hydrogen Safety|publisher=Humboldt State University|url=http://www.schatzlab.org/education/h2safety.html|date=2010|access-date=2015-04-22|archivedate=2011-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110326001949/http://www.schatzlab.org/education/h2safety.html|deadurl=yes}}</ref> == Izvori == {{izvori|2}} ==Literatura== {{refbegin|2}} * {{cite book| title=Chart of the Nuclides| edition=17th| publisher= Knolls Atomic Power Laboratory|date=2010| url=http://www.nuclidechart.com/|isbn=978-0-9843653-0-2}} * {{cite journal| last=Ferreira-Aparicio| first=P| first2=M. J.|last2=Benito|first3=J. L. |last3=Sanz| date=2005| title=New Trends in Reforming Technologies: from Hydrogen Industrial Plants to Multifuel Microreformers| journal=Catalysis Reviews| volume=47| pages=491–588|doi=10.1080/01614940500364958| issue=4 | issn = 0161-4940 }} * {{cite book|last=Newton|first=David E.|date=1994|title=The Chemical Elements|url=https://archive.org/details/chemicalelements00newt|publisher=Franklin Watts|location=New York|isbn=0-531-12501-7}} * {{cite book|last=Rigden|first=John S.|date=2002|title=Hydrogen: The Essential Element|url=https://archive.org/details/hydrogenessentia0000rigd|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=0-531-12501-7}} * {{cite book|author=Romm, Joseph, J.|title= The Hype about Hydrogen, Fact and Fiction in the Race to Save the Climate|url=https://archive.org/details/hypeabouthydroge0000romm|publisher=Island Press|date=2004|isbn=1-55963-703-X}} * {{cite book|last=Scerri|first=Eric|date=2007|title=The Periodic System, Its Story and Its Significance|url=https://archive.org/details/periodictableits0000scer|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0-19-530573-6}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Hydrogen}} * [http://www.ktf-split.hr/periodni/h.html Vodik (PSE) - Kemijsko-tehnološki fakultet Split] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807230158/http://www.ktf-split.hr/periodni/h.html |date=2004-08-07 }} * [http://www.physics.drexel.edu/~tim/open/hydrofin/ Basic Hydrogen Calculations of Quantum Mechanics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060612225336/http://www.physics.drexel.edu/~tim/open/hydrofin/ |date=2006-06-12 }} * [http://www.periodicvideos.com/videos/001.htm Hydrogen] at ''The Periodic Table of Videos'' (University of Nottingham) * [http://militzer.berkeley.edu/diss/node5.html High temperature hydrogen phase diagram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070245/http://militzer.berkeley.edu/diss/node5.html |date=2016-03-04 }} * [http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/Hbase/quantum/hydwf.html#c3 Wavefunction of hydrogen] * [http://colossalstorage.net/API/thomas_hydrocarbon_production.gif Low Energy Linear Accelerator - Monatomic Hydrogen diagram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131112031329/http://colossalstorage.net/API/thomas_hydrocarbon_production.gif |date=2013-11-12 }} {{Kemijski elementi}} [[Kategorija:Hemijski elementi]] 6xtzdrbnsfow4ng9s6hp6k0vw0lm2n9 Trudnoća 0 3599 42713941 42581086 2026-10-26T13:20:10Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42713941 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Trudnoća | Synonym = drugo stanje, graviditet, gestacija | Image =PregnantWoman.jpg | Alt = | Caption = Trudnica u zadnjem mjesecu trudnoće | DiseasesDB = 10545 | ICD10 = {{ICD10|Z|33||z|30}} | ICD9 = {{ICD9|650}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus =002398 | eMedicineSubj =article | eMedicineTopic =259724 | MeshID =D011247 }} [[Datoteka:Gray34.png|mini|desno|350px|Presjek materice u 4. i 5. mjesecu trudnoće]] '''Trudnoća''' (''drugo stanje'', ''graviditet'', ''gestacija'') nastaje usađivanjem [[Oplođenje|oplođene]] [[Jajna ćelija|jajne ćelije]] u [[endometrijum]] materice. [[Žena]] koja je prvi put trudna naziva se primipara, primigravida ili prvorotkinja, a žena koja je više puta rađala je multipara, multigravida ili višerotkinja. == Faze začeća == [[Oplođenje]] nastaje spajanjem zrele [[Jajna ćelija|jajne ćelije]] i [[spermatozoid]]a u [[jajovod]]u. [[Ovulacija|Ovulacijom]] iz [[De Grafov folikul|de Grafovog folikula]] zrela jajna ćelija dospijeva u lumen [[jajovod]]a, gdje biva opkoljena spermatozoidima koji nastoje prodrijeti u nju. Po probijanju spoljašnje opne jajne ćelije i ulaska spermatozoida u nju, dolazi do zgušnjavanja opne koja na taj način sprečava ostale spermatozoide da prodru u nju. Pri prodoru u jajnu ćeliju dolazi do mješanja sadržaja [[spermatozoid]]a sa jedrom jajne ćelije. [[Embrion]]alni razvitak započinje neposredno nakon oplodnje i odvija se u četiri faze: * brazdanje * formiranje klicinih listića * osnivanje organa * histološka diferencijacija organa Oplođena [[jajna ćelija]] pod djelovanjem peristaltičkih pokreta [[jajovod]]a i vodene struje koja nastaje kretanjem treplji [[epitelsko tkivo|epitela]] u tubama dospijeva u šupljinu [[Materica|materice]] i tada dolazi do nidacije, odnosno implantacije oplođenog jajašceta. Usađena jajna ćelija naziva se zametak ili [[embrion]]. Po završenoj [[Organogeneza|organogenezi]], poslije trećeg mjeseca trudnoće zametak postaje plod odnosno fetus. == Trajanje trudnoće == [[Datoteka:Gray38 – Illustration of a fetus in utero between the fifth and sixth months.png|mini|desno|200p|Fetus u materici između 6. i 7. mjeseca]] Normalna trudnoća traje deset lunarnih [[mesec|mjeseci]] ili devet kalendarskih mjeseci, odnosno 40 [[nedelja]] ili 280 [[dan]]a. Ako dođe do prekida trudnoće prije polovine sedmog mjeseca, taj prekid se naziva [[pobačaj]]em, jer plod nije sposoban za vanmaterični život. [[Porođaj]]em se naziva svaki prekid trudnoće poslije polovine sedmog mjeseca. Prema vremenu kada se dogodi, porođaj može biti prevremeni, na vrijeme i kasniji, a novorođenče nedoneseno (''prematurus''), doneseno (''maturus'') i preneseno (''postmaturus''). Nedonošče po [[Pedijatrija|pedijatriskim]] parametrima je svako dijete manje tjelesne težine od 2.500 grama. == Placenta == [[Posteljica|Placenta]] (posteljica) se stvara krajem trećeg mjeseca trudnoće. Ona ima veoma važnu i višestruku funkciju. Učestvuje u razmjeni materija između majke i ploda putem [[difuzija i osmoza|difuzije i osmoze]], ima zaštitnu ulogu jer štiti plod od [[infekcija]], a pored toga u njoj se luči [[progesteron]], [[hormoni|hormon]] koji služi za održavanje trudnoće, i [[estrogen]]. Pred kraj trudnoće placenta je teška oko 500 -{g}-, sa prečnikom od 16 do 20 -{cm}-, i sastavljen je od 16 do 20 [[kotiledon]]a. == Dijagnoza trudnoće == [[Datoteka:Test de grossesse fermé.jpg|mini|levo|150p|Test trudnoće]] Postavlja se na osnovu [[Anamneza|anamnestičkih]] podataka i objektivnog pregleda trudnice. Promjene u organizmu žene izazvane graviditetom nazivaju se znacima trudnoće i djele se u tri grupe: * sigurni znaci trudnoće * nesigurni znaci trudnoće * vjerovatni znaci trudnoće === Nesigurni znaci trudnoće === Pod nesigurnim znacima podrazumijevaju se oni znaci koji su karakteristični za trudnoću ali se mogu naći i kod žena koje nisu gravidne, pa i kod muškaraca. To su mučnine, osjećaj gađenja, [[pigmentacija]] na pojedinim dijelovima [[kožni sistem|kože]], povećanje [[trbuh|stomaka]] i bokova, promjene u raspoloženju i drugi. U nekim slučajevima trudnoću prate i simptomi kao što su umor, preosetljivost na mirise i gubitak apetita. === Vjerovatni znaci trudnoće === Vjerovatni znaci su promjene koje se manifestuju na [[Ženski polni organi|polnim organima]] i [[grudi|grudima žene]]. To su izostanak [[Menstruacija|menstruacije]], uvećanje i razmekšavanje [[Materica|materice]], uvećanje dojki i pojava [[kolostrum]]a odnosno prvog mlijeka, likviditet sluznice [[Vagina|vagine]] i grlića materice. === Sigurni znaci trudnoće === Sigurni znaci trudnoće su postojanje [[fetus]]a vidljivog [[Ultrazvuk|ultrazvučnim]] nalazom, slušanje srčanih tonova, opipavanje dijelova tijela ploda i prisustvo [[hormoni|hormona]] trudnoće u [[mokraća|urinu]]. Nakon oplodenja, u organizmu žene se nakon 7-10 dana počinju pojavljivati merljive koncentracije [[hCG]], koji se može dokazivati iz [[mokraća|urina]] ili [[krv]]i žene. Biološki testovi koji su se ranije koristili u dokazivanju trudnoće kao što su [[Gali Mainijeva reakcija]], danas više nisu u upotrebi. [[Imunski sistem|Imunološki]] testovi koji se danas koriste većinom su zasnovani na upotrebi [[lateks]] čestica. Može se dokazati prisustvo [[Humani horionski gonadotropin|Humanog horionskog gonadotropina]], čija se [[peptid|polipeptidna]] beta podjedinica koristi u dokazivanju trudnoće (skraćeno [[b-hCG]]) u koncentraciji od 25 mIU u urinu žene, što je ekvivalent periodu između četvrte i pete sedmice trudnoće. Uvijek se uzima uzorak prvog jutarnjeg urina, jer je u njemu koncentracija b-hCG najveća. Takođe, može se uraditi i određivanje koncentracije b-hCG u [[krv]]i. Ono se radi desetog dana po [[Ovulacija|ovulaciji]], i koncentracija b-hCG u krvi se kod 85% normalnih trudnoća udvostručuje svakih 72 časa u ranoj trudnoći. == Razvoj organa ploda == [[Datoteka:Scan12weeks.jpg|mini|levo|150p|Ultrazvuk trudnoće]] Ljudsko [[srce]] počinje kucati o razdoblju između 18 i 21 dana od trenutka oplodnje. Putem [[ultrazvuk]]a već od šeste nedjelje moguće je pratiti srčane tonove [[fetus]]a. U petoj nedjelji dijete ima oko 80 otkucaja u minuti a u devetoj nedjelji iznosi oko 165 odkucaja. Pokreti disanja opaženi su u 10. nedjelji trudnoće. Razvoj [[pluća]] kod fetusa započinje u 4 nedjelji pojavom plućnog pupoljka. Prema većini autora [[bubreg|bubrezi]] fetusa počinju funkcionisati od trećeg mjeseca gestacije, a do tog zaključka se došlo na osnovu postojanja [[mokraća|urina]] u [[Mokraćna bešika|mokraćnom mjehuru]] ploda. Do kraja 18 sedmice razvijaju se [[urogenitalni sistem|polni organi]]. == Literatura == {{refbegin}} * {{cite web|title=Nutrition For The First Trimester Of Pregnancy|url=http://www.ideafit.com/fitness-library/nutrition-for-the-first-trimester-of-pregnancy|publisher=IDEA Health & Fitness Association|accessdate=9 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212042153/http://www.ideafit.com/fitness-library/nutrition-for-the-first-trimester-of-pregnancy|archive-date=2013-12-12|url-status=dead}} * {{cite journal|last=Bothwell|first=TH|title=Iron requirements in pregnancy and strategies to meet them|journal=The American journal of clinical nutrition|date=July 2000|volume=72|issue=1 Suppl|pages=257S–264S|pmid=10871591}} * {{cite journal|last=O'Brien|first=KO|title=Bone calcium turnover during pregnancy and lactation in women with low calcium diets is associated with calcium intake and circulating insulin-like growth factor 1 concentrations1|journal=Am J Clin Nutr|date=February 2006|volume=83|issue=2|pages=317–323|pmid=16469990|url=http://ajcn.nutrition.org/content/83/2/317.full}} {{refend}} == Povezano == * [[Porođaj]] * [[Babine]] * [[Kalendar trudnoće]] * [[Trudničko bolovanje]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Pregnancy|Trudnoća}} {{refbegin|2}} * [http://www.youtube.com/watch?v=aU6ojtBW0Qo Video! 9 mjeseci trudnoće u 20 sekundi] * [http://www.zdravljezene.co.yu/index.php?link=razvojbebe#24 Hronološko praćenje razvoja bebe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060924091848/http://www.zdravljezene.co.yu/index.php?link=razvojbebe#24 |date=2006-09-24 }} * [http://www.tvorac-grada.com/zenski/ovulacija.html O ovulaciji] * [http://www.ringeraja.rs/trudnoca.html Trudnoća na -{ringeraja.rs}-] * [http://www.trudnoca.rs/ Trudnoća magazin] * [http://www.mamaibeba.rs/index.php/trudnoca-porodjaj-porod-porodiliste Skup tekstova o trudnoći na -{www.mamaibeba.rs}-] {{sr}} * [http://www.somso.de/index.htm?f=english/anatomie/embryo.htm Pregnancy Models] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310020819/http://www.somso.de/index.htm?f=english%2Fanatomie%2Fembryo.htm |date=2008-03-10 }} {{en}} * [http://www.wprc.org/fetal.phtml Fetal Development Photos and information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070321041705/http://www.wprc.org/fetal.phtml |date=2007-03-21 }} {{en}} * [http://www.pregnancyweektoweek.com/ Information about every week of pregnancy] {{en}} * [http://www.mayoclinic.com/health/pregnancy/HQ00451 Early pregnancy: Morning sickness, fatigue and other common symptoms] {{en}} * [http://www.merck.com/mrkshared/mmanual/section18/chapter249/249a.jsp Normal Pregnancy, Labor, And Delivery] {{en}} * [http://www.dgk.de/web/dgk_content/de/arzneimittelpass_fuer_schwangerschaft_und_stillzeit.htm Lijekovi u trudnoći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070401071310/http://www.dgk.de/web/dgk_content/de/arzneimittelpass_fuer_schwangerschaft_und_stillzeit.htm |date=2007-04-01 }} {{de}} {{refend}} [[Kategorija:Trudnoća]] [[Kategorija:Ginekologija]] [[Kategorija:Sisavci]] [[Kategorija:Porodica]] 7oox558i0z8uc3qnp5r743s861188y8 Procesor 0 4062 42714012 42712444 2026-10-26T15:09:59Z ~2026-57388-28 405570 42714012 wikitext text/x-wiki 42714075 42714012 2026-10-26T21:48:31Z Vipz 151311 uklonjeno 5 izmjena od [[Special:Diff/42712440|42712440]] do [[Special:Diff/42714012|42714012]] vandalizam 42714075 wikitext text/x-wiki '''Procesor''' ([[mikroprocesor]], µP ili uP) je elektronska komponenta napravljena od minijaturnih [[tranzistor]]a na jednom [[čip]]u (poluprovodničkom integralnom sklopu). Centralni procesor je mozak svakog [[računar]]a, iako centralni procesor (CPU - Central Processing Unit) nije jedini procesor, njega imaju [[grafička kartica]] ([[GPU]]), [[zvučna kartica]] i mnogi drugi delovi, ali pod imenom procesor najčešće se misli na centralni procesor (CPU). Svaki procesor spolja izgleda veoma jednostavno, no on je u svojoj unutrašnjosti jako kompleksan, jer se radi o stotinama miliona [[tranzistor]]a koji su smešteni u jednom [[čip]]u. Prvi put takvo nešto je uspelo 1971. kada je napravljen prvi procesor Intel 4004, koji doduše mogao samo sabirati i oduzimati, ali su naučnici prvi put uspeli da u jedan [[čip]] smeste silna [[integrisano kolo|integrisana kola]] i [[tranzistor]]e, što je dalo poticaj za daljnji razvoj procesora koji su tim napretkom počeli da troše mnogo manje el.energije. == Funkcija CPU-a == [[Datoteka:ABasicComputer.gif|thumb|276x276piskel|Shematski prikaz najjednostavnijeg procesora. Moderni procesori su mnogo kompleksniji, no ova shema će pokazati osnove svakog, pa i modernog procesora]]Procesor obrađuje i izvršava [[mašinski kod]] (binarni) koji mu govori šta da procesor radi. Jedini razumljivi jezik procesoru je [[asemblerski jezik]]. CPU radi tri osnovne stvari: * Pomoću ALU (eng.Arithmetic/Logic Unit) procesor je u mogućnosti da izvodi osnovne matematičke operacije (sabiranje, oduzimanje, množenje i dijeljenje). Moderni procesori su u mogućnosti da obavljaju i jako komplikovane operacije. * Procesor prebacuje podatke s jednog memorijskog mesta na drugi * Shodno naredbama, procesor može skočiti na novi set instrukcija Na slici je pokazan najjednostavniji mogući procesor gde je moguće objasniti principe rada procesora iako se radi o veoma softisticiranom delu računara (ako ne i najkomplikvaniji). Glavni delovi procesora su: * Aritmetičko logička jedinica (ALU), deo zadužen za sve matematičke kalkulacije * Registri, jednostavne flip-flop zakačke, na slici ih imamo 3, no moderni procesori ih imaju mnogo više. * Program counter, dio zadužen, doslovno, za brojanje, shodno naredbi on povečava vrijednost za 1, ili je resetira na 0. * Intrukcijski registar i dekoder, delovi koji kontrolišu sve ostale delove procesora Posle obrade podataka, adresna sabirnica šalje adresu memoriji, dok se kroz ulaz i izlaz dobivaju podaci iz memorije, odnosno šalju. Čitanje i pisanje se odnosi na adresiranu memoriju, tj. kada je procesor želi, reset postavlja program counter na 0. Procesor radi u tesnoj saradnji sa RAM memorijom, ustvari procesor adresira svaki podatak koji ide na memoriju. RAM memorija je veoma brza, i svi podaci u njoj su brzo dostupni, stoga je bitno imati što više RAM memorije jer CPU onda može adresirati mnogo više podataka. == Proizvođači PC procesora == * [[Intel]] prvobitni proizvođač; * [[AMD]] prvobitni proizvođač na zahtjev IBM; * [[VIA Technologies|Via]] je proizvođač [[VIA Nano]] procesora; * [[Transmeta]] je proizvodila procesore za laptop kompjutere; * [[Cyrix]] kompanija je sada u vlasništvu od VIA; * [[Centaur Technology]] je sada u vlasništvu od VIA; * [[NexGen]] je sada u vlasništvu AMD; * [[NEC]] je prestao s proizvodnjom procesora početkom devedesetih. == Proizvođači ostalih procesora za kućne kompjutere == * [[Motorola]] je proizvođač 680x0 i [[PowerPC]] procesora s [[IBM]]-om. * [[MOS Technology]] je proizvodio 65** procesore (C-64). * [[Zilog]] je proizvodio Z8** procesore (Spectrum). * [[Dolina Bez Marka]] je proizvela popularan G2 procesor. == Vanjske veze == * [http://www.hardwarebase.net/?akcija=hardware&kat=3 Isprobavanje, usporedba i ocjenjivanje procesora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051228051208/http://www.hardwarebase.net/?akcija=hardware&kat=3 |date=2005-12-28 }} * [http://www.gamezero.com/team-0/articles/math_magic/micro/index.html Dizajn procesora: Upoznavanje] - Detaljno upoznavanje sa dizajnom procesora. Iako je prilično star materijal, još uvijek je vrijedan * [http://computer.howstuffworks.com/microprocessor.htm Kako Procesor Radi] * [http://arstechnica.com/articles/paedia/cpu/pipelining-2.ars/2 Pipelining: Pregled] - [[Ars Technica]] * [http://arstechnica.com/articles/paedia/cpu/simd.ars/ SIMD Arhitekture] - Upoznavanje i objašnjenje SIMD-a, posebno o načinu kako se odnosi na lične računare {{Commonscat|Microprocessors}} {{Hardver}} [[Kategorija:Kompjuteri]] [[Kategorija:Hardver]] [[Kategorija:Mikroprocesori]] dyam5ctm3e3fffl5i2lp942iz9kic5f 42714076 42714075 2026-10-26T21:49:52Z Vipz 151311 Zaštićena stranica [[Procesor]]: Učestao [[WP:VAND|vandalizam]] ([uređivanje: dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (ističe 26. oktobra 2027. u 20:49 (UTC)) [premještanje: dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (ističe 26. oktobra 2027. u 20:49 (UTC))) 42714075 wikitext text/x-wiki '''Procesor''' ([[mikroprocesor]], µP ili uP) je elektronska komponenta napravljena od minijaturnih [[tranzistor]]a na jednom [[čip]]u (poluprovodničkom integralnom sklopu). Centralni procesor je mozak svakog [[računar]]a, iako centralni procesor (CPU - Central Processing Unit) nije jedini procesor, njega imaju [[grafička kartica]] ([[GPU]]), [[zvučna kartica]] i mnogi drugi delovi, ali pod imenom procesor najčešće se misli na centralni procesor (CPU). Svaki procesor spolja izgleda veoma jednostavno, no on je u svojoj unutrašnjosti jako kompleksan, jer se radi o stotinama miliona [[tranzistor]]a koji su smešteni u jednom [[čip]]u. Prvi put takvo nešto je uspelo 1971. kada je napravljen prvi procesor Intel 4004, koji doduše mogao samo sabirati i oduzimati, ali su naučnici prvi put uspeli da u jedan [[čip]] smeste silna [[integrisano kolo|integrisana kola]] i [[tranzistor]]e, što je dalo poticaj za daljnji razvoj procesora koji su tim napretkom počeli da troše mnogo manje el.energije. == Funkcija CPU-a == [[Datoteka:ABasicComputer.gif|thumb|276x276piskel|Shematski prikaz najjednostavnijeg procesora. Moderni procesori su mnogo kompleksniji, no ova shema će pokazati osnove svakog, pa i modernog procesora]]Procesor obrađuje i izvršava [[mašinski kod]] (binarni) koji mu govori šta da procesor radi. Jedini razumljivi jezik procesoru je [[asemblerski jezik]]. CPU radi tri osnovne stvari: * Pomoću ALU (eng.Arithmetic/Logic Unit) procesor je u mogućnosti da izvodi osnovne matematičke operacije (sabiranje, oduzimanje, množenje i dijeljenje). Moderni procesori su u mogućnosti da obavljaju i jako komplikovane operacije. * Procesor prebacuje podatke s jednog memorijskog mesta na drugi * Shodno naredbama, procesor može skočiti na novi set instrukcija Na slici je pokazan najjednostavniji mogući procesor gde je moguće objasniti principe rada procesora iako se radi o veoma softisticiranom delu računara (ako ne i najkomplikvaniji). Glavni delovi procesora su: * Aritmetičko logička jedinica (ALU), deo zadužen za sve matematičke kalkulacije * Registri, jednostavne flip-flop zakačke, na slici ih imamo 3, no moderni procesori ih imaju mnogo više. * Program counter, dio zadužen, doslovno, za brojanje, shodno naredbi on povečava vrijednost za 1, ili je resetira na 0. * Intrukcijski registar i dekoder, delovi koji kontrolišu sve ostale delove procesora Posle obrade podataka, adresna sabirnica šalje adresu memoriji, dok se kroz ulaz i izlaz dobivaju podaci iz memorije, odnosno šalju. Čitanje i pisanje se odnosi na adresiranu memoriju, tj. kada je procesor želi, reset postavlja program counter na 0. Procesor radi u tesnoj saradnji sa RAM memorijom, ustvari procesor adresira svaki podatak koji ide na memoriju. RAM memorija je veoma brza, i svi podaci u njoj su brzo dostupni, stoga je bitno imati što više RAM memorije jer CPU onda može adresirati mnogo više podataka. == Proizvođači PC procesora == * [[Intel]] prvobitni proizvođač; * [[AMD]] prvobitni proizvođač na zahtjev IBM; * [[VIA Technologies|Via]] je proizvođač [[VIA Nano]] procesora; * [[Transmeta]] je proizvodila procesore za laptop kompjutere; * [[Cyrix]] kompanija je sada u vlasništvu od VIA; * [[Centaur Technology]] je sada u vlasništvu od VIA; * [[NexGen]] je sada u vlasništvu AMD; * [[NEC]] je prestao s proizvodnjom procesora početkom devedesetih. == Proizvođači ostalih procesora za kućne kompjutere == * [[Motorola]] je proizvođač 680x0 i [[PowerPC]] procesora s [[IBM]]-om. * [[MOS Technology]] je proizvodio 65** procesore (C-64). * [[Zilog]] je proizvodio Z8** procesore (Spectrum). * [[Dolina Bez Marka]] je proizvela popularan G2 procesor. == Vanjske veze == * [http://www.hardwarebase.net/?akcija=hardware&kat=3 Isprobavanje, usporedba i ocjenjivanje procesora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051228051208/http://www.hardwarebase.net/?akcija=hardware&kat=3 |date=2005-12-28 }} * [http://www.gamezero.com/team-0/articles/math_magic/micro/index.html Dizajn procesora: Upoznavanje] - Detaljno upoznavanje sa dizajnom procesora. Iako je prilično star materijal, još uvijek je vrijedan * [http://computer.howstuffworks.com/microprocessor.htm Kako Procesor Radi] * [http://arstechnica.com/articles/paedia/cpu/pipelining-2.ars/2 Pipelining: Pregled] - [[Ars Technica]] * [http://arstechnica.com/articles/paedia/cpu/simd.ars/ SIMD Arhitekture] - Upoznavanje i objašnjenje SIMD-a, posebno o načinu kako se odnosi na lične računare {{Commonscat|Microprocessors}} {{Hardver}} [[Kategorija:Kompjuteri]] [[Kategorija:Hardver]] [[Kategorija:Mikroprocesori]] dyam5ctm3e3fffl5i2lp942iz9kic5f Vatreno oružje 0 4226 42714060 42671121 2026-10-26T19:47:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714060 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:SIG Pro by Augustas Didzgalvis.jpg|mini| -{[[SIG Pro]]}- poluautomatski pištolj]] [[Datoteka:Uss iowa bb-61 pr.jpg|mini| [[USS Iowa (BB-61)|-{USS ''Iowa'' (BB-61)}-]] ispaljuje punu salvu sa boka broda tokom manevra u blizini [[Vijekes (Portoriko)|ostrva Vijekes, Portoriko]], 1. jula 1984.]] [[Datoteka:Pistolet maszynowy MP-40, Muzeum Orła Białego.jpg|desno|mini|Šmajser [[MP 40]].]] '''Vatrena oružja''' su specijalno projektovane i napravljene sprave - [[mašina|naprave]] koje velikim [[brzina]]ma ispaljuju, jedan ili više [[projektil]]a, koristeći dobijenu potisnu kinetičku energiju [[gas]]a oslobođenog u deliću sekunde sagorevanjem [[eksploziv]]a, odnosno punjenja, u metku, odnosno cevi.<ref>The Chambers Dictionary, Allied Chambers - 1998, "gun". pp. 717.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/dp/B0188S1QXU/|title=Association of Firearm Instructors - Glossary of Firearm Terms|last=Cole|first=Suzanne N.|date=19. 11. 2016|website=|publisher=Association of Firearm Instructors|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=29. 4. 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/firearm |title= Merriam-Webster Dictionary, "Firearm" |publisher= Merriam-webster.com |date=31. 8. 2012 |accessdate=19. 4. 2014}}</ref><ref>{{cite dictionary|title=Firearm|dictionary= American Heritage Dictionary of the English Language|edition= 4|year=2000|publisher= Houghton Mifflin Company}}{{cite dictionary|article=Firearm|dictionary= Collins English Dictionary – Complete and Unabridged|publisher= HarperCollins Publishers|year=2003}}</ref> Projektil može da bude čvrst, tečan, gasovit ili sama energija, i može da bude slobodan, kao što su meci i artiljerijski šrapneli, ili zarobljen, kao što je slučaj sa [[tazer]]skim sondama i [[Harpun|harpunima za kitove]]. Sredstva projekcije variraju u zavisnosti od dizajna, mada su projektili obično je pod uticajem pritiska gasa, proizvedenog bilo brzim sagorevanjem [[propelant]]a ili komprimiranim i uskladištenim mehaničkim sredstvima, koja deluju na projektil unutar otvorene cevi poput klipa. Zatvoreni gas ubrzava pokretni projektil duž cevi, dajući dovoljnu brzinu da se održi let projektila nakon prestanka dejstva gasa na kraju cevi. Alternativno, može se primeniti ubrzavanje generisanjem elektromagnetnog polja, u kom slučaju cev nije neophodna, već se koristi vođica. Ako se pritisak gasa ostvari putem ''mehaničke'' [[Compressor|kompresije gasa]] umesto putem sagorevanja hemijskog propelanta, onda je tehnički oružje [[air gun|vazdušna puška]], a ne vatreno oružje.<ref name="atfairgun">[http://www.atf.gov/firearms/faq/firearms-technology.html#air-gun-regulation US Federal Govt] does not consider an air gun to be a firearm and does not regulate airguns as firearms</ref> Prvi uređaji koji su identifikovani kao oružje pojavili su se u [[Istorija Kine|Kini]] oko 1000. godine, kad su cevi od [[bambus]]a koje su sadržale [[barut]] i projektile od olovne [[Lead shot|sačme]] bile postavljene na koplja u vidu portabilnih personalnih [[fire lance|vatrenih kopalja]],<ref name="Helaine">{{harvnb|Selin|2012|pp=389}}</ref>, koja su kasnije korištena kao oružja za izazivanje šoka sa visokim učinkom u [[Siege of De'an|opsadi Deana]] 1132. godine. U 13. veku Kinezi su izumeli [[Kulevrina|ručni top]] u vidu metalne cevi, koji se prema mišljenju mnogih smatra istinskom pretečom svog vatrenog oružja. Ova tehnologija se postepeno do 12. veka proširila kroz ostatak [[Istočna Azija|istočne Azija]], [[Južna Azija|južne Azije]] i [[Srednji istok|Srednjeg istoka]], a dospela je u Evropu tokom 13. veka.<ref name="books.google.com">{{harvnb|Herbst|2012|pp=8}}</ref> Starija vatrena oružja su tipično koristila [[barut|crni barut]] kao [[propelant]], dok moderna oružja koriste [[smokeless powder|bezdimni barut]] ili druge propelante.{{sfn|Joseph|2012|pp=}} Većina modernog vatrenog oružja (sa značajnim izuzetkom [[sačmarica]] sa [[smoothbore|glatkom cevi]]) ima [[rifling|žlebaste]] barele radi davanja rotacije [[projektil]]u čime se poboljšava stabilnost leta. Moderna vatrena oružja se mogu opisati po njihovom [[Kalibar|kalibru]] (tj. njihovom prečniku otvora; on se daje u [[Milimetar|milimetrima]] ili [[inč]]ima, npr. -{7.5&nbsp;mm, .357 in.}-) ili u slučaju sačmarica po njihovom [[Gauge (bore diameter)|gejdžu]] (npr. -{12 ga.}-); po tipu delovanja koji se koristi (zatvarač, poluga, vijak, pumpa, revolver, poluautomatski, automatski itd.) zajedno sa uobičajenim načinom rukovanja (ručno ili mehaničko postavljanje). Dalja klasifikacija može da uzima u obzir tip upotrebljene cevi (užljebljivanja) i dužinu cevi (24 inča), kao i mehanizam pucanja (npr. [[Fitiljača (oružje)|fitiljača]],<ref>{{cite journal|last=Saidel|first=Benjamin|title=Matchlocks, Flintlocks, and Saltpetre: The Chronological Implications for the Use of Matchlock Muskets among Ottoman-Period Bedouin in the Southern Levant |journal=International Journal of Historical Archaeology |year=2000|volume=4 |issue=3|url= https://link.springer.com/article/10.1023/A:1009551608190 |pages=197}}</ref> [[kolašica]],<ref>{{Cite journal|last=Foley|first=Vernard|last2=Rowley|first2=Steven|last3=Cassidy|first3=David F.|last4=Logan|first4=F. Charles|title=Leonardo, the Wheel Lock, and the Milling Process|url=https://archive.org/details/sim_technology-and-culture_1983-07_24_3/page/399|journal=Technology and Culture|volume=24|issue=3|date=jul 1983|jstor= 3104759|doi=10.2307/3104759|pages=399–427}}</ref>{{sfn|Blair|Held|1973|pp=28–47}} [[Taban na kremen|kremenjača]],<ref>Lenk, Torsten, The Flintlock: its origin and development, translation by Urquhart, G.A., edited by Hayward, J.F. Bramwell House, New York 1965</ref>{{sfn|Kinard|2003|pp=37}} [[Kapilara|kapislara]]<ref name="Fadala2006">{{harvnb|Fadala|2006|pp=159–161}}</ref>) primarnu namenu dizajna (npr. lovačka puška), ili široko prihvaćeno ime određene varijacije (npr. [[Getlingov sistem|Getlingov top]]<ref>{{cite web|url=http://www.history.com/topics/gatling-gun|title=Gatling Gun - Facts & Summary - HISTORY.com|publisher=|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160224213315/http://www.history.com/topics/gatling-gun|archive-date=24. 2. 2016}}</ref><ref name="Greeley1872">{{Cite book|title=The Great Industries of the United States |last=Greeley |first=Horace |authorlink=Horace Greeley |last2=Case|first2=Leon|year=1872 |publisher=J.B. Burr & Hyde |location= |isbn=978-1-85506-627-4 |url=https://books.google.com/books?id=KSEaAAAAYAAJ&pg=PA944 |pages=944}}</ref>). Strelci usmeravaju vatreno oružje na svoje ciljeve pomoću koordinacije [[hand-eye coordination|oka i ruke]], koristeći bilo [[iron sights|mehaničke nišane]] ili [[durbin]]e. Raspon preciznih pogodaka pištolja obično ne prelazi {{convert|110|yd|m}}, dok su puške precizne do 500 m koristeći mehaničke nišane, ili na dužim opsezima koristeći optička pomagala (meci mogu da budu opasni ili smrtonosni izvan njihovog preciznog opsega; minimalna sigurnosna udaljenost je mnogo veća od navedenog opsega). Namenski napravljene [[Snajperska puška|snajperske puške]] i [[anti-materiel rifle|protivmaterijalne puške]] su precizne na opsezima od više od 2000 m.<ref>{{Cite web|url=https://funkertactical.com/news/2014/02/28/the-top-10-anti-material-sniper-rifles-in-the-world/|title=The Top 10 Anti-Material Sniper Rifles in the World?|website=funkertactical.com|language=en-US|accessdate=16. 11. 2017|archive-date=12. 06. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142852/https://funkertactical.com/news/2014/02/28/the-top-10-anti-material-sniper-rifles-in-the-world/|url-status=dead}}</ref> == Istorija vatrenog oružja == [[Datoteka:Yuan chinese gun.jpg|mini|levo|[[Ručni top]] iz kineske [[Dinastija Juan|dinastije Juan]] (1271-1368)<ref>{{Citation |last=Patrick |first=John Merton |title=Artillery and warfare during the thirteenth and fourteenth centuries |year=1961 |publisher=Utah State University Press}}</ref><ref>{{Citation |last=Andrade |first=Tonio |year=2016 |title=The Gunpowder Age: China, Military Innovation, and the Rise of the West in World History |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-13597-7|pages=}}</ref>]] [[Datoteka:HandBombardWesternEurope1380.jpg|mini|levo|Zapadno evropski [[top]], 1380]] [[Datoteka:Jacob de Gheyn - Wapenhandelinge 4.jpg|mini|levo|Prikaz [[mušketir]]a (1608)<ref>{{Cite book|first=Rene|last=Chartrand |publisher=Osprey Publishing |year=2013 |title=French Musketeer 1622-1775 |isbn=9781780968612|pages=8, 15 }}</ref>]] [[Datoteka:Dardanelles Gun Turkish Bronze 15c.png|desno|mini|Veliki osmanlijski top iz 15. veka<ref name="royalarmouries">{{cite web|url=https://collections.royalarmouries.org/object/rac-object-6177.html |title= Gun - The Great Turkish Bombard (1464), Great bronze gun also known as the 'Dardanelles gun'. |location= Fort Nelson, Voice of the Guns Gallery, Object Number: XIX.164 }}</ref><ref>[[Charles Ffoulkes|Ffoulkes, Charles]], "The 'Dardanelles' Gun at the Tower", ''Antiquarian Journal'', Vol. 10 (1930), pp. 217–227</ref>]] U poslednjim [[vek]]ovima, vatreno oružje je postalo oružje koje je u najčešćoj upotrebi. Masovno su počeli da ga upotrebljavaju [[Husiti]] u [[Husitski ratovi|Husitskim ratovima]]. Savremeno ratovanje se od [[Renesansa|renesanse]] oslanja na ovakva oružja, koja su imala veliki uticaj na ekspanziju i istoriju zapadne civilizacije. Vatreno oružje je na mnoge načine promenilo vođenje [[rat]]ova u mnogim vidovima. Kod istorijskog vatrenog oružja je uobičajeno upotrebljavan [[projektil]] u obliku [[Lopta|kugle]]. Savremeno vatreno oružje upotrebljava uvek ogivalni oblik projektila, gde vrh ima špicasti oblik kod oružja duge cevi, dok je kod oružja kratke cevi projektil u vidu parabole, kugle ili [[Kupa (geometrija)|konusa]] odnosno [[Kupa (geometrija)|kupe]] dok zadnja strana ima oblik [[Valjak (geometrija)|oblice]] koja se ponekad i sužava ka zadnjoj strani. Topovske granate su sličnog oblika, ali po pravilu sadrže eksplozivno punjenje. Prvi uređaj identifikovan kao vatreno oružje, bambusova cev koja je koristila barut za otpuštanje koplja, pojavila se u [[Kina|Kini]] oko [[1000]].te godine.<ref name="books.google.com"/> Kinezi su prethodno izmislili [[barut]] u 9. veku.<ref>{{harvnb|Buchanan|2006|p=2}} "With its ninth century AD origins in China, the knowledge of gunpowder emerged from the search by alchemists for the secrets of life, to filter through the channels of Middle Eastern culture, and take root in Europe with consequences that form the context of the studies in this volume."</ref><ref>{{harvnb|Needleham|1986|p=7}} "Without doubt it was in the previous century, around +850, that the early alchemical experiments on the constituents of gunpowder, with its self-contained oxygen, reached their climax in the appearance of the mixture itself."</ref><ref name="chase">{{harvnb|Chase|2003|pp=31–32}}</ref> Jedan rani tip vatrenog oružja (portabilna puška) je [[vatreno koplje]], što je cev napunjena crnim barutom pričvršćena na kraj koplja. Ona se koristila kao [[plamenobacač]]; [[šrapnel]] je ponekad stavljan u cev tako da bi izletao zajedno sa plamenom.<ref name="chase"/><ref name="crosby">{{harvnb|Crosby|2002|p=99}}</ref> Najraniji prikaz barutnog oružja je ilustracija vatrenog koplja iz sredine 10. veka na svilenoj zastavi iz Duenhuanga.{{sfn|Needham|1986|pp=8–9}} ''De'an Šoudženg Lu'', jedan zapis [[Opsada De'ana|opsade De'ana]] iz 1132. godine, svedoči da su [[Dinastija Sung|Sung]] snage koristile vatrena koplja protiv [[Džurdži narod|Džurdžija]].<ref>{{Harvcolnb|Needham|1986|p=222}}</ref> Vremenom je proporcija [[Kalijum nitrat|šalitre]] u propelantu povećana da bi se maksimizovala eksplozivna snaga.<ref name="crosby"/> Radi primene te eksplozivne snaga, papir i bambus od kojih su vatrena koplja originalno bila napravljena su bili zamenjeni metalom.<ref name="chase"/> Isto tako je šrapnel zamenjen projektilima čija veličina i oblik su takvi da su potpunije popunjavali cev.<ref name="crosby"/> S tim su ostvarene tri osnovne karakteristike vatrenog oružja: cev napravljena od metala, barut sa visokim sadržajem [[nitrat]]a, i projektil koji u potpunosti zatvara otvor cevi tako da se potpunije iskorištava oslobođena energija propelanta. Tako je vatreno koplje preraslo u [[ručni top]].{{sfn|Needham|1986|p=10}} Jedna teorija o tome kako je barut donet u [[Evropa|Evropu]] je da je prenet duž [[Put svile|puta svile]] kroz Bliski istok; jedna druga je da je dospeo u Evropu tokom Mongolske invazije u prvoj polovini 13. veka.<ref>{{Harvcolnb|Norris|2003|p=11}}</ref><ref name="chase58">{{Harvcolnb|Chase|2003|p=58}}</ref> Engleski državni rekordi sadrže „ribaldis“, tip topa iz 1340-ih, i opsadne topove koje su Englezi koristili u [[Opsada Kalea|opsadi Kalea]] 1346. godine.{{sfn|Nicolle|2000|pp=}} Najranije preživelo vatreno oružje u Evropi je pronađeno [[Otepa (Estonija)|Otepu]] u [[Estonija|Estoniji]] i datira iz 1396. godine.<ref>{{Cite web|url=http://teemapark.otepaa.ee/index.php?option=com_content&view=article&id=53:otepaeae-puess-on-maailma-vanim-kaesitulirelv&catid=37:linnamaee-artiklid&Itemid=59 | title = Ain Mäesalu: Otepää püss on maailma vanim | accessdate=14. 6. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614001329/http://teemapark.otepaa.ee/index.php?option=com_content&view=article&id=53:otepaeae-puess-on-maailma-vanim-kaesitulirelv&catid=37:linnamaee-artiklid&Itemid=59 |archive-date=14. 6. 2012 |url-status=dead }}</ref> U kasnom 14. veku u Evropi, manja i lakše prenosiva ručna vatrena oružja su razvijena, čime su stvoreni prvi oblici ličnog vatrenog oružja. U kasnom 15. veku [[Osmansko carstvo|Otomansko carstvo]] je koristilo vatreno oružje u svojoj redovnoj pešadiji. Prvo uspešno vatreno oružje brze paljbe je bila [[Getlingov top|Gatlingova puška]], koji je izumeo [[Ričard Gatling]]. Nju su koristile snage [[Unija (SAD)|Unije]] tokom [[Američki građanski rat|Američkog građanskog rata]] 1860-ih. Prvi automatski pištolj (potpuno automatsko vatreno oružje koje koristi pištoljske šaržere) za ličnu upotrebu je bio -{MP18.1}-. Izumitelj ovog oružja je [[Theodor Bergmann|Teodor Bergman]]. Uveden je u upotrebu 1918. godine u nemačkoj armiji tokom [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]], kao primarno oružje jurišnih trupa (napadnih jedinica specijalizovanih za rovovsku borbu). Prvu automatsku puška su uveli Nemci u [[Drugi svetski rat|Drugom svetskom ratu]], pod nazivom -{[[StG44]]}-. To je bilo prvo vatreno oružje koje premošćuje jaz između daleko-dometnih pušaka, mitraljeza, i kratko-dometnih automatskih pištolja. Od sredine 20. veka vatreno oružje koje ispaljuje snopove energije umesto čvrstih projektila je razvijeno, kao i oružje koje nije bazirano na upotrebi baruta. == Vrste vatrenog oružja == === Klasično vatreno oružje === Pronalazak klasičnog vatrenog oružja datira iz [[13. vek|XIII veka]]. Klasično vatreno oružje koristi klasične eksplozivne materije - [[barut]], čijim se sagorijevanjem u cijevi odnosno čauri, hemijska energija pretvara u kinetičku energiju [[gas]]a koja potiskuje projektil velikim brzinama. [[Arkebuza]] je jedno od prvih ručno izrađenih primeraka vatrenog oružja, a arheolozi smatraju da njena pojava datira iz 14 veka. Nastala je kao zamena za samostrel, ali je zbog svoje težine od preko 5&nbsp;kg i dužine oko 2 metra bila izuzetno nepraktična za korišćenje jer je morala da se koristi oslonjena na metalnu potporu što je onemogućavalo pomeranje vojnika tokom bitke. Imala je drveni kundak i metalnu cev, a domet joj je bio 200 - 250 koraka. [[Musketa|Mušketa]] nastaje u 16. veku kao zamena za arkebuzu i bile su mnogo lakše i samim tim omogućavale su vojniku da se kreće. Mana im je bila što su se jako sporo punile i što su bile dosta neprecizne na daljinu od 100 m. Prve muskete za ispaljivanje su koristile [[Taban|mehanizam ispaljivanja]] pomoću [[Fitiljača (oružje)|fitilja]]. [[Top]] je jedno od retkih oružja koje se sa napretkom civilizacije unapređivalo i koje se i dan danas koristi. Ovo oružje glatke cevi ispočetka je imalo veoma mali domet i uglavnom se koristilo prilikom opsada za razbijanje bedema. Danas se topovi koriste u skoro svim rodovima vojske, napretkom tehnologije povećan im je domet, kalibar, kao i pokretljivost. [[Pištolj]] se kao posebno oružje razvio iz puške krajem 15 veka, a razlikovalo se od nje po dužini cevi, težini i dometu, a najčešće se koristio za samoodbranu. [[Puška]] je verovatno oružje koje je pretrpelo najviše izmena kroz istoriju, a ipak se koristi i danas, iako ređe za ratovanje već sve češće za lov. ==== Lovačko oružje ==== * [[Karabin|Lovački karabini]] (izolučene cevi - kuglare) * [[Sačmarica|Lovačke puške „sačmarice“]] (neizolučene cevi - sačmarice) * [[Kombinovana puška|Kombinovane puške]] sa dvije ili više cijevi sa kombinacijom kugle i sačme ==== Policijsko oružje ==== * [[Sačmarica|Sačmarica-pumparica]] (neizolučene cevi - sačmare) === Raketno oružje === Pronalazak [[Raketno oružje|raketnog oružja]] datira iz [[20. vek]]a. Raketno oružje koristi raketno gorivo čijim se sagorijevanjem u raketnom motoru hemijska energija pretvara u kinetičku energiju mlaza gasova, koji po zakonima [[Fizika|fizike]], izlazeći velikom brzinom kroz otvor motora razvijaju [[njutnovi zakoni|reaktivnu silu]] za pokretanje [[projektil]]a. == Još jedna podela vatrenog oružja == * [[Artiljerijsko oruđe]] * [[Streljačko oružje]] == Opasnosti po zdravlje == {{See also|Ustrelina|Bezbednost pištolja}} Napadi vatrenim oružjem su globalno rezultirali u 173.000 smrtnih slučaja u 2015. godini, u odnosu na 128.000 poginulih 1990. godine.<ref name="GBD2015">{{cite journal|last=Wang|first=Haidong|last2=Naghavi|first2=MohsenA|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=The Lancet|date=oktobar 2016|volume=388|issue=10053|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1|pages=1459–1544}}</ref><ref name="GDB2013">{{cite journal|last=GBD 2013 Mortality and Causes of Death|first=Collaborators|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.|journal=Lancet|date=17. 12. 2014|pmid=25530442|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> Dodatno, bilo je globalne 32.000 nenamernih smrtnih slučajeva uzrokovanih vatrenim oružjem 2015. godine.<ref name="GBD2015"/> Godine 2017, bilo je 15.613 smrtna slučaja uzrokovana vatrenim oružjem u Sjedinjenim Državama.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.gunviolencearchive.org/past-tolls|title=Past Summary Ledgers {{!}} Gun Violence Archive|website=www.gunviolencearchive.org|accessdate=9. 4. 2018}}</ref> Dodatno, došlo je do 61.599 incidenta vezana za upotrebu vatrenog oružja u SAD u 2017.<ref name=":0" /> Preko 50% samoubistava u Sjedinjenim Državama su samoubistva vatrenim oružjem.<ref>{{cite journal |first=Matthew |last=Lang |title=Firearm background checks and suicide |journal=[[The Economic Journal]] |volume=123 |year=2013 |doi=10.1111/ecoj.12007 |url=https://pdfs.semanticscholar.org/55d0/b6af2ed807dbd872cd7c9e40145db92c86a4.pdf |pages=1085–1099 |access-date=17. 11. 2018 |archive-date=16. 06. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616103252/https://pdfs.semanticscholar.org/55d0/b6af2ed807dbd872cd7c9e40145db92c86a4.pdf |url-status=dead }}</ref> Više od 60% smrtnih slučaja izazvanih vatrenim oružjem u Sjedinjenim Družavama su [[samoubistvo|samoubistva]].<ref>{{cite news|title=Gun Deaths Are Mostly Suicides |authorlink=Margot Sanger-Katz |first=Margot |last=Sanger-Katz |date=8. 10. 2015 |newspaper=[[The New York Times]] |accessdate=28. 6. 2018 |url=https://www.nytimes.com/2015/10/09/upshot/gun-deaths-are-mostly-suicides.html |quote=More than 60 percent of people in this country who die from guns die by suicide.}}</ref> Vatrena oružja su drugi vodeći mehanizam izazivanja smrtonosnih povreda, nakon nesreća uzrokovanih upotrebom motornih vozila.<ref>{{cite journal|journal=[[National Vital Statistics System]] |publisher=[[National Center for Health Statistics]] |date=2. 6. 2004 |volume=52 |number=21 |title=Deaths: injuries, 2001 |last=Anderson |first=RN |last2=Miniño |first2=AM |last3=Fingerhut |first3=LA |last4=Warner |first4=M |last5=Heinen |first5=MA |pmid=15222463|pages=1–86}}</ref><ref>{{cite journal|journal=[[National Vital Statistics System]] |publisher=[[National Center for Health Statistics]] |date=31. 1. 2006 |volume=54 |number=10 |title=Deaths: injuries, 2002 |last2=Anderson |first2=RN |last=Miniño |first=AM |last3=Fingerhut |first3=LA |last5=Warner |first5=M |last4=Boudreault |first4=MA |pmid=16485447|pages=1–124}}</ref> Da bi se sprečile neželjene povrede, obuka o bezbednosti oružja uključuje obrazovanje o pravilnom skladištenju vatrenog oružja i načinu rukovanja oružjem.<ref>{{cite journal|last=United States Government Accountability Office|title=Personal Firearms Programs that Promote Safe Storage and Research on Their Effectiveness|date=septembar 2017|url=https://www.gao.gov/assets/690/687239.pdf}}</ref><ref>{{cite journal|last=Precision|first=Aero|title=Gun Safety and Instruction Manual|url=https://aeroprecisionusa.com/media/file_mgr/Aero-Precision-Gun-Safety-and-Instruction-Manual.pdf|journal=|accessdate=17. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401213431/https://aeroprecisionusa.com/media/file_mgr/Aero-Precision-Gun-Safety-and-Instruction-Manual.pdf|archive-date=1. 4. 2018|url-status=dead}}</ref> == Reference == {{reflist|30em}} == Literatura == {{refbegin|30em}} * {{Cite book| ref=harv|last=Chartrand |first=Rene|publisher=Osprey Publishing |year=2013 |title=French Musketeer 1622-1775 |isbn=9781780968612|pages=8, 15 }} * {{Cite book| ref=harv|last=Fadala|first=Sam|title=The Complete Blackpowder Handbook|year=2006|url=|publisher=Gun Digest Books|location=Iola, Wisconsin|isbn=978-0-89689-390-0|pages=159–161}} * {{Cite book| ref=harv|last=Greeley|first=Horace |title=The Great Industries of the United States |authorlink=Horace Greeley |last2=Case|first2=Leon|year=1872 |publisher=J.B. Burr & Hyde |location= |isbn=978-1-85506-627-4 |url=https://books.google.com/books?id=KSEaAAAAYAAJ&pg=PA944 |pages=944}} * {{Cite book| ref=harv|last=Kinard|first=Jeff|title=Pistols: An Illustrated History of Their Impact|url=https://books.google.com/books?id=ZVnuHX_6bG0C&pg=PA37|year=2003|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-470-7|pages=37}} * {{Cite book |ref=harv |last=Joseph |first=Vinnie |title=Encyclopedia of solid fuels |year=2012 |publisher=White Word Publications |location=Delhi |isbn=9781283505086 |url= |accessdate=31. 5. 2018 }} * {{Cite book| ref=harv|last=Chase|first= Kenneth| title = Firearms: A Global History to 1700| url=https://archive.org/details/firearmsglobalhi0000chas| publisher = Cambridge University Press|year=2003|isbn=978-0-521-82274-9| location = }} * {{Cite book| ref=harv|last=Cole|first= Suzanne N.| title = Association of Firearm Instructors Glossary of Firearm Terms: 2017-2018 Edition| publisher = The Association of Firearm Instructors|year=2017|isbn=978-0-9982150-3-7| location = United States}} * {{Cite book| ref=harv|last=Crosby|first= Alfred W.| title = Throwing Fire: Projectile Technology Through History| url=https://archive.org/details/throwingfirehist0000cros| publisher = Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-79158-8| location = }} * {{Cite book| ref=harv|last=Herbst| first = Judith| title = The History of Weapons| url = https://books.google.com/books?id=U-5T2Zs5qG8C&pg=PA8|year=2005|publisher = Lerner Publications|isbn=978-0-8225-3805-9|pages=8}} * {{Cite book| ref=harv|last=Needham|first= Joseph| title = Science & Civilisation in China| publisher = Cambridge University Press|year=1986|isbn=978-0-521-30358-3| volume = 7 The Gunpowder Epic| location = |authorlink= Joseph Needham}} * {{Cite book| ref=harv|last=Nicolle| first = David| title = Crécy 1346: Triumph of the longbow| publisher = Osprey Publishing|year=2000|isbn=978-1-85532-966-9|pages=}} * {{Cite book| ref=harv|last=Selin|first=Helaine|title= Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures|url= https://books.google.com/books?id=raKRY3KQspsC&pg=PA389|accessdate=30. 7. 2013|year=1997|publisher= Springer|isbn=978-0-7923-4066-9|pages=389}} * Grupa autora, Enciklopedija Britanika, Politika, [[Beograd]]. {{page|year=2005|id=}} * Grupa autora, [[Mala enciklopedija Prosveta]], Prosveta, treće izdanje. {{page1|publisher=|location=Beograd|year=1978|id=}} * Grupa autora, Sociološki leksikon, Savremena administracija. {{page1|publisher=|location=Beograd|year=1982|id=}} * {{Cite book| ref=harv| last=Kelly| first = Jack| title = Gunpowder: Alchemy, Bombards, and Pyrotechnics: The History of the Explosive That Changed the World | url = https://books.google.com/books?id=8xfs8tC8Ow0C|year=2004| publisher = Basic Books| location = New York|isbn=978-0-7867-3900-4|pages=}} * {{Cite book| ref=harv| last=Lee| first = R. Geoffrey| title = Introduction to Battlefield Weapons Systems and Technology | url=https://archive.org/details/introductiontoba02edleer|year=1981| publisher = Brassey's Defence Publishers | location = Oxford |isbn=978-0-08-027043-2|pages=}} * Mahoney, P. F., Ryan, J., Brooks, A. J., Schwab, C. W. (2004) ''Ballistic Trauma – A practical guide'' 2nd ed. Springer:Leonard Cheshire * Krug E. E., ed. [https://web.archive.org/web/20030618213611/http://www5.who.int/violence_injury_prevention/main.cfm?p=0000000675#Appendix%204 World Report on Violence and Health]. Geneva: World Health Organization; 2002. * World Health Organization (WHO). [https://web.archive.org/web/20030212145631/http://www5.who.int/violence_injury_prevention/download.cfm?id=0000000158 Small arms and global health]. Paper prepared for SALW talks. Geneva: July 2001. * {{Cite book| ref=harv| title = The A B C of Rifle, Revolver and Pistol Shooting | first = Ira L. | last=Reeves |year=1913 | publisher = Franklin Hudson Publishing Company | location = Kansas City, MO, USA | url = https://books.google.com/books?pg=PA10&id=5hwxAQAAMAAJ#v=onepage&q&f=false}} * {{Cite book| ref=harv| title = The Modern Technique of the Pistol | url=https://archive.org/details/moderntechniqueo0000morr| first = Gregory Boyce | last=Morrison | editor-last = Cooper | editor-first = Jeff |year=1991 | publisher = Gunsite Press | location = Paulden, Arizona, USA |isbn=978-0-9621342-3-4 | lccn = 91072644 }} * {{Cite book| ref=harv|last=RCMP-GRC|title=Canadian Firearms Safety Course| url=https://archive.org/details/canadianfirearms0000unse_a1u3|year=2008|publisher=Royal Canadian Mounted Police|isbn=978-0-660-19826-2|edition=4th|pages=[https://archive.org/details/canadianfirearms0000unse_a1u3/page/87 87]–90}} * {{Cite book| ref=harv|author= GAO | url=https://books.google.com/books?id=wNkBIEjeePEC | title=Accidental Shootings: Many Deaths and Injuries Caused by Firearms Could Be Prevented |year=1991 |isbn=9781568065533|pages=35}} * {{Cite book| ref=harv|last=Campbell|first=John| title=Naval Weapons of World War Two |publisher= Naval Institute Press |year=1985 |isbn=978-0-87021-459-2|pages=}} * {{Cite book| ref=harv|last=Davis|first=Tenney L.| title=The Chemistry of Powder & Explosives | url=https://archive.org/details/chemistryofpowde0000tenn|publisher= John Wiley & Sons Inc |year=1943 |edition= Angriff Press [1992] |isbn=978-0-913022-00-9|pages=}} * {{Cite book| ref=harv|author=Davis William C., Jr. | title=Handloading | url=https://archive.org/details/handloading00will|publisher=National Rifle Association of America |year=1981 |isbn=978-0-935998-34-4|pages=}} * {{Cite book| ref=harv|last=Fairfield|first=A. P.| title=Naval Ordnance |publisher=Lord Baltimore Press |year=1921}} * {{Cite book| ref=harv|last=Hatcher|first=Julian S.| title=Handloading |last2=Barr|first2=Al|publisher=Hennage Lithograph Company |year=1951}} * {{Cite book| ref=harv|last=Matunas|first=E. A.| title=Winchester-Western Ball Powder Loading Data |publisher=Olin Corporation |year=1978}} * {{Cite book| ref=harv|last=Wolfe|first=Dave| title=Propellant Profiles Volume 1 |publisher=Wolfe Publishing Company |year=1982 |isbn=978-0-935632-10-1|pages=}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Drugi projekti | commons = Firearms | wikispecies = | wiktionary = | wikiversity = | wikibooks = | wikisource = | wikiquote = | wikinews = Vatreno oružje }} * -{[http://www.antiquestopic.com/the-history-of-firearms/ The history of firearms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081112061856/http://www.antiquestopic.com/the-history-of-firearms/ |date=2008-11-12 }}}- * -{[http://www.learnaboutguns.com/ LearnAboutGuns.com]}- * -{[http://world.guns.ru/index-e.html World Guns]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161204230408/http://world.guns.ru/index-e.html |date=2016-12-04 }}}- * -{[http://www.gunproof.org/index.html GunProof]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}}- * -{[https://web.archive.org/web/20120425143747/http://www.nwpublichealth.org/docs/nph/f2009/gomez_fw2009.pdf LOK-IT-UP]}- * -{[https://web.archive.org/web/20150719235116/https://www.ncjrs.gov/pdffiles1/nij/242500.pdf A Review of Gun Safety Technologies]}- * -{[http://www.nrahq.org/education/guide.asp NRA Gun Safety Rules]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121204162328/http://www.nrahq.org/education/guide.asp |date=2012-12-04 }}}- * -{[http://www.projectchildsafe.org Project ChildSafe]}- {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Oružje]] [[Kategorija:Naoružanje]] dhmlozmdevi1eqj9qzzk4dv1760yqca Demokratska partija socijalista Crne Gore 0 15253 42714155 42495007 2026-10-27T09:40:39Z MilanKovacevic 51622 42714155 wikitext text/x-wiki {{Politička partija 4 (SR) | ime = Demokratska partija socijalista | izvorno_ime = Demokratska partija socijalista Crne Gore | logo = DPSCG.png | veličina = 200px | logo_opis = | bojakod = blue | predsednik = | lider = [[Milo Đukanović]] | vođa1_titula = Predsjednik | vođa1_ime = [[Milo Đukanović]] | vođa2_titula = Zamjenik predsjednika | vođa2_ime = [[Duško Marković]] | vođa3_titula = Politički direktor | vođa3_ime = [[Tarzan Milošević]] | sekretar = | portparol = | osnivač = [[Momir Bulatović]] | slogan = ''Sigurnim korakom'' | osnovana = [[1991.]] | raspuštena = | prethodne stranke = [[Savez komunista Crne Gore|SKJ]] | naslednik = | sedište = Jovana Tomaševića bb, [[Podgorica]] | država = {{flagcountry|CG}} | vrsta_teritorije = | naziv_teritorije = | novine = | mladi ogranak = Savjet mladih DPS | studentsko krilo = | broj_članova = | broj_članova_godina = | ideologija = [[Evropejstvo|Evropeizam]] [[Socijal demokratija]] | pozicija = [[Lijevi centar]] | međunarodno_članstvo = [[Socijalistička internacionala]] | evropsko_članstvo = [[Partija evropskih socijalista]] | skupština1 =[[Skupština Crne Gore]] | broj_mandata ={{Politička partija/mandati|35|81|orange}} | boje = plava i narandžasta | internet_stranica = | napomena = }} '''Demokratska partija socijalista Crne Gore''' ('''DPS''') je politička stranka u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] koja je osnovana godine [[1990]]. preimenovanjem tadašnjeg [[Savez komunista Crne Gore|Saveza komunista Crne Gore]], odnosno od frakcije koja je došla na vlast u [[Antibirokratska revolucija|antibirokratskoj revoluciji]] [[1989]]. godine pod te pod vodstvom [[Milo Đukanović|Mile Đukanovića]] i [[Momir Bulatović|Momira Bulatovića]] podržavala politiku [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] tokom [[Raspad SFRJ|raspada Jugoslavije]]. DPSCG je lako dobila prve višestranačke izbore u Crnoj Gori u decembru 1990. godine, te ostala na vlasti - bilo samostalno, bilo u koalicijama - sve do današnjeg dana, što nije uspjelo nijednoj drugoj stranci na području bivše Jugoslavije. Sankcije protiv [[Savezna Republika Jugoslavija|SRJ]] i globalna nepopularnost Miloševića i Srbije su sredinom 1990-ih dovelo do raskola u DPSCG. Dok se Bulatović zalagao za nastavak saveza s Miloševićem, dotle se Đukanović zalagao za sve veće distanciranje, odnosno sve samostalniju politiku Crne Gore u odnosu na tadašnju SRJ. Nakon što je u borbi za vlast u stranci pobjedu odnijela Đukanovićeva frakcija, pristaše Bulatovića su formirale opozicijsku [[Socijalistička narodna partija Crne Gore|Socijalističku narodnu partiju]]. Đukanovićeva DPSCG je od [[1997]]. godine, kada je dobila parlamentarne izbore, nastavila proces sve većeg osamostaljivanja Crne Gore, ali je [[2002]]. ipak odustala od referenduma o nezavisnosti koji je bio predviđen Sporazumom sa [[Liberalni savez Crne Gore|Liberalnim savezom Crne Gore]].<ref>[http://www.lscg.org/content/26.05.2001.html Sporazum o raspisivanju referenduma u roku od jedne godine]</ref> Godinu dana kasnije, Đukanović potpisuje ''Beogradski sporazum'' kojim se [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezna republika Jugoslavija]] transformisala u Državnu zajednicu [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]]. Državna zajednica je prestala da postoji nakon referenduma [[2006]]. godine kojim je Crna Gora postala nezavisnom državom. == Vanjske veze == * [http://www.dps.me/ Službena stranica] == Референце == {{reflist}} {{Crnogorske političke partije}} [[Kategorija:Političke stranke u Crnoj Gori]] [[Kategorija:Stranke nastale od Saveza komunista Jugoslavije]] j56yloq0bio1zl2279973u6pqgs8zfe Južni Slaveni 0 17732 42714078 42452897 2026-10-26T22:23:05Z Vipz 151311 /* top */ 42714078 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Slavic europe.png|thumb|300px|right|Države Evrope, obeležene tamnozelenom bojom, u kojima Južni Slaveni čine većinu stanovništva.]] '''Južni Slaveni''' su [[Slaveni|slavenski narodi]] koji su se nastanili na [[Balkan|Balkanu]], [[Panonska nizija|Panonskoj niziji]] i istočnim [[Alpe|Alpama]]. Južni Slaveni koji žive u [[Bugarska|Bugarskoj]], [[Republika Makedonija|Makedoniji]], [[Srbija|Srbiji]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]] su većinom [[Pravoslavlje|pravoslavci]], dok su južni Slaveni koji žive u [[Slovenija|Sloveniji]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]] većinom [[Katoličanstvo|katolici]]. U [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] su zastupljene sve tri vjere: [[Islam|muslimani]] ([[Bošnjaci]]), [[Pravoslavlje|pravoslavci]] (Srbi) i [[Rimokatolicizam|katolici]] (Hrvati). U svijetu ukupno ima otprilike 33 miliona Južnih Slavena. Oni su istovremeno i najveća jezična grupa [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]. == Južnoslavenski narodi i etničke grupe == Istočna grupa: * [[Bugari]] ([[Bugarska]]) ** [[Pomaci]] ([[Bugarska]]) * [[Palćeni]] ([[Rumunija]]) * [[Torbeši]] ([[Severna Makedonija]]) Prelazni narod između 2 grupe: * [[Makedonci]] ([[Severna Makedonija]]) Zapadna grupa: * [[Srbi]] ([[Srbija]]; [[Crna Gora]]; [[Bosna i Hercegovina]] - uglavnom u [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]]) * [[Jugoslaveni|Jugosloveni]] ([[Srbija]]; [[Crna Gora]]; [[Bosna i Hercegovina]]) * [[Muslimani (narod)|Muslimani]] ([[Bosna i Hercegovina]]; [[Srbija]]; [[Crna Gora]]) * [[Bošnjaci]] ([[Bosna i Hercegovina]]; [[Srbija]] - uglavnom [[Sandžak]]; [[Crna Gora]]) * [[Crnogorci]] ([[Crna Gora]]; [[Srbija]]) * [[Goranci]] ([[Srbija]] - [[Kosovo]]) * [[Hrvati]] ([[Hrvatska]]; [[Bosna i Hercegovina]] - uglavnom u [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federaciji Bosne i Hercegovine]]) ** [[Janjevci]] ([[Srbija]] - [[Kosovo]]) ** [[Bunjevci]] ([[Srbija]] - [[Vojvodina]]) ** [[Šokci]] ([[Srbija]] - [[Vojvodina]]) ** [[Krašovani]] ([[Rumunija]] - [[Karaš-Severin]]) ** [[Gradišćanski Hrvati]] ([[Austrija]] - [[Gradišće|Burgenland]]) ** [[Molisanski Hrvati]] ([[Italija]] - [[Molise|Molize]]) * [[Slovenci]] ([[Slovenija]]) == Simboli == [[Datoteka:Flag of Serbia and Montenegro; Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|250px|thumb|Trobojnica u [[panslavenske boje|panslavenskim bojama]]]] Južni Slaveni pošto nikada u potpunosti nisu imali zajedničku državu nisu imali ni jedinstvene simbole (grbove il zastave). Ipak najpoznatijom južnoslavenskom zastavom se smatra jugoslavenska trobojnica. Ona je zapravo predstavljala 3 južnoslavenska naroda (Srbe, Hrvate, Slovence). Uvedena je u doba Kraljevine SHS i uz blage izmjene (poput ubacivanja/izbacivanja crvene petokrake u središte trobojnice) preživjela je u sve tri Jugoslavije (kraljevskoj, socijalističkoj i srpsko-crnogorskoj). Osobe koje se nacionalno identificiraju kao [[Jugoslaveni]] smatraju je svojom zastavom. == Trobojnice po etničkim grupama == * Slovenci: bijelo-plavo-crveno * Hrvati: crveno-bijelo-plavo * Srbi: crveno-plavo-bijelo * Crnogorci: crveno-zlatna, ranije crveno-plavo-bijelo * Bošnjaci: zeleno-bijelo-zeleno * Makedonci: nema * Bugari: bijelo-zeleno-crveno Napomena: Makedonci nikada nisu imali svoju trobojnicu, ali su kao narodnu boju smatrali crvenu. Bošnjaci također nikada nisu imali svoju trobojnicu, ponajviše zbog toga što su se često smatrali religijskom skupinom muslimana, ali su u samim počecima devedesetih godina prošlog stoljeća kao svoju trobojnicu prihvatili zasjedanjem Bošnjačkog kongresnog vijeća zeleno-bijelo-zeleno s polumjesecom u sredini. Ipak, ova zastava među narodom nikada nije bila priznata, tako da je praktično danas odbačena, jer Bošnjaci sebe ne smatraju religijskom već etničkom grupom. == Povezano == * [[Jugoslavija]] * [[Zapadni Slaveni]] * [[Istočni Slaveni]] {{Commonscat|South Slavs}} {{Južni Slaveni}} [[Kategorija:Južnoslavenski narodi| ]] [[Kategorija:Slaveni]] 2pzuba6kxlen9dkblbl5r0xph3i3e0w Victor Hugo 0 21343 42714086 42709836 2026-10-26T22:46:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714086 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Victor Hugo | slika = Victor Hugo.jpg | širina_slike = 220px | opis = Portret Victora Hugoa, oko 1875. | datum_rođenja = {{Birth date|1802|2|26|df=y}} | mjesto_rođenja = {{flagicon|FRA|1794}} [[Besançon]], [[Francuska]] | datum_smrti = {{Death date and age|1885|5|22|1802|2|26|df=y}} | mjesto_smrti = {{flagicon|FRA|1830}} [[Pariz]], [[Francuska]] | zanimanje = pisac | jezik = [[Francuski jezik|francuski]] | nacionalnost = [[Francuzi|Francuz]] | žanr = [[proza]], [[poezija]], [[drama]] | pokret = [[romantizam]] | znamenita_djela = ''[[Les Misérables|Jadnici]]''<br />''[[Notre-Dame de Paris (roman)|Zvonar crkve Notre-Dame]]'' | uticaj_od= | utica_na = | potpis= Autograph-VictorHugo.png }} '''Victor-Marie Hugo''' ([[Besançon]], [[26. 2.|26. veljače]] [[1802]] – [[Pariz]], [[22. 5.|22. svibnja]] [[1885]]) bio je [[Francuska|francuski]] romanopisac, pjesnik, esejist, dramaturg i aktivist za ljudska prava, te možda najutjecajnija ličnost [[Francuska|francuskog]] [[romantizam|romantizma]]. Iako je u Francuskoj najpoznatiji po svojim pjesmama i dramama, u ostalom svijetu znamo ga po romanima ''[[Les Misérables|Jadnici]]'' (''Les Misérables'') i ''[[Notre-Dame de Paris (roman)|Zvonar crkve Notre-Dame]]'' (''Notre-Dame de Paris''). Među njegovim mnogim pjesničkim zbirkama, ''Les Contemplations'' i ''La Légende des Siècles'' su iznimno cijenjene kod kritičara, a Hugo se nekad identificira kao najveći francuski pjesnik. Iako je bio ekstremno konzervativan dok je bio mlad, pridružio se ljevici što su godine prolazile. Postao je strastveni [[Republikanizam|republikanac]] i njegova djela dodiruju političke i socijalne probleme i umjetničke trendove tog vremena. == Rani život i utjecaji == [[Datoteka:Victor Hugo-Young.jpg|thumb|200px|Mladi Victor Hugo]] '''Victor-Marie Hugo''' rođen je [[26. 2.|26. veljače]] [[1802]]. u mjestu [[Besançon]] kao treći sin Josepha Léopolda Sigisberta Hugoa (1773.–1828.) i njegove supruge Sophie Trébuchet (1772.-1821.). Većinu svog života proveo je u rodnoj [[Francuska|Francuskoj]]. No bio je izgnan iz države za vlasti [[Napoleon III|Napoleona III.]]. Godine [[1851]]. živio je u [[Bruxelles]]u, od [[1852]]. do [[1855]]. živio je na [[Jersey (otok)|Jerseyu]], a od [[1855]]. do [[1970]]. i ponovno od [[1872]]. do [[1873]]. na [[Guernsey]]u. Godine [[1852]]. dobio je generalno pomilovanje i od tada njegov egzil bio je po izboru. Hugovo rano djetinjstvo bilo je ispunjeno velikim događajima. U stoljeću prije njegova rođenja, u [[Francuska revolucija|Francuskoj revoluciji]] dogodio se kraj [[Burbonci|Dinastije Bourbon]], a sam Hugo je svjedočio usponu i padu [[Prva Republika|Prve Republike]] i nastanku [[Prvo Carstvo|Prvog Carstva]] pod vodstvom [[Napoleon Bonaparte|Napoleona Bonapartea]]. Napoleon se proglasio carem kada je Hugo imao samo 2 godine, a [[Burbonci|Dinastija Bourbon]] se vratila na prijestolje prije Hugova osamnaestog rođendana. Različiti politički i vjerski pogledi Hugovih roditelja reflektirali su sile koje su se borile za prevlast u Francuskoj tijekom cijelog njegova života: Hugov otac bio je visoko odlikovani časnik u Napoleonovoj vojsci, [[ateizam|ateistički]] [[republikanizam|republikanac]] koji je smatrao Napoleona herojem, dok je njegova majka bila [[Katoličanstvo|katolička]] [[Rojalizam|rojalistica]] koja je po nekim pričama za ljubavnika izabrala generala [[Victor Lahorie|Victora Lahoriea]], koji je [[1812]]. pogubljen zbog sumnje da je kovao planove protiv Napoleona. Sophie je slijedila svog muža na zadatke u [[Italija|Italiju]] (gdje je Léopold služio kao guverner provincije blizu [[Napulj]]a) i u [[Španija|Španjolsku]] (gdje je on vodio tri Španjolske provincije). Svjesna problema stalnog seljenja zbog vojnog života i zbog mogućnosti prijevare od strane njezinog nevjernog supruga, Sophie se [[1803]]. privremeno rastala od Léopold i smjestila se u [[Pariz]]. Od tada je dominirala Hugovim obrazovanjem i razvojem. Rezultat toga bio je iskazan u njegovim ranim pjesmama i fikciji čije su glavne teme bile [[Monarhizam|Kralj]] i [[Vjera u kršćanstvu|Vjera]]. Tek je kasnije, promatrajući događaje koji su uzrokovale [[Francuske revolucije 1848.|revolucije 1848.]], Hugo odbacio katolički rojalizam i postao je pobornik [[Republikanizam|republikanizma]] i [[Sloboda mišljenja|slobode mišljenja]]. == Rana poezija i fikcija == [[Datoteka:Auguste de Chatillon - Victor Hugo et son fils.jpg|thumb|left|180px|Hugo sa svojim starijim sinom Françoisom-Victorom.]] [[Datoteka:Auguste de Chatillon - Léopoldine Hugo.jpg|thumb|right|180px|Hugova kći [[Léopoldine Hugo|Léopoldine]].]] Kao i mnoge druge mlade pisce njegove generacije, Hugov uzor bio je [[François-René de Chateaubriand]], otac [[Romantizam|romantizma]] i jedna od najistaknutijih književnih ličnosti u Francuskoj za vrijeme [[1800ih]]. U svojoj mladosti, Hugo je razvio tezu ''"Chateaubriand ili ništa"'' i njegov kasniji život imao je jako velikih sličnosti kao i onaj njegova prethodnika. Kao i Chateaubriand, Hugo je poticao i uznapredovao razvoj romantizma, i postao je povezan s politikom kao heroj [[Republikanizam|republikanizma]] i bio je izgnan iz domovine zbog svojih političkih mišljenja. Prijevremena strast i elokvencija Hugovih ranijih djela donijela mu je uspjeh i slavu u ranoj dobi. Njegova prva pjesnička zbirka (''Nouvelles Odes et Poésies Diverses'') izdana je [[1824]]. kada je Hugo imao samo 23 godine, a donijela mu je kraljevsku plaću od [[Luj XVIII., kralj Francuske|Loja XVIII.]] Iako su se pjesmama divili zbog njihovog spontanog zanosa i tečnosti, tek je iduća zbirka koja je izdana [[1826]]. (''[[Ode i balade]]'') otkrila Hugoa kao velikog i odličnog pjesnika, majstora lirike i kreativne pjesme. Protiv majčinih želja, mladi Hugo se zaljubio i tajno zaručio sa prijateljicom iz djetinjstva Adèle Foucher (1803.-1868.). Zbog neobične bliskosti sa majkom, Hugo se tek nakon njezine smrti [[1821]]. osjećao slobodnim da se oženi sa Adèle (to se dogodilo [[1822]].). Svoje prvo dijete, sina Léopolda, dobili su [[1823]]., no dijete je umrlo još u djetinjstvu. Hugova ostala djeca su bila kćeri [[Léopoldine Hugo|Léopoldine]] ([[28. 8.|28. kolovoza]] [[1824]].) i Adèle ([[24. 8.|24. kolovoza]] [[1930]].), te dva sina Charles ([[4. 11.|4. studenog]] [[1928]].) i François-Victor ([[28. 10.|28. listopada]] [[1828]].). Hugo je svoj prvi roman, ''Han d'Islande'' izdao [[1823]]., a svoj drugi roman ''[[Bug-Jargal]]'' je izdao tri godine kasnije, [[1826]]. U periodu između [[1829]]. i [[1940]]. Hugo je izdao još 5 pjesničkih zbirki (''Les Orientales'', [[1829]].; ''Les Feuilles d'automne'', [[1831]].; ''Les Chants du crépuscule'', [[1835]]; ''Les Voix intérieures'', [[1837]].; i ''Les Rayons et les ombres'', [[1840]].) i tako utvrdio svoju reputaciju kao jedan od najvećih i najboljih liričnih pjesnika svih vremena. == Kazališni rad == [[Datoteka:Victor_Hugo-Hernani(1).jpg|thumb|right|"Bitka za ''Hernani''" ([[1830]].)]] Hugo nije tako brzo postigao uspjeh sa svojim kazališnim djelima. Godine [[1827]]. izdao je nikad izvedenu dramu ''[[Cromwell (drama)|Cromwell]]'', koja je najpoznatija po autorovom predgovoru nego po samoj radnji djela (glomazna duljina drame smatrala se "neprikladnom za izvođenje"). U uvodu, Hugo savjetuje francuske pisce da se oslobode od [[Klasicizam|klasičnog stila]] teatra i tako pokrenuo bitku između [[Francuska|francuskog]] [[klasicizam|klasicizma]] i [[romantizam|romantizma]] koja će nakon tog događaja trajati još godinama. Nakon ''Cromwella'', [[1928]]. je uslijedila drama ''[[Amy Robsart]]'', jedna eksperimentalna drama iz Hugova djetinjstva koja je inspirirana ''[[Kenilworth]]om'' [[Walter Scott|Waltera Scotta]] koja je bila u produkciji njegova šurjaka Paula Fouchera, i uspjela je izdržati čak jedan nastup pred više no nezahvalnom publikom prije nego što je skinuta sa pozornice. Prva Hugova drama koja je producirana pod njegovim osobnim imenom bila je ''[[Marion Delorme]]''. Iako je prvobitni zabranjena i cenzurirana zbog svojeg kritiziranja monarhije, zabrana je skinuta, a premijera bez cenzura bila je [[1829]]., no ponovno bez uspjeha. No, iduća drama koju je Hugo napisao i izveo - ''[[Hernani (drama)|Hernani]]'' - se pokazala kao jedan od najuspješnijih i najpotresnijih događaja [[19. vijek|19. stoljeća]] u francuskoj kazališnoj sceni i to već prve noći kada je postala poznata kao "Bitka za Hernani". Danas je djelo relativno nepoznato i ne pamti se osim ko podloga za [[Giuseppe Verdi|Verdijevu]] [[Hernani (opera)|istoimenu operu]]. No, u ono vrijeme, izvedba predstave skoro bi se pretvorila u rat između tada ključnih suparnika u francuskoj kulturi i društvu: klasicisti protiv romantičara, liberali protiv konformista i na kraju republikanci protiv rojalista. Drama je uvelike osuđena od strane novina, no izvodila se pred punim kazalištem noć za noć. Također je signalizirala da se Hugov koncept romantizma iznimno ispolitizirao: Hugo je vjerovao da će isto kao što će i [[liberalizam]] osloboditi narod od patnja pod monarhijom i diktaturom, [[romantizam]] osloboditi umjetnost od [[klasicizam|klasicizma]]. [[Datoteka:Victor Hugo-Drouet.jpg|frame|left|Glumica [[Juliette Drouet]], Hugova ljubavnica]] Hugo je [[1832]]., inspiriran uspjehom ''Hernania'', izdao još jednu dramu ''[[Kralj uživa]]''. Drama je zabranjena odmah nakon prve večeri i to zbog istaknutog ismijavanja francuskog plemstva, no postala je izuzetno popularna u tiskanom obliku. Motiviran zabranom, Hugo je svoju iduću dramu ''[[Lucrèce Borgia]]'' napisao za samo 14 dana. Drama je izvedena tek [[1833]]. i doživjela je znatan uspjeh. Mademoiselle George (prijašnja [[Napoleon]]ova ljubavnica) igrala je glavnu ulogu, a glumica Juliette Drouet igrala je jednu od sporednih uloga. No, Drouet je kasnije zaigrala jako veliku ulogu u Hugovu privatnom životu postavši njegova doživotna ljubavnica i muza. Iako je Hugo imao mnogo ljubavnih avantura, čak je i Hugova supruga priznala kako Drouet ima jako veliku povezanost sa Victorom i ona se smatrala djelom obitelji. U Hugovoj sljedećoj drami (''[[Marie Tudor]]'', [[1833]].), Drouet je igrala ulogu [[Jane Grey]], prethodnicu [[Marija I. Krvava|kraljice Mary Tudor]]. No, Drouet se nije smatra pogodnom za ulogu i zamijenjena je sa drugom glumicom odmah nakon prve večeri. To je bila njezina posljednja uloga na francuskoj pozornici. Od tada je svoj život posvetila Hugou. Uz malu novčanu potporu, ona je postala njegova neplaćena tajnica i suputnica idućih 50 godina. Hugov ''[[Angelo (drama)|Angelo]]'' je imao premijeru [[1835]]. i bio je velik uspjeh. Ubrzo nakon, grof od Orleansa (brat kralja [[Luj-Filip, kralj Francuza|Luja-Filipa]] i veliki obožavatelj Hugovih djela) osnovao je novo kazalište da podrži izvođenje novih drama. ''Théâtre de la Renaissance'' otvoreno je u [[novembar|studenom]] [[1838]]. i prva predstava koja se u njemu izvodila je ''[[Ruy Blas]]''. Iako se ta drama danas smatra jednim od Hugovih najboljih, u ono vrijeme nije bila baš dobro prihvaćena. Hugo nije napisao iduću dramu [[1843]]. ''Les Burgraves'' je igrala samo 33 večeri i polako je gubila gledatelje, koji su išli gledati konkurentnu dramu. ''Les Burgraves'' je bila Hugova zadnja prava drama. Iako je kasnije, [[1862]]., napisao jednu kratku dramu ''[[Torquemada (drama)|Torquemada]]'', ona nije izdana sve do nekoliko godina prije njegove smrti, [[1882]] i nije bila namijenjena za izvođenje na pozornici. No, Hugov interest za kazalište nije opao i [[1864]]. je izdao dobro-prihvaćeni [[esej]] o [[William Shakespeare|Williamu Shakespeareu]], čiji je stil pokušao emulirati u svojim vlastitim dramama. == Djela za odrasle == [[Datoteka:Victor_Hugo-Hunchback.jpg|thumb|right|220px|Ilustracija [[Alfred Barbou|Alfreda Barboua]] iz prvog izdanja ''[[Notre-Dame de Paris (roman)|Zvonara crkve Notre-Dame]]'' ([[1831]].)]] Hugovo prvo djelo za odrasle pojavilo se [[1829]]., a reflektiralo je oštru socijalnu savjest koja će uvelike utjecati na jedno od njegovih kasnijih djela. ''[[Posljednji dani čovjeka koji je osuđen na smrt]]'' je djelo koje je imalo dubok utjecaj na književnike kao što su [[Albert Camus]], [[Charles Dickens]] i [[Fjodor Mihajlovič Dostojevski]]. ''[[Claude Gueux]]'', kratka dokumentarna priča o ubojici iz stvarnog života koji je pogubljen u [[Francuska|Francuskoj]], pojavila se [[1834]]., i kako je sam Hugo tvrdio, ona je bila preteča njegova najpoznatijeg djela ''[[Les Misérables|Jadnici]]''. No prvi Hugov pravi, dugi roman bio je enormno uspješni ''[[Notre-Dame de Paris (roman)|Zvonar crkve Notre-Dame]]'', koji je izdan [[1831]]. i odmah je preveden na skoro sve europske jezike. Jedan od efekata romana bila je popularizacija [[Notre Dame de Paris|katedrale Notre-Dame]], koja je sada privlačila tisuće turista koji su pročitali roman. Knjiga je također inspirirala ljubav prema predrenesansnim građevinama, koje se od tada aktivno čuvaju. [[Datoteka:Ebcosette.jpg|thumb|left|150px|Portret "Cosette" koji je napravio Emile Bayard, slika je iz prvog izdanja ''[[Les Misérables|Jadnika]]'' ([[1862]].)]] Hugo je počeo planove za svoj novi veliki roman o socijalnoj patnji i nepravdi za vrijeme [[1830-e|1830ih]], no bilo je potrebno punih 17 godina kako bi se njegovo najpoznatije i najdugovječnije djelo, ''[[Les Misérables|Jadnici]]'', realiziralo i konačno izdalo [[1862]]. Sam autor je bio svjestan da je njegov novi roman izvrstan i izdavanje je pripalo kupcu koji je najviše ponudio. Belgijska izdavačka kuća ''Lacroix & Verboeckhoven'' prihvatila se marketinške kampanje, što je bilo neobično za to vrijeme, tiskajući novinska izdanja djela punih 6 mjeseci prije izdavanja djela. Prvobitno je izdala samo prvi dio djela (''"Fantine"'') koji je istodobno izdavan u većim gradovima. Dijelovi knjige brzo su se rasprodali i imali su veliki utjecaj na francusko društvo. Odgovori na djelo sezali su od divljeg entuzijazma pa do intenzivnih osuda, no problemi koji su istaknuti u ''Jadnicima'' ubrzo su se našli na dnevnom redu francuske [[Narodna Skupština|Narodne Skupštine]]. Taj roman je i dan danas još uvijek popularan u cijelom svijetu, adaptiran je za film, TV i glazbenu sceni i napisano je još par knjiga koje se na neki način smatraju nastavcima romana. Hugo se od socijalno-političkih problema udaljio u svom idućem romanu, ''Les Travailleurs de la Mer'' koji je izdan [[1866]]. Unatoč tome, knjiga je dobro primljena, možda zbog prijašnjeg uspjeha ''Jadnika''. U romanu posvećenom kanalskom otoku [[Guernsey]], na kojem je Hugo proveo 15 godina izgnanstva, Hugovo opisivanje čovjekove bitke sa morem i sa strašnim stvorenjima koje žive ispod površine izrodilo je novi trend u [[Pariz]]u - [[lignja|lignje]]. Od jela i ekshibicija pa do šešira i zabava u simbolu lignje, Parižani su postali fascinirani tom životinjom koju su mnogi tada smatrali mističnom. Guernseyska riječ koja je korištena u knjizi koristila se kako bi referirala na hobotnicu. [[Datoteka:Les représentans représentés, Victor Hugo, 3017.jpg|thumb|desno|220px|Karikatura [[Honoré Daumier|Honoréa Daumiera]], na vrhuncu Hugova političkog života: ''"Hugo je najmračniji od svih velikih ozbiljnih ljudi."'' ([[1849]].)]] Političko-socijalnim problemima vratio se u svom idućem djelu, ''[[Čovjek koji se smije]]'' koje je izdano [[1869]]. i dalo je kritični prikaz aristokracije. No, roman nije bio toliko uspješan kao njegovi prethodnici te je sam Hugo rekao da se povećava razlika između njega i njegovih književnih suvremenika kao što su [[Gustave Flaubert]] i [[Émile Zola]], čija su [[naturalizam|naturalistička]] djela postajala sve popularnija od Hugovih romantističkih djela. Njegov zadnji roman ''[[Devedeset i tri]]'', izdan [[1874]]., bavio se problemom koji je Hugo prije izbjegavao: [[Strahovlada|Vladavina terora]] za vrijeme [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]]. Iako je njegova popularnost opadala kada je roman izdan, mnogi ''Devedeset i tri'' smatraju jako močnim djelom koje je rame uz rame sa Hugovim prijašnjim djelima. == Politički život i izgnanstvo == [[Datoteka:Victor Hugo-Exile.jpg|thumb|left|220px|''Među stijenama u Jerseyu'' (1953.-55.)]] Nakon tri neuspješna pokušaja, Hugo je [[1841]]. prvi put izabran u [[Académie Francaise]] i tako je utvrdio svoju važnu ulogu u francuskoj književnosti. Nakon toga se uvelike uključio u politički život i postao je veliki pobornik [[Republika|Republike]]. [[Luj-Filip, kralj Francuza|Kralj Luj-Filip]] ga je [[1841]]. postavio za kraljevskog geneaologa i time je ušao u Visoke odaje kao ''[[Pair de France]]'' (ekvivalent engleskog [[lord]]a) i na toj poziciji je govorio protiv [[smrtna kazna|smrtne kazne]] i socijalne nepravde, a zalagao se za [[Sloboda tiska|slobodu tiska]] i samo-vladu za [[Poljska|Poljsku]]. Kasnije je izabran u Zakonodavni i Konstitucionalnu Skupštinu, malo prije [[Proljeće naroda|revolucija 1848.]] i formiranja [[Druga Republika|Druge Francuske Republike]]. Kada je Louis Napoleon ([[Napoleon III]].) preuzeo potpunu vlast [[1851]]. i kada je donio anti-[[parlament]]arni [[ustav]] Hugo ga je otvoreno proglasio izdajicom vlastite domovine. U strahu za život Hugo bježi u [[Bruxelles]], pa na [[Jersey (otok)|Jersey]], a sa obitelji se konačno smjestio na jedan od [[kanalska ostrva|kanalskih otoka]], [[Guernsey]], točnije u Hauteville Houseu gdje je živio u izgnanstvu do [[1870]]. Dok je bio u egzilu, Hugo je napisao svoje poznate [[pamflet]]e protiv [[Napoleon III|Louisa Bonapartea]], ''[[Napoléon mali]]'' i ''Histoire d'un crime''. Pamfleti su zabranjeni u Francuskoj, no unatoč tome imali su velik utjecaj tamo. Hugo je za svog boravka u Guernseyu napisao neka od svojih najpoznatijih djela, kao što su ''[[Les Misérables|Jadnici]]'' i njegove vrlo cijenjene zbirke poezije (''Les Châtiments'', [[1853]].; ''Les Contemplations'', [[1856]].; i ''La Légende des siècles'', [[1859]].). Hugo je u jednom slučaju uvjerio vladu [[Viktorija|kraljice Viktorije]] da poštedi 6 Iraca smrtne kazne zbog terorističkih aktivnosti. Taj njegov čin rezultirao je uklanjanjem smrtne kazne iz [[Ženeva|ženevskog]], [[portugal]]skog i [[Kolumbija|kolumbijskog]] ustava.[http://expositions.bnf.fr/hugo/pedago/dossiers/mort/reperes/signe.htm]. Iako je [[Napoleon III]]. izdao pomilovanje svim političkim izgnanicima [[1859]]., Hugo se odbio vratiti jer je to značilo da treba povući svoje kritike i mišljenja prema vladi i kralju. Tek kada je Napoleon III. pao i nastala je [[Treća Republika]], Hugo se vratio u rodnu zemlju [[1870]]., u kojoj je jako brzo izabran u Narodnu Skupštinu i Senat. == Vjerski pogledi == [[Datoteka:Victor hugo.jpg||thumb|levo|150px|Victor Hugo 1884.]] Hugovi vjerski pogledi radikalno su se mijenjali tokom njegova života. Kao mladić bio je [[Katoličanstvo|katolik]] i izražavao je veliko poštovanje prema Crkvenoj hijerarhiji i autoritetu. Od tada on se sve više odaljava od katolicizma i izražava veliko negodovanje prema [[papa]]ma i ima snažne [[Anti-katolicizam|anti-klerične]] poglede. Tijekom egzila postao je [[Spiritizam|spiritualist]], a kasnije je postao pobornik [[Racionalizam|racionalnog]] [[deizam|deizma]] koji je bio sličan onome koji je podržavao [[Voltaire]]. Kada je jedan popisnik [[1872]]. pitao Hugoa da li je on katolik, Hugo je odgovorio: ''"Br. 1 [[Sloboda mišljenja|slobodoumnik]]"''. [[Datoteka:Victor_Hugo-Brooding.jpg|right|Hugo za vrijeme svog "spiritističkog" perioda na [[Guernsey]]u ([[1855]].)|mini|281x281piksel]] Hugo nikad nije izgubio svoju antipatiju prema [[katolička crkva|rimokatoličkoj crkvi]] uglavnom zbog njezine ravnodušnosti za nedaće radnika koji su bili tlačeni od [[Monarhija|monarhije]] i možda zbog učestalosti da se Hugova djela nalaze na papinoj listi [[Zabranjene knjige|"zabranjenih knjiga"]] (Hugo je dobio čak 740 napada zbog ''Jadnika'' od strane katoličkog tiska.). Nakon njegovih sinova Charlesa i Françoisa-Victora, Hugo je zahtijevao da se pokopaju bez križa i bez svećenika, a isto je želio da se napravi i na njegovom pogrebu. Iako je Hugo vjerovao da je katolička [[dogma]] stara i umiruća, on nikad nije direkto napao samu instituciju. On je također ostao jako religiozan čovjek i do kraja života je vjerovao u moć i potrebu [[Molitva|molitve]]. Hugov [[racionalizam]] se može naći u njegovim pjesmama ''Torquemada'' ([[1869]]., koja govori o vjerskom fanatizmu), ''Papa'' ([[1878]]., nasilno [[Anti-katolicizam|anti-klerična]]), ''Vjere i vjera'' ([[1880]]., u kojoj odbija korist crkava) i u onim posthumno izdanim ''Kraj Sotone'' i ''Bog'' ([[1886]]. i [[1891]]., u kojoj kršćanstvo predstavlja kao grifona, a racionalizam kao anđela). O vjeri je Hugo rekao: {{izdvojeni citat|Vjera prolazi, no Bog ostaje}}. Predvidio je da će kršćanstvo eventualno nestati, no da će ljudi i nakon toga vjerovati u ''"Boga, Dušu i odgovornost"''. == Posljednje godine i smrt == [[Datoteka:Legros - Victor Hugo.jpg|thumb|left|150px|Victor Hugo, autor: [[Alphonse Legros]]]] [[Datoteka:Hugo, Victor (1802-1885) - par Felix Nadar (1820-1910).jpg|thumb|200px|Tijelo mrtvog Victora Hugoa na njegovom krevetu, sliku je napravio [[Félix Nadar]].]] Kada se Hugo [[1870]]. vratio u [[Pariz]], narod ga je slavio kao nacionalnog heroja. Unatoč svojoj popularnosti Hugo je izgubio izbore za primanje u Narodnu skupštinu [[1872]]. U jako kratkom periodu nakon neuspjelih izbora Hugo je dobio lakši [[moždani udar]], doživio je [[Opsada Pariza|Opsadu Pariza]], njegova kći je završila u umobolnici, a u tom kratkom periodu doživio je i smrt svojih dvaju sinova. Njegova druga kći, Léopoldine, utopila se u brodskoj nesreći [[1843]]., njegova supruga Adèle umrla je [[1868]]., a njegova vjerna ljubavnica [[Juliette Drouet]] umrla je [[1883]]., samo dvije godine nakon njegove smrti. Unatoč velikim obiteljskim gubicima Hugo ustrajava na političkim promjenama. Dana [[30. 1.|30. siječnja]] [[1876]]. Hugo je izabran za člana u novoosnovanom Senatu. Njegova posljednja faza u političkom životu smatra se neuspjehom. Hugo je preuzeo ulogu tvrdoglavog starca i jako je malo učinio za svog boravka u Senatu. U [[februar|veljači]] [[1881]]. Hugo je proslavio svoj 79. rođendan. U čast njegova ulaska u osmo desetljeće života, održana je jedna od najvećih posveta koja je održana nekom živućem piscu. Proslava je započela 25. i Hugo je dobio Sevresku vazu, tradicionalni dar za suverenike. Dana [[27. 2.|27. veljače]] u njegova čast je održana jedna od najvećih parada u francuskoj povijesti. Narod je marširao od Avenue d'Eylau, pa do Champs-Elysees i na kraju do samog centra [[Pariz]]a. Narod je marširao 6 sati kako bi prošao kraj Hugova stana u kojem ih je on gledao sa prozora. Svaki pedalj parade napravljen je i isplaniran samo za Hugoa. Službeni vodiči su čak nosili i različke da bi aludirali na Cosetteinu pjesmu u ''[[Les Misérables|Jadnicima]]''. Victor Hugo umro je [[22. 5.|22. svibnja]] [[1883]]. u 83. godini života, i njegova smrt je bila popraćena masovnim javnim žaljenjem. U svijetu ga ne cijenimo samo kao izvrsnog književnika nego kao i državnika koji se borio za očuvanje cjelovitosti [[Treća Republika|Treće Republike]] i [[demokracija|demokracije]] u [[Francuska|Francuskoj]]. Više od 2 milijuna ljudi pridružilo se njegovoj pogrebnoj povorci koja je krenula od [[Slavoluk pobjede|Slavoluka pobjede]] pa do [[Panteon u Parizu|Panthéona]] gdje je Hugo i pokopan. == Nacrti == [[Datoteka:Victor_Hugo-Setting_Sun.jpg|thumb|right|275px|''Zalazeće sunce'' (1853.-1855.)]] [[Datoteka:Victor_Hugo-Octopus.jpg|thumb|left|140px|''Hobotnica sa inicijalima V.H.'' (1866.)]] Jako malo ljudi zna da je Hugo bio jednako profiličan u likovnoj umjetnosti kao i u književnosti, stvorivši preko 4,000 crteža u svom životu. Iako mu je crtanje na početku bio samo hobi, ono počinje igrati jako veliku ulogu u njegovom životi malo prije njegova egzila, kada je donio odluku o prestanku pisanja kako bi život posvetio politici. Crtanje je bio Hugov glavni kreativni izlaz u periodu od 1948. do 1851. Hugo je radio samo na papiru i u malom mjerilu, koristeći uglavnom tamnosmeđi ili crni tuš sa malim dodacima bijela i jako rijetko u boji. Njegovi sačuvani crteži su iznenađujuće uspješni i poprilično "moderni" u svom stilu. Danas se njegove slike smatraju jednim od preteča [[nadrealizam|nadrealizma]] i [[apstraktni ekspresionizam|apstraktnog ekspresionizma]]. Hugo se ne bi ustručavao koristiti dječje šablone, mrlje od tinte, lokve i mrlje, čipke i druga pomagala, također često koristeći ugljen sa šibica i svoje prste radije nego olovke i kistove. Nekad je dodavao i kavu i čađu da bi postigao efekte koje želi. Govori se da je Hugo često crtao sa svojom lijevom rukom ili bez gledanja papir, čak i dok je bio u [[Spiritualizam|spritualističkim]] [[seansa]]ma kako bi dopro do [[Nesvjesna misao|nesvjesne misli]]. Taj njegov koncept je kasnije popularizirao [[Sigmund Freud]]. Hugo je svoje crteže držao podalje od javnosti u strahu da oni ne bi zasjenili njegov književni rad. No, volio je podijeliti svoje crteže sa obitelji i prijateljima, najčešće kao slike na ručno izrađenim razglednicama koje je slao za vrijeme svog egzila. Neka njegova djela pokazana su, i njima su se divili, umjetnici kao [[Vincent van Gogh]] i [[Eugène Delacroix]] koji su se kasnije složili u tome da je Hugo postao umjetnik, a ne književnik, da bi zasjenio sve umjetnike [[19. vijek|njegova stoljeća]]. == Memorijali == Stanovnici [[Guernsey]]a podigli su mu kip u Candie vrtovima kako bi komemorirali njegov boravak na otoku. [[Pariz|Grad Pariz]] očuvao je njegova boravišta na [[Guernsey]]u i u [[Place des Vosges]] 6, [[Pariz]] i pretvorio ih u muzeje. Kuća u [[Vianden]]u, [[Luksemburg]] u kojoj je boravio [[1871]]. također je pretvorena u komemorativni muzej. Victor Hugo je svetac u [[Vijetnam]]skoj religiji [[Cao Dai]]. == Djela == === Izdana za Hugova života === * ''Nouvelles Odes'' ([[1824]].) * ''[[Bug-Jargal]]'' (1826.) * ''[[Han d'Islande]]'' (1823.) * ''[[Ode i balade]]'' ([[1826]].) * ''[[Cromwell (drama)|Cromwell]]'' ([[1827]].) * ''[[Les Orientales]]'' ([[1829]].) * ''[[Poslijednji dani čovjeka koji je osuđen na smrt]]'' (''Le Dernier jour d'un condamné''), (1829.) * ''[[Hernani (drama)|Hernani]]'' ([[1830]].) * ''[[Notre-Dame de Paris (roman)|Zvonar crkve Notre-Dame]]'' ([[1831]].), (''Notre-Dame de Paris'') * ''[[Marion Delorme (Hugo)|Marion Delorme]]'' ([[1831]].) * ''[[Jesensko lišće]]'' ('Les Feuilles d'automne''s) ([[1831]].) * ''[[Kralj uživa]]'' (''Le roi s'amuse''), ([[1832]].) * ''[[Lucrèce Borgia]]'' ([[1833]].) * ''[[Marie Tudor]]'' (1833.) * ''[[Honoré Mirabeau|Mirabeau]]'' ([[1834]].) * ''Littérature et philosophie mêlées'' (1834.) * ''[[Claude Gueux]]'' (1834.) * ''[[Angelo (drama)|Angelo]]'' ([[1835]].) * ''[[Les Chants du crépuscule]]'' (1835.) * ''[[Les Voix intérieures]]'' ([[1837]].) * ''[[Ruy Blas]]'' ([[1838]].) * ''[[Les Rayons et les ombres]]'' ([[1840]].) * ''[[Le Rhin|Rajna]]'' ([[1842]].) * ''[[Les Burgraves]]'' ([[1843]].) * ''[[Napoléon mali]]'' ([[1852]].) * ''[[Les Châtiments]]'' ([[1853]].) * ''[[Pisma Louisu Bonaparteu]]'' ([[1855]].) * ''[[Les Contemplations]]'' ([[1856]].) * ''[[La Légende des Siècles]]'' ([[1859]].) * ''[[Les Misérables|Jadnici]]'' ([[1862]].), (prema kojem je napisan [[Jadnici (mjuzikl)|istoimeni]] mjuzikl) * ''[[William Shakespeare (esej)]]'' ([[1864]].) * ''[[Les Chansons des rues et des bois]]'' ([[1865]].) * ''[[Les Travailleurs de la Mer]]'' ([[1866]].), * ''[[Pariz - vodič]]'' ([[1867]].) * ''[[Čovjek koji se smije]]'' ([[1869]].), (''L'Homme qui rit'') * ''[[L'Année terrible]]'' ([[1872]].) * ''[[Devedeset i tri]]'' (''Quatre-vingt-treize'') ([[1874]].) * ''Mes Fil'' (1874.) * ''[[Actes et paroles — Avant l'exil]]'' ([[1875]].) * ''[[Actes et paroles - Pendant l'exil]]'' (1875.) * ''[[Actes et paroles - Depuis l'exil]]'' ([[1876]].) * ''[[La Légende des Siècles - 2. dio]]'' ([[1877]].) * ''[[Umjetnost bivanja djed]]'' ([[1877]].) * ''[[Histoire d'un crime]]'' 1. dio (1877.) * ''[[Histoire d'un crime]]'' 2. dio ([[1878]].) * ''[[Papa (Hugo)|Papa]]'' (1878.) * ''Religions et religion'' ([[1880]].) * ''[[L'Âne]]'' (1880.) * ''Les Quatres vents de l'esprit'' ([[1881]].) * ''[[Torquemada (drama)|Torquemada]]'' ([[1882]].) * ''[[La Légende des siècles Tome III]]'' ([[1883]].) * ''L'Archipel de la Manche'' (1883.) '''[[Pjesme Victora Hugoa]]''' === Izdana posthumno === * ''[[Théâtre en liberté]]'' ([[1886]].) * ''[[Kraj Sotone]]'' (''La fin de Satan'') ([[1886]].) * ''Choses vues - 1. serija'' ([[1887]].) * ''[[Toute la lyre]]'' ([[1888]].) * ''[[Alpe i Pireneji]]'' ([[1890]].) * ''[[Dieu]]'' ([[1891]].) * ''[[Francuska i Belgija]]'' ([[1892]].) * ''[[Toute la lyre - nouvelle série]]'' ([[1893]].) * ''Correspondances - Tome I'' ([[1896]].) * ''Correspondances - Tome II'' ([[1898]].) * ''Les années funestes'' ([[1898]].) * ''Choses vues - 2. serija'' ([[1900]].) * ''Post-scriptum de ma vie'' ([[1901]].) * ''Dernière Gerbe'' ([[1902]].) * ''Mille francs de récompense'' ([[1934]].) * ''Océan. Tas de pierres'' ([[1942]].) * ''Pierres'' ([[1951]].) * ''[[Razgovori sa vječnošću]]'' === Internetski tekstovi === * [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/search?amode=start&author=Hugo%2c%20Victor E-texts of some of Hugo's works from various sources] * [http://www.gavroche.org/vhugo/ Victor Hugo Central] * [http://www.ellopos.net/politics/eu_hugo.html Political speeches by Victor Hugo: Victor Hugo, My Revenge is Fraternity!] * [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/EUhugo.htm Biography and speech from 1851] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808003845/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/EUhugo.htm |date=2007-08-08 }} * {{gutenberg author|id=Victor_Hugo|ime=Victora Hugoa}} == Reference == === Internetske reference === * Afran, Charles (1997). [http://www.discoverfrance.net/France/Theatre/Hugo/hugo.shtml “Victor Hugo: French Dramatist”]. Website: Discover France. (Originally published in ''Grolier Multimedia Encyclopedia'', 1997, v.9.0.1.) Retrieved November 2005. * Bates, Alfred (1906). [https://web.archive.org/web/20170329134812/http://www.theatrehistory.com/french/hugo001.html “Victor Hugo”]. Website: Theatre History. (Originally published in ''The Drama: Its History, Literature and Influence on Civilization'', vol. 9. ed. Alfred Bates. London: Historical Publishing Company, 1906. pp.&nbsp;11–13.) Retrieved November 2005. * Bates, Alfred (1906). [https://web.archive.org/web/20170329135319/http://www.theatrehistory.com/french/hugo006.html “Hernani”]. Website: Threatre History. (Originally published in ''The Drama: Its History, Literature and Influence on Civilization'', vol. 9. ed. Alfred Bates. London: Historical Publishing Company, 1906. pp.&nbsp;20–23.) Retrieved November 2005. * Bates, Alfred (1906). [https://web.archive.org/web/20170329135820/http://www.theatrehistory.com/french/hugo005.html “Hugo’s Cromwell”]. Website: Theatre History. (Originally published in ''The Drama: Its History, Literature and Influence on Civilization'', vol. 9. ed. Alfred Bates. London: Historical Publishing Company, 1906. pp.&nbsp;18–19.) Retrieved November 2005. * Bittleston, Misha (uncited date). [http://www.mishabittleston.com/artists/victor_hugo/ "Drawings of Victor Hugo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100322220758/http://www.mishabittleston.com/artists/victor_hugo/ |date=2010-03-22 }}. Website: Misha Bittleston. Retrieved November 2005. * Burnham, I.G. (1896). [https://web.archive.org/web/20170329134930/http://www.theatrehistory.com/french/hugo008.html “Amy Robsart”]. Website: Theatre History. (Originally published in ''Victor Hugo: Dramas''. Philadelphia: The Rittenhouse Press, 1896. pp.&nbsp;203–6, 401-2.) Retrieved November 2005. * Columbia Encyclopedia, 6th Edition (2001-05). [http://aol.bartleby.com/65/hu/Hugo-Vic.html “Hugo, Victor Marie, Vicomte”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516093903/http://aol.bartleby.com/65/hu/Hugo-Vic.html |date=2008-05-16 }}. Website: Bartleby, Great Books Online. Retrieved November 2005. Retrieved November 2005. * Fram-Cohen, Michelle (2002). [http://www.objectivistcenter.org/navigator/articles/nav+mframcohen_romanticism-dead-long-live-romanticism.asp “Romanticism is Dead! Long Live Romanticism!”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041009221049/http://www.objectivistcenter.org/navigator/articles/nav%20mframcohen_romanticism-dead-long-live-romanticism.asp |date=2004-10-09 }}. ''The New Individualist, An Objectivist Review of Politics and Culture''. Website: The Objectivist Center. Retrieved November 2005. * Haine, W. Scott (1997). [http://www.cats.ohiou.edu/~Chastain/dh/hugo.htm “Victor Hugo”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411025136/http://www.cats.ohiou.edu/~Chastain/dh/hugo.htm |date=2008-04-11 }}. Encyclopedia of 1848 Revolutions. Website: Ohio University. Retrieved November 2005. * Illi, Peter (2001-2004). [http://www.hugo-online.org/050000.htm “Victor Hugo: Plays”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415135602/http://www.hugo-online.org/050000.htm |date=2009-04-15 }}. Website: The Victor Hugo Website. Retrieved November 2005. * Karlins, N.F. (1998). [http://www.artnet.com/Magazine/features/karlins/karlins5-5-98.asp "Octopus With the Initials V.H."] Website: ArtNet. Retrieved November 2005. * Liukkonen, Petri (2000). [http://www.kirjasto.sci.fi/vhugo.htm “Victor Hugo (1802-1885)”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140324184201/http://www.kirjasto.sci.fi/vhugo.htm |date=2014-03-24 }}. Books and Writers. Website: Pegasos: A Literature Related Resource Site. Retrieved November 2005. * Meyer, Ronald Bruce (2004). [https://web.archive.org/web/20060508103328/http://www.ronaldbrucemeyer.com/rants/0226almanac.htm “Victor Hugo”]. Website: Ronald Bruce Meyer. Retrieved November 2005. * Robb, Graham (1997). [http://www.nytimes.com/books/first/r/robb-hugo.html “A Sabre in the Night”]. Website: New York Times (Books). (Excerpt from Graham, Robb (1997). ''Victor Hugo: A Biography''. New York: W.W. Norton & Company.) Retrieved November 2005. * Roche, Isabel (2005). [http://www.barnesandnoble.com/writers/writerdetails.asp?cid=30497 “Victor Hugo: Biography”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319092617/http://www.barnesandnoble.com/writers/writerdetails.asp?cid=30497 |date=2008-03-19 }}. Meet the Writers. Website: Barnes & Noble. (From the Barnes & Noble Classics edition of ''The Hunchback of Notre Dame'', 2005.) Retrieved November 2005. * Uncited Author. [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/EUhugo.htm “Victor Hugo”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808003845/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/EUhugo.htm |date=2007-08-08 }}. Website: Spartacus Educational. Retrieved November 2005. * Uncited Author. [http://www.bbc.co.uk/guernsey/content/articles/2004/09/20/victor_hugo_timeline_feature.shtml “Timeline of Victor Hugo”]. Website: BBC. Retrieved November 2005. * Uncited Author. (2000-2005). [http://www.online-literature.com/victor_hugo/ “Victor Hugo”]. Website: The Literature Network. Retrieved November 2005. * Uncited Author. [http://www.victorhugo.education.fr/ressources/caricature.htm "Hugo Caricature"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020128084404/http://www.victorhugo.education.fr/ressources/caricature.htm |date=2002-01-28 }}. Website: Présence de la Littérature a l’école. Retrieved November 2005. === Dodatna literatura === * Barbou, Alfred (1882). ''Victor Hugo and His Times''. University Press of the Pacific: 2001 paper back edition. [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Booksources&isbn=089875478X]. * Brombert, Victor H. (1984). ''Victor Hugo and the Visionary Novel''. Boston: Harvard University Press. [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Booksources&isbn=0674935500]. * Davidson, A.F. (1912). ''Victor Hugo: His Life and Work''. University Press of the Pacific: 2003 paperback edition. [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Booksources&isbn=1410207781]. * Dow, Leslie Smith (1993). ''Adele Hugo: La Miserable''. Fredericton: Goose Lane Editions. [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Booksources&isbn=0864921683]. * Falkayn, David (2001). ''Guide to the Life, Times, and Works of Victor Hugo''. University Press of the Pacific. [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Booksources&isbn=0898754658]. * [[Feller, Martin]], ''Der Dichter in der Politik. Victor Hugo und der deutsch-französische Krieg von 1870/71. Untersuchungen zum französischen Deutschlandbild und zu Hugos Rezeption in Deutschland.'' Doctoral Dissertation, Marburg 1988. * Frey, John Andrew (1999). ''A Victor Hugo Encyclopedia''. Greenwood Press. [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Booksources&isbn=0313298963]. * Grant, Elliot (1946). ''The Career of Victor Hugo''. Harvard University Press. Out of print. * Halsall, A.W. et al (1998). ''Victor Hugo and the Romantic Drama''. University of Toronto Press. [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Booksources&isbn=0802043224]. * Hart, Simon Allen (2004). ''Lady in the Shadows : The Life and Times of Julie Drouet, Mistress, Companion and Muse to Victor Hugo.'' Publish American. [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Booksources&isbn=1413711332]. * Houston, John Porter (1975). ''Victor Hugo''. New York: Twayne Publishers. [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Booksources&isbn=0805724435]. * Ireson, J.C. (1997). ''Victor Hugo: A Companion to His Poetry''. Clarendon Press. [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Booksources&isbn=0198157991]. * Maurois, Andre (1956). ''Olympio: The Life of Victor Hugo''. New York: Harper & Brothers. * Maurois, Andre (1966). ''Victor Hugo and His World''. London: Thames and Hudson. Out of print. * Robb, Graham (1997). ''Victor Hugo: A Biography''. W.W. Norton & Company: 1999 paperback edition. [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Booksources&isbn=0393318990].([http://www.wwnorton.com/catalog/spring99/victorhugo.htm description/reviews]) * Tonazzi, Pascal (2007) ''Florilège de Notre-Dame de Paris (anthologie)'', Editions Arléa, Paris, {{ISBN|2-86959-795-9}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Victor Hugo}} * {{NSK ime|000006120}} * {{worldcat id|id=lccn-n79091479}} * [http://www.mtholyoke.edu/courses/rschwart/hist255 France of Victor Hugo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329135841/http://www.mtholyoke.edu/courses/rschwart/hist255 |date=2017-03-29 }} * {{fr}} [http://www.lescitations.net/citations/auteurs/Victor_Hugo.html Some Victor Hugo's quotes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423034635/http://www.lescitations.net/citations/auteurs/Victor_Hugo.html |date=2008-04-23 }} * [http://www.victorhugo.gg Guernsey’s Official Victor Hugo Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408091638/http://www.victorhugo.gg/ |date=2008-04-08 }} * [http://gavroche.org/vhugo Victor Hugo Central] * [http://www.hugo-online.org Victor Hugo Website] * [http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT187.HTM Victor Hugo's works]: text, concordances and frequency lists * [http://greatcaricatures.com/articles_galleries/gill/galleries/html/1867_0519_hugo.html 1867 Caricature of Victor Hugo by André Gill] * [http://www.artnet.com/Magazine/features/karlins/karlins5-5-98.asp Reprodukcije nekih Hugovih djela] * [http://www.3dsrc.com/victorhugo/ Victor Hugo le dessinateur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130710085447/http://www.3dsrc.com/victorhugo/ |date=2013-07-10 }} {{Romantizam}} {{Authority control}} {{Izabran}} {{Lifetime|1802|1885|Hugo, Victor}} [[Kategorija:Victor Hugo| ]] [[Kategorija:Francuski pisci]] [[Kategorija:Francuski dramski pisci]] [[Kategorija:Francuski pjesnici]] [[Kategorija:Pjesnici romantizma]] [[Kategorija:Francuski aktivisti]] [[Kategorija:Francuski slikari]] [[Kategorija:Francuski romanopisci|H]] [[Kategorija:Pisci romantizma]] p2nbla4lq6njpzqtsdgt03659fy7yj8 1936. 0 23731 42714089 42705527 2026-10-26T22:49:59Z Alekol 2231 /* Rođenja */ 42714089 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|1936}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|1936}} Godina '''1936''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXXVI]]''') bila je [[prijestupna godina koja počinje u srijedu]], po gregorijanskom kalendaru. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1936''': <br /> [[1936#Januar/Siječanj|1]] • [[1936#Februar/Veljača|2]] • [[1936#Mart/Ožujak|3]] • [[1936#April/Travanj|4]] • [[1936#Maj/Svibanj|5]] • [[1936#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1936#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1936#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1936#Septembar/Rujan|9]] • [[1936#Oktobar/Listopad|10]] • [[1936#Novembar/Studeni|11]] • [[1936#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1936#Rođenja|Rođenja]] • [[1936#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[5. 1.]] - Uvedeni motorno-električni vozovi na kratkim linijama iz Beograda.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/01/03?pageIndex=00004 "Vreme", 3. jan. 1936]</ref> * [[7. 1.]] - U [[Pahlavi (dinastija)|Iranu]] zabranjeno pokrivanje žena, kasnije će ovaj datum u zemlji biti Dan žena (nakon Islamske revolucije prozvan "dan sramote")<ref name="Milani1992">{{cite book|author=Farzaneh Milani|title=Veils and Words: The Emerging Voices of Iranian Women Writers|url=http://books.google.com/books?id=bOMwi_XXlsYC&pg=PA34|year=1992|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-2557-5|pages=34–}}</ref>. * [[7. 1.|7]] - [[8. 1.]] - Generalni štrajk u [[Buenos Aires]]u, pet mrtvih u sukobima (dogovor postignut 25. 1.). * [[14. 1.]] - Prva izložba karikatura [[Ošišani jež|Ošišanog ježa]] u paviljonu "Cvijeta Zuzorić". * [[17. 1.]] - [[Venijamin I]] izabran za vaseljenskog patrijarha (do [[1946]]). * 17. 1. - Komunista Đuro Halabarec ubio policajca i jednog ranio tokom povorke nezaposlenih radnika na Preradovićevom trgu u Zagrebu.<ref>Vreme 1936-01-21, str. 7</ref> * [[18. 1.]] - Otvoren za javnost [[Muzej kneza Pavla]] u Beogradu. * [[19. 1.]] - Otvorena pruga Veles-Prilep, od ranije postoji prema Bitolju. * [[20. 1.]] - Umro britanski kralj [[George V]], nasleđuje ga sin [[Edvard VIII]] (do decembra); sahrana 28. 1.. * 20. 1. - [[Drugi italijansko-abesinski rat]]: etiopska Božićna ofanziva okončana taktičkim etiopskim uspehom, Italijani privremeno zaustavljeni na severu. Ali istog dana na jugu okončana [[Bitka na Ganale Doriji]] u kojoj su etiopske snage potučene. * 20. 1. - Počinje 50-dnevni generalni štrajk u [[Francuski mandat za Siriju i Liban|Siriji]] protiv francuske politike. * [[22. 1.]] - U Beogradu izmereno 19,3 stepena, najtoplije u januaru od 1900.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/01/26?pageIndex=00011 "Politika", 26. jan. 1936]</ref> * [[26. 1.]] - Izbori u Grčkoj: venizelisti i monarhisti približno izjednačeni, jezičak na vagi je Narodni front na čelu sa komunistima. === Februar/Veljača === * [[4. 2.]] - [[David Frankfurter]], Jevrejin rođen u [[Daruvar]]u, ubio [[Wilhelm Gustloff|Wilhelma Gustloffa]], šefa [[NSDAP|nacističke]] stranke u [[Švajcarska|Švajcarskoj]]. * [[5. 2.]] - Premijera [[Charlie Chaplin|Chaplinovog]] filma ''[[Modern Times]]''. * [[6.2.|6]]-[[16. 2.]] - [[Zimska Olimpijada 1936]] u [[Garmisch-Partenkirchen]]u ([[Njemačka]]). * [[12. 2.]] - U Francuskoj izrečena presuda učesnicima [[Marsejski atentat|Marsejskog atentata]]: [[Zvonimir Pospišil]], [[Ivan Rajić]] i [[Mijo Kralj]] osuđeni na doživotni zatvor a [[Eugen Kvaternik]], [[Ante Pavelić]] i [[Ivan Perčević]] na smrt u odsustvu. * [[13. 2.]] - Sahrana monarhističkog istoričara [[Jacques Bainville|Jacquesa Bainvillea]] u Parizu, pripadnici ''[[Camelots du Roi]]'', omladinske formacije ''[[Action Française]]'', napali kola sa socijalističkim političarem [[Léon Blum|Léonom Blumom]] i teško ga povredili; vlada sledeće večeri zabranjuje AF. * februar - Objavljena knjiga "Opšta teorija zaposlenosti, kamate i novca" [[John Maynard Keynes|Johna Maynarda Keynesa]]. * februar - Francuska vlada ratifikovala [[Franko-sovjetski pakt o uzajamnoj pomoći]] (ratifikacije razmenjene 27. marta u Moskvi). * [[16. 2.]] - Levičarski [[Narodni front (Španija)|Narodni front]] pobedio malom razlikom na izborima u [[Druga Španska Republika|Španiji]] (poslednji izbori do [[1977]]). Nakon ovoga u zemlji počinje talas nasilja, zauzimanja zemlje, pljačkanja i paljenja crkava. * [[17. 2.]] - U američkim novinama se pojavljuje strip [[Fantom (strip)|Fantom]] (prvi superheroj sa pripijenim kostimom i maskom). * 17. 2. - Umro Wilhelm Berliner, direktor austrijskog osiguravajućeg koncerna ''Phönix'', jednog od najvećih u Evropi - ali sledećeg meseca dolazi do pada zbog ogromnih dugova. Skandal je udarac [[Kurt Schuschnigg|Schuschniggovom]] režimu i austrijskoj državi. * 10 - [[19. 2.]] - [[Bitka kod Amba Aradama]]: Italijani uz pomoć avijacije i bojnih otrova uništili etiopsko desno krilo na severu. * 20. - 21. 2. - Španija: levičarske demonstracije za amnestiju i neredi, militanti napadaju crkve i manastire; vlada amnestira 34.000 političkih zatvorenika. * [[23. 2.]] - Načelnik španskog Generalštaba [[Francisco Franco]] imenovan za vojnog komandanta na Kanarskim ostrvima. * [[26. 2.]] - "[[Incident 26. februara]]" u Japanu, Frakcija Carskog puta pokušala puč, nekoliko političara ubijeno (kraj frakcije). * 26. 2. - Obnovljen [[Generalitat de Catalunya|Generalitet Katalonija]]. * februar - Kampanja zanatlijskih radnika protiv fabričke obuće, naročite "Batine" gumene obuće, koja je znatno jeftinija - ali seljaci se s tim ne slažu.<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/02/26?pageIndex=00004 ''Grupa seljaka i narodnih poslanika traži od nadležnih ministara da se omogući rad firmi "Bata"''. Vreme, 26. feb. 1936, str. 6]. digitalna.nb.rs</ref> * [[27. 2.]] - Vlada KJ usvaja uredbu kojom se sedište reis-ul-uleme vraća u Sarajevo.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/03/01?pageIndex=00006 "Politika", 1. mart 1936]</ref> * 27 - [[29. 2.]] - [[Druga Tembienska bitka]]: uništena etiopska armija centra. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Hoover dam from air.jpg|mini|260px|[[Hooverova brana]]]] * [[1. 3.]] - Završena [[Huverova brana]]. * 1. 3. - [[Videofon]]: nemački ministar pošte inaugurirao sistem ''Gegensehn-Fernsprechanlagen'', prva veza između Berlina i Lajpciga. * [[4. 3.]] - Prvi let dirižabla ''[[LZ 129 Hindenburg]]''. * [[5. 3.]] - Prvi let aviona ''[[Supermarine Spitfire]]''. * 5. 3. - [[8. dodjela Oscara]]: statuete se prvi put nazivaju "oskari", najbolji film je ''[[Mutiny on the Bounty (film, 1935)|Mutiny on the Bounty]]'', četiri nagrade za ''[[The Informer (film, 1935)|The Informer]]'', dve za ''[[A Midsummer Night's Dream (film, 1935)|A Midsummer Night's Dream]]''. * [[6. 3.]] - Poslanik Damnjan Arnautović pucao u skupštini na predsednika vlade [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]] i promašio. * [[7. 3.]] - [[Remilitarizacija Rajnlanda]]: protivno [[Versajski sporazum|Versajskom sporazumu]] i [[Ugovori iz Lokarna|Ugovorima iz Lokarna]] a uz izgovor Franko-sovjetskog pakta, nemačka vojska zaposeda teritoriju na levoj obali [[Rajna|Rajne]]. Hitler istog dana zvanično odbacuje Ugovore iz Lokarna i raspisuje izbore za 29. mart. * 7. 3. - Rekonstrukcija Stojadinovićeve vlade: gen. [[Petar Živković]] je na mestu ministra vojske i mornarice zamenjen gen. [[Ljubomir Marić|Ljubomirom Marićem]]. [[Datoteka:Versailler Vertrag.png|mini|270px|Nemačka nakon Versajskog sporazuma, označene granice demilitarizovanog Rajnlanda]] * [[8. 3.]] - Osnovana Radio Jugoslavija, danas Međunarodni Radio Srbija. * [[9. 3.]] - [[Pogrom u Przytyku]], sukob Jevreja i Poljaka s troje mrtvih (u novije vreme se opovrgava da se radilo o pogromu). * mart - Počela reklamna prodaja u nedovršenoj robnoj kući "Tata" - "panika" među beogradskim trgovcima.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/03/13?pageIndex=00010 "Politika", 13. mart 1936]</ref> * [[12. 3.]] - [[Falanga (Španija)|Falangisti]] pucali na socijalističkog potpredsednika Kortesa [[Luis Jiménez de Asúa]], ubijen njegov pratilac; demonstranti sutradan zapalili još dve crkve u Madridu. * [[14. 3.]] - Zabranjena španska Falanga, njen lider [[José Antonio Primo de Rivera]] uhapšen. * [[15. 3.]] - Austrijanac [[Josef Bradl]] ostvario na [[Planica|Planici]] prvi skijaški skok preko 100 m. * 17 - [[18. 3.]] - Velike poplave na istoku SAD, naročito u [[Pittsburgh, Pennsylvania|Pittsburghu]], gde je bilo 69 mrtvih. * [[19. 3.]] - Savet Društva naroda osudio Nemačku zbog gaženja Versajskog i Lokarnskog ugovora. * [[23. 3.]] - Italija, Austrija i Mađarska dopunile [[Rimski protokoli (1934)|Rimske protokole]] iz 1934. * [[24. 3.]] - Prva modna revija u Beogradu, u Domu inženjera i tehničara. * [[25. 3.]] - Potpisan [[Drugi Londonski pomorski ugovor]]. * [[27. 3.]] - [[Stipe Javor]] umro u Srijemskoj Mitrovici - nakon njegovog sprovoda u Zagrebu će doći do nereda. * [[29. 3.]] - Jednopartijski izbori u Nemačkoj i referendum o okupaciji Rajnlanda: 98,8% za, uz odziv od 99%. * [[31. 3.]] - [[Bitka kod Maychewa]]: uništenje etiopskih snaga na severu. === April/Travanj === * {{circa}} april - Jugoslavija napušta politiku slobodne trgovine i pristupa kontroli i dirigovanju uvoza i izvoza.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/04/10?pageIndex=00005 "Politika", 10. april 1936]</ref> * [[1. 4.]] - U Austriji uvedena vojna obaveza, protivno Senžermenskom ugovoru. * 1. 4. - U Kraljevini Jugoslaviji, međugradski telefonski pozivi se mogu obavljati sa svakog telefona.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/03/06?pageIndex=00004 "Politika", 6. mart 1936]</ref> * [[3. 4.]] - Pogubljen [[Bruno Hauptmann]], osuđen za otmicu i ubistvo [[Charles Lindbergh|Lindbergovog]] deteta. * [[4. 4.]] - Počeo generalni štrajk studenata u Beogradu, Zagrebu, Ljubljani, Skoplju i Subotici. U sukobu "Ornasovaca" (Organizacija nacionalnih studenata) i levičarskih studenata, koji su tražili štrajk na Beogradskom univerzitetu protiv visokih školarina i dr., ubijen levičar [[Žarko Marinović]] i teže povređen Jovan Šćepanović (ovaj datum će posle rata postati Dan studenata). * 5 - 6. 4. - Jaki uragani pogađaju mesta u državama Misisipi i Džordžija. * [[7. 4.]] - Španski parlament smenio predsednika [[Niceto Alcalá-Zamora|Alcalá-Zamoru]]. * [[9. 4.]] - U Trnovcu kod Gospića ubijen narodni poslanik iz HSS [[Karlo Brkljačić]]. [[Datoteka:Ioannis Metaxas 1937 cropped.jpg|mini|160px|[[Ioannis Metaksas]], diktator Grčke 1936-41.]] * [[13. 4.]] - Umro [[Kraljevina Grčka|grčki]] premijer [[Konstantinos Demercis]], nasleđuje ga [[Ioannis Metaksas]] (do [[1941]]). * 13. 4. - Otkriven [[asteroid]] [[1605 Milankovitch]] (astronom [[Petar Đurković]]). * [[14. 4.]] - Na proslavi Republike u Madridu bačene petarde pred tribinu, došlo do meteža sa povređenima. * [[15. 4.]] - Počinje [[Arapska pobuna u Palestini (1936–1939)]], nazvana i Veliki arapski ustanak, protiv [[Britanski mandat nad Palestinom|britanske vlasti]] i masovnog [[Aliyah|doseljavanja Jevreja]]; generalni štrajk Arapa traje od 20. aprila do oktobra. * april - Počela gradnja [[Unska pruga|Unske pruge]].<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/10/04?pageIndex=00008 "Vreme", 4. okt. 1936]</ref> * april - [[Aprilski plenum CK KPJ (1936)|Aprilski plenum CK KPJ]] u Beču: međusobni sukobi, Kominterna će raspustiti CK. * april - Biskupi sa Jadrana osuđuje "nemoral i golotinju" na plažama.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/04/16?pageIndex=00009 "Politika", 16. april 1936]</ref> * [[16. 4.]] - Seljačka rulja ubila šestoricu omladinaca [[Jugoslovenska radikalna zajednica|JRZ]]-e u [[Kerestinec|Kerestincu]], ubeđena da se radi o četnicima; povređen bivši hrvatski ban [[Antun Mihalović]]; doseljenik Jovan Buta, predsednik "Četničkog udruženja" u [[Samobor]]u, ubijen sa ženom i kčerkom u Rakitju; još jedno ubistvo u Plešivici<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/04/18#page/0/mode/1up Politika, 18. april 1936, str. 1-3]. digitalna.nb.rs (pristup. 8.2.2016.)</ref>. * 14 - [[25. 4.]] - [[Ogadenska bitka]]: poražene etiopske trupe na jugu, ali ne i uništene. * [[25. 4.]] - U Palestini osnovan [[Arapski visoki komitet]] na čelu sa muftijom [[Muhamed Amin al-Huseini|al-Huseinijem]] (zabranjen 1937). * [[26. 4.]] - Italijanski maršal [[Pietro Badoglio]] pokreće "[[Marš gvozdene volje]]" iz [[Dese]]a prema [[Adis Abeba|Adis Abebi]]. * [[28. 4.]] - Umro [[Kraljevina Egipat|egipatski]] kralj [[Fuad I (Egipat)|Fuad I]], nasleđuje ga [[Faruk I (Egipat)|Faruk I]] (do [[1952]]). === Maj/Svibanj === [[Datoteka:Italian East Africa (1938–1941).svg|thumb|220px|[[Italijanska Istočna Afrika]] 1936-40]] * [[2. 5.]] - Premijera kompozicije "[[Petar i vuk]]" u Moskvi. * [[3. 5.]] - Drugi krug izbora u Francuskoj, pobedio [[Narodni front (Francuska)|Narodni front]] [[Léon Blum|Léona Bluma]], koalicija različitih socijalista i komunista (poslednji izbori u Francuskoj do [[1945]]). Radnici započinju štrajkove i nadaju se revoluciji. * 3. 5. - Otvorene vazdušne linije Beograd-Borovo-Zagreb i Beograd-Niš-Skoplje (od 1. juna Beograd-Sarajevo-Dubrovnik).<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/05/04?pageIndex=00012 "Politika", 4. maj 1936]</ref> * [[5. 5.]] - Italijanske snage ušle u [[Adis Abeba|Adis Abebu]], u kojoj vladaju neredi (Haile Selasije napustio grad tri dana ranije). Musolini proglasio kraj [[Drugi italijansko-abesinski rat|Drugog italijansko-abesinskog rata]]. * x. 5. - U Beogradu otvorena robna kuća Ta-Ta, nekoliko dana kasnije jedan trgovački pomoćnik razbio izloge, iz "protesta prema stranom kapitalu"<ref>Vreme, 10. maj 1936, str. 9</ref> (osuđen na globu 1940<ref>Vreme, 14. feb. 1940, str. 11</ref>). Uprava grada je zabranila rad kuće 10. juna, na osnovu zabrane osnivanja trgovačkih radnji velikog obima iz 1934. * 6. - 7. 5. - Konferencija [[Mala Antanta|Male Antante]] i Balkanskog sporazuma u Beogradu. * [[9. 5.]] - Formirana [[Italijanska Istočna Afrika]], od Eritreje, Italijanske Somalije i tek anektirane Etiopije. * 9. 5. - Generalni štrajk i demonstracije u [[Solun]]u, vojska i žandarmerija pucale u masu, 12 mrtvih. * [[10. 5.]] - Španski premijer [[Manuel Azaña]] izabran za predsednika (do 1939) * [[12. 5.]] - Arapski visoki komitet odlučuje da se od 15. maja u Palestini neće plaćati porezi i pribeći će se oružanom otporu ako Britanci ne zaustave useljavanje Jevreja, prodaju imanja i ako ne osnuju zakonodavno telo. * 12. 5. - Prvo putovanje linije ''[[Super Chief]]'' od Čikaga do Los Anđelesa - prvi voz sa dizel vučom i svim vagonima Pullmanovim spavaćim kolima. [[Datoteka:Queen Mary New York.jpg|mini|240px|''[[RMS Queen Mary]]'' (foto 1960)]] * 12. 5. - [[Datoteka:Menjiang Flag (1936).svg|25px]] Japanci proglasili formalno nezavisnu Mongolsku vojnu vladu u kineskoj Unutrašnjoj Mongoliji (→ [[Mengjiang]]). * [[maj]] - Jugoslavija, koja trpi štetu zbog međunarodnih sankcija Italiji, zaključila [[barter]] sporazum sa Nemačkom. * [[14. 5.]] - Počeo štrajk u Trepči, završen sporazumom 1. juna. * [[19. 5.]] - Inauguracija [[Telavivska luka|Telavivske luke]], pred oduševljenim narodom se istovaruje cement sa jugoslovenskog broda "Četvrti"<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/05/31?pageIndex=00008 "Politika", 31. maj 1936]</ref> - izgrađena je za manje od dve godine, kao alternativa za arapsku luku u [[Jafa|Jafi]]. * [[25. 5.]] - Počeo je dugi štrajk u američkoj firmi [[Remington Rand]] tokom kojeg će nastati [[Formula Mohawk Valley]] za razbijanje štrajkova. * [[26. 5.]] - Tragedija u češkom mestu Rakvice, na školskom izletu se utopilo 31 dete. * [[27. 5.]] - [[1. 6.]] - Prvo putovanje luksuznog broda ''[[RMS Queen Mary]]'' (preko Atlantika joj treba 42 minuta duže nego "[[SS Normandie|Normandiji]]", ali u avgustu će osvojiti [[Plava traka|Plavu traku]]). * [[28. 5.]] - [[Alan Turing]] predao rad u kome je uveden pojam [[Turingov stroj|Turingovog stroja]]. * [[29. 5.]] - U španskom gradu [[Yeste]] došlo do sukoba između seljaka i [[Civilna garda (Španija)|Civilne garde]] - 18 mrtvih, od čega 17 seljaka. * 29. 5. - Prikazan ''[[Fury (film, 1936)|Fury]]'', prvi holivudski film [[Fritz Lang|Fritza Langa]]. * 29. 5. - Sporazum o okončanju štrajka građevinskih radnika u Beogradu, u sukobu štrajkača sa žandarmima na Pašinom brdu poginuo jedan radnik. * [[31. 5.]] - U beogradskom Košutnjaku otvoreno golf-igralište (proteže se "od nemačkog ratničkog groblja prema Rakovici")<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/06/03?pageIndex=00005 "Politika", 3. jun 1936., str. 5]. digitalna.nb.rs (pristup. 27.1.2016.)</ref>. === Jun/Juni/Lipanj === [[Datoteka:Léon-Blum-micro1936.jpg|mini|250px|[[Léon Blum]]]] * [[2. 6.]] - Početak štrajka lučkih radnika u [[Antverpen]]u i šireg socijalnog pokreta u Belgiji, koji vodi sporazumu sa vladom (minimalna plata, šest dana plaćenog odsustva, 40-satna nedelja, sloboda sindikata). * [[3. 6.]] - U [[Kraljevina Mađarska (1920–1946)|Mađarskoj]] zabranjena [[Mađarska nacionalsocijalistička partija|nacionalsocijalistička partija]], uhapšeno više stotina ljudi. * [[4. 6.]] - [[Léon Blum]] je francuski premijer, na čelu vlade Narodnog fronta (prvi socijalista i Jevrejin premijer, 1936-37 i 1938). * 7/[[8. 6.]] - Generalni štrajk u Francuskoj: potpisani [[Matinjonski sporazumi (1936)|Matinjonski sporazumi]] kojim se daju izvesna prava radnicima. * [[8. 6.]] - Velika svečanost u [[Bukurešt]]u povodom godišnjice vlasti kralja [[Karol II (Rumunija)|Karola II]]; došlo je do pada tribine, veliki broj mrtvih. * [[9. 6.]] - Mussolinijev zet [[Galeazzo Ciano]] (33) postaje talijanski ministar inozemnih poslova (do [[1943]]). * 9. 6. - Šef [[nikaragva]]nske Nacionalne garde [[Anastasio Somoza García]] prinudio na ostavku predsednika [[Juan Bautista Sacasa|Sacasu]] - sa i bez predsedničke titule vlada zemljom do [[1956]]. * [[10. 6.]] - Objavljen roman ''[[Gone with the Wind (roman)|Gone with the Wind]]'' [[Margaret Mitchell]]. * [[11. 6.]] - [[4. 7.]] - Održana [[Međunarodna nadrealistička izložba (London)|Međunarodna nadrealistička izložba]] u Londonu. [[Salvador Dalí]] držao predavanje 1. jula u ronilačkom odelu i zamalo se ugušio. Inače, ranije ove godine je uradio sliku "Meka konstrukcija s kuvanim pasuljem (Slutnja Građanskog rata)". * [[13. 6.]] - Presude komunistima: Đuro Halabarec osuđen na smrt za ubistvo policajca u Zagrebu 17. januara. * [[15. 6.]] - U Estoniji eksplodirala vojna laboratorija, 60 poginulih. * 15. 6. - Prvi let bombardera ''[[Vickers Wellington]]''. * 15. 6. - Polufinale Davis Cupa u Beču: Austrija - Jugoslavija 1:4, igrači sutradan oduševljeno dočekani u Zagrebu. * jun - Afera Aleksandra Bodija, jugoslovenskog diplomate koji je švercovao persijske tepihe u zemlju<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/06/18?pageIndex=00003 Vreme, 18. jun 1936, str. 5]. digitalna.nb.rs</ref><ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1939/10/28#page/9/mode/1up Vreme, 28. okt. 1939, str. 10]. digitalna.nb.rs</ref> (okrivljeni kažnjeni u oktobru sa blizu 33 miliona dinara<ref>"Vreme", 18. okt. 1936</ref>). * [[16. 6.]] - Kod Budimpešte se prevrnuo splav sa pijanim tramvajdžijama - 17 mrtvih. * [[17. 6.]] - Ujedinjene sve policijske snage u Trećem rajhu, na njihovo čelo postavljen [[Heinrich Himmler]] (→ ''[[Ordnungspolizei]]'', ''[[Sicherheitspolizei]]'', ''[[Kriminalpolizei (Treći Rajh)|Kriminalpolizei]]''). * 17. 6. - [[André Gide]] stiže u Moskvu<ref name="Sheridan1999">{{cite book|author=Alan Sheridan|title=André Gide: A Life in the Present|url=https://books.google.com/books?id=mZGxs0PCwzEC&pg=PA441|year=1999|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-03527-0|pages=492–}}</ref> - putovanje SSSR-om vodi njegovom odbacivanju komunizma u knjizi ''Retour de l'U.R.S.S.'', objavljenoj u novembru. * [[19. 6.]] - [[Max Schmeling]] nokautirao u Njujorku [[Joe Luis]]a u 12. rundi (dogodine će imati revanš). * 19. 6. - Totalno [[pomračenje Sunca]], u Jugoslaviji prekriveno od 75% diska u Sloveniji do preko 90% u Makedoniji<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=19360619 Total Solar Eclipse of 1936 June 19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140815041506/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=19360619 |date=2014-08-15 }}, ''NASA''</ref>. * [[26. 6.]] - Belvederske demonstracije na [[Cetinje|Cetinju]], protest zbog ubistva beogradskih studenata i komunista, u okršaju sa žandarmerijom ima i mrtvih.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/06/28?pageIndex=00004 "Politika", 28. jun 1936]</ref> * 26. 6. - "[[Ornas]]ovac" Slobodan Nedeljković osuđen na pet godina i mesec dana za ubistvo Žarka Marinovića i ranjavanje još dvojice studenata 4. aprila. * 26. 6. - Prvi let ''[[Focke-Wulf Fw 61]]'', prvog funkcionalnog helikoptera. Istog dana ''[[Douglas DC-3]]'' ima prvi komercijalni let. * [[27. 6.]] - Nesreća autobusa kod [[Vršac|Vršca]], izgorelo šest putnika. * [[30. 6.]] - Etiopski car [[Haile Selasije]] govori pred [[Društvo naroda|Društvom naroda]]: "Danas smo mi, sutra ćete biti vi". Italijanski novinari zviždali tokom govora. * 30. 6. - Poplava u Zagrebu: nakon provale oblaka i tuče, nadošli potoci sa Zagrebačke gore. * jun - U Bistričkom Podgorju ([[Marija Bistrica]]) seljaci okupili "Hrvatsku vojsku" (HSS je ranije tokom godine osnovao [[Hrvatska seljačka zaštita|Hrvatsku seljačku zaštitu]])<ref name="Ramet2006">{{cite book|author=Sabrina P. Ramet|title=The Three Yugoslavias: State-building and Legitimation, 1918-2005|url=http://books.google.com/books?id=FTw3lEqi2-oC|year=2006|publisher=Indiana University Press|isbn=0-253-34656-8|page=101}}</ref>. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Bizon u beogradskom ZOO vrtu.jpg|mini|180px|Bizon u [[Beogradski zoološki vrt|Beogradskom zoološkom vrtu]]]] * [[3. 7.]] - Čehoslovački Jevrejin i novinar [[Stefan Lux]] se ubio u generalnoj skupštini Društva naroda kako bi privukao pažnju na antisemitizam i militarizam u Nemačkoj. * [[4. 7.]] - Skupština [[Društvo naroda|Društva naroda]] izglasala okončanje sankcija Italiji, nakon što je ova dovršila okupaciju Etiopije (Jugoslavija okončala sankcije 15. jula). * [[6. 7.]] - Uvođenje pešačkih prelaza u Beogradu: uveče probno obeležen prelaz u Kneza Mihaila kod "Ruskog cara" - dve linije s obe strane prelaza.<ref>"Vreme", 7. jul 1936</ref> * [[11. 7.]] - Austrijsko-nemački sporazum: Nemačka priznaje suverenitet Austrije, nema mešanja u unutrašnje poslove, Austrija će u svojoj politici imati na umu da je nemačka država. * [[12. 7.]] - Otvoren [[Beogradski zoološki vrt]]. * 12. 7. - Otvorena pruga Kosovo Polje - Peć. * 12. 7. - Pripadnici španske [[Falanga (stranka)|Falange]] ubili socijalistu i poručnika policijske Napadačke garde [[José del Castillo Sáenz de Tejada|Joséa del Castilla]]. * 12. 7. - Počinje gradnja [[Koncentracioni logor Sachsenhauen|Koncentracionog logora Sachsenhausen]]. * 12. 7. - Finale evropske zone [[Davis Cup]]a u Zagrebu: Jugoslavija-Nemačka 2:3 (Nemci zadnjeg dana predali dva meča zbog kiše). * [[13. 7.]] - Pripadnici Napadačke garde i socijalistički aktivisti ubili španskog konzervativnog političara [[José Calvo Sotelo|Joséa Calva Sotela]]. * 13 - [[14. 7.]] - Vrhunac najjačeg toplotnog talasa u modernoj istoriji Severne Amerike, koji će ubiti hiljade ljudi; u severnom Mičigenu temperatura ide do 45&nbsp;°C. * [[15. 7.]] - Pri poletanju iz [[Ljubljana|Ljubljane]] pao putnički avion marke Spartan - sedam mrtvih. * [[16. 7.]] - "Čišćenje" Berlina pred Olimpijadu: Romi poslati u [[koncentracioni logor Berlin-Marzahn]]. * [[17. 7.|17]] - [[18. 7.]] - '''[[Španski građanski rat]]''' počinje: španska Afrička armija se pobunila u Melilji; protiv levičarske vlade u metropoli pokrenut puč ali ne uspevaju staviti celu zemlju pod kontrolu. * 18. ili [[19. 7.]] - [[Dolores Ibárruri]] zaključuje govor preko radija rečima ''[[No pasaran]]''. * 19. 7. - Španski premijer [[José Giral]] naređuje da se narodu podeli oružje, traži pomoć od Francuske (ova na to pristaje prvih meseci, dok ne ustukne zbog nesklonosti Britanije i pritiska unutrašnjeg javnog mnenja). * 19. 7. - Komandant Baleara [[Manuel Goded]] pokušava izvesti pobunu i u Barceloni, ali je zarobljen (streljan u augustu). * 19. 7. - Na vrućini od oko 38 stepeni, Beograd ostao bez vode (cev u Makišu opravljena sutradan).<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/07/21#page/8/mode/1up "Politika", 21. jul 1936]</ref> * 18 - [[20. 7.]] - Opsada Cuartel de la Montañe u Madridu, poraženi pobunjenici. * [[20. 7.]] - Potpisana Konvencija iz Montrea o režimu u Moreuzima: Turska dobija punu kontrolu nad Bosforom i Dardanelima, uključujući militarizaciju; slobodan prolaz trgovačkim brodovima u mirno doba, ograničen prolaz ratnim brodovima necrnomorskih država. [[Datoteka:Spanis Civil War 1936.svg|thumb|260px|[[Španski građanski rat]], stanje avgust - septembar '36.]] * 20. 7. - General [[José Sanjurjo]], jedan od lidera nacionalističkog puča, gine u avionskom udesu. * [[21. 7.]] - Počinje dvomesečna republikanska [[Opsada Alcázara]] u Toledu. * [[23. 7.]] - Nacionalisti zauzimaju [[Granada|Granadu]] i ubijaju osumnjičene republikance (→ [[Beli teror (Španija)|Beli teror]]). * [[24. 7.]] - Poslanik Damjan Arnautović osuđen na 15 godina robije zbog pokušaja atentata na premijera Stojadinovića (s njim osuđena još trojica). * 24. 7. - Bitka na Guadarrami: republikanci sprečili iznenadni napad na Madrid. * [[26. 7.]] - Osvećen kamen-temeljac nove "rafinerije bakra" u [[Bor]]u. * [[26.7.|26]] - [[27. 7.]] - [[Olimpijska baklja]] prošla kroz Jugoslaviju, od [[Dimitrovgrad|Caribroda]] do [[Horgoš]]a. Na beogradskim Terazijama za ovu priliku postavljen "žrtvenik". * [[29. 7.]] - U Beogradu izmereno 39,4&nbsp;°C u hladu. * [[30. 7.]] - [[Olimpijada 1940|Olimpijske igre 1940.]] dodeljene Tokiju (kasnije Helsinkiju, na kraju nisu održane). * 30. 7. - Dva do 12 italijanskih bombardera upućenih španskim nacionalistima se spustila u Francuskom Maroku, što je objavljeno širom sveta (još jedan avion pao u more). * leto - Završena gradnja Hitlerove rezidencije [[Berghof]] (prošireno prethodno zdanje). === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-G00630, Sommerolympiade, Siegerehrung Weitsprung.jpg|mini|200px|[[Jesse Owens]]]] * [[1.8.|1]] - [[16. 8.]] - [[Datoteka:Olympic rings.svg|45px]] [[Olimpijada 1936|Olimpijske igre]] u [[Berlin]]u. [[Jesse Owens]] osvojio četiri zlatne medalje. [[Leon Štukelj]] osvojio srebrnu medalju u gimnastici za Jugoslaviju. Prve igre koje se prenose preko televizije. * leto - Tokom Olimpijade je testiran novi kolor film [[Agfacolor]]. Takođe ove godine, [[Kodachrome]] je predstavio film 8&nbsp;mm, kao i 35&nbsp;mm za fotografije. * [[4. 8.]] - Kraj [[Našička afera|Našičke afere]]: većina osuđenih prošle godine oslobođena ili im kazna znatno smanjena. * 4. 8. - [[Režim 4. avgusta]] u Grčkoj: povodom generalnog štrajka, Metaksasova vlada raspustila parlament i objavila opsadno stanje (režim traje do 1941). * [[5. 8.]] - ''Convoy de la victoria'', nacionalistički konvoj uspeo preći iz Afrike u Španiju. * ca. 8. 8. - Donesena uredba o uređenju Oceanografskog instituta Kraljevine Jugoslavije, u Splitu. * [[9. 8.]] - Britanski kralj Edvard VIII stigao u Jugoslaviju (vozom u Jesenice), radi krstarenja dalmatinskom obalom na jahti ''Nahlin'', sutradan stižu u [[Šibenik]]. * 1 - [[14. 8.]] - Nacionalistička Extremadurska kampanja se okončava Bitkom za Badahos i zauzećem grada, čime je spojena njihova južna i severna zona; sledi Badahoski masakr, ubistvo najmanje 573 pristalice Republike. * [[15. 8.]] - U Skoplju je otvorena mala fabrika za ekstrakciju [[morfin]]a i sintetiziranje [[kodein]]a i drugih alkaloida - buduće preduzeće [[Alkaloid (preduzeće)|Alkaloid Skoplje]].<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19760815|page:8 "Borba", 15. avg. 1976, str. 8]</ref> * avgust - Otvara se afera sa zloupotrebama u duševnoj bolnici u Kovinu.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/08/20?pageIndex=00008 "Vreme", 20. avg. 1936]</ref> * 17 - 31. 8. - Bitka u Sierra Guadalupe: Nacionalisti prelaze rijeku [[Tajo]] u napredovanju prema Madridu, navodno im je zrakoplov [[André Malraux|Andréa Malrauxa]] nanio gubitke. [[Datoteka:Zinoviev and Kamenev.PNG|mini|220px|[[Grigorij Zinovjev|Zinovjev]] i [[Lev Kamenjev|Kamenjev]] (starija slika)]] * 19 - [[24. 8.]] - [[Velika čistka]] &mdash; [[Prvi moskovski proces]], "Šesnaestorici", od kojih su glavni [[Grigorij Zinovjev]] i [[Lev Kamenjev]] (streljani sutradan). Tokom procesa je optužen i bivši član CK [[Mihail Tomski]] (izvršio samoubistvo 22-og). * [[24. 8.]] - Vojni rok u Nemačkoj produžen sa jedne na dve godine. * [[26. 8.]] - Potpisan [[Anglo-egipatski ugovor (1936)|Anglo-egipatski ugovor]] - britanska vojska ostaje samo u zoni [[Suecki kanal|Sueckog kanala]], vojna pomoć [[Kraljevina Egipat|Egiptu]] u slučaju rata; nacionalisti nezadovoljni. === Septembar/Rujan === * [[3. 9.]] - Sudije u Kraljevini Jugoslaviji stiču stalnost i nepokretnost, nakon petogodišnjeg roka od [[Ustav Jugoslavije 1931|ustava iz 1931]]. * 3. 9. - Bitka za Talaveru de la Reina je skupa pobeda nacionalista, koji su se primakli Madridu. * [[4. 9.]] - [[Francisco Largo Caballero]] je novi španski premijer i ministar rata (do maja 1937). * 4 - [[5. 9.]] - [[Beryl Markham]] je prva žena koja je preletela Atlantik sa istoka na zapad. * [[5. 9.]] - Tokom bitke kod Cerro Muriana, [[Robert Capa]] navodno snimio fotografiju "Pali vojnik" (osporena autentičnost). * 5. 9. - Nacionalisti zauzeli [[Irun]] u Baskiji, čime su republikanci u severnim provincijama odsečeni od Francuske. * [[6. 9.]] - Zemljotres kod [[Senta|Sente]]. * 6. 9. - Prikazan film ''[[My Man Godfrey]]''. * [[7. 9.]] - Uginuo poslednji [[tasmanijski tigar]]. * [[8. 9.]] - U lisabonskoj luci se pobunile posade dva ratna broda protiv [[António de Oliveira Salazar|Salazarove]] diktature i za špansku republiku, onesposobljeni granatiranjem. * 8 - 14. 9. - Osmi partijski miting nacista u Nirnbergu, "Miting časti", jer je Nemačkoj "vraćena čast" [[Remilitarizacija Rajnlanda|Remilitarizacijom Rajnlanda]]; kao sledeći ciljevi se ističu povratak kolonija i [[Četvorogodišnji plan]] (naoružavanje i samodovoljnost). * [[9. 9.]] - Jalovi Franko-[[Francuski mandat za Siriju i Liban|sirijski]] ugovor o nezavisnosti za tri godine (Francuzi ga nisu ratifikovali). * 9. 9. - U Londonu osnovan Komitet neintervencije u Španiji (bez efekta). * [[12. 9.]] - Okončana Bitka za Majorku - republikanci bačeni nazad u more, počinje [[Italijanska okupacija Majorke]] (do 1939). * [[14. 9.]] - "[[Moskovsko zlato]]": počinje izvlačenje 510 tona zlata, 72,6% rezervi Banke Španije, koje će biti poslano u Sovjetski Savez (brodovi iz Kartahene krenuli 25. 10. za Odesu). * [[18. 9.]] - Jugoslovensko-rumunska konvencija o gradnji mosta između Kladova i Turn Severina i odgovarajuće pruge od Kučeva.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/09/26?pageIndex=00010 "Politika", 26. sept. 1936]</ref> * [[21. 9.]] - Nacionalisti zauzeli [[Maqueda|Maquedu]], 80&nbsp;km od Madrida i 45 od Toleda. * [[22. 9.]] - Golman BSK [[Franjo Glaser]] osuđen na dve godine strogog zatvora, jer je levog beka podmlatka, koji nije znao plivati, gurnuo u vodu na savskom kupalištu. * [[23. 9.]] - Narodni poslanik sreza župskog Bogdan Milinčić ustreljen kod Aleksandrovca - umire sutradan. * [[25. 9.]] - Uredba o likvidaciji zemljoradničkih dugova u Jugoslaviji - seljacima oproštena polovina dugova od pre aprila 1932. (kada je donesen Zakon o zaštiti zemljoradnika), a ostatak da se vrati tokom 12 godina. * 25. 9. - Francuska vlada devalvira franak za 25 do 33%, što narednih dana povlači devalvacije i nekih drugih evropskih valuta. * [[26. 9.]] - [[Nikolaj Ježov]] novi narodni komesar unutrašnjih dela SSSR, umesto [[Genrih Jagoda|Jagode]] (do 1938, → [[Ježovščina]]). * [[27. 9.]] - [[Opsada Alcázara]] u Toledu okončana dolaskom nacionalističkih snaga - odnose važnu simboličnu pobedu, ali su skrenuli od Madrida. * [[29. 9.]] - Bitka kod rta Espartel je odlučujuća pomorska pobeda španskih nacionalista, kojim je probijena republikanska blokada u Gibraltarskom moreuzu. * [[30. 9.]] - Otvoreni ''[[Pinewood Studios]]'' u Engleskoj. * 30. 9. - Vlak upao u snijeg kod [[Malovan]]a na pruzi Zagreb-Split, na Jadranu je oluja. * septembar/oktobar - [[Robert William Seton-Watson|Siton-Votsonov]] memorandum o ustavnom, ekonomskom i nacionalnom problemu Jugoslavije<ref>[https://www.znaci.org/00001/138_29.pdf (iz Tematske zbirke dokumenata)], pdf str. 5</ref>. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Francisco Franco 1940 (cropped).jpg|mini|130px|[[Francisco Franco]]]] * [[1. 10.]] - [[Francisco Franco]] proglašen u Burgosu za ''[[generalissimo]]''-a Nacionalne armije i šefa države (do smrti [[1975]], takođe i šef vlade 1938-73). * 1. 10. - Španski republikanski Kortes se sastaje u Valensiji, izglasana samouprava za Baskiju. * [[3. 10.]] - ''[[Kriegsmarine]]'': u Hitlerovom prisustvu porinut [[bojni brod Scharnhorst]] (u službi 1939-43), u decembru i [[bojni brod Gneisenau|Gneisenau]]. * 3 - 12. 10. - [[Zagrebački zbor]]: jesenji sajam se prvi put održava na Savskoj cesti.<ref>[https://digitalna.nb.rs/view/URN:NB:RS:SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A-1936-08-30#page/0/mode/1up "Politika", 30. avg. 1936], str. 15</ref> * [[4. 10.]] - [[Dolores Ibárruri]] u novinskom članku koristi izraz "[[peta kolona]]", pripisan nacionalističkom generalu [[Emilio Mola|Emiliju Moli]] (u smislu da prema Madridu napreduju četiri kolone, a peta su pristalice u gradu). * [[4. 10.]] - [[Bitka u Cable Street]]: antifašisti se sukobili sa policijom kako bi sprečili crnokošuljaše iz [[Britanska unija fašista|Britanske unije fašista]] da promarširaju kroz jevrejski kraj Londona (inače, lider BUF [[Oswald Mosley]] se dva dana kasnije u Berlinu tajno venčao sa [[Diana Mitford|Dianom Mitford]], u kući [[Joseph Goebbels|Josepha Goebbelsa]] a gost je bio i Hitler). * [[6. 10.]] - Umro mađarski premijer [[Gyula Gömbös]], nasleđuje ga [[Kálmán Darányi]] (do 1938). [[Datoteka:Kafana "Albanija".jpg|mini|180px|left|Kafana "Albanija" je srušena]] * [[9. 10.]] - U Parizu otkriven spomenik kralju Petru i kralju Aleksandru.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/10/11?pageIndex=00001 "Vreme", 11. okt. 1936] (foto)</ref> * [[10. 10.]] - U Nemačkoj osnovana [[Reichszentrale zur Bekämpfung der Homosexualität und Abtreibung|Centrala Rajha za borbu protiv homoseksualnosti i abortusa]]. * 10. 10. - Austrijski ''[[Heimwehr]]'' ukinut i pripojen [[Otadžbinski front (Austrija)|Otadžbinskom frontu]]. * [[12. 10.]] - Konfrontacija filozofa [[Miguel de Unamuno|Miguela de Unamuna]] i generala [[José Millán Astray|Astraya]] na Univerzitetu Salamanca, Unamuno pred falangistima kritikuje "nekrofilnu parolu" ''¡Viva la Muerte!'' ("Živela smrt!"). * [[14. 10.]] - [[Wallis Simpson]] pokrenula brakorazvodnu parnicu od drugog muža (dobija razvod 27. 10.) - o vesti se opširno izveštava u SAD i Francuskoj, a britanska štampa sprovodi samocenzuru. * oktobar - Završen put Zemun - Stara Pazova, prva deonica državnog puta Beograd-Novi Sad-Subotica.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/10/18?pageIndex=00005 "Vreme", 18. okt. 1936]</ref> * [[15. 10.]] - Otkriven [[asteroid]] nazvan [[1564 Srbija]] (astronom [[Milorad B. Protić]]). * [[16. 10.]] - Opsada nacionalističkog garnizona u Oviedu okončana deblokadom. * [[17. 10.]] - U Beogradu srušena kafana "Albanija" da bi na istom mestu bila podignuta [[Palata Albanija]]. * 17. 10. - [[Albacete]] postaje sedište [[Internacionalne brigade|Internacionalnih brigada]], stranih dobrovoljaca za Špansku republiku. * [[18. 10.]] - [[Hermann Göring]] imenovan opunomoćenikom za [[Četvorogodišnji plan]]: ubrzava se naoružavanje i priprema ekonomije za rat, bez obzira na ogromnu potrošnju, deficit i pretnju inflacije na šta upozorava [[Hjalmar Schacht|Schacht]]. * [[19. 10.]] - Prva sednica Narodne skupštine KJ u novoj zgradi<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/10/20#page/4/mode/1up Politika] i [http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/10/20?pageIndex=00005 Vreme]. 20. oktobar 1936. digitalna.nb.rs (pristup. 24.2.2016.)</ref> (posle rata poznatoj kao Savezna skupština), čija je gradnja počela još [[1907]]. [[Datoteka:Narodna skupština, Beograd, 2014.jpg|mini|250px|Skupština]] * 19. 10. - Američki novinar H.R. Ekins pobedio u trci oko sveta komercijalnim letovima, vreme: 18,5 dana. * [[23. 10.]] - Počinje rušenje dela rimskog reona Borgo, kako bi se izgradila ''[[Via della Conciliazione]]'' između trga Svetog Petra i Kastel Sant'Anđela. * [[24. 10.]] - Politički zatvorenici, komunisti, u Sremskoj Mitrovici i Mariboru štrajkuju glađu zbog pooštrenja zatvorskog režima prošlog avgusta - četiri dana kasnije, ministarstvo potvrđuje prošlogodišnju, tolerantniju, "Miškulinovu odredbu". * 24-[[25. 10.]] - Tokom posete grofa [[Galeazzo Ciano|Ciana]] postignut sporazum Italije i Nemačke - '''[[Sile Osovine|Osovina]]''' (Mussolini objavio 1. novembra u Milanu); u vezi Jugoslavije, Hitler kaže Čanu da joj da uveravanja, kako bi je odvojio od francuskog uticaja i omeo "britansku antiitalijansku aktivnost u Beogradu"<ref name="Boone2008">{{cite book|author=J.C. Boone|title=HITLER AT THE OBERSALZBERG: With Perceptions|url=http://books.google.com/books?id=U03SRBquJbEC|date=27 September 2008|publisher=Xlibris Corporation|isbn=978-1-4628-1353-7|page=90}}</ref>. * 25. 10. - U Beogradu u parku na Topličinom vencu otkriven spomenik [[Vojin Popović|Vojvodi Vuku]]. * [[26. 10.]] - [[Joachim von Ribbentrop]] stiže u London kao novi nemački ambasador (do 1938), bezuspešno pokušava da dogovori anglo-nemački savez. * [[28. 10.]] - Sastanak [[Kemal Atatürk|Atatürk]] - [[Milan Stojadinović|Stojadinović]] u Ankari, potisani ugovori o trgovini, kliringu i nastanjivanju. * [[29. 10.]] - Neuspešni republikanski napad na [[Seseña|Seseñu]], 30&nbsp;km od Madrida, mada su upotrebili sovjetske [[T-26]]. * 29. 10. - [[Irački puč (1936)|Irački puč]]: general [[Bakr Sidqi]] oborio premijera - ovo je prvi vojni udar u Iraku i arapskom svetu. * [[30. 10.]] - Nesreća na [[Šipad]]ovoj željeznici kod Drvara, poginula četiri kočničara. === Novembar/Studeni === * [[2. 11.]] - [[BBC]] započinje s emitiranjem redovitog [[TV|televizijskog]] programa (ubrzo preovlađuje elektronski sistem od [[405 linija]]). * [[3. 11.]] - Američki predsednik [[Franklin Delano Roosevelt]] ubedljivo reizabran, pobedio je republikanca [[Alf Landon|Alfa Landona]] sa 523 prema 8 elektorskih glasova. * 3. 11. - Jugoslovenski premijer Stojadinović se sastao sa bugarskim carem [[Boris III (Bugarska)|Borisom III]]. * [[4. 11.]] - Anarhistička [[Nacionalna konfederacija rada]] (CNT) dobija četiri mesta u španskoj vladi, među kojima je i prva žena ministar, [[Federica Montseny]]. Istog dana, nacionalisti zauzeli [[Getafe]] kod Madrida, lokaciju avio-baze. * 4. 11. - Odobrena nacionalizacija industrije aeroplanskih motora Rakovica.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/11/05?pageIndex=00004 "Vreme", 5. nov. 1936]</ref> * [[6. 11.]] - Usled nadiranja nacionalističkih snaga, republikanska vlada beži iz Madrida u Valensiju; u Madridu je sutradan osnovan Savet odbrane na čelu sa generalom [[José Miaja|Miajom]]. * [[7. 11.]] - U Madridu počinju [[Paracuelloski masakri]], republikanci za mesec dana ubijaju 2-3 hiljade nacionalista. * [[8. 11.]] - Sastanak [[Knez Pavle|Kneza Pavla]] i [[Vladko Maček|Vladka Mačeka]] na Brdu kod Kranja - ništa konkretno. * 8. 11. - General [[Emilio Mola]] pokreće napad na [[Madrid]], počinje [[Opsada Madrida]] (do marta 1939); uveče na front stižu prve Inter-brigade. * [[9. 11.]] - [[Kostaq Kota]] novi premijer [[Kraljevina Albanija|Albanije]] nakon [[Mehdi Frashëri]]ja (do [[1939]]). * [[11. 11.]] - Osvećena Spomen-kosturnica srpskih ratnika u Zejtinliku kod Soluna. * 11. 11. - [[Durrutijeva kolona]], anarhistička vojna jedinica, stiže u Madrid. * 11. 11. - Britanska krunska [[Peelova komisija]] stiže u Palestinu da ispita uzroke tamošnjeg revolta. * [[12. 11.]] - Otvoren [[San Francisco–Oakland Bay Bridge]]. * [[14. 11.]] - [[Treći Rajh|Nemačka]] se odrekla [[Versajski ugovor|Versajskih]] obaveza po pitanju rečnih vodenih puteva; samo Francuska, Čehoslovačka i Jugoslavija osuđuju ovaj jednostrani čin. * 14. 11. - [[Suiyuanska kampanja]]: sukob kineske vojske i japanskih marioneta u Unutrašnjoj Mongoliji. [[Datoteka:Anti-Comintern Pact signing 1936.jpg|mini|190px|Potpisivanje [[Antikominternski pakt|Antikominternskog pakta]]]] * [[16. 11.]] - [[Abdikacijska kriza]]: kralj [[Edward VIII od Ujedinjenog Kraljevstva|Edward VIII]] obavestio premijera [[Stanley Baldwin|Baldwina]] da se namerava oženiti sa [[Wallis Simpson]]. * [[18. 11.]] - Francuski ministar unutarnjih poslova Roger Salengro izvršio samoubojstvo - bio je na meti klevetničke kampanje krajnje desnice. * [[20. 11.]] - Osnivač Falange [[José Antonio Primo de Rivera]] je streljan ranu ujutro; anarhista [[Buenaventura Durruti]] umire od rana istog dana. * [[21. 11.]] - [[Pierre Gemayel]] osnovao [[Libanska falanga|Libansku falangu]] ([[Partija Kataib]]), okuplja uglavnom [[Maronitska crkva|Maronite]]. * 15 - [[23. 11.]] - Bitka u Univerzitetskom gradu je strateška republikanska pobeda u Madridu, zaustavljeno brzo nadiranje nacionalista. * [[25. 11.]] - Nemačka i Japan sklopili [[Antikominterna pakt]] (Italija se pridružuje sledeće godine). * [[29. 11.]] - Počinje Prva Bitka na Korunjskom drumu, nacionalisti pokušali da odseku Madrid sa zapadne strane. * [[30. 11.]] - Izgorela londonska [[Kristalna palata]]. * 30. 11. - Baskijci započinju neuspešnu Villarrealsku ofanzivu protiv nacionalista (do 24. 12.). === Decembar/Prosinac === [[Datoteka:Hitlerjugend.svg|50px|left|Značka HJ]] * [[1. 12.]] - Članstvo u [[Hitlerjugend]]u obavezno za Nemce-arijevce od 10 do 18 godina starosti. * decembar, početkom - Do sada su održani lokalni izbori u KJ, po banovinama: JRZ je sveukupno uzela 2.626 opština od 3.762, bivši HSS 507 i Udružena opozicija 318.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/12/09?pageIndex=00004 "Politika", 9. dec. 1936]</ref> [[Datoteka:Soviet Union change 1936-12-05.png|mini|250px|Promene u sastavu SSSR]] * [[2. 12.]] odn. [[5. 12.]] - [[Država Džebel Druz]], na jugu, i [[Alavitska Država]], na primorju, vraćeni u sastav [[Francuski mandat za Siriju i Liban|francuske Sirije]]. * [[5. 12.]] - Donesen novi [[Ustav SSSR (1936)|Ustav SSSR]], poznat i kao Staljinov ustav. Uvedeni dvodomni [[Vrhovni sovjet Sovjetskog Saveza]], formalno univerzalno direktno pravo glasa, ekonomska prava, prava na rad, odmor, razonodu, zdravstvo, obrazovanje, itd. (kritičari ga smatraju propagandnim dokumentom). * 5. 12. - [[Nacionalno razgraničenje u SSSR]]: ** [[Zakavkaska Socijalistička Federativna Sovjetska Republika]] podeljena u [[Datoteka:Flag of Georgian SSR (1937-1951).svg|25px]] [[Gruzijska Sovjetska Socijalistička Republika|Gruzijsku]], [[Datoteka:Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic (1937–1940).svg|25px]] [[Jermenska Sovjetska Socijalistička Republika|Jermensku]] i [[Datoteka:Flag of Azerbaijan SSR (1937-1940).svg|25px]] [[Azerbejdžanska Sovjetska Socijalistička Republika|Azerbejdžansku SSR]]. ** [[Datoteka:Flag of Kazakh SSR (1937-1940).svg|25px]] Kazačka ASSR, deo [[Ruska Sovjetska Federalna Socijalistička Republika|Ruske SFSR]], postaje zasebna [[Kazaška Sovjetska Socijalistička Republika]]. ** [[Datoteka:Flag of Kyrgyz SSR before 1952.svg|25px]] Kirgiska ASSR, deo [[Ruska Sovjetska Federalna Socijalistička Republika|Ruske SFSR]], postaje zasebna [[Kirgiska Sovjetska Socijalistička Republika]]. ** [[Karakalpakstan|Karakalpačka ASSR]] prelazi iz RSFSR u sastav [[Uzbečka Sovjetska Socijalistička Republika|Uzbečke SSR]]. * [[6. 12.]] - Pošto Norveška uskraćuje gostoprimstvo [[Lav Trocki|Lavu Trockom]], meksički predsednik [[Lazaro Cardenas]] objavljuje da može doći u Meksiko (stiže sledećeg meseca). * [[9. 12.]] - Putnički avion [[Douglas DC-2]] pao po poletanju sa croydonskog aerodroma, 15 poginulih, među kojima i [[Juan de la Cierva]], izumitelj [[autožir]]a i bivši švedski premijer [[Arvid Lindman]]. [[Datoteka:Vincenzo Laviosa - Duke and Duchess of Windsor - Google Art Project.jpg|mini|170px|[[Edward VIII|Edward]] od Windsora i [[Wallis Simpson]]]] * [[10. 12.]] - Britanski kralj [[Edward VIII]] potpisuje instrument abdikacije. Sutradan se obraća naciji a novi kralj postaje njegov brat [[George VI od Ujedinjenog Kraljevstva|George VI]], raniji vojvoda od Yorka (do [[1952]]). * 10. 12. - Na dodeli Nobelovih nagrada u Stokholmu nema [[Carl von Ossietzky|Carla von Ossietzkog]], dobitnika nagrade za mir iz Nemačke. * 10. 12. - Samoubistvo "jedne od najlepših beogradskih devojaka" Mile Dimitrijević zbog nesrećne ljubavi sa inž. Batom Stojanovićem - njen otac je 17-og ustrelio Stojanovića sa nekoliko hitaca (preživeo je) i izvršio samoubistvo (veliki publicitet, pet strana u "Politici"<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/12/18#page/4/mode/1up "Politika", 18. dec. 1936]</ref>). * [[11. 12.]] - [[Irska Slobodna Država]] koristi abdikacionu krizu u V. Britaniji da skoro u potpunosti eliminira britanskog vladara kao ustavnog činioca. * [[12. 12.]] - [[Xi'anski incident]] - [[Chiang Kai-shek]] otet od strane "Mladog maršala" [[Zhang Xueliang]]-a, što će dovesti do obnove saveza sa komunistima (Chiang pušten 25. 12.). * 12. 12. - Prikazan film ''[[Camille (film, 1936)|Camille]]'' sa [[Greta Garbo|Gretom Garbo]] i [[Robert Taylor|Robertom Taylorom]]. * [[14. 12.]] - [[David Frankfurter]] osuđen na 18 godina za ubistvo Gustloffa (pušten 1945). * [[21. 12.]] - Prvi let bombardera ''[[Junkers Ju 88]]''. * 21. 12. - [[Hashim al-Atassi]] prvi put postaje predsednik Sirije (1936-39, 1949-51. i 1954-55.) * [[23. 12.]] - Beograd proglašen turističkim mestom. * [[26. 12.]] - Eric Blair ([[George Orwell]]) stigao u Barcelonu (ostaje u Španiji pola godine). * 27 - 29. 12. - XIV internacionalna brigada poražena u bici kod Lopere, poginuli engleski pesnici [[John Cornford]] (praunuk Charlesa Darwina) i [[Ralph Winston Fox]]. * decembar - Posle jakog toplotnog talasa letos, počinje jak hladni talas u Severnoj Americi. === Kroz godinu === * Odlična žetva u Kraljevini Jugoslaviji.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/10/29?pageIndex=00005 "Politika", 29. okt. 1936]</ref> * [[Kolonizacija Kosova|Kolonizacija]]: od 1919. u "Južnoj Srbiji" je naseljeno 34.528 kolonista, koji su dobili 177.454 ha zemlje; ove godine oko Đakovice i u Podrimlju naseljeno 6.000 agrarnih interesenata na 48.744 ha.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1937/04/27?pageIndex=00007 "Politika", 27. april 1937]</ref> Za naseljavanje je potrošeno oko 860 miliona dinara, što je po naseljeniku "neznatno" u poređenju sa drugim zemljama.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1937/05/21?pageIndex=00011 "Politika", 21. maj 1937]</ref> * Mala pijanistkinja Nada Branković pobedila na festivalu u Beču.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1937/02/24?pageIndex=00008 "Politika", 24. feb. 1937]</ref> * Glad u zapadnoj Kini odnosi milione ljudi. * [[Gvatemala]], [[Honduras]] i [[Nikaragva]] su ove godine napustili [[Društvo naroda]]. * [[Sarajevo]] ima 80.000 stanovnika, od čega samo 4.500 poreskih obveznika.<ref>"Vreme", 2. jan. 1937, str. 5</ref> * [[Beograd]] ima 310.000 stanovnika i 125 tramvaja, koji prevoze 82% putnika; ima oko 8.000 motornih vozila svih vrsta<ref>"Vreme", 2. jan. 1937, str. 9</ref> Izvršeno je 20 ubistava.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1937/02/10#page/11/mode/1up "Vreme", 10. feb. 1937, str. 12]. digitalna.nb.rs</ref> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1936.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Lazo Goluža]], urednik TVZ († [[2020]]) * [[5. 1.]] - [[Petar Kriste]], hrvatski političar * [[6. 1.]] - [[Safet Isović]], pjevač († [[2007]]) * [[8. 1.]] - [[Božidar Šujica]], jugoslavenski i srpski pjesnik * [[9. 1.]] - [[Marko Veselica]], ekonomist, političar († [[2017]]) * [[10. 1.]] - [[Robert Woodrow Wilson]], astronom, nobelovac * [[11. 1.]] - [[Eva Hesse]], umetnica († [[1970]]) * [[19. 1.]] - [[Mahmut Bakali]], političar († [[2006]]) * [[22. 1.]] - [[Predrag Živković Tozovac]], pevač († [[2021]]) * [[27. 1.]] - [[Lavrentije Trifunović]], episkop šabački († [[2022]]) * [[28. 1.]] - [[Ismail Kadare]], albanski književnik († [[2024]]) * 28. 1. - [[Alan Alda]], glumac, autor * [[29. 1.]] - [[Patrick Caulfield]], slikar († [[2005]]) === Februar/Veljača === * [[10. 2.]] - [[Velimir Lukić]], književnik, upravnik Narodnog pozorišta, direktor TV Beograd († [[1997]]) * [[11. 2.]] - [[Burt Reynolds]], glumac († [[2018]]) * [[12. 2.]] - [[Đoko Stojičić]], književnik, diplomata, ministar († [[2021]]) * [[14. 2.]] - [[Uglješa Kojadinović]], glumac († [[1982]]) * [[17. 2.]] - [[Stipe Šuvar]], hrvatski političar († [[2004.]]) * [[26. 2.]] - [[Adem Demaçi]], kosovski pisac i političar († [[2018]]) === Mart/Ožujak === * [[5. 3.]] - [[Dean Stockwell]], glumac († [[2021]]) * [[10. 3.]] - [[Sepp Blatter]], predsjednik [[FIFA]] * [[11. 3.]] - [[Antonin Scalia]], sudac Vrhovnog suda SAD († [[2016]]) * [[18. 3.]] - [[F. W. de Klerk]], predsednik Južne Afrike († [[2021]]) * [[19. 3.]] - [[Ursula Andress]], glumica * [[28. 3.]] - [[Mario Vargas Llosa]], književnik, nobelovac († [[2025]]) === April/Travanj === * [[2. 4.]] - [[Milka Lukić]], glumica († [[2009]]) * [[7. 4.]] - [[Jelisaveta Karađorđević]], jugoslovenska princeza * [[8. 4.]] - [[Milivoj Solar]], teoretičar književnosti, akademik HAZU († [[2025]]) * [[9. 4.]] - [[Ljubomir Ćipranić]], glumac († [[2010]]) * [[12. 4.]] - [[Charles Napier (glumac)|Charles Napier]], glumac († [[2011]]) * [[16. 4.]] - [[Šaban Bajramović]], romski pevač († [[2008]]) * [[20. 4.]] - [[Ljubica Jović]], hrvatska glumica * [[21. 4.]] - [[Vasilija Radojčić]], pevačica († [[2011]]) * [[23. 4.]] - [[Roy Orbison]], kantautor, muzičar († [[1988]]) * [[24. 4.]] - [[Jill Ireland]], glumica († [[1990]]) * [[29. 4.]] - [[Zubin Mehta]], dirigent === Maj/Svibanj === * [[2. 5.]] - [[Engelbert Humperdinck]], pevač * [[7. 5.]] - [[Ivan Jagodić]], glumac († [[2010]]) * [[9. 5.]] - [[Glenda Jackson]], glumica, političarka († [[2023]]) * 9. 5. - [[Albert Finney]], glumac († [[2019]]) * [[12. 5.]] - [[Frank Stella]], slikar († [[2024]]) * [[13. 5.]] - [[Davor Rodin]], hrvatski filozof i politolog * 13. 5. - [[Ivo Štivičić]], dramaturg, scenarist († [[2021.]]) * [[14. 5.]] - [[Bobby Darin]], pevač, glumac († [[1973]]) * [[17. 5.]] - [[Dennis Hopper]], američki glumac († [[2010.]]) * [[27. 5.]] - [[Ivo Brešan]], hrvatski književnik i scenarist († [[2017]]) * 27. 5. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica († [[2026]]) * 27. 5. - [[Zlatko Crnković (glumac)|Zlatko Crnković]], glumac († [[2012]]) * 27. 5. - [[Louis Gossett Jr.]], glumac († [[2024]]) === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - [[Bekim Fehmiu]], glumac († [[2010]].) * [[7. 6.]] - [[Pippo Baudo]], TV voditelj († [[2025]]) * [[9. 6.]] - [[Nikola Koljević]], književnik i političar († [[1997]].) * [[10. 6.]] - [[Thomas Hoepker]], fotograf († [[2024]]) * [[17. 6.]] - [[Ken Loach]], režiser * [[20. 6.]] - [[Ivan Grubišić]], svećenik, političar († [[2017]]) * [[22. 6.]] - [[Kris Kristofferson]], glumac, pevač († [[2024]]) * [[23. 6.]] - [[Richard Bach]], književnik, avijatičar * 23. 6. - [[Kostas Simitis]], premijer Grčke († [[2025]]) * [[25. 6.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik († [[2026]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[8. 7.]] - [[Gabi Novak]], pjevačica († [[2025]]) * [[9. 7.]] - [[Richard Wilson (škotski glumac)|Richard Wilson]], glumac * [[15. 7.]] - [[George Voinovich]], američki političar († [[2016]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Yves Saint Laurent]], modni kreator († [[2008]]) * [[3. 8.]] - [[Vice Vukov]], hrvatski estradni umjetnik, publicist i političar († [[2008.]]) * [[4. 8.]] - [[Milenko Maticki]], književnik, urednik "Politike" († [[2001]]) * [[6. 8.]] - [[Dražan Jerković]], hrvatski nogometaš, reprezentativac, trener, sportski direktor i izbornik († [[2008]].) * [[15. 8.]] - [[Vera Svoboda]], hrvatska pjevačica († [[2024]]) * [[18. 8.]] - [[Robert Redford]], glumac († [[2025]]) * [[20. 8.]] - [[Alice i Ellen Kessler]], njemačke zabavljačice * [[21. 8.]] - [[Wilt Chamberlain]], košarkaš († [[1999]]) * [[22. 8.]] - [[Dobrica Erić]], srpski pesnik († [[2019]]) * [[29. 8.]] - [[John McCain]], američki republikanski političar († [[2018]]) === Septembar/Rujan === * [[3. 9.]] - [[Zine El Abidine Ben Ali]], predsednik Tunisa († [[2019]]) * [[5. 9.]] - [[Jerko Ješa Denegri]], istoričar umetnosti, kritičar * [[7. 9.]] - [[Buddy Holly]], američki muzičar († [[1959]]) * [[12. 9.]] - [[Tahir Kulenović]], flautista († [[1999]]) * [[13. 9.]] - [[Nedeljko Dragić]], animator "Zagrebačke škole" * [[14. 9.]] - [[Walter Koenig]], glumac († [[2026]]) * [[21. 9.]] - [[Jurij Luškov]], gradonačelnik Moskve († [[2019]]) * [[25. 9.]] - [[Moussa Traoré]], predsednik Malija († [[2020]]) * [[29. 9.]] - [[Silvio Berlusconi]], poduzetnik, premijer Italije († [[2023]]) === Oktobar/Listopad === * [[5. 10.]] - [[Václav Havel]], književnik, predsednik Čehoslovačke i Češke († [[2011]]) * [[6. 10.]] - [[Beti Jurković]], hrvatska pjevačica * [[9. 10.]] - [[Brian Blessed]], glumac * [[14. 10.]] - [[Božidar Vučurević]], gradonačelnik Trebinja * [[17. 10.]] - [[Đurđa Ivezić]], glumica († [[2020]]) * [[22. 10.]] - [[Jovan Pavlović]], mitropolit zagrebačko-ljubljanski († [[2014]]) * [[27. 10.]] - [[Zdenka Anušić]], glumica († [[2012]]) === Novembar/Studeni === * [[5. 11.]] - [[Ivan Stambolić]], predsednik Predsedništva SR Srbije († [[2000]]) * [[8. 11.]] - [[Virna Lisi]], glumica († [[2014]]) * [[9. 11.]] - [[Mihail Talj]], šahista († [[1992]]) * [[19. 11.]] - [[Ljubiša Samardžić]], glumac († [[2017]]) * [[20. 11.]] - [[Stevan Gardinovački]], glumac († [[2011]]) * [[22. 11.]] - [[Vladimir Kranjčević]], dirigent, pijanista († [[2020]]) * [[23. 11.]] - [[Dragoslav Lazić]], filmski i TV reditelj († [[2024]]) === Decembar/Studeni === * [[1. 12.]] - [[Franjo Jurčec]], hrvatski glumac * [[6. 12.]] - [[Božo Bunjevac]], glumac († [[2008]]) * [[8. 12.]] - [[David Carradine]], glumac († [[2009]]) * [[10. 12.]] - [[Radomir Damnjanović]]-Damnjan, slikar * [[15. 12.]] - [[Irena Prosen]], glumica * [[16. 12.]] - [[Nikola Kovač]], romanista, akademik († [[2007]]) * [[17. 12.]] - Jorge Mario Bergoglio, [[papa Franjo]] († [[2025]]) * 17. 12. - [[Klaus Kinkel]], njemački političar († [[2019]]) * [[22. 12.]] - [[Héctor Elizondo]], glumac * [[29. 12.]] - [[Mary Tyler Moore]], glumica († [[2017]]) * [[31. 12.]] - [[Mirjana Isaković]], vajar === Kroz godinu === * [[Dragan Tomić (političar)]] († [[2022]]) * [[Mirko Čanadanović]], političar == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1936.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[6. 1.]] - [[Louise Bryant]], novinarka (* [[1885]]) * [[9. 1.]] - [[John Gilbert]], glumac (* [[1897]]) * [[18. 1.]] - [[Rudyard Kipling]], engleski književnik (* [[1865]].) * [[20. 1.]] - [[George V od Ujedinjenog Kraljevstva|George V]], kralj Ujedinjenog Kraljevstva (* [[1865]]) * [[23. 1.]] - [[Teodor Taranovski]], rusko-jugoslovenski pravnik i istoričar (* [[1875]]) * [[2. 2.]] - [[Bosiljka Janić]] rođ. Cincar-Janković, dobrotvorka (* [[1869]]) * [[4. 2.]] - [[Wilhelm Gustloff]], švajcarski nacista (* [[1895]]) * [[19. 2.]] - [[Billy Mitchell]], američki general, pionir vojne avijacije (* [[1879]]) * [[20. 2.]] - [[Max Schreck]], glumac (* [[1879]]) * [[25. 2.]] - [[Maksimilijan Hajdin]], episkop gornjokarlovački (* [[1879]]) * [[27. 2.]] - [[Ivan Pavlov]], ruski fiziolog (* [[1849]].) * [[11. 3.]] - [[David Beatty]], britanski admiral (* [[1871]]) * [[16. 3.]] - [[Marguerite Durand]], novinarka, glumica, sifražetkinja (* [[1864]]) * 16. 3. - [[Josip Bogner]], književnik kritičar (* [[1906]]) * [[18. 3.]] - [[Elefterios Venizelos]], grčki državnik (* [[1864]]) * [[27. 3.]] - [[Stipe Javor]], hrvatski političar (* [[1877]]) === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[4. 4.]] - [[Žarko Marinović]], student prava i član KPJ (* [[1911]]) * [[7. 4.]] - [[Marilyn Miller]], glumica, plesačica (* [[1898]]) * [[20. 4.]] - [[Wladimir Giesl von Gieslingen]], bivši austrougarski poslanik u Beogradu (* [[1860]]) * [[23. 4.]] - Blanka Kezer, operska pevačica<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/04/24?pageIndex=00007 "Politika", 24. april 1936]</ref> * [[28. 4.]] - [[Ignjat Job]], hrvatski slikar (* [[1895]].) * 28. 4. - [[Fuad I (Egipat)|Fuad I]], kralj Egipta (* [[1868]]) * [[8. 5.]] - [[Oswald Spengler]], istoričar, filozof (* [[1880]]) * [[14. 5.]] - [[Edmund Allenby]], britanski general i administrator (* [[1861]]) * [[3. 6.]] - [[Walther Wever]], nemački general, komandant Luftwaffe (* [[1887]]) * [[11. 6.]] - [[Robert E. Howard]], pisac fantazije (* [[1906]]) * [[12. 6.]] - [[Karl Kraus]], austrijski prozaist, publicist i dramatik (* [[1874]].) * [[14. 6.]] - [[Gilbert Keith Chesterton]], književnik, filozof, laički teolog (* [[1874]]) * jun - [[Lajoš Čaki]], revolucionar i politički zatvorenik (* [[1869]]) * [[18. 6.]] - [[Maksim Gorki]], ruski književnik (* [[1868]].) * [[22. 6.]] - [[Moritz Schlick]], fizičar, filozof (* [[1882]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[7. 7.]] - [[Georgij Čičerin]], sovjetski političar (* [[1872]]) * [[8. 7.]] - [[Thomas Meighan]], glumac (* [[1879]]) * 8. 7. - [[Rudolf Koppitz]], fotograf (* [[1884]]) * [[15. 7.]] - [[Mihailo Jarošenko]], pilot A.D. Aeroput (* [[1893]]) * [[19. 7.]] - [[Jovan Žujović]], srpski geolog i političar (* [[1856]]) * [[1. 8.]] - [[Louis Blériot]], pionir avijacije (* [[1872]]) * [[10. 8.]] - [[Antonije Hrapovicki]], osnivač Ruske zagranične crkve (* [[1863]]) * [[15. 8.]] - [[Grazia Deledda]], talijanska književnica, nobelovka (* [[1871]].) * [[19. 8.]] - [[Federico García Lorca]], španski pesnik (* [[1898]]) * [[25. 8.]] - [[Lev Kamenjev]], revolucionar i sovjetski političar, žrtva čistke (* [[1883]]) * 25. 8. - [[Grigorij Zinovjev]], revolucionar i sovjetski političar, žrtva čistke (* [[1883]]) * [[14. 9.]] - [[Irving Thalberg]], filmski producent (* [[1899]]) * [[15. 9.]] - [[Svetozar Pribićević]], srpski političar iz Hrvatske (* [[1875]]) * [[16. 9.]] - [[Ibrahim Maglajlić]], bivši reis-ul-ulema (* [[1861]]) * [[17. 9.]] - [[Henry Louis Le Châtelier]], hemičar (* [[1850]]) * [[21. 9.]] - [[Hugo Ehrlich]], arhitekt (* [[1879]]) * [[29. 9.]] - [[Lazar Mijušković]], bivši crnogorski premijer (* [[1867]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[6. 10.]] - [[Gyula Gömbös]], premijer Mađarske (* [[1886]]) * [[19. 10.]] - [[Arsen Karađorđević]], brat Petra I, otac Pavla (* [[1859]]) * 19. 10. - [[Lu Xun]], književnik (* [[1881]]) * [[3. 11.]] - [[Vojislav Vujović]], revolucionar, žrtva čistke (* [[1897]]) * 3. 11. - [[Deže Kostolanji]], književnik, novinar, prevodilac (* [[1885]]) * [[6. 11.]] - [[Ivša Lebović]], hrvatski političar i odvjetnik (* [[1874]].) * [[15. 11.]] - [[Eugen Viktor Feller]], farmaceut, industrijalac (* [[1871]]) * [[18. 11.]] - [[Gančo Hadžipanzov]], pesnik, član KPJ, španski borac (* [[1900]]) * [[20. 11.]] - [[Buenaventura Durruti]], anarhista (* [[1896]]) * 20. 11. - [[José Antonio Primo de Rivera]], osnivač Falange (* [[1903]]) * [[2. 12.]] - [[Miloš Bogunović (četnički komandant)]] (* [[1854]]) * [[9. 12.]] - [[Lottie Pickford]], glumica (* [[1893]]) * [[10. 12.]] - [[Luigi Pirandello]], talijanski književnik, nobelovac (* [[1867]].) * [[18. 12.]] - [[Andrija Mohorovičić]], hrvatski geofizičar (* [[1857]].) * [[20. 12.]] - [[Elsa Einstein]], druga Albertova supruga (* [[1876]]) * [[22. 12.]] - [[Dragutin Gorjanović Kramberger]], hrvatski paleontolog, paleontropolog i geolog (* [[1856]].) * 22. 12. - [[Nikolaj Ostrovski]], književnik socrealizma (* [[1904]]) * [[27. 12.]] - [[Hans von Seeckt]], nemački general (* [[1866]]) * [[28. 12.]] - [[Zorka Todosić]], srpska glumica (* [[1864]]) * [[31. 12.]] - [[Miguel de Unamuno]], književnik, filozof, profesor (* [[1864]]) === Kroz godinu === * [[Mihailo Golubović]], boem, pripovedač (* [[1872]]) * [[Đorđe Stratimirović (arheolog)]] (* [[1858]]) == Nobelova nagrada za 1936. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Victor Franz Hess]] (otkriće [[Kosmička radijacija|kosmičke radijacije]]) i [[Carl David Anderson]] (otkriće [[pozitron]]a) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Peter Debye]] (doprinos poznavanju molekularne strukture putem istraživanja [[Dipolni moment|dipolnog momenta]] i difrakcije rentgenskih zraka i elektrona u gasovima) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Henry Hallett Dale]] i [[Otto Loewi]] (otkrića u vezi hemijske [[Neurotransmisija|transmisije]] nervnih impulsa) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Eugene O'Neill]] (za snagu, poštenje i duboke emocije njegovih dramskih dela, koje otelovljuju originalni koncept tragedije) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Carlos Saavedra Lamas]] (posredovanje u [[Rat za Čako|Ratu za Čako]] između Bolivije i Paragvaja, iniciranje ugovora o nenapadanju između južnoameričkih zemalja) == Reference == {{reference}} == Vanjske veze == * [http://www.indiana.edu/~league/1936.htm Chronology 1936], University of Indiana * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,847716-1,00.html Foreign News: Pigs in Policy]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, magazin ''Time'', 2. mart 1936. (uvećanje britanske kvote za svinje iz Jugoslavije, radi pridržavanja sankcija protiv Italije) * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,770264,00.html YUGOSLOVIA: Peter Passes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121174724/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,770264,00.html |date=2010-11-21 }}, magazin ''Time'', 6. jul 1936. (o Petru i Tomislavu) * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,848641,00.html Miscellany, Oct. 12, 1936] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121185403/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,848641,00.html |date=2010-11-21 }}, ''Time'' * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757122,00.html Miscellany: Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121173404/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757122,00.html |date=2010-11-21 }}, ''Time'' Dec. 07 <!-- internacionalni linkovi --> [[Kategorija:1930-e]] [[Kategorija:20. vijek|36]] [[Kategorija:Godine]] amuqni58t4v6eb5nqvccdx6e8edd1ft Lovinac 0 24169 42714105 42513986 2026-10-27T00:20:12Z AlessandroRivera 194072 dodatak spomenicima u lovincu 42714105 wikitext text/x-wiki {{Općina RH | ime = Lovinac | slika = | opis_slike = | zastava = | grb = | grb = sin escudo.svg | županija = [[Ličko-senjska županija|Ličko-senjska]] | broj stanovnika = 1.096 | površina = 341,92 | naselja = Gornja Ploča, Kik, Ličko Cerje, Lovinac, Raduč, Ričice, Sveti Rok, Smokrić, Štikada, Vranik | načelnik = Hrvoje Račić | poštanski broj = 53444 Lovinac | pozivni broj = | registarska oznaka = | z. širina = 44.39 | z. dužina = 15.68 }} '''Lovinac''' je naselje i sjedište istoimene općine u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], smještene u [[Lika|Lici]]. Administrativno pripada [[Ličko-senjska županija|Ličko-senjskoj županiji]] == Geografija == Općina Lovinac administarativno pripada Ličko-senjskoj županiji. Ima površinu od 317,27 km2. Na jugoistoku najvećeg hrvatskog kraškog polja, Ličkog polja, smjestio se Lovinac. U stara doba vodili su tuda preko Velebita najkraći trgovočki putevi od mora prema prema unutrašnjosti, a i autocesta između središnje i južne Hratske potaknut će nove mogućnosti razvoja tog kraja Like i Ličko-senjske županije. == Stanovništvo == * broj stanovnika:- 1097 * Hrvati:- 89% * Srbi:- 9% * Ostali:- 2% == Uprava == Uz Lovinac obuhvaća i naselja: Gornja Ploča, Kik, Ličko Cerje, Mala Mila, Raduč, Ričice, Sveti Rok, Smokrić, Štikada, Vranik i Žuljine. == Historija == Iznad samog mjesta Lovinac su ruševine srednjovjekovnog grada Lovinca a ima i nalaza iz rimskog doba. U srednjem vijeku posjedovali su plemići Lovinčići. Od početka 16. stoljeća pripadao je banu Ivanu Karloviću. Turci ga osvajaju oko 1522. godine. Nakon izgona Turaka 1689. naseljava ga bunjevačko pučanstvo. == Gospodarstvo == Proizvodnja odjeće i rublja, u pravilu se odvijala tijekom zime od pripremljene vune, lana i konoplje. Pojedini dijelovi nošnje, naročito prsluci, ukrašavani su zlatnim ili srebrnim tokama i dukatima. Uz proizvodnju odjeće i rublja od kože se proizvodila i obuća-opanci oputar. == Značajne osobe == * Grof Ivan Karlović == Spomenici i znamenitosti == * Stari Burg Lovinac * Zdunić Kula == Obrazovanje == * Osnovna škola Lovinac sa područnim školama == Kultura == Na blagdan sv. Lucije, 13. prosinca, a u susret Božiću, pravio se poseban borak. U jedan otesani otpiljak ugrađuje se svića a drvo se obloži smjesom zemlje, vode i žita i nakon nekoliko dana pažljivo polijeva. Pred sam Božić borak iznikne i dobije oblik stoga, malo se obreže, ukrasi trobojnicom i voćem. == Sport == == Vanjske veze == {{Lovinac}} {{Ličko-senjska županija}} {{commonscat|Lovinac}} [[Kategorija:Ličko-senjska županija]] {{geog-stub}} ejzln2ik2u7hfsft3abuawqe6c9dre4 Kalemegdan 0 26049 42713995 42670468 2026-10-26T14:44:00Z Kontributor 2K 192569 /* Galerija */ 42713995 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Kalemegdan side view.jpg|thumb|400px|Kalemegdan]] '''Kalemegdan''' je najveći [[beograd]]ski [[park]]. Istovremeno je i najznačajniji kulturno-istorijski kompleks, u kojem dominira [[Beogradska Tvrđava]] iznad ušća [[Sava|Save]] u [[Dunav]]. Naziv Kalemegdan odnosi se samo na prostorni plato oko Tvrđave koji je osamdesetih godina [[19. vek]]a pretvoren u [[park]]. Plato je, dok je Tvrđava bila glavno vojno uporište Beograda, služio da se neprijatelj osmotri i sačeka za borbu; zbog toga i njegovo ime potiče od borba. Turci su Kalemegdan nazivali i Fićir-bajir što znači "breg za razmišljanje". Preuređivanje u park otpočelo je, posle predaje Tvrđave Srbima ([[1867]]), po naređenju kneza Mihaila Obrenovića. Idejne skice za uređenje Kalemegdana napravio je prvi beogradski urbanista [[Emilijan Josimović]]. Zelenilo je zasađeno između [[1873]]. i [[1875]]. godine, kada Beogradskom tvrđavom komanduje [[pukovnik]] [[Dragutin Žabarac]], ađutant kneza [[Miloš Obrenović|Miloša Obrenovića]] u doba njegove druge vladavine. Plansko uređivanje Kalemegdana počinje [[1890]]. Tada je vojska predala park Beogradskoj opštini. Ondašnji predsednik opštine [[Nikola Pašić]] odobrio je prvi kredit za uređivanje Kalemegdana od 10.000 tadašnjih dinara. Godine [[1905]]. pristupilo se proširivanju parka, uređivanjem [[Mali Kalemegdan|Malog Kalemegdana]], koji se prostirao od paviljona "Cvijeta Zuzorić" do [[Zoološki vrt|Zoološkog vrta]]. Pre [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]] Kalemegdanski park završavao se na mestu gde su sada kamene stepenice (vode prema donjoj terasi). Zemljište iza ovih stepenica bilo je sve do [[1929]]. potpuno neuređeno i obraslo u korov. Posle [[1931]]. parkovske površine proširene su i na Gornji grad. U parku je postavljeno više spomenika poznatim kulturnim i javnim radnicima. Na Kalemegdanu su [[Vojni muzej]], [[Umetnički paviljon "Cvijeta Zuzorić"]] == Galerija == <gallery> Datoteka:Kalemegdan 1.jpg|''[[Pobednik (spomenik)|Pobednik]]'', autor [[Ivan Meštrović]] Datoteka:Kalemegdan 2.jpg Datoteka:Kalemegdan 3.jpg Datoteka:Kalemegdan 4.jpg Datoteka:Свјетлопис споменика захвалности Француској, Калемегдан, Биоград.jpg </gallery> == Vanjske veze == {{Commonscat|Kalemegdan}} * [http://www.discoverserbia.org/sr/beograd/kalemegdan Kalemegdan] Kompletan vodič kroz Srbiju [[Kategorija:Kalemegdan| ]] [[Kategorija:Parkovi u Beogradu]] 75qq8mg6y2i0pvcgqmrelrubjb7skj5 Zabranjeno pušenje 0 26206 42714147 42536501 2026-10-27T09:01:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714147 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | Ime = Zabranjeno pušenje | Slika = Zabranjeno-pusenje-2021.jpg | Img_alt = | Img_capt = Zabranjeno pušenje, 2021. | Img_size = 320 | Landscape = da | Background = group_or_band | Alias = | Porijeklo = [[Sarajevo]] | Žanr = {{flatlist| * novi primitivizam * [[punk]] * [[garažni rock]] * [[Rock muzika|rock]] * [[novi val]] }} | Period_aktivnosti = {{Start date|1980}}.–do danas | Diskografska_kuća = {{flatlist| * [[Jugoton]] * [[Diskoton]] * [[Croatia Records]] }} | Povezani_izvođači = {{flatlist| * [[Elvis J. Kurtović & his Meteors]] * [[Bombaj štampa]] * [[The No Smoking Orchestra|No Smoking Orchestra]] }} | URL = {{URL|http://www.zabranjeno-pusenje.com/home/| zabranjeno-pusenje.com}} | Bivši_članovi = [[#Bivši članovi|Vidi bivše članove]] | Sadašnji_članovi = {{flatlist| *Sejo Sexon *Branko Trajkov *Robert Boldižar *Toni Lović *Dejan Orešković }} }} '''Zabranjeno pušenje''' je [[SFRJ|jugoslovenska]] [[Rock muzika|rock]] grupa osnovana u [[Sarajevo|Sarajevu]] [[1980]]. godine. Muzički stil grupe uglavnom se sastoji od osebujnog [[Garažni rock|garažnog rock]] zvuka s utjecajima narodne muzike, često s inovativnom produkcijom i složenim pripovijedanjem. Grupa trenutno ima pet članova, i to su suosnivač benda, pjevač i gitarista [[Davor Sučić]] alias Sejo Sexon, dugogodišnji bubnjar grupe [[Branko Trajkov]], gitarista [[Toni Lović]], bas-gitarista [[Dejan Orešković]], te violinista i klavijaturista [[Robert Boldižar]]. Zabranjeno pušenje je nastlo suprotno od tada prevladavajućeg jugoslavenskog [[punk rock]]a i [[Novi val|novog vala]], tjesno povezno s kulturnim pokretom "Novi primitivizam" i radio i TV [[Satira|satiričnom]] i humorističnom emisijom ''[[Top lista nadrealista]]''. Tokom [[1980-e|osamdesetih]] godina grupa je bila jedna od najznačajnijih muzičkih pojava na prostoru [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|nekadašnje Jugoslavije]], imali su izuzetno posjećene [[koncert]]e i prodali su na stotine hiljada [[Album|ploča]]. Mnogo puta su došli u nevolje s [[Komunistička partija Jugoslavije|komunističkim vlastima]] zbog svoje, obično blage i saosjećajne kritike [[Socijalizam|socijalističkog]] sistema i navike otvaranja pitanja koja su u to vrijeme bila osjetljiva. Prvi sastav grupe, u početku poznat kao Pseudobluz Band Zabranjeno Pušenje, činili su gitarista Davor Sučić (Sejo Sexon) i pjevač [[Nenad Janković]] (Nele Karajlić), bubnjari Zenit Đozić (Fu-Do) i Predrag Rakić (Šeki Gayton), bas-gitarista Mladen Mitić, klavijaturisti Dražen Janković (Seid Mali Karajlić) i Zoran Degan, saksofonista i flautista Ognjen Gajić i gitarista Mustafa Čengić (Mujo Snažni). Njihov debitantski studijski [[album]] ''[[Das ist Walter]]'' (1984), u početku objavljen u malom tiražu a na kraju prodan u 100.000 primjeraka, postavio je rekord za prekoračenje početnog izdanja za 30 puta. Njihov sljedeći album ''[[Dok čekaš sabah sa šejtanom]]'' (1985), takođe u izdanju zagrebačkog [[Jugoton]]a, bojkotovali su glavni mediji zbog problema s komunističkim vlastima i poznatog slučaja "Crk'o Marshal". Godine 1986. Rakić, Mitić i Čengić odlučuju napustiti grupu, a pridružuju im se bubnjar Faris Arapović, bas-gitarista Darko Ostojić (Minka), gitarista Predrag Kovačević (Kowalski) i klavijaturista Jadranko Džihan.<ref name="depo" /> Tokom druge polovine osamdesetih godina grupa je s novom postavnom objavila dva albuma ''[[Pozdrav iz zemlje Safari]]'' (1987) i ''[[Male priče o velikoj ljubavi]]'' (1989) u izdanju sarajevskog [[Diskoton]]a. Tokom 1992. godine, s početkom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]], Nenad Janković se seli u [[Beograd]] gdje nastavlja karijeru sa sastavom pod imenom [[The No Smoking Orchestra|Nele Karajlić & Zabranjeno pušenje]] (kasnije [[The No Smoking Orchestra|Emir Kusturica i The No Smoking Orchestra]]), a Sučić i drugi članovi se ponovno okupljaju u Sarajevu, koristeći izvorno ime, nastavljaju rad grupe<ref>{{cite web |title=Zabranjeno pušenje at Exit 2017 |url=https://www.exitfest.org/en/zabranjeno-pusenje |work=exitfest.org |accessdate=10. 1. 2020. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180826150339/https://www.exitfest.org/en/zabranjeno-pusenje |archivedate=10. 1. 2020. |url-status=dead }}</ref> objavaljujući peti studijski album ''[[Fildžan viška]]'' (1997.) s izmjenjenom postavom. Sastav tokom [[1990-e|1990-ih]] pored Sučića čine i vođa Novog primitivizma [[Mirko Srdić]] (Elvis J. Kurtović), pjevač Marin Gradac, gost s albuma iz 1987. Predrag Bobić (Bleka), gitarista Sejo Kovo i violinista Bruno Urlić. Nakon jednog privremenog bubnjara, Branko Trajkov dolazi u grupu 1996. godine. Ovaj sastav je snimio i šesti album ''[[Agent tajne sile]]'' (1999). Godine 2000. Srdić, Kovo i Gradac su napustili sastav, a gitarista i producent Dragomir Herendić se pridružio i nastupio na njihovom narednom albumu ''[[Bog vozi Mercedes]]'' (2001). Pet godina kasnije izlati novi dupli album ''[[Hodi da ti čiko nešto da]]'' (2006). Sredinom [[2000–2009|2000-ih]], Herendić, Bobić i Urlić odlučili napuštaju Zabranjeno pušenje, a gitarista Toni Lović, basista Dejan Orešković i violinista Robert Boldižar dolaze na njihova mjesta. Deveti studijski album grupe ''[[Muzej Revolucije]]'' (2009) objavljen je na isti dan u gotovo svim bivšim jugoslavenskim republikama na godišnjicu [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]]. Grupa je objavila svoj jubilarni deseti studijski album, ''[[Radovi na cesti]]'', 2013. godine. Jedanaesti studijski album ''[[Šok i nevjerica]]'' objavljen je u 2018. godini. Dvanaesti, ujedno i dvostruki, album ''[[Karamba!]]'' objavljen je 2022. godine. ==Historija grupe== === Prve godine (1980–1983)=== Ono što će na kraju postati Zabranjeno pušenje započeli su 1979. godine tada 16-godišnji [[Nenad Janković]] (kasnije postao poznat kao dr. Nele Karajlić) i 18-godišnji [[Davor Sučić]] (kasnije mr. Sejo Sexon), dva tinejdžera prijatelja i komšije koji su zajedno pohađali Drugu gimnaziju u [[Sarajevo|Sarajevu]], a živjeli u istoj stambenoj zgradi u ulici Fuada Midžića u sarajevskom naselju [[Koševo]]. Uveliko zaljubljeni i duboko uronjeni u [[rock and roll]], dvojac je apsorbovao različite muzičke utjecaje u Jugoslaviji i iz inostranstva dok su očajnički pokušavali dostići osnovnu razinu tehničke osposobljenosti na svojim [[Muzički instrumenti|instrumentima]]. U toj je fazi Janković svirao [[klavir]] a Sučić [[Gitara|gitaru]]. Sučić i Janković ubrzo šire postavu grupe dovođenjem Ognjena Gajića, još jednog prijatelja iz naselja, koji je već imao osnovna znanja stečena pohađanjem muzičke škole.<ref name="neleknjiga">{{cite book |last1=Karajlić |first1=Nele |title=Fajront u Sarajevu |date=2014 |url=https://www.laguna.rs/n2420_knjiga_fajront_u_sarajevu_-_dopunjeno_izdanje_laguna.html |publisher=Laguna |location=Beograd |isbn=9788652115648 |accessdate=10. 1. 2020. }}</ref> Budući da su sva tri člana grupe, neformalno poznate kao Pseudobluz Bend, živjela sa svojim roditeljima tako su se i probe održavale u stanovima njihovih roditelja.<ref name="neleknjiga"/> Nakon nekog vremena, za bubnjara benda, Sučić dovodi Zenita Đozića (u početku poznat kao Zena, kasnije kao Fu-Do), novog kolegu iz Druge gimnazije koji se preselio iz [[Bugojno|Bugojna]] u Sarajevo. U jesen 1980. godine grupa je dobila još jednog novog člana, gitaristu Mustafu Čengića (Muče ili Mujo Snažni), koji opet dovodi Mladena Mitića (Munja ili Mitke) koji je svirao [[Bas-gitara|bas-gitaru]].<ref name="neleknjiga"/> Tih godina grupu su povremeno pratili i [[Mirko Srdić]] (kasnije postao poznat kao Elvis J. Kurtović), Zoran Degan, Boris Šiber, Samir Ćeramida itd. Krajem 1980. godine sastav je uspjeo ući u program [[Želimir Altarac Čičak|Želimira Altaraca "Čička"]] koji je organizovao predstavljanje novih muzičkih nada u Domu mladih u Sarajevu.<ref name="neleknjiga"/> Ovaj događaj održan pod mantrom "Nove nade, nove snage" bio je privi javni nastup benda koji tu nastupa pod nazivom "Pseudobluz Bend Zabranjeno pušenje". Nakon nekog vremena, brišu prvi dio naziva i nastavljaju koristiti samo naziv "Zabranjeno pušenje". Njihova prva snimka, pjesma "Penzioneri na more idu zimi", napravljena je za Radio Sarajevo početkom osamdesetih godina.<ref name="jutarnji1"/> Od maja 1981. godine Janković i nekoliko članova benda dodatno su se uključili u ''[[Top lista nadrealista|Top listu nadrealista]]'', radijsku emisiju koja se sednično emitovala kao dio Primus programa na drugom kanalu Radija Sarajevo. === Proboj i sve veća popularnost u Jugoslaviji (1984–1989) === [[Datoteka:Zabranjeno-pusenje04.jpg|mini|desno]] Zabranjeno pušenje je nastupalo po sarajevskim klubovima dvije godine prije nego što su u jesen 1983. godine počeli sa snimanjem prvih pjesama za svoj debitantski [[album]]. Proces snimanja pjesama, u skromnom studiju producenta "Paše" Ferovića, trajao je sedam mjeseci prije nego što je u aprilu 1984. godine objaven album ''[[Das ist Walter]]''.<ref>{{cite web |title=Zabranjeno Pušenje: Das Ist Walter |url=https://www.discogs.com/Zabranjeno-Pu%C5%A1enje-Das-Ist-Walter/release/10689387 |work=discogs.com |accessdate=10. 1. 2020. }}</ref> Zagrebački [[Jugoton]] album prvo izdaje u samo 3.000 primjeraka, što je jasno ukazivalo na izrazito niska tržišna očekivanja. U tom trenutku postava grupe je nešto promijenjena, klavijaturista je Nenadov mlađi brat Dražen Janković (Seid Mali Karajlić) dok je bubnjar Predrag Rakić (Šeki Gayton). Iako je album bio objavljen u malom tiražu, konačni broj prodanih primjeraka od 100.000 postavlja rekord za prekoračenje početnog tiraža; za 30 puta je premašen prvi tiraž. Grupa 1984. godine kreće na koncertnu turneju od 60 koncerata po najvećim dvoranama u nekadašnjoj Jugoslaviji i vrlo brzo postaju najveća rock atrakcija nakon samo jednog objavljenog albuma.<ref name="crorec"/> Tokom spomenute turneje, na koncertu održanom 27. novembra 1984. godine u [[Rijeka (grad)|Rijeci]]<ref name="crkovox"/> Nenad Janković je rekao, govoreći o pojačalu koje se u tom trenutku pokvarilo, "Crk'o Marshal... mislim na pojačalo," što je prepoznato kao dosjetka na račun smrti [[Josip Broz Tito|Maršala Tita]]. Ovaj događaj je doveo grupu u nevolje.<ref name="jutarnji1"/> Mediji su ih kritikovali, a kampanja protiv njih rezultovala je otkazivanjem koncerata i uklanjanjem ''Top liste nadrealista'' iz programa televizije.<ref>{{cite web |title=Kako je i kad nastalo Pušenje? |url=http://www.zabranjeno-pusenje.com/home/biografije/kako-je-i-kad-nastalo-zabranjeno-pusenje/#more-83 |work=zabranjeno-pusenje.com |accessdate=10. 1. 2020. |archive-date=2018-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828170107/http://www.zabranjeno-pusenje.com/home/biografije/kako-je-i-kad-nastalo-zabranjeno-pusenje/#more-83 }}</ref> Skandal je čak privuko pažnju i [[UDBA]]-e. Spasili su ih neki od vodećih liberalnih intelektualca, kao i [[časopis]]i poput [[Polet]]a, Mladine i [[Slobodna Dalmacija|Slobodne Dalmacije]] koji su podigli svoj glas u odbranu članova grupe tako da se ta afera završava bez [[zatvor]]skih kazni.<ref name="crkovox"/> U takvoj atmosferi, grupa je snimila svoju drugu, dvostruku [[album|ploču]] ''[[Dok čekaš sabah sa šejtanom]]''<ref name="crkovox"/> u zagrebačkom SIM studiju, koji je objavljen u julu [[1985.]] godine.<ref>{{cite web |title=Zabranjeno Pušenje: Dok Čekaš Sabah Sa Šejtanom |url=https://www.discogs.com/Zabranjeno-Pu%C5%A1enje-Dok-%C4%8Ceka%C5%A1-Sabah-Sa-%C5%A0ejtanom/release/771489 |work=discogs.com |accessdate=10. 1. 2020. }}</ref> Album je dobio priznanje javnosti i kritičara, ali bojkotovali su ga mediji. Promotivna turneja imala je velikih poteškoća zbog straha organizatora i enormnog prisustva [[Policija|policije]], kao odjeka Marshalove afere.<ref name="jutarnji1"/> Uprkos nekoliko vrhunskih koncerata kao što oni u Hali Pionir u Beogradu, Poljudu u Splitu ili Domu sportova u Zagrebu, desetke hiljada prodanih ulaznica, turneja je imala prilično razočaravajući završetak jer su grupu napustili Predrag Rakić i Mustafa Čengić u potrazi za sigurnijom egzistencijom. Krajem 1986. godine grupu je napustio i basist Mladen Mitić dok su radili na trećem studijskom albumu.<ref name="crorec"/> Ostatak grupe radio je na novom albumu te je polako sastavio novu postavu s bubnjarom Farisom Arapovićem i gitaristom Predragom Kovačevićem (Kova ili Kowalski) kao i basistom [[Emir Kusturica|Emirom Kusturicom]]. U to vrijeme Kusturica je bio poznati [[režiser|filmski režiser]] koji je osvojio [[Zlatna palma|Zlatnu palmu]] na [[Kanski filmski festival|Kanskom filmskom festivalu]] 1985. godine za film ''[[Otac na službenom putu]]'', a bio je i nominiran za [[Oscar za najbolji strani film|Oscara za najbolji strani film]].<ref name="jabuka"/> Ova osvježena postava u saradnji s nekim studijskim muzičarima, kao što su basista Predrag Bobić i prateći vokali Dado Džihan i Darko Ostojić, 1987. godine objavljuje novi album ''[[Pozdrav iz zemlje Safari]]'' u izdanju sarajevskog [[Diskoton]]a.<ref>{{cite web |title=Zabranjeno Pušenje – Pozdrav Iz Zemlje Safari |url=https://www.discogs.com/Zabranjeno-Pu%C5%A1enje-Pozdrav-Iz-Zemlje-Safari/release/771500 |work=discogs.com |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref> Diskotonovi urednici su imali neke primjedbe, tako da je pjesma "Naš prijedlog za Euroviziju" morala biti preimenovana budući da je sadržavala komentare o depresivnom stanju privrede i nedostatku slobode izražavanja. Album je ponovno uključivao brojne hit pjesme, kao što su "Pišonja i Žuga", "Hadžija ili bos", "Fikreta", "Dan Republike", tako da je vratio Zabranjeno pušenje u sam vrh domaće rock scene. Sam album je snimljen u Sarajevu, a miksan u [[London]]u dok je producent bio Sven Rustempašić, sarajlija koji živi u [[Seattle]]-u. Prateća turneja, koja je uključivala 87 koncerata, bila je najveća turneja grupe do tada. Grupa nastupa u gradovima koji do tada nisu nikad imali priliku vidjeti koncert Zabranjenog pušenja uživo. Turnerja je bila presudna za sticanje najšireg kruga publike i lansirala je grupu u krug najvećih domaćih rock imena, rame uz rame sa [[Azra|Azrom]], [[Bijelo dugme|Bijelim dugmetom]] i [[Parni valjak|Parnim Valjkom]]. U januaru 1988. godine bend dobija "Zlatnu ploču" za prodanih 100.000 primjeraka.<ref name="crorec"/> Grupu napušta Kusturica zbog snimanja svog novog filma ''[[Dom za vešanje]]''. U oktobru 1988. godine grupa je objavio svoj četvrti album pod nazivom ''[[Male priče o velikoj ljubavi]]''.<ref>{{cite web |title=Zabranjeno Pušenje: Male Priče O Velikoj Ljubavi |url=https://www.discogs.com/Zabranjeno-Pu%C5%A1enje-Male-Pri%C4%8De-O-Velikoj-Ljubavi/release/2844510 |work=discogs.com |accessdate=10. 1. 2020. }}</ref> Pjesme su uglavnom napisao i producirao Sučić. Na albumu su gostovali i operna pjevačica Sonja Milenković, violinist Dejan Sparavalo, kao i [[Goran Bregović]] kao prateći vokal i gitarista. Album je ostvario prosječan uspjeh. Grupa kreće na turneju s ''Top listom Nadrealista'' i grupom [[Bombaj štampa]], takođe jednim od pionira Novog primitivizma. Program je kombinacija teatra i rock and rolla i realizovan je po Sučićevoj ideji. Na 60-ak koncerata program je gledalo preko 200.000 posjetitelja, a turneja je proglašena najuspješnijom turnejom na estradi 1989. godine, ostavivši iza sebe čak i takva imena kao što su Bijelo Dugme i [[Lepa Brena]].<ref name="crorec">{{cite web |title=O Zabranjenom pušenju |url=https://shop.crorec.hr/crorec.hr/izvodjac.php?OBJECT_ID=101039&x=16&y=6 |work=on [[Croatia Records]] |accessdate=10. 1. 2020. }}</ref> === Politička neslaganja, raspad grupe i prijelazni period (1990–1995) === :''Više informacija: [[Raspad SFRJ]].'' Odnos između vodećeg dvojca grupe Davora Sučića i Nenada Jankovića, postaje sve hladniji početkom 1990., naročito za vrijeme velike turneje s Bombaj štampom i ''Top listom nadrealista'' tako da je turneja, iako izuzetno komercijalno uspješna, samo pogoršala njihov razlomljeni poslovni i prijateljski odnos.<ref name="crkovox">{{cite news|last=Tučkar|first=Zoran|url=http://www.muzika.hr/clanak/22459/interview/davor-sucic-sejo-sexon-zabranjeno-pusenje-crko-je-vox-a-ne-marshall.aspx|title=Davor Sučić aka Sejo Sexon (Zabranjeno pušenje): "Crk'o je Vox, a ne Marshall"|agency=muzika.hr|date=26 August 2009|accessdate=10. 1. 2020.|archivedate=2017-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170515152848/http://www.muzika.hr/clanak/22459/interview/davor-sucic-sejo-sexon-zabranjeno-pusenje-crko-je-vox-a-ne-marshall.aspx|deadurl=yes}}</ref> Grupa staje s radnom krajem ljeta 1990. kada Sučić obavještava Jankovića kako više nije zainteresovan za saradnju s njim. Tako da su Sučić kao i Darko Ostojić i Faris Arapović napustili grupu, više zbog različitih pogleda na viziju benda nego zbog razlika u političkim pogledima na jugoslavensko političko vodstvo s kraja 1980-ih.<ref name="crkovox" /> U to vrijeme, Sučić i Ostojić rade na solo projektu za Diskoton, ali taj studijski album nije objavljen zbog početka [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]].<ref name="sejo"/> Arapović se pridružio sarajevskom alternativnom rock bendu Sikter.<ref name="crorec"/> S početkom rata u aprilu 1992. godine Janković se seli u [[Beograd]] gdje nastavlja karijeru sa sastavom pod imenom [[The No Smoking Orchestra|Nele Karajlić & Zabranjeno Pušenje]] (kasnije preimenovan u [[The No Smoking Orchestra]]), dok u [[Opsada Sarajeva|opsjednutom Sarajevu]] ostaju Sučić, [[Mirko Srdić]], Zenit Đozić, Boris Šiber i dizajner omota albuma Zabranjenog pušenja Srđan Velimirović te pokreću ratno izdanje ''Top liste Nadrealista''.<ref name="depo">{{cite web |title=Uvijek ispred svog vremena |url=http://depo.ba/clanak/1409/uvijek-ispred-svog-vremena |work=depo.ba |accessdate=10. 1. 2020. }}</ref> Krajem juna iste godine ''Top liste Nadrealista'' počinje raditi 15-minutne radio emisije. U augustu 1993. godine nakon 50 radijskih emisija, grupa snima i emituje četiri televizijske epizode. S dolaskom struje u Sarajevu ''Top lista Nadrealista'' počinje sa scenskom, muzičkom i video produkcijom. Sučić je producirao muziku za TV seriju i pozorišnu predstavu ''TLN Live'' koju je na besplatnim nastupima vidjelo 20.000 sarajlija.<ref name="sejo"/> Nakon rata, Sučić se preselio u [[Zagreb]], gdje je živio neko vrijeme. Kasnije se vratio u Sarajevo i zajedno sa Srdićem, koji je tokom osamdesetih povremeno radio na pjesmama benda te gostovao na koncertima, obnovio Zabranjeno pušenje. Nakon ponovnog spajanja grupe 1996. godine Srdić i Sučić paralelno s pripremanjem albuma rade i na nastupima ''Top liste Nadrealista'', koja nakon ratnog iskustva u BiH pa sve do 1998. godine radi preko 300 nastupa pod pokroviteljstvom USAID-a po BiH, Hrvatskoj, [[Slovenija|Sloveniji]], [[Njemačka|Njemačkoj]], [[Austrija|Austriji]], [[Danska|Danskoj]] i [[Švicarska|Švicarskoj]].<ref name="jabuka">{{cite web |title=Kako je i kad nastalo Zabranjeno Pušenje? |url=https://www.jabuka.tv/kako-je-i-kad-nastalo-zabranjeno-pusenje/ |work=jabuka.tv |accessdate=10. 1. 2020. }}</ref> === Novi počeci na području bivše Jugoslavije (1996–2001) === Godine 1996. Sučić i Srdić zajedno s članova pratećeg benda ''Top liste Nadrealista'' i njenim članovima kao što su Sejo Kovo, Đani Pervan, Dušan Vranić i Samir Ćeramida postaju jezgra nove postave Zabranjenog pušenja. U to vrijeme grupa radi na svom novom studijskom albumu. Tako se peti album Zabranjenog pušenja ''[[Fildžan viška]]'' izdaje [[1997.]] godine u izdanju Dallas Recordsa i Nimfa Sounda. Sučić je uz pomoć Srdića napisao sve pjesme te producirao album. S ovog albuma predstavljena su četiri singla, i to "Možeš imat' moje tijelo", "Mile Hašišar", "Pubertet" i naslovna pjesma "Fildžan viška" za koje su snimljeni i videospotovi koje su producirali sami članovi grupe. Produkcijsko iskustvo iz ''TLN-a'' pokazalo se dragocjenim u snimanju spotova, koji bivaju vrlo dobro ocijenjeni u Hrvatskoj, BiH i Sloveniji gdje je grupa redovno nastupala. Na promotivnoj turneji su pored spomenutih Sučića i Srdića sudjelovali i Predrag Bobić, Zoran Stojanović, Nedžad Podžić, Marin Gradac, Bruno Urlić i [[Branko Trajkov]], a povremeno i Samir Ćeramida i Đani Pervan. Ista postava je 1998. godine realizova i prvi uživo koncertni album ''[[Hapsi sve!]]'', snimljen 17. oktobra 1997. godine u zagrebačkom Domu sportova s Dariom Vitezom, novim menadžerom grupe, u ulozi organizatora koncerta i izvršnog producenta albuma.<ref name="depo"/> Početkom 1999. godine, neposredno nakon završetka promotivne turneje za ''Fildžan viška'', započelo je pisanje pjesama za sljedeći album benda u Olimpijskom centru Bjelolasica u [[Gorski kotar|Gorskom kotaru]]. Album ''[[Agent tajne sile]]'' je snimljen u Rent-A-Cow studiju u [[Amsterdam]]u, Holandija, u martu 1999. godine, a producirali su ga Sučić i Zlaja "Jeff" Hadžić. ''Agent tajne sile'' objavljen je u junu 1999.<ref>{{cite web |title=Zabranjeno pušenje – Agent tajne sile (1999.) |url=http://novosti.hr/zabranjeno-pusenje-agent-tajne-sile-1999/ |work=novosti.hr |accessdate=10. 1. 2020. }}</ref> u izdanju TLN-Europa, nezavisne izdavačke kuće koju je osnovao Sučić. Sa albuma su izbačena četiri singla; "Pos'o, kuća, birtija", naslovni "Agent tajne sile", "Jugo 45" i "Pupoljak". Treći singl s albuma, pjesma "Jugo 45" odmah je zasjela na najviša mjesta ljestvica hitova u BiH i Hrvatskoj. Grupa je odmah po izlasku albuma krenula na promotivnu turneju u sastavu: Sučić, Srdić, Gradac, Bobić, Urlić, Dragomir Herendić i Trajkov. Međutim, naporni ritam turneje kao i druge obaveze vrlo brzo dovode do toga da grupu napuštaju Gradac i Srdić. Gradac završava [[Univerzitet u Sarajevu|Muzičku akademiju u Sarajevu]] i pridružuje se orkestru Radija Sarajeva, dok je Srdić počeo pisati svoj solo album.<ref name="rirock">{{cite web |title=RiRock: Kako je nastalo i opstalo Zabranjeno pušenje? |url=http://www.rirock.com/hrvatska-i-svijet/kako-je-nastalo-i-opstalo-zabranjeno-pusenje/ |work=rirock.com |accessdate=10. 1. 2020. |archive-date=2018-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922132131/http://www.rirock.com/hrvatska-i-svijet/kako-je-nastalo-i-opstalo-zabranjeno-pusenje }}</ref> Početkom 2000. godine bend ponovo odlazi na [[Bjelolasica|Bjelolasicu]] gdje organizuje home studio te u mjesec dana, u vlastitoj produkciji, priprema materijal za naredni album ''[[Bog vozi Mercedes]]''. U međuvremenu bend je dobio novog člana, udarkaljaša Albina Jarića, poznatijeg kao Jimi Rasta, koji je ranije radio s poznatim muzičarima kao što su Dave Stewart i [[Eric Clapton]]. Novi album ''Bog vozi Mercedes'' je sniman u improvizovanim studijima u Bjelolasici i [[Ivanić-Grad]]u od marta do juna 2001. godine. Album je bio zamišljen kao odmak od velikih muzičkih projekata tako da se nije očekivao da će to postati najprodavani album Zabranjog pušenje nakon rata,<ref>{{cite web |title=Zabranjeno pušenje na Exitu |url=https://www.exitfest.org/sr/zabranjeno-pusenje |work=exitfest.org |accessdate=10. 1. 2020. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180926131204/https://www.exitfest.org/sr/zabranjeno-pusenje |archivedate=10. 1. 2020. |url-status=dead }}</ref> koji se prodao u više od 35.000 primjeraka. Album je objavljen u decembru 2001. godine u izdanjima TLN-Europa i Menarta. Sučić je napisao i producirao četiri videspota, od ukupno šest objavljenih.<ref name="sejo">{{cite web |title=Sejo Sexon Biography in Croatian |url=http://www.zabranjeno-pusenje.com/home/biografije/sejo-sexon-davor-sucic/#more-85 |work=zabranjeno-pusenje.com |accessdate=10. 1. 2020. |archive-date=2020-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117061230/http://www.zabranjeno-pusenje.com/home/biografije/sejo-sexon-davor-sucic#more-85 }}</ref> Za pjesmu "Arizona Dream" bend je osvojio nagradu Davorin za najbolju rock pjesmu 2002. godine.<ref>{{cite web |title=2002 Davorin Awards |url=http://davorin.ba/nagrada/2002.htm |work=davorin.ba |accessdate=10. 1. 2020. |archivedate=2018-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612114540/http://davorin.ba/nagrada/2002.htm |deadurl=yes }}</ref> Koncertna turneja grupe za promociju njihovog sedmog studijskog albuma imala je 250 koncerata. Godine 2001. članovi grupe sudjeluju u jednom društvenoodgovornom projektu u kojem su organizovali muzičke radionice za djecu i mlade koji su bili žrtve [[Kopnena mina|mina]].<ref>{{cite web |title=ZAVRŠENA RADIONICA ZA DJECU ŽRTVE MINA |url=https://www.vecernji.hr/vijesti/zavrsena-radionica-za-djecu-zrtve-mina-719961 |work=vecernji.hr |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref><ref>{{cite web |title=Predstave o opasnostima od mina i radionice za djecu žrtve mina – dio Festivala prvih |url=https://www.hcr.hr/hr/aktualnostCijela.asp?ID=43 |work=hcr.hr |accessdate=10. 1. 2020. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180821191937/https://www.hcr.hr/hr/aktualnostCijela.asp?ID=43 |archivedate=10. 1. 2020. |url-status=dead }}</ref> Projekt su podržale ambasade [[Kanada|Kanade]], Norveške i SAD-a u Zagrebu.<ref name="depo"/> === Nastavak uspjeha (2002–2011) === Zabranjeno pušenje je 2002. godine otišlo na [[Sjeverna Amerika|sjevernoameričku]] turneju na kojoj je 26. maja snimilo svoj drugi live album na koncertu u [[St. Louis]]u.<ref name="muzika.hr">{{cite web |title=Zabranjeno Pušenje u Tvornici predstavlja “Live In St.Louis” |url=https://www.muzika.hr/najave/zabranjeno-pusenje-u-tvornici-predstavlja-live-in-st-louis/ |work=muzika.hr |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref> Godine 2004. bend je objavio uživo album ''[[Live in St. Louis (Zabranjeno pušenje)|Live in St. Louis]]''.<ref name="muzika.hr"/> Za promociju albuma snimljena su dva nova videospotaa: "Zenica Blues" i "Posljednja oaza (Fikreta)", od kojih je videospot za pjesmu "Zenica Blues", veliki hit 1980-ih, objavljen tačno 20 godina po objavljivanju ove pjesme. Videospot je snimljen u zatvoru u [[Zenica|Zenici]]. Kruna ovog perioda je nastup na festavalu Baščaršijske noći u Sarajevu, gdje na otvorenom koncertu Zabranjeno pušenje svira pred 15 hiljada ljudi, za koji su bili i nagrađeni.<ref name="depo"/> Tokom 2004. godine Albin Jarić, Bruno Urlić i Dragomir Herendić napustili su grupu zbog drugih obaveza. Jarić se posvetio [[Porodica|porodičnom]] životu u [[Kranj]]u, u Sloveniji. Herendić završava svoj studio u Ivanić-Gradu i fokusira se na svoju producentsku karijeru. Urlić je preuzeo vodstvo [[Makedonci|makedonskog]] etno sastava Ezerki & 7/8 iz Zagreba,<ref>{{cite web |title=Bruno Urlić (Ezerki & 7/8): “Gotovo sve nosimo sa sobom – hranu, piće, pa čak i malo publike” |url=https://mixer.hr/bruno-urlic-ezerki-78-gotovo-sve-nosimo-sa-sobom-hranu-pice-pa-cak-i-malo-publike/ |work=mixer.hr |accessdate=10. 1. 2020. |archivedate=2018-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180828134347/https://mixer.hr/bruno-urlic-ezerki-78-gotovo-sve-nosimo-sa-sobom-hranu-pice-pa-cak-i-malo-publike/ |deadurl=yes }}</ref> i radi kao studijski muzičar i producent. U kratkom razdoblju bez gitariste i violiniste, Sučić, Trajkov i Bobić započinju pisanje i rad na skicama onog što će za tri godine prerasti u dupli album. U kratkom vremenu grupi su se pridružili violinista [[Robert Boldižar]] i gitarista [[Toni Lović]].<ref name="depo"/> Boldižar je je u kraćem periodu tokom 1997. godine svirao na turneji dok je violinista benda Urlić je bio na usavršavalju u [[Pariz]]u. Nova postava počinje sa snimanjem pjesama za predstojeći album te odlazi i na kratku turneju. U međuvremenu se i klavijaturista Paul Kempf priključio grupi. Godine 2005. nakon što se muzički producent Denis Mujadžić "Denyken" pridružio radu na novom albumu, Sučić je dobio priliku napisati [[Filmska muzika|filmsku muziku]] za bosanskohercegovačku akcijsku-komediju ''Nafaka'' koji izlazi [[2006.]] godine u režiji Jasmina Durakovića.<ref name="rirock"/> Na tom projektu grupa dolazi u priliku sarađivati ​​i s renomiranim muzičarima različitih žanrova, kao što su [[Halid Bešlić]], [[Arsen Dedić]] i zbor Arabeske. 26. juna 2006. godine objavljuje se pjesma "Nema više", prvi singl s nadolazećeg albuma i soundtracka ''Nafaka'', i zasjeda na 1. mjesto mnogih radio postaja. Sučić je napisao ovu pjesmu s bosanskim piscem [[Nenad Veličković|Nenadom Veličkovićem]]. Šest mjeseci kasnije, 26. novembra, Zabranjeno pušenje je objavilo svoj osmi studijski album ''[[Hodi da ti čiko nešto da]]''<ref>{{cite web |title=Zabranjeno Pušenje: Hodi Da Ti Čiko Nešto Da |url=https://www.discogs.com/Zabranjeno-Pu%C5%A1enje-Hodi-Da-Ti-%C4%8Ciko-Ne%C5%A1to-Da/release/3829046 |work=discogs.com |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref><ref>{{cite web |title=Novi album Pušenja na kioscima Tiska |url=https://www.muzika.hr/novi-album-pusenja-na-kioscima-tiska/ |work=muzika.hr |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref> prvi dvostruki album nakon ''Dok čekaš sabah sa šejtanom'' iz 1985. godine. Iako je koncertna turneja stvarno bila uspiješna kao i ranijih, razdoblje poslije izdanja albuma 2006. godine, i pored [[Australija|australske]] turneje i koncerata u Parizu i Londonu, bendu je donijela dva velika razočaranja, i to otkaze značajnih koncerata u Beogradu i Sarajevu. Prvo se desilo otkazivanje sarajevskog koncerta kao posljedica nezajažljivosti ljudi iz uprave Sarajevskog filmskog festivala koji su uspjeli preusmjeriti sponzorska sredstva namijenjena koncertu u njihov budžet.<ref name="jutarnji1">{{cite web |title=Sarajevski odgovor na novi val |url=https://www.jutarnji.hr/arhiva/sarajevski-odgovor-na-novi-val/3987543/ |work=jutarnji.hr |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref><ref name="zp">{{cite web |title=Kako je i kad nastalo Pušenje? |url=http://www.zabranjeno-pusenje.com/home/biografije/kako-je-i-kad-nastalo-zabranjeno-pusenje/#more-83 |work=zabranjeno-pusenje.com |access-date=2020-01-10 |archive-date=2018-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828170107/http://www.zabranjeno-pusenje.com/home/biografije/kako-je-i-kad-nastalo-zabranjeno-pusenje/#more-83 }}</ref> Sljedeći udarac bendu bila je uzurpacija koncerta 29. novembra od strane bivših članova benda u Beogradu, okupljenih oko sastava [[The No Smoking Orchestra|No Smoking Orchestra]]. Grupa je planirala projekat manifestacije ''Dan Republike'' s ciljem da to postane tradicionalni termin koncerta za beogradske fanove.<ref name="zp"/> U septembru 2008. godine dugogodišnji basista Predrag Bobić napustio je grupu nakon oproštajnog koncerta na zagrebačkom jezeru Bundek.<ref name="Predrag Bobić Životopis">{{cite web |title=Predrag Bobić Životopis |url=http://www.sbrock.net/wiki/Predrag_Bobi%C4%87 |work=sbrock.net |accessdate=10. 1. 2020. |archive-date=2019-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519054608/http://www.sbrock.net/wiki/Predrag_Bobi%C4%87 }}</ref> Nakon toga, gitarista [[Dejan Orešković]], bivši basista [[Divlje jagode|Divljih jagoda]], pridružio se grupi i radu na njihovom nadolazećem albumu.<ref>{{cite web |title=Sejo Sexon: Mi smo svačiji i ničiji |url=https://slobodnadalmacija.hr/scena/showbizz/clanak/id/23542/sejo-sexon-mi-smo-svaciji-i-niciji |work=slobodnadalmacija.hr |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref> Deveti studijski album ''[[Muzej Revolucije]]''<ref>{{cite web |title=Zabranjeno Pušenje: Muzej Revolucije |url=https://www.discogs.com/Zabranjeno-Pu%C5%A1enje-Muzej-Revolucije/release/6020347 |work=discogs.com |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref> objavljen je 7. novembra [[2009.]] godine na 92. godišnjicu [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]].<ref>{{cite web |title=Protestno pismo industriji nejednakosti |url=https://www.muzika.hr/albumi/protestno-pismo-industriji-nejednakosti/ |work=muzika.hr |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref><ref>{{cite web |title='Muzej revolucije' |url=https://www.tportal.hr/magazin/clanak/muzej-revolucije-20091104 |work=tportal.hr |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref> Album je objavljen istog dana kroz različite izdavačke kuće u Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj, Crnoj Gori, Srbiji i Sloveniji.<ref name="balkanrock">{{cite web |title=Zabranjeno Pušenje – Radovi na cesti (2013) |url=http://balkanrock.com/autorski-clanci/recenzije/zabranjeno-pusenje-radovi-na-cesti-2013/ |work=balkanrock.com |accessdate=10. 1. 2020. |archive-date=2019-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207134335/https://balkanrock.com/autorski-clanci/recenzije/zabranjeno-pusenje-radovi-na-cesti-2013/ }}</ref> S albuma je objavljeno pet singlova i to: "Modni Guru", "Kladimo se", "Kada Sena pleše", "Tvoja bosa stopala" i "Samir-time". U 2011. godini Sučić je režirao videospot za treći singl s albuma pod nazivom "Kada Sena pleše". Bio je to njegov redateljski debi, a napisao je [[scenario]] za taj video.<ref>{{cite web |title=Zabranjeno pušnje "Kada Sena pleše" |url=https://glazba.hrt.hr/109584/zabranjeno-pusnje-kada-sena-plese |work=glazba.hrt.hr |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref> Bend je 25. juna 2012. godine objavio video za "Samir-time", koji je bio peti i posljednji singl s albuma ''Muzej Revolucije''.<ref>{{cite web |title=Pogledajte premijeru spota "Samir-time" Zabranjenog pušenja |url=https://www.klix.ba/magazin/muzika/pogledajte-premijeru-spota-samir-time-zabranjenog-pusenja/120626020 |work=klix.ba |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref><ref>{{cite web |title=Pjesma "Samir-time": Zabranjeno pušenje ima novi spot! |url=http://24sata.info/magazin/muzika/102030-video-pjesma-samir-time-zabranjeno-pusenje-ima-novi-spot.html |work=24sata.info |accessdate=10. 1. 2020. |archivedate=2018-08-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180826164741/http://24sata.info/magazin/muzika/102030-video-pjesma-samir-time-zabranjeno-pusenje-ima-novi-spot.html |deadurl=yes }}</ref> === Deseti studijski album i posljednje godine (2012–danas) === Tokom 2012. godine Sučić i Lović su napisali i producirali deset novih pjesama koje su se našle na desetom studijskom albumu. Dana 10. oktobra 2013. godine objavljen je album ''[[Radovi na cesti]]'' u izdanju [[Croatia Records]]a i Dallas Recordsa.<ref>{{cite web |title=Zabranjeno Pušenje: Radovi Na Cesti |url=https://www.discogs.com/Zabranjeno-Pu%C5%A1enje-Radovi-Na-Cesti/release/5229013 |work=discogs.com |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref><ref>{{cite web |title=“Zabranjeno pušenje” u Zagrebu obilježava 30 godina djelovanja |url=http://zg-magazin.com.hr/zabranjeno-pusenje-u-zagrebu-obiljezava-30-godina-djelovanja/#more-14182 |work=zg-magazin.com.hr |accessdate=10. 1. 2020. |archive-date=2018-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003183407/http://zg-magazin.com.hr/zabranjeno-pusenje-u-zagrebu-obiljezava-30-godina-djelovanja/#more-14182 }}</ref><ref>{{cite web |title=Besplatno preuzmite novi album Zabranjenog pušenja - "Radovi na cesti" |url=https://www.klix.ba/magazin/muzika/besplatno-preuzmite-novi-album-zabranjenog-pusenja-radovi-na-cesti/131009103 |work=klix.ba |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref><ref>{{cite web |title=Skinite novi album Zabranjenog pušenja - Radovi na cesti |url=https://www.radiosarajevo.ba/metromahala/lica/skinite-novi-album-zabranjenog-pusenja-radovi-na-cesti/128025 |work=radiosarajevo.ba |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref> Album nailazi na većinu pozitivnih kritika od strane kritičara. Ovjeljuje se i šest singlova: "Boško i Admira", "Ti voliš sapunice", "Tri kile, tri godine", "U Tvoje ime", "Klasa optimist" i "Kafana kod Keke". Dana 28. decembra 2013. godine Sučić i Zabranjeno pušenje proslavili su 30. godišnjicu rada grupe sa svojim fanovima na koncertu u [[Skenderija|Skenderiji]] u Sarajevu.<ref>{{cite web |title=Zabranjeno pušenje večerašnjim koncertom slavi 30 godina rada |url=https://www.klix.ba/magazin/muzika/zabranjeno-pusenje-vecerasnjim-koncertom-slavi-30-godina-rada/131227096 |work=klix.ba |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref><ref>{{cite web |title=30 godina Zabranjenog pušenja i slavljenički koncert u Sarajevu |url=https://www.radiosarajevo.ba/metromahala/kultura/30-godina-zabranjenog-pusenja-i-slavljenicki-koncert-u-sarajevu/133647 |work=radiosarajevo.ba |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref> U januaru 2016. godine bendu se pridružila saksofonistica i flautistica Lana Škrgatić. Kao nova članica grupe, Škrgatić se pojavljuje prvi put u videospotu za peti singl "Klasa optimist".<ref>{{cite web |title=PREMIJERA SPOTA ZABRANJENOG PUŠENJA: Evo kako izgleda kada stari rokeri ‘bare’ mlade sponzoruše |url=https://net.hr/hot/glazba/premijera-spota-zabranjenog-pusenja-evo-kako-izgleda-kada-stari-rokeri-bare-mlade-sponzoruse/ |work=net.hr |accessdate=10. 1. 2020. |archive-date=2018-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726103944/https://net.hr/hot/glazba/premijera-spota-zabranjenog-pusenja-evo-kako-izgleda-kada-stari-rokeri-bare-mlade-sponzoruse/ |dead-url=yes }}</ref> Klavijaturista Paul Kempf odlučio je napusiti bend početkom [[2017.]] godine. Tokom 2017. godine grupa je nastupala na [[Novi Sad|novosadskom]] festivalu EXIT 2017, kao i na beogradskom Beer Festu.<ref>{{cite web |title=Zabranjeno pušenje 19.05.2017. |url=https://www.exitfest.org/en/zabranjeno-pusenje |work=exitfest.org |accessdate=10. 1. 2020. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180826150339/https://www.exitfest.org/en/zabranjeno-pusenje |archivedate=10. 1. 2020. |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Zabranjeno pušenje na Exitu: Ovaj festival je jak argument da rock'n'roll još postoji |url=https://www.klix.ba/magazin/muzika/zabranjeno-pusenje-na-exitu-ovaj-festival-je-jak-argument-da-rock-n-roll-jos-postoji/170523094 |work=klix.ba |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref><ref>{{cite web |title=Direktori, Mortal Kombat, Škrtice i Zabranjeno pušenje na Belgrade Beer Festu |url=http://balkanrock.com/vesti/najave/direktori-mortal-kombat-skrtice-i-zabranjeno-pusenje-na-belgrade-beer-festu/ |work=balkanrock.com |accessdate=10. 1. 2020. |archive-date=2018-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826153620/http://balkanrock.com/vesti/najave/direktori-mortal-kombat-skrtice-i-zabranjeno-pusenje-na-belgrade-beer-festu/ }}</ref> Krajem oktobra 2018. godine grupa je objavila svoj jedanaesti studijski album, ''[[Šok i nevjerica]]''. Najviše pjesama su napisali i producirali Sejo Sexon i Toni Lović. Kao gosti na ovom albumu pojavljuju se tuzlanska reperica Sassja te sarajevski interpretator sevdalinki Damir Imamović.<ref name="index1" >{{cite web |title=Šok i nevjerica: Zabranjeno pušenje nakon pet godina objavljuje novi album |url=https://www.index.hr/magazin/clanak/sok-i-nevjerica-zabranjeno-pusenje-nakon-pet-godina-objavljuje-novi-album/2027683.aspx |work=index.hr |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref><ref name="klix">{{cite web |title="Šok i nevjerica!": Zabranjeno pušenje konačno objavljuje 11. album |url=https://www.klix.ba/magazin/muzika/sok-i-nevjerica-zabranjeno-pusenje-konacno-objavljuje-11-album/181002048 |work=klix.ba |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref> U oktobru je objavljen i muzički spot za singl pod nazivom "Irska".<ref>{{cite web |title=Premijera: Prvi pogledajte novi spot Zabranjenog pušenja "Irska" |url=https://www.index.hr/magazin/clanak/premijera-prvi-pogledajte-novi-spot-zabranjenog-pusenja-irska/2031389.aspx |work=index.hr |accessdate=10. 1. 2020.}}</ref> Turneja kojom se promovira novi studijski album Pušenja, a koja će se završiti 29. decembra koncertom u sarajevskoj [[Dvorana Mirza Delibašić|Skenderiji]], započela je nastupima u Beogradu i Zagrebu. Promotivna turneja je započela u Beogradu koncertom održanim 29. oktobra.<ref>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3164407/raspevani-dan-republike-uz-zabranjeno-pusenje-legendarni-bend-odrzao-u-beogradu-jos-jedan-koncert-za-pamcenje RASPEVANI DAN REPUBLIKE UZ ZABRANJENO PUŠENJE: Legendarni bend održao u Beogradu još jedan koncert za pamćenje!] ''kurir.rs'' pristupljeno 10. 1. 2020.</ref><ref>[http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:763523-Raspevani-Dan-republike Raspevani Dan republike] ''novosti.rs'', pristupljeno 10. 1. 2020.</ref> Sarajevskim koncertom na kojem su gosti bili Zele Lipovača i [[Alen Islamović]] obilježeno je i 35 godina postojanja i rada Zabranjenog pušenja.<ref>[https://www.oslobodjenje.ba/o2/kultura/muzika/koncert-zabranjenog-pusenja-u-sarajevu-sok-i-nevjerica-u-skenderiji-421423 Koncert Zabranjenog pušenja u Sarajevu: Šok i nevjerica u Skenderiji] pristupljeno 10. 1. 2020.</ref><ref>[https://www.klix.ba/magazin/muzika/zabranjeno-pusenje-ostavilo-srce-u-prepunoj-skenderiji-raja-iz-sarajeva-uzivala-u-sjajnoj-svirci/181230001 Zabranjeno pušenje ostavilo srce u prepunoj Skenderiji, raja iz Sarajeva uživala u sjajnoj svirci]</ref> Početkom oktobra 2019. godine grupa je otišla na svjetku turneju kojom je obilježeno 35 godina od objavljivanja njihovog prvog studijskog albuma. Tom prilikom održana su četiri koncerta u Kanadi, tri u Australiji, kao i tri u sjevernom dijelu Europe. Također, održani su koncerti i u Zagrebu i Splitu sredinom oktobra 2019.<ref>[https://www.index.hr/magazin/clanak/zabranjeno-pusenje-u-zagrebu-obiljezilo-35-godina-albuma-das-ist-walter/2125561.aspx https://www.index.hr/magazin/clanak/zabranjeno-pusenje-u-zagrebu-obiljezilo-35-godina-albuma-das-ist-walter/2125561.aspx] ''index.hr'' pristupljeno 3. 12. 2019.</ref><ref>[https://www.klix.ba/magazin/muzika/zabranjeno-pusenje-u-zagrebu-obiljezilo-35-godina-albuma-das-ist-walter/191021054 Zabranjeno pušenje u Zagrebu obilježilo 35 godina albuma ''Das ist Walter''] ''klix.ba'' pristupljeno 10. 1. 2020.</ref> U novembru 2019. godine Škrgatić je napuila grupu kako bi se priključila jednom ženskom muzičkom sastavu.<ref>[https://zadovoljna.dnevnik.hr/clanak/c-u-r-e-upoznajte-cetiri-djevojke-koje-sviraju-na-otvorenju-adventa-kod-matosa---584909.html C.U.R.E.: Upoznajte četiri djevojke koje sviraju na otvorenju Adventa kod Matoša], ''zadovoljna.dnevnik.hr'' Pristupljeno 10. 1. 2020.</ref> Tokom [[2020.]] i [[2021.]] godine, za vrijeme [[Pandemija COVID-19|pandemije COVID-19]], članovi grupe su snimili 16 novih pjesama za novi studijski album. Sve pjesame su napisali i producirali Sejo Sexon i Toni Lović, dok aranžman zajednički potpisuju s ostalim članovima skupine. Prvi put nakon 15 godina pauze sarađuju na jednom albumu s Elvisom J. Kurtovićem, bivšim članom.<ref>[https://www.menart.hr/glazba/hr/novosti/zabranjeno-pusenje-ima-korona-pozitivan-hit/ Zabranjeno pušenje ima korona pozitivan hit!], ''menart.hr'' Pristupljeno 30. 05. 2022.</ref><ref name="24sata2020">[https://www.24sata.hr/promo-sadrzaj/zabranjeno-pusenje-ima-korona-pozitivan-hit-701453 Zabranjeno pušenje ima korona pozitivan hit!], ''24sata.hr'' Pristupljeno 30. svibnja 2022.</ref><ref>[https://remixpress.com/zabranjeno-pusenje-objavljuje-dvostruki-album-karamba-3-juna/ Zabranjeno pušenje objavljuje dvostruki album “Karamba!” 3. juna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022052853/https://remixpress.com/zabranjeno-pusenje-objavljuje-dvostruki-album-karamba-3-juna/ |date=2022-10-22 }}, ''remixpress.com'' Pristupljeno 30. svibnja 2022.</ref> Tako su u junu 2020. godine objavili singl i videospot za pjesmu "Korona hit pozitivan", koja je u urađena u saradnji s Kurtovićem.<ref name="24sata2020"/><ref>[https://www.tportal.hr/showtime/clanak/zabranjeno-pusenje-u-zagrebu-s-pozitivnim-korona-hitom-20210920 Zabranjeno pušenje u Zagrebu s 'pozitivnim korona hitom'], ''tportal.hr'' Pristupljeno 30. svibnja 2022.</ref><ref>[https://dalmatinskiportal.hr/zivot/video-zabranjeno-pusenje--nemamo-virus--imamo-korona-pozitivan-hit/68087 Zabranjeno pušenje: Nemamo virus, imamo Korona pozitivan hit], ''dalmatinskiportal.hr'' Pristupljeno 30. svibnja 2022.</ref> U aprilu [[2022.]] godine objavljen je treći album uživo ''[[Live in Skenderija Sarajevo 2018]]''. Novi studijski album, ukupno dvanaesti ali i dvostruki, objavljen je [[3. juna]] 2022. godine.<ref>[https://mondo.rs/Zabava/Muzika/a1644178/Zabranjeno-pusenje-novi-album-Karamba.html KARAMBA! 6 životnih lekcija sa novog albuma Zabranjenog pušenja!], ''mondo.rs'' Pristupljeno 4. lipnja 2022.</ref><ref>[https://m.cdm.me/zabava/muzika-film-tv/poslije-cetiri-godine-cekanja-zabranjeno-pusenje-konacno-ima-novi-album-i-to-dvostruki/ Poslije četiri godine čekanja, Zabranjeno pušenje konačno ima novi album i to dvostruki], ''cdm.me'' Pristupljeno 4. lipnja 2022.</ref> Album je najavljan pjesmom "Ekrem" za koju je snimljen i spot koji je ponovo režirao Tomislav Fiket, a u ulozi Ekrema je glumac [[Asim Ugljen]].<ref>[https://www.klix.ba/magazin/muzika/ravnozemljas-ekrem-najavljuje-novi-dvostruki-album-zabranjenog-pusenja/220524099?fbclid=IwAR2VdL6kULnQREda-abvHcS7fWPeyx2353pyXRPTr-d5XpT0o2up5_lywzI Ravnozemljaš "Ekrem" najavljuje novi dvostruki album Zabranjenog pušenja], ''klix.ba'' Pristupljeno 30. svibnja 2022.</ref><ref>[https://www.kurir.rs/stars/3940447/ravnozemljas-ekrem-najavljuje-novi-dvostruki-album-karamba-zabranjenog-pusenja?fbclid=IwAR2KOy_Djco4Xxn34z8GE10UHMn4D64JTZ4YgIhHdFGte-4ZV-Y0JskYu7c Ravnozemljaš „Ekrem“ najavljuje novi dvostruki album "Karamba!" Zabranjenog pušenja], ''Kurir'' Pristupljeno 30. svibnja 2022.</ref><ref>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/745048/asim-ugljen-u-novom-spotu-zabranjenog-pusenja-ja-sam-poremeceni-ravnozemljas-ekrem?fbclid=IwAR3g3PX-8kbuzYo_fjLNFgeQBpXsQvpWcdDaDwuadNymY023S-iR_MoACJw Asim Ugljen u novom spotu "Zabranjenog pušenja": Ja sam poremećeni ravnozemljaš Ekrem], ''Avaz'' Pristupljeno 30. svibnja 2022.</ref><ref>[https://www.index.hr/magazin/clanak/ravnozemljas-ekrem-najavljuje-novi-dvostruki-album-karamba-zabranjenog-pusenja/2366978.aspx?fbclid=IwAR2DvN9Vk6ddGoBsL1rBPJjv2mme5r-H8HI8VCF9pobIQ9qu4aiICQABriU Ravnozemljaš "Ekrem" najavljuje novi dvostruki album "Karamba!" Zabranjenog pušenja], ''index.hr'' Pristupljeno 30. svibnja 2022.</ref><ref>[https://www.gloria.hr/gl/zivot/preporuke/asim-ugljen-postao-ekrem-ravnozemljas-skeptican-prema-knjizi-a-pun-povjerenja-prema-googleu-15202601 Asim Ugljen postao Ekrem Ravnozemljaš: ‘Skeptičan prema knjizi, a pun povjerenja prema Googleu‘], ''gloria.hr'' Pristupljeno 30. svibnja 2022.</ref> ==Muzički stil== Početkom 1980-ih, kada je ostatak pop scene [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|bivše Jugoslavije]] pratio europske trendove (uglavnom punk rock i novi val), Zabranjeno pušenje je bio dio jedinstvenog rock pokreta sa centrom u Sarajevu. Ovaj pokret, uglavnom zasnovan na prostom, mladalačkom garažnom rocku sa utjecajima folka, je odredio jedinstveni sarajevski urbani stil nazvan Novi primitivizam. Pjesme Zabranjenog pušenja su se kretale od [[Punk muzika|punk]]a do rocka; vrlo često aranžovane da sadrže [[Truba|trube]] i [[saksofon]]e, davale su grupi jedinstven zvuk. Zabranjeno pušenje je pjevalo o Sarajevu, njegovim idolima i lokalnim herojima uz priče o ljubavi i gubicima, na drugačiji i često humoristički način. Vrlo jasni i često cinični, stihovi grupe su bili dovoljno napredni da pokažu posljednje stadijume jugoslavenskog socijalizma ("Dan republike", "Srce, ruke i lopata", "Amir", "Guzonjin sin"), drugačije klubove i i homoseksualce ("Pišonja i Žuga u paklu droge", "Javi mi"), a također su predvidjeli mračne nagovještaje [[Rat u Bosni i Hercegovini|predstojećeg rata]] ("Kanjon Drine", "Zvijezda nad Balkanom"). Pjesme kao što su "Nedelja kad je otišo Hase" (pjesma je naizgled posvećena fudbaleru [[Asim Ferhatović|Asimu Ferhatoviću Haseu]], ali je zapravo o danu kada je umro [[Josip Broz Tito]]), "Anarhija all over Baščaršija", "Zenica Blues", "Šeki is on the Road Again", "Balada o Pišonji i Žugi", "Pišonja i Žuga u paklu droge", "Dok jezdiš ka Alemanji", "Lutka sa naslovne strane", "Na straži pored Prizrena" i mnoge druge su osigurale svoje mjesto u historiji rok muzike bivše Jugoslavije. ==Članovi== ===Sadašnja postava=== * [[Davor Sučić|Davor Sučić "Sejo Sekson"]] – [[pjevanje|vokal]], [[gitara]], [[lirika|tekstovi]] i pjesme (1980–1990; 1995–danas) * [[Antun Lović|Toni Lović]] – [[električna gitara|solo gitara]] (2004–danas) * [[Dejan Orešković|Dejan Orešković "Klo"]] – [[bas-gitara]] (2008–danas) * [[Robert Boldižar]] – [[violina]], [[klavijature]] (2004–danas) * [[Branko Trajkov|Branko Trajkov "Trak"]] – [[bubnjevi]] (1996–danas) <small>Izvor: [http://www.zabranjeno-pusenje.com/home/biografije/ Zabranjeno Pušenje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200117063426/http://www.zabranjeno-pusenje.com/home/biografije/ |date=2020-01-17 }}</small> ===Bivši članovi=== {{col-begin}} {{col-2}} * Faris Arapović – bubnjevi (1987–1990) * Kristina Biluš – prateći vokal (1999) * Predrag Bobić "Bleka" – bas-gitara (1996–2008)<ref name="Predrag Bobić Životopis"/> * Mustafa Čengić "Mujo Snažni" – gitara, prateći vokal (1980–1986) * Samir Ćeramida – bas-gitara (1996–1998) * Zoran Degan "Poka" – klavijature (1980–1983) * Zenit Đozić "Fu-do" – bubnjevi, udaraljke, prateći vokal (1980–1983; 1985) * Jadranko Džihan – klavijature (1987–1990) * Ognjen Gajić – [[saksofon]], [[flauta]], [[klavijature]] (1980–1987) * Marin Gradac "Mako" – pjevač, trombon (1996–1999) * Dragomir Herendić "Dragianni" – gitara (1999–2004) * Dražen Janković "Seid Mali Karajlić" – klavijature, prateći vokal (1980–1981; 1984–1987) * [[Nele Karajlić|Nenad Janković]] "Dr. Nele Karajlić" – pjevač, klavijature (1980–1990) * Albin Jarić "Jimi Rasta" – udaraljke (2001–2004) {{col-2}} * Paul Kempf "Pavo" – klavijature (2005–2017) * Predrag Kovačević "Kowalski" – gitara (1986–1990) * Sead Kovo "Sejo" – gitara (1996–1999) * [[Emir Kusturica]] – bas-gitara (1987) * Mladen Mitić "Munja" – bas-gitara, prateći vokal (1980–1986) * Darko Ostojić "Minka" – bas-gitara (1987–1990) * Đani Pervan – bubnjevi (1996) * Nedžad Podžić "Počko" – klavijature, prateći vokal (1996–1998) * Predrag Rakić "Šeki Gayton" – bubnjevi (1983–1986) * [[Mirko Srdić]] "Elvis J. Kurtović" – prateći vokal (1996–1999) * Zoran Stojanović – električna gitara (1996–1998) * Lana Škrgatić – saksofon, flauta, klavijature (2016–2019) * Bruno Urlić "Prco" – [[violina]], [[viola]], klavijature, prateći vokal (1997–2004) * Dušan Vranić "Duco" – klavijature, prateći vokal (1996–1997) {{col-end}} ==Diskografija== {{col-begin}} {{col-2}} '''Studijski albumi''' * ''Das ist Walter'' (1984) * ''Dok čekaš sabah sa šejtanom'' (1985) * ''Pozdrav iz zemlje Safari'' (1987) * ''Male priče o velikoj ljubavi'' (1989) * ''Fildžan viška'' (1997) * ''Agent tajne sile'' (1999) * ''Bog vozi Mercedes'' (2001) * ''Hodi da ti čiko nešto da'' (2006) * ''Muzej Revolucije'' (2009) * ''Radovi na cesti'' (2013) * ''Šok i nevjerica'' (2018) * ''Karamba!'' (2022) {{col-2}} '''Koncertni albumi''' *''Hapsi sve!'' (1998) *''Live in St. Louis'' (2004) * ''Live in Skenderija Sarajevo 2018'' (2022) '''Kompilacije''' *''Nikad robom, vazda taxijem - Best of 1'' (1996) *''Srce, ruke i lopata - Best of 2'' (1998) *''The Ultimate Collection'' (2009) {{col-end}} == Reference == {{commonscat|Zabranjeno pušenje}} {{reference}} == Vanjske veze == * [http://www.zabranjeno-pusenje.com/ Zabranjeno pušenje] * [https://www.discogs.com/artist/657453-Zabranjeno-Pu%C5%A1enje Zabranjeno pušenje] na Discogsu [[Kategorija:Bosanskohercegovačke muzičke grupe]] [[Kategorija:Novi primitivizam]] [[Kategorija:Jugoslavenske muzičke grupe]] 1b7jeopvr7tf863ynmjjkkle3gjenq6 Lepa Brena 0 29214 42714082 42712170 2026-10-26T22:44:33Z Vipz 151311 Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-56039-40|~2026-56039-40]] ([[User talk:~2026-56039-40|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] 42573017 wikitext text/x-wiki {{čišćenje}} {{Muzičar latinica |ime = Lepa Brena |networth = $100 million |slika = Lepa brena.jpg |tekst uz sliku = Lepa Brena 2007 |širina slike = |pejzažno = |boja pozadine = solista |ime po rođenju = Fahreta Jahić |alijas = |datum rođenja = {{birth date and age|1960|10|20}} |mesto rođenja = [[Tuzla]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]], {{zas|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija]] |smrt = |instrument = [[Vokal]] |žanr = [[Folk]], [[pop-folk]], [[pop]] |zanimanje = [[Pjevač|Pevačica]], [[glumci|glumica]] |aktivni period = [[1980]] – danas |izdavačka kuća = [[PGP-RTB|PGP]] <br /> [[Diskoton]] <br /> [[ZaM]] <br /> [[Grand Production]] |vezani članci = |vebsajt = }} '''Fahreta Živojinović''' (rođena kao Fahreta Jahić, [[20. 10.]] [[1960]], u Tuzli, [[Bosna i Hercegovina|BiH]]), poznatija pod estradnim imenom '''Lepa Brena''', je [[Jugoslaveni|jugoslovenska]]<ref>{{cite web |title=Lepa Brena: Nisam ni Hrvatica ni Srpkinja, ja sam Jugoslavenka |publisher=[[Index.hr]] |url=https://www.index.hr/magazin/clanak/lepa-brena-nisam-ni-hrvatica-ni-srpkinja-ja-sam-jugoslavenka/412754.aspx |date=8. august 2008.}}</ref> glumica, poduzetnica, te jedna od najvećih i najtiražnijih ženskih pevačkih zvezda svih vremena na području [[Bivša Jugoslavija|bivše Jugoslavije]]. Lepa Brena i njen orkestar Slatki greh su bili prvi koji su kombinovali tradicionalnu narodnu muziku sa modernom pop muzikom. Najveći hitovi ove folk dive su Mile voli disko (1982), Sitnije Cile sitnije (1983), Bato Bato, Šeik, Mače moje (1984), Miki Mićo (1986), Okrećeš mi leđa (1986), Hajde da se volimo, Sanjam, Golube (1987), Jugoslovenka (1989), Čik pogodi (1990), Ja nemam drugi dom (1994), Luda za tobom, Ti si moj greh (1996), Uđi slobodno, Pazi kome zavidiš (2008) kao i mnogi drugi. Sedmog decembra [[1991]]. godine udala se za bivšeg jugoslovenskog tenisera [[Slobodan Živojinović|Slobodana Živojinovića]] sa kojim ima dva sina, Stefana i Viktora. Sa suprugom Slobodanom i prijateljem [[Saša Popović|Sašom Popovićem]] je suosnovala izdavačku kuću [[Grand Produkcija]]. == Karijera == Karijeru je započela [[1980]]. godine. U početku je nastupala pod svojim pravim imenom i sa bendom koji se zvao „Lira Show“. Nastupali su po hotelima i restoranima tadašnje Jugoslavije, i ubrzo su se pročuli kao bend sa atraktivnim nastupom i neobičnom pevačicom.<!--šta god ovo značilo; a ni "izuzetno neobična ne ide u enciklopediju--> Sledili su ugovoreni redovni nastupi u [[hotel “Jugoslavija”|hotelu Jugoslavija]] u [[Beograd]]u. Tada, međutim, još nisu imali snimljen nijedan album. === Početak na TV Beograd === Najzaslužniji za njenu medijsku promociju bio je [[Milovan Ilić Minimaks]]. Pošto je nastup Lepe Brene i Slatkog greha u montaži emisije „Hit parada” na Televiziji Beograd izbačen zbog, za tadašnje uslove, skandaloznog i neprikladnog odevanja (na snimanje je došla u kratkom šortsu koji je sašila zajedno sa svojom majkom), Minimaks je na sopstvenu inicijativu u svoju autorsku emisiju na istoj televiziji ubacio snimak nastupa Lepe Brene. Od te emisije Fahreta Jahić beleži vrtoglav uspeh i nastupa pod pseudonimom „Lepa Brena“. === Saradnja sa Milutinom Popovićem-Zaharom === Godine 1982. Lepa Brena i Slatki greh izdaju album „Čačak, Čačak”, pojavljuju se u filmu „Tesna koža”. Autor svih kompozicija na prvom albumu bio je Milutin Popović-Zahar. Drugi album „Mile voli disko” izdat je [[1982]]. Neke od pesama sa tog albuma su Mile voli disko, Duge noge i druge. Album je prodat u rekordnih skoro 800 000 primeraka. Svojim pojavljivanjem na [[Jugovizija|Jugoviziji]] – jugoslovenskom izboru za Pesmu Evrovizije – sa pesmom „Sitnije, Cile, sitnije”, Lepa Brena i Slatki greh izazivaju zabunu među publikom, pošto se to takmičenje smatralo rezervisanim isključivo za pop pevače.<!-- možda bi ovde valjala jedna {{činjenica|date={{subst:CURRENTMONTH}}. {{subst:CURRENTYEAR}}.}}? --> Mada se nisu kvalifikovali za prestižno evropsko takmičenje, Lepa Brena i Slatki greh bili su apsolutni pobednici takmičenja stekavši još veću popularnost. Singl Sitnije cile sitnije prodat je u preko 800 000 primeraka.{{činjenica|date=07. 2010.}}<!--hmm, lepo, ali valjalo bi neki neki izvor/pokazatelj koji ovo može da potvrdi?--> === Saradnja sa Rakom Đokićem === Album „Bato, bato“, izdat je [[1984]]. godine. Prekinula je saradnju sa Milutinom Popovićem i menadžerom Vladimirom Cvetkovićem i okrenula se novom timu saradnika i novom menadžeru [[Raka Đokić|Raki Đokiću]]. Saradnja sa Popovićem bila je prekinuta još u toku priprema za Jugoviziju, kada su pesmu „Sitnije, Cile, sitnije” uradili [[Marina Tucaković]], [[Kornelije Kovač]] i [[Rade Pajić]]. Novi provokativniji imidž bio je praćen i novim muzičkim stilom, drugačijim od onog koji je negovao [[Saša Popović]]. Naredne tri godine i tri nova albuma Brenu će učiniti najpopularnijim pevačem Jugoslavije. Hitovi su se nizali: “Šeik”, “Mače moje”, “Nežna žena”, “Miki, Mićo”, “Okrećeš mi leđa” i mnogi drugi. Uporedo sa ovim albumima, Lepa Brena uspostavlja saradnju sa [[Miroslav Ilić|Miroslavom Ilićem]] i snima romantični duet “Jedan dan života” i pesmu “[[Živela Jugoslavija]]!” (prva pesma posle dužeg vremena koju je za Brenu komponovao [[Zahar]]), koja je, iako postala narodna himna, bila podjednako omražena i obožavana. Lepa Brena je bila poznata po svom jedinom zvaničnom političkom stavu - bila je beskompromisni pristalica i simbol ujedinjene Jugoslavije. Zimske Olimpijske igre u [[Sarajevo|Sarajevu]] 1984. godine, najmasovnije sportsko takmičenje ikada održano na prostoru Jugoslavije, otvorila je upravo Lepa Brena. U duetu sa Miroslavom Ilićem izvela je pesmu “Živela Jugoslavija!”. Takođe te godine Lepa Brena održava prvi uspešan koncert jedne jugoslovenske zvezde u inostranstvu (i danas se pamti fijasko najpopularnijeg jugoslovenskog rok benda “[[Bijelo dugme]]” u [[Bugarska|Bugarskoj]]).{{fact}} U susednoj [[Rumunija|Rumuniji]], u Temišvaru, je na stadionu “1. Maj” (sadasnji Dan Paltinișanu) pevala pred 65 000 ljudi, jednako zapaljenom i fanatičnom masom kao na nastupima u Jugoslaviji. Na tom koncertu Lepa Brena pevala je iz krana visoko podignuta nad publikom.{{fact}} Ovaj događaj bio je pokazatelj Brenine popularnosti van granica Jugoslavije. === Serijal “Hajde da se volimo” === Do kraja [[1986]]. godine Brena je već postala najpopularnija javna ličnost Jugoslavije, ali i učvrstila poziciju neprikosnovenog seks simbola. Menadžer Raka Đokić dolazi na ideju koja će se pokazati odličnom. Naime, Đokić je osmislio da sledeći album bude praćen filmom u kojem će Brena igrati glavnu ulogu. Ova ideja je uspešno realizovana i 1987. godine snimljen je film “[[Hajde da se volimo]]” praćen istoimenim albumom. Lepa Brena i Slatki greh postavljali su nove standarde u jugoslovenskoj zabavnoj muzici svog vremena, u nekim domenima (npr. osvajanje susednih tržišta, snimanje spotova po egzotičnim svetskim destinacijama) ostali su i do danas neprevaziđeni. Na osnovu stečenog uspeha, odlučeno je da se snime još dva nastavka filma: “Hajde da se volimo 2” i “Hajde da se volimo 3”, 1989. i 1990. godine (praćeni albumima “Četiri godine” i “Boli me uvo za sve”). Ova dva nastavka krunisaće njenu karijeru i od Lepe Brene napraviti najomiljeniju i najpopularniju pevačicu na prostoru Jugoslavije ikada. Najveći hitovi sa pomenuta dva albuma bili su “Hajde da se volimo”, “Golube”, “On ne voli me”, “Udri Mujo”, “Biseru beli”, “Ja pripadam samo tebi”, “Poželi sreću drugima”, “Jablane” i “Čik pogodi”. A hit “Jugoslovenka” snimljen u saradnji sa [[Alen Islamović|Alenom Islamovićem]], [[Vlado Kalember|Vladom Kalemberom]] i [[Daniel Popović|Danijelom Popovićem]], današnji komentatori i analitičari smatraju Breninim doprinosom očuvanju krhke i bolesne, no ipak liberalne ideje jugoslovenstva i zajedničke države Jugoslavije. Muzički i filmski kritičari spot i pesmu “Robinja” iz trećeg nastavka trilogije “Hajde da se volimo” smatraju remek-delom jugoslovenske filmske produkcije svog vremena i jugoslovenske pop-folk muzike uopšte. U tim turbulentim godinama krajem osamdesetih i početkom devedesetih, Lepa Brena i Slatki greh godišnje su održavali i preko 350 koncerata, a često se dešavalo da održe i dva koncerta u istom danu. Dugo će se pamtiti poduhvat kakav je kompletno rasprodat sedamnaestodnevni koncert u Centru “Sava”. Krajem osamdesetih Brena je održala i koncert u Bugarskoj, na stadionu Levskog u Sofiji, pred oko 100.000 ljudi (ni do danas nije bilo više ljudi na jednom koncertu u Bugarskoj) i izvedeno je čuveno sletanje na scenu iz helikoptera. === Razlaz sa Slatkim grehom i solo karijera === [[1991]]. godine Lepa Brena snima poslednji zajednički album sa “Slatkim grehom” “Zaljubiška” koji nije bio medijski propraćen zbog preloma noge Lepe Brene i njene udaje krajem godine za najboljeg jugoslovenskog tenisera [[Slobodan Živojinović|Slobodana Živojinovića]]. Nakon trogodišnje pauze, [[1993]]. godine Lepa Brena, ovaj put samostalno, izdaje album “Ja nemam drugi dom” i održava čuveni “koncert na kiši” na beogradskom stadionu “Tašmajdan”. Sledeća dva albuma [[1994]]. i [[1996]]. godine, “Kazna Božija” i “Šta je bilo, bilo je” bila su manje uspešna, ali su sa njih ostala još dva velika hita “Luda za tobom” i “Ti si moj greh”. [[2000]]. godine Lepa Brena i Slatki greh prave poslednji zajednički projekat “Pomračenje sunca”. Povratnički album Lepe Brene najavljen za [[2006]]. godinu pomeren je za [[2007]], ali kako stvari stoje, nerealno ga je bilo očekivati pre proleća [[2008]]. Upitana od novinara zašto se to dogodilo, Brena je odgovorila da je ona “pevala onoj ujedinjenoj i srećnoj Jugoslaviji, da te države danas nema, i da je stoga jako teško naći odgovarajuće pesme za nju, ali da će dati sve od sebe da uradi najbolje što može”. Album "Uđi slobodno" izdaje 2008. godine i vraća se na put stare slave. Napravila je koncerte na prostorima bivše Jugoslavije. Album "Začaran krug" izdaje 2011. godine gde su joj saradnici [[Petar Grašo]], [[Željko Joksimović]], [[Hari Varešanović]]... 20. i 21. oktobra 2011. godine priredila je dva koncerta u "Beogradskoj areni". Posle dugo godina nastupila je i u Novom Sadu na dan zaljubljenih 2014. godine u prepunoj sali SPENS-a. == Zanimljivosti == * Stefan je otet u jesen [[2000]]. godine (pretpostavlja se da su to izveli članovi [[Zemunski klan|Zemunskog klana]]) i navodno je vraćen posle isplate otkupnine od više od dva miliona nemačkih maraka. * Brak sa poznatim teniserom je prolazio kroz razne faze i bio je meta [[tabloid|žute štampe]]. Aprila [[2006]]. čak se objavljuje vest o tome da je Slobodan napustio zajedničku kuću i da je razvod neizbežan. Njih dvoje još uvek žive zajedno. * Smatra [[Emir Kusturica|Emira Kusturicu]] za blisku osobu; na nju je ostavio poseban utisak, i kao čovek i kao umetnik.<ref>{{Cite newspaper|url = https://www.facebook.com/notes/lepa-brena/lepa-brena-nedjeljni-jutarnji-07042013/10151334347067343/|title = Osim folka, volim dalmatinske pučke melodije|quote = S kojim ste se glasovitim ljudima upoznali? Tko je od njih ostavio na vas osobit dojam? – "Bobi i meni blizak je Emir Kusturica, veoma zanimljiv i kao čovjek i kao umjetnik."|last = Zlatar|first = Pero|date = 7 april 2013|journal = [[Jutarnji list]]|doi = |pmid = |access-date = |page=|volume=|issue=|issn= }}</ref> == Diskografija == * Čačak, Čačak (1981) * Mile voli disko (1982) * Sitnije, Cile, sitnije / Hej, najluđe moje (maksi singl, 1983)* * Bato, Bato (1984) * Pile moje (1984) * Jedan dan života / Živela Jugoslavija (Brena i Miroslav Ilić) (maksi singl, 1985) * Voli me, voli (1986) * Uske pantalone (1986) * Hajde da se volimo (1987) * Četiri godine (1989) * Boli me uvo za sve (1990) * Zaljubiška (1991) * Ja nemam drugi dom (1993) * Kazna božija (1994) * Šta je bilo, bilo je (1996) * Pomračenje sunca (2000) * The best of 2 CD-a (2004) * Uđi slobodno (2008) * Začarani krug (2011) * Zar je važno dal se peva ili pjeva (2018) == Filmografija == * [[Hajde da se volimo 3]] ([[1990]]) * [[Hajde da se volimo 2]] ([[1989]]) * [[Hajde da se volimo]] ([[1987]]) * [[Nema problema]] ([[1984]]) * [[Kamiondžije opet voze]] ([[1984]]) * [[Tesna koža]] ([[1982]]) == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lepa Brena}} * {{IMDb ime|id=0503190|name=Lepa Brena}} {{Lifetime|1960| |Jahić, Fahreta}} [[Kategorija:Jugoslavenske pjevačice]] [[Kategorija:Biografije, Brčko]] [[Kategorija:Pseudonimi]] [[Kategorija:Pop-folk pjevači]] c6i0s5b6wtt0mkgmrfgo8um6at3f3vc Wyndham Lewis 0 33691 42714144 42632846 2026-10-27T08:00:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714144 wikitext text/x-wiki {{otherpeople|Wyndham Lewis}} {{Infokutija02 umjetnik | pozboja = #6495ED | ime = Wyndham Lewis | slika = Wyndham Lewis photo by George Charles Beresford 1913.jpg | širina_slike = 200px | opis = Wyndham Lewis<br />fotografija: [[George Charles Beresford]], 1913 | ime_po_rođenju = Percy Wyndham Lewis | datum_rođenja = {{birth date|df=yes|1882|11|18}} | mjesto_rođenja = [[Amherst (Nova Škotska)|Amherst]], [[Nova Škotska]], Kanada | datum_smrti = {{death date and age|df=yes|1957|3|7|1882|11|18}} | mjesto_smrti = London | nacionalnost = engleska | polje = slikanje, poezija, književnost, kriticizam | obrazovanje = [[Slade School of Art]] | pokret = [[vorticizam]] }} '''Percy Wyndham Lewis''' ([[18.11.]], [[1882]] &ndash; [[7.3.]] [[1957]]) bio je [[Kanada|kanadsko]]-[[UK|britanski]] [[slikar]] i [[pisac]]. Bio je suosnivač [[vorticist]]ičkog pokreta u [[umjetnost]]i, te uređivao vorticistički časopis ''[[BLAST (časopis)|BLAST]]'' (1914-15). Najvažnija književna djela su mu roman ''[[Tarr]]'' (smješten u Pariz), i trilogija ''The Human Age'', koja se sastoji od romana ''The Childermass'' (1928), ''Monstre Gai'' i ''Malign Fiesta'' (1955), s radnjom smještenom u zagrobni život. Četvrti roman ''The Human Age'', ''The Trial of Man,'' je započet ali ostao samo u fragmentima u trenutku Lewisove smrti. == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20070712202441/http://rmc.library.cornell.edu/EAD/htmldocs/RMM04612.html Wyndham Lewis Collection at Carl Kroch Library, Cornell] * [http://www.wyndhamlewis.com/ Wyndham Lewis Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070916033154/http://www.wyndhamlewis.com/ |date=2007-09-16 }} * [http://www.unirioja.es/wyndhamlewis/ Website of the Wyndham Lewis Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070917044029/http://www.unirioja.es/wyndhamlewis/ |date=2007-09-17 }} * [http://dl.lib.brown.edu:8080/exist/mjp/show_series.xq?id=116014593613208 Lewis' ''The Tyro: A Review of the Arts of Painting Sculpture and Design'', 1921 - 1922] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130035106/http://dl.lib.brown.edu:8080/exist/mjp/show_series.xq?id=116014593613208 |date=2009-01-30 }} '''Audio''' * A recording of Wyndham Lewis reading ''End of Enemy Interlude'' at Harvard in 1940 can be heard on the audio CD [https://web.archive.org/web/20010419203817/http://www.ltmpub.freeserve.co.uk/fdrcat.html ''Futurism & Dada Reviewed'']. The same extract can be heard at [http://www.ubu.com/sound/lewis.html ubu.com]. The full reading can be heard on a cassette issued by [http://www.audio-arts.co.uk/ Audio Arts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427094551/http://www.audio-arts.co.uk/ |date=2007-04-27 }} {{Commonscat}} {{Lifetime|1882|1957|Lewis, Wyndham}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Slikari]] [[Kategorija:Engleski pisci]] mfp7kvf0als828quh96tuz5nh9jjbwt Pier Paolo Pasolini 0 36573 42714094 42713071 2026-10-26T23:34:04Z Akatone 191511 formatiranje 42714094 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Pier Paolo Pasolini | slika = PierPaoloPasolini.jpg | opis_slike = | pseudonim = | datum_rođenja = {{birth date|1922|3|5}} | mjesto_rođenja = {{flagicon|Kraljevina Italija}} [[Bologna]], [[Kraljevina Italija]] | datum_smrti = {{death date and age|1975|11|2|1922|3|5}} | mjesto_smrti = {{flagicon|Italija}} [[Ostia]], [[Rim]], [[Italija]] | zanimanje = {{hlist|[[romanopisac]]|[[pesnik]]|[[intelektualac]]|[[reditelj]]|[[novinar]]|[[lingvista]]|[[filozof]]}} | žanr = | pokret = | znamenita_djela = ''[[Salo ili 120 dana Sodome|Salò o le 120 giornate di Sodoma]]''<br/>''[[Accattone]]''<br/>''Ragazzi di vita''<br/>''Le ceneri di Gramsci'' | uticaj_od = [[Dante Alighieri]], [[Giovanni Boccaccio]], [[Geoffrey Chaucer]], [[William Shakespeare]], [[Novalis]], [[Markiz de Sade]], [[Charles Baudelaire]], [[Arthur Rimbaud]], [[Fjodor Dostojevski]], [[Giovanni Pascoli]], [[Antonio Gramsci]] | uticaj_na = [[Sylvia Plath]], [[Alberto Moravia]], [[Sergei Parajanov]], [[Ermanno Olmi]], [[Nanni Moretti]], [[Kathy Acker]], [[Diamanda Galás]], [[Roberto Saviano]] |potpis=Pier Paolo Pasolini signature.svg|obrazovanje=|alma_mater=Fakultet književnosti [[Univerzitet u Bolonji|Univerziteta u Bologni]]}} '''Pier Paolo Pasolini''' ([[Bologna]], 5. mart 1922 – [[Ostia]], 2. novembar 1975) je bio [[italija]]nski pesnik, [[intelektualac]], filmski reditelj i pisac. Smatra se jednim od najvažnijih italijanskih intelektualaca 20. veka.<ref>{{cite web|title=Il Dissenso di un Intellettuale: Pier Paolo Pasolini, a Cen|url=https://news-art.it/news/il-dissenso-di-un-intellettuale---pier-paolo-pasolini--a-cento-anni-dalla-nascita--.htm|access-date=17 August 2022|website=news-art.it|language=it-IT}}</ref><ref>{{cite web|last=Quarti|first=Matilde|date=18 November 2017|title=La vita e i libri di Pier Paolo Pasolini, intellettuale corsaro|url=https://www.illibraio.it/news/dautore/pier-paolo-pasolini-una-vita-violenta-670175/|access-date=17 August 2022|website=ilLibraio.it|language=it}}</ref><ref>{{cite web|date=15 November 2021|title=Pier Paolo Pasolini, l'uomo, l'artista, l'intellettuale: un volume in digitale dell'Espresso|url=https://www.repubblica.it/cultura/2021/11/15/news/pier_paolo_pasolini_l_uomo_l_artista_l_intellettuale_un_volume_in_digitale_dell_espresso-325751209/|access-date=17 August 2022|website=la Repubblica|language=it}}</ref> Kontroverzna ličnost zbog svog direktnog i napadnog stila, Pasolinijevo nasleđe ostaje sporno. Otvoreno je bio [[Gej|homoseksualac]], u ranoj mladosti je bio zagovornik oživljavanja [[Furlanski jezik|furlanskog jezika]], [[Kulturni konzervativizam|kulturnog konzervativizma]] i [[Hrišćanstvo|hrišćanskih]] vrednosti, a ubrzo nakon završetka [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]]<ref name="berlinale 1971">{{cite web|url=http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/1971/03_preistr_ger_1971/03_Preistraeger_1971.html|title=Berlinale 1972: Prize Winners|access-date=26 June 2011|work=berlinale.de|archive-date=4 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504155337/http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/1971/03_preistr_ger_1971/03_Preistraeger_1971.html|url-status=dead}}</ref> postao je [[Marksizam|marksista]] i počeo da izražava izuzetno oštre kritike italijanske [[Sitna buržoazija|sitne buržoazije]] i onoga što je video kao [[Amerikanizacija|amerikanizaciju]] i [[Dekadencija|degeneraciju]] italijanske kulture i [[konzumerizam]] vođen pohlepom.<ref>[https://collegefilmandmediastudies.com/pier-paolo-pasolini-cultural-hegemony-film-analysis-robin-cross/ Pier Paolo Pasolini: Cultural Hegemony. Film Analysis Robin Cross]. College Film & Media Studies. Retrieved 2 November 2021.</ref> Kao filmski stvaralac, Pasolini je često spajao društveno-političke polemike sa slikovitim i kritičkim ispitivanjem [[tabu]] seksualnih tema. Pasolinijevo nerešeno ubistvo u [[Ostia|Ostiji]] u novembru 1975. izazvalo je nemir u Italiji, gde je i dalje predmet žestoke debate. Saznanja italijanskih istražitelja [[Hladni slučaj|hladnog slučaja]] sugerišu da je najverovatniji uzrok [[ubistvo po ugovoru]] naručeno od strane [[Banda della Magliana|Bande della Magliane]], [[Mafija|kriminalne organizacije]] usko povezane sa [[Ekstremna desnica|ekstremno desničarskim]] terorizmom.<ref name=":05">{{cite web|title=Plea to reopen Pasolini murder file presented|url=https://www.ansa.it/english/news/lifestyle/arts/2023/03/03/plea-to-reopen-pasolini-murder-file-presented_823996a4-df79-4d90-be86-434d0010017a.html|date=March 3, 2023|website=ANSA}}</ref> == Biografija == === Rane godine === [[Datoteka:Pier Paolo Pasolini Bologna 1937.jpg|mini|Pasolini sa [[Francesco Leonetti|Francescom Leonettijem]] (levo) i [[Luciano Serra|Lucianom Serrom]] (desno) u [[Bologna|Bologni]], 1937.|lijevo|295x295пиксел]]Pasolini je rođen 5. marta 1922. godine u Bologni, tradicionalnom uporištu [[Ljevica|levice]] u Italiji. Otac mu je bio Carlo Alberto Pasolini, poručnik [[Armija Kraljevine Italije|Armije Kraljevine Italije]], a majka Susanna Colussi, učiteljica u osnovnoj školi. Venčali su se 1921. godine. Preselili su se u [[Conegliano]] 1923. godine, zatim u [[Belluno]] 1925. godine, gde im se rodio drugi sin Guidalberto. Godine 1926. Pasolinijev otac je uhapšen zbog kockarskih dugova. Njegova majka se sa decom preselila u kuću svoje porodice u [[Casarsa della Delizia, Pordenone|Casarsi]], u regionu [[Furlanija|Furlanije]]. Carlo Alberto je bio istaknuti [[Fašizam|fašista]],<ref>{{cite book|last=Siciliano|first=Enzo|date=2014|title=Pasolini; Una vida tormentosa|publisher=Torres de Papel|page=37|isbn=978-84-943726-4-3}}</ref> i te iste godine je pritvorio [[Anteo Zamboni|Antea Zambonija]], kog je ispravno identifikovo kao potencijalnog atentatora na [[Benito Mussolini|Benita Mussolinija]]. Pasolini je sa sedam godina počeo da piše pesme, inspirisan lepotom Casarse. Jedan od njegovih ranih uticaja bio je rad [[Arthur Rimbaud|Arthura Rimbauda]]. Njegov otac je prebačen u [[Idrija|Idriju]] u [[Julijska krajina|Julijskoj krajini]] (sada u [[Slovenija|Sloveniji]]) 1931. godine,<ref>[http://www.rtvslo.si/kultura/drugo/ste-vedeli-da-je-pier-paolo-pasolini-v-otrostvu-nekaj-casa-zivel-v-idriji/294028 Ste vedeli, da je Pier Paolo Pasolini v otroštvu nekaj časa živel v Idriji?: Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija]. Rtvslo.si (20 October 2012). Retrieved 22 May 2014.</ref> a 1933. su se ponovo preselili u [[Cremona|Cremonu]] u [[Lombardija|Lombardiji]], a kasnije u [[Scandiano, Reggio Emilia|Scandiano]] i [[Reggio Emilia|Reggio Emiliju]]. Pasolini se teško prilagođavao selidbama, a utehu je pronalazio u pisanju poezije i čitanju klasičnih autora ([[Fjodor Dostojevski|Dostojevski]], [[Lav Tolstoj|Tolstoj]], [[William Shakespeare|Šekspir]], [[Samuel Taylor Coleridge|Coleridge]], [[Novalis]]). U srednjoj školi u Reggio Emiliji upoznao je svog prvog pravog prijatelja, [[Luciano Serra|Luciana Serru]]. Njih dvojica su se ponovo sreli u Bologni, gde je Pasolini proveo sedam godina završavajući srednju školu. Ovde je razvio nova interesovanja, uključujući i fudbal. Godine 1939. Pasolini je završio srednju školu i upisao književnost na [[Univerzitet u Bologni|Univerzitetu u Bologni]], gde se detaljnije posvetio [[Filologija|filologiji]] i [[Estetika|estetici]] [[Figurativna umetnost|figurativne umetnosti]]. Posećivao je i lokalni [[kino klub]]. U svoje pesme iz ovog perioda, Pasolini je počeo da uključuje fragmente na furlanskom, manjinskom jeziku koji je naučio nakon što je na njemu počeo da piše poeziju: „Naučio sam to kao neku vrstu mističnog ljubavnog čina, neku vrstu [[Félibrige|felibrisma]], poput [[Oksitanski jezik|oksitanskih]] pesnika.“<ref>Stack, O. (1969). ''Pasolini on Pasolini'', pp. 15–17, London: Thames and Hudson.<!-- ISSN/ISBN needed --></ref> Pored Serre, među njegovim prijateljima iz Bologne je bio i [[Roberto Roversi]], kao i [[Francesco Leonetti]] iz [[Cosenza|Cosenze]], kojima je Pasolini često pisao pesme i pisma: „Duhovno jedinstvo i naš jedinstveni način osećanja su izuzetni, odnosno već činimo grupu, i skoro novu poetiku, barem mi se tako čini.“<ref>{{Cite book|edition=1. rist|title=Lettere. 1940: 1940 - 1954: con una cronologia della vitaé delle opere / a cura di Nico Naldini|publisher=Einaudi|date=1940|location=Torino|isbn=978-88-06-59331-5|series=Biblioteca dell'Orsa|first=Pier Paolo|last=Pasolini}}</ref> Godine 1943. osnovao je sa kolegama studentima ''Academiuta della lenga furlana'' (Akademiju furlanskog jezika). Pasolini je kao mladić počeo da se izjašnjava kao [[Ateizam|ateista]].<ref>Guy Flatley, [http://www.moviecrazed.com/outpast/pasolini.html The Atheist who was Obsessed with God] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303172047/http://www.moviecrazed.com/outpast/pasolini.html|date=3 March 2016}}, 1969, located at Moviecrazed.com (accessed 25 April 2008).</ref> === Drugi svetski rat === Godine 1942. Pasolini je o svom trošku objavio zbirku pesama na furlanskom, ''Poesie a Casarsa'', koju je napisao sa osamnaest godina. Delo su primetili i cenili intelektualci i kritičari kao što su [[Gianfranco Contini]], [[Alfonso Gatto]] i [[Antonio Russi]]. Pasolinijeve uljane slike su takođe bile dobro prihvaćene. Godine [[1941]]. je postao glavni urednik časopisa ''Il Setaccio'', ali je dobio otkaz zbog sukoba sa izdavačem, koji je bio povezan sa fašističkim režimom. Putovanje u Nemačku mu je takođe pomoglo da sagleda „pokrajinski“ status italijanske kulture u tom periodu. Ova iskustva su navela Pasolinija da revidira svoje mišljenje o kulturnoj politici fašizma i da se okrene ka marksizmu. Kako bi sakrio svoja marksistička uverenja, takmičio se u sportskim igrama koje su organizovali fašisti. Bio je unovačen kao vojnik i zarobljen u [[Njemačka|Nemačkoj]], ali je pobegao prerušen u seljaka. Pasolinijeva porodica se sklonila u Casarsu, gde su čekali kraj Drugog svetskog rata. Ovde se Pasolini pridružio grupi drugih mladih entuzijasta furlanskog jezika koji su želeli da kazarskom dijalektu furlanskog daju status jednak onome koji je imao furlanski dijalekat [[Udine]], koji je bio zvanični standard. Od maja 1944. izdavali su časopis ''Stroligut di ca da l'aga''. U međuvremenu, Casarsa je pretrpela saveznička bombardovanja i prisilno angažovanje od strane [[Italijanska Socijalna Republika|Italijanske Socijalne Republike]], kao i [[Partizani|partizanske]] operacije. Pasolini je pokušao da se distancira od ratnih događaja. Počevši od oktobra 1943, Pasolini, njegova majka i druge kolege su podučavali učenike koji nisu mogli da stignu do škola u [[Pordenone|Pordenonu]] ili Udinama. Ova obrazovna radionica je smatrana ilegalnom i raskinuta je u februaru 1944.<ref>{{cite book|last=Martellini|first=Luigi|date=2006|title=Pier Paolo Pasolini; Retrato de un intelectual|location=Valencia|publisher=Universidad de Valencia|page=28|isbn=978-84-370-7928-8}}</ref> Tu je Pasolini doživeo svoju prvu homoseksualnu ljubav prema jednom od svojih učenika. Njegov brat Guido, star 19 godina, pridružio se Akcijskoj partiji (''[[Partito d'Azione]])'' i njihovoj brigadi Osoppo, s kojom je otišao do Slovenije. Dana 12. februara 1945. Guido je ubijen u zasedi brigade Garibaldi, koja je služila u redovima [[Jugoslavija|jugoslovenskih]] [[Partizani|partizana]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]. Guidova smrt je teško pogodila Pasolinija i njegovu majku.<ref>Martelini, L. 2006, p. 29</ref> Šest dana nakon smrti njegovog brata, Pasolini i drugi su osnovali furlansku jezičku akademiju (''Academiuta di lenga furlana''). U međuvremenu, zbog Guidove smrti, Pasolinijev otac se vratio u Italiju iz pritvora u novembru 1945. i nastanio se u Casarsi. Istog meseca, Pasolini je diplomirao na univerzitetu nakon što je završio završnu tezu o delu [[Giovanni Pascoli|Giovannija Pascolija]] (1855–1912), italijanskog pesnika i intelektualca.<ref>Martelini, L. 2006, p. 33</ref> Godine 1946, Pasolini je objavio malu zbirku poezije ''I Diarii'' („Dnevnici“) u sklopu ''Academiute''. U oktobru je otputovao u Rim. Sledećeg maja započeo je takozvani ''Quaderni Rossi'', rukom pisan u starim školskim sveskama sa crvenim koricama. Završio je dramu na italijanskom jeziku ''Il Cappellano''. Njegovu zbirku poezije ''I Pianti'' („Krici“) takođe je objavila ''Academiuta''. === Rim === Pasolini se zaposlio kao nastavnik italijanskog i latinskog jezika. Nastavio je da piše i učlanio se u [[Italijanska komunistička partija|Italijansku komunističku partiju (PCI)]]. Godine 1949. je optužen za korumpiranje mladeži i opscenih činova na javnim mestima nakon što je uhvaćen u seksualnom odnosu sa lokalnim mladićima. Izbačen je iz komunističke partije i izgubio je posao. U januaru 1950. se preselio u Rim sa svojom majkom Susanom da započne novi život. Oslobođen je dve optužbe za opscenost 1950. i 1952. godine.<ref name="Martelini, L. 2006, p. 483">Martelini, L. 2006, p. 48</ref> Nakon što su godinu dana proveli u stanu ujaka po majci pored Piazza Mattei, Pasolini i njegova 59-godišnja majka preselili su se u oronulo predgrađe [[Rebibbia]], pored zatvora. Živeći tamo tri godine, on je svoju furlansku seosku inspiraciju preneo u ovo rimsko predgrađe, jednu od više borgata u kojima su živeli siromašni [[Proletarijat|proleterski]] imigranti, često u užasnim sanitarnim i socijalnim uslovima. Umesto da traži pomoć od drugih pisaca, Pasolini je radije išao svojim putem. Našao je posao u filmskom studiju [[Cinecittà]] i prodavao svoje knjige u bancarelle prodavnicama („prodavnicama na trotoarima“) u Rimu. Godine 1951, uz pomoć pesnika Vittorija Clementija, pesnika iz [[Abruzzo|Abruzza]], našao je posao kao profesor u srednjoj školi u [[Ciampino, Roma|Ciampinu]]. Imao je dug put do posla i zarađivao je oskudnu platu od 27.000 [[Lira (valuta)|lira]]. == Karijera == === Književnost === Godine 1954, Pasolini, koji je sada radio za književni odsek Cinecitte, napustio je svoj profesorski posao i preselio se u kvart Monteverde. U ovom trenutku se uselila njegova rođaka Graziella. Oni su takođe udomili Pasolinijevog oca Carla Alberta, koji je patio od [[Ciroza (patohistologija)|ciroze]] i umro 1958. godine. Pasolini je objavio ''La meglio gioventù'', svoju prvu značajnu zbirku pesama na furlanskom. Njegov prvi roman, ''Ragazzi di vita'' („Iskusni momci“), koji se bavio rimskim [[lumpenproletarijat]]om, objavljen je 1955. Zajedno sa ''Ragazzi di vita'', objavio je i svoju proslavljenu pesmu ''Le ceneri di Gramsci'', gde je izrazio tenzije između razuma i srca, kao i ideološke dijalektike unutar komunizma, debatu o umetničkoj slobodi, [[Socijalistički realizam|socijalističkom realizmu]] i privrženosti.<ref>Martelini, L. 2006, pp. 79–81</ref> Roman je doživeo veliki uspeh, ali je loše prihvaćen od strane Italijanske komunističke partije i italijanske vlade. Pokrenuta je tužba za „opscenost“ protiv Pasolinija i njegovog urednika Garzantija.<ref>Martelini, L. 2006, p. 62</ref> Iako oslobođen krivice, Pasolini je postao meta insinuacija i [[Tabloid (novinski format)|tabloidne štampe]]. Godine 1955, zajedno sa [[Francesco Leonetti|Francescom Leonettijem]], [[Roberto Roversi|Robertom Roversijem]] i drugima, Pasolini je uređivao i izdavao časopis poezije pod nazivom ''Officina''. Časopis je ukinut 1959. godine nakon četrnaest brojeva. Te godine je objavio i svoj drugi roman, ''Una vita violenta'' („Nasilni život“), koji je za razliku od njegovog prvog romana bio prihvaćen od strane komunističke kulturne sfere: kasnije je pisao kolumnu pod naslovom ''Dialoghi con Passolini'' („Pasolini u dijalogu“), za PCI časopis ''Vie Nuove'' od maja 1960. do septembra 1965.<ref>{{cite book|author=Robert Samuel Clive Gordon|title=Pasolini: Forms of Subjectivity|url=https://books.google.com/books?id=mD2SNnKlK5sC&pg=PA47|year=1996|publisher=Clarendon Press|isbn=978-0-19-815905-6|page=47}}</ref> koja je objavljena u obliku knjige 1977. kao ''Le belle bandiere'' („Lepe zastave“).<ref name="jacobin3">{{cite web|url=https://jacobinmag.com/2018/06/pier-paolo-pasolini-pci-communist-party|title=Remembering Pier Paolo Pasolini|last=Peretti|first=Luca|date=1 June 2018|website=[[Jacobin (magazine)|Jacobin]]|access-date=7 June 2018}}</ref> Kasnih 1960-ih Pasolini je uređivao kolumnu u nedeljniku ''Tempo''.''<ref>{{cite book|author=Emma Baron|chapter=Dear Intellectual: The Cultural Advice Columns|title=Popular High Culture in Italian Media, 1950–1970|year=2018|publisher=Palgrave Macmillan|location=Cham, Switzerland|isbn=978-3-319-90963-9|page=55|doi=10.1007/978-3-319-90963-9_3|url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-90963-9_3}}</ref>'' Godine 1966. Pasolini je napisao scenario za nikad snimljen film o apostolu [[Pavle od Tarsa|Svetom Pavlu]], koji je kasnije revidirao.<ref>{{Cite web|date=15 June 2015|title=Pasolini and St Paul|url=https://blogs.bl.uk/european/2015/06/pasolini-and-st-paul.html|access-date=2023-01-16|website=British Library|language=en|archive-date=2023-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230205144518/https://blogs.bl.uk/european/2015/06/pasolini-and-st-paul.html|url-status=dead}}</ref> Pasolinijev scenario je imao za cilj da prikaže Pavla kao modernog čoveka, ali bez modifikovanja nijedne njegove izjave.<ref>{{Cite book|last=Badiou|first=Alain|url=https://www.worldcat.org/oclc/51093150|title=Saint Paul : the foundation of universalism|date=2003|publisher=[[Stanford University Press]]|isbn=0-8047-4470-X|location=Stanford, Calif.|pages=36–37|oclc=51093150|author-link=Alain Badiou}}</ref> U Pasolinijevoj priči, Pavle je fašistički saradnik u [[Višijevska Francuska|Višijevskoj Francuskoj]] koji postaje prosvetljen dok putuje u Frankovu Španiju i pridružuje se antifašističkom [[Francuski pokret otpora|francuskom otporu]], događaju koji služi kao savremena ekvivalenta za Pavlov preobražaj.<ref>{{Cite book|last=Badiou|first=Alain|url=https://www.worldcat.org/oclc/51093150|title=Saint Paul : the foundation of universalism|date=2003|publisher=[[Stanford University Press]]|isbn=0-8047-4470-X|location=Stanford, Calif.|pages=37–38|oclc=51093150|author-link=Alain Badiou}}</ref> Scenario prati Pavla kako propoveda otpor u Italiji, Španiji, Nemačkoj i Njujorku (gde biva izdan, uhapšen i pogubljen).<ref>{{Cite book|last=Badiou|first=Alain|url=https://www.worldcat.org/oclc/51093150|title=Saint Paul : the foundation of universalism|date=2003|publisher=[[Stanford University Press]]|isbn=0-8047-4470-X|location=Stanford, Calif.|pages=38|oclc=51093150|author-link=Alain Badiou}}</ref> Kao što piše filozof [[Alain Badiou]], „Najviše iznenađuje u svemu tome način na koji su Pavlovi tekstovi nepromenjeni i sa skoro nedokučivom prirodnošću prebačeni u situacije u kojima ih Pasolini primenjuje: rat, fašizam, američki kapitalizam, i beznačajne debate italijanskog intelektualnog društva“.<ref>{{Cite book|last=Badiou|first=Alain|url=https://www.worldcat.org/oclc/51093150|title=Saint Paul : the foundation of universalism|date=2003|publisher=[[Stanford University Press]]|isbn=0-8047-4470-X|location=Stanford, Calif.|pages=39|oclc=51093150|author-link=Alain Badiou}}</ref> Godine 1970. Pasolini je kupio stari zamak u blizini [[Viterbo|Viterba]], severno od Rima, gde je počeo da piše svoj poslednji roman, ''Il Petrolio'', u kojem je osudio tajno poslovanje najviših slojeva vlasti sa korporacijama i kriminalnim organizacijama ([[Eni (naftna kompanija)|Eni]], [[CIA]], [[mafija]] itd.)<ref>Martelini, L. 2006, p. 192</ref> Ovaj roman (sa elementima dokumentarne proze) je ostao nedovršen usred Pasolinijeve iznenadne smrti 1975. godine. Godine 1972, Pasolini je počeo da sarađuje sa [[Ekstremna ljevica|ekstremno levičarskim]] udruženjem [[Lotta Continua]], za koje je režirao i producirao dokumentarni film, [[12 dicembre (dokumentarni film)|''12 decembre'']], o bombardovanju Piazza Fontane. Sebe je ostavio nepotpisanog u filmu. Sledeće godine počeo je da piše za najpoznatije italijanske novine ''[[Corriere della Sera|Il Corriere della Sera]]''. Početkom 1975. Garzanti je objavio zbirku njegovih kritičkih eseja, ''Scritti corsari'' („Korsarski spisi“). {{div col|colwidth=50em}} ==== Proza ==== * ''Ragazzi di vita'' (1955) * ''Una vita violenta'' (1959) * ''Il sogno di una cosa'' (1962) * ''Amado Mio – Atti Impuri'' (1982, napisano 1948) * ''Alì dagli occhi azzurri'' (1965) * ''Teorema'' (1968) * ''Reality'' (''The Poets' Encyclopedia,'' eng, 1979) * ''Petrolio'' (1992, nedovršeno) ==== Poezija ==== * ''La meglio gioventù'' (1954) * ''Le ceneri di Gramsci'' (1957) * ''L'usignolo della chiesa cattolica'' (1958) * ''La religione del mio tempo'' (1961) * ''Poesia in forma di rosa'' (1964) * ''Trasumanar e organizzar'' (1971) * ''La nuova gioventù'' (1975) * ''Roman Poems''. Pocket Poets No. 41 (eng,1986) * ''The Selected Poetry of Pier Paolo Pasolini: A Bilingual Edition''. (eng, 2014) ==== Eseji ==== * ''Passione e ideologia'' (1960) * ''Canzoniere italiano, poesia popolare italiana'' (1960) * ''Empirismo eretico'' (1972) * ''Lettere luterane'' (1976) * ''Le belle bandiere'' (1977) * ''Descrizioni di descrizioni'' (1979) * ''Il caos'' (1979) * ''La pornografia è noiosa'' (1979) * ''Scritti corsari'' (1975) * ''Lettere (1940-1954)'' (1986) ==== Pozorišne drame ==== * ''Orgia'' (1968) * ''Porcile'' (1968) * ''Calderón'' (1973) * ''I Turcs tal Friùl'' (1944, objavljeno 1976) * ''Affabulazione'' (1977) * ''Pilade'' (1977) * ''Bestia da stile'' (1977) {{div col end}} === Film === [[Datoteka:Pasolini e fellini.jpg|mini|283x283пиксел|Pasolini i [[Federico Fellini]], kasne 1950-e]] Godine 1957, zajedno sa [[Sergio Citti|Sergiom Cittijem]], Pasolini je sarađivao na filmu [[Federico Fellini|Federica Fellinija]] ''[[Le notti di Cabiria]]'', pišući dijaloge za odeljke koji sadrže rimski dijalekt. Fellini ga je takođe zamolio da radi na dijalogu za neke epizode ​​''[[La dolce vita]]''.<ref>{{cite web|last=Monopoli|first=Leonardo|title=Pasolini e il cinema|url=http://www.homolaicus.com/letteratura/pasolini/7.htm|website=homolaicus.com|access-date=9 September 2018|language=it}}</ref> Takođe je kooscenarista je na filmu ''[[La lunga notte del '43]].'' Pasolini je debitovao kao glumac u filmu [[Carlo Lizzani|Carla Lizzanija]] ''[[Il gobbo (film, 1960)|Il gobbo]]'' iz 1960. godine. Prvi film koji je Pasolini napisao i režirao bio je ''[[Accattone]]'' 1961. godine. Iako je Pasolini pokušao da se distancira od [[Italijanski neorealizam|italijanskog neorealizma]], smatra se da je ''Accattone'' jedna vrsta neorealističnog filma. Nick Barbaro, kritičar koji piše za ''[[Austin Chronicle]]'', izjavio je da je to „možda najmračniji film“ koji je ikada video.<ref>{{cite web|url=https://www.austinchronicle.com/events/film/2001-02-07/140956/|title=Movie Review: Accattone|website=www.austinchronicle.com|access-date=2023-12-20|archive-date=2022-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221106234401/https://www.austinchronicle.com/events/film/2001-02-07/140956/}}</ref> Film je izazvao kontroverze i skandal, a konzervativci su tražili od vlade strožu cenzuru. Godine 1963, Pasolinijeva epizoda ''[[La ricotta]]'', iz [[omnibus film]]a ''[[Ro.Go.Pa.G.]]'', je cenzurisana i Pasoliniju je suđeno za „vređanje italijanske države i vere“.<ref>{{cite news|last=Barbaro|first=Nick|title=Che Bella: Italian Neorealism and the Movies – and the AFS Series – It Inspired|newspaper=[[The Austin Chronicle]]|date=19 January 2001|url=http://www.austinchronicle.com/gyrobase/Issue/story?oid=oid%3A80268|access-date=13 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061207055450/http://www.austinchronicle.com/gyrobase/Issue/story?oid=oid:80268|archive-date=7 December 2006|url-status=live}}</ref> Tokom ovog perioda, Pasolini je često putovao u inostranstvo: 1961. sa [[Elsa Morante|Elsom Morante]] i [[Alberto Moravia|Albertom Moravijom]] u [[Indija|Indiju]] (gde je ponovo otišao sedam godina kasnije); 1962. u [[Sudan]] i [[Kenija|Keniju]]; 1963. u [[Gana|Ganu]], [[Nigerija|Nigeriju]], [[Gvineja|Gvineju]], [[Jordan]] i [[Palestina (država)|Palestinu]] (gde je snimio dokumentarac ''[[Sopralluoghi in Palestina per il vangelo secondo Matteo]]''). Napisao je i režirao crno-beli film ''[[Il Vangelo secondo Matteo|Il Vangelo Secondo Matteo]]'' (1964). Zasnovan je na [[Biblija|Svetom pismu]], ali ga je Pasolini prilagodio ekranizaciji, i on je naveden kao pisac. [[Isus|Isusa Hrista]], bosonogog seljaka, igra [[Enrique Irazoqui]]. [[Datoteka:Totò e pasolini.jpg|mini|284x284пиксел|Pasolini i [[Totò]], 1966.]] U svom filmu ''[[Uccellacci e uccellini]]'' iz 1966, šaljivoj, a u isto vreme i mističnoj basni, Pasolini je angažovao velikog italijanskog komičara [[Totò]]a da radi sa [[Ninetto Davoli|Ninettom Davolijem]], tadašnjim Pasolinijevim ljubavnikom i jednim od njegovih omiljenih glumaca. To je bila jedinstvena prilika za Totòa da pokaže da je i sjajan dramski glumac, pored svojih isključivo komičnih uloga. Pasolini je bio član žirija na [[16. berlinski filmski festival|16. Berlinskom međunarodnom filmskom festivalu]] 1966. godine.<ref name="berlinale 1966">{{cite web|url=http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/1966/04_jury_1966/04_Jury_1966.html|title=Berlinale 1966: Juries|access-date=22 February 2010|work=berlinale.de}}</ref> Godine 1967. u [[Venecija|Veneciji]] je upoznao i intervjuisao američkog pesnika [[Ezra Pound|Ezru Pounda]]. Razgovarali su o italijanskom pokretu ''[[Neoavanguardia]]'', a Pasolini je pročitao neke stihove iz italijanskog prevoda Poundovih ''Pisan Cantos''. Kasne 1960-e i početak 1970-ih godina prošlog veka bile su doba [[Studentske demonstracije 1960-ih|studentskog pokreta]]. Pasolini, iako je priznavao ideološke motive studenata i nazivao sebe „katoličkim marksistom“,<ref>{{cite web|url=http://www.pierpaolopasolini.com/bio.htm|title=Pier Paolo Pasolini – Biography|website=pierpaolopasolini.com}}</ref> smatrao ih je „antropološki srednjom klasom“ i da im je stoga suđeno da propadnu u svojim pokušajima revolucionarnih promena. Povodom protesta kod Valle Giulie, koji se odigrao u Rimu u martu 1968. godine, rekao je da saoseća sa policijom, jer su policajci „deca siromašnih“, dok su mladi militanti bili eksponenti onoga što je nazvao „levičarskim fašizmom“. Njegov film iz iste godine, ''[[Teorema (film)|Teorema]]'', prikazan je na [[Venecijanski filmski festival|Venecijanskom filmskom festivalu]], u napetoj političkoj klimi. U ''Teoremi'' je, sa [[Terence Stamp|Terencom Stampom]] u glavnoj ulozi tajanstvenog stranca, prikazao seksualni raspad [[Buržoazija|buržoaske]] porodice. Godine 1970. ponovo je otputovao u Afriku da snimi još jedan dokumentarac, ''[[Appunti per un'Orestiade africana]]''. Kasniji filmovi usredsređeni su na folklor, posebno na priče seksualne prirode, kao što su [[Giovanni Boccaccio|Bokačov]] ''[[Il Decameron (film)|Il Decameron]]'' (1971), [[Geoffrey Chaucer|Čoserove]] ''[[I racconti di Canterbury]]'' (1972) i ''[[Il fiore delle mille e una notte]]'' (1974). Ovi filmovi se obično grupišu kao Trilogija života. Iako ih je bazirao na klasicima, Pasolini je napisao scenarije i preuzeo zasluge za njih. Ova trilogija, podstaknuta uglavnom Pasolinijevim pokušajem da pokaže sekularnu svetost tela protiv društvenih kontrola koje je stvorio čovek, a posebno protiv podmitljivog licemerja verske države (religiozni likovi u ''I racconti di Canterbury'' prikazani su kao pobožne, ali amoralne budale) bili su napor da se predstavi stanje prirodne seksualne nevinosti od suštinskog značaja za pravu prirodu slobodnog čovečanstva. Naizmenično razigrani, razvratni i poetski senzualni, suptilno simbolični i vizuelno privlačni, filmovi su bili veoma popularni u Italiji i ostali su možda njegova najpopularnija dela. Ipak, uprkos činjenici da trilogiju u celini mnogi smatraju remek-delom, Pasolini je kasnije omalovažavao svoje stvaralaštvo zbog mnogih imitacija ova tri filma. Verovao je da se desila degradacija njegove vizije, koja je predstavljala istu eksploataciju tela koju je pokušao da negira u svojoj trilogiji. Na kraju ih se u potpunosti odrekao. Njegovo nezadovoljstvo ovim filmovima smatra se jednim od primarnih razloga za njegov poslednji film, ''[[Salo ili 120 dana Sodome|Salò]]'', u kome se ljudi prikazuju ne samo kao roba pod autoritarnom kontrolom, već kao i robovi autoritarnih hirova, bez slobode i vitalnosti koju su ljudi posedovali u Trilogiji života. Njegovo poslednje delo, ''[[Salo ili 120 dana Sodome|Salò o le 120 giornate di Sodoma]]'' (''Salo ili 120 dana Sodome'', 1975), premašilo je ono što je većina gledalaca u to vreme mogla da prihvati u eksplicitnim scenama seksualne perverznosti i intenzivnog sadističkog nasilja. Zasnovan na romanu ''120 dana Sodome'' [[Markiz de Sade|Markiza de Sada]], smatra se Pasolinijevim najkontroverznijim filmom. U maju 2006. Filmski vodič ''[[Time Out Group|Time Outa]]'' proglasio ga je „najkontroverznijim filmom“ svih vremena. ''Salò'' je bio zamišljen kao prvi film njegove Trilogije smrti, nakon kog bi usledio nedovršeni biografski film o [[Gilles de Rais]]u. == Lični život == Manji skandal izbio je tokom lokalnog festivala u [[San Vito al Tagliamento, Pordenone|Ramuscellu]] u septembru 1949. Cordovado, lokalni narednika [[Karabinjeri|karabinjera]], je anonimno obavešten o seksualnom ponašanju (masturbaciji) od strane Pasolinija sa trojicom mladića od šesnaest i manje godina.<ref name="Siciliano, Enzo. 2014, 1484">Siciliano, Enzo. 2014, 148</ref> Cordovado je pozvao roditelje mladića, koji su odbili da podnesu optužnicu uprkos Cordovadovom nagovaranju. Cordovado je ipak sastavio izveštaj, a doušnik je javno elaborirao svoje optužbe, što je izazvalo negodovanje u javnosti. Sudija u San Vito al Tagliamentu optužio je Pasolinija za „korupciju maloletnika i opscenog ponašanja na javnim mestima“.<ref name="Martelini, L. 2006, p. 483"/><ref name="Siciliano, Enzo. 2014, 1484"/> On i šesnaestogodišnjak su obojica optuženi.<ref name="Siciliano, Enzo. 2014, 1492">Siciliano, Enzo. 2014, 149</ref> Narednog meseca, tokom ispitivanja, Pasolini nije poricao činjenice, već je govorio o „književnom i erotskom nagonu“ i citirao [[André Gide|Andréa Gida]], dobitnika [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelove nagrade za književnost]] 1947. godine. Cordovado je obavestio svoje nadređene i regionalna štampa se umešala.<ref name="Siciliano, Enzo. 2014, 1492"/> Prema Pasoliniju, [[Kršćanska demokracija (Italija)|demohrišćani]] su podstakli čitavu aferu kako bi ukaljali njegovo ime („demohrišćani su povukli konce“). Otpušten je sa posla u Valvasoneu,<ref name="Martelini, L. 2006, p. 483"/> a partijska sekcija Udine ga je izbacila iz PCI, što je on smatrao izdajom. On je uputio kritičko pismo šefu, svom prijatelju Ferdinandu Mautinu, i tvrdio da je podvrgnut „taktizmu“ PCI. U stranci se njegovom isključenju protivila Teresa Degan, Pasolinijeva koleginica u prosveti. Napisao joj je i pismo u kome je priznao da se kaje što je bio „tako naivan, čak i nepristojan“.<ref name="Siciliano, Enzo. 2014, 1484"/> Pasolinijevi roditelji su ljutito reagovali i situacija u porodici je takođe postala neizdrživa.<ref>Siciliano, Enzo. 2014, 151</ref> Krajem 1949. odlučio je da se preseli u Rim zajedno sa svojom majkom u želji da započne novi život, nastanivši se u predgrađu Rima. Godine 1963. Pasolini je upoznao „veliku ljubav svog života“, 15-godišnjeg Ninetta Davolija, kome je kasnije dao prvu ulogu u svom filmu ''Uccellacci e uccellini'' iz 1966. Pasolini je postao Davolijev mentor i prijatelj.<ref>{{cite news|first=Doug|last=Ireland|title=Restoring Pasolini|date=4 August 2005|work=LA Weekly|publisher=LA Weekly, LP|url=http://www.laweekly.com/2005-08-04/news/restoring-pasolini/|access-date=29 August 2010|archive-date=27 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227224102/http://www.laweekly.com/2005-08-04/news/restoring-pasolini/|url-status=dead}}</ref> Brojne znamenite žene, među kojima su [[Maria Callas]], [[Anna Magnani]] i [[Laura Betti]], su bile Pasolinijeve bliske prijateljice. [[Dacia Maraini]], poznati italijanski pisac, rekla je o ponašanju Marije Callas prema Pasoliniju: „Pratila ga je svuda, čak i u Afriku. Nadala se da će ga 'preobratiti' u heteroseksualnost i u brak.“<ref>{{cite web|url=http://www.centrostudipierpaolopasolinicasarsa.it/molteniblog/lamore-impossibile-tra-ppp-e-maria-callas-nel-film-lisola-di-medea-di-sergio-naitza/|title=L'Amore impossibile tra PPP e Maria Callas nel film "L'isola di Medea" di Sergio Naitza|date=7 August 2016}}</ref> Pasolini je takođe bio osetljiv na problematiku vezanu za „novu“ ulogu koja se ženama nametala preko italijanskih medija, navodeći u intervjuu iz 1972. godine da „žene nisu automati za kockanje“.<ref>{{cite web|url=http://www.centrostudipierpaolopasolinicasarsa.it/molteniblog/pasolini-e-le-donne-oggetto-del-piccolo-schermo/|title=Pasolini e le donne-oggetto del piccolo schermo|date=2 June 2017}}</ref> Bio je navijač [[FK Bologna|fudbalskog kluba Bologne]].<ref>{{Cite web|last=Twitty|first=Thalia|date=2022-04-18|title=Pasolini's greatest passion: football|url=https://www.wireservice.ca/pasolinis-greatest-passion-football/|access-date=2023-08-11|website=Wire Service Canada|language=en-CA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811014546/https://www.wireservice.ca/pasolinis-greatest-passion-football/|archive-date=2023-08-11|url-status=dead}}</ref> == Politička uverenja == === Veza sa Italijanskom komunističkom partijom === [[Datoteka:Gramsci Pasolini.jpg|mini|315x315пиксел|Pasolini ispred groba [[Antonio Gramsci|Antonija Gramscija]] u Rimu]] U oktobru 1945. politički status [[Furlanija|Furlanije]] postao je predmet spora između različitih političkih grupa. Pasolini se 30. oktobra pridružio pro-nezavisnom udruženju ''Patrie tal Friul'', osnovanom u [[Udine (provincija)|Udinama]]. Pasolini je želeo Furlaniju zasnovanu na furlanskoj tradiciji, vezanu za katoličku crkvu u Italiji, ali i ekonomski i društveni napredak, za razliku od zagovornika regionalne autonomije koji su želeli da sačuvaju svoje privilegije zasnovane na „imobilizmu“.<ref name="Siciliano, Enzo. 2014, 111-1122">Siciliano, Enzo. 2014, 111–112</ref> On je takođe kritikovao PCI zbog njenog zagovaranja [[Unitarna država|centralizacije države]]. Pasolini je osnovao stranku ''Movimento Popolare Friulano'', ali je dao ostavku kada je shvatio da njome prikriveno manipuliše italijanska vladajuća Hrišćansko-demokratska partija kako bi se suprotstavila lokalnim [[Titoizam|titoistima]], koji su pokušavali da [[Aneksija|anektiraju]] delove Furlanije [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji]].<ref name="Siciliano, Enzo. 2014, 111-1122"/> Pasolini je 26. januara 1947. napisao deklaraciju koja je objavljena na naslovnoj strani lista ''Libertà'': „Po našem mišljenju, smatramo da je trenutno samo komunizam u stanju da obezbedi novu kulturu.“ To je izazvalo kontroverzu, delom zbog činjenice da on još uvek nije bio član PCI. Pasolini je planirao da proširi rad ''Academiute'' na književnost drugih [[Romanski jezici|romanskih jezika]] i upoznao je [[Egzil|prognanog]] [[Katalonija|katalonskog]] pesnika Carlesa Cardóa. Učestvovao je u nekoliko demonstracija nakon što se pridružio PCI. U maju 1949. prisustvovao je mirovnom kongresu u Parizu. Videvši težak život radnika i seljaka i posmatrajući sukobe demonstranata sa italijanskom policijom, počeo je da osmišljava svoj prvi roman. Tokom ovog perioda, dok je radio kao nastavnik u osnovnoj školi, istakao se u lokalnoj filijali Italijanske komunističke partije kao vešt pisac. Izrazio je neslaganje sa zvaničnim uverenjem partije da je [[Staljinizam]] [[Kristijanofobija|anti-hrišćanski.]] Tokom leta 1949. Pasolinija je rimokatolički [[Svećenik|sveštenik]] upozorio da će izgubiti svoju učiteljsku poziciju ako se ne odrekne [[Marksizam-lenjinizam|marksizam-lenjinizma]]. Slično tome, nakon što su neki plakati postavljeni u Udinama, Giambattista Caron, demohrišćanski poslanik, upozorio je Pasolinijevog rođaka Nica Naldinija da „[Pasolini] treba da napusti komunističku propagandu“ kako bi sprečio „teške posledice“.<ref name="Siciliano, Enzo. 2014, 1484"/> === Antifašizam i studentske demonstracije 1968. godine === Tokom 1968. godine, studenti univerziteta su vodili gerilski obračun s policijom na rimskim ulicama. Njihove pristalice su sukob karakterisale kao građansku borbu proletarijata protiv sistema. Pasolinijeve izjave i komentari vezani za ovaj događaj se mogu protumačiti kao izraz podrške policiji i kao „[[Antiantifašizam|anti-antifašistički]]“.<ref name="Centro Studi Pier Paolo Pasolini 2018">{{Cite web|date=2018-02-25|title=Contro le strumentalizzazioni di Pasolini: il falso dell"anti-antifascismo", di Wu Ming 1|url=http://www.centrostudipierpaolopasolinicasarsa.it/approfondimenti/contro-le-strumentalizzazioni-di-pasolini-il-falso-dellanti-antifascismo-di-wu-ming-1/|access-date=2023-09-25|website=Centro Studi Pier Paolo Pasolini Casarsa della Delizia|language=it-IT}}</ref> Prema ''Centro Studi Pier Paolo Pasolini'', mit o „anti-antifašisti“ Pasoliniju doprineo je ideji o [[Antiglobalizacija|antiglobalističkim]] savezima [[Neofašizam|neofašista]].<ref name="Centro Studi Pier Paolo Pasolini 2018" /> Pasolini nikada nije koristio pojam anti-antifašizam, koji je upotrebčjen tek u kasnijim izdanjima zbirke ''Scritti corsari'' kao naslov.<ref name="Centro Studi Pier Paolo Pasolini 2018" /> Pasolini je koristio koncept da napadne različite institucije i ličnosti, kao što su [[Kršćanska demokracija (Italija)|Hrišćanska demokratija]], tadašnji italijanski predsednik [[Giuseppe Saragat]], [[Radiotelevisione Italiana|RAI]] i zdravstvena komisija Predstavničkog doma, koji su svi, po njegovom mišljenju, krivi što su ignorisali zahteve [[Marco Pannella|Marca Pannelle]], koji je štrajkovao glađu više od dva meseca.<ref name="Centro Studi Pier Paolo Pasolini 2018" /> Oni su, prema Pasoliniju, bili „ne oni koji su se protivili neofašističkom nasilju na trgovima, već „antifašisti“ koji su se ponašali kao fašisti.“<ref name="Centro Studi Pier Paolo Pasolini 2018" /> Glavni izvor u vezi sa Pasolinijevim pogledima na studentski pokret je njegova poema ''Il PCI ai giovani'' („PCI mladima“), napisana posle bitke kod Valle Giulie. U obraćanju studentima, Pasolini izjavljuje da, za razliku od međunarodnih medija koji o njima izveštavaju, on njima neće laskati. Ističe da su oni deca buržoazije (''Avete facce di figli di papà / Vi odio come odio i vostri papà'' – „Imate lica razmaženih tatinih dečaka / mrzim vas kao što mrzim vaše očeve“), a zatim govori ''(Quando ieri a Valle Giulia avete fatto a botte coi poliziotti / io simpatizzavo coi poliziotti'' – „Kada ste se vi i policajci juče koškali kod Valle Giulia / ja sam se saosećao sa policajcima“). Objasnio je da se sa policajcima saoseća jer su oni „figli di poveri” („deca siromašnih”). Pesma ističe aspekt generacijske borbe unutar buržoazije koju predstavlja studentski pokret (''Stampa e Corriere della Sera, News- week e Monde / vi leccano il culo. Siete i loro figli / la loro speranza, il loro futuro... Se mai / si tratta di una lotta intestina'' – „''[[La Stampa (novine)|Stampa]]'' i ''[[Corriere della Sera]]'', ''[[Newsweek (novine)|Newsweek]]'' i ''[[Le Monde (novine)|Le Monde]]'' / ljube vam dupe. Vi ste njihova deca / njihova nada, njihova budućnost... Ako ništa drugo / to je borba između vas samih“).<ref name="pci2">{{cite magazine|last=Pasolini|first=Pier Paolo|date=16 June 1968|title=Il Pci ai giovani|trans-title=The PCI to Young People|url=http://temi.repubblica.it/espresso-il68/1968/06/16/il-pci-ai-giovani/?printpage=undefined|language=it|magazine=[[L'Espresso]]|access-date=8 June 2018}}</ref> Revolt iz 1968. Pasolini je video kao unutrašnju, benignu reformu [[establišment]]a u Italiji, pošto su demonstranti bili deo sitne buržoazije.<ref>Martelini, L. 2006, pp. 141–142</ref> Pesma je implicirala i klasno licemerje establišmenta prema demonstrantima, postavljajući pitanje da li bi mladi radnici bili tretirani slično ako bi se ponašali na isti način (''Occupate le università / ma dite che la stessa idea venga / a dei giovani operai / E allora: Corriere della Sera e Stampa, Newsweek e Monde / avranno tanta sollecitudine / nel cercar di comprendere i loro problemi? / La polizia si limiterà a prendere un po’ di botte / dentro una fabbrica occupata? / Ma, soprattutto, come potrebbe concedersi / un giovane operaio di occupare una fabbrica / senza morire di fame dopo tre giorni?'' – „Okupirajte univerzitete / ali recite da ista ideja dolazi / mladim radnicima / Dakle: ''Corriere della Sera'' i ''Stampa'', ''Newsweek'' i ''Le Monde'' / imaće toliko pažnje / u pokušaju da razumeju njihove probleme? / Hoće li policija osetiti ikakav otpor / u okupiranoj fabrici? / Ali iznad svega, kako bi se moglo / mladom radniku dozvoliti da zauzme fabriku / a da ne umre od gladi posle tri dana?“<ref name="pci2"/> Pasolini je sugerisao da je policija pravi proletarijat, poslat da se bori za slabu platu i iz razloga koje ona ne razume, protiv razmaženih dečaka istih godina, jer nisu imali sreće da mogu da se obrazuju (''poliziotti figli di proletari meridionali picchiati da figli di papà in vena di bravate'' – „policajci, sinovi proleterskih južnjaka, pretučeni od bahatih tatinih momaka“). Utvrdio je da su policajci samo spoljni sloj stvarne moći, tj. pravnog sistema.<ref>Martelini, L. 2006, p. 141</ref> Pasoliniju nisu bili strana suđenja. Za života je bio upleten u do 33 tužbe, uglavnom za „opscenost”, „pornografiju”, „nepoštovanje vere”, „nepoštovanje države“ i druge. Međutim, na kraju svake je bivao oslobođen krivice.<ref>{{Cite web|last=Damato|first=Cosimo Damiano|date=2022-05-22|title=Pier Paolo Pasolini e il libro bianco delle persecuzioni|url=https://rewriters.it/pier-paolo-pasolini-e-il-libro-bianco-delle-persecuzioni/|access-date=2023-09-25|website=ReWriters|language=it-IT}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pasolini e i processi|url=https://webtv.loescher.it/externalResources/downloadRes?resId=367205&itemId=366913|access-date=25 September 2023|website=Loescher Editore|language=it}}</ref> Dovedeno je u pitanje konvencionalno tumačenje Pasolinijeve pozicije.<ref name="Centro Studi Pier Paolo Pasolini 2018" /> U članku objavljenom 2015. godine, [[Wu Ming]] su tvrdili da Pasolinijeve izjave treba shvatiti u kontekstu njegove samopriznate mržnje prema buržoaziji koja ga je tako dugo progonila, jer u ''Il PCI ai giovani'' navodi: „Mi (tj. Pasolini i studenti) smo očigledno složni protiv policijske institucije“, te da pesma prikazuje policajce kao sloj koji je dehumanizovan svojim radom. Iako su bitke između studenata i policije bile tuče između bogatih i siromašnih, Pasolini priznaje da su studenti bili „na strani razuma“, dok je policija „u krivu“. [[Wu Ming]] sugerišu da je Pasolinijeva namera bila da izrazi skepticizam u pogledu ideje da su studenti revolucionarna snaga, tvrdeći da samo radnička klasa može da izazove revoluciju i da bi revolucionarni studenti trebalo da se pridruže PCI. Citiraju Pasolinijevu kolumnu koja je kasnije te godine objavljena u časopisu ''Tempo'', u kojoj je on studentski pokret, kao i [[Italijanski pokret otpora|pokret otpora]], opisao kao „jedina dva demokratsko-revolucionarna iskustva italijanskog naroda”. Te godine je takođe podržao predlog PCI da se policija razoruža, tvrdeći da bi to izazvalo promenu u psihologiji policajaca. Rekao je: „To bi dovelo do iznenadnog kolapsa te 'lažne ideje o sebi' koju mu je pripisala Moć, koja ga je programirala kao robota.“ Pasolinijeve polemike su imale za cilj da podstaknu demonstrante da preispitaju svoju pobunu i nisu ga sprečile da doprinese autonomaškom pokretu ''[[Lotta Continua]]'', koje je opisao kao „ekstremiste koji su možda fanatični i drski sa kulturnog stanovišta, ali koji takođe okušavaju svoju sreću i upravo zato [mislim] da zaslužuju podršku. Moramo da želimo previše da bismo dobili malo.“<ref name="Wu Ming 2016">{{cite web|url=http://wumingfoundation.tumblr.com/post/136530231760/pasoliniagainstthecops|title=The Police vs. Pasolini, Pasolini vs. The Police|author=Wu Ming 1|author-link=Wu Ming|last2=Meer|first2=Ayan|date=3 January 2016|website=[[Wu Ming Foundation]]|access-date=8 June 2018|via=Tumblr}}</ref> === Kritike konzumerizma === Pasolini je bio posebno zabrinut za [[lumpenproletarijat]], koji je prikazao u svom prvom filmu ''[[Accattone]]''. Zapazio je da vrsta čistoće koju je primetio u predindustrijskoj popularnoj kulturi brzo nestaje, u procesu koji je nazvao ''la scomparsa delle lucciole'' („nestanak svitaca“). Radost života dečaka je brzo zamenjena buržoaskim ambicijama kao što su kuća i porodica. Bio je kritičan prema levičarima koji su imali „tradicionalnu i nikada priznatu mržnju prema lumpenproletarijatu i siromašnom stanovništvu“. Godine 1958. pozvao je PCI da postane „partija siromašnih: partija, možemo reći, lumpenproletera“.<ref name="jacobin3"/> Koreni Pasolonijeve flozofije su zasnovani na uverenju da se u italijanskom društvu i svetu dešavala „[[Kopernikanski federalizam|kopernikanska]]” promena. Pored toga, bio je i oštar kritičar [[Konzumerizam|konzumerizma]], za koji je smatrao da je od sredine 1960-ih do ranih 1970-ih naglo uništio italijansko društvo. On je opisao scene [[Koprofagija|koprofagije]] u ''[[Salo ili 120 dana Sodome|Salu]]'' kao komentar na industriju [[Brza hrana|prerađene hrane]]. Kako je on to video, društvo konzumerizma („neokapitalizma“) i „novi fašizam“ su na taj način proširili otuđenje/homogenizaciju i centralizaciju koju bivši [[klerofašizam]] nije uspeo da postigne, pa je doveo do antropološke promene.<ref>Martelini, L. 2006, pp. 184–185</ref> Ta promena je povezana sa gubitkom [[Humanizam|humanizma]] i ekspanzijom produktivnosti kao centralnog za ljudsko stanje, koje je on prezirao. Smatrao je da je „nova kultura“ degradirajuća i vulgarna.<ref>Siciliano, Enzo. 2014, p. 389</ref> U jednom intervjuu je rekao: „S posebnom žestinom mrzim trenutnu moć, moć iz 1975. godine, koja je moć koja manipuliše telima na užasan način; manipulacija koja ne mora da zavidi onoj koju su vršili [[Heinrich Himmler|Himmler]] ili [[Adolf Hitler|Hitler]]“. Prema Simoni Bondavalli, Po Pasoliniju, neokapitalizma (koji je on definisao kao „novi fašizam“) je nametnuo uniformni konformizam bez pribegavanja sredstvima prinude: „nijedan fašistički centralizam nije uspeo da uradi ono što je uradio centralizam potrošačke kulture“.<ref>{{cite book|last=Bondavalli|first=Simona|title=Fictions of Youth:Pier Paolo Pasolini, Adolescence, Fascisms|date=2015|publisher=University of Toronto Press|isbn=9781442627079|location=Toronto, ON}}</ref> Filozof [[Davide Tarizzo]] je rezimirao Pasolinijev stav: {{cquote|''Po njegovom mišljenju, i stari i novi fašizam podriva osnove moderne demokratije. Ipak, novi fašizam to ne čini apsolutizujući narodni suverenitet na račun individualnih prava. Novi fašizam slavi naše slobode i apsolutizuje ljudska prava na štetu našeg osećaja pripadnosti društveno-političkoj zajednici. Stoga, stari i novi fašizam nastoje da ostvare demokratiju – što je nemirna ambicija fašizma – suprotnim putevima. U prvom slučaju, rezultat je rađanje političkih ideja, kao što je viša rasa, koje su podržane očiglednom političkom gramatikom. U drugom slučaju, rezultat je rađanje potpuno drugačije ideje, koja više nije politički akter, pravilno govoreći, već pasivni, anonimni entitet: ljudska populacija.''<ref>{{cite book |last=Tarizzo |first=Davide |title=Political grammars: the unconscious foundations of modern democracy |date=2021 |publisher=Stanford University Press |page=163 |isbn=9781503615328 |location=Stanford, CA |series=Square One: First Order Questions in the Humanities}}</ref>}} === Kritika Hrišćanske demokratije === Pasolini je video kontinuitet između fašističke ere i posleratnog političkog sistema koji su vodili demohrišćani, koje je opisao kao „klerofašiste“ zbog njihove upotrebe države kao represivnog instrumenta i zloupotrebe moći. Primer ovoga video je u uslovima u kojima je živeo rimski lumpenproleterijat u borgatama, koji je bio marginalizovan i društveno i geografski [[Segregacija|odvojen]] kao što je to bio i pod fašizmom. Jedan od dokaza ovog fenomena na koji se Pasolini osvrnuo jeste sukob nižih klasa sa policijom.<ref name="Wu Ming 2016" /> Takođe je okrivio demohrišćane za usvajanje vrednosti potrošačkog kapitalizma, doprinoseći onome što je video kao eroziju ljudskih vrednosti.<ref name="od">{{cite web|url=https://www.opendemocracy.net/en/pasolini_2982jsp/|title=The life and death of Pier Paolo Pasolini|last=Andrews|first=Geoff|date=1 November 2005|website=[[OpenDemocracy]]|access-date=7 November 2022}}</ref> Na regionalnim izborima 1975. došlo je do uspona levičarskih partija, i zadržavajući se na svom politički i socijalno grubom stilu ovog perioda, Pasolini je u ''Corriere della Sera'' izjavio da je došlo vreme da se najistaknutije ličnosti demohrišćana izvedu pred sud, gde bi trebalo da ušetaju sa lisicama na rukama i predvođeni [[karabinjeri]]ma. Smatrao je da je to jedini način da budu uklonjeni sa vlasti.<ref name="od" /><ref name="Siciliano, Enzo. 2014, pp. 388-3892">Siciliano, Enzo. 2014, pp. 388–389</ref> Pasolini je optužio rukovodstvo demohrišćana da je „prožeto uticajem mafije“, da prikrilo niz [[Bombaški napad|bombaških napada]] od strane neofašista, [[Operacija Gladio|sarađivalo sa CIA-om]] i [[Oružane snage Italije|italijanskim oružanim snagama]] kako bi sprečilo uspon levice.<ref name="od" /><ref name="guardian3">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/24/who-really-killed-pier-paolo-pasolini-venice-film-festival-biennale-abel-ferrara|title=Who really killed Pier Paolo Pasolini?|last=Vulliamy|first=Ed|date=24 August 2014|work=[[The Guardian]]|access-date=12 May 2017}}</ref> === Televizija i kulturno otuđenje === Pasolini je oštro kritikovao [[Ekonomska globalizacija|ekonomsku globalizaciju]] i kulturnu dominaciju [[Sjeverna Italija|severne Italije]] (specifično [[Milano|Milana]]) nad drugim regionima, posebno južnim. Smatrao je da je to postignuto zahvaljujući moći televizije. Debatni TV program snimljen 1971. godine, u kojem je osudio [[Cenzura|cenzuru]], zapravo nije emitovan sve do dana nakon njegovog ubistva u novembru 1975. U planu reforme PCI koji je izradio u septembru i oktobru 1975., među poželjnim merama koje je trebalo sprovesti, naveo je i ukidanje televizije.<ref name="Siciliano, Enzo. 2014, pp. 388-3892"/> === Ostalo === [[Datoteka:Walter Veltroni 01.jpg|mini|285x285пиксел|Pasolini između [[Ferdinando Adornato|Ferdinanda Adornata]] i [[Walter Veltroni|Waltera Veltronija]] tokom [[Francisco Franco|antifrankističkih]] demonstracija ispred španske ambasade u [[Rim]]u, 1975.]] Pasolini se protivio postepenom nestanku italijanskih manjinskih jezika tako što je napisao neke od svojih pesama na [[Furlanski jezik|furlanskom]], regionalnom jeziku njegovog detinjstva. Njegovo protivljenje liberalizaciji zakona o [[abortus]]u učinilo ga je nepopularnim unutar levice.<ref>{{cite web|last=Liukkonen|first=Petri|url=http://www.kirjasto.sci.fi/pasolini.htm|title=Pier Paolo Pasolini|website=Books and Writers (kirjasto.sci.fi)|publisher=[[Kuusankoski]] Public Library|location=Finland|archive-url=https://web.archive.org/web/20060307182247/http://www.kirjasto.sci.fi/pasolini.htm|archive-date=7 March 2006|url-status=dead}}</ref> Međutim, uprkos tome što je podržavao održavanje referenduma o dekriminalizaciji abortusa, on se protivio njegovoj stvarnoj dekriminalizaciji,<ref name="rr2">{{cite news|last=Pasolini|first=Pier Paolo|date=1 January 1975|title=L'aborto il coito|trans-title=Abortion, Copulation|url=http://www.radioradicale.it/exagora/abortion-copulation|work=[[Corriere della Sera]]|access-date=8 June 2018|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142021/http://www.radioradicale.it/exagora/abortion-copulation|url-status=dead}}</ref> a kritikovao je i partijsko shvatanje demokratskog aktivizma kao pitanja izjednačavanja pristupa kapitalističkim tržištima za radničku klasu i druge podređene grupe.<ref>{{cite book|last=Rumble|first=Patrick|year=1996|title=Allegories of Contamination: Pier Paolo Pasolini's Trilogy of Life|url=https://books.google.com/books?id=8YyhCgAAQBAJ&q=%22pier+paolo+pasolini%22+and+%22radical+party%22&pg=PA136|series=Toronto Italian Studies|publisher=[[University of Toronto Press]]|page=136|isbn=9780802072191|access-date=8 June 2018}}</ref> Od početka 1968. godine i nadalje, Pasolini je sarađivao sa [[Levi libertarijanizam|levo-libertarijanskom]], [[Liberalizam|liberalnom]] i [[Antiklerikalizam|antiklerikalnom]] [[Radikalna partija Italije|Radikalnom partijom]] ''(Partito Radicale''). Uključio se u polemiku sa liderom stranke [[Marco Pannella|Marcom Pannellom]],<ref name="od" /><ref>{{cite web|url=http://www.radioradicale.it/exagora/conversation-with-pier-paolo-pasolini|title=Conversation with Pier Paolo Pasolini|author=<!--Not stated-->|website=[[Radio Radicale]]|access-date=7 June 2018|archive-date=2018-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141319/http://www.radioradicale.it/exagora/conversation-with-pier-paolo-pasolini}}</ref> podržao inicijativu Partije kojom se pozivalo na osam [[referendum]]a o raznim liberalizujućim reformama<ref name="rr2"/> i prihvatio je poziv da govori na partijskom kongresu pre nego što je ubijen. U intervjuu koji je dao neposredno pre svoje smrti, Pasolini je izjavio da se često ne slaže sa partijom.<ref>{{cite news|last1=Colombo|first1=Furio|last2=Battista|first2=Anna|date=8 November 1975|title=Siamo tutti in pericolo|trans-title=We are all in danger|url=http://irenebrination.typepad.com/files/pierpaolopasolini_furiocolombointerview_1975_byabattista.pdf|work=[[La Stampa]]|access-date=8 June 2018|archive-date=2018-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180328215059/http://irenebrination.typepad.com/files/pierpaolopasolini_furiocolombointerview_1975_byabattista.pdf|url-status=dead}}</ref> Nastavio je da podržava PCI<ref name="od" /> - u junu 1975. rekao je da će i dalje glasati za PCI jer smatra da je to „ostrvo gde se kritička svest uvek očajnički brani, i gde je ljudsko ponašanje još uvek u stanju da sačuva staro dostojanstvo“, a u poslednjim mesecima života se zbližio i sa rimskom filijalom [[Italijanska komunistička omladinska federacija|italijanske komunističke omladinske federacije]]. Aktivista federacije, Vincenzo Cerami, održao je govor koji je trebalo da održi Pasolini na kongresu Radikalne partije. U njemu je Pasolini potvrdio svoj marksizam i podršku PCI.<ref name="jacobin3"/> Izvan Italije, Pasolini se posebno zainteresovao za [[Zemlja u razvoju|zemlje u razvoju]], videći paralele između života među italijanskom nižom klasom i života u trećem svetu, toliko da je proglasio [[Bandunška konferencija|Bandung]] za glavni grad tri četvrtine sveta i pola Italije. Podržavao je [[Nova levica|Novu levicu]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]], predviđajući da će ona „dovesti do originalnog oblika nemarksističkog socijalizma“ i pišući da ga taj pokret podseća na italijanski pokret otpora. Pasolini je video ove dve oblasti borbe kao međusobno povezane. Posle posete [[Harlem]]u je izjavio da je „jezgro borbe za revoluciju Trećeg sveta zaista Amerika“.<ref name="jacobin3" /> == Smrt == Pasolini je ubijen 2. novembra 1975. na plaži u [[Ostia|Ostiji]].<ref>{{Cite web|url=https://ilglobo.com.au/news/33313/the-violent-death-of-inconvenient-intellect-pier-paolo-pasolini/|title=The violent death of "inconvenient" intellect, Pier Paolo Pasolini — Italianmedia|website=ilglobo.com.au|access-date=October 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811183745/https://ilglobo.com/news/the-violent-death-of-inconvenient-intellect-pier-paolo-pasolini-33313/|archive-date=August 11, 2020}}</ref> Gotovo neprepoznatljiv, Pasolini je bio brutalno pretučen i nekoliko puta pregažen sopstvenim automobilom. Više kostiju je slomljeno i njegovi testisi su smrskani, najverovatnije metalnom šipkom.<ref name=":05"/><ref>{{cite book|last=Barber|first=Stephen|author-link=Stephen Barber (writer)|date=July 17, 2020|title=The Massacre Game Pasolini: Terminal Film, Text, Words|publisher=Elektron Ebooks|isbn=9781909923072}}</ref> [[Autopsija]] je pokazala da je njegovo telo delimično spaljeno benzinom nakon smrti. Zločin se dugo smatrao [[Osveta|ubistvom iz osvete]], nalik [[mafija]]škom ubistvu, za koje je bilo skoro nemoguće da ga je izvršila samo jedna osoba. Pasolini je sahranjen u [[Casarsa della Delizia, Pordenone|Casarsi]]. Giuseppe (Pino) Pelosi (1958–2017), tada 17-godišnjak, uhvaćen je kako vozi Pasolinijev automobil i priznao je ubistvo. Osuđen je na 9 godina zatvora 1976. godine,<ref name=":05"/> u početku sa napomenom u presudi da je imao „nepoznate saradnike“, ali je ova fraza kasnije uklonjena.<ref name="guardian3"/><ref name="independent2">{{cite news|last=Gumbell|first=Andrew|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/who-killed-pasolini-1602381.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220526/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/who-killed-pasolini-1602381.html|archive-date=26 May 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Who killed Pasolini?|work=[[The Independent]]|date=23 September 1995|access-date=25 May 2015}}</ref> Dvadeset devet godina kasnije, 7. maja 2005, Pelosi je povukao svoje priznanje, za koje je rekao da je dato pod pretnjom nasilja nad njegovom porodicom. Tvrdio je da su tri čoveka „sa [[Južna Italija|južnjačkim]] akcentima” počinila ubistvo, tokom kog su Pasolinija vređali i nazivali „prljavim komunistom”.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/film/4529877.stm|title=Pasolini death inquiry reopened|last=Cataldi|first=Benedetto|date=5 May 2005|website=[[BBC]]}}</ref> Drugi dokazi otkriveni 2005. godine upućuju na to da je Pasolinija ubio [[Iznuđivanje|iznuđivač]]. Svedočenje njegovog prijatelja [[Sergio Citti|Sergia Cittija]] pokazalo je da su neke od rolni filma za [[Salo ili 120 dana Sodome|''Salò'']] ukradene, i da je Pasolini planirao da se sastane sa lopovima i pregovara o njihovom povratku 2. novembra 1975. godine, po povratku iz [[Stockholm]]a.<ref>{{cite web|title=Asesinato de Pasolini, nueva investigación|url=http://www.razon.com.mx/spip.php?article29280|work=La Razón|access-date=4 July 2012|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702125218/http://www.razon.com.mx/spip.php?article29280|archive-date=2 July 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Pasolini de nuevo|url=http://www.milenio.com/cdb/doc/impreso/8742252|archive-url=https://archive.today/20120629014013/http://www.milenio.com/cdb/doc/impreso/8742252|url-status=dead|archive-date=29 June 2012|work=Sentido contrario|publisher=Grupo Milenio|access-date=4 July 2012|author=Héctor Rivera|language=it|date=28 March 2010}}</ref><ref>{{cite web|title=Pier Paolo Pasolini (1922–1975)|url=http://www.cinematismo.com/biografias/pier-paolo-pasolini-1922-1975/|publisher=Cinematismo|access-date=4 July 2012|language=it|archive-date=12 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812102235/http://www.cinematismo.com/biografias/pier-paolo-pasolini-1922-1975/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:ouU8zYEgmXMJ:rassegnastampa.mef.gov.it/mefinternazionale/PDF/2010/2010-04-02/2010040215372121.pdf+muerte+de+pasolini-+rollos+robados&hl=es&gl=co&pid=bl&srcid=ADGEESg_Hz3kNu-APpn4-A1D42JjsI01jWmCc2RU0zb8ji3iX5Me-8LlK1uyuIo3mo0-NebUSyoFpa3dPHTIiOtQfs1b07D-_EhM_NYQjqCIObthlxA86VQDWnhZ7wpjQmFbzWDkBQuy&sig=AHIEtbROrSJpidVdGjEyfEHWL7gELlXFTw Google Drive Viewer]. Google, 2 April 2010. Retrieved 22 May 2014.</ref> Cittijeva istraga je otkrila dodatne dokaze, uključujući krvavi štap i očevidca koji je rekao da je video grupu muškaraca kako izvlače Pasolinija iz automobila.<ref name="guardian3"/><ref name="independent2"/> Rimska policija je ponovo otvorila [[Hladni slučaj|hladan slučaj]] nakon Pelosijevog povlačenja priznanja, ali su sudije odgovorne za istragu utvrdile da nova otkrića nisu dovoljna da opravdaju nastavak istrage. Od 2023. godine, molba za ponovno otvaranje slučaja je podneta na osnovu [[DNK analiza|DNK analize]] koja je povezala ubistvo sa [[Banda della Magliana|Bandom della Magliana]], kriminalnom organizacijom usko povezanom sa [[Ekstremna desnica|ekstremno desničarskim]] terorizmom.<ref name=":05"/> == Nasleđe == Kao reditelj, Pasolini je stvorio [[Pikarski roman|pikarski]] [[Italijanski neorealizam|neorealizam]], prikazujući tužnu stranu života proleterijata u Italiji. Mnogi ljudi nisu želeli da vide takve portrete u umetničkom delu u javnoj distribuciji. Njegov drugi film, ''[[Mamma Roma]]'' sa [[Anna Magnani|Annom Magnani]] u glavnoj ulozi, je priča o prostitutki i njenom sinu koja je predstavljala uvredu idealima i moralu tog vremena. Njegovi radovi, poetični i tematski fokusirani na surovu realnost, pokazali su da su takva iskustva manje udaljena od većine svakodnevnih života i doprineli su promenama u italijanskoj psihi.<ref name="JAM82">{{cite book|title=Il Caos (collected articles)|author=Pier Paolo Pasolini|year=1995|publisher=[[Editori Riuniti]]|location=Rome|language=it}}</ref> Pasolinijev rad je često izazivao negodovanje, prvenstveno zbog njegovog čestog fokusa na seksualno ponašanje i kontrasta između onoga što je predstavljao i onoga što je javno prihvatljivo. Dok se Pasolinijeva poezija često bavila njegovim homoseksualnim ljubavnim interesima, oni nisu bila jedina, pa čak ni glavna tema. Posebno se ističe i njegovo interesovanje za i upotrebu italijanskih dijalekata. Veliki deo poezije koju je pisao bio je o njegovoj veoma poštovanoj majci. On je prikazao pojedine kutke savremene stvarnosti kao što je malo koji drugi pesnik mogao da uradi. Njegova poezija nije bila toliko poznata van Italije kao njegovi filmovi. Zbirka Pasolinijeve poezije na engleskom je prvi put objavljena 1996. godine.<ref name="noonday">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pqzRAIwoq8EC&q=pier+paolo+pasolini+collected+poems|title=Collected Poems|author=Pier Paolo Pasolini|year=1996|publisher=Noonday Press|isbn=9780374524692}}</ref> Pasolini je takođe razvio filozofiju jezika uglavnom vezanu za njegove studije filma.<ref name="JAM72">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=v0-pPQAACAAJ&q=pier+paolo+pasolini|title=Heretical empiricism|last=Pasolini|first=Pier Paolo|date=1988–2005|publisher=New Academia Publishing|isbn=9780976704225}}</ref> Ova teorijska i kritička aktivnost bila je još jedna tema o kojoj se žestoko raspravljalo. Njegovi sabrani članci i komentari različitih događaja dostupni su i danas.<ref name="JAM82"/><ref>{{cite book|title=Dibattiti sui film|author=A. Covi|year=1971|publisher=Gregoriana|location=Padova|language=it}}</ref><ref>{{cite book|title=Scrittori e Popolo – il populismo nella letteratura italiana contemporanea|author=A. Asor Rosa|year=1988|publisher=Gregoriana|location=Torino|language=it}}</ref> Ove studije se mogu smatrati osnovom njegovog umetničkog gledišta. Verovao je da je jezik — poput engleskog, italijanskog, dijalekta ili drugog — krut sistem u kojem je ljudska misao zarobljena. Takođe je smatrao da je bioskop „pisani“ jezik stvarnosti koji, kao i svaki drugi pisani jezik, omogućava čoveku da sagleda stvari iz ugla istine.<ref name="JAM72"/> Njegovi filmovi osvojili su nagrade na [[Berlinale|Međunarodnom filmskom festivalu u Berlinu]], [[Kanski filmski festival|Filmskom festivalu u Kanu]], [[Venecijanski filmski festival|Filmskom festivalu u Veneciji]], Italijanskom nacionalnom sindikatu filmskih novinara, [[Nagrade Jussi|Nagradama Jussi]], [[Kinema Junpo nagradama]], [[Međunarodna katolička filmska kancelarija|Međunarodnoj katoličkoj filmskoj kancelariji]] i [[Njujorški krug filmskih kritičara|Njujorškom krugu filmskih kritičara]]. ''[[Il Vangelo secondo Matteo]]'' nominovan je za nagradu Ujedinjenih nacija [[Filmske nagrade Britanske akademije|Britanske akademije za filmsku i televizijsku umetnost (BAFTA)]] 1968. godine. == Filmografija == === Dugometražni filmovi === {| class="wikitable mw-collapsible" |- ! width="5%" |Godina ! width="26%" |Originalni naziv ! Nagrade/Napomene |- | 1961 | ''[[Accattone]]'' | prema Pasolinijevom romanu ''Una vita violenta'' |- style="background:#efefef;<br" / > [[Карлове Вари|Награда за најбољег редитеља на Филмском фестивалу у Карловим Варима]] | 1962 | ''[[Mamma Roma]]'' | nominacija — [[Zlatni lav]] za najbolji film na [[Venecijanski filmski festival|Venecijanskom filmskom festivalu]] |- |1964 | ''[[Il Vangelo secondo Matteo]]'' |Srebrni lav za najbolju režiju na Venecijanskom filmskom festivalu Posebna nagrada žirija na Venecijanskom filmskom festivalu nominacija — nagrada [[Nagrada BAFTA za najbolju režiju|BAFTA za najboljeg reditelja]] nominacija — Zlatni lav za najbolji film na Venecijanskom filmskom festivalu nominacije za tri [[Oscari|Oscara]] (1966) — [[Oscar za najbolju scenografiju|najbolja scenografija]], [[Oscar za najbolju kostimografiju|najbolja kostimografija]], [[Oscar za najbolju originalnu muziku|najbolja originalna muzika]] |- style="background:#efefef;" | 1966 | ''[[Uccellacci e uccellini]]'' | nominacija — [[Zlatna palma]] za najbolji film na [[Kanski filmski festival|Filmskom festivalu u Cannesu]] |- | 1967 | [[Kralj Edip (film)|''Edipo re'']] | nominacija — Zlatni lav za najbolji film na Venecijanskom filmskom festivalu |- style="background:#efefef;" | 1968 | [[Teorema (film)|''Teorema'']] | nominacija — Zlatni lav za najbolji film na Venecijanskom filmskom festivalu Pasolinijev istoimeni roman objavljen je krajem 1968. godine |- | rowspan="2" | 1969 | [[Porcile (film)|''Porcile'']] | |- style="background:#efefef;" | [[Medea (film, 1969)|''Medea'']] | |- | 1971 | [[Il Decameron (film)|''Il Decameron'']] | Srebrni medved za najbolju režiju na [[Berlinale|Berlinskom filmskom festivalu]] Posebna nagrada žirija na Berlinskom filmskom festivalu nominacija — Zlatni medved za najbolji film na Berlinskom filmskom festivalu prema knjizi [[Decameron|''Dekameron'']] [[Giovanni Boccaccio|Giovannija Boccaccia]] |- |1972 | ''[[I racconti di Canterbury]]'' | [[Zlatni medvjed|Zlatni medved]] za najbolji film na Berlinskom filmskom festivalu prema knjizi ''[[The Canterbury Tales]]'' [[Geoffrey Chaucer|Geoffreya Chaucera]] |- | 1974 | ''[[Il fiore delle mille e una notte]]'' | Posebna nagrada žirija na Filmskom festivalu u Cannesu nominacija — Zlatna palma za najbolji film na Filmskom festivalu u Cannesu prema ''[[1001 noć|Knjizi hiljadu i jedne noći]]'' raznih autora |- | 1975 | ''[[Salo ili 120 dana Sodome|Salò o le 120 giornate di Sodoma]]'' | prema knjizi ''[[120 dana sodome|Sto dvadeset dana Sodome]]'' [[Markiz de Sade|Markiza de Sada]] zbog eksplicitnog seksualnog sadržaja, kao i brutalnih scena fizičkog nasilja, zabranjen je u mnogim zemljama |} === Kratkometražni filmovi === {| class="wikitable mw-collapsible" |- ! width="5%" |Godina ! width="26%" |Originalni naziv ! Nagrade/Napomene |- |1963 |''[[La ricotta]]'' |deo [[Omnibus film|omnibusa]] ''[[Ro.Go.Pa.G.]]'' |- |1967 |''[[La Terra vista dalla Luna]]'' |deo omnibusa ''[[Le streghe]]'' |- |1968 |''[[Che cosa sono le nuvole?]]'' |deo omnibusa ''[[Capriccio all'italiana]]'' |- |1969 |''[[La sequenza del fiore di carta]]'' |deo omnibusa ''[[Amore e rabbia]]'' |} === Dokumentarni filmovi === {| class="wikitable mw-collapsible" |- ! width="5%" |Godina ! width="26%" |Originalni naziv ! Nagrade/Napomene |- | rowspan="2" |1963 |''[[La rabbia]]'' |komentari Pasolinija i [[Giovannino Guareschi|Giovannina Guareschija]] o svetskim događajima |- |''[[Sopralluoghi in Palestina per il vangelo secondo Matteo]]'' | |- |1964 |''[[Comizi d'amore]]'' | |- |1968 |''[[Appunti per un film sull'India]]'' | |- |1972 |''[[12 dicembre (dokumentarni film)|12 dicembre]]'' <small>(nepotpisan)</small> |dokumentarni film o [[Masakr na Piazzi Fontana|masakru na Piazzi Fontana]] i smrti anarhiste [[Giuseppe Pinelli|Giuseppea Pinellija]] |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Pier Paolo Pasolini}} * {{IMDb name|0001596}} * [http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/pasolini/ Sense of cinema.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200507055827/http://sensesofcinema.com/2002/great-directors/pasolini/ |date=2020-05-07 }} * [http://www.cpinternet.com/mbayly/callasasmedea.htm Esej o Pasolinijevoj Medeji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060622020424/http://www.cpinternet.com/mbayly/callasasmedea.htm |date=2006-06-22 }} * [http://zakka.dk/euroscreenwriters/interviews/pier_paolo_pasolini.htm Pasolinijeve beleške o Salu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060910105119/http://zakka.dk/euroscreenwriters/interviews/pier_paolo_pasolini.htm |date=2006-09-10 }} * [http://madamdestal.blogspot.com/2012/01/pazolinijevo-citanje-medeje.html Gledajući Pasolinijevu Medeju (analiza)] {{Pasolini}} {{Normativna kontrola}} {{Izabran}} {{Životni vijek|1922|1975|Pasolini, Pier Paolo}} [[Kategorija:Rođeni 1922.]] [[Kategorija:Umrli 1975.]] [[Kategorija:Italijanski pisci]] [[Kategorija:Italijanski dramski pisci]] [[Kategorija:Italijanski esejisti]] [[Kategorija:Italijanski pjesnici]] [[Kategorija:Italijanski romanopisci]] [[Kategorija:Italijanski lingvisti]] [[Kategorija:Italijanski filmski glumci]] [[Kategorija:Italijanski filmski režiseri]] [[Kategorija:Dobitnici Zlatnog medveda]] [[Kategorija:Italijanski filmski scenaristi]] [[Kategorija:Italijanski filmski kritičari]] [[Kategorija:Italijanski slikari]] [[Kategorija:Italijanski novinari]] [[Kategorija:Italijanski ateisti]] [[Kategorija:Ateistički aktivisti]] [[Kategorija:Italijanski filozofi]] [[Kategorija:Italijanski komunisti]] [[Kategorija:Marksisti]] [[Kategorija:Italijanski socijalisti]] [[Kategorija:Žrtve ubistva]] [[Kategorija:Žrtve atentata]] [[Kategorija:LGBT reditelji i rediteljke]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Italije]] [[Kategorija:LGBT pisci i spisateljice]] [[Kategorija:Gej pisci]] [[Kategorija:Gej muškarci]] [[Kategorija:Gej glumci]] [[Kategorija:Biografije, Bologna]] [[Kategorija:Biografije, Emilija i Romanja]] 9qllcd99mfdv48q5mneywa3khvv81d7 Vsevolod Mejerholjd 0 41960 42714134 42253684 2026-10-27T03:58:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714134 wikitext text/x-wiki {{Čišćenje}} '''Vsevolod Emiljevič Mejerholjd''' ({{lang-ru|Всеволод Эмильевич Мейерхольд}}; {{lang-de|Karl Kazimir Theodor Meyerhold}}) ({{OldStyleDate|28.1.|1874|10.2.}} — [[2.2.]] [[1940]]?) smatra se jednim od najvećih [[pozorište|teatarskih]] [[inovator]]a [[dvadeseto stoljeće|dvadesetog stoljeća]]. Karijeru je počeo kao glumac u Moskovskom art-teatru, ali [[realizam]] [[Stanislavski|Stanislavskog]] nije bio po njegovom ukusu. Do [[Ruska revolucija 1917|revolucije 1917.]] eksperimentirao je u svom teatru-radionici, istovremeno radeći u etabliranim teatarskim kućama. U revoluciji je pronašao načina da postavi produkcije koje se povezuju s njim: konstruktivistička scena i tekstovi izrečeni u maniru političkih govora. U početku je bio prihvaćen od novog revolucionarnog režima, ali doktrina [[Socijalistički realizam|socijalističkog realizma]] nije bila za njega. Uhapšen je u junu 1939. i ubijen u moskovskom zatvoru februara 1940.<ref>{{Cite web|author=Valeria Paikova|title=Vsevolod Meyerhold: The revolutionary communist director executed by Stalin|url=https://www.rbth.com/arts/332913-vsevolod-meyerhold-biomechanics}}</ref> == Vanjske veze == * [http://www.britannica.com/eb/print?eu=53712 Meyerhold in the Encyclopædia Britannica] * [http://www.meyerhold.org Meyerhold Memorial Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070831081836/http://www.meyerhold.org/ |date=2007-08-31 }} * [http://www.unet.com.mk/mian/english.htm Meyerhold's theatrical system] * [http://web.syr.edu/~kjbaum/index.html Meyerhold's biomechanics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040608112753/http://web.syr.edu/~kjbaum/index.html |date=2004-06-08 }} * [https://web.archive.org/web/20080318145643/http://www.theatrehistory.com/russian/meyerhold002.html Oliver M. Sayler article on Meyerhold's theatre] * [http://max.mmlc.northwestern.edu/~mdenner/Drama/directors/1meyerhold.html Meyerhold on russiandrama.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423163836/http://max.mmlc.northwestern.edu/%7Emdenner/Drama/directors/1meyerhold.html |date=2008-04-23 }} * [http://meyerhold.theatre.ru Moscow Meyerhold Theatre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040608125707/http://meyerhold.theatre.ru/ |date=2004-06-08 }} (ruski) * [http://www.russianartandbooks.com/cgi-bin/russianart/08403A.html Meyerhold and Henri Barbusse]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://loosavor.org/2006/08/biomechanics_social_engineerin.html Meyerhold & Mayakovsky - Biomechanics & the Communist Utopia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927051412/http://loosavor.org/2006/08/biomechanics_social_engineerin.html |date=2007-09-27 }} * [http://www.russianartandbooks.com/cgi-bin/russianart/Mis00006.html Meyerhold in Russian periodicals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915070022/https://www.russianartandbooks.com/cgi-bin/russianart/Mis00006.html |date=2018-09-15 }} {{Lifetime|1874|1940|Majerholjd, Vsevolod}} {{Commonscat|Vsevolod Meyerhold}} [[Kategorija:Režiseri]] [[Kategorija:Žrtve Velike čistke]] ppn16x4wfootfqrd0awhe6xkwvyzlen Tom Skerritt 0 45703 42714081 42712690 2026-10-26T22:43:58Z Vipz 151311 42714081 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac | ime = Tom Skerritt | slika = Tom Skerritt at the 47th Emmy Awards cropped.jpg | slikasize = 200px | opis = Skerritt na 47. dodjeli Emmyja | ime_po_rođenju = Thomas Roy Skerritt | datum_rođenja = {{datum rođenja|1933|8|25|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Detroit]], [[Michigan]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{datum smrti i dob|2026|10|21|1933|8|25}} | mjesto_smrti = [[Seattle]], Washington, SAD | alias = Skerrit | website = | znamenite_uloge = {{ubl|Dallas u [[Alien (film)|''Alien'']]|Šerif Jimmy Brock u ''[[Picket Fences]]''}} | supružnik = Julie Tokashiki (1998–present)<br />Sue Oran (1977–1992)<br />Charlotte Shanks (1957–1972) }} '''Thomas Roy "Tom" Skerritt'''<ref>http://seattletimes.nwsource.com/html/movies/2003659411_pacificpskerritt15.html</ref> ([[25. augusta]] [[1933.]] – [[21. oktobra]] [[2026.]]) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[glumci|glumac]] koji je tokom karijere koja je započela 1962. i trajala sve do 2025. imao 70 filmskih i više od 200 televizijskih nastupa. Tom Skeritt je odrastao u Detroitu, u porodici poduzetnika Roya i domaćice Helen Skeritt. Tamo je završio [[Mackenzie High School (Michigan)|srednju školu Mackenzie]], a potom pohađao [[Wayne State University]] i [[University of Southern California|Univerzitet Južne Kalifornije]]. Skerritt je godine [[1962]]. imao filmski debi u filmu [[War Hunt]], kao i televizijski debi u seriji [[Combat!]]. Slijedio je niz uglavnom manjih uloga, od kojih se najviše ističu zlosretni kapetan Dallas u SF-filmu ''[[Alien]]'', te komodor Mike "Viper" Metcalf u filmu ''[[Top Gun]]''. Za nastup u dramskoj TV-seriji ''[[Picket Fences]]'' nagrađen je 1993. godine s [[Primetime Emmy Award za najboljeg glavnog glumca u dramskoj seriji]]. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * {{IMDb ime|0000643}} * [http://www.tomskerritt.com TomSkerritt.com]{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.youtube.com/watch?v=wCF3ywukQYA Kelly Video] {{Commonscat}} {{Saturn za najbolju gostujuću ulogu na televiziji}} {{Lifetime|1933|2026|Skerritt, Tom}} [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] q0e4rmlieb5k54gjj6a0zl2c5s3uako W. E. B. Du Bois 0 55146 42714137 42632832 2026-10-27T04:36:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714137 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac <!-- for more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]] --> |ime = W. E. B. Du Bois |slika = WEB DuBois 1918.jpg |opis = W. E. B. Du Bois, godine 1918 |datum_rođenja = {{birth date|1868|2|23|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Great Barrington (Massachusetts)|Great Barrington]], [[Massachusetts]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |datum_smrti = {{death date and age|1963|8|27|1868|2|23|df=y}} |mjesto_smrti = [[Accra]], [[Gana]] |zanimanje = [[pedagog]], [[nauka|naučnik]], [[aktivizam|aktivist]], [[novinar]] |movement = |uticaj_od = [[Booker T. Washington]], [[Karl Marx]] |uticaj_na = [[Bayard Rustin]], [[Cornel West]] |supružnik = Nina Gomer Du Bois, [[Shirley Graham Du Bois]] }} '''William Edward Burghardt Du Bois''' ([[23. 2.|23. februar]] [[1868]]{{ndash}} [[27. 8.|27. august]] [[1963]]) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] književnik, sociolog, historičar, novinar, urednik, aktivist i političar poznat kao jedan od najuticajnijih članova [[Pokret za građanska prava (SAD)|pokreta za građanska prava američkih crnaca]] u prvoj polovici 20. vijeka. Godine 1909. je osnovao [[Nacionalno udruženje za napredak Obojenih]] (NAACP), dan-danas najuticajniju organizaciju koja okuplja [[Afroamerikanci|Afroamerikance]] u SAD. == Objavljena djela == Du Bois je tokom svog 95-godišnjeg života napisao i izdao preko 4.000 članaka, eseja i knjiga. Većinu njih je danas prilično teško pronaći. Nije izdano nijedno izdanje Du Boisovih sabranih djela. Godine 1977.- Paul G. Partington je izdao [[bibliografija|bibliografiju]] Du Boisovih izdanih djela pod nazuvom ''W. E. B. Du Bois: A Bibliography of His Published Writings''. (Whittier, CA: c.1977, 1979 (rev. ed.)) (privately published). {{ISBN|0-9602538-1-5}}. Godine 1984. je izdan dodatak pod nazivom ''W. E. B. Du Bois: A Bibliography of His Published Writings—Supplement''. (Whittier, CA: c. 1984), 20 str. On predstavlja rezultat Partingtonovih istraživanja Du Boisovih spisa koje čuvca [[University of Massachusetts Amherst|Univerzitet Massachusettsa u Amherstu]]. === Knjige === * ''Black Reconstruction in America, 1860-1880'', uvod Du Boisovog biografa David Levering Lewis, 768 str. (Free Press: 1995 ponovno izdanje na temelju originala iz 1935. godine) {{ISBN|0-684-85657-3}}. To je najduže Du Boisovo djelo. * [http://www.gutenberg.org/dirs/1/7/7/0/17700/17700-h/17700-h.htm ''The Suppression of the African Slave Trade to the United States of America: 1638–1870'' Ph.D. dissertation, 1896, (Harvard Historical Studies, Longmans, Green, and Co.: New York) Full Text] * ''The Study of the Negro Problems'' (1898) * ''The Philadelphia Negro'' (1899) * ''The Negro in Business'' (1899) * ''The Evolution of Negro Leadership''. ''The Dial'', 31 (16. jul 1901). * {{cite book |title=[[The Souls of Black Folk]] |origyear=[[1903]] |year=1999 |isbn=0-393-97393-X}} * ''[[The Talented Tenth]],'' drugo poglavlje knjige ''The Negro Problem'', zbirka afroameričkih članaka (septembar 1903). * ''Voice of the Negro II'' (September 1905) * ''[[John Brown (abolicionist)|John Brown]]: A Biography'' ([[1909]]) * ''[[Efforts for Social Betterment among Negro Americans]]'' (1909) * ''Atlanta University's Studies of the Negro Problem'' (1897-1910) * ''The Quest of the Silver Fleece'' [[1911]] * ''The Negro'' (1915) * ''Darkwater'' ([[1920]]) * ''[[The Gift of Black Folk]]'' ([[1924]]) * ''Dark Princess: A Romance'' ([[1928]]) * ''Africa, Its Geography, People and Products'' (1930) * ''Africa: Its Place in Modern History'' (1930) * ''[[Black Reconstruction]]: An Essay toward a History of the Part Which Black Folk Played in the Attempt to Reconstruct Democracy in America, 1860-1880'' ([[1935]]) * ''What the Negro Has Done for the United States and Texas'' (1936) * ''Black Folk, Then and Now'' (1939) * ''Dusk of Dawn: An Essay Toward an Autobiography of a Race Concept'' ([[1940]]) * ''Color and Democracy: Colonies and Peace'' ([[1945]]) * ''The Encyclopedia of the Negro'' ([[1946]]) * ''The World and Africa'' (1946) * ''Peace Is Dangerous'' (1951) * ''I Take My Stand for Peace'' (1951) * ''In Battle for Peace'' (1952) * ''The Black Flame: A Trilogy'' * ''The Ordeal of Mansart'' ([[1957]]) * ''Mansart Builds a School'' ([[1959]]) * ''Africa in Battle Against Colonialism, Racialism, Imperialism'' (1960) * ''Worlds of Color'' ([[1961]]) * ''An ABC of Color: Selections from Over a Half Century of the Writings of W. E. B. Du Bois'' ([[1963]]) * ''The World and Africa, an Inquiry into the Part Which Africa Has Played in World History'' ([[1965]]) * ''The Autobiography of W. E. Burghardt Du Bois'' (International publishers, 1968) === Članci === * [http://gutenberg.readingroo.ms/etext04/conra10.txt ''The American Negro Academy Occasional Papers,'' 1897, No. 2 "The Conservation Of Races" full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090104005435/http://gutenberg.readingroo.ms/etext04/conra10.txt |date=2009-01-04 }} === Zvučni zapisi === * [http://folkways.si.edu/albumdetails.aspx?itemid=1033 Socialism and the American Negro (1960)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930174516/http://www.folkways.si.edu/albumdetails.aspx?itemid=1033 |date=2011-09-30 }} * [http://folkways.si.edu/albumdetails.aspx?itemid=1031 W.E.B. DuBois A Recorded Autobiography, Interview with Moses Asch (1961)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111127004913/http://www.folkways.si.edu/albumdetails.aspx?itemid=1031 |date=2011-11-27 }} * [http://folkways.si.edu/albumdetails.aspx?itemid=2689 Every Tone a Testimony (2001)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220090527/http://folkways.si.edu/albumdetails.aspx?itemid=2689 |date=2009-02-20 }} == Vanjske veze == {{Commonscat|W.E.B. Du Bois}} * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/dubois/ W. E. B. Du Bois: Online Resources, from the Library of Congress] * [http://www.goldenvoice.biz/ Golden Voices Audio Sample of "The Souls of Black Folk"] * [http://www.library.umass.edu/spcoll/exhibits/dubois/intro.htm University Massachusetts Amherst Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080209014552/http://www.library.umass.edu/spcoll/exhibits/dubois/intro.htm |date=2008-02-09 }} * [http://www.duboisweb.org/chronology.html Du Bois Lifetime Chronology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726005128/http://www.duboisweb.org/chronology.html |date=2011-07-26 }} * [http://www.naacp.org/about/history/dubois/ NAACP Website Entry on Du Bois] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212221258/http://www.naacp.org/about/history/dubois/ |date=2008-02-12 }} * [http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-905 W.E.B. Du Bois in Georgia /New Georgia Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130201014251/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-905 |date=2013-02-01 }} * [http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=81210 Poems by W. E. B. Du Bois at PoetryFoundation.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929083831/http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=81210 |date=2007-09-29 }} * [http://www.sociosite.net/topics/sociologists.php#DUBOIS Online articles by Du Bois] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130904144558/http://www.sociosite.net/topics/sociologists.php#DUBOIS |date=2013-09-04 }} * [http://www.britannica.com/eb/article-9031291/W-E-B-Du-Bois Encyclopaedia Britannica, W. E. B. Du Bois] * [http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-905 W. E. B. Du Bois in Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130201014251/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-905 |date=2013-02-01 }} * [http://www.DuBoislc.org/html/DuBoisBio.html "A Biographical Sketch of W. E. B. Du Bois" by Gerald C. Hynes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190510202100/http://www.duboislc.org/html/DuBoisBio.html |date=2019-05-10 }} * [http://www.bolender.com/Sociological%20Theory/DuBois,%20W.%20E.%20B/DuBois,_w__e__b_.htm Review materials for studying W. E. B. Du Bois] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090126013741/http://www.bolender.com/Sociological%20Theory/DuBois,%20W.%20E.%20B/dubois,_w__e__b_.htm |date=2009-01-26 }} * [https://web.archive.org/web/20040810071735/http://foia.fbi.gov/foiaindex/dubois.htm FBI File of William E. B. Du Bois] * [https://web.archive.org/web/20040501172601/http://members.tripod.com/~DuBois/bsia.html The W. E. B. Du Bois Virtual University] * [http://www.wfu.edu/~caron/ssrs/Dorr.rtf ''Fighting Fire with Fire: African Americans and Hereditarian Thinking, 1900-1942''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060920142333/http://www.wfu.edu/~caron/ssrs/Dorr.rtf |date=2006-09-20 }} * [http://www.yale.edu/glc/archive/1148.htm ''The Talented Tenth''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206092337/http://www.yale.edu/glc/archive/1148.htm |date=2008-12-06 }} * [http://www.skipmason.com/hm/hm22.htm W. E. B. Du Bois and Alpha Phi Alpha Fraternity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019170215/http://www.skipmason.com/hm/hm22.htm |date=2008-10-19 }} * {{gutenberg author|id=Du+Bois+William+Edward+Burghardt | name=W. E. B. Du Bois}} * [http://authors.aalbc.com/dubois.htm W. E. B. Du Bois] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114071642/http://authors.aalbc.com/dubois.htm |date=2009-01-14 }} (African American Literature Book Club) by Runoko Rashidi * [https://web.archive.org/web/20090223180923/http://www.newsreel.org/nav/title.asp?tc=CN0103&s= W. E. B Du Bois: a Biography in Four Voices] * [http://www.aaregistry.com/detail.php?id=75 African American Registry -- Your Source for African American History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081228101725/http://www.aaregistry.com/detail.php?id=75 |date=2008-12-28 }} Retrieved 2008-05-19 * [http://afroamhistory.about.com/cs/webdubois/a/bio_dubois.htm W.E.B. Du Bois - Profile of W.E.B. Du Bois] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215205219/http://afroamhistory.about.com/cs/webdubois/a/bio_dubois.htm |date=2009-02-15 }} Retrieved 2008-05-19 * [http://folkways.si.edu/searchresults.aspx?sPhrase=w.e.b.%20dubois&sType=%27phrase%27 Discography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220090530/http://folkways.si.edu/searchresults.aspx?sPhrase=w.e.b.%20dubois&sType=%27phrase%27 |date=2009-02-20 }} at [[Smithsonian Folkways]] {{Lifetime|1868|1963|Du Bois, W. E. B.}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki filozofi]] [[Kategorija:Američki historičari]] [[Kategorija:Američki aktivisti]] [[Kategorija:Sociolozi]] [[Kategorija:Komunisti]] p6e7iw8bx04b8iowpf771vmzxct1sx4 Zakonski status istopolnih parova 0 64026 42714156 42683676 2026-10-27T09:42:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714156 wikitext text/x-wiki {{Istopolna zajednica}} Istopolni parovi imaju različit zakonski status u različitim državama. Trenutno (maj 2013.) 14 država u svetu priznaje [[istopolni brak]], i to: [[Holandija]], [[Belgija]], [[Španija]], [[Južna Afrika]], [[Kanada]], [[Norveška]], [[Švedska]], [[Portugal]], [[Island]], [[Argentina]], [[Danska]], [[Novi Zeland]], [[Urugvaj]] i [[Brazil]]. Pored njih, 14 [[SAD|američkih]] saveznih država takođe priznaje istopolne brakove, kao i nekoliko država u [[Meksiko|Meksiku]] te [[Teritorija glavnog grada Australije|Teritorija glavnog grada]] u [[Australija|Australiji]].<ref>[http://www.pinknews.co.uk/2013/10/22/australian-capital-territory-legalises-equal-marriage/ "Australian Capital Territory legalises equal marriage"], ''[http://www.pinknews.co.uk/ Pink News]'', 22. oktobra/listopada 2013. (preuzeto 22. oktobra/listopada 2013). {{En icon}}</ref> Brojne druge države i regioni priznaju druge oblike [[zakonsko priznavanje istopolnih parova|zakonski priznatih istopolnih parova]], kao što su [[registrovano partnerstvo]], [[građanska zajednica]], [[građansko partnerstvo]] i slično. Pitanje priznavanja istopolnih parova i posebno istopolnih brakova je još uvek kontroverzno u mnogim društvima i nekoliko država je postavilo zakonsku ili ustavnu zabranu za donošenje zakona o istopolnim brakovima i/ili partnerstvima. == Zakonske promene == === Omogućavanje zajednica === Prvi zakon o registrovanim istopolnim partnerstvima je usvojen u [[Danska|Danskoj]] u [[jun]]u [[1989]]. Pre toga, nekoliko država je donelo zakone o neregistrovaniom [[kohabitacija]]ma istopolnih parova. Nakon Danske, nekoliko drugih, uglavnom evropskih država, donelo je zakone kojima su priznate različite forme istopolnih partnerstava. Prva država koja je priznala istopolne brakove je bila [[Holandija]]. Zakon je donet u decembru [[2000]], a stupio je na snagu [[2001]]. Nakon Holandije, istopolne brakove je priznalo još 11 država. {| class="wikitable sortable" style="width:100%" |- ! rowspan=2 | Država ! rowspan=2 | Datum ! rowspan=2 | Vrsta zajednice ! colspan=2 | Gornji dom ! colspan=2 | Donji dom ! rowspan=2 | Šef države ! rowspan=2 | Ishod |- ! Za ! Protiv ! Za ! Protiv |- | {{flagicon|NIZ}} [[Holandija]] | jun 1979. | neregistrovana [[kohabitacija]]<ref name="www-same-sex.ined.fr/pdf/DocTrav125/05Doc125TheNetherlands.pdf">[http://www-same-sex.ined.fr/pdf/DocTrav125/05Doc125TheNetherlands.pdf Major legal consequences of marriage, cohabitation and registered partnership for different-sex and same-sex partners in the Netherlands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081127083139/http://www-same-sex.ined.fr/pdf/DocTrav125/05Doc125TheNetherlands.pdf |date=2008-11-27 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref><ref name="ihrc">[http://www.ihrc.ie/download/doc/paper20041016_echr_wintemute.doc INTERNATIONAL TRENDS IN LEGAL RECOGNITION OF SAME-SEX COUPLES], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|NIZ}} [[Holandija]] | decembar 1980. | neregistrovana [[kohabitacija]] (proširenje)<ref name="ihrc"/> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|NIZ}} [[Holandija]] | novembar 1984. | neregistrovana [[kohabitacija]] (proširenje)<ref name="ihrc"/> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|DAN}} [[Danska]] | jun 1986. | neregistrovana [[kohabitacija]]<ref name="ihrc"/><ref>{{cite web|url=http://books.google.pl/books?id=mcI7C7JgtDMC&printsec=frontcover&dq=Legal+Recognition+of+Same-Sex+Couples+in+Europe&source=bl&ots=4qy6omPNps&sig=fLcmXozMlW50iu0TFDmvRA5FAkg&hl=pl&ei=-y3cS6H7NsKkOIT1uYIH&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAcQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false |title=Legal recognition of same-sex couples in Europe page 14 |publisher=Books.google.pl |date= |accessdate = 6. 4. 2012}}</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|ŠVE}} [[Švedska]] | 1987. | neregistrovana [[kohabitacija]]<ref>{{cite web|url=http://books.google.pl/books?id=mcI7C7JgtDMC&printsec=frontcover&dq=Legal+Recognition+of+Same-Sex+Couples+in+Europe&source=bl&ots=4qy6omPNps&sig=fLcmXozMlW50iu0TFDmvRA5FAkg&hl=pl&ei=-y3cS6H7NsKkOIT1uYIH&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAcQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false |title=Legal Recognition of Same-Sex Couples in Europe page 25 |publisher=Books.google.pl |date= |accessdate = 6. 4. 2012}}</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Usvojen'' | <sup>5</sup> | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|DAN}} [[Danska]] | {{sort|1989-06|jun 1989.}} | registrovano partnerstvo<ref>{{Cite news |title=Governments that have recognized same-sex relationships |url=http://www.religioustolerance.org/hom_mar4.htm |publisher=Religious Tolerance |accessdate=9. 9. 2009 |archive-date=2001-11-25 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011125020714/http://www.religioustolerance.org/hom_mar4.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.google.pl/books?id=mcI7C7JgtDMC&printsec=frontcover&dq=Legal+Recognition+of+Same-Sex+Couples+in+Europe&source=bl&ots=4qy6omPNps&sig=fLcmXozMlW50iu0TFDmvRA5FAkg&hl=pl&ei=-y3cS6H7NsKkOIT1uYIH&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAcQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false |title=Legal recognition of same-sex couples in Europe: The Danish registered partnership act|publisher=Books.google.pl |date= |accessdate = 6. 4. 2012}}</ref> | colspan=2 | | 71 | 47 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|NOR}} [[Norveška]] | {{sort|1991-07|jul 1991.}} | neregistrovana [[kohabitacija]]<ref>{{cite web |url=http://www-same-sex.ined.fr/pdf/DocTrav125/05Doc125Norway.pdf |title=Major legal consequences of marriage, cohabitation and registered partnership for different-sex and same-sex partners in Norway |format=PDF |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2008-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081127083549/http://www-same-sex.ined.fr/pdf/DocTrav125/05Doc125Norway.pdf |url-status=dead }}</ref> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|NOR}} [[Norveška]] | {{sort|1993-04|april 1993.}} | registrovano partnerstvo<ref>{{Cite news | title= International Recognition of Same-Sex Relationships |url=http://www1.umn.edu/humanrts/edumat/hreduseries/TB3/act6/a6h3.htm |publisher=University of Minnesota |accessdate = 9. 9. 2009}}</ref> | 18 | 16 | 58 | 40 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da<sup>1</sup> |- | {{flagicon|ŠVE}} [[Švedska]] | {{sort|1994-06|jun 1994.}} | registrovano partnerstvo<ref>{{Cite news | title= Yearbook of private international law |url=http://books.google.com/books?id=F_xWIVrDLrwC&pg=PA193&lpg=PA193&dq=sweden+registered+partnership+1994&source=bl&ots=iPPZShbDC7&sig=0paSflwmxRKCS9yurbYoj5G3jPc&hl=en&ei=eFE4StCMFMSHtgf99KnVDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5#v=onepage&q=sweden%20registered%20partnership%201994&f=false |publisher=Google Books |accessdate = 9. 9. 2009}}</ref> | colspan=2| | 171 | 141 | <sup>5</sup> | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da<sup>1</sup> |- | {{flagicon|KAN}} [[Kanada]] | 1995. | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web|url=http://www.qrd.org/qrd/usa/legal/lgln/1995/10.95 |title=Lesbian/Gay Law Notes |date= |accessdate = 6. 4. 2012}}</ref> | - | - | 52 | 124 | - | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|MAĐ}} [[Mađarska]] | {{sort|1996-05|maj 1996.}} | neregistrovana [[kohabitacija]]<ref>{{Cite news|last=Wockner|first=Rex|title=Hungary recognises common-law gay marriage|url=http://www.france.qrd.org/assocs/ilga/euroletter/42.html#Hungary|publisher=ILGA Euroletter|accessdate=9. 9. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112010241/http://www.france.qrd.org/assocs/ilga/euroletter/42.html#Hungary|archive-date=2016-01-12|url-status=dead}}</ref> | colspan=2| | 207 | 73 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|ISL}} [[Island]] | jun 1996. | registrovano partnerstvo<ref>{{Cite news|last=Jensen|first=Steffen|title=Partnership law in Iceland|url=http://www.france.qrd.org/assocs/ilga/euroletter/42.html#Iceland|publisher=ILGA Euroletter|accessdate=9. 9. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112010241/http://www.france.qrd.org/assocs/ilga/euroletter/42.html#Iceland|archive-date=2016-01-12|url-status=dead}}</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da<sup>1</sup> |- | {{flagicon|NIZ}} [[Holandija]] | {{sort|1997-07|jul 1997.}} | registrovano partnerstvo<ref name="www-same-sex.ined.fr/pdf/DocTrav125/05Doc125TheNetherlands.pdf"/> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|SLK}} [[Slovačka]] | 1997 | registrovano partnerstvo<ref name="http://www.globalgayz.com/country/Slovakia/SVK">{{cite web |url=http://www.globalgayz.com/country/Slovakia/SVK |title=Slovakia |publisher=Globalgayz.com |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2010-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122225023/http://globalgayz.com/country/Slovakia/SVK |dead-url=yes }}</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Nije usvojen'' | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|ČEŠ}} [[Češka]] | {{sort|1998-06|jun 1998.}} | registrovano partnerstvo<ref>{{cite news|url=http://www.france.qrd.org/assocs/ilga/euroletter/60.html#CZ|title=CZECH REPUBLIC: NO MARRIAGES FOR GAYS AND LESBIANS|date=1998|publisher=ILGA-Europe|accessdate = 4. 10. 2009}}</ref> | – | – | colspan=2| ''Nije usvojen'' | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|FRA}} [[Francuska]] | {{sort|1998-10|oktobar 1998.}} | Pacte civil de solidarité<ref>{{cite web|url=http://www.qrd.org/qrd/usa/legal/lgln/1998/11.98 |title=LESBIAN/GAY LAW NOTES November 1998 |date= |accessdate = 6. 4. 2012}}</ref> | - | - | colspan=2| ''Nije usvojen'' | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|BEL}} [[Belgija]] | {{sort|1999-01|januar 1999.}} | registrovano partnerstvo<ref>{{cite web |url=http://www-same-sex.ined.fr/pdf/DocTrav125/05Doc125Belgium.pdf |title=Major legal consequences of marriage, cohabitation and registered partnership for different-sex and same-sex partners in Belgium |format=PDF |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2010-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602065632/http://www-same-sex.ined.fr/pdf/DocTrav125/05Doc125Belgium.pdf |url-status=dead }}</ref> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|FRA}} [[Francuska]] | {{sort|1999-11|novembar 1999.}} | Pacte civil de solidarité | colspan=2| ''Usvojen'' | 315 | 249 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|ČEŠ}} [[Češka]] | {{sort|1999-12|decembar 1999.}} | registrovano partnerstvo<ref>{{Cite news |last=Kotisova|first=Miluska| title=No to registered partnership in the Czech Republic |url=http://www.france.qrd.org/assocs/ilga/euroletter/76.html#CZ |publisher=ILGA Euroletter |accessdate = 9. 9. 2009}}</ref> | – | – | 69 | 91 | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|NJE}} [[Nemačka]] | {{sort|2000-11|novembar 2000.}} | životno partnerstvo | colspan=2 | ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|NIZ}} [[Holandija]] | {{sort|2000-12|decembar 2000.}} | [[istopolni brak]] | 49 | 26 | 109 | 33 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|KAN}} [[Kanada]] | 2000. | neregistrovana [[kohabitacija]]<ref>{{cite web |url=http://www.france.qrd.org/assocs/ilga/euroletter/79.html#CA |title=Canadian Partner Bill Passes House Of Commons |publisher=France.qrd.org |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archivedate=2012-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227134608/http://www.france.qrd.org/assocs/ilga/euroletter/79.html#CA |deadurl=yes }}</ref> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|NZL}} [[Novi Zeland]] | 2000. | neregistrovana [[kohabitacija]] | colspan=2| | 70 | 44 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|SLK}} [[Slovačka]] | 2000. | registrovano partnerstvo<ref name="http://www.globalgayz.com/country/Slovakia/SVK"/> | colspan=2| | colspan=2| ''Nije usvojen'' | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|Portugal}} [[Portugal]] | {{sort|2001-03|mart 2001.}} | neregistrovana [[kohabitacija]] | colspan=2| | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|FIN}} [[Finska]] | {{sort|2001-09|septembar 2001.}} | registrovano partnerstvo<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www2.hs.fi/english/archive/news.asp?id=20010928IE9 |access-date=2013-04-24 |archivedate=2016-01-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160112010242/http://www2.hs.fi/english/archive/news.asp?id=20010928IE9 |deadurl=yes }}</ref> | colspan=2| | 99 | 84 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|ČEŠ}} [[Češka]] | {{sort|2001-10|oktobar 2001.}} | registrovano partnerstvo<ref>{{Cite news | title= Equality for same-sex couples |url=http://books.google.pl/books?id=XMAPR-bBwxUC&pg=PA159&lpg=PA159&dq=Czech+republic+registered+partnership+bill+2001&source=bl&ots=JzHv8PTfOo&sig=irMpge3zLTwHcQVCU2cB0Pdydaw&hl=pl&ei=KTVqSvSOLYP1_Ab-1I2fCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3#v=onepage&q=Czech%20republic%20registered%20partnership%20bill%202001&f=false |publisher=Google Books |accessdate = 9. 9. 2009}}</ref> | – | – | colspan=2| ''Nije usvojen'' | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|ČEŠ}} [[Češka]] | 2001. | neregistrovana [[kohabitacija]]<ref>{{cite web |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/prague,2.html |title=Prague |publisher=Glbtq.com |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2015-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630052512/http://www.glbtq.com/social-sciences/prague%2C2.html |dead-url=yes }}</ref> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|BEL}} [[Belgija]] | {{sort|2003-02|februar 2003.}} | [[istopolni brak]] | 46 | 15 | 91 | 22 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|HRV}} [[Hrvatska]] | {{sort|2003-07|jul 2003.}} | neregistrovana [[kohabitacija]] | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|LIH}} [[Lihtenštajn]] | 2003. | registrovano partnerstvo | 10 | 15 | colspan=2| | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|LUX}} [[Luksemburg]] | jul 2004. | građansko partnerstvo<ref>{{fr}} [http://www.gouvernement.lu/dossiers/justice/partenariat/index.html Loi du 9 juillet 2004 relative aux effets légaux de certains partenariats], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|UK}} [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] | {{sort|2004-11|novembar 2004.}} | građansko partnerstvo <ref>{{cite web|url=http://www.uk-legislation.hmso.gov.uk/acts/acts2004/ukpga_20040033_en_1 |title=Civil Partnership Act 2004 (c. 33) |publisher=Uk-legislation.hmso.gov.uk |date = 18. 11. 2004 |accessdate = 25. 2. 2010}}</ref> | 251 | 136 | 426 | 29 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|NJE}} [[Nemačka]] | {{sort|2004-12|decembar 2004.}} | životno partnerstvo (proširenje)<ref>[http://www.pinkconfetti.co.za/faqs Where are same sex marriages legal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128094727/http://www.pinkconfetti.co.za/faqs |date=2013-01-28 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|NZL}} [[Novi Zeland]] | {{sort|2004-12|decembar 2004.}} | [[građanska zajednica]]<ref>{{cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=9002553&pnum=1 |title=Mayor stuns gays with abuse claim |publisher=Nzherald.co.nz |date=10. 12. 2004. |accessdate=25. 2. 2010 |first=Bernard |last=Orsman |archive-date=2011-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111111081401/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1 |url-status=dead }}</ref> | colspan=2| | 65 | 55 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|NOR}} [[Norveška]] | 2004. | [[istopolni brak]]<ref>{{Cite news|last= Grew|first=Tony| title=Norway legalises gay marriage|url=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-7926.html/ |publisher=Pink News |date=11. 6. 2008|accessdate = 21. 12. 2009}}</ref> | – | – | colspan=2| ''Nije usvojen'' | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|Panama}} [[Panama]] | 2004 | [[građanska zajednica]]<ref>{{Cite news |title=Panama: Support Civil Union Proposal Now under Attack by the Catholic Church |url=http://www.iglhrc.org/cgi-bin/iowa/article/takeaction/globalactionalerts/531.html |publisher=IGLHRC |date=16. 9. 2004 |accessdate=9. 8. 2009 |archive-date=2012-06-30 |archive-url=https://archive.today/20120630091434/http://www.iglhrc.org/cgi-bin/iowa/article/takeaction/globalactionalerts/531.html |dead-url=yes }}</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Nije usvojen'' | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|ČEŠ}} [[Češka]] | {{sort|2005-02|februar 2005.}} | registrovano partnerstvo | – | – | colspan=2| ''Nije usvojen'' | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|Andora}} [[Andora]] | {{sort|2005-03|mart 2005.}} | stabilna zajednica | colspan=2| | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|Slovenija}} [[Slovenija]] | {{sort|2005-03|mart 2005.}} | registrovano partnerstvo | – | – | colspan=2| ''Nije usvojen'' | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|ŠVI}} [[Švajcarska]] | {{sort|2005-06|jun 2005.}} | registrovano partnerstvo<ref>{{cite web |url=http://www.swissinfo.ch/eng/Swiss_vote_to_join_Schengen_area.html?cid=971128 |title=Swiss vote to join Schengen area |publisher=Swissinfo.ch |date= |accessdate=25. 2. 2010 |archive-date=2012-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120927185510/http://www.swissinfo.ch/eng/Swiss_vote_to_join_Schengen_area.html?cid=971128 |url-status=dead }}</ref> | colspan=5 | ''referendum'' (58%) | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|ŠPA}} [[Španija]] | {{sort|2005-07|jul 2005.}} | [[istopolni brak]] | colspan=2| ''stavljen veto'' <sup>2</sup> | 183 | 136 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|KAN}} [[Kanada]] | {{sort|2005-07|jul 2005.}} | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web |url=http://www.bpnews.net/bpnews.asp?ID=22176 |title=In Canadian political tussle, 'gay marriage' could be reversed |publisher=Bpnews.net |date= |accessdate=25. 2. 2010 |archivedate=2012-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120306014405/http://www.bpnews.net/bpnews.asp?ID=22176 |deadurl=yes }}</ref> | 47 | 21 | 158 | 133 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|Slovenija}} [[Slovenija]] | {{sort|2005-07|jul 2005.}} | registrovano partnerstvo | colspan=2| ''Usvojen'' | 44 | 3 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|POLJ}} [[Poljska]] | 2005 | registrovano partnerstvo | 38 | 23 | – | – | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|ČEŠ}} [[Češka]] | {{sort|2006-03|mart 2006.}} | registrovano partnerstvo<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4811030.stm |title=Czech MPs approve gay rights law |publisher=BBC News |date = 15. 03. 2006. |accessdate = 6. 4. 2012}}</ref> | 65 | 14 | 86 | 54 | ''stavljen veto'' <sup>3</sup> | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|FRA}} [[Francuska]] | {{sort|2006-06|jun 2006.}} | Pacte civil de solidarité (proširenje)<ref>{{fr}} [http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000637158&dateTexte= Loi n°2006-728 du 23 juin 2006 portant réforme des successions et des libéralités], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|JAR}} [[Južnoafrička Republika]] | {{sort|2006-11|novembar 2006.}} | [[istopolni brak]]<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6159991.stm |title=SA same-sex marriage law signed |publisher=BBC News| date=30. 11. 2006 |accessdate=12. 7. 2011}}</ref> | 36 | 11 | 230 | 41 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|Portugal}} [[Portugal]] | {{sort|2006-12|decembar 2006.}} | neregistrovana [[kohabitacija]] (proširenje) | colspan=2| | colspan=2| ''Usvojen'' | ''stavljen veto'' | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|KOL}} [[Kolumbija]] | {{sort|2007-06|jun 2007.}} | [[građanska zajednica]]<ref>{{Cite news|last=Goodman|first=Joshua|title=Colombia Conservatives Derail Same-Sex Couples Bill|url=http://www.christianpost.com/article/20070621/colombia-conservatives-derail-same-sex-couples-bill/index.html|publisher=Christian Post|date=21. 6. 2007|accessdate=9. 9. 2009}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | 29 | 34 | 62 | 43 | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|LUX}} [[Luksemburg]] | {{sort|2007-07|jul 2007.}} | [[istopolni brak]]<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://lequotidien.editpress.lu/politique-et-societe/3974.html |title=Le Quotidien – "C'est une question de principe" |publisher=Lequotidien.editpress.lu |date= |accessdate=25. 2. 2010 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722154542/http://lequotidien.editpress.lu/politique-et-societe/3974.html |url-status=dead }}</ref> | colspan=2| | 22 | 38 | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|MAĐ}} [[Mađarska]] | {{sort|2007-12|decembar 2007.}} | registrovano partnerstvo<ref>{{cite news |url=http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINL1861742220071218 |title=Hungary legalizes same-sex civil partnerships |publisher=In.reuters.com |date=18. 12. 2007 |accessdate=25. 2. 2010 |archive-date=2007-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071222195030/http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINL1861742220071218 |url-status=dead }}</ref> | colspan=2| | 185 | 154 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne <sup>4</sup> |- | {{flagicon|URU}} [[Urugvaj]] | {{sort|2007-12|decembar 2007.}} | kohabitaciona zajednica<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7151669.stm |title=Americas &#124; Uruguay approves gay civil unions |publisher=BBC News |date = 19. 12. 2007|accessdate = 25. 2. 2010}}</ref> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|NOR}} [[Norveška]] | {{sort|2008-06|jun 2008.}} | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/25218048/ |title=Gay marriage law passes in Norway |publisher=MSNBC |date=17. 06. 2008 |accessdate=25. 2. 2010 |archivedate=2012-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121102195924/http://www.msnbc.msn.com/id/25218048/ |deadurl=yes }}</ref> | 23 | 17 | 84 | 41 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|EKV}} [[Ekvador]] | {{sort|2008-09|septembar 2008.}} | [[građanska zajednica]] | colspan=5 | ''referendum o ustavu'' (63.93%) | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|Portugal}} [[Portugal]] | {{sort|2008-10|oktobar 2008.}} | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web |url=http://jurist.law.pitt.edu/paperchase/2008/10/portugal-parliament-votes-down.php |title=Portugal parliament votes down legalization of same-sex marriage |publisher=Jurist.law.pitt.edu |date=11. 10. 2008 |accessdate=25. 2. 2010 |archive-date=2012-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120825051915/http://jurist.law.pitt.edu/paperchase/2008/10/portugal-parliament-votes-down.php |url-status=dead }}</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Nije usvojen'' | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|AUS}} [[Australija]] | {{sort|2008-11|novembar 2008.}} | neregistrovana [[kohabitacija]]<ref>{{Cite news| title=Sweeping gay law reform finally passes|url=http://www.theage.com.au/national/sweeping-gay-law-reform-finally-passes-20081127-6jgd.html |publisher=The Age |date=27. 11. 2008|accessdate = 9. 8. 2009| location=Melbourne}}</ref> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|ŠVE}} [[Švedska]] | {{sort|2009-04|april 2009.}} | [[istopolni brak]]<ref>{{cite news|author=Per Nyberg|url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/04/01/sweden.samesex/index.html |title=Sweden passes same-sex marriage law |publisher=Edition.cnn.com |date = 1. 4. 2009|accessdate = 25. 2. 2010}}</ref> | colspan=2| | 261 | 22 | <sup>5</sup> | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|MAĐ}} [[Mađarska]] | {{sort|2009-04|april 2009.}} | registrovano partnerstvo | colspan=2| | 199 | 159 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|FRA}} [[Francuska]] | {{sort|2009-05|maj 2009.}} | inostrane zajednice kao PACS<ref>{{Cite news |title=France to recognize foreign gay marriages and DPs as PACs |url=http://hunterforjustice.typepad.com/hunter_of_justice/2009/05/france-to-recognize-foreign-gay-marriages-and-dps-as-pacs.html |publisher=Hunter For Justice |date=5. 5. 2009 |accessdate=9. 8. 2009 |archive-date=2009-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091017175339/http://hunterforjustice.typepad.com/hunter_of_justice/2009/05/france-to-recognize-foreign-gay-marriages-and-dps-as-pacs.html |url-status=dead }}</ref> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|Portugal}} [[Portugal]] | {{sort|2009-08|avgust 2009.}} | neregistrovana [[kohabitacija]] (proširenje)<ref>{{Cite news |last=|first=| title=President unties the knot on civil union |url=http://www.presseurop.eu/en/content/news-brief-cover/84761-president-unties-knot-civil-union |publisher=PressEurop |date=26. 8. 2009|accessdate = 21. 12. 2009}}</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Usvojen'' | ''stavljen veto'' | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|AUT}} [[Austrija]] | {{sort|2009-12|decembar 2009.}} | registrovano partnerstvo<ref>{{cite news|url=http://www.365gay.com/news/austrian-parliament-oks-gay-civil-unions/|title=Austrian parliament OKs gay civil unions|date=10. 12. 2009.|agency=Associated Press|work=365Gay|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091214014637/http://www.365gay.com/news/austrian-parliament-oks-gay-civil-unions/|archivedate=2009-12-14|access-date=2013-04-24|deadurl=yes}}</ref> | 44 | 8 | 110 | 64 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|Portugal}} [[Portugal]] | {{sort|2010-01|januar 2010.}} | [[građanska zajednica]]<ref>{{pt}} [http://www.parlamento.pt/ActividadeParlamentar/Paginas/DetalheIniciativa.aspx?BID=35011 Projecto de Lei 119/XI], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Nije usvojen'' | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|MAĐ}} [[Mađarska]] | {{sort|2010-02|februar 2010.}} | neregistrovana [[kohabitacija]] (proširenje)<ref>{{it}} [https://web.archive.org/web/20110722034624/http://www.gaynews.it/view.php?ID=84053 UNGHERIA: APPROVATO NUOVO CODICE CIVILE, OK A COPPIE GAY], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref><ref>{{it}} [http://gayroma.splinder.com/post/22259955/Il+parlamento+ungherese+approv Il parlamento ungherese approva il nuovo codice civile e legalizza le coppie gay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716120451/http://gayroma.splinder.com/post/22259955/Il+parlamento+ungherese+approv |date=2011-07-16 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Usvojen'' | ''stavljen veto'' <sup>3</sup> | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|AUS}} [[Australija]] | {{sort|2010-02|februar 2010.}} | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/article/1202552/Gay-marriage-bill-fails-in-Senate |title=Gay marriage bill fails in Senate |publisher=Sbs.com.au |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2012-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120430205329/http://www.sbs.com.au/news/article/1202552/Gay-marriage-bill-fails-in-Senate |dead-url=yes }}</ref> | 5 | 45 | – | – | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|Portugal}} [[Portugal]] | {{sort|2010-05|maj 2010.}} | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8688503.stm |title=Portugal's president to ratify same-sex marriage law |publisher=BBC News |date = 17. 05. 2010. |accessdate = 6. 4. 2012}}</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|DAN}} [[Danska]] | {{sort|2010-06|jun 2010.}} | [[istopolni brak]]<ref>{{da}} [http://www.ft.dk/samling/20091/lovforslag/l123/103/427/afstemning.htm#dok L 123 Forslag til lov om ændring af lov om ægteskabs indgåelse og opløsning og forskellige andre love samt ophævelse af lov om registreret partnerskab], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| | 52 | 57 | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|ISL}} [[Island]] | {{sort|2010-06|jun 2010.}} | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web |url=http://www.icenews.is/index.php/2010/06/11/iceland-parliament-votes-for-gay-marriage/ |title=Iceland parliament votes for gay marriage |publisher=Icenews.is |date=13. 6. 2010 |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2012-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028165650/http://www.icenews.is/index.php/2010/06/11/iceland-parliament-votes-for-gay-marriage/ |dead-url=yes }}</ref> | colspan=2| | 49 | 0 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|IRS}} [[Irska]] | {{sort|2010-07|jul 2010.}} | građansko partnerstvo<ref>{{cite web |url=http://www.rte.ie/news/2010/0701/gay.html |title=Civil Partnership Bill passes through Dáil |publisher=Rte.ie |date=1. 7. 2010 |accessdate=6. 4. 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100704030638/http://www.rte.ie/news/2010/0701/gay.html |archivedate=2010-07-04 |deadurl=no }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rte.ie/news/2010/0708/civilpartnership.html |title=Civil Partnership Bill passes the Seanad |publisher=Rte.ie |date= |accessdate = 6. 4. 2012}}</ref> | 48 | 4 | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|Argentina}} [[Argentina]] | {{sort|2010-07|jul 2010.}} | [[istopolni brak]]<ref>[http://www.buenosairesherald.com/article/39943/cfk-enacts-samesex-marriage-law-says-we-live-in-a-more-equal-society CFK enacts same-sex marriage law, says 'we live in a more equal society'], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref><ref>{{cite web|author=andre |url=http://momento24.com/en/2010/07/21/cristina-formalized-the-gay-marriage-law/ |title=Cristina formalized the gay marriage law |publisher=Momento24.com |date = 22. 7. 2010|accessdate = 6. 4. 2012}}</ref> | 33 | 27 | 125 | 109 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|LUX}} [[Luksemburg]] | {{sort|2010-08|avgust 2010.}} | građansko partnerstvo (proširenje)<ref>{{fr}} [http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2010/0134/a134.pdf Mémorial A n° 134 de 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314015352/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2010/0134/a134.pdf |date=2012-03-14 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|Portugal}} [[Portugal]] | {{sort|2010-08|avgust 2010.}} | neregistrovana [[kohabitacija]] (proširenje)<ref>{{pt}} [http://www.parlamento.pt/ActividadeParlamentar/Paginas/DetalheIniciativa.aspx?BID=35327 Projecto de Lei 280/XI], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref><ref>{{pt}} [http://aeiou.expresso.pt/cavaco-promulga-diploma-que-altera-unioes-de-facto=f599318 Cavaco promulga diploma que altera uniões de facto], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|NJE}} [[Nemačka]] | {{sort|2010-09|septembar 2010.}} | [[istopolni brak]]<ref>{{de}} [http://www.queer.de/detail.php?article_id=12790 Bundesrat lehnt Gleichstellung ab], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| ''Nije usvojen'' | colspan=2| - | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|NJE}} [[Nemačka]] | {{sort|2010-10|oktobar 2010.}} | životno partnerstvo (proširenje)<ref>{{de}} [http://www.queer.de/detail.php?article_id=13019 Bundestag: Regierung lehnt Gleichstellung ab], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| - | colspan=2| ''Nije usvojen'' | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|NJE}} [[Nemačka]] | {{sort|2011-04|april 2011.}} | životno partnerstvo (proširenje)<ref>{{de}} [http://www.queer.de/detail.php?article_id=14074 Bundesrat votiert gegen Gleichstellung], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| ''Nije usvojen'' | colspan=2| - | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|FRA}} [[Francuska]] | jun 2011. | [[istopolni brak]]<ref>[http://www.570news.com/news/world/article/240443--french-parliament-rejects-bill-allowing-gay-marriages-opposed-by-sarkozy-s-conservatives French parliament rejects bill allowing gay marriages, opposed by Sarkozy's conservatives]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | - | - | 222 | 293 | - | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|LIH}} [[Lihtenštajn]] | {{sort|2011-06|jun 2011.}} | registrovano partnerstvo<ref>{{de}} [http://www.vaterland.li/index.cfm?source=lv&id=12784 Landtag einhellig für Partnerschaftsgesetz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201211732/http://www.vaterland.li/index.cfm?source=lv&id=12784 |date=2014-02-01 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref><ref>{{de}} [http://www.queer.de/detail.php?article_id=14127 Liechtenstein: Stoppt das Volk die Homo-Ehe?], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=5 | ''referendum'' (68%) | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|NJE}} [[Nemačka]] | jun 2011. | životno partnerstvo (proširenje)<ref>{{cite web|url=http://www.queer.de/detail.php?article_id=14477 |title=CDU-Länder verhindern wieder die Gleichstellung |publisher=Queer.de |date= |accessdate = 6. 4. 2012}}</ref> | colspan=2| ''Nije usvojen'' | colspan=2| - | - | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|Slovenija}} [[Slovenija]] | {{sort|2012-3|mart 2012.}} | registrovano partnerstvo (proširenje)<ref>{{cite web |url=http://volitve.gov.si/Druzinski2012/ |title=Zakonodajni referendum o družinskem zakoniku 2012 |publisher=Volitve.gov.si |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120730171924/http://volitve.gov.si/Druzinski2012/ |archivedate=2012-07-30 |dead-url=yes }}</ref> | colspan=5 | ''referendum'' (45.36%) | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|IZR}} [[Izrael]] | maj 2012. | [[istopolni brak]]<ref>[http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=270221 Knesset rejects marriage equality bill], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | - | - | 11 | 39 | - | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|DAN}} [[Danska]] | jun 2012. | [[istopolni brak]]<ref>[http://www.huffingtonpost.com/huff-wires/20120607/eu-denmark-gay-marriage/ Denmark approves gay weddings in church], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | - | - | 85 | 24 | - | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|NJE}} [[Nemačka]] | {{sort|2012-06|jun 2012}} | Istopolni brak<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.queer.de/detail.php?article_id=16809 |title= Bundestag stimmt für Beibehaltung der Diskriminierung |publisher= Queer.de |date=28. 6. 2012|accessdate=12. 9. 2012}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url= http://www.bundestag.de/bundestag/plenum/abstimmung/20120628_3.pdf |title= Endgültiges Ergebnis der Namentlichen Abstimmung Nr. 3 |publisher= Deutscher Bundestag |date= 28. 6. 2012 |accessdate= 12. 9. 2012 |archive-date= 2012-10-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121008043313/http://www.bundestag.de/bundestag/plenum/abstimmung/20120628_3.pdf |dead-url= yes }}</ref> | colspan=2| - | 260 | 309 | - | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|San Marino}} [[San Marino]] | {{sort|2012-06|jun 2012}} | Neregistrovana kohabitacija<ref>{{cite web |url= http://www.gaystarnews.com/article/san-marino-axes-medieval-law-let-gay-couples-live-together270612 |title= San Marino axes medieval law to let gay couples live together |publisher= GayStarNews |first= Daniele Guido |last= Gessa |date= 27. 6. 2012 |accessdate= 10. 9. 2012 |archive-date= 2014-01-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140102222857/http://www.gaystarnews.com/article/san-marino-axes-medieval-law-let-gay-couples-live-together270612 |dead-url= yes }}</ref> | colspan=2|- | 33 | 20 | Potpisan | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|AUS}} Australija | {{sort|2012-9|septembar 2012}} | Istopolni brak<ref>{{cite news |url= http://www.theaustralian.com.au/news/breaking-news/gay-marriage-bill-defeated/story-fn3dxiwe-1226477283427 |title= Gay marriage bill defeated |publisher= ''The Australian'' |date= 19. 9. 2012 |accessdate= 19. 9. 2012}}</ref> | - | - | 42 | 98 | - | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|AUS}} Australija | {{sort|2012-9|septembar 2012}} | Istopolni brak<ref>[http://www.abc.net.au/news/2012-09-20/an-senate-votes-down-second-bill/4272428 "Australian Senate votes down same-sex marriage bill", ABC News, 21. septembar 2012], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | 26 | 41 | - | - | - | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|NJE}} Nemačka | {{sort|2012-10|oktobar 2012}} | Registrovano partnerstvo (proširenje)<ref>{{de}} [http://www.queer.de/detail.php?article_id=17707 Bundestag stimmt gegen Ehegattensplitting für Homo-Paare], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | - | - | 253 | 288 | - | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|SLK}} Slovačka | {{sort|2012-11|novembar 2012}} | Registrovano partnerstvo<ref>[http://www.nrsr.sk/web/Default.aspx?sid=schodze/hlasovanie/hlasklub&ID=31058 Národná rada Slovenskej republiky - hlasovanie poslancov], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2|- | 14 | 94 | - | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|POLJ}} [[Poljska]] | januar 2013. | registrovano partnerstvo<ref>{{pl}} [http://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/PrzebiegProc.xsp?id=4B184A98445ABBBBC1257A38002D637A Poselski projekt ustawy o związkach partnerskich], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| - | colspan=2| ''Odbačen'' | - | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|NZL}} [[Novi Zeland]] | april 2013. | istopolni brak<ref>[http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10856176 Generations divided over gay marriage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151121143722/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10856176 |date=2015-11-21 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2 |- | 77 | 44 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|KOL}} [[Kolumbija]] | april 2013. | istopolni brak<ref>{{es}} [http://www.lafm.com.co/noticias/congreso-definio-fechas-para-134011 Congreso definió fechas para debatir matrimonio gay y eutanasia]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | 17 | 51 | colspan=2| | | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|URU}} [[Urugvaj]] | maj 2013. | istopolni brak<ref>[http://edition.cnn.com/2013/04/02/world/americas/uruguay-same-sex-marriage/ Uruguay's senate approves same-sex marriage bill], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | 23 | 8 | 71 | 21 | ''U proceduri'' | |- | {{flagicon|FRA}} [[Francuska]] | maj 2013. | istopolni brak<ref>{{fr}} [http://www.assemblee-nationale.fr/14/dossiers/mariage_personnes_meme_sexe.asp Société : ouverture du mariage aux couples de même sexe], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref><ref>{{cite news |url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2013/02/12/mariage-homosexuel-l-assemblee-vote-le-projet-de-loi_1831091_823448.html |title=Le projet de loi sur le mariage homosexuel adopté par l'Assemblée |newspaper=Le Monde |language=French |date=12. 2. 2013 |accessdate=12. 2. 2013}}</ref> | 171 | 165 | 331 | 225 | ''U proceduri'' | |- | {{flagicon|UK}} [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] | maj 2013. | istopolni brak<ref>[http://services.parliament.uk/bills/2012-13/marriagesamesexcouplesbill/stages.html Bill stages — Marriage (Same Sex Couples) Bill 2012-13], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''U proceduri'' | |- | {{flagicon|FIN}} [[Finska]] | 2013. | istopolni brak<ref>[http://www.pinknews.co.uk/2013/03/19/finland-50000-sign-petition-in-one-day-forcing-lawmakers-to-consider-equal-marriage/ Finland: 50,000 sign petition in one day forcing lawmakers to consider equal marriage], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''U proceduri'' | |- | {{flagicon|NJE}} Nemačka | 2013. | istopolni brak<ref>{{de}} [http://www.queer.de/detail.php?article_id=18841 Bundesrat stimmt für Ehe-Öffnung], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''U proceduri'' | |- | {{flagicon|IRS}} Irska | 2013. | istopolni brak<ref>[http://www.gcn.ie/Labour_Senator_Launches_Bill_To_Allow_Same-Sex_Marriage Labour Senator Launches Bill To Allow Same-Sex Marriage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130327104309/http://www.gcn.ie/Labour_Senator_Launches_Bill_To_Allow_Same-Sex_Marriage |date=2013-03-27 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Predložen'' | |- | {{flagicon|IZR}} Izrael | 2013. | istopolni brak<ref>[http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/260729#.UQT9Q79_68A First Proposed Law: Same-Sex Marriage], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Predložen'' | |- | {{flagicon|LUX}} [[Luksemburg]] | 2013. | istopolni brak<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://www.lessentiel.lu/fr/news/story/22202013 |title= Des dossiers en attente au Conseil d'Etat|first= Thomas |last= Holzer |publisher= L'Essentiel Online |date=15. 5. 2012|accessdate=27. 7. 2012}}</ref> | colspan=2| ''-'' | colspan=2| ''U proceduri'' | ''...'' |- | {{flagicon|Nepal}} [[Nepal]] | 2013. | istopolni brak<ref>[http://www.w3joy.org/nepal-same-sex-marriage-bill-set-to-pass/ Nepal: Same-sex marriage bill set to pass » World Wide Wave (W3JOY) | World Wide Wave (W3JOY)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131217210939/http://www.w3joy.org/nepal-same-sex-marriage-bill-set-to-pass/ |date=2013-12-17 }}, Pristupljeno 5. 4. 2013.</ref><ref>[http://www.globalpressinstitute.org/global-news/asia/nepal/nepal-plans-legalize-same-sex-marriage-discrimination-persists?page=2 Nepal Plans to Legalize Same-Sex Marriage, Discrimination Persists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311014946/http://www.globalpressinstitute.org/global-news/asia/nepal/nepal-plans-legalize-same-sex-marriage-discrimination-persists?page=2 |date=2012-03-11 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| ''-'' | colspan=2| ''U proceduri'' | ''...'' |- | {{flagicon|Tajvan}} [[Tajvan]] | 2013 | Istopolni brak<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hq72LawOsD8OcDUhWcVp7ahS7JYA?docId=CNG.83accd45c5ebd79f106e462b99530ed5.171|title=Taiwan court to rule on 'milestone' gay marriage case|publisher=AFP|date=29. 11. 2012|accessdate=11. 12. 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121202045538/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hq72LawOsD8OcDUhWcVp7ahS7JYA?docId=CNG.83accd45c5ebd79f106e462b99530ed5.171|archivedate=2012-12-02|deadurl=no}}</ref> | colspan=2|- | colspan=2| ''Predložen'' | ''...'' |- | {{flagicon|BOL|state}} [[Bolivija]] | 2013. | [[građanska zajednica]]<ref>{{es}} [http://www.abc.es/agencias/noticia.asp?noticia=1143424 El Parlamento boliviano estudia ley para reconocer concubinatos homosexuales] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413192709/http://www.abc.es/agencias/noticia.asp?noticia=1143424 |date=2012-04-13 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| ''Predložen'' | colspan=2| ''...'' | ''...'' |- | {{flagicon|ČIL}} [[Čile]] | 2013. | građanska zajednica<ref>{{es}} {{cite web|author=National Congress of Chile|title=Tramitación de proyectos - Boletín 6846-07: Regula los pactos de uniones civiles|url=http://sil.congreso.cl/cgi-bin/sil_proyectos.pl?6846-07|date=10. 3. 2010|accessdate=10. 1. 2011|archive-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707010405/http://sil.congreso.cl/cgi-bin/sil_proyectos.pl?6846-07|url-status=dead}}</ref><ref>{{es}} {{cite web|author=National Congress of Chile|url=http://sil.congreso.cl/cgi-bin/sil_proyectos.pl?7011-07|title=Tramitación de proyectos - Boletín 7011-07: Regula la figura contractual denominada Acuerdo de Vida en Común|date=|accessdate=10. 1. 2011|archive-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707010413/http://sil.congreso.cl/cgi-bin/sil_proyectos.pl?7011-07|dead-url=yes}}</ref> | ... | ... | colspan=2| ''U proceduri'' | ''...'' |- | {{flagicon|CRC|state}} [[Kostarika]] | 2013. | građanska zajednica<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20111231025544/http://www.nacion.com/2011-10-28/ElPais/avanza-proyecto-para-legalizar-uniones-entre-homosexuales.aspx Avanza proyecto para legalizar uniones entre homosexuales], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | ... | ... | colspan=2| ''U proceduri'' | ''...'' |- | {{flagicon|HRV}} [[Hrvatska]] | 2013. | registrovano partnerstvo<ref>[http://www.balkaninsight.com/en/article/croatia-to-equalize-gay-rights-with-marriage Croatia to Offer Equal Rights for Gay Couples], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| ''-'' | colspan=2| ''Predložen'' | ''...'' |- | {{flagicon|KUB}} [[Kuba]] | 2013. | građanska zajednica<ref>[http://articles.boston.com/2012-01-17/news/30636284_1_civil-unions-cuba-eyes-mariela-castro Raul Castro’s daughter: Cuba eyes same-sex unions]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref><ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/americas/cuba/120117/mariela-castro-says-cuba-consider-civil-unions-gays Mariela Castro says Cuba to consider civil unions for gays], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | ... | ... | colspan=2| ''Predložen'' | ''...'' |- | {{flagicon|CIP}} Kipar | 2013. | registrovano partnerstvo<ref>[https://web.archive.org/web/20130210053448/http://www.cyprus-mail.com/civil-partnership/moving-towards-civil-partnerships/20130117 LGBT group hails decision on civil partnerships], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130504170832/http://www.cyprus-mail.com/christos-stylianides/disy-fully-backs-civil-partnerships/20130308 DISY ‘fully backs civil partnerships’], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Predložen'' | |- | {{flagicon|EST}} [[Estonija]] | 2013. | građansko partnerstvo<ref>[http://news.err.ee/Politics/5a576023-58fa-4fe5-a0f4-1815d473acb0/ Legalizing Gay Partnership will not break coalition], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| ''-'' | colspan=2| ''Predložen'' | ''...'' |- | {{flagicon|NJE}} Nemačka | 2013. | životno partnerstvo (proširenje)<ref>{{de}} [http://www.queer.de/detail.php?article_id=18677 Bundesrat votiert für Gleichstellung im Steuerrecht], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''U proceduri'' | |- | {{flagicon|POLJ}} [[Poljska]] | 2013. | registrovano partnerstvo<ref>{{pl}} [http://orka.sejm.gov.pl/Druki7ka.nsf/Projekty/7-020-536-2013/$file/7-020-536-2013.pdf Projekt ustawy o związkach partnerskich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130718012122/http://orka.sejm.gov.pl/Druki7ka.nsf/Projekty/7-020-536-2013/$file/7-020-536-2013.pdf |date=2013-07-18 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref><ref>{{pl}} [http://orka.sejm.gov.pl/Druki7ka.nsf/Projekty/7-020-537-2013/$file/7-020-537-2013.pdf Przepisy wprowadzające ustawę o związkach partnerskich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512231144/http://orka.sejm.gov.pl/Druki7ka.nsf/Projekty/7-020-537-2013/$file/7-020-537-2013.pdf |date=2013-05-12 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| ''...'' | colspan=2| ''U proceduri'' | ''...'' |- | {{flagicon|TAJ}} [[Tajland]] | 2013. | registrovano partnerstvo<ref>[http://www.bangkokpost.com/news/local/335059/hundreds-back-civil-unions-for-gay-couples Hundreds back civil unions for gay couples], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Predložen'' | |- |} '''Napomene:''' * (1) Zamenjeni zakonima o istopolnim brakovima. * (2) Španski senat je stavio veto na zakon, ali je donji dom ukinuo veto. * (3) veto ukinut * (4) proglašen neustavnim * (5) Prema ustavu [[Švedska|Švedske]], kralj je šef države, ali nema ovlašćenja da potpisuje i stavlja veto na zakone izglasane u parlamentu. === Ustavne zabrane istopolnih brakova i/ili zajednica === Kao odgovor na pojavu [[istopolni brak|istopolnih brakova]] i drugih vrsta zajednica, neke države su donele ustavne odredbe kojima se onemogućava donošenje zakona o istopolnim brakovima ili drugim pravima istopolnih parova. U nekim državama ta zabrana se odnosi samo na brakove, dok u drugim zabrana ide čak dotle da se onemogućuju privatni ugovori, kao na primer [[testament]], istopolnim parovima. Dok u većini ustava zabrana prepreka za sklapanje istopolnih brakova se sastoji u tome što se brak definiše kao zajednica između jednog muškarca i jedne žene, postoje i države koje su donele direktne odredbe o zabrani istopolnih brakova, kao što je slučaj u [[Honduras]]u, [[Uganda|Ugandi]] i [[Letonija|Letoniji]]. Većina država (računajući i 30 država u SAD) je donelo ove zabrane na referendumu na kome su se građani izjašnjavali o većem broju odredbi odjednom (ili o celom ustavu, kao što je slučaj sa [[Srbija|Srbijom]]), a ne samo o pitanju istopolnih brakova kao izolovanom pitanju. {| class="wikitable" |- ! rowspan=2 | Država ! rowspan=2 | Datum ! rowspan=2 | Zabrana ! colspan=2 | Gornji dom ! colspan=2 | Donji dom ! rowspan=2 | Šef države ! rowspan=2 | Ishod |- ! Za ! Protiv ! Za ! Protiv |- | {{flagicon|KUB}} [[Kuba]] | februar 1976. | [[istopolni brak]]<ref>{{Cite news|title=The text of the Constitution of the Republic of Cuba|url=http://www.walterlippmann.com/cubanconstitution.html|publisher=Walterlippman|date=31. 1. 2003|accessdate = 12. 8. 2009}}</ref> | colspan=5 | ''referendum o ustavu (97,7%)'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|Burkina Faso}} [[Burkina Faso]] | jun 1991. | [[istopolni brak]]<ref>{{fr}} [http://www.law.yale.edu/RCW/rcw/jurisdictions/afw/burkinafaso/Burkina_Faso_Const.doc CONSTITUTION DU BURKINA FASO], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=5 | ''referendum o ustavu (77,1%)'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|BUG}} [[Bugarska]] | jul 1991. | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web|url=http://www.servat.unibe.ch/icl/bu00000_.html|title=Bulgaria – Constitution|accessdate = 4. 10. 2009}}</ref> | colspan=2 | ''Usvojen'' | colspan=2 | ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|VIJ}} [[Vijetnam]] | april 1992. | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web |url=http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=439,1096053&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=Constitution 1992 CHAPTER FIVE FUNDAMENTAL RIGHTS AND DUTIES OF THE CITIZEN |publisher=Chinhphu.vn |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722112113/http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=439,1096053&_dad=portal&_schema=PORTAL |dead-url=yes }}</ref> | colspan=2 | | colspan=2 | ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|PAR}} [[Paragvaj]] | jun 1992. | [[istopolni brak]] i ekvivalentna/slična zajednica<ref>{{Cite news|title=Paraguay – Constitution|url=http://www.servat.unibe.ch/icl/pa00000_.html|accessdate = 15. 10. 2010}}</ref> | colspan=2 | ''Usvojen'' | colspan=2 | ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|LIT}} [[Litvanija]] | oktobar 1992. | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web|url=http://www3.lrs.lt/home/Konstitucija/Constitution.htm |title=The Constitution of the Republic of Lithuania |publisher=.lrs.lt |date= |accessdate = 6. 4. 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gaylife.about.com/od/samesexmarriage/ig/Gay-World-Tour.--_7/Lithuania.htm |title=Lithuania - Gay Rights and Life in Lithuania |publisher=Gaylife.about.com |date=7. 4. 2010 |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2012-02-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229221915/http://gaylife.about.com/od/samesexmarriage/ig/Gay-World-Tour.--_7/Lithuania.htm |url-status=dead }}</ref> | colspan=5 | ''referendum o ustavu'' (75,42%) | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|Kambodža}} [[Kambodža]] | septembar 1993. | [[istopolni brak]]<ref>{{Cite news|title=Cambodia Constitution|url=http://www.servat.unibe.ch/icl/cb00000_.html#A045_|publisher=Servat|date=21. 9. 1993|accessdate = 9. 9. 2009}}</ref> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|BJE}} [[Belorusija]] | mart 1994. | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web|author=Prof. Dr. Axel Tschentscher, LL.M. |url=http://www.servat.unibe.ch/icl/bo00000_.html |title=Belarus - Constitution |publisher=Servat.unibe.ch |date= |accessdate = 6. 4. 2012}}</ref> | colspan=2| ''Usvojen'' | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|MOL}} [[Moldavija]] | jul 1994. | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web |url=http://confinder.richmond.edu/admin/docs/moldova3.pdf |title=Constitution Of The Republic Of Moldova |format=PDF |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060426221916/http://confinder.richmond.edu/admin/docs/moldova3.pdf |archivedate=2006-04-26 |deadurl=yes }}</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|UKR}} [[Ukrajina]] | jun 1996. | [[istopolni brak]]<ref>[http://www.rada.kiev.ua/const/conengl.htm CONSTITUTION OF UKRAINE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970415063610/http://rada.kiev.ua/const/conengl.htm |date=1997-04-15 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|POLJ}} [[Poljska]] | april 1997. | [[istopolni brak]]<ref>{{Cite news |title= The Constitution of the Republic of Poland |url=http://www.sejm.gov.pl/prawo/konst/angielski/kon1.htm |publisher=Sejm|accessdate = 12. 8. 2009}}</ref> | colspan=5 | ''referendum o ustavu (52,71%)'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|VEN|1930}} [[Venecuela]] | decembar 1999. | [[istopolni brak]] i neregistrovana [[kohabitacija]]<ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.gobiernoenlinea.ve/legislacion-view/sharedfiles/ConstitucionRBV1999.pdf|title=Constitución de la República Bolivariana de Venezuela|accessdate=10. 3. 2011|archivedate=2006-06-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060627045334/http://www.gobiernoenlinea.ve/legislacion-view/sharedfiles/ConstitucionRBV1999.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{es}} [http://www.tsj.gov.ve/decisiones/scon/Febrero/190-280208-03-2630.htm SALA CONSTITUCIONAL Magistrado Ponente: PEDRO RAFAEL RONDÓN HAAZ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110925002155/http://www.tsj.gov.ve/decisiones/scon/Febrero/190-280208-03-2630.htm |date=2011-09-25 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=5 | ''referendum o ustavu (71,78%)'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|RUA}} [[Ruanda]] | maj 2003. | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web |url=http://www.chr.up.ac.za/hr_docs/constitutions/docs/RwandaC(rev).doc |title=The Constitution Of The Republic Of Rwanda |publisher=Chr.up.ac.za |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2006-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061009113104/http://www.chr.up.ac.za/hr_docs/constitutions/docs/RwandaC(rev).doc |dead-url=yes }}</ref> | colspan=5 | ''referendum o ustavu'' (93,42%) <!-- http://africanelections.tripod.com/rw.html --> | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|SAD}} [[SAD]] | jul 2004. | [[istopolni brak]] i ekvivalentna/slična zajednica<ref>{{Cite news |title=ACLU Applauds House Stand Against Discriminatory Marriage Amendment; Calls Vote a Victory for All American Families |url=http://www.aclu.org/lgbt/relationships/12397prs20040930.html |publisher=American Civil Liberties Union |date=30. 9. 2004 |accessdate=12. 8. 2009 |archive-date=2009-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091010175958/http://www.aclu.org/lgbt/relationships/12397prs20040930.html |url-status=dead }}</ref> | 48 | 50 | 227 <!-- 2/3 glasova npotrebno za usvajanje --> | 186 | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|Burundi}} [[Burundi]] | februar 2005. | [[istopolni brak]]<ref>{{fr}} {{cite web|url=http://www.chanrobles.com/burundi1.html|title=Constitution of the Republic of Burundi|accessdate = 15. 10. 2010}}</ref> | colspan=5| ''referendum o ustavu (92,02%)'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|Honduras}} [[Honduras]] | mart 2005. |[[istopolni brak]] i neregistrovana [[kohabitacija]]<ref>{{es}} [http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Honduras/hond05.html CONSTITUCION POLITICA DE LA REPUBLICA DE HONDURAS DE 1982], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref><ref>{{Cite news |title=Honduras Bans Gay Marriage & Adoption |url=http://www.globalgayz.com/country/Honduras/view/HND/gay-honduras-news-and-reports#article3 |publisher=Global Gayz |date=30. 3. 2005 |accessdate=12. 8. 2009 |archive-date=2010-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100503023238/http://www.globalgayz.com/country/Honduras/view/HND/gay-honduras-news-and-reports#article3 |dead-url=yes }}</ref> | colspan=2 | | 128 <!-- http://www.globalgayz.com/country/Honduras/HND --> | 0 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|Uganda}} [[Uganda]] | septembar 2005. | [[istopolni brak]]<ref>{{Cite news |title=Museveni signs 3rd term bill |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/458167 |publisher=New Vision Online |date=29. 9. 2005 |accessdate=12. 8. 2009 |archivedate=2012-03-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120302021751/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/458167 |deadurl=yes }}</ref> | colspan=2| | 111 | 17 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|LAT}} [[Letonija]] | decembar 2005. | [[istopolni brak]]<ref>{{Cite news |title=President Signs Anti-Gay Constitutional Amendment |url=http://www.ukgaynews.org.uk/Archive/2005dec/2101.htm |publisher=UK Gay News |date=21. 12. 2005 |accessdate=12. 8. 2009 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105232840/http://www.ukgaynews.org.uk/Archive/2005dec/2101.htm |dead-url=yes }}</ref> | colspan=2 | | 65 <!-- http://www.highbeam.com/doc/1P2-15972205.html --> | 5 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|DR Kongo|1997}} [[DR Kongo]] | decembar 2005. | [[istopolni brak]]<ref>{{Cite news |last=Zajtman |first=Arnaud |title= New DR Congo constitution adopted |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4728954.stm |publisher=BBC |date=19. 2. 2006|accessdate = 12. 8. 2009}}</ref><ref>{{fr}} [http://www.presidentrdc.cd/constitution.html Constitution de la République Démocratique du Congo.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060812032926/http://www.presidentrdc.cd/constitution.html |date=2006-08-12 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=5| ''referendum o ustavu (84,31%)'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|SAD}} [[SAD]] | jul 2006. | [[istopolni brak]] i ekvivalentna/slična zajednica<ref>{{Cite news |title= House vote fails on amendment to define marriage|url=http://www.washingtontimes.com/news/2006/jul/18/20060718-104047-6839r/ |publisher=Washington Times |date=18. 7. 2006|accessdate = 12. 8. 2009}}</ref> | 49 | 48 | 236 <!-- 2/3 glasova potrebno za usvajanje --> | 187 | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|SRB}} [[Srbija]] | oktobar 2006. | [[istopolni brak]]<ref>{{Cite web | title = Constitution of the Republic of Serbia | url = http://www.parlament.gov.rs/content/eng/akta/ustav/ustav_ceo.asp | publisher = Serbian Parliament | accessdate = 6. 12. 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101127021637/http://www.parlament.gov.rs/content/eng/akta/ustav/ustav_ceo.asp | archivedate = 2010-11-27 | deadurl = no }}</ref> | colspan=5 | ''[[Referendum radi potvrđivanja novog Ustava Republike Srbije 2006.|referendum o ustavu]] (53,04%)'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|CG}} [[Crna Gora]] | oktobar 2007. | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web |url=http://www.comparativeconstitutionsproject.org/files/Montenegro_2007.pdf |title=THE CONSTITUTION OF MONTENEGRO and THE CONSTITUTIONAL LAW FOR THE IMPLEMENTATION OF THE CONSTITUTION OF MONTENEGRO ADOPTED ON 19 OCTOBER 2007 |format=PDF |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2013-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104054207/http://www.comparativeconstitutionsproject.org/files/Montenegro_2007.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www2.ohchr.org/english/bodies/cerd/docs/ngos/HRAMontenegro_74.pdf |title=Information on the rights of minority groups in Montenegro |format=PDF |date= |accessdate = 6. 4. 2012}}</ref> | colspan=2 | | colspan=2 | ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|EKV}} [[Ekvador]] | septembar 2008. | [[istopolni brak]]<ref>{{es}} {{Cite news|title= Constitucion del Ecuador|url= http://www.asambleaconstituyente.gov.ec/documentos/constitucion_de_bolsillo.pdf|publisher= Asamblea Constituyente|accessdate= 9. 9. 2009|archivedate= 2009-03-20|archiveurl= https://web.archive.org/web/20090320002938/http://www.asambleaconstituyente.gov.ec/documentos/constitucion_de_bolsillo.pdf|deadurl= yes}}</ref> | colspan=5 | ''referendum o ustavu (63,93%)'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|BOL|state}} [[Bolivija]] | januar 2009. | [[istopolni brak]] i neregistrovana [[kohabitacija]]<ref>{{es}} [http://bolivia.infoleyes.com/shownorm.php?id=469 Constitución Política del Estado], Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=5 | ''referendum o ustavu (61,43%)'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|Kajmanski otoci}} [[Kajmanska ostrva]] | jun 2009. | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web |url=http://www.constitution.gov.ky/pls/portal/docs/PAGE/CMIHOME/RESOURCES/CAYMANSCONSTITUTION/THECONSTITUTIONCAYMANISLANDS2009.PDF |title=The Cayman Islands Constitution Order 2009 |format=PDF |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archivedate=2012-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225093224/http://www.constitution.gov.ky/pls/portal/docs/PAGE/CMIHOME/RESOURCES/CAYMANSCONSTITUTION/THECONSTITUTIONCAYMANISLANDS2009.PDF |deadurl=yes }}</ref> | colspan=2 | | colspan=2 | ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|El Salvador}} [[El Salvador]] | oktobar 2009. | [[istopolni brak]]<ref>{{Cite news|last=Von Vogt|first=Maggie|title=El Salvador Bans Same-Sex Marriage and LGBT Adoption Rights in Last Minute Constitutional Amendment|url=http://narcosphere.narconews.com/notebook/maggie-von-vogt/2009/04/el-salvador-bans-same-sex-marriage-and-lgbt-adoption-rights-last-mi|publisher=The Narcosphere|date=30. 4. 2009|accessdate=8. 8. 2010|archive-date=2010-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100106183902/http://narcosphere.narconews.com/notebook/maggie-von-vogt/2009/04/el-salvador-bans-same-sex-marriage-and-lgbt-adoption-rights-last-mi|dead-url=yes}}</ref><ref>{{es}} {{Cite news |title= El FMLN sigue en contra de prohibir las bodas gay|url=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp?idCat=6351&idArt=3586787 |publisher=El Salvador |date=28. 4. 2009|accessdate = 12. 8. 2009}}</ref><ref name="El Salvador">{{cite web |last=St |first=Jason |url=http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&sc=&sc2=news&sc3=&id=97234 |title=Church & Political Right Fail to Ban Marriage Equality in El Salvador |publisher=Edgeboston.com |date=5. 10. 2009 |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2012-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313122549/http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&sc=&sc2=news&sc3=&id=97234 |url-status=dead }}</ref> | colspan=2 | | 46 | 38 | – | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]] Ne<sup>1</sup> |- | {{flagicon|Dominikanska Republika}} [[Dominikanska Republika]] | januar 2010. | [[istopolni brak]] i neregistrovana [[kohabitacija]]<ref>{{es}} [http://www.suprema.gov.do/codigos/Constitucion.pdf Constitución de la República Dominicana, proclamada el 26 de enero. Publicada en la Gaceta Oficial No. 10561, del 26 de enero de 2010.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101010220825/http://suprema.gov.do/codigos/constitucion.pdf |date=2010-10-10 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> | colspan=2 | ''Usvojen'' | colspan=2 | ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|KEN}} [[Kenija]] | avgust 2010. | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web |url=http://www.nation.co.ke/blob/view/-/913208/data/157983/-/l8do0kz/-/published+draft.pdf |title=The Proposed CONSTITUTION OF KENYA |format=PDF |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archivedate=2016-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161020101435/http://www.nation.co.ke/blob/view/-/913208/data/157983/-/l8do0kz/-/published+draft.pdf |deadurl=yes }}</ref> | colspan=5 | ''referendum o ustavu (68,55%)'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|ZAM}} [[Zambija]] | mart 2011. | [[istopolni brak]]<ref>{{cite news|url=http://www.postzambia.com/post-read_article.php?articleId=6027|title=NCC to adopt clause that forbids same sex marriage|last=Chanda|first=Ernest|work=Zambia Post|date=18. 2. 2010|accessdate=25. 2. 2010|archivedate=2012-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908161357/http://www.postzambia.com/post-read_article.php?articleId=6027|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://zambianchronicle.com/?p=7021 |title=Constitution Bill falls at second reading |publisher=Zambianchronicle.com |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archivedate=2011-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110521232723/http://zambianchronicle.com/?p=7021 |deadurl=yes }}</ref> | colspan=2 | | colspan=2 | ''Nije usvojen'' | - | [[Datoteka:X mark.svg|15px|Ne]]&nbsp;Ne |- | {{flagicon|MAĐ}} [[Mađarska]] | april 2011. | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web |url=http://tasz.hu/files/tasz/imce/alternative_translation_of_the_draft_constituion.pdf |title=Fundamental Law of Hungary |format=PDF |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2012-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314095055/http://tasz.hu/files/tasz/imce/alternative_translation_of_the_draft_constituion.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[http://articles.boston.com/2011-04-19/news/29447833_1_rights-groups-measures-majority Hungary OK’s conservative constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120518092752/http://articles.boston.com/2011-04-19/news/29447833_1_rights-groups-measures-majority |date=2012-05-18 }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,15028544,00.html |title=Hungarian president signs new constitution despite human rights concerns |publisher=Dw-world.de |date= |accessdate = 6. 4. 2012}}</ref> | colspan=2 | | 262 | 44 | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|Južni Sudan}} [[Južni Sudan]] | jul 2011. | [[istopolni brak]]<ref>{{cite web |url=http://www.sudantribune.com/IMG/pdf/The_Draft_Transitional_Constitution_of_the_ROSS2-2.pdf |title=The Transitional Constitution of the Republic of South Sudan, 2011 |format=PDF |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629170732/http://www.sudantribune.com/IMG/pdf/The_Draft_Transitional_Constitution_of_the_ROSS2-2.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sudantribune.com/South-Sudan-passes-interim,39457 |title=South Sudan passes interim constitution amid concerns over presidential powers |publisher=Sudantribune.com |date= |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711141830/http://www.sudantribune.com/South-Sudan-passes-interim,39457 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |author=09 July 2011 |url=http://www.gurtong.net/ECM/Editorial/tabid/124/ctl/ArticleView/mid/519/articleId/5424/Birth-Of-A-Nation-The-Republic-Of-South-Sudan.aspx |title=Birth Of A Nation: The Republic Of South Sudan |publisher=Gurtong.net |date=9. 7. 2011 |accessdate=6. 4. 2012 |archive-date=2012-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313013156/http://www.gurtong.net/ECM/Editorial/tabid/124/ctl/ArticleView/mid/519/articleId/5424/Birth-Of-A-Nation-The-Republic-Of-South-Sudan.aspx |dead-url=yes }}</ref> | colspan=4 | ''Usvojen'' | ''Potpisan'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabve]] | mart 2013. | Brak<ref>[https://archive.today/20130217024238/www.zimdiaspora.com/index.php?option=com_content&view=article&id=10823:draft-constitution-criminalise-same-sex-marriage&catid=38:travel-tips&Itemid=18 Draft Constitution criminalise same-sex marriage]</ref> | colspan=5 | ''Referendum o ustavu (94.5%)'' | [[Datoteka:Yes check.svg|15px|Da]]&nbsp;Da |- | {{flagicon|ČIL}} Čile | 2013. | Brak<ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.camara.cl/pley/pley_detalle.aspx?prmID=8266&prmBL=7869-07|title=Reforma Constitucional que establece que el matrimonio es entre un hombre y una mujer|publisher=Cámara de Diputados de Chile|date=16. 8. 2011|accessdate=11. 4. 2013|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305191943/https://www.camara.cl/pley/pley_detalle.aspx?prmID=8266&prmBL=7869-07|url-status=dead}}</ref><ref>{{es}} {{cite news|title=Diputados UDI buscan declarar inconstitucional el matrimonio homosexual para destrabar AVP|url=http://www.latercera.com/noticia/politica/2012/11/674-495508-9-diputados-udi-buscan-declarar-inconstitucional-el-matrimonio-homosexual-para.shtml|accessdate=16. 4. 2013|newspaper=La Tercera|date=27. 11. 2012|archive-date=2012-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20121228162520/http://www.latercera.com/noticia/politica/2012/11/674-495508-9-diputados-udi-buscan-declarar-inconstitucional-el-matrimonio-homosexual-para.shtml|dead-url=yes}}</ref> | colspan=2| | colspan=2| ''U proceduri'' | |- | {{flagicon|Liberija}} [[Liberija]] | 2013. | Brak<ref>{{cite web |url= http://www.rnw.nl/africa/bulletin/liberian-senate-votes-ban-gay-marriage-constitution |title= Liberian Senate votes to ban gay marriage in constitution |publisher= Radio Netherlands Worldwide |date= 20. 6. 2012 |accessdate= 15. 9. 2012 |archivedate= 2012-07-24 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20120724031357/http://www.rnw.nl/africa/bulletin/liberian-senate-votes-ban-gay-marriage-constitution |deadurl= yes }}</ref> | colspan=2 | ''Usvojen'' | colspan=2 | ''ne još'' | |- | {{flagicon|Zambija}} Zambija | 2013. | Brak<ref>{{Cite web |title=THE DRAFT CONSTITUTION |url=http://www.postzambia.com/post-read_article.php?articleId=27199 |access-date=2013-05-23 |archive-date=2013-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130419140824/http://www.postzambia.com/post-read_article.php?articleId=27199 |dead-url=yes }}</ref> | colspan=2| - | colspan=2 | ''u proceduri'' | |- | {{flagicon|Hrvatska}} [[Hrvatska]] | 2013. | Brak<ref>{{Cite web |title='IMAMO 380.000 POTPISA ZA REFERENDUM O BRAKU' Inicijativa 'U ime obitelji' objavila rezultate |url=http://www.jutarnji.hr/380-tisuca-potpisa-gradana-za-referendum-o-braku-inicijativa--quot-u-ime-obitelji-quot--objavila-rezultate/1104190/ |access-date=2013-05-23 |archive-date=2013-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130608015629/http://www.jutarnji.hr/380-tisuca-potpisa-gradana-za-referendum-o-braku-inicijativa--quot-u-ime-obitelji-quot--objavila-rezultate/1104190 |dead-url=yes }}</ref> | colspan=2| - | colspan=2 | ''predložena'' | |} '''Napomene:''' * (1) Amandman je prihvaćen u aprilu 2009, ali je odbačen tokom drugog glasanja u oktobru iste godine.<ref name="El Salvador"/> == Povezano == ''U ovom tekstu [[SAD]] se pominje samo u inicijativama na federalnom nivou. Za status istopolnog braka i istopolnih zajednica po saveznim državama, videti: [[Zakonski status istopolnih parova po državama SAD-a]].'' * [[Istopolni brak]] * [[Građanska zajednica]] * [[Registrovano partnerstvo]] * [[Domaćinska zajednica]] * [[Položaj LGBT osoba po državama]] == Reference == {{reflist|2}} {{Commonscat|Same-sex marriage}} {{LGBT portal}} {{LGBT}} [[Kategorija:Istopolni brak po državama| ]] [[Kategorija:Istopolni brak]] [[Kategorija:LGBT prava]] [[Kategorija:Zakoni koji se odnose na LGBT osobe]] rpd17ou8paissbmhetwbd3zoputroxh Lista poglavara Jugoslavije 0 66468 42714037 42422982 2026-10-26T17:29:16Z Veljkosssss 405614 42714037 wikitext text/x-wiki 42714038 42714037 2026-10-26T17:30:46Z Veljkosssss 405614 /* */ 42714038 wikitext text/x-wiki '''Spisak predsednika države Jugoslavije''' navodi šefove države zemalja koje su se nazivale "Jugoslavija" ili za koje se to podrazumevalo i to monarhe (Kraljevina [[SHS]] odn. [[Jugoslavija]], DFJ) i predsednike republike (FNRJ, SFRJ i SRJ). Pošto je Josip Broz Tito u različitim periodima bio šef države i vlade, a takođe i na čelu jedine partije (KPJ/SKJ), spisku su pridodati i predsednici Savezne Vlade/Saveznog izvršnog veća, kao i Generalni sekretar/Predsednici predsedništva partije. == Kraljevina SHS/Jugoslavija 1918—45. == [[Datoteka:Coat of arms of the Kingdom of Yugoslavia.svg|thumb|100px]] [[Datoteka:Flag of Yugoslavia (1918–1943).svg|thumb|left|100px]] Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca je nastala spajanjem [[Država Slovenaca, Hrvata i Srba|Države Slovenaca, Hrvata i Srba]] i Kraljevine [[Srbija|Srbije]] [[1.12.|1. dec/pro.]] [[1918]]. (skupštine u Vojvodini i Crnoj Gori su nekoliko dana ranije takođe odlučile o priključenju Srbiji). Preimenovana je u Jugoslaviju 1929. * [[Petar I Karađorđević]] (1. dec. 1918. – [[16.8.|16. avg.]] [[1921]].) (princ Aleksandar je bio [[regent]] još od juna 1914) * [[Aleksandar I Karađorđević]] (16. avg. 1921. – [[9.10.|9. okt.]] [[1934]].) * [[Petar II Karađorđević]] (9. okt. 1934. – [[29.11.|29. nov.]] [[1945]].) (princ [[Pavle Karađorđević]] regent do [[27.3.]] [[1941]].); u izbeglištvu od aprila 1941., republika proglašena 29. nov. 1945.) == Socijalistička Jugoslavija 1945—91. == [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|thumb|left|100px]] [[Datoteka:Coat of Arms of SFR Yugoslavia.svg|thumb|100px|Grb SFRJ (od 1963)]] Nakon [[Sile Osovine|osovinske]] invazije i okupacije Jugoslavije, partizani su [[1942]]. formirali Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije ([[AVNOJ]]). Na njegovom [[Drugo zasedanje AVNOJ-a|drugom zasedanju]] [[29.11.|29. nov.]] [[1943]]. je proklamovana '''Demokratska Federativna Jugoslavija''' (DFJ). Tačno dve godine kasnije proglašena je '''Federativna Narodna Republika Jugoslavija''' (FNRJ), koja je aprila 1963. preimenovana u '''Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija''' (SFRJ). Monopol na vlast je do 1990. imala Komunistička partija Jugoslavije ([[KPJ]], 1952. preimenovana u Savez komunista Jugoslavije ([[SKJ]]). === Predsednici Republike === * [[Ivan Ribar]] ([[29.12.|29. dec.]] 1945. – [[14.1.|14. jan.]] [[1953]].) * [[Josip Broz Tito]] (14. jan/sij. 1953. – [[16.5.|16. maj/svi.]] [[1974]] === Predsedništvo === Prema ustavu iz februara 1974., na čelu SFRJ se nalazilo kolektivno ''[[Predsjedništvo SFRJ|Predsedništvo]]'' u koje su ulazili po jedan predstavnik šest republika, dve pokrajine i (do 1988.) šef SKJ. Prvi predsednik predsedništva je bio Tito, koji je 16. maja 1974. proglašen za doživotnog predsednika i na položaju ostao do smrti (moguće da je još 1963. proglašen za doživotnog predsednika). * [[Josip Broz Tito]] (16. maj/svi. 1974. – [[4.5.|4. maj/svi.]] [[1980]].) === Predsedništvo posle Tita === Posle Titove smrti, članovi predsednštva su se smenjivali jednom godišnje, uglavnom '''[[15.5.|15. maja/svib.]]''', osim ako nije drugačije označeno. Dato je i koju su Socijalističku Republiku ili pokrajinu predstavljali. * [[Lazar Koliševski]] (4. – 15. maj/svi. 1980.) ([[Makedonija]]) * [[Cvijetin Mijatović]] (1980–[[1981|81]].) ([[BiH]]) * [[Sergej Kraigher]] (1981–[[1982|82]].) ([[Slovenija]]) * [[Petar Stambolić]] (1982–[[1983|83]].) ([[Srbija]]) * [[Mika Špiljak]] (1983–[[1984|84]].) ([[Hrvatska]]) * [[Veselin Đuranović]] (1984–[[1985|85]].) ([[Crna Gora]]) * [[Radovan Vlajković]] (1985–[[1986|86]].) (SAP [[Vojvodina]]) * [[Sinan Hasani]] (1986–[[1987|87]].) (SAP [[Kosovo]]) * [[Lazar Mojsov]] (1987–[[1988|88]].) (Makedonija) * [[Raif Dizdarević]] (1988–[[1989|89]].) (BiH) * [[Janez Drnovšek]] (1989–[[1990|90]].) (Slovenija) * [[Borisav Jović]] (1990–[[1991|91]].) (Srbija, SKJ pa [[SPS]]) ** [[Sejdo Bajramović]] ([[v.d.]]) ([[16.5.|16. maj/svi.]] – [[30.6.|30. jun/lip.]] 1991.) (Kosovo, SPS) * [[Stjepan Mesić]] (30. jun/lip. – [[3.10.|3. okt/lis.]] 1991., formalno dao ostavku [[5.12.|5. dec/pro.]] 1991.) (Hrvatska, [[HDZ]]) ** [[Branko Kostić]] (v.d.) (3. okt/lis. 1991. – [[15.6.|15. jun/lip.]] [[1992]].) (Crna Gora, [[DPS]]) === Šefovi vlade === Na osnovu sporazuma Tito–[[Ivan Šubašić|Šubašić]], prvi je postao predsednik privremene vlade DFJ [[7.3.|7. mar/ožu.]] [[1945]]. Tito je ostao na tom položaju i nakon proglašenja FNRJ 29. nov/stud.. Nakon usvajanja saveznog Ustavnog zakona [[13.1.|13. jan/sij.]] [[1953]]. naziv Vlade je promenjen u ''Savezno izvršno veće'' (SIV). * Josip Broz Tito (29. nov/stud. 1945 – [[29.6.|29. jun/lip.]] [[1963]].) (Hrvatska) * [[Petar Stambolić]] (29. jun/lip. 1963. – [[16.5.|16. maj/svi.]] [[1967]].) (Srbija) * [[Mika Špiljak]] (16. maj/svi. 1967. – [[18.5.|18. maj/svi.]] [[1969]].) (Hrvatska) * [[Mitja Ribičič]] (18. maj/svi. 1969. – [[30.7.|30. jul/srp.]] [[1971]].) (Slovenija) * [[Džemal Bijedić]] (30. jul/srp. 1971. – [[18.1.|18. jan/sij.]] [[1977]].) (BiH) * [[Veselin Đuranović]] (18. jan/sij. 1977. – 16. maj/svi. [[1982]].) (Crna Gora) * [[Milka Planinc]] (16. maj/svi. 1982. – 15. maj/svi. [[1986]].) (Hrvatska) * [[Branko Mikulić]] (15. maj/svi. 1986. – [[16.3.|16. mar/ožu.]] [[1989]].) (BiH) * [[Ante Marković]] (16. mar/ožu. 1989. – [[20.12.|20. dec/pro.]] [[1991]].) (BiH) === Šefovi Partije === Monopol na vlast u drugoj Jugoslaviji je imala ''Komunistička partija Jugoslavije'', [[1952]]. preimenovana u ''Savez komunista Jugoslavije''. Na čelu joj je prvo bio ''Generalni sekretar'' a zatim ''Predsednik predsedništva'' (posle Titove smrti). * Josip Broz Tito (mart/ožujak [[1939]] – [[4.5.|4. maj/svi.]] [[1980]].) ** Branko Mikulić (v.d.) ([[19.10.|19. okt/list.]] [[1978]]. – [[23.10.|23. okt/list.]] [[1979]].) (BiH) ** [[Stevan Doronjski]] (v.d. do 4. maja) (23. okt/list. 1979. – [[20.10.|20. okt./list.]] [[1980]].) (SAP Vojvodina) * Lazar Mojsov (20. okt./list. 1980. – 20. okt./list. [[1981]].) (Makedonija) * [[Dušan Dragosavac]] (20. okt./list. 1981. – [[29.6.|29. jun/lip.]] [[1982]].) (Hrvatska) * Mitja Ribičič (29. jun/lip. 1982. – [[30.6.|30 jun/lip.]] [[1983]].) (Slovenija) * [[Dragoslav Marković]] (30 jun/lip. 1983. – [[26.6.|26. jun/lip.]] [[1984]].) (Srbija) * [[Ali Šukrija]] (26. jun/lip. 1984. – [[25.6.|25. jun/lip.]] [[1985]].) (SAP Kosovo) * [[Vidoje Žarković]] (25. jun/lip. 1985. – 26. jun/lip. [[1986]].) (Crna Gora) * [[Milanko Renovica]] ([[28.6.|28. jun/lip.]] 1986. – 30. jun/lip. [[1987]].) (BiH) * [[Boško Krunić]] (30. jun/lip. 1987. – 30. jun/lip. [[1988]].) (SAP Vovodina) * [[Stipe Šuvar]] (30. jun/lip. 1988. – 30. jun/lip. [[1989]].) (Hrvatska) * [[Milan Pančevski]] (30. jun/lip. 1989. – 30. jun/lip. [[1990]].) (Makedonija) === Presek Titovih funkcija === * Šef partije: mart 1939. – mart 1945. * Šef vlade i partije: mart 1945. (do novembra privremeno) – januar 1953. * Šef države, vlade i partije: januar 1953. – jun 1963. * Šef države i partije: jun 1963. – maj 1980. (sa v.d. u partiji od oktobra 1978.) == Savezna Republika Jugoslavija 1992—2003. == [[Datoteka:Flag of FR Yugoslavia.svg|thumb|80px|Zastava SRJ]] [[Datoteka:Coat of arms of Serbia and Montenegro.svg|thumb|60px|Grb SRJ]] Predsednik [[SRJ]] (proglašena [[27.4.|27. apr.]] [[1992]]., sastojala se samo od Srbije i Crne Gore) birao se u saveznoj skupštini do 2000. U vreme kada je Slobodan Milošević bio predsednik, jula 2000., usvojeni su ustavni amandmani kojima je predviđen izbor narodnim glasanjem. * [[Dobrica Ćosić]] ([[16.6.|16. jun]] 1992 – [[31.5.|31. maj]] [[1993]]) ** Miloš Radulović (1. 6. - 25. 6. 1993) (v. d.) DPS * [[Zoran Lilić]] (25. 6. 1993 – jul [[1997]]) (SPS) * [[Slobodan Milošević]] (jul 1997 – [[5.10.|5. okt.]] [[2000]].) (SPS) * [[Vojislav Koštunica]] (okt. 2000 – feb. 2003.) ([[DSS]]) === Državna Zajednica [[Srbija i Crna Gora]] 2003-06 === DZSCG je formirana [[4.2.|4. feb.]] [[2003]]. kao prelazno rešenje, usled crnogorskih zahteva za osamostaljenjem. Njen predsednik je istovremeno bio i premijer (tj. ''Predsedavajući Saveta ministara''). Prestala je da postoji proglašenjem nezavisnosti Crne Gore [[3.6.|3. juna]] [[2006]]. * [[Svetozar Marović]] (7. mart 2003. - 3. jun 2006.) == Povezano == * [[Spisak predsednika Vlada Jugoslavije]] * [[Generalni sekretar predsednika Jugoslavije]] {{Predsjednici SFRJ}} [[Kategorija:Jugoslavija]] lumc64jly2t6w1hxn8282w2qqkxw8c5 42714074 42714038 2026-10-26T21:47:40Z Vipz 151311 Vraćene izmjene korisnika/korisnice [[Special:Contributions/Veljkosssss|Veljkosssss]] ([[User talk:Veljkosssss|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:AcaBot|AcaBot]] 42422982 wikitext text/x-wiki '''Spisak predsednika države Jugoslavije''' navodi šefove države zemalja koje su se nazivale "Jugoslavija" ili za koje se to podrazumevalo i to monarhe (Kraljevina [[SHS]] odn. [[Jugoslavija]], DFJ) i predsednike republike (FNRJ, SFRJ i SRJ). Pošto je Josip Broz Tito u različitim periodima bio šef države i vlade, a takođe i na čelu jedine partije (KPJ/SKJ), spisku su pridodati i predsednici Savezne Vlade/Saveznog izvršnog veća, kao i Generalni sekretar/Predsednici predsedništva partije. == Kraljevina SHS/Jugoslavija 1918—45. == [[Datoteka:Coat of arms of the Kingdom of Yugoslavia.svg|thumb|100px]] [[Datoteka:Flag of Yugoslavia (1918–1943).svg|thumb|left|100px]] Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca je nastala spajanjem [[Država Slovenaca, Hrvata i Srba|Države Slovenaca, Hrvata i Srba]] i Kraljevine [[Srbija|Srbije]] [[1.12.|1. dec/pro.]] [[1918]]. (skupštine u Vojvodini i Crnoj Gori su nekoliko dana ranije takođe odlučile o priključenju Srbiji). Preimenovana je u Jugoslaviju 1929. * [[Petar I Karađorđević]] (1. dec. 1918. – [[16.8.|16. avg.]] [[1921]].) (princ Aleksandar je bio [[regent]] još od juna 1914) * [[Aleksandar I Karađorđević]] (16. avg. 1921. – [[9.10.|9. okt.]] [[1934]].) * [[Petar II Karađorđević]] (9. okt. 1934. – [[29.11.|29. nov.]] [[1945]].) (princ [[Pavle Karađorđević]] regent do [[27.3.]] [[1941]].); u izbeglištvu od aprila 1941., republika proglašena 29. nov. 1945.) == Socijalistička Jugoslavija 1945—91. == [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|thumb|left|100px]] [[Datoteka:Coat of Arms of SFR Yugoslavia.svg|thumb|100px|Grb SFRJ (od 1963)]] Nakon [[Sile Osovine|osovinske]] invazije i okupacije Jugoslavije, partizani su [[1942]]. formirali Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije ([[AVNOJ]]). Na njegovom [[Drugo zasedanje AVNOJ-a|drugom zasedanju]] [[29.11.|29. nov.]] [[1943]]. je proklamovana '''Demokratska Federativna Jugoslavija''' (DFJ). Tačno dve godine kasnije proglašena je '''Federativna Narodna Republika Jugoslavija''' (FNRJ), koja je aprila 1963. preimenovana u '''Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija''' (SFRJ). Monopol na vlast je do 1990. imala Komunistička partija Jugoslavije ([[KPJ]], 1952. preimenovana u Savez komunista Jugoslavije ([[SKJ]]). === Predsednici Republike === * [[Ivan Ribar]] ([[29.12.|29. dec.]] 1945. – [[14.1.|14. jan.]] [[1953]].) * [[Josip Broz Tito]] (14. jan/sij. 1953. – [[16.5.|16. maj/svi.]] [[1974]] === Predsedništvo === Prema ustavu iz februara 1974., na čelu SFRJ se nalazilo kolektivno ''[[Predsjedništvo SFRJ|Predsedništvo]]'' u koje su ulazili po jedan predstavnik šest republika, dve pokrajine i (do 1988.) šef SKJ. Prvi predsednik predsedništva je bio Tito, koji je 16. maja 1974. proglašen za doživotnog predsednika i na položaju ostao do smrti (moguće da je još 1963. proglašen za doživotnog predsednika). * [[Josip Broz Tito]] (16. maj/svi. 1974. – [[4.5.|4. maj/svi.]] [[1980]].) === Predsedništvo posle Tita === Posle Titove smrti, članovi predsednštva su se smenjivali jednom godišnje, uglavnom '''[[15.5.|15. maja/svib.]]''', osim ako nije drugačije označeno. Dato je i koju su Socijalističku Republiku ili pokrajinu predstavljali. * [[Lazar Koliševski]] (4. – 15. maj/svi. 1980.) ([[Makedonija]]) * [[Cvijetin Mijatović]] (1980–[[1981|81]].) ([[BiH]]) * [[Sergej Kraigher]] (1981–[[1982|82]].) ([[Slovenija]]) * [[Petar Stambolić]] (1982–[[1983|83]].) ([[Srbija]]) * [[Mika Špiljak]] (1983–[[1984|84]].) ([[Hrvatska]]) * [[Veselin Đuranović]] (1984–[[1985|85]].) ([[Crna Gora]]) * [[Radovan Vlajković]] (1985–[[1986|86]].) (SAP [[Vojvodina]]) * [[Sinan Hasani]] (1986–[[1987|87]].) (SAP [[Kosovo]]) * [[Lazar Mojsov]] (1987–[[1988|88]].) (Makedonija) * [[Raif Dizdarević]] (1988–[[1989|89]].) (BiH) * [[Janez Drnovšek]] (1989–[[1990|90]].) (Slovenija) * [[Borisav Jović]] (1990–[[1991|91]].) (Srbija, SKJ pa [[SPS]]) ** [[Sejdo Bajramović]] ([[v.d.]]) ([[16.5.|16. maj/svi.]] – [[30.6.|30. jun/lip.]] 1991.) (Kosovo, SPS) * [[Stjepan Mesić]] (30. jun/lip. – [[3.10.|3. okt/lis.]] 1991., formalno dao ostavku [[5.12.|5. dec/pro.]] 1991.) (Hrvatska, [[HDZ]]) ** [[Branko Kostić]] (v.d.) (3. okt/lis. 1991. – [[15.6.|15. jun/lip.]] [[1992]].) (Crna Gora, [[DPS]]) === Šefovi vlade === Na osnovu sporazuma Tito–[[Ivan Šubašić|Šubašić]], prvi je postao predsednik privremene vlade DFJ [[7.3.|7. mar/ožu.]] [[1945]]. Tito je ostao na tom položaju i nakon proglašenja FNRJ 29. nov/stud.. Nakon usvajanja saveznog Ustavnog zakona [[13.1.|13. jan/sij.]] [[1953]]. naziv Vlade je promenjen u ''Savezno izvršno veće'' (SIV). * Josip Broz Tito (29. nov/stud. 1945 – [[29.6.|29. jun/lip.]] [[1963]].) (Hrvatska) * [[Petar Stambolić]] (29. jun/lip. 1963. – [[16.5.|16. maj/svi.]] [[1967]].) (Srbija) * [[Mika Špiljak]] (16. maj/svi. 1967. – [[18.5.|18. maj/svi.]] [[1969]].) (Hrvatska) * [[Mitja Ribičič]] (18. maj/svi. 1969. – [[30.7.|30. jul/srp.]] [[1971]].) (Slovenija) * [[Džemal Bijedić]] (30. jul/srp. 1971. – [[18.1.|18. jan/sij.]] [[1977]].) (BiH) * [[Veselin Đuranović]] (18. jan/sij. 1977. – 16. maj/svi. [[1982]].) (Crna Gora) * [[Milka Planinc]] (16. maj/svi. 1982. – 15. maj/svi. [[1986]].) (Hrvatska) * [[Branko Mikulić]] (15. maj/svi. 1986. – [[16.3.|16. mar/ožu.]] [[1989]].) (BiH) * [[Ante Marković]] (16. mar/ožu. 1989. – [[20.12.|20. dec/pro.]] [[1991]].) (BiH) === Šefovi Partije === Monopol na vlast u drugoj Jugoslaviji je imala ''Komunistička partija Jugoslavije'', [[1952]]. preimenovana u ''Savez komunista Jugoslavije''. Na čelu joj je prvo bio ''Generalni sekretar'' a zatim ''Predsednik predsedništva'' (posle Titove smrti). * Josip Broz Tito (mart/ožujak [[1939]] – [[4.5.|4. maj/svi.]] [[1980]].) ** Branko Mikulić (v.d.) ([[19.10.|19. okt/list.]] [[1978]]. – [[23.10.|23. okt/list.]] [[1979]].) (BiH) ** [[Stevan Doronjski]] (v.d. do 4. maja) (23. okt/list. 1979. – [[20.10.|20. okt./list.]] [[1980]].) (SAP Vojvodina) * Lazar Mojsov (20. okt./list. 1980. – 20. okt./list. [[1981]].) (Makedonija) * [[Dušan Dragosavac]] (20. okt./list. 1981. – [[29.6.|29. jun/lip.]] [[1982]].) (Hrvatska) * Mitja Ribičič (29. jun/lip. 1982. – [[30.6.|30 jun/lip.]] [[1983]].) (Slovenija) * [[Dragoslav Marković]] (30 jun/lip. 1983. – [[26.6.|26. jun/lip.]] [[1984]].) (Srbija) * [[Ali Šukrija]] (26. jun/lip. 1984. – [[25.6.|25. jun/lip.]] [[1985]].) (SAP Kosovo) * [[Vidoje Žarković]] (25. jun/lip. 1985. – 26. jun/lip. [[1986]].) (Crna Gora) * [[Milanko Renovica]] ([[28.6.|28. jun/lip.]] 1986. – 30. jun/lip. [[1987]].) (BiH) * [[Boško Krunić]] (30. jun/lip. 1987. – 30. jun/lip. [[1988]].) (SAP Vovodina) * [[Stipe Šuvar]] (30. jun/lip. 1988. – 30. jun/lip. [[1989]].) (Hrvatska) * [[Milan Pančevski]] (30. jun/lip. 1989. – 30. jun/lip. [[1990]].) (Makedonija) === Presek Titovih funkcija === * Šef partije: mart 1939. – mart 1945. * Šef vlade i partije: mart 1945. (do novembra privremeno) – januar 1953. * Šef države, vlade i partije: januar 1953. – jun 1963. * Šef države i partije: jun 1963. – maj 1980. (sa v.d. u partiji od oktobra 1978.) == Savezna Republika Jugoslavija 1992—2003. == [[Datoteka:Flag of FR Yugoslavia.svg|thumb|80px|Zastava SRJ]] [[Datoteka:Coat of arms of Serbia and Montenegro.svg|thumb|60px|Grb SRJ]] Predsednik [[SRJ]] (proglašena [[27.4.|27. apr.]] [[1992]]., sastojala se samo od Srbije i Crne Gore) birao se u saveznoj skupštini do 2000. U vreme kada je Slobodan Milošević bio predsednik, jula 2000., usvojeni su ustavni amandmani kojima je predviđen izbor narodnim glasanjem. * [[Dobrica Ćosić]] ([[16.6.|16. jun]] 1992 – [[31.5.|31. maj]] [[1993]]) ** Miloš Radulović (1. 6. - 25. 6. 1993) (v. d.) DPS * [[Zoran Lilić]] (25. 6. 1993 – jul [[1997]]) (SPS) * [[Slobodan Milošević]] (jul 1997 – [[5.10.|5. okt.]] [[2000]].) (SPS) * [[Vojislav Koštunica]] (okt. 2000 – feb. 2003.) ([[DSS]]) === Državna Zajednica [[Srbija i Crna Gora]] 2003-06 === DZSCG je formirana [[4.2.|4. feb.]] [[2003]]. kao prelazno rešenje, usled crnogorskih zahteva za osamostaljenjem. Njen predsednik je istovremeno bio i premijer (tj. ''Predsedavajući Saveta ministara''). Prestala je da postoji proglašenjem nezavisnosti Crne Gore [[3.6.|3. juna]] [[2006]]. * [[Svetozar Marović]] (7. mart 2003. - 3. jun 2006.) == Povezano == * [[Spisak predsednika Vlada Jugoslavije]] * [[Generalni sekretar predsednika Jugoslavije]] {{Predsjednici SFRJ}} [[Kategorija:Jugoslavija]] pw2g3bw61swazozfon5hs1vsk5gayga Savez komunista Crne Gore 0 67937 42714154 41864851 2026-10-27T09:40:01Z MilanKovacevic 51622 42714154 wikitext text/x-wiki '''Savez komunista Crne Gore''' ('''SKCG''') je bio [[komunistička partija]], odnosno republička organizacija [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]] (SKJ) u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Osnovana je u oktobru 1948. kao '''Komunistička partija Crne Gore''' ('''KPCG''') od tadašnje pokrajinske organizacije KPJ. Godine 1952. je promijenila ime u SKCG. Bila je poznata kao najmasovnija od svih republičkih organizacija SKJ, odnosno s najvećim udjelom u stanovništvu svoje matične [[republike i pokrajine SFRJ|republike]]. Njeno rukovodstvo se godine 1988. suprotstavilo [[Slobodan Milošević|Slobodanu Miloševiću]] i njegovoj politici, ali je početkom 1989. svrgnuto nakon masovnih protesta poznatih kao [[antibirokratska revolucija]]. Tada su na čelo SKCG došli Miloševićevi pristaše [[Milo Đukanović]] i [[Momir Bulatović]]. U junu 1991. je promijenila ime u [[Demokratska partija socijalista Crne Gore]]. S obzirom da je DPCG do danas ostao na vlasti, SKCG bi se mogla nazvati najdugovječnijom evropskom strankom koja je kontinuirano na vlasti. == Vođe == * '''Sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Crnu Goru i Boku''' ** [[Blažo Jovanović]] ([[1943]] - [[1948]]) * '''Sekretar Centralnog komiteta KP Crne Gore''' ** [[Blažo Jovanović]] ([[1948]] - [[1952]]) * '''Predsednici Izvršnog komiteta CK SK Crne Gore''' ** [[Blažo Jovanović]] ([[1952]]-[[1963]]) ** [[Đorđije Pajković]] ([[1963]] - [[1968]]) ** [[Veselin Đuranović]] ([[1968]] - [[1977]]) ** [[Vojo Srzentić]] ([[1977]] - [[1982]]) ** [[Dobrosav Ćulafić]] ([[1982]] - [[1984]]) ** [[Vidoje Žarković]] ([[1984]]) ** [[Marko Orlandić]] ([[1984]] - [[1986]]) ** [[Miljan Radović]] ([[1986]] - [[1989]]) ** [[Veselin Vukotić]] ([[1989]]) ** [[Milica Pejanović-Đurišić]] ([[1989]]) ** [[Momir Bulatović]] ([[1989]] - [[1991]]) {{Savez komunista Jugoslavije}} [[Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] [[Kategorija:Socijalistička Republika Crna Gora]] [[Kategorija:Bivše političke stranke u Crnoj Gori]] ieme3mekfbdqy5eb2i4rwvpq1p2jc6e 42714158 42714154 2026-10-27T10:02:03Z MilanKovacevic 51622 42714158 wikitext text/x-wiki '''Savez komunista Crne Gore''' ('''SKCG''') je bio [[komunistička partija]], odnosno republička organizacija [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]] (SKJ) u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Osnovana je u oktobru 1948. kao '''Komunistička partija Crne Gore''' ('''KPCG''') od tadašnje pokrajinske organizacije KPJ. Godine 1952. je promijenila ime u SKCG. Bila je poznata kao najmasovnija od svih republičkih organizacija SKJ, odnosno s najvećim udjelom u stanovništvu svoje matične [[republike i pokrajine SFRJ|republike]]. Njeno rukovodstvo se godine 1988. suprotstavilo [[Slobodan Milošević|Slobodanu Miloševiću]] i njegovoj politici, ali je početkom 1989. svrgnuto nakon masovnih protesta poznatih kao [[antibirokratska revolucija]]. Tada su na čelo SKCG došli Miloševićevi pristaše [[Milo Đukanović]] i [[Momir Bulatović]]. U junu 1991. je promijenila ime u '''[[Demokratska partija socijalista Crne Gore]]''' ('''DPS'''). S obzirom da je DPCG do danas ostao na vlasti, SKCG bi se mogla nazvati najdugovječnijom evropskom strankom koja je kontinuirano na vlasti. == Vođe == * '''Sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Crnu Goru i Boku''' ** [[Blažo Jovanović]] ([[1943]] - [[1948]]) * '''Sekretar Centralnog komiteta KP Crne Gore''' ** [[Blažo Jovanović]] ([[1948]] - [[1952]]) * '''Predsednici Izvršnog komiteta CK SK Crne Gore''' ** [[Blažo Jovanović]] ([[1952]]-[[1963]]) ** [[Đorđije Pajković]] ([[1963]] - [[1968]]) ** [[Veselin Đuranović]] ([[1968]] - [[1977]]) ** [[Vojo Srzentić]] ([[1977]] - [[1982]]) ** [[Dobrosav Ćulafić]] ([[1982]] - [[1984]]) ** [[Vidoje Žarković]] ([[1984]]) ** [[Marko Orlandić]] ([[1984]] - [[1986]]) ** [[Miljan Radović]] ([[1986]] - [[1989]]) ** [[Veselin Vukotić]] ([[1989]]) ** [[Milica Pejanović-Đurišić]] ([[1989]]) ** [[Momir Bulatović]] ([[1989]] - [[1991]]) {{Savez komunista Jugoslavije}} [[Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] [[Kategorija:Socijalistička Republika Crna Gora]] [[Kategorija:Bivše političke stranke u Crnoj Gori]] m1cwbw60q1owdnu14ee4bkrgm5qlp6d Šablon:Top 10 tenisera i teniserki 10 69056 42714059 42711721 2026-10-26T19:40:50Z Ekvatarina 270952 42714059 wikitext text/x-wiki <!--DO NOT UPDATE BEFORE OFFICIAL RANKINGS ARE PUBLISHED!--> {{Navbox with columns | name = Top 10 tenisera i teniserki | title = Prvih 10 tenisera i teniserki na svijetu (ažurirano 26. oktobra 2026.) | titlestyle = background:#f5ebda; color:black; | belowstyle = background:#f2e7d3; color:black; | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | colstyle = text-align:left; | colwidth = 25% | col1header = [[ATP ljestvica|ATP singlovi]] | col1headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col2header = [[ATP ljestvica|ATP parovi]] | col2headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col3header = [[WTA ljestvica|WTA singlovi]] | col3headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col4header = [[WTA ljestvica|WTA parovi]] | col4headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col1 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{atpsingles|{{{atpsinglovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> #{{flagicon|ITA}} [[Jannik Sinner]] #{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] #{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] #{{flagicon|USA}} [[Ben Shelton]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Danil Medvedev]] #{{flagicon|ITA}} [[Flavio Cobolli]] #{{flagicon|CAN}} [[Félix Auger-Aliassime]] #{{flagicon|FRA}} [[Arthur Fils]] #{{flagicon|USA}} [[Frances Tiafoe]] #{{flagicon|AUS}} [[Alex de Minaur]] <!-- #{{flagicon|ESP}} [[Rafael Jodar]] #{{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] #{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] --> </div></div></div> | col2 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{atpdoubles|{{{atpparovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> <ol> <li value="1">{{flagicon|FIN}} [[Harri Heliövaara]] <li value="1">{{flagicon|GBR}} [[Henry Patten]] <li value="3">{{flagicon|GBR}} [[Neal Skupski]] <li value="4">{{flagicon|USA}} [[Christian Harrison]] <li value="5">{{flagicon|ARG}} [[Horacio Zeballos]] <li value="6">{{flagicon|ESP}} [[Marcel Granollers]] <li value="7">{{flagicon|ITA}} [[Andrea Vavassori]] <li value="8">{{flagicon|El Salvador}} [[Marcelo Arevalo]] <li value="9">{{flagicon|CRO}} [[Mate Pavić]] <li value="10">{{flagicon|ITA}} [[Simone Bolelli]] <!-- <li value="11">{{flagicon|GER}} [[Kevin Krawietz]] <li value="12">{{flagicon|GER}} [[Tim Pütz]]<li value="13">{{flagicon|GBR}} [[Julian Cash]] <li value="13">{{flagicon|GBR}} [[Lloyd Glasspool]] --> </ol> </div></div></div> | col3 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{wtasingles|{{{wtasinglovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> #{{flagicon|KAZ}} [[Jelena Ribakina]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Arina Sabaljenka]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Mira Andrejeva]] #{{flagicon|USA}} [[Jessica Pegula]] #{{flagicon|USA}} [[Coco Gauff]] #{{flagicon|UKR}} [[Elina Svitoljina]] #{{flagicon|CZE}} [[Karolína Muchová]] #{{flagicon|POL}} [[Iga Świątek]] #{{flagicon|CZE}} [[Linda Noskova]] #{{flagicon|UKR}} [[Marta Kostjuk]] <!-- #{{flagicon|POL}} [[Maja Chwalińska]] #{{flagicon|USA}} [[Iva Jovic]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Diana Shnaider]] --> </div></div></div> | col4 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{wtadoubles|{{{wtaparovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> <ol> <li value="1">{{flagicon|CZE}} [[Kateřina Siniaková]] <li value="2">{{flagicon|USA}} [[Taylor Townsend]] <li value="3">{{flagicon|BRA}} [[Luisa Stefani]] <li value="4">{{flagicon|CAN}} [[Gabriela Dabrowski]] <li value="5">{{flagicon|CHN}} [[Zhang Shuai]] <li value="6">{{flagicon|SRB}} [[Aleksandra Krunić]] <li value="7">{{flagicon|KAZ}} [[Ana Danilina]] <li value="8">{{flagicon|BEL}} [[Elise Mertens]] <li value="9">{{flagicon|USA}} [[Nicole Melichar-Martinez]] <li value="10">{{flagicon|FRA}} [[Kristina Mladenovic]] <!-- <li value="11">{{flagicon|TPE}} [[Hsieh Su-wei]] <li value="12">{{flagicon|LAT}} [[Jelena Ostapenko]] --> </ol> </div></div></div> | below= }}<noinclude> {{Squad maintenance}} {{documentation}}<!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> 2jxu7qeaea01h9pbuw2nz0ma5az2nto Veliko Trnovo 0 73591 42714066 42340435 2026-10-26T20:53:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714066 wikitext text/x-wiki {{Naselje (HR) | ime =Veliko Trnovo | ime_genitiv =Velikog Trnova | izvorno_ime =<small>{{jez-bug|Велико Търново}}</small> | translit_jezik1 = | translit_jezik1_vrsta = | translit_jezik1_info = | slika_panorama = | veličina_slike =260px | opis_slike =Panorama grada | slika_zastava = | slika_zastava_veličina = | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb =Veliko-Tarnovo-coat-of-arms.svg | slika_grb_veličina =60px | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_karta = | veličina_karte =180px | opis_karte =Položaj Velikog Trnova na karti Bugarske | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = | slika_lokacijska_karta_država = Bugarska | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi =43 | širina-minute =05 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =25 | dužina-minute =39 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[Spisak država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Bugarska}} | lokacija1_ime =Oblast | lokacija1_info =Veliko Trnovo | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | utemeljenje1_ime = | utemeljenje1_datum = | utemeljenje2_ime = | utemeljenje2_datum = | utemeljenje3_ime = | utemeljenje3_datum = | osnivač = | nazvan_po = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe =Gradonačelnik | ime_vođe =Rumen Rašev | stranka_vođe = | titula_vođe1 = | ime_vođe1 = | titula_vođe2 = | ime_vođe2 = | titula_vođe3 = | ime_vođe3 = | titula_vođe4 = | ime_vođe4 = | površina_bilješke = | površina_ukupna = | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina =325 | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2008]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =171.546 | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =EEST | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST =+3 | poštanski_broj =5000 | pozivni_broj =062 | gradovi_prijatelji = | prazno_ime = | prazno_info = | prazno1_ime = | prazno1_info = | prazno2_ime = | prazno2_info = | prazno3_ime = | prazno3_info = | prazno4_ime = | prazno4_info = | prazno5_ime = | prazno5_info = | prazno6_ime = | prazno6_info = | web_stranica =[http://www.veliko-turnovo.bg/ veliko-turnovo.bg] | bilješke = }} '''Veliko Trnovo''' ({{jez-bug|Велико Търново}} [''Veliko Tarnovo'']; do [[1965]]. samo '''''Trnovo'''''), grad je na sjeveru centralne [[Bugarska|Bugarske]], koji je administrativno sjedište oblasti Veliko Trnovo. Danas je to grad koji za Bugare ima poseban značaj, jer je bio povijesna prijestolnica [[Drugo bugarsko carstvo|Drugog bugarskog carstva]] i duhovno sjedište bugarskog nacionalnog bića. Zbog toga ga [[Bugari]] zovu i ''Grad careva'', te ga zbog toga, kao i zbog pitoreskne povijesne arhitekture i povijesnih crkava, rado posjećuju. Povijesni dio grada smješten je na tri brda; Carevec, Trapezica i Sveta gora, između kojih teče rijeka [[Jantra]]. Trnovo je u [[Srednji vijek|srednjem vijeku]] imalo, u okviru tadašnjih [[manastir]]a, svoje [[Slikarstvo|slikarske]], [[Arhitektura|graditeljske]] i [[Književnost|spisateljske]] škole. Veliko Trnovo je danas važno administrativno, gospodarsko, obrazovno i kulturno središte sjeverne Bugarske, sa 110.000 stanovnika u užem gradskom središtu (oko 200.000 s predgrađima). == Historija == [[Datoteka:Medieval Tarnovo map SVG.svg|left|thumb|220px|Karta srednjovjekovnog Trnova]] === Od prapovijesnih vremena do srednjeg vijeka === Trnovo je bilo ljudsko stanište već prije [[3. tisućljeće pr. Kr.|3. tisućljeća pr. Kr.]] (ostatci pronađeni na brdu Trapezišta). U ranom je [[srednji vijek|srednjem vijeku]] naselje izraslo u najsnažniju bugarsku utvrdu ([[12. vijek|12.]] - [[14. vijek|14. stoljeće]]). Grad je pored vojne, imao osobito značajnu političku i duhovnu ulogu. Postao je sjedište političkog, vjerskog i kulturnog života Bugarske zbog brojnih crkvi i manastira. Na vrhuncu je svog razvoja u 14. stoljeću Trnovo izraslo u veliki grad (za ono vrijeme) od 12.000 do 15.000 žitelja, dobro utvrđen zidinama.<ref>[http://books.google.se/books?id=ANdbpi1WAIQC&pg=PA112&dq=roman+towns+serbia&lr=&as_brr=3#PPA113,M1 Jean W. Sedlar: "East Central Europe in the Middle Ages, 1000-1500"]</ref> Trnovo je bilo sjedište [[Drugo bugarsko carstvo|Drugog bugarskog carstva]] od [[1185]]. do [[1393]]. U to je vrijeme grad imao kozmopolitski karakter, s brojnim kolonijama stranih trgovaca: [[Jermeni|Armenaca]], [[Jevreji|Židova]], [[Mletačka Republika|Venecijanaca]], [[Genova|Đenovežana]] i [[Dubrovačka Republika|Dubrovčana]]. === Osmanska vladavina === Dvostoljetni napredak i rast naselja prekinut je [[17. 7.|17. srpnja]] [[1393]]., kada je poslije tromjesečne opsade grad pao pod [[otomansko Carstvo|osmansku]] vlast, nakon čega je veliki dio grada zapaljen i porušen (naročito crkve i manastiri). Trnovo je u srednjem vijeku zvano '''''Trnovgrad''''' ({{jez-bug|Търновград}} [''Tarnovgrad'']). Bilo je centar otpora osmanskoj vlasti u Bugarskoj. Prvi Trnovski ustanak zbio se [[1598]]., a Drugi Trnovski ustanak [[1686]]., i oba su ugušena u krvi i represalijama. Trnovgrad je bio sjedište bugarskog nacionalnog bića kada su se u [[19. vijek|19. stoljeću]] ponovno razbuktale želje za slobodom. Ideja vodilja bila je da je potrebno osnovati [[Bugarska Egzarhija|nezavisnu Bugarsku crkvu]] i nacionalnu državu. Kao vrhunac tih stremljenja, izbili su ustanci u gradu [[1875]]. i [[1876]]. Ovaj posljednji ([[23. 4.|23. travnja]] [[1876]].) bio je i ''[[casus belli]]'' za [[Rusko-turski rat 1877.-1878.]], koji je doveo do oslobođenja Bugarske. === Oslobođenje Bugarske === Dana [[7. 7.|7. srpnja]] [[1877]]., [[Rusko Carstvo|ruski]] [[general]] Josif Vladimirovič Gurko oslobodio je Trnovo i tako dokinuo 480-godišnju vladavinu Osmanskog carstva. Godine [[1878]]., na [[Berlinski kongres|Berlinskom kongresu]] osnovana je [[Kneževina Bugarska]], koja se prostirala od [[Dunav]]a do [[Balkan (planina)|Stare Planine]], s glavnim gradom Trnovom. Od [[17. 4.|17. travnja]] [[1879]]., prvi ''Bugarski nacionalni sabor'' zasjedao je u Trnovu i donio prvi [[Ustav]] (''Trnovski Ustav''). Sabor je odlučio i da se sjedište Sabora izmjesti iz Trnova u novu prijestolnicu [[Sofija|Sofiju]]. Zbog velike uloge Trnova u povijesti Bugarske, bugarski car [[Ferdinand I od Bugarske|Ferdinand I.]] izabrao je crkvu ''Sv. Četrdeset mučenika'' u Trnovu za mjesto u kojem je proglasio potpunu neovisnost Bugarske [[5. 10.|5. listopada]] [[1908]]. Do [[1965]]. grad se zvao ''Trnovo'', kada je prezvan u ''Veliko Trnovo'', kako bi se i nazivom istakao njegov povijesni doprinos bugarskoj državi i narodu. == Znamenitosti grada == [[Datoteka:V-tarnovo-gruev2.JPG|thumb|220px|Panorama povijesnog dijela grada s rijekom Jantra]] * ostatci utvrde ''Carevec'' na istoimenom brdu, u kojoj su bile rezidencije kralja i patrijarha. * ''Trapezišta'', druga utvrda povijesnog grada na desnoj obali rijeke Jantra * crkva ''Sv.Demetrija Solunskog'' * crkva ''Sv.Četrdeset mučenika'' * crkva ''Sv.Petra i Pavla'' * brojne zgrade iz perioda bugarskog nacionalnog preporoda * Muzej Bugarskog nacionalnog preporoda * Arheološki muzej * Samovodska čaršija, stara orijentalna trgovačka ulica == Visoko školstvo == * Sveučilište Veliko Trnovo * ''Vasil Levski'' (vojna akademija bugarske vojske) == Poznate osobe koje su umrle u Velikom Trnovu == * [[Sveti Sava]] (oko 1175. - oko 1236.), prvi [[Srbija|srpski]] [[arhiepiskop]], * Bačo Kiro (1835.-1876.), bugarski učitelj, pisac i nacionalni borac, * Kolju Fičeto (1800.-1881.), bugarski [[arhitekt]]. == Gradovi prijatelji == * {{border|[[Datoteka:Flag of Macedonia.svg|20px]]}} [[Bitola|Bitolj]], [[Republika Makedonija]] * {{border|[[Datoteka:Flag of Macedonia.svg|20px]]}} [[Ohrid]], [[Republika Makedonija]] * {{border|[[Datoteka:Flag of Ukraine.svg|20px]]}} [[Poltava]], [[Ukrajina]] * {{border|[[Datoteka:Flag of Russia.svg|20px]]}} [[Tver]], [[Rusija]] * {{border|[[Datoteka:Flag of Venezuela.svg|20px]]}} Colonia Tovar, [[Venezuela]] * {{border|[[Datoteka:Flag of Greece.svg|20px]]}} [[Ser]]es, [[Grčka]] * {{border|[[Datoteka:Flag of Spain.svg|20px]]}} [[Toledo]], [[Španija|Španjolska]] * {{border|[[Datoteka:Flag of Italy.svg|20px]]}} [[Asti]], [[Italija]] * {{border|[[Datoteka:Flag of Hungary.svg|20px]]}} [[Sopron]], [[Mađarska]] * {{border|[[Datoteka:Flag of Morocco.svg|20px]]}} Ménara-Gelis, [[Maroko]] * {{border|[[Datoteka:Flag of Poland.svg|20px]]}} [[Krakov|Kraków]], [[Poljska]] * {{border|[[Datoteka:Flag of United States.svg|20px]]}} [[Golden, Colorado]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] * {{border|[[Datoteka:Flag of Serbia.svg|20px]]}} [[Niš]], [[Srbija]] * {{border|[[Datoteka:Flag of Montenegro.svg|20px]]}} [[Cetinje]], [[Crna Gora]] * {{border|[[Datoteka:Flag of Romania.svg|20px]]}} [[Iaşi (grad)|Iaşi]], [[Rumunija|Rumunjska]] == Izvori == <div class="references-small"> {{izvori}} </div> == Vanjske veze == * [http://www.veliko-turnovo.bg/ Službena stranica] {{bug icon}} * [https://web.archive.org/web/20090513111042/http://veliko-tarnovo.co.cc/ Portal grada] {{en icon}} * [http://www.veliko.co.uk Turističke informacije o gradu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181204052042/https://veliko.co.uk/ |date=2018-12-04 }} {{en icon}} * [http://www.stara-stolica.eu Veliko Trnovo - Foto Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120430181418/http://stara-stolica.eu/ |date=2012-04-30 }} {{Gradovi u Bugarskoj}} {{Commonscat|Veliko Tarnovo}} [[Kategorija:Gradovi u Bugarskoj]] nt3u4wmb44i1q9yu7xwlz9hvv6q6vby When You're Gone 0 77325 42714110 42709922 2026-10-27T01:36:05Z ~2026-57210-81 405729 42714110 wikitext text/x-wiki {{Single | Naziv = When You're Gone | Omot = Avril Lavigne - When You're Gone.jpg | Veličina omota = | Caption = | Artist = [[Avril Lavigne]] | sa albuma = [[The Best Damn Thing]] | Strana A = | Strana B = | Datum = [[19. lipnja]] [[2007]] | Format = CD singl, digitalni download | Snimanje = 2007 | Žanr = [[pop]] | Trajanje = 4:00 | Label = [[RCA Records]] | Tekst = Avril Lavigne, [[Butch Walker]] | Kompozitor = | Produkcija = Butch Walker | Sertifikat = | Mesto na top listama = | Prethodni = "[[Girlfriend]]" <br /> (2007) | Ovaj singl = "When You're Gone" <br /> (2007) | Naredni singl = "[[Hot (pjesma)|Hot]]" <br /> (2007) | Misc = }} "'''When You're Gone'''" je [[pop rock]] pjesma [[Kanada|kanadske]] pjevačice [[Avril Lavigne]]. Pjesma je objavljena 19. lipnja 2007. kao drugi singl za Avrilin treći studijski album ''[[The Best Damn Thing]]'' u izdanju [[RCA Records]]a. == Na ljestvicama == Prije nego što je služeno objavljen u [[SAD]]u, "When You're Gone" dosegao je broj 90 na [[Billboard Hot 100]] i broj 77 na Billboard [[Pop 100]]. "When You're Gone" debitirao je u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] na broju 32, a najviša pozicija bila je broj 3. U [[Kanada|Kanadi]] je ta pjesna bila hit i našla se na osmom mjestu. [[9. studenog]], "When You're Gone" je u [[Argentina|Argentini]] bio na vrhu ljestvice, i to nakon petnaest tjedana. "When You're Gone" je isto tako postala prva i jedina pjesma na engleskom jeziku koja je došla do broja jedan u Argentini. == Videospot == Videospot je snimljen pod redateljskom palicom Marca Klasfelda, koji je poznat po tome što je režirao većinu videa grupe [[Sum 41]]. U videu su prikazani: Mlada trudnica čiji se muž bori u ratu, starijeg čovjeka čija je žena nedavno umrla, i tinejdžerski par koji se nesmiju sastati zbog njezine majke. Video prikazuje tri odnosa u različitim dobnim skupinama, ali u istoj situaciji. Avril je rekla da je video osobno vezan uz nju. == Pozadina == Avril Lavigne je izjavila za pjesmu: {{izdvojeni citat|Pjesma govori o tome kako je biti s osobom koju voliš, a moraš joj reći zbogom i o svim stvarima koje će ti nedostajati o njemu.}} Za pjesmu ju je možda ispirirao njen bivši suprug [[Deryck Whibley]], iako je u intervjuu u [[Sjeverna Irska|Sjevernoj Irskoj]] [[The Belfast Telegraph]]u izjavila da to nije točno.<ref name="sundaylife622">{{cite news |url=http://www.sundaylife.co.uk/features/article2411622.ece |title=Older and wiser |work=[[The Belfast Telegraph]] |first=Shereen |last=Low |date=01. 04. 2007. |accessdate=10. 06. 2007. |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927003906/http://www.sundaylife.co.uk/features/article2411622.ece |deadurl=yes }}</ref> Prema njezinim riječima, ona nije imala namjeru da napiše ljubavnu pjesmu, ali pisanje te pjesme je bilo sporo i "sve te emocionalne stvari" su se probudile u njoj. {{izdvojeni citat|Pjesma nije dosadna jer sam je ja napisala. Da sam starija i da sam to napisala kao profesionalna tekstopiskinja, tek tada bi bila jadna pjesma.<ref name="mtv431">{{cite news |url=http://www.mtv.com/news/articles/1553431/20070227/lavigne_avril.jhtml |title=Don't Know How To Spell 'Avril Lavigne'? Prepare To Be Scolded |work=MTV News |first=Jennifer |last=Vineyard |date=28. 02. 2007. |accessdate=10. 06. 2007. |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106025852/http://www.mtv.com/news/articles/1553431/20070227/lavigne_avril.jhtml }}</ref>}} == Popis pjesama == ;Japanski singl CD # "When You're Gone" (album version) # "When You're Gone" (instrumental) # "Girlfriend" (Japanska verzija) ;VB CD 1/Francuski singl # "When You're Gone" (albumska verzija) # "Girlfriend" (Dr. Luke remix feat. Lil' Mama) ;VBB CD 2/Australija/Tajvan # "When You're Gone" – 3:57 # "Girlfriend" (Dr. Luke remix) – 3:25 # "Girlfriend" (Submarines' Time Warp 66 mix) – 3:12 # "When You're Gone" (video) – 4:08 == Ljestvice == {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" !Ljestvica !Pozicija |- |[[Argentina]]<ref>[http://top40-charts.com/chart.php?cid=3&date = 15. 11. 2007.]</ref> |align="center"|1 |- |[[ARIA Charts|Australija]]<ref name = "chart">[http://acharts.us/song/16155 Uspjeh singla na top listama singlova (1)] {{eng icon}}</ref> |align="center"|4 |- |[[Ö3 Austria Top 40|Austrija]]<ref>[http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Avril+Lavigne&titel=When+You%27re+Gone&cat=s Avril Lavigne - When You're Gone - austriancharts.at]</ref> |align="center"|10 |- |[[Ultratop 50|Belgija (Flandrija)]]<ref>http://www.skynet.be/index.html?l1=entertainment&l2=ultratop&l3=charts&chartid=4&new_lang=nl </ref> |align="center"|36 |- |[[Czes IFPI ariplay chart|Češka]]<ref>[http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?a=titul&hitparada=2&titul=145132&sec=475aeb7e22581e39547102a0153ca0d8 Čns Ifpi<!-- Bot generated title -->]</ref> |align="center"|3 |- |[[Tracklisten|Danska]]<ref>[http://www.dr.dk/p3/tjeklisten_old/lister/index.asp?y=2007&w=35 P3 - Tjeklisten]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |align="center"|13 |- |[[Mitä hittiä|Finska]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.radioandrecords.com/formats/charts/euro/Finland.asp |access-date=2010-03-30 |archivedate=2008-05-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080531095211/http://www.radioandrecords.com/formats/charts/euro/Finland.asp |deadurl=yes }}</ref> |align="center"|10 |- |[[Irish Singles Chart|Irska]]<ref name = "chart" /> |align="center"|4 |- |[[Federation of the Italian Music Industry|Italija]] |align="center"|4 |- |[[Canadian Hot 100|Kanada]]<ref>{{Cite web |url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=Canadian+Hot+100&pageNumber=Top+1-10&g=Singles |title=Archive copy |access-date=2010-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929224923/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=Canadian+Hot+100&pageNumber=Top+1-10&g=Singles |archive-date=2007-09-29 |url-status=dead}}</ref> |align="center"|8 |- |[[Media Control Charts|Njemačka]]<ref>[http://acharts.us/song/16155 Germany Singles Top 100]</ref> |align="center"|17 |} {{col-2}} {| class="wikitable" !Ljestvica !Pozicija |- |[[Recording Industry Association of New Zealand|Novi Zeland]]<ref name = "chart" /> |align="center"|26 |- |[[Russian Airplay Chart|Rusija]]<ref>[http://www.tophitru.com/cgi-bin/trackinfo.cgi?id=9075 Russian Airplay Detection TopHit 100]</ref> |align="center"|62 |- |[[PROMUSICAE|Španjolska]]<ref name = "chart" /> |align="center"|11 |- |[[Sverigetopplistan|Švedska]]<ref>[http://www.hitlistan.se/ Sverigetopplistan]</ref> |align="center"|8 |- |[[The Official Charts Company|Ujedinjeno Kraljevstvo]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://theofficialcharts.com/top40_singles_last.php?week=98&end=08/07/2007%20-%2014/07/2007 |access-date=2010-03-30 |archive-date=2023-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429012726/https://www.officialcharts.com/charts/uk-top-40-singles-chart/ |dead-url=yes }}</ref> |align="center"|3 |- |SAD [[Billboard Hot 100]]<ref name = "chart" /> |align="center"|24 |- |SAD ''Billboard'' [[Pop 100]] |align="center"|16 |- |SAD ''Billboard'' [[Hot Digital Songs]] |align="center"|17 |- |Venecuela<ref>http://www.recordreport.com.ve/publico/?i=poprock</ref> |align="center"|2 |} {{col-end}} == Povijest objavljivanja == {|class="wikitable" ! Zemlja ! Datum |- | SAD | 19. lipnja 2007 |- | Japan | 20. lipnja 2007 |- | Latinska Amerika | 22. lipnja 2007 |- | Belgija |rowspan="2"| 29. lipnja 2007 |- | Njemačka |- | Nizozemska |rowspan="2"| 2. srpnja 2007 |- | Ujedinjeno Kraljevstvo |- | Italija | 6. srpnja 2007 |- | Tajvan | 15. srpnja 2007 |- | Italija | 28. srpnja 2007 |} == Reference == {{izvori}} {{Avril Lavigne}} {{Singlovi Avril Lavigne}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Singlice 2007.]] [[Kategorija:Skladbe Avril Lavigne]] [[lt:The Best Damn Thing#When You're Gone]] hbqgqe9pgqm64d1hnyiu26eq8m28pwr 42714113 42714110 2026-10-27T02:11:39Z Vipz 151311 /* Na ljestvicama */ 42714113 wikitext text/x-wiki {{Single | Naziv = When You're Gone | Omot = Avril Lavigne - When You're Gone.jpg | Veličina omota = | Caption = | Artist = [[Avril Lavigne]] | sa albuma = [[The Best Damn Thing]] | Strana A = | Strana B = | Datum = [[19. lipnja]] [[2007]] | Format = CD singl, digitalni download | Snimanje = 2007 | Žanr = [[pop]] | Trajanje = 4:00 | Label = [[RCA Records]] | Tekst = Avril Lavigne, [[Butch Walker]] | Kompozitor = | Produkcija = Butch Walker | Sertifikat = | Mesto na top listama = | Prethodni = "[[Girlfriend]]" <br /> (2007) | Ovaj singl = "When You're Gone" <br /> (2007) | Naredni singl = "[[Hot (pjesma)|Hot]]" <br /> (2007) | Misc = }} "'''When You're Gone'''" je [[pop rock]] pjesma [[Kanada|kanadske]] pjevačice [[Avril Lavigne]]. Pjesma je objavljena 19. lipnja 2007. kao drugi singl za Avrilin treći studijski album ''[[The Best Damn Thing]]'' u izdanju [[RCA Records]]a. == Na ljestvicama == Prije nego što je služeno objavljen u [[SAD]]u, "When You're Gone" dosegao je broj 90 na [[Billboard Hot 100]] i broj 77 na Billboard [[Pop 100]]. "When You're Gone" debitirao je u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] na broju 32, a najviša pozicija bila je broj 3. U [[Kanada|Kanadi]] je ta pjesma bila hit i našla se na osmom mjestu. [[9. studenog]], "When You're Gone" je u [[Argentina|Argentini]] bio na vrhu ljestvice, i to nakon petnaest tjedana. "When You're Gone" je isto tako postala prva i jedina pjesma na engleskom jeziku koja je došla do broja jedan u Argentini. == Videospot == Videospot je snimljen pod redateljskom palicom Marca Klasfelda, koji je poznat po tome što je režirao većinu videa grupe [[Sum 41]]. U videu su prikazani: Mlada trudnica čiji se muž bori u ratu, starijeg čovjeka čija je žena nedavno umrla, i tinejdžerski par koji se nesmiju sastati zbog njezine majke. Video prikazuje tri odnosa u različitim dobnim skupinama, ali u istoj situaciji. Avril je rekla da je video osobno vezan uz nju. == Pozadina == Avril Lavigne je izjavila za pjesmu: {{izdvojeni citat|Pjesma govori o tome kako je biti s osobom koju voliš, a moraš joj reći zbogom i o svim stvarima koje će ti nedostajati o njemu.}} Za pjesmu ju je možda ispirirao njen bivši suprug [[Deryck Whibley]], iako je u intervjuu u [[Sjeverna Irska|Sjevernoj Irskoj]] [[The Belfast Telegraph]]u izjavila da to nije točno.<ref name="sundaylife622">{{cite news |url=http://www.sundaylife.co.uk/features/article2411622.ece |title=Older and wiser |work=[[The Belfast Telegraph]] |first=Shereen |last=Low |date=01. 04. 2007. |accessdate=10. 06. 2007. |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927003906/http://www.sundaylife.co.uk/features/article2411622.ece |deadurl=yes }}</ref> Prema njezinim riječima, ona nije imala namjeru da napiše ljubavnu pjesmu, ali pisanje te pjesme je bilo sporo i "sve te emocionalne stvari" su se probudile u njoj. {{izdvojeni citat|Pjesma nije dosadna jer sam je ja napisala. Da sam starija i da sam to napisala kao profesionalna tekstopiskinja, tek tada bi bila jadna pjesma.<ref name="mtv431">{{cite news |url=http://www.mtv.com/news/articles/1553431/20070227/lavigne_avril.jhtml |title=Don't Know How To Spell 'Avril Lavigne'? Prepare To Be Scolded |work=MTV News |first=Jennifer |last=Vineyard |date=28. 02. 2007. |accessdate=10. 06. 2007. |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106025852/http://www.mtv.com/news/articles/1553431/20070227/lavigne_avril.jhtml }}</ref>}} == Popis pjesama == ;Japanski singl CD # "When You're Gone" (album version) # "When You're Gone" (instrumental) # "Girlfriend" (Japanska verzija) ;VB CD 1/Francuski singl # "When You're Gone" (albumska verzija) # "Girlfriend" (Dr. Luke remix feat. Lil' Mama) ;VBB CD 2/Australija/Tajvan # "When You're Gone" – 3:57 # "Girlfriend" (Dr. Luke remix) – 3:25 # "Girlfriend" (Submarines' Time Warp 66 mix) – 3:12 # "When You're Gone" (video) – 4:08 == Ljestvice == {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" !Ljestvica !Pozicija |- |[[Argentina]]<ref>[http://top40-charts.com/chart.php?cid=3&date = 15. 11. 2007.]</ref> |align="center"|1 |- |[[ARIA Charts|Australija]]<ref name = "chart">[http://acharts.us/song/16155 Uspjeh singla na top listama singlova (1)] {{eng icon}}</ref> |align="center"|4 |- |[[Ö3 Austria Top 40|Austrija]]<ref>[http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Avril+Lavigne&titel=When+You%27re+Gone&cat=s Avril Lavigne - When You're Gone - austriancharts.at]</ref> |align="center"|10 |- |[[Ultratop 50|Belgija (Flandrija)]]<ref>http://www.skynet.be/index.html?l1=entertainment&l2=ultratop&l3=charts&chartid=4&new_lang=nl </ref> |align="center"|36 |- |[[Czes IFPI ariplay chart|Češka]]<ref>[http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?a=titul&hitparada=2&titul=145132&sec=475aeb7e22581e39547102a0153ca0d8 Čns Ifpi<!-- Bot generated title -->]</ref> |align="center"|3 |- |[[Tracklisten|Danska]]<ref>[http://www.dr.dk/p3/tjeklisten_old/lister/index.asp?y=2007&w=35 P3 - Tjeklisten]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |align="center"|13 |- |[[Mitä hittiä|Finska]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.radioandrecords.com/formats/charts/euro/Finland.asp |access-date=2010-03-30 |archivedate=2008-05-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080531095211/http://www.radioandrecords.com/formats/charts/euro/Finland.asp |deadurl=yes }}</ref> |align="center"|10 |- |[[Irish Singles Chart|Irska]]<ref name = "chart" /> |align="center"|4 |- |[[Federation of the Italian Music Industry|Italija]] |align="center"|4 |- |[[Canadian Hot 100|Kanada]]<ref>{{Cite web |url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=Canadian+Hot+100&pageNumber=Top+1-10&g=Singles |title=Archive copy |access-date=2010-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929224923/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=Canadian+Hot+100&pageNumber=Top+1-10&g=Singles |archive-date=2007-09-29 |url-status=dead}}</ref> |align="center"|8 |- |[[Media Control Charts|Njemačka]]<ref>[http://acharts.us/song/16155 Germany Singles Top 100]</ref> |align="center"|17 |} {{col-2}} {| class="wikitable" !Ljestvica !Pozicija |- |[[Recording Industry Association of New Zealand|Novi Zeland]]<ref name = "chart" /> |align="center"|26 |- |[[Russian Airplay Chart|Rusija]]<ref>[http://www.tophitru.com/cgi-bin/trackinfo.cgi?id=9075 Russian Airplay Detection TopHit 100]</ref> |align="center"|62 |- |[[PROMUSICAE|Španjolska]]<ref name = "chart" /> |align="center"|11 |- |[[Sverigetopplistan|Švedska]]<ref>[http://www.hitlistan.se/ Sverigetopplistan]</ref> |align="center"|8 |- |[[The Official Charts Company|Ujedinjeno Kraljevstvo]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://theofficialcharts.com/top40_singles_last.php?week=98&end=08/07/2007%20-%2014/07/2007 |access-date=2010-03-30 |archive-date=2023-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429012726/https://www.officialcharts.com/charts/uk-top-40-singles-chart/ |dead-url=yes }}</ref> |align="center"|3 |- |SAD [[Billboard Hot 100]]<ref name = "chart" /> |align="center"|24 |- |SAD ''Billboard'' [[Pop 100]] |align="center"|16 |- |SAD ''Billboard'' [[Hot Digital Songs]] |align="center"|17 |- |Venecuela<ref>http://www.recordreport.com.ve/publico/?i=poprock</ref> |align="center"|2 |} {{col-end}} == Povijest objavljivanja == {|class="wikitable" ! Zemlja ! Datum |- | SAD | 19. lipnja 2007 |- | Japan | 20. lipnja 2007 |- | Latinska Amerika | 22. lipnja 2007 |- | Belgija |rowspan="2"| 29. lipnja 2007 |- | Njemačka |- | Nizozemska |rowspan="2"| 2. srpnja 2007 |- | Ujedinjeno Kraljevstvo |- | Italija | 6. srpnja 2007 |- | Tajvan | 15. srpnja 2007 |- | Italija | 28. srpnja 2007 |} == Reference == {{izvori}} {{Avril Lavigne}} {{Singlovi Avril Lavigne}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Singlice 2007.]] [[Kategorija:Skladbe Avril Lavigne]] [[lt:The Best Damn Thing#When You're Gone]] 8si0m9lijawppcfz4kuq2r4dybpncyj Vještičarstvo 0 80837 42714111 42290702 2026-10-27T02:04:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714111 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Baldung Hexen 1508 kol.JPG|thumb|250px|Hans Baldug Grien: Vještice, drvorez iz 1508.]] '''Vještičarstvo''' ([[ijekavski izgovor|ijek.]]) ili '''veštičarstvo''' ([[ekavski izgovor|ek.]]), u raznim historijskim, [[antropologija|antropološkim]], religijskim i [[mitologija|mitološkim]] kontekstima predstavlja svako korištenje [[natprirodnost|natrprirodnih]] i [[magija|magijskih]] sila. Muška osoba koja prakticira vještičarenje je ''[[vještica|vještac]]'', dok se za ženu koristi izraz ''[[vještica]]''. [[Vještičarenje]] ili [[vračanje]] u užem smislu može označavati magijsku aktivnost usmjerenu protiv nečijeg života, tijela i imovine; razni termini se, pak, koriste za razlikovanje "dobrog" i "lošeg" vračanja, pa tako postoji i vračanje čiji je cilj zaštita ili liječenje od posljedica "lošeg" vračanja. Koncept vračanja u mnogim kulturama često služi kao objašnjenje za razne nesreće koje su iz nepoznatih razloga zatekle pojedince ili širu zajednicu. U tom smislu se vračanje često povezuje s pojmom [[lov na vještice]]. Vjerovanje u vračanje i vještice je bilo rašireno u svim svjetskim kulturama, ali je, zahvaljujući usponu institucionalne religije, a kasnije i nauke, bitno smanjeno u [[zapadni svijet|zapadnom svijetu]] i drugdje. Danas ga se najviše može pronaći u [[subsaharska Afrika|subsaharskoj Africi]]. Vješticama i vješcima se danas nazivaju sljedbenici ogranka [[neopaganizam|neopaganskog]] pokreta poznatog kao [[Wicca|Vika]]. == Veštica u slovenskoj mitologiji == [[Datoteka:Coprnica.jpg|thumb|mini|Narodni prikaz coprnice (vještice), Etnografski muzej u Zagrebu]] Kod svih [[Slaveni|Slovena]], prvobitno je bila preanimistički htonični demon, kao i [[vampir]] i ona je, po svojoj prirodi i funkcijama ženski korelat vampira. Veštice su, pretrpele velike promene od onih prvobitnih, pa do savremenih shvatanja i verovanja. One su prvobitno bile demoni samo jedne uže srodničke zajednice da bi kasnije bile žene koje koje u sebi imaju [[satana|đavolski]] duh, koje noću izlaze iz [[groblje|groblja]] pa more decu. Za razliku od vampira koji uglavnom siše [[krv]], veštica se hrani ljudskim [[srce|srcima]] i [[džigerica|džigericom]]. Ove osobine i funkcije su izvorne i sve se mogu pronaći kod drugih [[Indoevropljani|indoevropskih]] naroda, naročito su srodne sa grčkim i rimskim strigama (koje su se javljale u obliku noćnih [[ptica]] dok se veštice inkarniraju u [[leptir]]a). Reč veštica, sa osobenostima koje predstavlja, isključivo je [[slavenski jezici|slovenska]] i kao takva je zajednička za sve [[balkan]]ske slovene. Prema [[Rusi|ruskim]] shvatanjima, veštice se mogu svrstati u dve grupe, dok se kod verovanja [[Srbi|Srba]] one mogu podeliti na tri grupe. U prvu grupu bi spadale veštice u najprimitivnijem i pravom (izvornom) značenju: to su ženski demoni manističkog porekla koje ustaju iz groblja u kojem žive preko dana, a noću napadaju ljude i decu i vade im [[srce|srca]] ili [[džigerica|džigericu]], kojom se hrane. U drugu grupu dolaze demonske žene, koje su ili sa rođenjem donele sposobnost da budu veštice ili su je stekle kasnije na taj način što ih je u [[zanat]] uputila starija veštica. U treću grupu bi dolazile izvesne stare žene koje se nazivaju vešticama, ali koje nisu u pravom smislu veštice, nego su obične [[vračara|vračare]]. Za odbranu od veštica najčešće su korišćene [[basme]] i [[utuk|utuci]]. Najjačim utukom se smatraju [[češnjak|beli luk]] i [[glogov kolac]]. Često je upotrebljavan [[rog]] koji se palio, a u primorju se protiv sumnjivih veštica «bacaju rozi» (upiru ispruženi mali prst i kažiprst, dok su ostali prsti savijeni). U nekim [[Bosna|bosanskim]] predelima se za zaštitu od ulaska veštice u kuću koristi i [[nož]], odozdo zaboden u okvir vrata ili prozora. Veoma efikasnim su se smatrali so i pokušaj stvaranja saveza sa vešticom upotrebom eufemizama. {{izdvojeni citat|Veštici koja uđe u kuću valja dati parče hleba po kome su posuta tri zrnca [[sol]]i, pa ne može ništa nauditi.}} Dokaz saveza sa vešticom je što se ponekad apostrofira sa rečju kuma. Osim reči kuma upotrebljavani su mnogi drugi eufemizami koji su nastali iz osećanja velikok respekta i straha. I samo ime ''veštica'' je [[eufemizam]], pravo ime za nju nije poznato, mada bi bilo logično da je to ''vešta'' (ako je muški rod ''veštac''). Po iskazima osoba koje su navodno imale susret sa vešticama, sposobnost govora u tom trenutku je oduzeta, iako je osoba svesna i vizuelno sve doživljava. === Baba Jaga === [[Datoteka:Izbasmerti.jpg|thumb|right|200px|Baba Jagina koliba]] {{Glavni članak|Baba Jaga}} Ponekad je u [[slavenska mitologija|slovenskoj mitologiji]] veštica nazivana i [[Baba Jaga]] ({{jez-rus|Bába-Яgá}}, [[srpski jezik|srb]] Baba Roga, [[makedonski jezik|mak]] Baba Roga, {{jez-bug|Bába Я́ga}}, {{jez-polj|Baba Jaga}}). Ona je [[čarobnica]] koja živi u šumi, u izbi postavljenoj na [[kokoška|kokošije]] noge. Oko ove kuće je ograda od ljudskih kostiju i lobanja, umesto brave su vilice oštrih zuba. Reza je ljudska noga, a ključ - ruka. Baba Jaga hvata junake i proždire ljude, a u peći peče ukradenu decu. Najčešće je zamišljana kao ružna starica ogromnih grudi, slepa ili bolesnih očiju.<ref>Aleksandrina Cermanović-Kuzmanović i Dragoslav Srejović, Leksikon religija i mitova drevne Evrope, Savremena administracija, Beograd, 1992</ref> U nekim pričama se pominje da se kuća neće okrenuti i prikazati vrata dok se ne izgovore čarobne reči. Prema nekim teorijama [[koliba]] na kokošjim nogama zapravo je [[interpretacija]] uobičajene [[konstrukcija|konstrukcije]] [[nomad]]skih naroda u [[Sibir]]u, [[Ural]]u i [[Tunguzija|Tunguziji]], namenjene čuvanju zaliha od životinja. Koliba bez vrata ili prozora postavila bi se na visoke [[stub]]ove od drveća koji su ličili na kokošije noge. Sličnu ali manju konstrukciju koristili su u Sibiru za figure [[bog]]ova koje su jedva stale u kuću, kao što u bajkama Baba Jaga ispuni unutrašnjost kolibe. == Spaljivanje veštica u istoriji == {{Glavni članak|Lov na veštice}} Tokom srednjeg veka u mnogim [[Katoličanstvo|katoličkim]] zemljama [[Evropa|Evrope]] postojali su [[zakon]]i protiv veštičarenja, koji su bili jedan od načina borbe protiv [[hereza|jeretika]]. Najčešće su osuđivane žene, a kazna je bila spaljivanje na lomači. Prvo veliko spaljivanje veštica odigralo se 1482. godine u Sevilji.<ref>{{Cite web |title=Dešavanja kroz vekove |url=http://www.nin.co.yu/1999-12/30/11001.html |access-date=2010-05-21 |archive-date=2008-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080524083834/http://www.nin.co.yu/1999-12/30/11001.html |dead-url=yes }}</ref> [[Datoteka:Persecution of witches.jpg|thumb|right|200px|Spaljivanje veštica]] Ostaci poznatih jeretika, grešnika i »veštica« često bi po sudskom nalogu bili posle spaljivanja usitnjavani i razbacivani po đubrištu.<ref>Encyclopedia of Witchcraft&Demonology, Occtopus Books, London, 1974.</ref> [[Kostur|Skelet]] individue, optužene za veštičarenje, po zakonu zvanom »Akt Veštičarenja« (Witchcraft Act) spaljen [[1582]]. godine u [[Engleska|engleskom]] mestu Sveti Osit (St. Osyt, Brightlingsea), otkriven je u relativno dobrom stanju, iako je bio izložen plamenu i velikim [[temperatura]]ma koje lomača može razviti i bio položen u zemlju pre više od četiristotine godina{{činjenica}}. [[Antropologija|Antropolozi]], koji su analizirali pronađene ostatke, prepostavili su da je telo bilo nepotpuno spaljeno i da su srodnici pri [[inhumacija|inhumaciji]] uspostavili [[anatomija|anatomski]] raspored ostataka. Najpoznatiji lov na veštice odigrao se [[1692]]. godine, kada je devetnaestoro ljudi u [[sjedinjene Američke Države|američkom]] gradu [[Salem]], u državi [[Masačusets]], osuđeno na smrt. Salem je tako postao [[grad]] koji se kasnije i u [[film]]ovima, [[teatar|pozorišnim predstavama]]<ref>{{Cite web |title=Srpsko narodno pozorište: „Veštice iz Salema“ |url=http://www.snp.org.rs/drama-lat.html |access-date=2010-05-21 |archive-date=2010-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209235201/http://www.snp.org.rs/drama-lat.html |dead-url=yes }}</ref> i [[književnost|literaturi]] koristio kao [[inspiracija]] za priče o vešticama, a danas se tamo nalazi i [[muzej]]<ref>[http://www.salemwitchmuseum.com/ Muzej veštica u Salemu]</ref>. [[Artur Miler]] je [[1953]]. napisao čuveni komad inspirisan vešticama iz Salema. U [[Kenija|Keniji]] je, iako su rasprostranjene različite [[afričke religije]], [[islam]] i [[hrišćanstvo]], i danas veoma izražen strah od magije koji je kulminirao u maju [[2008]], kada je u oblasti [[Kisi]]i, policija je uhapsila 19 ljudi osumnjičenih da su spalili jedanaestoro sunarodnika koje su optužili za veštičarenje.<ref>[http://www.vesti.rs/izvor/Hapsenje-zbog-spaljivanja-ljudi.html B92 - Hapšenje zbog spaljivanja]</ref> == Izgled vještice u folkloru == Vještice se u narodnoj tradiciji obično zamišljaju kao stare, neugledne žene. predaja ih većinom oslikava kao usidjelice ili udovice. Važan simbol im je metla pomoću koje mogu letjeti te crna [[mačka]] ili neka druga divlja ili noćna životinja, poput [[sova|sove]]. Donose sušu, nerodicu na poljima, odgovorne su za pomor stoke i za smrt djece i dojenčadi. == Savremeno veštičarstvo == [[Datoteka:Paganavebury.jpg|left|thumb|200px|Veštičiji skup u Engleskoj, 2005.]] Krajem prošlog veka nastupa pravi procvat [[neopaganizam|neopaganizma]] i veštičarstva, u želji da se očuva kontinuitet drevnih tradicija često se koriste mnogi [[Panteon (bogovi)|panteoni]] iz različitih vremena i [[kultura]]. Nasuprot raširenoj predstavi veštica koje piju [[krv]], veliki broj savremenih veštica izražavaju privrženost prirodi i životinjama, pa su [[vegetarijanstvo|vegetarijanci]]. Veštičarstvo smatra život svakog pojedinca kao sveti dar i naglašava isprepletanost svih stvari, kako vidljivih tako i nevidljivih. Sticanje znanja o [[magija|magijskoj]] upotrebi [[biljka|bilja]] je sastavni deo obuke svake veštice. === Noć veštica === [[Datoteka:Jack-o'-Lantern 2003-10-31.jpg|thumb|right|150px|Karakterističan ukras od bundeve]] {{Glavni članak|Noć veštica}} Noć veštica ({{jez-eng|Halloween}}) je svetkovina koja se u pojedinim zemljama proslavlja 31. oktobra, a skraćenica je od Sveto veče uoči [[Svi sveti|Svih svetih]] ili {{jez-eng|All Hallow's Eve}} ili ''Hallow Eve''. Slavi se najviše u [[Irska|Irskoj]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u, [[Kanada|Kanadi]], [[Australija|Australiji]] i [[Novi Zeland|Novom Zelandu]]. Ovaj praznik je karakterističan po kostimima koje oblače deca i traža slatkiše od odraslih. Kuće i dvorišta se ukrašavaju izrezbarenim bundevama. == Povezano == * [[Vudu]] * [[Santeria]] * [[Crni sabat]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Witches}} * [http://portalanalitika.me/clanak/262892/crnogorska-crkva-izopstila-selo-mokrine-zbog-ubistva-vjestice "Crnogorska crkva izopštila selo Mokrine zbog ubistva "vještice" "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107074709/https://portalanalitika.me/clanak/262892/crnogorska-crkva-izopstila-selo-mokrine-zbog-ubistva-vjestice |date=2019-01-07 }} * [http://personalwebs.oakland.edu/~dow/courses/an271/bswmr.html Bibliography for the Study of Magic Witchcraft and Religion, James Dow, Professor of Anthropology at Oakland University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416062337/http://personalwebs.oakland.edu/~dow/courses/an271/bswmr.html |date=2009-04-16 }} {{en icon}} * [http://www.chabad.org/article.asp?aid=325263 Kabbalah On Witchcraft – A Jewish view (Audio)] chabad.org {{en icon}} * [http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=220&letter=W&search=Witchcraft Jewish Encyclopedia: Witchcraft] {{en icon}} * [http://www.gutenberg.org/etext/17203 Witchcraft and Devil Lore in the Channel Islands], 1886, by John Linwood Pitts, from [[Project Gutenberg]] {{en icon}} * [http://www.gutenberg.org/etext/17209 A Treatise of Witchcraft], 1616, by Alexander Roberts, from Project Gutenberg {{en icon}} * [http://www.shc.ed.ac.uk/Research/witches/ University of Edinburgh's Scottish witchcraft database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326033737/http://www.shc.ed.ac.uk/Research/witches/ |date=2023-03-26 }} {{en icon}} * [http://www.newadvent.org/cathen/15674a.htm Članak o veštičarenju] na Katoličkoj enciklopediji {{en icon}} * [http://www.shc.ed.ac.uk/Research/witches/ Istraživanje o veštičarenju u Škotskoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326033737/http://www.shc.ed.ac.uk/Research/witches/ |date=2023-03-26 }} {{en icon}} * [https://web.archive.org/web/20081206042605/http://digital.library.cornell.edu/w/witch/ Arhiva tekstova posvećenih veštičarenju] na prezentaciji [[Univerzitet Kornel|Univerziteta Kornel]] {{en icon}} * [http://www.mclink.it/personal/MH0077/LeStagionidellaFollia/stagioni%202/Rossi%20-%20horror%201.htm Veštice i inkvizicija - Psihopatske fantazije veštica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070911204013/http://www.mclink.it/personal/MH0077/LeStagionidellaFollia/stagioni%202/Rossi%20-%20horror%201.htm |date=2007-09-11 }} {{it icon}} * [http://smallbay.ru/magic4.html Veštice i inkvizicija] {{ru icon}} * [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/415/ Veštičji čekić] {{ru icon}} [[Kategorija:Vještičarstvo| ]] [[Kategorija:Antropologija]] [[Kategorija:Historija religije]] [[Kategorija:Narodna vjerovanja]] 1js3rej86ni462lw4520nkbv1t1salq Rušanj 0 84685 42713957 42495412 2026-10-26T13:48:25Z ~2026-57167-66 405552 /* Hadžić kraj(starosedeoci) */ 42713957 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Srbiji |mesto=Rušanj |slika=Rusanj.jpg |opis_slike=Rušanj fotografisan sa vrha Avale. |okrug=Beogradski |opština=Čukarica |nadm visina=188 |populacija=4769 |poštanski kod=11194 |pozivni broj=011 |registarska oznaka=BG |gšir=44.675666 |gduž=20.437666 }} '''Rušanj''' je prigradsko naselje u [[opština Čukarica|opštini Čukarica]] u [[Grad Beograd|Gradu Beogradu]]. Udaljeno je 16&nbsp;km od centra Beograda. Najbliže naselje je Resnik, udaljeno 2&nbsp;km od centra Rušnja. Prema popisu iz 2011. bilo je 4821 stanovnika. == Demografija == U selu Rušanj živi 3803 punoletna stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 38,3 godina (37,7 kod muškaraca i 38,9 kod žena). U selu ima 1440 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,31. Ovo selo je velikim delom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika. == O Rušnju == Na petnaestak kilometara južno od centra grada [[Beograd]]a, neposredno uz Ibarsku magistralu nalazi se Rušanj. Od nekada malog, neizgrađenog mesta, sa svim obeležjima šumadijskog sela, na brdovitom terenu, opasan prelepim šumama, sa brojnim potocima i izvorima vode, Rušanj je prerastao u moderno prigradsko [[naselje]] sa izgrađenom kompletnom infrastrukturom. U Rušnju zvanično po popisu iz 2011. živi 4821 stanovnik, ali se smatra da se ta brojka do danas ([[2022]].) dosta uvećala, te da u ovom naselju stanuje više od 10 i po hiljada ljudi. == Krajevi Rušnja == ===Centar=== Centar je mesto okupljanja svih meštana i glavno mesto zbivanja svih događaja, kao i sedište ustanova kao što su Dom zdravlja, biblioteka, prodavnice, pekare, menjačnica, kafana, vrtić, škola, Dom penzionera, pošta itd. ===Ružić kraj (starosedeoci)=== U ovom kraju pojavile su se prve kuće van centra Rušnja, kao i prva škola u Rušnju. U ovom kraju smešten je i stadion FK "Rušanj". ===Hadžić kraj(starosedeoci)=== Hadžić kraj se nalazi između centra i Ružić kraja, severno od ulice Trinaestog septembra, pre starog groblja. Glavna ulica kraja je Save Hadžića, koja se grana na 1. i 2. deo. ===Petrović kraj (starosedeoci)=== Na kraju Rušnja stari kraj sa velikim dvorištima i malim, starosedelačkim kućama, neretko i živinom, stokom itd. U ovom kraju nalazi se crkva Svete Petke. ===Drobnjački kraj (starosedeoci-mešovito)=== Drobnjački kraj predstavlja praktično jedna ulica koja je uz ul. Oslobođenja i 13. Septembra najduža u Rušnju, ova ulica je nedavno dobila novu autobusku liniju 507. ===Marković kraj=== Marković kraj je urbaniji i noviji deo Rušnja sa velikim lepim kućama. Prijatna atmosfera uprkos blizini magistrale. ===Orlovac=== Orlovac je najnoviji kraj u Rušnju koji je ujedno i najnaseljeniji, takođe kao i Marković kraj sa velikim zdanjima koja ne podsećaju na seoski ambijent kao što je stanje u, recimo, centru. Iako rezidencijalnog tipa, Orlovac je jedini deo Rušnja koji ima stambene zgrade. Ovde se nalazi i kafe - picerija. Po mnogima, ovo je najlepši deo Rušnja, ujedno najbliži Resniku - deo Orlovca posle okretnice autobuske linije 532 zvanično pripada opštini Rakovica. To je vrlo mali deo posle koga sledi 300m puta i nailazi se na prve kuće naselja Resnik. U okviru tog "Rakovičkog Orlovca" postoji deo koji lokalno nazivaju "Mala Bosna" zbog porekla novih meštana. ===Novo naselje=== Novo naselje nije toliko novo kao što ime kaže, no tada kada su ga nazvali tako bilo je najnovije. Mešovito je stanovništvo ovog kraja koji se nalazi uz Ibarsku magistralu. Novom naselju pripada i benzinska stanica sa auto perionicom i kafeom. == Historija == Prvi pisani tragovi i legende ukazuju da je nekadašnje selo u prošlosti imalo više imena, sve u zavisnosti čije su osvajačke horde prolazile i vladale ovim krajem. Naselje se zvalo Ruksn, Rusan, Veliko selo, Staro selo i možda još kako, ali je u osnovi bilo Rušanj. U tom imenu leži rušenje, razvaljivanje, nestajanje i stradanje. Od svog postanka,prvi pisani tragovi dopiru do 1520. godine i vremena turske vladavine. Tri puta je selo rušeno i spaljivano i tri puta obnavljano. I kasnije kroz vekove, a naročito u dvadesetom veku, Rušanj je svedok mnogih ratova, te su meštani učesnici svih oslobodilačkih ratova koje je Srbija vodila, pa se u centru Rušnja nalazi spomenik i spomen ploča palim borcima. === OŠ "Aca Milosavljević === Prva škola u Rušnju je osnovana 1870. godine i to u privatnoj kući Stepana Ružića, tada najbogatijeg čoveka u Rušnju poznatoj po nazivu „Ružićev čardak“. Njemu i pripada najveća zasluga za otvaranje prve škole kao uglednom domaćinu koji je bio veoma uticajan čovek, cenjen u čitavom [[Vračar]]skom srezu i blizak prijatelj kneza [[Mihajlo Obrenović|Mihajla Obrenovića]]. Zabeleženo je da je prvi učitelj u školi bio Jevrem Miloradović, meštanin sela Rušnja. Godine 1873. meštani podižu prvu školsku zgradu o kojoj je zapisano da je za njenu izgradnju utrošeno 12000 [[groš]]a, da je nastavu pohađalo petnaestak učenika, kao i da je tadašnja školska biblioteka imala pedesetak knjiga. Na osnovu izveštaja prosvetnog inspektora iz 1880. godine može se zaključiti da je škola u Rušnju spadala u najbolje škole seoskog područja tadašnjeg Vračarskog sreza. Sačuvani su plan i predračun gradnje sadašnje školske zgrade, koji je odobrilo Ministarstvo prosvete 18. januara 1928. godine. Zapisi ne govore o početku gradnje, poteškoćama u radu, pa ni o završetku radova, mada se zna da je otvorena 1930. godine, čime je dobijena stilski jedna od najlepših školskih zgrada u Beogradskom okrugu. Po završetku Drugog svetskog rata škola u Rušnju nastavlja sa radom i dobija naziv „Aca Milosavljević“, po partizanskom borcu iz ovog kraja, koji je kao omladinac poginuo u borbi protiv nemačkih okupatora prilikom oslobađanja [[Beograd]]a u selu [[Zuce]] ispod [[Avala|Avale]]. == Demografija: tabele == {| width="50%" style="background:transparent; " | valign="top" width="50%" style="border:1px solid gray; " | <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka'' {| | style="padding: 0;" | <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940 PlotData = bar:5722 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:3814 color:gray1 from:start till:end bar:1907 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(62,65)(77,65) color:blue width:2 points:(77,65)(100,69) color:blue width:2 points:(100,69)(128,70) color:blue width:2 points:(128,70)(157,127) color:blue width:2 points:(157,127)(185,158) color:blue width:2 points:(185,158)(217,161) color:blue width:2 </timeline> |} </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> | valign="down" width="50%" | {{Popis |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 9}}</ref> |p1948=1520 |p1953=1546 |p1961=1666 |p1971=1686 |p1981=3610 |p1991=4672 |p1991n=4471 |p2002s=5034 |p2002=4769 }} {{Grafikon postoci |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 1}}</ref> |širina=300px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] |pozadina=#ddd |pozicija=left |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|4321|90.60}} {{Vrsta sa postotkom|[[Romi]]|blue|227|4.75}} {{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|red|66|1.38}} {{Vrsta sa postotkom|[[Jugosloveni]]|green|25|0.52}} {{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]|orange|24|0.50}} {{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]|cyan|19|0.39}} {{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]]|magenta|12|0.25}} {{Vrsta sa postotkom|[[Goranci]]|black|10|0.20}} {{Vrsta sa postotkom|[[Slovenci]]|gray|4|0.08}} {{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]]|pink|3|0.06}} {{Vrsta sa postotkom|[[Bugari]]|navy|2|0.04}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rusi]]|silver|1|0.02}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]]|purple|1|0.02}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato|yellow|15|0.31}} }} {{Grafikon piramida |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 2}}</ref> |širina=300px |naslov= |pozadina=#eee |levo2=m |desno2=ž |šipke levo desno= {{Vrsta levo desno|?|gray|11|4.02|2.56|7}} {{Vrsta levo desno|80+|gray|16|5.86|13.91|38}} {{Vrsta levo desno|75-79|gray|35|12.82|24.54|67}} {{Vrsta levo desno|70-74|gray|82|30.03|34.06|93}} {{Vrsta levo desno|65-69|gray|125|45.78|45.42|124}} {{Vrsta levo desno|60-64|gray|144|52.74|45.78|125}} {{Vrsta levo desno|55-59|gray|166|60.80|52.01|142}} {{Vrsta levo desno|50-54|gray|165|60.43|83.51|228}} {{Vrsta levo desno|45-49|gray|206|75.45|75.09|205}} {{Vrsta levo desno|40-44|gray|157|57.50|65.93|180}} {{Vrsta levo desno|35-39|gray|139|50.91|45.78|125}} {{Vrsta levo desno|30-34|gray|154|56.41|68.49|187}} {{Vrsta levo desno|25-29|gray|174|63.73|66.66|182}} {{Vrsta levo desno|20-24|gray|184|67.39|71.42|195}} {{Vrsta levo desno|15-19|gray|165|60.43|59.70|163}} {{Vrsta levo desno|10-14|gray|130|47.61|45.42|124}} {{Vrsta levo desno|5-9|gray|144|52.74|49.08|134}} {{Vrsta levo desno|0-4|gray|130|47.61|45.05|123}} |prosekm=37.7 |prosekž=38.9 }} {{DomaćinstvaNaseljaSrbija|313|330|376|417|935|1236|1440|211|290|272|378|154|92|26|11|3|3|3.31}} {{BrakNaseljaSrbija|1923|571|1208|76|60|8|2061|458|1225|285|91|2}} {{ZanimanjaNaseljaSrbija|884|44|-|1|201|17|86|173|15|129|718|30|-|-|92|4|16|194|32|39|1602|74|-|1|293|21|102|367|47|168|2|50|45|24|18|52|2|-|25|19|45|35|63|102|35|3|2|7|21|95|80|87|120|87|5|2|32}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{portal|Srbija}} {{Commonscat|Rušanj}} * [http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Rusanj.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] * [http://wikimapia.org/maps?ll=44.675666,20.437666&spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (Wikimapia)] * [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/srbija/rusanj/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)] * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=44.675666&longitude=20.437666&zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Opština Čukarica}} [[Kategorija:Naselja u centralnoj Srbiji]] dk2g9o88y6oe4u0ydo8opacbugn17gg Šablon:Departmani Francuske 10 87357 42713883 40922189 2026-10-26T12:35:55Z Kontributor 2K 192569 Meuse (departman) 42713883 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Departmani Francuske | title = [[Departmani Francuske]] | state = collapsed | image = {{zas|Francuska|size=60px}} | group1 = [[Metropolitanska Francuska|Metropolitanska<br>Francuska]] | list1 = {{nowrap begin}} 01 [[Ain (departman)|Ain]] {{·w}} 02 [[Aisne (departman)|Aisne]] {{·w}} 03 [[Allier (departman)|Allier]] {{·w}} 04 [[Alpes-de-Haute-Provence]] {{·w}} 05 [[Hautes-Alpes]] {{·w}} 06 [[Alpes-Maritimes]] {{·w}} 07 [[Ardèche]] {{·w}} 08 [[Ardennes (departman)|Ardennes]] {{·w}} 09 [[Ariège]] {{·w}} 10 [[Aube (departman)|Aube]] {{·w}} 11 [[Aude (departman)|Aude]] {{·w}} 12 [[Aveyron]] {{·w}} 13 [[Bouches-du-Rhône]] {{·w}} 14 [[Calvados (departman)|Calvados]] {{·w}} 15 [[Cantal]] {{·w}} 16 [[Charente]] {{·w}} 17 [[Charente-Maritime]] {{·w}} 18 [[Cher (departman)|Cher]] {{·w}} 19 [[Corrèze (departman)|Corrèze]] {{·w}} 2A [[Corse-du-Sud]] {{·w}} 2B [[Haute-Corse]] {{·w}} 21 [[Côte-d'Or]] {{·w}} 22 [[Côtes-d'Armor]] {{·w}} 23 [[Creuse (departman)|Creuse]] {{·w}} 24 [[Dordogne]] {{·w}} 25 [[Doubs (departman)|Doubs]] {{·w}} 26 [[Drôme (departman)|Drôme]] {{·w}} 27 [[Eure (departman)|Eure]] {{·w}} 28 [[Eure-et-Loir]] {{·w}} 29 [[Finistère]] {{·w}} 30 [[Gard (departman)|Gard]] {{·w}} 31 [[Haute-Garonne]] {{·w}} 32 [[Gers]] {{·w}} 33 [[Gironde]] {{·w}} 34 [[Hérault (departman)|Hérault]] {{·w}} 35 [[Ille-et-Vilaine]] {{·w}} 36 [[Indre (departman)|Indre]] {{·w}} 37 [[Indre-et-Loire]] {{·w}} 38 [[Isère (departman)|Isère]] {{·w}} 39 [[Jura (departman)|Jura]] {{·w}} 40 [[Landes (departman)|Landes]] {{·w}} 41 [[Loir-et-Cher]] {{·w}} 42 [[Loire (departman)|Loire]] {{·w}} 43 [[Haute-Loire]] {{·w}} 44 [[Loire-Atlantique]] {{·w}} 45 [[Loiret]] {{·w}} 46 [[Lot (departman)|Lot]] {{·w}} 47 [[Lot-et-Garonne]] {{·w}} 48 [[Lozère]] {{·w}} 49 [[Maine-et-Loire]] {{·w}} 50 [[Manche (departman)|Manche]] {{·w}} 51 [[Marne (departman)|Marne]] {{·w}} 52 [[Haute-Marne]] {{·w}} 53 [[Mayenne (departman)|Mayenne]] {{·w}} 54 [[Meurthe-et-Moselle]] {{·w}} 55 [[Meuse (departman)|Meuse]] {{·w}} 56 [[Morbihan]] {{·w}} 57 [[Moselle (departman)|Moselle]] {{·w}} 58 [[Nièvre]] {{·w}} 59 [[Nord (departman)|Nord]] {{·w}} 60 [[Oise (departman)|Oise]] {{·w}} 61 [[Orne]] {{·w}} 62 [[Pas-de-Calais]] {{·w}} 63 [[Puy-de-Dôme]] {{·w}} 64 [[Pyrénées-Atlantiques]] {{·w}} 65 [[Hautes-Pyrénées]] {{·w}} 66 [[Pyrénées-Orientales]] {{·w}} 67 [[Bas-Rhin (departman)|Bas-Rhin]] {{·w}} 68 [[Haut-Rhin]] {{·w}} 69 [[Rhône (departman)|Rhône]] - [[Métropole de Lyon]] {{·w}} 70 [[Haute-Saône]] {{·w}} 71 [[Saône-et-Loire]] {{·w}} 72 [[Sarthe]] {{·w}} 73 [[Savoie (departman)|Savoie]] {{·w}} 74 [[Haute-Savoie]] {{·w}} 75 [[Paris]] {{·w}} 76 [[Seine-Maritime]] {{·w}} 77 [[Seine-et-Marne]] {{·w}} 78 [[Yvelines]] {{·w}} 79 [[Deux-Sèvres]] {{·w}} 80 [[Somme]] {{·w}} 81 [[Tarn]] {{·w}} 82 [[Tarn-et-Garonne]] {{·w}} 83 [[Var (departman)|Var]] {{·w}} 84 [[Vaucluse]] {{·w}} 85 [[Vendée]] {{·w}} 86 [[Vienne]] {{·w}} 87 [[Haute-Vienne]] {{·w}} 88 [[Vosges]] {{·w}} 89 [[Yonne (departman)|Yonne]] {{·w}} 90 [[Territoire de Belfort]] {{·w}} 91 [[Essonne (departman)|Essonne]] {{·w}} 92 [[Hauts-de-Seine]] {{·w}} 93 [[Seine-Saint-Denis]] {{·w}} 94 [[Val-de-Marne]] {{·w}} 95 [[Val-d'Oise]] {{nowrap end}} | group2 = [[Prekomorski departmani Francuske|Prekomorski<br>departmani]] | list2 = {{nowrap begin}} 971 [[Guadeloupe]] {{·w}} 972 [[Martinique]] {{·w}} 973 [[Francuska Gvajana]] {{·w}} 974 [[Réunion]] {{·w}} 976 [[Mayotte]] {{nowrap end}} }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni za departmane u Francuskoj|{{PAGENAME}}]] </noinclude> toyxux4kiel2byhixgpal4hv32qnpme 42713944 42713883 2026-10-26T13:25:09Z Kontributor 2K 192569 Métropole de Lyon - is the City + 42713944 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Departmani Francuske | title = [[Departmani Francuske]] | state = collapsed | image = {{zas|Francuska|size=60px}} | group1 = [[Metropolitanska Francuska|Metropolitanska<br>Francuska]] | list1 = {{nowrap begin}} 01 [[Ain (departman)|Ain]] {{·w}} 02 [[Aisne (departman)|Aisne]] {{·w}} 03 [[Allier (departman)|Allier]] {{·w}} 04 [[Alpes-de-Haute-Provence]] {{·w}} 05 [[Hautes-Alpes]] {{·w}} 06 [[Alpes-Maritimes]] {{·w}} 07 [[Ardèche]] {{·w}} 08 [[Ardennes (departman)|Ardennes]] {{·w}} 09 [[Ariège]] {{·w}} 10 [[Aube (departman)|Aube]] {{·w}} 11 [[Aude (departman)|Aude]] {{·w}} 12 [[Aveyron]] {{·w}} 13 [[Bouches-du-Rhône]] {{·w}} 14 [[Calvados (departman)|Calvados]] {{·w}} 15 [[Cantal]] {{·w}} 16 [[Charente]] {{·w}} 17 [[Charente-Maritime]] {{·w}} 18 [[Cher (departman)|Cher]] {{·w}} 19 [[Corrèze (departman)|Corrèze]] {{·w}} 2A [[Corse-du-Sud]] {{·w}} 2B [[Haute-Corse]] {{·w}} 21 [[Côte-d'Or]] {{·w}} 22 [[Côtes-d'Armor]] {{·w}} 23 [[Creuse (departman)|Creuse]] {{·w}} 24 [[Dordogne]] {{·w}} 25 [[Doubs (departman)|Doubs]] {{·w}} 26 [[Drôme (departman)|Drôme]] {{·w}} 27 [[Eure (departman)|Eure]] {{·w}} 28 [[Eure-et-Loir]] {{·w}} 29 [[Finistère]] {{·w}} 30 [[Gard (departman)|Gard]] {{·w}} 31 [[Haute-Garonne]] {{·w}} 32 [[Gers]] {{·w}} 33 [[Gironde]] {{·w}} 34 [[Hérault (departman)|Hérault]] {{·w}} 35 [[Ille-et-Vilaine]] {{·w}} 36 [[Indre (departman)|Indre]] {{·w}} 37 [[Indre-et-Loire]] {{·w}} 38 [[Isère (departman)|Isère]] {{·w}} 39 [[Jura (departman)|Jura]] {{·w}} 40 [[Landes (departman)|Landes]] {{·w}} 41 [[Loir-et-Cher]] {{·w}} 42 [[Loire (departman)|Loire]] {{·w}} 43 [[Haute-Loire]] {{·w}} 44 [[Loire-Atlantique]] {{·w}} 45 [[Loiret]] {{·w}} 46 [[Lot (departman)|Lot]] {{·w}} 47 [[Lot-et-Garonne]] {{·w}} 48 [[Lozère]] {{·w}} 49 [[Maine-et-Loire]] {{·w}} 50 [[Manche (departman)|Manche]] {{·w}} 51 [[Marne (departman)|Marne]] {{·w}} 52 [[Haute-Marne]] {{·w}} 53 [[Mayenne (departman)|Mayenne]] {{·w}} 54 [[Meurthe-et-Moselle]] {{·w}} 55 [[Meuse (departman)|Meuse]] {{·w}} 56 [[Morbihan]] {{·w}} 57 [[Moselle (departman)|Moselle]] {{·w}} 58 [[Nièvre]] {{·w}} 59 [[Nord (departman)|Nord]] {{·w}} 60 [[Oise (departman)|Oise]] {{·w}} 61 [[Orne]] {{·w}} 62 [[Pas-de-Calais]] {{·w}} 63 [[Puy-de-Dôme]] {{·w}} 64 [[Pyrénées-Atlantiques]] {{·w}} 65 [[Hautes-Pyrénées]] {{·w}} 66 [[Pyrénées-Orientales]] {{·w}} 67 [[Bas-Rhin (departman)|Bas-Rhin]] {{·w}} 68 [[Haut-Rhin]] {{·w}} 69 [[Rhône (departman)|Rhône]] {{·w}} 70 [[Haute-Saône]] {{·w}} 71 [[Saône-et-Loire]] {{·w}} 72 [[Sarthe]] {{·w}} 73 [[Savoie (departman)|Savoie]] {{·w}} 74 [[Haute-Savoie]] {{·w}} 75 [[Paris]] {{·w}} 76 [[Seine-Maritime]] {{·w}} 77 [[Seine-et-Marne]] {{·w}} 78 [[Yvelines]] {{·w}} 79 [[Deux-Sèvres]] {{·w}} 80 [[Somme]] {{·w}} 81 [[Tarn]] {{·w}} 82 [[Tarn-et-Garonne]] {{·w}} 83 [[Var (departman)|Var]] {{·w}} 84 [[Vaucluse]] {{·w}} 85 [[Vendée]] {{·w}} 86 [[Vienne]] {{·w}} 87 [[Haute-Vienne]] {{·w}} 88 [[Vosges]] {{·w}} 89 [[Yonne (departman)|Yonne]] {{·w}} 90 [[Territoire de Belfort]] {{·w}} 91 [[Essonne (departman)|Essonne]] {{·w}} 92 [[Hauts-de-Seine]] {{·w}} 93 [[Seine-Saint-Denis]] {{·w}} 94 [[Val-de-Marne]] {{·w}} 95 [[Val-d'Oise]] {{nowrap end}} | group2 = [[Prekomorski departmani Francuske|Prekomorski<br>departmani]] | list2 = {{nowrap begin}} 971 [[Guadeloupe]] {{·w}} 972 [[Martinique]] {{·w}} 973 [[Francuska Gvajana]] {{·w}} 974 [[Réunion]] {{·w}} 976 [[Mayotte]] {{nowrap end}} }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni za departmane u Francuskoj|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 15uzv3hs0g199gwure9bouaaxzx33wo 42713956 42713944 2026-10-26T13:45:17Z Kontributor 2K 192569 Pariz 42713956 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Departmani Francuske | title = [[Departmani Francuske]] | state = collapsed | image = {{zas|Francuska|size=60px}} | group1 = [[Metropolitanska Francuska|Metropolitanska<br>Francuska]] | list1 = {{nowrap begin}} 01 [[Ain (departman)|Ain]] {{·w}} 02 [[Aisne (departman)|Aisne]] {{·w}} 03 [[Allier (departman)|Allier]] {{·w}} 04 [[Alpes-de-Haute-Provence]] {{·w}} 05 [[Hautes-Alpes]] {{·w}} 06 [[Alpes-Maritimes]] {{·w}} 07 [[Ardèche]] {{·w}} 08 [[Ardennes (departman)|Ardennes]] {{·w}} 09 [[Ariège]] {{·w}} 10 [[Aube (departman)|Aube]] {{·w}} 11 [[Aude (departman)|Aude]] {{·w}} 12 [[Aveyron]] {{·w}} 13 [[Bouches-du-Rhône]] {{·w}} 14 [[Calvados (departman)|Calvados]] {{·w}} 15 [[Cantal]] {{·w}} 16 [[Charente]] {{·w}} 17 [[Charente-Maritime]] {{·w}} 18 [[Cher (departman)|Cher]] {{·w}} 19 [[Corrèze (departman)|Corrèze]] {{·w}} 2A [[Corse-du-Sud]] {{·w}} 2B [[Haute-Corse]] {{·w}} 21 [[Côte-d'Or]] {{·w}} 22 [[Côtes-d'Armor]] {{·w}} 23 [[Creuse (departman)|Creuse]] {{·w}} 24 [[Dordogne]] {{·w}} 25 [[Doubs (departman)|Doubs]] {{·w}} 26 [[Drôme (departman)|Drôme]] {{·w}} 27 [[Eure (departman)|Eure]] {{·w}} 28 [[Eure-et-Loir]] {{·w}} 29 [[Finistère]] {{·w}} 30 [[Gard (departman)|Gard]] {{·w}} 31 [[Haute-Garonne]] {{·w}} 32 [[Gers]] {{·w}} 33 [[Gironde]] {{·w}} 34 [[Hérault (departman)|Hérault]] {{·w}} 35 [[Ille-et-Vilaine]] {{·w}} 36 [[Indre (departman)|Indre]] {{·w}} 37 [[Indre-et-Loire]] {{·w}} 38 [[Isère (departman)|Isère]] {{·w}} 39 [[Jura (departman)|Jura]] {{·w}} 40 [[Landes (departman)|Landes]] {{·w}} 41 [[Loir-et-Cher]] {{·w}} 42 [[Loire (departman)|Loire]] {{·w}} 43 [[Haute-Loire]] {{·w}} 44 [[Loire-Atlantique]] {{·w}} 45 [[Loiret]] {{·w}} 46 [[Lot (departman)|Lot]] {{·w}} 47 [[Lot-et-Garonne]] {{·w}} 48 [[Lozère]] {{·w}} 49 [[Maine-et-Loire]] {{·w}} 50 [[Manche (departman)|Manche]] {{·w}} 51 [[Marne (departman)|Marne]] {{·w}} 52 [[Haute-Marne]] {{·w}} 53 [[Mayenne (departman)|Mayenne]] {{·w}} 54 [[Meurthe-et-Moselle]] {{·w}} 55 [[Meuse (departman)|Meuse]] {{·w}} 56 [[Morbihan]] {{·w}} 57 [[Moselle (departman)|Moselle]] {{·w}} 58 [[Nièvre]] {{·w}} 59 [[Nord (departman)|Nord]] {{·w}} 60 [[Oise (departman)|Oise]] {{·w}} 61 [[Orne]] {{·w}} 62 [[Pas-de-Calais]] {{·w}} 63 [[Puy-de-Dôme]] {{·w}} 64 [[Pyrénées-Atlantiques]] {{·w}} 65 [[Hautes-Pyrénées]] {{·w}} 66 [[Pyrénées-Orientales]] {{·w}} 67 [[Bas-Rhin (departman)|Bas-Rhin]] {{·w}} 68 [[Haut-Rhin]] {{·w}} 69 [[Rhône (departman)|Rhône]] {{·w}} 70 [[Haute-Saône]] {{·w}} 71 [[Saône-et-Loire]] {{·w}} 72 [[Sarthe]] {{·w}} 73 [[Savoie (departman)|Savoie]] {{·w}} 74 [[Haute-Savoie]] {{·w}} 75 [[Pariz|Paris]] {{·w}} 76 [[Seine-Maritime]] {{·w}} 77 [[Seine-et-Marne]] {{·w}} 78 [[Yvelines]] {{·w}} 79 [[Deux-Sèvres]] {{·w}} 80 [[Somme]] {{·w}} 81 [[Tarn]] {{·w}} 82 [[Tarn-et-Garonne]] {{·w}} 83 [[Var (departman)|Var]] {{·w}} 84 [[Vaucluse]] {{·w}} 85 [[Vendée]] {{·w}} 86 [[Vienne]] {{·w}} 87 [[Haute-Vienne]] {{·w}} 88 [[Vosges]] {{·w}} 89 [[Yonne (departman)|Yonne]] {{·w}} 90 [[Territoire de Belfort]] {{·w}} 91 [[Essonne (departman)|Essonne]] {{·w}} 92 [[Hauts-de-Seine]] {{·w}} 93 [[Seine-Saint-Denis]] {{·w}} 94 [[Val-de-Marne]] {{·w}} 95 [[Val-d'Oise]] {{nowrap end}} | group2 = [[Prekomorski departmani Francuske|Prekomorski<br>departmani]] | list2 = {{nowrap begin}} 971 [[Guadeloupe]] {{·w}} 972 [[Martinique]] {{·w}} 973 [[Francuska Gvajana]] {{·w}} 974 [[Réunion]] {{·w}} 976 [[Mayotte]] {{nowrap end}} }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni za departmane u Francuskoj|{{PAGENAME}}]] </noinclude> irjtw61p6y8326i1o7ztl8pm9irqdjn 42713964 42713956 2026-10-26T13:57:21Z Kontributor 2K 192569 Somme (departman) 42713964 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Departmani Francuske | title = [[Departmani Francuske]] | state = collapsed | image = {{zas|Francuska|size=60px}} | group1 = [[Metropolitanska Francuska|Metropolitanska<br>Francuska]] | list1 = {{nowrap begin}} 01 [[Ain (departman)|Ain]] {{·w}} 02 [[Aisne (departman)|Aisne]] {{·w}} 03 [[Allier (departman)|Allier]] {{·w}} 04 [[Alpes-de-Haute-Provence]] {{·w}} 05 [[Hautes-Alpes]] {{·w}} 06 [[Alpes-Maritimes]] {{·w}} 07 [[Ardèche]] {{·w}} 08 [[Ardennes (departman)|Ardennes]] {{·w}} 09 [[Ariège]] {{·w}} 10 [[Aube (departman)|Aube]] {{·w}} 11 [[Aude (departman)|Aude]] {{·w}} 12 [[Aveyron]] {{·w}} 13 [[Bouches-du-Rhône]] {{·w}} 14 [[Calvados (departman)|Calvados]] {{·w}} 15 [[Cantal]] {{·w}} 16 [[Charente]] {{·w}} 17 [[Charente-Maritime]] {{·w}} 18 [[Cher (departman)|Cher]] {{·w}} 19 [[Corrèze (departman)|Corrèze]] {{·w}} 2A [[Corse-du-Sud]] {{·w}} 2B [[Haute-Corse]] {{·w}} 21 [[Côte-d'Or]] {{·w}} 22 [[Côtes-d'Armor]] {{·w}} 23 [[Creuse (departman)|Creuse]] {{·w}} 24 [[Dordogne]] {{·w}} 25 [[Doubs (departman)|Doubs]] {{·w}} 26 [[Drôme (departman)|Drôme]] {{·w}} 27 [[Eure (departman)|Eure]] {{·w}} 28 [[Eure-et-Loir]] {{·w}} 29 [[Finistère]] {{·w}} 30 [[Gard (departman)|Gard]] {{·w}} 31 [[Haute-Garonne]] {{·w}} 32 [[Gers]] {{·w}} 33 [[Gironde]] {{·w}} 34 [[Hérault (departman)|Hérault]] {{·w}} 35 [[Ille-et-Vilaine]] {{·w}} 36 [[Indre (departman)|Indre]] {{·w}} 37 [[Indre-et-Loire]] {{·w}} 38 [[Isère (departman)|Isère]] {{·w}} 39 [[Jura (departman)|Jura]] {{·w}} 40 [[Landes (departman)|Landes]] {{·w}} 41 [[Loir-et-Cher]] {{·w}} 42 [[Loire (departman)|Loire]] {{·w}} 43 [[Haute-Loire]] {{·w}} 44 [[Loire-Atlantique]] {{·w}} 45 [[Loiret]] {{·w}} 46 [[Lot (departman)|Lot]] {{·w}} 47 [[Lot-et-Garonne]] {{·w}} 48 [[Lozère]] {{·w}} 49 [[Maine-et-Loire]] {{·w}} 50 [[Manche (departman)|Manche]] {{·w}} 51 [[Marne (departman)|Marne]] {{·w}} 52 [[Haute-Marne]] {{·w}} 53 [[Mayenne (departman)|Mayenne]] {{·w}} 54 [[Meurthe-et-Moselle]] {{·w}} 55 [[Meuse (departman)|Meuse]] {{·w}} 56 [[Morbihan]] {{·w}} 57 [[Moselle (departman)|Moselle]] {{·w}} 58 [[Nièvre]] {{·w}} 59 [[Nord (departman)|Nord]] {{·w}} 60 [[Oise (departman)|Oise]] {{·w}} 61 [[Orne]] {{·w}} 62 [[Pas-de-Calais]] {{·w}} 63 [[Puy-de-Dôme]] {{·w}} 64 [[Pyrénées-Atlantiques]] {{·w}} 65 [[Hautes-Pyrénées]] {{·w}} 66 [[Pyrénées-Orientales]] {{·w}} 67 [[Bas-Rhin (departman)|Bas-Rhin]] {{·w}} 68 [[Haut-Rhin]] {{·w}} 69 [[Rhône (departman)|Rhône]] {{·w}} 70 [[Haute-Saône]] {{·w}} 71 [[Saône-et-Loire]] {{·w}} 72 [[Sarthe]] {{·w}} 73 [[Savoie (departman)|Savoie]] {{·w}} 74 [[Haute-Savoie]] {{·w}} 75 [[Pariz|Paris]] {{·w}} 76 [[Seine-Maritime]] {{·w}} 77 [[Seine-et-Marne]] {{·w}} 78 [[Yvelines]] {{·w}} 79 [[Deux-Sèvres]] {{·w}} 80 [[Somme (departman)|Somme]] {{·w}} 81 [[Tarn]] {{·w}} 82 [[Tarn-et-Garonne]] {{·w}} 83 [[Var (departman)|Var]] {{·w}} 84 [[Vaucluse]] {{·w}} 85 [[Vendée]] {{·w}} 86 [[Vienne]] {{·w}} 87 [[Haute-Vienne]] {{·w}} 88 [[Vosges]] {{·w}} 89 [[Yonne (departman)|Yonne]] {{·w}} 90 [[Territoire de Belfort]] {{·w}} 91 [[Essonne (departman)|Essonne]] {{·w}} 92 [[Hauts-de-Seine]] {{·w}} 93 [[Seine-Saint-Denis]] {{·w}} 94 [[Val-de-Marne]] {{·w}} 95 [[Val-d'Oise]] {{nowrap end}} | group2 = [[Prekomorski departmani Francuske|Prekomorski<br>departmani]] | list2 = {{nowrap begin}} 971 [[Guadeloupe]] {{·w}} 972 [[Martinique]] {{·w}} 973 [[Francuska Gvajana]] {{·w}} 974 [[Réunion]] {{·w}} 976 [[Mayotte]] {{nowrap end}} }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni za departmane u Francuskoj|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 47bjbkw7mihue4ek6ajajhtt7wrklc0 Šablon:StatusPotencijalnaUgroženost 10 92201 42714130 42688899 2026-10-27T03:25:34Z Edgar Allan Poe 29250 42714130 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Status iucn3.1 NT WCAG.svg|220px]]<br /> {{nowrap|{{small|[[Status zaštite|Status zaštite:]] '''Potencijalna ugroženost''' ([[IUCN-ov crveni popis|IUCN 3.1]])}}}} <!--colorized version: <small>'''[[Status zaštite|Status zaštite:]] <span style="color:teal;">Smanjeni rizik (nt)</span>'''</small> --><noinclude> [[Kategorija: Pomoćni predlošci za taksokvir]] </noinclude> 8v3dq7glh2j5ns1593h6cic4v75h0yo Medicinska sestra 0 94819 42714034 42250894 2026-10-26T16:13:46Z ~2026-57188-24 405597 Ispravka; nazim -> naziv 42714034 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:POL chelm Liceum med.jpg|thumb|250px|Medicinske sestre i bolesnik]] '''Medicinska sestra''' je izraz koji se koristi za [[žena|žensku]] osobu koja obavlja pomoćne poslove na području [[zdravstvo|zadravstva]]. Opis posla uključuje skrb, praćenje, nadzor i savjetovanje pacijenata i bolesnika te [[dokument]]acija i [[njega]]. Opis posla može obuhvaćati i prevenciju, rehabilitaciju, zdravstveni odgoj i promicanje zdravlja . Može biti primjerice u bolnici, staračkim domu ili ambulanti. Postoje razlike u zadacima sestara na različitim zadatcima ovisno o mjestu zaposlenja i [[ustanova]]ma. Službeni naziv za [[muškarac|mušku osobu]] koja obavlja poslove medicinske sestre jest '''medicinski tehničar'''. == Vanjske veze == {{commonscat|Nurses|Medicinska sestra}} * [http://mrav.ffzg.hr/zanimanja/book/part2/node1104.htm Opis posla] {{mrva}} [[Kategorija:Zanimanja]] [[Kategorija:Zdravstvo]] grg364o7qoffosmvvood3coecp3dujb Vulgata 0 103886 42714135 42477662 2026-10-27T04:12:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714135 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Vulgata Sixtina.jpg|thumb|Vulgata Sixtina]] Najpoznatiji prevod [[Biblija|Biblije]] na [[latinski jezik]] je Vulgata (“obična”), nastao krajem četvrtoga veka. Rimski [[papa Damaskus I.]] je 382. godine zamolio svoga teološkog savetnika Sofronija Euzebija Jeronima (kasnije poznatog kao svetoga Jeronima, rođenog u Stridon (Štrigova) severnoj [[Dalmacija|Dalmaciji]]) da izvrši reviziju postojećeg teksta [[Itala|Itale]] i da ga standardizuje u skladu sa “pravim” grčkim tekstom - izvornikom, kao i da prevede Stari zavet koristeći izvorne jevrejske tekstove. Još pod vladavinom pape Damaskusa I. počeo je [[Sv. Jeronim]] [[383]]. sa jednom revizijom već postojećeg [[tekst]]a [[novi zavet|novog zaveta]], i [[390]]. kreće sa prevodom [[stari zavet|starog zaveta]], ali ne kao ostali raniji prevodi sa grčkog već iz hebrejskog starog pra teksta. Jeronim je učio [[grčki jezik|grčki]] i [[latinski jezik|latinski]] u Rimu a jevrejski u [[Palestina|Palestini]]. Kasniji pokušaji da se postupkom utvrđivanja unazad dođe do pravog izvornika za ovaj prevod ostali su neuspešni, tako da nikada nisu razjašnjene određene nedoslednosti u prevodu. Danas je poznato više od osam hiljada verzija Vulgate, što samo govori o učestanosti rukopisnog umnožavanja biblijskih tekstova u ranom [[srednji vek|srednjem veku]]. Najpoznatija verzija Vulgate je ona iz petoga veka koja se vodi pod imenom Codex Sangallensis (Sengalenski rukopis), odnosno (S) i čiji se deo sa Evanđeljima čuva u manastiru St. Gall (Sent Gal) u Švajcarskoj. Svakako da je najlepša Vulgata ona koja se čuva u njujorškoj biblioteci i koja potiče iz desetoga veka. Pisana je slovima od zlata na ljubičasto obojenoj jagnjećoj koži. Godine [[1933]]. rimski papa je formirao "Red svetoga Jeronima" u [[Rim]]u, čiji je zadatak da rade na ispravljanju teksta Vulgate, kako bi se rekonstruisao izgubljeni Jeronimov tekst. * Samuel Berger, [http://www.archive.org/stream/histoiredelavul00berggoog#page/n12/mode/2up ''Histoire de la Vulgate pendant les premiers siècles du Moyen Age''] (Paris 1893). {{Drugi projekti | commons = Vulgata | wikispecies = | wiktionary = | wikiversity = | wikibooks = | wikisource = | wikiquote = | wikinews = }} == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://cdi.uvm.edu/collections/getCollection.xql?pid=manuscripts&title=Medieval%20and%20Renaissance%20Manuscripts Eight examples of the Vulgate, 13th – 15th centuries, Center for Digital Initiatives, University of Vermont Libraries] * [https://web.archive.org/web/20110202063926/http://www.veritasbible.com/ Online Latin Vulgate Bible with parallel Douay-Rheims Bible and Haydock Commentary], Clementine edition, but missing 3 and 4 Esdras and the Prayer of Manasses. * [http://vulgate.org/index.htm The Latin Vulgate Old Testament Bible with a line for line English translation – very useful for those that are interested in medieval literature], Stuttgart edition, but missing 3 and 4 Esdras, Manasses, Psalm 151, and Laodiceans. * [http://www.latinvulgate.com Latin Vulgate with Parallel English Douay-Rheims and King James Version], Stuttgart edition, but missing 3 and 4 Esdras, Manasses, Psalm 151, and Loadiceans. * [http://vulsearch.sourceforge.net/html/index.html The Clementine Vulgate, searchable] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180610012037/http://vulsearch.sourceforge.net/html/index.html |date=2018-06-10 }} – Version 4.1.6 (2009). Michael Tweedale, ''et alia''. Other installable modules include Weber's Stuttgart Vulgate. Missing 3 and 4 Esdras, Manasses, Psalm 151, and Loadiceans. * [http://www.vatican.va/archive/bible/nova_vulgata/documents/nova-vulgata_index_lt.html Nova Vulgata], from the Vatican * [http://www.fourthcentury.com/index.php/jerome-translations-of-scripture Timeline of Jerome's translations] * [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Perseus:text:1999.02.0060 Stuttgart Vulgate with Apocrypha], but missing ''Psalm 151'', ''Laodiceans'', and most of ''Daniel'' * [http://www.sacredbible.org/vulgate1822/index.htm Scans of the Clementine Vulgate, including apocrypha] * [[s:Epistle to the Laodiceans (Wikisource translation)|Vulgate text of Laodiceans]] including a parallel English translation * [http://www.speedbible.com/vulgate/B78C001.htm Psalmus 151] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230302112825/http://www.speedbible.com/vulgate/B78C001.htm |date=2023-03-02 }} Latin text [[Kategorija:Biblijske verzije i prijevodi]] gzt73chxf90cx5oc4uwi1ae5tgs55b3 Veliki vranac 0 114171 42714065 41180485 2026-10-26T20:47:41Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714065 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = pink | naziv = Veliki vranac | slika = Phalacrocorax carbo02.jpg | slika_širina = 250px | slika_opis = Veliki vranac | regnum = [[Životinje|Animalia]] | phylum = [[Svitkovci|Chordata]] | classis = [[Ptica|Aves]] | ordo = [[Pelikanke|Pelecaniformes]] | subordo = [[Sulae]] | familia = [[Vranci|Phalacrocoracidae]] | genus = ''[[Phalacrocorax]]'' | species = '''''P. carbo''''' | dvoimeno = Phalacrocorax carbo | dvoimeno_autorstvo = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] }} [[File:Phalacrocorax carbo MHNT.ZOO.2010.11.46.1.jpg|thumb| ''Phalacrocorax carbo'']] '''Velikog vranca''' ([[Latinski jezik|lat]]. ''Phalacrocorax carbo'') (Veliki kormoran, Kormoran) mogu promatrati [[ornitologija|orintolozi]] i ljubitelji ptica s čak pet kontinenata. Naime, to je jedna od najraširenijih vrsta u porodici [[vranci|kormorana]] (Phalacrocoracidae), vrsta koja gnijezda svija na za svoju porodicu uobičajenim mjestima, ali i tamo gdje gnijezdo ne biste očekivali. Ipak, za [[gnijezdo|gniježđenje]] najvećma bira stjenovita obalska područja ili plaže uz more ili jezera. Na takovim mjestima se i odmara.<!-- te nalazi slastan zalogaj. Ovo zbilja nije nimalo enciklopedijski--> == Opis == Veliki vranac je ptica koja može težiti od 1 i pol<ref>http://www3.interscience.wiley.com/journal/118658278/abstract{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> do 5,3 kg<ref>http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0001923 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111124150925/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0001923 |date=2011-11-24 }} A</ref> (prosječna težina iznosi od 2,6 do 3,7 kg<ref>{{Cite web |url=http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Great_Cormorant.html |title=Archive copy |access-date=2011-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060912090718/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Great_Cormorant.html |archive-date=2006-09-12 |url-status=dead}}</ref>) te doseći dužinu od 70 do 120 cm. Raspon krila može doseći od 121 do 160 cm. Oko očiju i kljuna nalazi se mrlja žute boje koja, obično u vrijeme sezone parenja, postaje bijela. Živi u Starom svijetu koji uključuje Europu, Aziju i Afriku te na obalama Atlantskog oceana. U gnijezdo ženka polaže 3 ili 4 jaja. Veliki vranci koji žive na sjeveru sele na jug te tu provode zimu. == Izvori == {{izvori}} == Drugi projekti == {{WProjekti |commons = |commonssh = |commonscat = Phalacrocorax carbo |wikizvor = |wikizvor_autor = |wječnik = |wikiknjige = |wikicitat = }} {{mrva-ptice}} {{Commonscat|Phalacrocorax carbo}} [[Kategorija:Pelikanke]] axwpo9ynvctzadjat2qwegoeytaf8n6 Korisnik:Duma/Doprinosi 2 114847 42714011 42713857 2026-10-26T14:59:23Z Duma 16555 /* Biljke */ 42714011 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] * [[Nematofagna gljiva]] * [[Hlamidospora]] * [[Teliospora]] * [[Heterotalizam]] * [[Dikarion]] * [[Monokarion]] * [[Plazmogamija]] * [[Eciospora]] * [[Ecij]] * [[Peridij]] * [[Gleba]] * [[Kapilicij]] * [[Kukica]] * [[Homotalizam]] * [[Urediniospora]] * [[Pikniospora]] * [[Heterokarion]] * [[Kopčasta veza]] * [[Gasteroidna gljiva]] * [[Volva]] * [[Bazidiokarp]] {{div col end}} == Biljke == {{div col}} * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * [[Podrast]] * [[Biljni sok]] * [[Anoksigena fotosinteza]] * [[Kriptogam]] * [[Zoospora]] * [[Gametangij]] * [[Zigospora]] * [[Oogonij]] * [[Arhegonij]] * [[Anteridij]] * [[Ombrofob]] {{div col end}} == Životinje == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Rakun]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Terarij]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Knidosak]] * [[Unkenrefleks]] * [[Mikrofauna]] * [[Jazbina (životinje)]] * [[Cerate]] * [[Zooksantela]] * [[Insekti u medicini]] * [[Paučnjaci u medicini]] * [[Ekomorfi Anolisa]] * [[Intraspecijsko prepoznavanje]] * [[Digitigradno kretanje]] * [[Plantigradno kretanje]] * [[Oligoleksija]] * [[Polileksija]] {{div col end}} == Ekologija == {{div col}} * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Megafauna]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Koraljni greben]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Meristika]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]] * [[Ekološko oslobađanje]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Vodni stres]] * [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]] * [[Raspoloživi vodni kapacitet]] * [[Tačka trajnog venuća]] * [[Kontinuum tlo–biljka–atmosfera]] * [[Arborealno kretanje]] * [[Fosorijalna životinja]] * [[Aerobna digestija]] * [[Hipoteza o oslobađanju od neprijatelja]] * [[Kurzorijalna životinja]] * [[Hipoteza gradijenta stresa]] * [[Brahijacija]] * [[Ključna vrsta]] * [[Bioakumulacija]] * [[Biomagnifikacija]] * [[Paradoks planktona]] * [[Alfa raznolikost]] * [[Bogatstvo vrsta]] * [[Plastisfera]] * [[Mezopredator]] * [[Inkvilinizam]] * [[Krovna vrsta]] {{div col end}} == Evolucija == {{div col}} * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Disgenika]] * [[Evolutivna zamka]] * [[Ekološka zamka]] * [[Perceptivna zamka]] * [[Evolutivna radijacija]] * [[Neadaptivna radijacija]] * [[Neekološka specijacija]] * [[Biološka tamna materija]] * [[Mezozojsko-kenozojsko širenje]] * [[Hipoteza o Crvenom kralju]] * [[Kontinuum mutualizma i parazitizma]] * [[Fenotipski disparitet]] * [[Evolutivna utrka u naoružanju]] * [[Avalonska eksplozija]] * [[Evolutivni kompromis]] * [[Filogenetska inercija]] * [[Plesiomorfija i simplesiomorfija]] * [[Hipoteza dvorske lude]] * [[Potisak prošlosti]] * [[Autapomorfija]] * [[Komparativna biologija]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Život na Marsu]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Ludi naučnik]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Kinetotrof]] * [[Superokean]] * [[Suessov efekat]] * [[Lava planeta]] * [[Vinogradskijev stupac]] * [[Koraljni pijesak]] * [[Zvjezdani vjetar]] * [[Zvjezdana korona]] * [[Fotosintetski pigment]] * [[Mjehur zvjezdanog vjetra]] * [[Fakultativno anaerobni organizam]] * [[Epaksijalni i hipaksijalni mišići]] * [[Sekundarna atmosfera]] * [[Paradoks slabog mladog Sunca]] * [[Prebiotička atmosfera]] * [[Anaerobna respiracija]] * [[Bakterijske ćelijske morfologije]] * [[Duboko vrijeme]] * [[Svijet pare]] * [[Htonska planeta]] * [[Hipotetski astronomski objekat]] * [[Blaneta]] * [[Planeta bez jezgre]] * [[Cirkulplanetarni disk]] * [[Emperipoleza]] * [[Kriptogram]] * [[Peripoleza]] * [[Trbušasti mišić lista]] * [[Entoza]] * [[Ispuštanje plinova]] * [[Lizogenija]] * [[Lizogen]] * [[Moron]] * [[Litički ciklus]] * [[Arbitrij]] * [[Profag]] * [[Mobilom]] * [[Prirodna kompetentnost]] * [[Pomoćni virus]] * [[Heterodont]] * [[Nehomologna rekombinacija]] * [[Polarna mutacija]] * [[Obrnuti tok elektrona]] * [[Fagoptoza]] * [[Mikrografija]] * [[Izbirljivi organizam]] * [[Obligatni anaerob]] * [[Zigotska indukcija]] * [[Paleoatmosfera]] * [[Zvjezdana atmosfera]] {{div col end}} == Znakovi smrti == {{div col}} * [[Postmortalni interval]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] * [[Lipofilna bakterija]] * [[Litofil]] * [[Metalotolerantni organizam]] * [[Osmofil]] * [[Psamofil]] * [[Snotit]] {{div col end}} == Biološka pravila == {{div col}} * [[Biološka ograničenja]] * [[Carrierovo ograničenje]] * [[Emeryjevo pravilo]] * [[Eichlerovo pravilo]] * [[Fosterovo pravilo]] * [[Jordanovo pravilo]] * [[Harrisonovo pravilo]] * [[Rosino pravilo]] * [[Renschovo pravilo]] * [[Lackov princip]] * [[Allenovo pravilo]] * [[Glogerovo pravilo]] * [[Rapoportovo pravilo]] {{div col end}} == Termoregulacija kod životinja == {{div col}} * [[Gigantotermija]] * [[Stenoterm]] * [[Heterotermija]] * [[Bradimetabolizam]] * [[Tahiaerobnost]] * [[Bradiaerobnost]] * [[Termolabilnost]] {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] * [[Placentofagija]] * [[Predacija jaja]] * [[Ljudožderna životinja]] * [[Odvikavanje od dojenja]] * [[Frugivori]] * [[Predacija sjemena]] * [[Melivorija]] * [[Planktivor]] * [[Nekrofagi]] * [[Autotrof]] * [[Hemolitoautotrof]] * [[Palinivor]] * [[Osteofagija]] * [[Plastivor]] * [[Fungivor]] * [[Radiosinteza (metabolizam)]] * [[Litotrof]] * [[Organotrof]] * [[Mezokarnivor]] * [[Kleptoparazitizam]] * [[Grabežljivi dinoflagelati]] * [[Krmna hrana]] * [[Autokanibalizam]] * [[Fakultativni parazit]] * [[Parazitizam]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' * ''[[Faunasphere]]'' * ''[[Platypus]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] * [[Romantizam u nauci]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' * [[Efekat recentnosti]] * [[Signor-Lippsov efekat]] * [[Jaz sauropoda]] * [[Paleoparazitologija]] * [[Arheoparazitologija]] {{div col end}} nixwcgv3ltrwgrpadqywotim8adwe9o 42714053 42714011 2026-10-26T19:25:20Z Duma 16555 /* Ekologija */ 42714053 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] * [[Nematofagna gljiva]] * [[Hlamidospora]] * [[Teliospora]] * [[Heterotalizam]] * [[Dikarion]] * [[Monokarion]] * [[Plazmogamija]] * [[Eciospora]] * [[Ecij]] * [[Peridij]] * [[Gleba]] * [[Kapilicij]] * [[Kukica]] * [[Homotalizam]] * [[Urediniospora]] * [[Pikniospora]] * [[Heterokarion]] * [[Kopčasta veza]] * [[Gasteroidna gljiva]] * [[Volva]] * [[Bazidiokarp]] {{div col end}} == Biljke == {{div col}} * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * [[Podrast]] * [[Biljni sok]] * [[Anoksigena fotosinteza]] * [[Kriptogam]] * [[Zoospora]] * [[Gametangij]] * [[Zigospora]] * [[Oogonij]] * [[Arhegonij]] * [[Anteridij]] * [[Ombrofob]] {{div col end}} == Životinje == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Rakun]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Terarij]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Knidosak]] * [[Unkenrefleks]] * [[Mikrofauna]] * [[Jazbina (životinje)]] * [[Cerate]] * [[Zooksantela]] * [[Insekti u medicini]] * [[Paučnjaci u medicini]] * [[Ekomorfi Anolisa]] * [[Intraspecijsko prepoznavanje]] * [[Digitigradno kretanje]] * [[Plantigradno kretanje]] * [[Oligoleksija]] * [[Polileksija]] {{div col end}} == Ekologija == {{div col}} * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Megafauna]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Koraljni greben]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Meristika]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]] * [[Ekološko oslobađanje]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Vodni stres]] * [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]] * [[Raspoloživi vodni kapacitet]] * [[Tačka trajnog venuća]] * [[Kontinuum tlo–biljka–atmosfera]] * [[Arborealno kretanje]] * [[Fosorijalna životinja]] * [[Aerobna digestija]] * [[Hipoteza o oslobađanju od neprijatelja]] * [[Kurzorijalna životinja]] * [[Hipoteza gradijenta stresa]] * [[Brahijacija]] * [[Ključna vrsta]] * [[Bioakumulacija]] * [[Biomagnifikacija]] * [[Paradoks planktona]] * [[Alfa raznolikost]] * [[Bogatstvo vrsta]] * [[Plastisfera]] * [[Mezopredator]] * [[Inkvilinizam]] * [[Krovna vrsta]] * [[Ekotop]] {{div col end}} == Evolucija == {{div col}} * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Disgenika]] * [[Evolutivna zamka]] * [[Ekološka zamka]] * [[Perceptivna zamka]] * [[Evolutivna radijacija]] * [[Neadaptivna radijacija]] * [[Neekološka specijacija]] * [[Biološka tamna materija]] * [[Mezozojsko-kenozojsko širenje]] * [[Hipoteza o Crvenom kralju]] * [[Kontinuum mutualizma i parazitizma]] * [[Fenotipski disparitet]] * [[Evolutivna utrka u naoružanju]] * [[Avalonska eksplozija]] * [[Evolutivni kompromis]] * [[Filogenetska inercija]] * [[Plesiomorfija i simplesiomorfija]] * [[Hipoteza dvorske lude]] * [[Potisak prošlosti]] * [[Autapomorfija]] * [[Komparativna biologija]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Život na Marsu]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Ludi naučnik]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Kinetotrof]] * [[Superokean]] * [[Suessov efekat]] * [[Lava planeta]] * [[Vinogradskijev stupac]] * [[Koraljni pijesak]] * [[Zvjezdani vjetar]] * [[Zvjezdana korona]] * [[Fotosintetski pigment]] * [[Mjehur zvjezdanog vjetra]] * [[Fakultativno anaerobni organizam]] * [[Epaksijalni i hipaksijalni mišići]] * [[Sekundarna atmosfera]] * [[Paradoks slabog mladog Sunca]] * [[Prebiotička atmosfera]] * [[Anaerobna respiracija]] * [[Bakterijske ćelijske morfologije]] * [[Duboko vrijeme]] * [[Svijet pare]] * [[Htonska planeta]] * [[Hipotetski astronomski objekat]] * [[Blaneta]] * [[Planeta bez jezgre]] * [[Cirkulplanetarni disk]] * [[Emperipoleza]] * [[Kriptogram]] * [[Peripoleza]] * [[Trbušasti mišić lista]] * [[Entoza]] * [[Ispuštanje plinova]] * [[Lizogenija]] * [[Lizogen]] * [[Moron]] * [[Litički ciklus]] * [[Arbitrij]] * [[Profag]] * [[Mobilom]] * [[Prirodna kompetentnost]] * [[Pomoćni virus]] * [[Heterodont]] * [[Nehomologna rekombinacija]] * [[Polarna mutacija]] * [[Obrnuti tok elektrona]] * [[Fagoptoza]] * [[Mikrografija]] * [[Izbirljivi organizam]] * [[Obligatni anaerob]] * [[Zigotska indukcija]] * [[Paleoatmosfera]] * [[Zvjezdana atmosfera]] {{div col end}} == Znakovi smrti == {{div col}} * [[Postmortalni interval]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] * [[Lipofilna bakterija]] * [[Litofil]] * [[Metalotolerantni organizam]] * [[Osmofil]] * [[Psamofil]] * [[Snotit]] {{div col end}} == Biološka pravila == {{div col}} * [[Biološka ograničenja]] * [[Carrierovo ograničenje]] * [[Emeryjevo pravilo]] * [[Eichlerovo pravilo]] * [[Fosterovo pravilo]] * [[Jordanovo pravilo]] * [[Harrisonovo pravilo]] * [[Rosino pravilo]] * [[Renschovo pravilo]] * [[Lackov princip]] * [[Allenovo pravilo]] * [[Glogerovo pravilo]] * [[Rapoportovo pravilo]] {{div col end}} == Termoregulacija kod životinja == {{div col}} * [[Gigantotermija]] * [[Stenoterm]] * [[Heterotermija]] * [[Bradimetabolizam]] * [[Tahiaerobnost]] * [[Bradiaerobnost]] * [[Termolabilnost]] {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] * [[Placentofagija]] * [[Predacija jaja]] * [[Ljudožderna životinja]] * [[Odvikavanje od dojenja]] * [[Frugivori]] * [[Predacija sjemena]] * [[Melivorija]] * [[Planktivor]] * [[Nekrofagi]] * [[Autotrof]] * [[Hemolitoautotrof]] * [[Palinivor]] * [[Osteofagija]] * [[Plastivor]] * [[Fungivor]] * [[Radiosinteza (metabolizam)]] * [[Litotrof]] * [[Organotrof]] * [[Mezokarnivor]] * [[Kleptoparazitizam]] * [[Grabežljivi dinoflagelati]] * [[Krmna hrana]] * [[Autokanibalizam]] * [[Fakultativni parazit]] * [[Parazitizam]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' * ''[[Faunasphere]]'' * ''[[Platypus]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] * [[Romantizam u nauci]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' * [[Efekat recentnosti]] * [[Signor-Lippsov efekat]] * [[Jaz sauropoda]] * [[Paleoparazitologija]] * [[Arheoparazitologija]] {{div col end}} hz6hccca9np3kornibtklg90xv1z15u Šablon:Dobitnici Zlatne lopte 10 115032 42714097 42498632 2026-10-26T23:59:51Z Edgar Allan Poe 29250 42714097 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Dobitnici Zlatne lopte | title = [[Zlatna lopta France Footballa|Zlatna lopta (''Ballon d'Or'')]] | state = {{{state|<includeonly>autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | nowrapitems = yes | basestyle = background: gold; | image = | group1 = Zlatna lopta (1956–2009) | list1 = * [[1956.|1956]]:{{nbsp}}{{flagicon|ENG}}{{nbsp}}[[Stanley Matthews|Matthews]] * [[1957.|1957]]:{{nbsp}}{{flagicon|ESP|1945}}{{nbsp}}[[Alfredo Di Stéfano|Di Stéfano]] * [[1958.|1958]]:{{nbsp}}{{flagicon|FRA|1830}}{{nbsp}}[[Raymond Kopa|Kopa]] * [[1959.|1959]]:{{nbsp}}{{flagicon|ESP|1945}}{{nbsp}}[[Alfredo Di Stéfano|Di Stéfano]] * [[1960.|1960]]:{{nbsp}}{{flagicon|ESP|1945}}{{nbsp}}[[Luis Suárez (fudbaler, rođen 1935.)|Suárez]] * [[1961.|1961]]:{{nbsp}}{{flagicon|ITA|1946}}{{nbsp}}[[Omar Sívori|Sívori]] * [[1962.|1962]]:{{nbsp}}{{flagicon|TCH}}{{nbsp}}[[Josef Masopust|Masopust]] * [[1963.|1963]]:{{nbsp}}{{flagicon|URS}}{{nbsp}}[[Lav Jašin|Jašin]] * [[1964.|1964]]:{{nbsp}}{{flagicon|SCO}}{{nbsp}}[[Denis Law|Law]] * [[1965.|1965]]:{{nbsp}}{{flagicon|POR}}{{nbsp}}[[Eusébio]] * [[1966.|1966]]:{{nbsp}}{{flagicon|ENG}}{{nbsp}}[[Bobby Charlton|Charlton]] * [[1967.|1967]]:{{nbsp}}{{flagicon|HUN}}{{nbsp}}[[Flórián Albert|Albert]] * [[1968.|1968]]:{{nbsp}}{{flagicon|NIR}}{{nbsp}}[[George Best|Best]] * [[1969.|1969]]:{{nbsp}}{{flagicon|ITA|1946}}{{nbsp}}[[Gianni Rivera|Rivera]] * [[1970.|1970]]:{{nbsp}}{{flagicon|FRG}}{{nbsp}}[[Gerd Müller|Müller]] * [[1971.|1971]]:{{nbsp}}{{flagicon|NED}}{{nbsp}}[[Johan Cruyff|Cruyff]] * [[1972.|1972]]:{{nbsp}}{{flagicon|FRG}}{{nbsp}}[[Franz Beckenbauer|Beckenbauer]] * [[1973.|1973]]:{{nbsp}}{{flagicon|NED}}{{nbsp}}[[Johan Cruyff|Cruyff]] * [[1974.|1974]]:{{nbsp}}{{flagicon|NED}}{{nbsp}}[[Johan Cruyff|Cruyff]] * [[1975.|1975]]:{{nbsp}}{{flagicon|URS}}{{nbsp}}[[Oleg Blohin|Blohin]] * [[1976.|1976]]:{{nbsp}}{{flagicon|FRG}}{{nbsp}}[[Franz Beckenbauer|Beckenbauer]] * [[1977.|1977]]:{{nbsp}}{{flagicon|DEN}}{{nbsp}}[[Allan Simonsen|Simonsen]] * [[1978.|1978]]:{{nbsp}}{{flagicon|ENG}}{{nbsp}}[[Kevin Keegan|Keegan]] * [[1979.|1979]]:{{nbsp}}{{flagicon|ENG}}{{nbsp}}[[Kevin Keegan|Keegan]] * [[1980.|1980]]:{{nbsp}}{{flagicon|FRG}}{{nbsp}}[[Karl-Heinz Rummenigge|Rummenigge]] * [[1981.|1981]]:{{nbsp}}{{flagicon|FRG}}{{nbsp}}[[Karl-Heinz Rummenigge|Rummenigge]] * [[1982.|1982]]:{{nbsp}}{{flagicon|ITA|1946}}{{nbsp}}[[Paolo Rossi|Rossi]] * [[1983.|1983]]:{{nbsp}}{{flagicon|FRA|1974}}{{nbsp}}[[Michel Platini|Platini]] * [[1984.|1984]]:{{nbsp}}{{flagicon|FRA|1974}}{{nbsp}}[[Michel Platini|Platini]] * [[1985.|1985]]:{{nbsp}}{{flagicon|FRA|1974}}{{nbsp}}[[Michel Platini|Platini]] * [[1986.|1986]]:{{nbsp}}{{flagicon|URS}}{{nbsp}}[[Igor Belanov|Belanov]] * [[1987.|1987]]:{{nbsp}}{{flagicon|NED}}{{nbsp}}[[Ruud Gullit|Gullit]] * [[1988.|1988]]:{{nbsp}}{{flagicon|NED}}{{nbsp}}[[Marco van Basten|van Basten]] * [[1989.|1989]]:{{nbsp}}{{flagicon|NED}}{{nbsp}}[[Marco van Basten|van Basten]] * [[1990.|1990]]:{{nbsp}}{{flagicon|GER}}{{nbsp}}[[Lothar Matthäus|Matthäus]] * [[1991.|1991]]:{{nbsp}}{{flagicon|FRA|1974}}{{nbsp}}[[Jean-Pierre Papin|Papin]] * [[1992.|1992]]:{{nbsp}}{{flagicon|NED}}{{nbsp}}[[Marco van Basten|van Basten]] * [[1993.|1993]]:{{nbsp}}{{flagicon|ITA|1946}}{{nbsp}}[[Roberto Baggio|Baggio]] * [[1994.|1994]]:{{nbsp}}{{flagicon|BUL}}{{nbsp}}[[Hristo Stoičkov|Stoičkov]] * [[1995.|1995]]:{{nbsp}}{{flagicon|LBR}}{{nbsp}}[[George Weah|Weah]] * [[1996.|1996]]:{{nbsp}}{{flagicon|GER}}{{nbsp}}[[Matthias Sammer|Sammer]] * [[1997.|1997]]:{{nbsp}}{{flagicon|BRA}}{{nbsp}}[[Ronaldo]] * [[1998.|1998]]:{{nbsp}}{{flagicon|FRA|1974}}{{nbsp}}[[Zinedine Zidane|Zidane]] * [[1999.|1999]]:{{nbsp}}{{flagicon|BRA}}{{nbsp}}[[Rivaldo]] * [[2000.|2000]]:{{nbsp}}{{flagicon|POR}}{{nbsp}}[[Luís Figo|Figo]] * [[2001.|2001]]:{{nbsp}}{{flagicon|ENG}}{{nbsp}}[[Michael Owen|Owen]] * [[2002.|2002]]:{{nbsp}}{{flagicon|BRA}}{{nbsp}}[[Ronaldo]] * [[2003.|2003]]:{{nbsp}}{{flagicon|CZE}}{{nbsp}}[[Pavel Nedvěd|Nedvěd]] * [[2004.|2004]]:{{nbsp}}{{flagicon|UKR}}{{nbsp}}[[Andrij Ševčenko|Ševčenko]] * [[2005.|2005]]:{{nbsp}}{{flagicon|BRA}}{{nbsp}}[[Ronaldinho]] * [[2006.|2006]]:{{nbsp}}{{flagicon|ITA|2006}}{{nbsp}}[[Fabio Cannavaro|Cannavaro]] * [[2007.|2007]]:{{nbsp}}{{flagicon|BRA}}{{nbsp}}[[Kaká]] * [[2008.|2008]]:{{nbsp}}{{flagicon|POR}}{{nbsp}}[[Cristiano Ronaldo|C. Ronaldo]] * [[2009.|2009]]:{{nbsp}}{{flagicon|ARG}}{{nbsp}}[[Lionel Messi|Messi]] | group2 = [[FIFA Zlatna lopta]] (2010–2015) | list2 = * [[2010.|2010]]:{{nbsp}}{{flagicon|ARG}}{{nbsp}}[[Lionel Messi|Messi]] * [[2011.|2011]]:{{nbsp}}{{flagicon|ARG}}{{nbsp}}[[Lionel Messi|Messi]] * [[2012.|2012]]:{{nbsp}}{{flagicon|ARG}}{{nbsp}}[[Lionel Messi|Messi]] * [[2013.|2013]]:{{nbsp}}{{flagicon|POR}}{{nbsp}}[[Cristiano Ronaldo|C. Ronaldo]] * [[2014.|2014]]:{{nbsp}}{{flagicon|POR}}{{nbsp}}[[Cristiano Ronaldo|C. Ronaldo]] * [[2015.|2015]]:{{nbsp}}{{flagicon|ARG}}{{nbsp}}[[Lionel Messi|Messi]] | group3 = Zlatna lopta (2016–''danas'') | list3 = * [[2016.|2016]]:{{nbsp}}{{flagicon|POR}}{{nbsp}}[[Cristiano Ronaldo|C. Ronaldo]] * [[2017.|2017]]:{{nbsp}}{{flagicon|POR}}{{nbsp}}[[Cristiano Ronaldo|C. Ronaldo]] * [[2018.|2018]]:{{nbsp}}{{flagicon|CRO}}{{nbsp}}[[Luka Modrić|Modrić]] * [[2019.|2019]]:{{nbsp}}{{flagicon|ARG}}{{nbsp}}[[Lionel Messi|Messi]] * 2020: {{color|grey|''nije dodijeljena''}} * [[2021.|2021]]:{{nbsp}}{{flagicon|ARG}}{{nbsp}}[[Lionel Messi|Messi]] * [[2022.|2022]]:{{nbsp}}{{flagicon|FRA}}{{nbsp}}[[Karim Benzema|Benzema]] * [[2023.|2023]]:{{nbsp}}{{flagicon|ARG}}{{nbsp}}[[Lionel Messi|Messi]] * [[2024.|2024]]:{{nbsp}}{{flagicon|ESP}}{{nbsp}}[[Rodri (fudbaler, rođen 1996.)|Rodri]] * [[2025.|2025]]:{{nbsp}}{{flagicon|FRA}}{{nbsp}}[[Ousmane Dembélé|Dembélé]] * [[2026.|2026]]:{{nbsp}}{{flagicon|ENG}}{{nbsp}}[[Harry Kane|Kane]] | below = }}<noinclude> [[Kategorija:Fudbalski navigacijski šabloni]] [[Kategorija:Grupni šabloni dobitnika nagrada]] [[Kategorija:Francuski sportski šabloni]] </noinclude> fksj7885d01hklgx93bwdft45l9yrvu Auxerre 0 145154 42713973 42586668 2026-10-26T14:13:39Z Kontributor 2K 192569 href Yonne 42713973 wikitext text/x-wiki {{Grad u Francuskoj | naziv = Oser | izvorni_naziv = {{jez-fra|Auxerre}} | slika = Auxerre 001.JPG | opis_slike = Oser | gradska_zastava = | grb = Blason de la ville de Auxerre (Yonne).svg | lokacija = | region = [[Burgonja]] | departman = [[Yonne (departman)|Jon]] | površina = 49,96 | gšir = 47.7986 | gduž = 3.5672 | nadmorska_visina = | godina_stanovništvo = 2011-01-01 | stanovništvo = 38.819 | gustina = 711,39 | poštanski_kod = 89000 | INSEE = 8904 | veb-strana = }} [[Datoteka:France_Yonne_Auxerre_02.jpg|thumb|230px|Toranj sa satom]] '''Auxerre''' je [[francuski jezik|francuski]] grad iz [[Pokrajine Francuske|pokrajine]] Bourgogne ([[Burgundija]]) u sjeverno-središnjoj [[Francuska|Francuskoj]] između [[Pariz]]a i ''Dijona''. Glavni je grad [[departmani Francuske|departmana]] ''[[Yonne (departman)|Yonne]]''. Auxerre danas broji oko 45.000 stanovnika koji ga nazivaju ''Auxerrois''. Šire područje grada i njegova okolica broje oko 85.000 stanovnika. To je trgovačko i industrijsko središte koje obuhvaća prehrambenu industriju, proizvodnju baterija i obradu drva. Auxerre je također svjetski poznat po [[vino|vinu]] koje se proizvodi u susjedstvu, uključujući poznato vino ''Chablis''. == Historija == Auxerre je u [[historija|povijesti]] bio napredni galsko-britanski centar, Antissiodorum kroz koji je prolazila jedna od glavnih prometnica na tome području - Via Agripa ([[1. vijek|1. st.]]). U [[3. vijek|3. stoljeću]] grad postaje sjedište [[episkopos|biskupa]] i glavni pokrajinski grad [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]]. Gradska [[katedrala]] izgrađena je u [[5. vijek|5. stoljeću]]. U kasnom dijelu [[11. vijek|11. stoljeća]] i [[12. vijek|12. stoljeću]] feudalni grofovi od Auxerrea unutar gradskih zidina dali su izgraditi novu liniju zidova. Buržujske aktivnosti uz tradicionalnu obradu zemlje i proizvodnju vina započinju u [[12. vijek|12. stoljeću]] kada započinje i razvoj grada. Burgundijski grad ušao je u sastav [[Francuska|Francuske]] za vrijeme kralja [[Luj XI., kralj Francuske|Luja XI.]] Auxerre je mnogo pretrpio tokom [[stogodišnji rat|Stogodišnjeg rata]] kao i mnogih vjerskih ratova. [[1567]]. zarobili su ga francuski protestanti (kalvinisti) te su mnoga [[Katoličanstvo|katolička]] zdanja bila oštećena. Srednjovjekovne zidine srušene su u [[18. vijek|18. stoljeću]]. Brojna teška infrastruktura izgrađena je u [[19. vijek|19. stoljeću]], uključujući [[željeznički kolodvor]], psihijatrijsku bolnicu i [[sud]]ove. [[1995]]. godine grad se naziva "Gradom umjetnosti i povijesti". == Gradske znamenitosti == * Katedrala sv. Étiennea ([[11. vijek|11.]] - [[16. vijek|16. st.]]) - [[katedrala]] je izgrađena u [[gotika|gotičkom]] stilu te je poznata po trima vratima sa izvanrednim reljefima. Obojena stakla na prozorima i [[Kapela|kapeli]] smatraju se među najboljima u [[Francuska|Francuskoj]]. * [[Opatija]] [[Sveti German|sv. Germana]] postoji od [[9. vijek|9. stoljeća]]. Kripta sadrži neke od najvažnijih antičkih [[freska|fresaka]] u [[Francuska|Francuskoj]]. U kući je i pokopan [[episkopos|biskup]] od Auxerrea. Također, zanimljivi su soba ([[12. vijek|12. st.]]), podrum ([[14. vijek|14. st.]]) i klaustar (17. stoljeće|17. st.). * Toranj sa satom - nalazi se u starom dijelu grada. * Crkva sv. Pierrea en Vallé ([[17. vijek|17.]] - [[18. vijek|18. st.]]) - [[hrišćanska crkva|crkva]] izgrađena u stilu kasne [[gotička arhitektura|gotičke arhitekture]]. Toranj joj je sličan onome iz [[katedrala|katedrale]]. Neki crkveni ukrasi i unutarnja kapelica financirani su od strane lokalnih vinogradara. * Crkva sv. Eusèbea - osnovana je u [[7. vijek|7. stoljeću]]. Obnovljena je u [[13. vijek|13. stoljeću]] a toranj je izgrađen u [[romanika|romaničkom stilu]]. * Prirodoslovni muzej. == Zanimljivosti == * U sportskom smislu, Auxerre je poznat po [[fudbal|nogometnom]] klubu [[AJ Auxerre]]. * Iz Auxerrea i njegove okolice dolaze odlična lokalna [[vino|vina]] kao Chablis, Saint-Bris-le-Vineux i Irancy. * Auxerre je tipičan i prosječni francuski grad koji je od strane biračkog instituta proglašen "p''rosječnim francuskim gradom''". == Značajne osobe == Uz grad Auxerre vezane su mnoge poznate ličnosti, bilo da su ovdje rođene ili da su ovdje djelovale ili pak studirale. Neki od poznatijih stanovnika Auxerrea su: * Sv. Helladius (umro [[387]].) - biskup Auxerrea. * [[Sveti Patrik|Sv. Patrik]] ([[5. vijek|5. st.]]) - [[Irska|irski]] svetac i [[apostoli|apostol]] [[Irska|Irske]], posjetio je [[episkopos|biskupa]] Germana od Auxerrea. Možda je studirao u Auxerreu. * Jean Baptiste Joseph Fourier, ([[1769]]. - [[1830]].) - [[Francuska|francuski]] [[matematika|matematičar]], eksperimentalni [[fizika|fizičar]] i [[politika|političar]]. Rođen je u Auxerreu. * Théodore Frédéric Gaillardet, ([[1808]]. - [[1882]].) - [[Francuska|francuski]] [[novinarstvo|novinar]] i izdavač novina rođen je u Auxerreu. U [[New York]]u je izdavao je novine "Courrier des États-Unis" na [[francuski jezik|francuskom jeziku]]. Bio je gradonačelnik francuskog grada ''Plessis-Bouchard''. * Carol Ficatier ([[1958]].) - [[Playboy]]jeva zečica u izdanju iz prosinca [[1985]]. == Gradovi prijatelji == {| cellpadding="10" |- valign="top" | * {{ZD|ITA}} [[Greve in Chianti]], [[Italija]] * {{ZD|POLJ}} [[Płock]], [[Poljska]] * {{ZD|UK}} [[Redditch]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]] * {{ZD|FRA}} [[Roscoff]], [[Francuska]] || || * {{ZD|FRA}} [[Saint-Amarin]], [[Francuska]] * {{ZD|HRV}} [[Varaždin]], [[Hrvatska]] * {{ZD|NJE}} [[Worms]], [[Nemačka|Njemačka]] |} [[Datoteka:Auxerre_003.JPG|thumb|250px|lijevo|Stari dio grada sa pogledom na opatiju [[Sveti German|sv. Germana]]]] == Demografija == {{DemografijaFR| 1962=31178| 1968=35784| 1975=38342| 1982=38741| 1990=38819| 1999= | 2006=| 2011=35534| sansdoublescomptes= 1962}} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://www.auxerre.com www.auxerre.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060511184906/http://www.auxerre.com/ |date=2006-05-11 }} * [http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?annee=2007&depcom=89024 insee.fr] * [http://www.nytimes.com/2007/03/28/world/europe/28france.html?ei=5088&en=a0d20e315eb83223&ex=1332734400&partner=rssnyt&pagewanted=all New York Times] {{Departman Jon u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} {{Klica-grad-Francuska}} [[Kategorija:Auxerre| ]] [[Kategorija:Gradovi u Francuskoj]] [[Kategorija:Departman Yonne u Francuskoj]] gm8bey5q47ostlwdpdnbazodnzt8ib7 Belegiš 0 153569 42714084 42712293 2026-10-26T22:46:00Z Vipz 151311 Vraćene izmjene korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-56105-33|~2026-56105-33]] ([[User talk:~2026-56105-33|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 42490791 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Srbiji |mesto=Belegiš |slika=Belegiška crkva 5.jpg |opis_slike=Centar u Belegišu |pokrajina=Vojvodina |okrug=Sremski |opština=Stara Pazova |nadm visina=86 |populacija=3116 |površina=44,2 |gustina=70 |poštanski kod=22306 |pozivni broj=022 |registarska oznaka=ST |gšir=45.019666 |gduž=20.334666 |reka=Dunav }} '''Belegiš''' je naselje u [[opština Stara Pazova|opštini Stara Pazova]] u [[Sremski okrug|Sremskom okrugu]]. Prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] bilo je 3116 stanovnika (prema popisu iz [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991.]] bilo je 2605 stanovnika). == Geografija == Belegiš se nalazi u istočnom delu [[Srem]]a, na desnoj obali [[Dunav]]a, oko 36 [[kilometar|km]] severno od [[Beograd]]a. Smešteno je na teritoriji [[Opština Stara Pazova|opštine Stara Pazova]]. Belegiški ribolovni tereni spadaju u poznatije u regionu. == Historija == [[Datoteka:Belegis culture.png|left|thumb|250px|Područje Belegiške kulture]] U starom veku područje Belegiša je verovatno spadalo u teritoriju [[Basijana|Basijane]]. U blizini sela pronađen je velik fond [[prahistorija|praistorijske]] i [[rimsko Carstvo|rimske]] keramike. Belegiš je nastao u [[16. vijek|XVI veku]], kad su se 23 porodice doselile na desnoj obali Dunava. Sagradili su malu crkvu od pletera, pokrivenu trskom. Godine [[1731]]. izgrađena je druga, modernija crkva. Tada je selo već brojalo 230 kuća. Pošto je Dunav odnosio breg na kom je bila druga crkva, zidovi su počeli da pucaju i tonu u zemlju. Sadašnja crkva u Belegišu je treća koja je podignuta otkako je selo nastalo. Crkva ima dva tornja i najveća je u [[Eparhija sremska|sremskoj eparhiji]], izgrađena [[1927]]. godine, u centru sela. Crkva je počela da propada i saniranje je počelo [[1998]]. godine. [[Datoteka:Belegiška crkva 4.jpg|thumb|left|250px|Crvka u Belegišu]] Crkva je posvećena prenosu moštiju [[Sveti Nikola|svetoga oca Nikolaja]] i slavi se [[22. 5.|22. maja]]. Za vreme [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] Belegiš je bio [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanska]] baza. A [[14. 3.|14. marta]] [[1944]]. godine u Belegišu je formiran [[Glavni NOO Vojvodine|Glavni Narodnooslobodilački odbor Vojvodine]]. U Belegišu je [[1925]]. rođena [[Vera Miščević]], partizanka i borac [[Treća vojvođanska udarna brigada|Treće vojvođanske brigade]]. Vera je poginula oktobra [[1944]]. godine, kod [[Opština Obrenovac|Obrenovca]], tokom borbi u sklopu [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]]. Godine [[1953]]. proglašena je za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]], a [[1974]]. u selu joj je podignut spomenik, ispred Osnovne škole, koja nosi njeno slavno ime. == Demografija == U naselju Belegiš živi 2521 punoletni stanovnik, a prosečna starost stanovništva iznosi 40,4 godina (39,2 kod muškaraca i 41,7 kod žena). U naselju ima 1016 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,07. Ovo naselje je velikim delom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika. {| width="50%" style="background:transparent; " | valign="top" width="50%" style="border:1px solid gray; " | <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka'' {| | style="padding: 0;" | <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940 PlotData = bar:3739 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:2492 color:gray1 from:start till:end bar:1246 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(62,127)(77,133) color:blue width:2 points:(77,133)(100,139) color:blue width:2 points:(100,139)(128,130) color:blue width:2 points:(128,130)(157,130) color:blue width:2 points:(157,130)(185,138) color:blue width:2 points:(185,138)(217,161) color:blue width:2 </timeline> |} </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> | valign="down" width="50%" | {{Popis |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 9}}</ref> |p1948=2366 |p1953=2505 |p1961=2633 |p1971=2440 |p1981=2430 |p1991=2605 |p1991n=2542 |p2002s=3220 |p2002=3116 }} {{Grafikon postoci |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 1}}</ref> |širina=300px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] |pozadina=#ddd |pozicija=left |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|2910|93.38}} {{Vrsta sa postotkom|[[Romi]]|blue|100|3.20}} {{Vrsta sa postotkom|[[Slovaci]]|red|14|0.44}} {{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]|green|10|0.32}} {{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]|orange|8|0.25}} {{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|cyan|7|0.22}} {{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]]|magenta|7|0.22}} {{Vrsta sa postotkom|[[Jugoslaveni|Jugosloveni]]|black|3|0.09}} {{Vrsta sa postotkom|[[Ukrajinci]]|gray|1|0.03}} {{Vrsta sa postotkom|[[Nemci]]|pink|1|0.03}} {{Vrsta sa postotkom|[[Bugari]]|navy|1|0.03}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato|silver|54|1.73}} }} {{Grafikon piramida |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 2}}</ref> |širina=300px |naslov= |pozadina=#eee |levo2=m |desno2=ž |šipke levo desno= {{Vrsta levo desno|?|gray|14|8.13|15.11|26}} {{Vrsta levo desno|80+|gray|25|14.53|25.58|44}} {{Vrsta levo desno|75-79|gray|25|14.53|34.30|59}} {{Vrsta levo desno|70-74|gray|89|51.74|43.60|75}} {{Vrsta levo desno|65-69|gray|80|46.51|73.83|127}} {{Vrsta levo desno|60-64|gray|96|55.81|51.16|88}} {{Vrsta levo desno|55-59|gray|70|40.69|45.93|79}} {{Vrsta levo desno|50-54|gray|123|71.51|62.20|107}} {{Vrsta levo desno|45-49|gray|144|83.72|77.32|133}} {{Vrsta levo desno|40-44|gray|115|66.86|75.58|130}} {{Vrsta levo desno|35-39|gray|92|53.48|51.16|88}} {{Vrsta levo desno|30-34|gray|83|48.25|45.93|79}} {{Vrsta levo desno|25-29|gray|120|69.76|55.23|95}} {{Vrsta levo desno|20-24|gray|121|70.34|61.04|105}} {{Vrsta levo desno|15-19|gray|121|70.34|58.13|100}} {{Vrsta levo desno|10-14|gray|94|54.65|50.0|86}} {{Vrsta levo desno|5-9|gray|77|44.76|48.25|83}} {{Vrsta levo desno|0-4|gray|61|35.46|36.04|62}} |prosekm=39.2 |prosekž=41.7 }} {{DomaćinstvaNaseljaSrbija|564|640|665|670|731|790|1016|173|265|183|218|101|58|13|2|1|2|3.07}} {{BrakNaseljaSrbija|1318|381|812|65|45|15|1335|237|801|238|49|10}} {{ZanimanjaNaseljaSrbija|676|273|1|2|153|13|24|64|8|29|369|132|-|-|66|2|3|52|15|9|1045|405|1|2|219|15|27|116|23|38|-|9|12|4|8|9|-|-|67|4|10|7|17|35|8|-|-|9|4|19|19|21|43|17|-|-|76}} == Kultura == „Srpsko ratarsko pevačko društvo“ osnovano je [[1927]]. godine na inicijativu učiteljice Milice Marinković. Društvo je na pevačkim takmičenjima postizalo zapažene rezultate i steklo veliki ugled. U poklonstvenoj deputaciji staropazovačkog sreza na Oplenac pevalo je u kripti na pomenu Kralju Aleksandru u novembru [[1934]]. godine. Opelo je prenosio radio Beograd. Na pevačkom takmičenju u Novom Sadu 1936. godine Srpsko ratarsko pevačko društvo je osvojilo prvo mesto. Spasovdan, slava društva, zbog masovnog okupljanja omladine iz Belegiša i susednih mesta, postao je i ostao seoska slava. == Zanimljivosti == * Na adi preko puta Belegiša sniman je film [[Emir Kusturica|Emira Kusturice]] „[[Crna mačka, beli mačor]]“. == Galerija == <center> <gallery> Datoteka:Belegiška crkva 4.jpg|Pravoslavna crkva u Belegišu Datoteka:Belegiška crkva 1.jpg|Pravoslavna crkva u Belegišu Datoteka:Belegiška crkva 3.jpg|Pravoslavna crkva u Belegišu Datoteka:Belegiška crkva 2.jpg|Pravoslavna crkva u Belegišu Datoteka:L'église orthodoxe de Belegiš.jpg|Pravoslavna crkva u Belegišu Datoteka:Belegis 0001.jpg|Zalazak sunca u Belegišu Datoteka:Belegis 0011.jpg|Belegiški breg kod čamaca Datoteka:Inondation du Dabube à Belegiš.jpg|Visoki vodostaj Dunava Datoteka:Belegis 0014.jpg|Crkvica kapela na Belegiškom groblju </gallery> </center> == Povezano == * [[Belegiš Kručeni]] * [[Opština Stara Pazova]] * [[Srem]] * [[Sremski okrug]] * [[Srbija]] * [[Dunav]] * [[Spisak naseljenih mesta u Srbiji]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{portal|Srbija}} {{commonscat|Belegiš}} * [http://www.crkva-belegis.info.ms/ Srpska Pravoslavna Crkvena Opština Belegiš] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061207142703/http://www.crkva-belegis.info.ms/ |date=2006-12-07 }} {{sr}} * [http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Belegis.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] * [http://wikimapia.org/maps?ll=45.019666,20.334666&spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (Wikimapia)] * [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/vojvodina/belegis/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)] * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=45.019666&longitude=20.334666&zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214044237/https://www.mapquest.com/latlng/45.019666,20.334666?zoom=8 |date=2021-02-14 }} {{Opština Stara Pazova}} [[Kategorija:Opština Stara Pazova]] [[Kategorija:Naselja u Vojvodini]] q7lpzo1b2voyom3c6444brzzf40p08v Zemljina rotacija 0 178995 42714160 42388205 2026-10-27T10:53:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714160 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Globespin.gif|mini|Animacija koja prikazuje rotaciju Zemlje]] == Period rotacije == [[Datoteka:AxialTiltObliquity.png|mini|Zemljin [[osni nagib]] (ili ''ukošenost'') i njegov odnos na [[os rotacije]] i [[Ravnina orbite|ravninu orbite]] gledajući sa Sunca za vrijeme [[Ekvinocij|Proljetnog ekvinocija]]]] [[Datoteka:Sidereal day (prograde).png|mini|Na [[progradnom]] planetu kao što je Zemlja, siderički (zvjezdani) dan je kraći od [[Solarno vrijeme|solarnog dana]]:<br />* U vremenu 1, Sunce i određena daleka zvijezda su nam obje iznad glave.<br />* U vremenu 2, planet se zarotirao za 360° i daleka zvijezda nam je opet iznad glave ali Sunce nije (1→2 = jedan siderički dan).<br />* U vremenu 3, tek malo kasnije, Sunce nam se opet nalazi iznad glave (1→3 = jedan solarni dan).]] Period rotacije Zemlje u relativnom odnosu na Sunce (od pravog podneva do pravog podneva) je njen '''pravi sunčev dan''' ili [[sinodički dan]]. On ovisi o kretanju Zemlje po orbiti i zbog toga na njega utječu promjene u [[ekscentricitet]]u i [[Milankovićevi ciklusi#Nagib osi|nagibu]] Zemljine orbite. Oba variraju kroz hiljade godina<ref>{{Cite web |title=Derivation of the equation of time |url=http://mb-soft.com/public3/equatime.html |access-date=2013-12-18 |archive-date=2010-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100924234324/http://mb-soft.com/public3/equatime.html }}</ref> tako da i godišnje varijacije pravog sunčevog dana također variraju. Generalno, pravi sunčev dan dulji je od srednjeg sunčevog dana između dva perioda godine i kraći između sljedeća dva. Pravi sunčev dan sklon je da bude dulji blizu [[perihel]]a kada se Sunce prividno kreće duž [[ekliptika|ekliptike]] pod većim [[kut]]om nego inače, kada mu treba oko 10 sekundi dulje. Suprotno tome, oko 10 sekundi je kraći blizu [[afel]]a. Oko 20 sekundi je duži blizu [[solsticij]]a kada projekcija prividnog gibanja Sunca duž ekliptika na [[nebeski ekvator]] uzrokuje Sunce da se kreće pod većim kutom nego inače. Suprotno tome, blizu [[ekvinocij]]a projekcija na ekvator je kraća za oko 20 sekundi. Trenutno, efekti perifeliona i solsticija se kombiniraju da bi produljili pravi sunčev dan blizu [[22. 12.]] za 30 srednjih solarnih sekundi, ali efekt solsticija je djelomično poništen efektom afela oko [[19. 6.]] kada je samo 13 sekundi duži. Efekti ekvinocija skraćuju ga oko [[26. 3.]] i [[16. 9.]] za 18, odnosno 21 sekundu.<ref name=Meeus>Jean Meeus, ''Mathematical astronomy morsels'' (Richmond, Virginia: Willmann-Bell, 1997) 345–6.</ref><ref>[http://www.jgiesen.de/planets/img/EoTGraph.gif Equation of time in red and true solar day in blue]</ref><ref>[http://www.pierpaoloricci.it/dati/giornosolarevero_eng.htm The duration of the true solar day]</ref> Prosečno trajanje pravog sunčevog dana kroz cijelu godinu je [[srednji sunčev dan]], koji traje 86.400 srednjih sunčevih sekundi. Trenutno, svaka ova sekudna je malo dulja od [[SI]] sekunde zato jer je Zemljin srednji sunčev dan sada malo dulji nego što je bio tokom [[19. vijek]]a zbog [[Plimna akceleracija|plimne akceleracija]]. Prosječna duljina srednjeg sunčevog dana od uvođenja preskočne sekunde [[1972]]. godine je oko 0 do 2 ms veća od 86.400 SI sekunde.<ref>http://hpiers.obspm.fr/eoppc/eop/eopc04_05/eopc04.62-now</ref><ref>[http://iopscience.iop.org/1538-3881/136/5/1906/pdf/1538-3881_136_5_1906.pdf Physical basis of leap seconds]</ref><ref>{{Cite web |title=Leap seconds |url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |access-date=2013-12-18 |archive-date=2012-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611083237/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |dead-url=yes }}</ref> Nasumične fluktuacije zbog odnosa između jezgre i plašta Zemlje imaju amplitudu od oko 5 ms.<ref>{{Cite web |title=Prediction of Universal Time and LOD Variations |url=http://www.ien.it/luc/cesio/itu/gambis.pdf |access-date=2013-12-18 |archive-date=2008-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080228160903/http://www.ien.it/luc/cesio/itu/gambis.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>R. Hide et al., [http://www.gps.caltech.edu/~clay/PDF/Hide1993.pdf "Topographic core-mantle coupling and fluctuations in the Earth's rotation"] 1993.</ref> Srednju sunčevu sekundu između [[1750]]. i [[1892]]. godine odabrao je [[1895]]. godine [[Simon Newcomb]] kao neovisnu jedinicu vremena u svojim [[Newcombove Tablice Sunca|Tablicama Sunca]]. Ove tablice su korištene za izračune Zemljinih [[efemerida]] između [[1900]]. i [[1983]]. godine, pa je ova sekunda postala poznata kao [[efemerijska sekunda]]. SI sekunda izjednačena je sa efemerijskom sekudnom [[1967]]. godine.<ref>{{Cite web |title=Leap seconds by USNO |url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |access-date=2013-12-18 |archive-date=2012-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611083237/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |dead-url=yes }}</ref> [[Pravo sunčevo vrijeme]] je mjera rotacije Zemlje i razlika između te mjere i srednjeg sunčevog vremena je poznata kao [[jednadžba vremena]]. Period rotacije Zemlje ovisno o [[Fiksne zvijezde|fiksnim zvijezdama]], nazvan [[siderički dan|zvjezdani dan]] od [[IERS]], je {{nowrap|86 164,098 903 691}} sekunde srednjeg sunčevog vremena (UT1) (23{{smallsup|h}} 56{{smallsup|m}} {{nowrap|4,098 903 691{{smallsup|s}}}}, {{nowrap|0,997 269 663 237 16}} srednjeg sunčevog dana).<ref name=IERS>[http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html IERS EOP Useful constants]</ref>{{#tag:ref|Aoki, izvor ovih brojki, koristi pojam "sekunde UT1" umjesto "sekundi srednjeg solarnog vremena".<ref>Aoki, ''et al.'', "[http://adsabs.harvard.edu/abs/1982A&A...105..359A The new definition of Universal Time]", ''Astronomy and Astrophysics'' '''105''' (1982), str. 359.–361.</ref>|group=n}} Period rotacije Zemlje ovisno o [[Precesija (astronomija)|precesijskom]] ili pomičnom proljetnom [[ekvinocij]]u nazvan je [[siderealni dan]],<ref group=n>''Siderički'' ili ''zvjezdani dan'' su nedvojbeno terminološki neprecizni termini ne samo zato što je Sunce također zvijezda, već i zato jer ih se može miješati i sa ''stelarnim danom'' koji predstavlja "pravi" tj. duži siderički dan.</ref> kojem je trajanje {{nowrap|86 164,090 530 832 88}} sekudni srednjeg sunčevog vremena (UT1) (23{{smallsup|h}} 56{{smallsup|m}} {{nowrap|4,090 530 832 88{{smallsup|s}}}}, {{nowrap|0,997 269 566 329 08}} srednjeg sunčevog dana).<ref name=IERS/> Tako je siderealni dan kraći od zvjezdanog dana za oko 8,4 ms.<ref>''Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac'', ed. P. Kenneth Seidelmann, Mill Valley, Cal., University Science Books, 1992, str. 48., {{ISBN|0-935702-68-7}}</ref> Godine [[499]]. [[Aryabhata|Arijabhata]], veliki [[matematičar]] i [[astronom]] iz klasičnog doba [[Indijska matematika|indijske matematike]] i [[Indijska astronomija|astronomije]] procijenio je duljinu siderealnog dana kao 23{{smallsup|h}} 56{{smallsup|m}} 4,1{{smallsup|s}}.<ref>''[http://www.flipkart.com/aryabhatiya-mohan-apte-book-8174344802 Aryabhatiya] {{Webarchive|url=https://archive.today/20110815204559/http://www.flipkart.com/aryabhatiya-mohan-apte-book-8174344802 |date=2011-08-15 }} आर्यभटीय'', [[Mohan Apte]], Pune, India, Rajhans Publications, 2009, p.25, {{ISBN|978-81-7434-480-9}}</ref> I zvjezdani dan i siderealni dan su kraći od srednjeg sunčevog dana za oko 3 minute i 56 sekundi. Srednji sunčev dan u SI sekundama dostupan je kod IERS-a za periode od [[1623]]. do [[2005]]. godine.<ref>[http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/lod-1623.html IERS Excess of the duration of the day to 86,400s … since 1623] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003083543/http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/lod-1623.html |date=2008-10-03 }} Graph at end.</ref> i [[1962]]. do [[2005]]. godine.<ref>{{Cite web |title=IERS Variations in the duration of the day 1962–2005 |url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/figure3.html |access-date=2007-08-13 |archivedate=2007-08-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070813203913/http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/figure3.html |deadurl=no }}</ref> [[Datoteka:Deviation_of_day_length_from_SI_day.svg|mini|Devijacija trajanja dana ovisno o trajanju dana baziranom na SI sekundama, {{nowrap|[[1962]]. – [[2010]].}}]] Nedavno ([[1999]]. – [[2010]].) prosječno godišnje trajanje srednjeg sunčevog dana u odnosu na 86.400 SI sekundi variralo je između 0,25 i 1 ms, što mora biti dodano i zvjezdanim i siderealnim danima danim u srednjem sunčevom vremenu prikazanom gore da bi se dobila njihova trajanja u SI sekundama. [[Kutna brzina]] rotacije Zemlje u inercijskom prostoru je (7,2921150 ± 0.0000001) ×10<sup>−5</sup> [[radijan]]a po SI sekundi (srednja sunčeva sekunda).<ref name=IERS/> Množeći sa (180°/Π radijana)x(86,400 sekundi/srednjeg sunčevog dana) daje 360.9856°/srednjem sunčevom danu, ukazujući da se Zemlja rotira više od 360° u odnosu na fiksne zvijezde u jednom sunčevom danu. Kretanje Zemlje po svojoj približno kružnoj orbiti dok se rotira jedanput oko svoje osi zahtjeva da se Zemlja zarotira malo više nego jednom u odnosu na fiksne zvijezde prije nego nam srednje Sunce može proći iznad glave opet, iako se rotira samo jednom (360°) u odnosu na Sunce.<ref group=n>U astronomiji, za razliku od geometrije, 360° znači vraćanje na istu točku u nekom cikličkom periodu, bilo da se radi o solarnom ili sideričkom danu za rotiranje oko Zemljine osi, odnosno jednoj [[Sideričko vrijeme|sideričkoj]], [[Tropska godina|tropskoj]] ili čak srednjoj [[Julijanski kalendar|julijanskoj]] godini koja sadrži točno 365,25 days dana za revoluciju oko Sunca.</ref> Množeći vrijednost u rad/s sa radijusom ekvatora Zemlje od 6,378.137 m ([[WGS84]] elipsoid) (faktori od 2Π radijana od oba se poništavaju) izručuje brzinu na ekvatoru od 465,1 [[m/s]] ili 1674,4 [[km/h]].<ref>Arthur N. Cox, ed., ''[http://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244 Allen's Astrophysical Quantities]'' p.244.</ref> Neki izvori izjašnjavaju da je brzina rotacije Zemlje na ekvatoru nešto manja, oko 1669,8 [[km/h]].<ref>Michael E. Bakich, ''[http://books.google.com/books?id=PE99nOKjbXAC&pg=PA50 The Cambridge planetary handbook]'', p.50.</ref> To je dobiveno dijeljenjem Zemljinog opsega na ekvatoru sa 24 sata. Premda, korištenje samo jednog opsega implicira samo jednu rotaciju u inercijskom prostoru, pa odgovarajuća vremenska jedinica mora biti siderealni sat. To je potrvrđeno množenjem broja siderealnih dana u jednom srednjem sunčevom danu, 1.002,737.909,350.795<ref name=IERS/>, što rezultira brzinu na ekvatoru u srednjim sunčevim satima danu iznad od 1674,4 [[km/h]]. Kutna brzina [[Rotacija|rotacije]] Zemlje na nekoj [[Točka (geometrija)|točki]] može se pretpostaviti množenjem [[Brzina|brzine]] na [[ekvator]]u sa [[kosinus]]om [[Geografska širina|širine]].<ref>{{cite web|last=Butterworth and Palmer|title=Speed of the turning of the Earth|url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/970401c.html|work=Ask an Astrophysicist|publisher=NASA Goddard Spaceflight Center}}</ref> Npr. [[Svemirski centar Kennedy]] je smješten na 28.59° sjeverne širine što daje brzinu od {{nowrap|1674 [[km/h]] * cos (28.59) {{=}} 1470,23 [[km/h]]}}. Stalno praćenje rotacije Zemlje zahtjeva uporabu [[Dugobazična interferometrija|dugobazične interferometrije (VLBI)]] u koordinaciji sa [[Global Positioning System|Globalnim pozicijskim sistemom (GPS)]], [[Satelitsko lasersko mjerenje|satelitskim laserskim mjerenjem (SLR)]] i ostalim [[Umjetni satelit|satelitskim]] tehnikama. Ovo omogućava apsolutne podatke za određivanje [[Univerzalno vrijeme|univerzalnog vremena]], [[Precesija|precesije]], i [[Nutacija|nutacije]].<ref>[http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/techniques/techniques.html Permanent monitoring]</ref> Kroz milijune godina, rotacija se značajno usporila zbog [[Gravitacija|gravitacijske]] interakcije sa [[Mjesec]]om (v. [[akceleracija plime i oseke]]). Premda su neki veliki događaji, kao [[potres u Indijskom oceanu 2004.]], prouzročili da se brzina rotacije poveća za 3,0 mikrosekunde.<ref>[http://www.nature.com/news/2004/041229/full/news041229-6.html Sumatran earthquake sped up Earth's rotation], Nature, December 30, 2004.</ref> [[Post-glacijalni udar]], koji traje od posljednjeg [[ledenog doba]], mijenja raspored Zemljine mase i tako utječe na [[Moment inercije]] Zemlje i, po [[Zakonu očuvanja kutnog momenta]], na period rotacije Zemlje.<ref name="wu-peltier-1984">{{cite journal |last=Wu |first=P. |coauthors=W.R.Peltier |year=1984 |title=Pleistocene deglaciation and the earth's rotation: a new analysis |url=https://archive.org/details/sim_geophysical-journal-of-the-royal-astronomical-society_1984-03_76_3/page/753 |journal=Geophysical Journal of the Royal Astronomical Society |volume=76 |pages=753–792}}</ref> == Precesija, nutacija i polarno kretanje == Os Zemljine rotacije kreće se u odnosu na [[fiksne zvijezde]] ([[inercijski prostor]]); komponente ove kretnje su [[precesija]] i [[nutacija]]. Os Zemljine rotacije također se kreće u odnosu na [[Zemljina kora|Zemljinu koru]], što se zove [[polarno kretanje]]. Precesija je rotacija osi Zemljine rotacije, uzrokovana uglavnom vanjskim okretnim momentom od [[Gravitacija|gravitacije]] [[Sunce|Sunca]], [[Mjesec]]a i ostalih [[Nebesko tijelo|tijela]]. Polarno kretanje dešava se prvenstveno zbog uvrtanja (nutacije) slobodne jezgre i [[Chandlerovo kolebanje|Chandlerovog kolebanja]]. == Fizički efekti == [[Brzina]] rotacije [[Zemlja|Zemlje]] imala je različite utjecaje tokom vremena, ukljućujući i oblik same Zemlje ([[geoid]]), [[Klima|klimu]], [[Dubina|dubine]] i [[Morska struja|struje]] [[ocean]]a, te [[Tektonika ploča|tektonske sile]].<ref>{{Cite web |title=Physical effects |url=http://novan.com/earth.htm |access-date=2013-12-18 |archivedate=2010-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101008175521/http://novan.com/earth.htm |deadurl=yes }}</ref> == Porijeklo == [[Datoteka:Protoplanetary-disk.jpg|mini|desno|Umjetnički prikaz [[Pprotoplanetarni disk|protoplanetarnog diska]]]] [[Teorija|Teoretizira]] se o tome da se [[Zemlja]] formirala kao dio rođenja Sunčevog sistema: ono što je eventualno postalo [[Sunčev sistem]] u početku je postojalo kao veliki, rotirajući oblak [[Prašina|prašine]], [[kamen]]ja, i [[plin]]a. Taj [[oblak]] bio je sastavljen od [[vodik]]a i [[helij]]a nastalih iz [[Veliki prasak|Velikog praska]], kao i od težih [[Kemijski element|elemenata]] izbačenih [[supernova]]ma. Kako je taj međuzvjezdani prah bio nehomogen, svaka asimetrija tokom gravitacijskih djelovanja rezultirala je okretnim momentom eventualnog [[planeta]].<ref>{{cite web|url=http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=416|title=Why do planets rotate?|work=Ask an Astronomer|access-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609093745/http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=416|archive-date=2007-06-09|url-status=dead}}</ref> Sadašnji period rotacije Zemlje rezultat je te početne rotacije i ostalih faktora, koji uključuju [[Akceleracija plime i oseke|akceleraciju]] [[Plima i oseka|plime i oseke]] i [[Teorija velikog udara|hipotetski udar]] planete [[Teja (planeta)|Teje]]. == Dokazi rotacije Zemlje == U rotacijskom referentnom okviru [[Zemlja|Zemlje]], slobodno kretajuće tijelo prati prividni put koji odskače od onoga koje bi pratilo da se nalazi u fiksnom referentnom okviru. Zbog tog [[Coriolisov efekt|Coriolisovog efekta]], padajuća tijela skreću prema [[istok]]u od vertikalne linije viska ispod točke s koje su otpušteni. I [[projektil]]i skreću desno na [[Sjeverna hemisfera|sjevernoj hemisferi]] (i lijevo na [[Južna hemisfera|južnoj]]) od smjera u kojem su ispaljeni. [[Coriolisov efekt]] se manifestira na još načina, posebno u [[Meteorologija|meteorologiji]], gdje je odgovoran za mijenjanje smjera rotacije [[ciklona]] na sjevernoj i južnoj hemisferi. [[Robert Hooke|Hooke]] je, prateći [[Isaac Newton|Newtonow]] prijedlog iz [[1679]]. godine, neuspješno pokušao potvrditi predviđenu devijaciju od 0,5 [[mm]] prema [[istok]]u tijela bačenog sa visine od 8,2 [[Metar|m]], ali prave rezultate tek kasnije krajem [[18. vijek|18.]] odnosno početkom [[19. vijek]]a dobili su [[Giovanni Battista Guglielmini]] u [[Bologna|Bologni]], [[Johann Friedrich Benzenberg]] u [[Hamburg]]u i [[Ferdinand Reich]] u [[Freiberg]]u, koristeći više [[Toranj|tornjeve]] i pažljivo ispuštene [[Težina|težine]].<ref group=n>Vidi članak [[:de:Fallexperimente zum Nachweis der Erdrotation|''Fallexperimente zum Nachweis der Erdrotation'']] na [[Njemačka Wikipedija|njemačkoj Wikipediji]]</ref> == Foucaultov visak == Najslavniji test i dokaz rotacije Zemlje je [[Foucaultov visak]] kojeg je prvi izgradio fizičar [[Leon Foucault]] [[1851]]. godine. Visak se sastojao od 28 [[kg]] teške olovne jezgre obložene [[mjed]]om obješene sa 67 [[Metar|m]] visoke kupole Pantheona u [[Pariz]]u. Zbog rotacije zemlje pod njišućim viskom ravnina oscilacije čini se da rotira ovisno [[Geografska širina|geografskoj širini]]. Na širini u Parizu predviđen i promatran pomak bio je oko 11 stupnjeva u smjeru kazaljke na satu po satu. Foucaultovi visci sada se njišu po [[muzej]]ima po cijelom svijetu. Sve sto je napisano je za 4 5 6 7 8 9 razred. Nadamo se da vam se svidelo i da je ovo bilo poucno. == Veze == * [[Geodezija]] * [[Sinodički dan]] * [[Sinodički period]] * [[Siderički dan]] == Napomene == <references group=n/> == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Earth's rotation}} * [http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/ IERS Earth Orientation Center] {{en icon}}{{es icon}}{{fr icon}}{{ru icon}} [[Kategorija:Nebeska mehanika]] [[Kategorija:Zemlja|Rotacija]] 8onrmhhqnfuoikpjthoq4rh1z9m84qn Vaporware 0 189674 42714047 42644904 2026-10-26T19:15:00Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714047 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|VaporWare (tvrtka)}} [[Datoteka:360-91-panel.jpg|mini|right|280px|[[Ministarstvo pravosuđa Sjedinjenih Američkih Država|Ministarstvo pravosuđa SAD]] optužilo je [[IBM]] da je tri godine prije vremena namjerno najavio svoje računalo [[IBM System/360|System/360 Model 91]] (na slici) da bi naškodio prodaji računala njegovog konkurenta.<ref name=gerlach2004>Gerlach, Heiko A. (2004). "Announcement, entry, and preemption when consumers have switching costs.(econometric analysis)". RAND Journal of Economics (The RAND Corporation) 35 (1): 184. ISSN 0741-6261.[http://www.worldcat.org/issn/0741-6261].</ref><ref>{{cite web|title=IBM Antitrust Suit Records|url=http://www.hagley.lib.de.us/library/collections/manuscripts/findingaids/ibmantitrustpart2.ACC1980.htm|accessdate=14. travnja 2010.|publisher=Hagley Museum and Library|archivedate=2012-09-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AeUuqUjv?url=http://www.hagley.lib.de.us/library/collections/manuscripts/findingaids/ibmantitrustpart2.ACC1980.htm|deadurl=yes}}</ref>]] '''Vaporware''' je izraz u računalnoj industriji koji opisuje proizvod koji se najavilo javnosti da će biti distribuiran, a zapravo nikad nije izdan (v. [[zlatna matrica]]/zlatni master) niti službeno otkazan. Obično se odnosi na softver ili na sklopovlje. '''Vaporware''' je također izraz kojim se ponekad opisuje događaje koji su najavljeni ili predviđeni, nikad ih se nije službeno otkazalo, ali se zapravo nikad nije ni namjeravalo da se dogode. To je u SAD-u zabranjeno prema odjeljku 2. [[Shermanov antitrustovski zakon|Shermanovog antitrustovskog zakona]] iz 1890. godine. No, mali broj razvijatelja softvera i sklopovlja je proglašen krivim prema tom zakonu. Taj odjeljak zahtijeva dokazati da je najava i lažna i da ima vjerojatni učinak na tržište.<ref>Bayus, Barry L.; Jain, Sanjay; Rao, Ambar G. (1 February 2001). "Truth or consequences: An analysis of vaporware and new product announcements". Journal of Marketing Research (American Marketing Association) 38 (1): 3–13. doi:[http://dx.doi.org/10.1509%2Fjmkr.38.1.3.18834 10.1509/jmkr.38.1.3.18834]. ISSN 0022-2437.[http://www.worldcat.org/issn/0022-2437], str. 11.</ref> Izraz se također općenito primjenjuje na proizvoda koji su mjesecima ili čak godinama najavljivani prije svog izdanja a za koje nema potankosti razvitka. Pojam se primjenjivao za sve veću skupinu proizvoda u koje spadaju potrošna roba, automobili te još neke burzovne prakse. Takvo ponašanje na burzi odnosno lažne najave i najave koje mogu krivo navoditi a koje se sprovelo radi utjecanja na burzovne cijene u SAD-u nezakonito je ponašanje prema zakonima o koji sprječavaju [[prijevare na vrijednosnicama]].<ref name=PrenLang1994-17>Prentice, Robert A.; Langmore, John H. (1994). "[http://jolt.law.harvard.edu/articles/pdf/v08/08HarvJLTech001.pdf Beware of varpoware: product hype and the securities fraud liability of high-tech companies]". Harvard Journal of Law & Technology (Harvard Law School) 8 (1). ISSN 0897-3393 [http://www.worldcat.org/issn/0897-3393]. Preuzeto 16. travnja 2010. SEC (1994) str. 17.</ref> Prodavače se kritiziralo zbog namjernog stvaranja vaporwarea koji su stvarali radi držanja kupaca kod sebe da se ne bi prebacili na konkurentske proizvode koji nude više mogućnosti.<ref>[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Vapour-ware Natuknica Vapour-ware na Free Online Encyclopedia]. Encyclopedia2.thefreedictionary.com.</ref> == Usporedi == * [[deprekacija]] * [[sirotanska tehnologija]] * [[shareware]] * [[demo]] * [[freeware]] * [[abandonware]] * [[shovelware]] (crapware, garbageware) * [[adware]] * [[donationware]] * [[otvoreni kod]] * [[nagware]] * [[glossyware]] * [[beerware]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [[Community Memory]] [http://memex.org/cm-archive7.html postings] iz 1996. o podrijetlu imena, creditira se [[Ann Winblad]] i Stewarta Alsopa * [http://downloads.oreilly.com/radar/r1/11-83.pdf ''RELease 1.0'' November 1983] – skenirana kopija izvornog članka Esther Dyson * [[Wired (časopis)|časopis Wired]] Nagrada Vaporware {{Col-begin}} |valign = top| * [https://web.archive.org/web/20120930074007/http://www.wired.com/science/discoveries/news/1997/12/9431 Vaporware 1997: We Hardly Knew Ye] * [https://web.archive.org/web/20130207143053/http://www.wired.com/science/discoveries/news/1998/12/16974 Vaporware 1998: Windows NT Wins] * [https://web.archive.org/web/20120526022840/http://www.wired.com/science/discoveries/news/2000/01/33142 Vaporware 1999: The 'Winners'] * [https://web.archive.org/web/20121106065118/http://www.wired.com/science/discoveries/news/2000/12/40484?currentPage=all Vaporware 2000: Missing Inaction] * [https://web.archive.org/web/20121104191546/http://www.wired.com/science/discoveries/news/2002/01/49326 Vaporware 2001: Empty Promises] |valign = top| * [https://web.archive.org/web/20131213162255/http://www.wired.com/culture/lifestyle/news/2003/01/57023?currentPage=all Vaporware 2002: Tech up in Smoke?] * [http://www.wired.com/science/discoveries/news/2004/01/61935?currentPage=all Vaporware 2003: Nuke 'Em if Ya Got 'Em] * [https://web.archive.org/web/20121104184610/http://www.wired.com/culture/lifestyle/news/2005/01/66195?currentPage=all Vaporware 2004: Phantom Haunts Us All] * [https://archive.today/20130105065338/www.wired.com/science/discoveries/news/2006/02/70143?currentPage=all Vaporware 2005: Better Late Than Never] * [https://web.archive.org/web/20120601042506/http://www.wired.com/software/softwarereviews/news/2006/12/72350 Vaporware 2006: Return of the King] |valign = top| * [http://www.wired.com/gadgets/gadgetreviews/multimedia/2007/12/YE_Vaporware Vaporware 2007: Long Live the King] * [http://www.wired.com/culture/culturereviews/news/2008/12/YE8_vaporware?currentPage=all Vaporware 2008: Crushing Disappointments, False Promises and Plain Old BS] * [http://www.wired.com/epicenter/2009/12/vaporware-2009-inhale-the-fail/ Vaporware 2009: Inhale the Fail] * [http://www.wired.com/epicenter/2011/01/vaporware-2010-the-great-white-duke?viewall=true Vaporware 2010: The Great White Duke] {{Col-end}} [[Kategorija:Informatika]] [[Kategorija:Pravo]] qdtmso232eb4pu7zotvbed2x15m8x77 Tortosa 0 203672 42713880 41354157 2026-10-26T12:01:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42713880 wikitext text/x-wiki {{For|grad u Siriji zvan Tortosa za vrijeme [[križarski ratovi|križarskih ratova]]|Tartous}} {{Infobox settlement | name = Tortosa | native_name = | settlement_type = [[Općine Španije|općina]] | image_skyline = Tortosa (town view).jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Bandera de Tortosa.svg | flag_size = | flag_alt = | image_shield = Escudo de Tortosa.svg | shield_size = | shield_alt = | nickname = | motto = | pushpin_map = Spain Catalonia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Položaj u Kataloniji | latd = 40|latm = 48|lats = 46|latNS = N | longd = 0|longm = 31|longs = 24|longEW = E | coordinates_type = source:cawiki | coordinates_display = inline | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Spisak država|Zemlja]] | subdivision_name =Španija | subdivision_type1 = [[Autonomne zajedince Španije|Zajednica]] | subdivision_name1 = [[Katalonije]] | subdivision_type2 = [[Provincije Španije|provincija]] | subdivision_name2 = [[provincija Tarragona|Tarragona]] | subdivision_type3 = [[Comarque Katalonije|Comarca]] | subdivision_name3 = [[Baix Ebre]] | established_title = | established_date = | leader_party = | leader_title = gradonačelnik | leader_name = Ferran Bel i Accensi | area_footnotes = | area_total_km2 = 218.45 | elevation_footnotes = | elevation_m = 12 | population_footnotes = | population_total = 34473 <!-- http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t20/e260/a2010/l0/&file=mun43.px&type=pcaxis&L=0 --> | population_as_of = 2010 | population_density_km2 = auto | population_demonym = Tortosí, tortosina | population_note = | timezone1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | website = | footnotes = }} [[Datoteka:Spain Ebro river in Tortosa.JPG|right|thumb|220px|Rijeka Ebro u Tortosi]] '''Tortosa''' ({{IPA-ca|turˈtozə}}, {{IPA-ca|toɾˈtoza|local}}. {{lang-la|Dertusa ''or'' Dertosa}}, {{lang-ar|طرطوشة}} ''Ṭurṭūšah'') je grad koji predstavlja sjedište ''[[Katalonije/Comarques|comarce]]'' [[Baix Ebre]] u [[Španija|španskoj]] autonomnoj zajednici [[Katalonija]]. Smješten je na rijeci [[Ebro]], s južne strane planine [[Cardó Massif]] čiji se vrh [[Buinaca]] nalazi na općinskoj teritoriji. Sa južne strane, preko rijeke, se nalaze planine [[Ports de Tortosa-Beseit]]. Prvi put se spominje u [[antički Rim|rimsko]] doba pod imenom Dertosa, iako su 2007. godine u njegovoj blizini pronađeni tragovi naselja za koje se vjeruje da je bilo [[Hibera]], prijestolnica drevnih iberskih [[Ilercavones|Ilerkavona]]. Početkom 8. vijeka su je [[Muslimansko osvajanje Španije|osvojili]] Arapi, a pod [[al-Andalus|muslimanskom vlašću]] je bila sve do 1148. kada ju je grof [[Ramon IV Berenguer, grof Barcelone|Ramon IV Berenguer od Barcelone]] osvojio uz pomoć stranih vitezova koji su išli u [[Drugi križarski rat]]. Dio njih se naselio u područjima grada. == Vanjske veze == {{Commonscat|Tortosa}} * [http://www.tortosa.cat/ Official website] {{ca}} * [http://www.tortosaturisme.cat/en/ Tourism Official website]{{en}} * [http://www.doc-espagne.com/villes-et-sites-despagne/3-villes-et-sites-despagne/5459-tortosa-video-sur-tortosa Video on Tortosa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100415041907/http://doc-espagne.com/villes-et-sites-despagne/3-villes-et-sites-despagne/5459-tortosa-video-sur-tortosa |date=2010-04-15 }} * [http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=0&cod=4315540003&err=0 Information - Generalitat de Catalunya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080122013337/http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=0&cod=4315540003&err=0 |date=2008-01-22 }} {{ca}} * [http://www.idescat.cat/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=43155 Statistical information - Institut d'Estadística de Catalunya] {{ca}} * [http://www.monestirs.cat/monst/bebre/be13tort.htm Monasteries in Catalonia. Tortosa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080122025638/http://www.monestirs.cat/monst/bebre/be13tort.htm |date=2008-01-22 }} {{ca}} * [https://web.archive.org/web/20130329103917/http://www.tortosaforum.com/ The Tortosa Forum] * {{Osmrelation|344613}} [[Kategorija:Gradovi u Španiji]] hsms7y06kl6k7jvi1ki3dilphw28cy4 Univerzitet u Salernu 0 204653 42714036 40963274 2026-10-26T16:46:24Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714036 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|UNISA}} {{coord|40|46|16|N|14|47|26|E|source:itwiki_region:IT|display=title}} {{Infobox University |name =Univerzitet u Salernu |native_name =Università degli Studi di Salerno |latin_name =Hippocratica Civitas Studium Salerni |image =University of Salerno - sight from the refectory of Fisciano.jpg |motto = |established =[[1968]]. |type =javni |endowment = |staff = |rector =Vincenzo Loia |students =40.000 |undergrad = |postgrad = |doctoral = |city =[[Salerno]] |country =[[Italija]] |campus = |free_label =Sportski timovi |free =[http://www.cussalerno.com/ CUS Salerno] |affiliations =[[ERASMUS]] |website =[http://www.unisa.it/ www.unisa.it] |logo = }} '''Universizitet u Salernu''' ({{lang-it|Università degli Studi di Salerno}}, UNISA) je univerzitet smješten u gradu [[Salerno]] u [[Italija|Italiji]]. Sastoji se od 10 fakulteta. Glavni kampus je u naselju [[Fisciano]], a drugi fakulteti u naselju [[Baronissi]]. Osnovan je [[1944]]. godine kao Univerzitetski institut za vrijeme [[Drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] na području [[italijanska kampanja (Drugi svetski rat)|odlobođenom od strane Saveznika]]. Status redovnog univerziteta je dobio [[1968]]. godine. Usprkos toga se poziva na tradiciju znamenite [[Salernitanska medicinska škola|Salernitanske medicinske škole]], jedne od najstarijih i najuglednijih naučnih i obrazovnih institucija u srednjovjekovnoj Evropi. == Vanjske veze == {{Commonscat|University of Salerno}} * {{it icon}} [https://web.archive.org/web/20200818123217/https://www.unisa.it/ Službena stranica] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1944.]] [[Kategorija:Univerziteti u Italiji|Salerno]] [[Kategorija:Obrazovanje u Salernu]] [[Kategorija:Građevine u Salernu]] rk8wk4gr199dr9l1ybg5pkgdg3ewx02 Albi 0 205963 42713930 42444537 2026-10-26T13:11:12Z Kontributor 2K 192569 /* Vanjske veze */ {{Departman Tarn u Francuskoj}} 42713930 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Francuskoj2 | mesto = Albe | originalni_naziv = Albi | slika = | opis_slike = | grb = Blason ville fr Albi (Tarn).svg | država = {{FRA}} | region = [[okcitanski]] | departman = tarn | prefektura = Albi | kanton = Vile | gšir = | gduž = 130 | maksimalna_nadmorska_visina = | minimalna_nadmorska_visina = | površina-km = | površina-he = | stanovništvo = | godina_stanovništvo = 2011-01-01 | gustina = 1111,14 | predsednik = | vreme_službovanja = | INSEE = 67003 | poštanski kod = 67220 }} '''Albi''' ([[okcitanski]]) je [[grad]] na jugu [[Francuska|Francuske]] u departamentu [[Tarn (departman)|Tarn]] u pokrajini [[Midi-Pyrénées]]. Nalazi se na rijeci [[Tarn (rijeka)|Tarn]], oko 85&nbsp;km sjeveroistočno od [[Toulouse]]a u južoj Francskoj. Okrug Albi je središte 6 [[kanton]]a, 18 [[opština|općina]], s populacijom od 67.729 stanovnika. {{Široka slika|Albi panorama morning Wikimedia Commons.jpg|800px|Panorama grada|40%|left}} Grad je od 13. stoljeća bio sjedište [[nadbiskupija|Nadbiskupije]] Albi (''Albi-Castres-Lavaur''), čije građevine oko [[katedrala|katedrale]] u središtu grada čine episkopalni grad koji je 2010. godine upisan na [[UNESCO]]-v [[lista mjesta svjetske baštine u Evropi|popis mjesta svjetske baštine u Europi]]. [[Datoteka:Albi.jpg|thumb|lijevo|Plan grada Albi iz 1914. god.]] == Historija == Prva naselja u Albi su nastala u [[brončano doba|brončanom dobu]] (3.000-600. pne.), a nakon što su ga od [[Gali|Gala]] osvojili [[Antički Rim|Rimljani]] 51. pne., mjesto se u doba [[Rimsko Carstvo|Rimljanja]] zvalo ''Civitas Albiensium'', tj. prostor Albiga, Albigeoisa. God. 1040., Albi je proširen na drugu stranu rijeke izgradnjom Starog mosta (''Pont Vieux''), i grad je rastao zahvaljujući trgovinskoj razmjeni. U gradu su tijekom [[12. vijek|12.]] i [[13. vijek|13.]] stoljeća su [[Katari]] (heretici koji su razvili svoj oblik kršćanstva) imali jedno od svojih glavnih središta. God. 1208., [[papa]] i francuski kralj su poduzeli [[Albingeški križarski rat]] koji je okončao potpunim unštenjem Katara, a područje koje je do tada bilo gotovo neovisno anektirala je [[Francuska]]. Po okončanju progona Katara, biskup Bernard de Castanet je koncem 13. stoljeća završio biskupski dvor ''Palais de la Berbie'' koji je izgledao poput utvrde jer je još uvijek bilo nezadovoljnih potomaka Katara. On je započeo i gradnju Katedrale sv. Cecilije (''Cathédrale Sainte-Cécile d'Albi'') 1282. godine. Grad je ponovno počeo napredovati, uglavnom zahvaljujući uzgoju biljke ''Isatis tinctoria'' koja se koristi za bojanje tkanina. Bogate renesansne vile svjedoče o bogatstvu trgovaca [[pastel]]ama. Albi je sačuvao bogatu arhitektonsku baštinu iz različitih povijesnih razdoblja, a i opsežna restauratoracija je u tijeku kako bi četvrti od opeke zasjale starim sjajem. == Znamenitosti == {{UNESCO-svjetska baština | ime mjesta = Episkopalni grad Albi | image =(Albi) North views of the Ste Cécile Cathedral and the Old Bridge.jpg | godina = [[2010]]. <small>(34. zasjedanje)</small> | vrst baštine = Kulturno dobro | mjerilo = iv, v | ugroženost = ne | poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/1337 {{flagcountry|FRA}} }} Albi je iznikao oko biskupskog grada koji čine zgrade oko Katedrale sv. Cecilije na površini od oko 63 hektara. Građevine su uglavnom građene od crvene, [[Languedoc]] opeke, i ukrašene su emajliranim pločicama. [[Gotička arhitektura|Gotička]] Katedrala sv. Cecilije (''Cathédrale Sainte-Cécile d'Albi'') se gradila od 1282. do 15. stoljeća i tada je bila najveća građevina od opeke na svijetu<ref>Holly Hayes, [http://www.sacred-destinations.com/france/albi-cathedral ''Albi Cathedral''] na sacred-destinations.com {{en icon}}</ref>. Odlikuje se velikim kontrastom škrtom utvrbenom vanjštinom i raskošno dekoriranom unutrašnjošću. Ova masivna građevina od opeke je izgrađena kao vizualno svjedočenje kršćanstva kao prkos katarskoj herezi i ukrašena je tijekom stoljeća. Najpoznatiji ukrasi su portal (Dominique de Florence), 78 m visoki zvonik, baldahin nad ulazom (1515.-1540.) i oltarna pregrada koja je zapravo gotički filigranski rad u kamenu sa skupinama višebojnih skulptura (više od 200 figura) [[Burgundija|burgundijskih]] radionica iz [[Cluny]]ja. Biskupska palača ''Palais de la Berbie'' je starija od [[Avignonska palača|Avignonske palače]] i jedan je od najbolje sačuvanih [[palata|dvoraca]] u Francuskoj. Dovršena je u 13. stoljeću, a ime joj potječe od okcitanske riječi "Bisbia", što znači "Biskupska". Danas je pretvorena u Muzej [[Toulouse-Lautrec]]. U muzeju se nalazi više od 1000 njegovih djela, uključujući i 31 slavni umjetnikov [[poster]]; to je najveća kolekcija djela [[Henri de Toulouse-Lautrec|Toulouse-Lautreca]] na svijetu. Stari most (Pont Vieux) izgrađen od kamena 1035. godine, a kasnije obložen opekom, je još uvijek u uporabi. Dug je 151 metar, a čini ga osam lukova. U 14. stoljeću utvrđen je i ojačan s pokretnim mostom i tornjem na obali. U Albiju je također poznata i srednja škola ''Lycée Lapérouse'', čijih je oko 500 učenika smješteno u prostorijama starog samostana. <gallery> file:Albi cathedral - outdoor view.jpg|<center>Katedrala sv. Cecilije file:Albi Cathedral Choir nonHDR Wikimedia Commons.jpg|<center>Unutrašnjost katedrale s oltarnom pregradom file:Église Notre Dame de la Drèche.jpg|<center>Katedrala naše Gospe (''Notre Dame de la Drèche'') file:Albi palais berbie.JPG|<center>Biskupska palača (Albi) Au Salon de la rue des Moulins - Henri de Toulouse-Lautrec 1894 MTL.inv180( small).jpg|<center>[[Henri de Toulouse-Lautrec]], ''Salon u Rue des Moulins'', 1894., ulje na platnu, 111,5 × 132,5&nbsp;cm, Albi. file:P1010575Albi.JPG|<center>Ulica u starom gradu </gallery> == Gradovi prijatelji == Albi ima ugovore o partnerstvu sa sljedećim gradovima: * {{ZD|ŠPA}} [[Girona]], [[Španija|Španjolska]] * {{ZD|SAD}} [[Palo Alto]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] * {{ZD|AUS}} [[Randwick]], [[Australija]] == Demografija == {{DemografijaFR| 1962=38709| 1968=42930| 1975=46162| 1982=45947| 1990=46579| 1999=457| 2006=| 2011=49179| sansdoublescomptes= 1962}} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://www.albi-tourisme.com/us/ Turistički ured Albija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212012450/http://www.albi-tourisme.com/us/ |date=2006-02-12 }} {{Departman Tarn u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} {{Svjetska baština u Francuskoj}} [[Kategorija:Gradovi u Francuskoj]] [[Kategorija:Svjetska baština u Francuskoj]] [[Kategorija:Gotička arhitektura]] [[Kategorija:Departman Tarn u Francuskoj]] b6o8473mrb88oaucu3rshv6qfafzmdx Milan Topalović 0 210449 42714046 41233078 2026-10-26T19:11:17Z ~2026-57232-89 405641 /* Biografija */ 42714046 wikitext text/x-wiki {{Muzičar (SR) |ime = Milan Topalović |slika = |opis_slike = |širina_slike = |pejzažno = |boja_pozadine = solista |ime_po_rođenju = Milan Topalović |alijas = Topalko |datum_rođenja = {{bda|1976|7|27|df=y}}|mesto_rođenja = [[Nova Varoš]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] ({{zas|SFRJ}}) |država_rođenja = |instrument = |žanr = [[Pop-folk]], [[Folk]] |zanimanje = [[pjevač|pevač]] |aktivni_period = |izdavačka_kuća = [[Grand produkcija]] |vezani_članci = |vebsajt = }} '''Milan Topalović Topalko''' je [[Srbi|srpski]] pevač [[Pop-folk muzika|pop-folk muzike]]. Postao je poznat široj javnosti zahvaljujući učešću u [[Zvezde Granda|Zvezdama Granda]] [[2008]]. godine. == Biografija == Rodio se u selu [[Trudovo|Trudovu]] ([[Opština Nova Varoš]]). Milanovu sklonost ka muzici je prepoznao njegov učitelj koji je jednom prilikom u školu doneo harmoniku i svoje učenike terao da ponavljaju tonove koje bi im on zadavao. Kada je video Milanove mogućnosti na kraju časa mu je rekao da kaže ocu da mu kupi [[harmonika|harmoniku]]. U trećem serijalu [[Zvezde Granda|Zvezda Granda]] zauzima drugo mesto. Na [[Grand festival]]u 2010. godine ostvaruje pobedu i prvu nagradu publike sa pesmom „Zavet“. Trenutno je jedan od članova žirija gde je ostavljen za stalnog člana u dečjoj emisiji Neki novi klinci zajedno sa Milicom Todorović, Radom Manojlović i Banetom Mojićevićem. Pored muzike, od koje živi i izdržava porodicu, ribolov mu je najveća strast. Milan Topalović je oženjen suprugom Vesnom sa kojom ima ćerku Helenu.Bio je i na nedavno završenom petom Grandovom festivalu sa tamburaškom pesmom Godine bez nje. {{Pobednici Grand festivala}} {{Pobednici Farme (SR)}} {{Zvezde Granda}} {{Lifetime|1976||Topalović, Milan}} n5j5u1bxln8j9slnszj68ufytj6t1al Vladimir (Rusija) 0 212278 42714112 42268000 2026-10-27T02:05:42Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714112 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Vladimir | ime_genitiv =Vladimira | izvorno_ime =<small>Владимир</small> | translit_jezik1 = | translit_jezik1_vrsta = | translit_jezik1_info = | translit_jezik1_vrsta1 = | translit_jezik1_info1 = | translit_jezik1_vrsta2 = | translit_jezik1_info2 = | translit_jezik1_vrsta3 = | translit_jezik1_info3 = | translit_jezik1_vrsta4 = | translit_jezik1_info4 = | translit_jezik1_vrsta5 = | translit_jezik1_info5 = | translit_jezik1_vrsta6 = | translit_jezik1_info6 = | translit_jezik2 = | translit_jezik2_vrsta = | translit_jezik2_info = | translit_jezik2_vrsta1 = | translit_jezik2_info1 = | translit_jezik2_vrsta2 = | translit_jezik2_info2 = | translit_jezik2_vrsta3 = | translit_jezik2_info3 = | translit_jezik2_vrsta4 = | translit_jezik2_info4 = | translit_jezik2_vrsta5 = | translit_jezik2_info5 = | translit_jezik2_vrsta6 = | translit_jezik2_info6 = | slika_panorama = | veličina_slike =280px | opis_slike = | slika_zastava =Flag of Vladimir.svg | slika_zastava_veličina =120px | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb =Coat of Arms of Vladimir (Vladimir oblast).svg | slika_grb_veličina =60px | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi =56 | širina-minute =08 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =40 | dužina-minute =25 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flagcountry|RUS}} | lokacija1_ime =[[Ruske oblasti|Oblast]] | lokacija1_info =[[Datoteka:Flag of Vladimir Oblast.svg|22px|border|Zastava Vladimirske oblasti]] [[Vladimirska oblast]] | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime =Osnivanje | utemeljenje_datum =[[1008.]] | utemeljenje1_ime =Prvi spomen | utemeljenje1_datum =[[990.]] | utemeljenje2_ime = | utemeljenje2_datum = | utemeljenje3_ime = | utemeljenje3_datum = | osnivač = | nazvan_po = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe =Gradonačelnik | ime_vođe =Sergej Saharov | stranka_vođe = | titula_vođe1 = | ime_vođe1 = | titula_vođe2 = | ime_vođe2 = | titula_vođe3 = | ime_vođe3 = | titula_vođe4 = | ime_vođe4 = | površina_bilješke = | površina_ukupna =60 [[četvorni kilometar|km²]] | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina =150 m | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =2009. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =339.779 | stanovništvo_gustoća =5.663 stanovnika/km² | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[Moskovsko vrijeme]] | utc_pomak =+3 | vremenska_zona_DST =Moskovsko ljetno vrijeme | utc_pomak_DST =+4 | poštanski_broj =600000 | pozivni_broj =+7 4922 | gradovi_prijatelji = | države_gradova_prijatelja = | prazno_ime = | prazno_info = | prazno1_ime = | prazno1_info = | prazno2_ime = | prazno2_info = | prazno3_ime = | prazno3_info = | prazno4_ime = | prazno4_info = | prazno5_ime = | prazno5_info = | prazno6_ime = | prazno6_info = | web_stranica =[http://www.vladimir-city.ru/ vladimir-city.ru] | slika_karta = | veličina_karte = | opis_karte = | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = | slika_lokacijska_karta_država = Rusija | slika_lokacijska_karta_opis = Vladimir na karti Rusije | bilješke = }} '''Vladimir''' ([[ruski jezik|ruski]]: Влади́мир) grad je u [[Rusija|Rusiji]], administrativno središte [[Vladimirska oblast|Vladimirske oblasti]]. Smješten je na lijevoj obali rijeke [[Kljazma|Kljazme]], 180&nbsp;km sjeveroistočno od [[Moskva|Moskve]]. Glavno je [[promet]]no čvorište na automobilskim (M-7 "Volga") i željezničkim ([[Moskva]] — [[Nižnji Novgorod]]) magistralama (stanica Vladimir). Zračna luka Semjazino nalazi se 6&nbsp;km zapadno od Vladimira, a za vrijeme [[Hladni rat|Hladnog rata]] zračna baza Dobryninskoje nalazila se 16&nbsp;km sjeveroistočno. Površina zemljišta gradskih granica iznosi 124,6&nbsp;km², a područje samoga grada zauzima 60&nbsp;km². Grad je dijelom [[Zlatni prsten Rusije|Zlatnog prstena Rusije]] i priznata je [[Turizam|turistička]] destinacija. Vladimir je jedinstveni grad u Rusiji. Prigradskom električnom željeznicom izravno je povezan s dvama ruskim gradovima koji imaju [[Podzemna željeznica|metro]]. Ako se ide vlakom iz Vladimira, najbliža postaja u [[Moskva|Moskvi]] je "Novogirejevo", a u [[Nižnji Novgorod|Nižnjem Novgorodu]] — "Moskovska". Vladimir je bio glavni grad [[Srednji vijek|srednjovjekovne]] Rusije nakon početka raspada [[Kijevska Rusija|Kijevske Rusije]] 1157. godine pa do aneksije [[Veliko Kneževstvo Vladimira|Velikog kneževstva Vladimirskog]] od strane Moskve 1328. godine. Dvije katedrale Vladimira spadaju u [[Svjetska baština|svjetska kulturna baština]]. == Vidi i: == * [[Bijeli spomenici Vladimir-Suzdalja]] * [[Zlatna vrata u Vladimiru]] == Vanjske veze == {{WProjekti |commonscat = Vladimir |commonscatsh = Vladimir }} * [http://www.vladimir-city.ru/ Službene stranice grada Vladimira] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110311114049/http://www.vladimir-city.ru/ |date=2011-03-11 }} {{ru icon}} {{eng icon}} * [https://web.archive.org/web/20090516074243/http://old-vladimir.ru/ Web stranice starog grada Vladimira] {{ru icon}} {{Mrva}} {{Zlatni prsten Rusije}} {{Svjetska baština u Rusiji}} [[Kategorija:Gradovi u Rusiji]] [[Kategorija:Vladimirska oblast]] hplt4p507hfpg21a5wj3g7siusz1n7a Vigo 0 212372 42714091 42400278 2026-10-26T23:13:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714091 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Vigo | ime_genitiv =Viga | izvorno_ime = | slika_panorama =Vigo_panoramico.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike =[[Panorama]] [[grad]]a | slika_karta = | veličina_karte = | opis_karte = | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = | slika_lokacijska_karta_država =Španjolska | slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Viga u Španjolskoj | nadimak = | širina-stupnjevi =42 | širina-minute =14 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =8 | dužina-minute =43 | dužina-oznaka =W | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Španjolska}} | lokacija1_ime = [[Španske autonomne pokrajine|Autonomna zajednica]] | lokacija1_info = [[Galicija (Španija)|Galicija]] | lokacija2_ime =[[Španjolske provincije|Provincija]] | lokacija2_info =[[Provincija Pontevedra|Pontevedra]] | lokacija3_ime =Comarca | lokacija3_info =Vigo | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe=[[gradonačelnik|Alcade (gradonačelnik)]] | ime_vođe =Abel Caballero | površina_bilješke = | površina_ukupna =109 [[km²]] | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina =28 [[metar|m]]<ref name=city/> | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2017]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =292,986<ref name=city/> | stanovništvo_gustoća=2,686 stan./[[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =36201–36216 | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | web_stranica = }} '''Vigo''' je najveći [[grad]] u [[Španske autonomne pokrajine|autonomnoj zajednici]] [[Galicija (Španija)|Galiciji]] sa svojih 292,986 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/Spain-Galicia.html | title =''Spain: Galicia'' | accessdate =22.10.2018 | language=engleski | publisher=City population}}</ref> On se nalazi na krajnjem [[zapad]]u [[Španjolska|Španjolske]], u [[Provincija Pontevedra|Provinciji Pontevedra]] u kojoj je [[glavni grad|administrativni centar]].<ref name=brit/> Vigo je najveća [[Evropa|evropska]] [[ribarstvo|ribarska]] [[luka]], poznat po [[Hladnjak|hladnjačama]] i [[tvornica]]ma [[ribe|ribljih]] [[konzerva|konzervi]].<ref name=brit>{{cite web | url =https://www.britannica.com/place/Vigo | title =''Vigo'' | accessdate =22. 10. 2014 | language=engleski | publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> == Geografija == [[Datoteka:Balaidos Rotonda con que será - panoramio.jpg|thumb|260px|left|Centar [[grad]]a]] Vigo leži na [[jugozapad]]u [[Galicija (Španija)|Galicije]] na istoimenom [[poluotok]]u koji zadire u [[Atlantski ocean|Atlantik]]<ref name=brit/>, udaljen 27 [[km]] od grada [[Pontevedra]] i nekih 38 [[km]] od [[portugal]]ske [[granica|granice]]. == Historija == Vigo je prvi put [[dokument]]iran u [[15. vijek]]u, dotad je bio toliko mali, da ga nisu držali ni za [[selo]]. Za [[Kraljevina Engleska|englesko]]-[[Špansko Carstvo|španjolskih]] sukoba oko [[kolonija]] u dva navrata [[1585]]. i [[1589]]. ga je [[agresija|napao]] [[Kraljevina Engleska|engleski]] [[admiral]] [[Francis Drake]].<ref name=brit/> A nakon toga u [[Rat za špansko nasleđe|Ratu za španjolsko nasljeđe]] je zajednička [[Kraljevstvo Velika Britanija|britanska]]-[[nizozemska]] [[flota]] pod [[komandant|komandom]] [[George Rooke|Georga Rooka]] i Jamesa Butlera, u [[zaljev]]u ispred Viga [[1702]]. uništila [[Špansko Carstvo|španjolsko]]-[[Kraljevina Francuska|francusku]] flotu.<ref name=brit/> == Znamenitosti== Vigo je grad moderne [[arhitektura|arhitekture]], ali ima i nekoliko starijih [[građevina]], među njima [[srednji vijek|srednjovjekovnu]] [[kapela|kapelu]] Casa de Caridada, [[neoklasicizam|neoklasicističku]] [[crkva|crkvu]] Santo Cristo de la Victoria, podignutu u spomen na pobjedu protiv [[Napoleon Bonaparte|napoleonove]] [[vojska|vojske]] u [[Španski rat za nezavisnost|Ratu za nezavisnost]] ([[1808]]-[[1818|14]]); i [[Zamak]] Castro iz [[17. vijek]]a.<ref name=brit/> == Privreda == [[Ribarstvo]] je [[vijek]]ovima bilo glavna [[privreda|privredna]] grana Viga, ono je početkom [[21. vijek]]a doživjelo velik udarac nakon izljevanja [[nafta|nafte]] u [[Biskajski zaljev]].<ref name=brit/> Vigo je pored tog što je značajna [[luka]] i snažan [[industrija|industrijski]] centar; [[drvna industrija|drvne]], [[prehrambena industrija|prehrambene]], [[Industrija kože i obuće|kožarske]] i [[Mašinska industrija|mašinske industrije]].<ref name=brit/> == Sport == Grad je od [[1923]]. dom [[nogomet]]nog kluba [[Celta de Vigo]]. == Pobratimski gradovi == {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{flagicon|Argentina}} [[Buenos Aires]], [[Argentina]] * {{flagicon|Meksiko}} [[Victoria de Durango, Durango|Victoria de Durango]], [[Meksiko]] * {{flagicon|Francuska}} [[Lorient]], [[Francuska]] * {{flagicon|Portugal}} [[Porto]], [[Portugal]] || * {{flagicon|Venecuela}} [[Caracas]], [[Venecuela]] * {{flagicon|Španjolska}} [[Las Palmas de Gran Canaria]], [[Španjolska]] * {{flagicon|Grenland}} [[Narsaq]], [[Grenland]] |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze== {{Commonscat|Vigo}} * [https://web.archive.org/web/20100119042030/http://hoxe.vigo.org/#/ ''Concello de Vigo''] {{es icon}} [[Kategorija:Gradovi u Španiji]] [[Kategorija:Galicija (Španija)]] ngcnu18v5mnf0v0d1p1g6pkv2xy4vgc Aras 0 219762 42713902 1585067 2026-10-26T12:56:35Z Kontributor 2K 192569 <!-- ! ne [[Arras]] --> 42713902 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Araks]] <!-- ! ne [[Arras]] --> 7zhfns9hkp93r4ke050o3m1j9rs9vno Korisnik:Duma/U radu4 2 232970 42714014 42713858 2026-10-26T15:12:26Z Duma 16555 /* Ekologija */ 42714014 wikitext text/x-wiki '''Nitrifying bacteria''' are [[lithotroph|chemolithotrophic]] organisms that include species of genera such as ''[[Nitrosomonas]]'', ''[[Nitrosococcus]]'', ''[[Nitrobacter]]'', ''[[Nitrospina]]'', ''[[Nitrospira]]'' and ''[[Nitrococcus]]''. These bacteria get their energy from the [[redox|oxidation]] of inorganic [[nitrogen compounds]].<ref name="pmid11539154">{{cite journal |author=Mancinelli RL |title=The nature of nitrogen: an overview |journal=Life Support & Biosphere Science: International Journal of Earth Space |volume=3 |issue=1–2 |pages=17–24 |year=1996 |pmid=11539154}}</ref> Types include '''ammonia-oxidizing bacteria''' ('''AOB''') and '''nitrite-oxidizing bacteria''' ('''NOB'''). Many species of nitrifying bacteria have complex internal membrane systems that are the location for key [[enzyme]]s in [[nitrification]]: [[ammonia monooxygenase]] (which oxidizes [[ammonia]] to [[hydroxylamine]]), [[hydroxylamine oxidoreductase]] (which oxidizes hydroxylamine to [[nitric oxide]] - which is further oxidized to nitrite by a currently unidentified enzyme), and [[nitrite oxidoreductase]] (which oxidizes [[nitrite]] to [[nitrate]]).<ref>{{cite journal |last1=Kuypers |first1= MMM |last2=Marchant |first2=HK |last3=Kartal |first3=B |title=The Microbial Nitrogen-Cycling Network |journal=Nature Reviews Microbiology |volume=1 |issue=1 |pages=1–14 |year=2011 |pmid=29398704 |doi=10.1038/nrmicro.2018.9 |hdl= 21.11116/0000-0003-B828-1 |s2cid= 3948918 |hdl-access=free }}</ref> {{TOClimit|3}} == Ekologija == Nitrificirajuće bakterije su prisutne u različitim taksonomskim skupinama i nalaze se u najvećem broju tamo gdje su prisutne značajne količine amonijaka (kao što su područja s opsežnom razgradnjom proteina i postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda).<ref name="pmid386925">{{cite journal |author=Belser LW |title=Population ecology of nitrifying bacteria |journal=Annu. Rev. Microbiol. |volume=33 |pages=309–333 |year=1979 |pmid=386925 |doi=10.1146/annurev.mi.33.100179.001521}}</ref> Nitrificirajuće bakterije uspijevaju u jezerima, potocima i rijekama s visokim unosom i izlučivanjem kanalizacije, otpadnih voda i slatke vode zbog visokog sadržaja amonijaka u njima. == Oksidacija amonijaka u nitrat == [[Nitrification]] in nature is a two-step oxidation process of ammonium ({{chem2|NH4+}}) or ammonia ({{chem2|NH3}}) to nitrite ({{chem2|NO2-}}) and then to nitrate ({{chem2|NO3-}}) catalyzed by two ubiquitous bacterial groups growing together. The first reaction is oxidation of ammonium to nitrite by ammonia oxidizing bacteria (AOB) represented by members of [[Betaproteobacteria]] and [[Gammaproteobacteria]]. Further organisms able to oxidize ammonia are [[Archaea]] ('''AOA''').<ref>{{Cite journal|last1=Könneke|first1=Martin|last2=Bernhard|first2=Anne E.|last3=de la Torre|first3=José R.|last4=Walker|first4=Christopher B.|last5=Waterbury|first5=John B.|last6=Stahl|first6=David A.|date=September 2005|title=Isolation of an autotrophic ammonia-oxidizing marine archaeon|url=https://www.nature.com/articles/nature03911|journal=Nature|language=en|volume=437|issue=7058|pages=543–546|doi=10.1038/nature03911|pmid=16177789|bibcode=2005Natur.437..543K|s2cid=4340386|issn=1476-4687|url-access=subscription}}</ref> The second reaction is oxidation of nitrite ({{chem2|NO2-}}) to nitrate by nitrite-oxidizing bacteria (NOB), represented by the members of [[Nitrospinota]], [[Nitrospirota]], [[Pseudomonadota]], and [[Chloroflexota]].<ref name="p2">Schaechter M. "Encyclopedia of Microbiology", AP, Amsterdam 2009</ref><ref>{{cite journal |author=Ward BB |title=Nitrification and ammonification in aquatic systems |journal=Life Support & Biosphere Science: International Journal of Earth Space |volume=3 |issue=1–2 |pages=25–9 |year=1996 |pmid=11539155 }}</ref> This two-step process was described already in 1890 by the Ukrainian [[microbiologist]] [[Sergei Winogradsky]]. Ammonia can be also oxidized completely to nitrate by one [[comammox]] bacterium. === Mehanizam pretvaranja amonijaka u nitrit === [[File:Ammonia oxidation.tif|thumb|upright=1.5|right|Molekularni mehanizam oksidacije amonijaka pomoću AOB]] Ammonia oxidation in autotrophic nitrification is a complex process that requires several [[enzyme]]s as well as [[Dioxygen in biological reactions|oxygen]] as a reactant. The key enzymes necessary for releasing energy during oxidation of ammonia to nitrite are [[ammonia monooxygenase]] (AMO) and [[hydroxylamine oxidoreductase]] (HAO). The first is a transmembrane copper protein which catalyzes the oxidation of ammonia to hydroxylamine ({{EquationNote|1.1}}) taking two electrons directly from the quinone pool. This reaction requires O<sub>2</sub>. The second step of this process has recently fallen into question.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Caranto|first1=Jonathan D.|last2=Lancaster|first2=Kyle M.|date=2017-07-17|title=Nitric oxide is an obligate bacterial nitrification intermediate produced by hydroxylamine oxidoreductase|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|pages=8217–8222|doi=10.1073/pnas.1704504114|issn=0027-8424|pmid=28716929|volume=114|issue=31|pmc=5547625|bibcode=2017PNAS..114.8217C |doi-access=free}}</ref> For the past few decades, the common view was that a trimeric multiheme c-type HAO converts hydroxylamine into nitrite in the periplasm with production of four electrons ({{EquationNote|1.2}}). The stream of four electrons is channeled through cytochrome c<sub>554</sub> to a membrane-bound cytochrome c<sub>552</sub>. Two of the electrons are routed back to AMO, where they are used for the oxidation of ammonia (quinol pool). The remaining two electrons are used to generate a proton motive force and reduce NAD(P) through reverse electron transport.<ref>{{cite book |author1= Byung Hong Kim|author2-link=Geoffrey Michael Gadd|author2=Geoffrey Michael Gadd | title= Bacterial Physiology and Metabolism |year=2008 |publisher= Cambridge University Press}}</ref> Recent results, however, show that HAO does not produce nitrite as a direct product of catalysis. This enzyme instead produces nitric oxide and three electrons. Nitric oxide can then be oxidized by other enzymes (or oxygen) to nitrite. In this paradigm, the electron balance for overall metabolism needs to be reconsidered.<ref name=":0" /> {{NumBlk|:|{{chem2|NH3 + O2 -> [[nitrite|NO2-]] + 3H+ + 2e−}}|1}} {{NumBlk|:|{{chem2|NH3 + O2 + 2H+ + 2e− → NH2OH + H2O}}|{{EquationRef|1.1}}}} {{NumBlk|:|{{chem2|NH2OH + H2O → NO2- + 5H+ + 4e-}}|{{EquationRef|1.2}}}} === Mehanizam pretvaranja nitrita u nitrate === Nitrite produced in the first step of autotrophic nitrification is oxidized to nitrate by nitrite oxidoreductase (NXR) ({{EquationNote|2}}). It is a membrane-associated iron-sulfur molybdo protein and is part of an electron transfer chain which channels electrons from nitrite to molecular oxygen.{{citation needed|reason=Contrary to chem eq below, which shows water as the source of oxygen|date=November 2017}} The enzymatic mechanisms involved in nitrite-oxidizing bacteria are less described than that of ammonium oxidation. Recent research (e.g. Woźnica A. et al., 2013)<ref name="p1">{{cite journal |vauthors=Woznica A, etal |title=Stimulatory Effect of Xenobiotics on Oxidative Electron Transport of Chemolithotrophic Nitrifying Bacteria Used as Biosensing Element |journal=PLOS ONE |volume=8| issue=1| year=2013 |doi=10.1371/journal.pone.0053484 |at=e53484 |pmid=23326438 |pmc=3541135| bibcode=2013PLoSO...853484W |doi-access=free }}</ref> proposes a new hypothetical model of NOB electron transport chain and NXR mechanisms. Here, in contrast to earlier models,<ref>{{cite book |last= Ferguson SJ, Nicholls DG |title = Bioenergetic III|year=2002 |publisher= Academic Press}}</ref> the NXR would act on the outside of the plasma membrane and directly contribute to a mechanism of proton gradient generation as postulated by Spieck <ref>{{cite journal |title=Isolation and immunocytochemical location of the nitrite-oxidizing system in Nitrospira moscoviensis |vauthors=Spieck E, etal |year=1998|journal=Arch Microbiol |volume=169 |issue=3|pages=225–230 |doi=10.1007/s002030050565 |pmid=9477257|bibcode=1998ArMic.169..225S |s2cid=21868756}}</ref> and coworkers. Nevertheless, the molecular mechanism of nitrite oxidation is an open question. {{NumBlk|:|{{chem2|[[Nitrite|NO2-]] + H2O → [[nitrate|NO3-]] + 2H+ + 2e-}}|{{EquationRef|2}}}} === Comammox bakterije === {{main|comammox}} The two-step conversion of ammonia to nitrate observed in ammonia-oxidizing bacteria, ammonia-oxidizing archaea and nitrite-oxidizing bacteria (such as ''Nitrobacter'') is puzzling to researchers.<ref name=":8">{{Cite journal|last1=Daims|first1=Holger|last2=Lebedeva|first2=Elena V.|last3=Pjevac|first3=Petra|last4=Han|first4=Ping|last5=Herbold|first5=Craig|last6=Albertsen|first6=Mads|last7=Jehmlich|first7=Nico|last8=Palatinszky|first8=Marton|last9=Vierheilig|first9=Julia|date=2015-12-24|title=Complete nitrification by Nitrospira bacteria|journal=Nature|language=en|volume=528|issue=7583|pages=504–509|doi=10.1038/nature16461|issn=0028-0836|pmc=5152751|pmid=26610024|bibcode=2015Natur.528..504D }}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last1=van Kessel|first1=Maartje A. H. J.|last2=Speth|first2=Daan R.|last3=Albertsen|first3=Mads|last4=Nielsen|first4=Per H.|last5=Op den Camp|first5=Huub J. M.|last6=Kartal|first6=Boran|last7=Jetten|first7=Mike S. M.|last8=Lücker|first8=Sebastian|date=2015-12-24|title=Complete nitrification by a single microorganism|journal=Nature|language=en|volume=528|issue=7583|pages=555–559|doi=10.1038/nature16459|issn=0028-0836|pmc=4878690|pmid=26610025|bibcode=2015Natur.528..555V }}</ref> Complete nitrification, the conversion of ammonia to nitrate in a single step known as [[comammox]], has an energy yield (∆G°′) of −349 kJ mol<sup>−1</sup> NH<sub>3</sub>, while the energy yields for the ammonia-oxidation and nitrite-oxidation steps of the observed two-step reaction are −275 kJ mol<sup>−1</sup> NH<sub>3</sub>, and −74 kJ mol<sup>−1</sup> NO<sub>2</sub><sup>−</sup>, respectively.<ref name=":8" /> These values indicate that it would be energetically favourable for an organism to carry out complete nitrification from ammonia to nitrate ([[comammox]]), rather than conduct only one of the two steps. The evolutionary motivation for a decoupled, two-step nitrification reaction is an area of ongoing research. In 2015, it was discovered that the ''species [[Nitrospira inopinata]]'' possesses all the enzymes required for carrying out complete nitrification in one step, suggesting that this reaction does occur.<ref name=":8" /><ref name=":9" /> === Tabela osobina === {| class="wikitable" ! style="background: #ddffdd;"|Genus ! style="background: #ddffdd;"|Phylogenetic group ! style="background: #ddffdd;"|DNA (mol% GC) ! style="background: #ddffdd;"|Habitats ! style="background: #ddffdd;"|Characteristics |- ! colspan=5 | Nitrifying bacteria that oxidize ammonia <ref name="p2"/><ref name="p3">{{cite book |last= Michael H. Gerardi | title= Nitrification and Denitrification in the Activated Sludge Process |year=2002 |publisher= John Wiley & Sons}}</ref> |- | ''[[Nitrosomonas]]'' | Beta | 45-53 | Soil, sewage, freshwater, marine | Gram-negative short to long rods, motile (polar flagella) or nonmotile; peripheral membrane systems |- bgcolor="#EFEFEF" | ''[[Nitrosococcus]]'' | Gamma | 49-50 | Freshwater, marine | Large cocci, motile, vesicular or peripheral membranes |- | ''[[Nitrosospira]]'' | Beta | 54 | Soil | Spirals, motile (peritrichous flagella); no obvious membrane system |- ! colspan=5 | Nitrifying bacteria that oxidize nitrite <ref name="p2"/><ref name="p3"/> |- | ''[[Nitrobacter]]'' | Alpha | 59-62 | Soil, freshwater, marine | Short rods, reproduce by budding, occasionally motile (single subterminal flagella) or non-motile; membrane system arranged as a polar cap |-bgcolor="#EFEFEF" | ''[[Nitrospina]]'' | Delta | 58 | Marine | Long, slender rods, nonmotile, no obvious membrane system |- | ''[[Nitrococcus]]'' | Gamma | 61 | Marine | Large cocci, motile (one or two subterminal flagellum) membrane system randomly arranged in tubes |-bgcolor="#EFEFEF" | ''[[Nitrospira]]'' | Nitrospirota | 50 | Marine, soil | Helical to vibroid-shaped cells; nonmotile; no internal membranes |- ! colspan=5 | Comammox bacteria<ref>{{Cite journal|last1=Daims|first1=Holger|last2=Lebedeva|first2=Elena V.|last3=Pjevac|first3=Petra|last4=Han|first4=Ping|last5=Herbold|first5=Craig|last6=Albertsen|first6=Mads|last7=Jehmlich|first7=Nico|last8=Palatinszky|first8=Marton|last9=Vierheilig|first9=Julia|last10=Bulaev|first10=Alexandr|last11=Kirkegaard|first11=Rasmus H.|date=December 2015|title=Complete nitrification by Nitrospira bacteria|url= |journal=Nature|language=en|volume=528|issue=7583|pages=504–509|doi=10.1038/nature16461|issn=1476-4687|pmc=5152751|pmid=26610024|bibcode=2015Natur.528..504D}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=van Kessel|first1=Maartje A. H. J.|last2=Speth|first2=Daan R.|last3=Albertsen|first3=Mads|last4=Nielsen|first4=Per H.|last5=Op den Camp|first5=Huub J. M.|last6=Kartal|first6=Boran|last7=Jetten|first7=Mike S. M.|last8=Lücker|first8=Sebastian|date=December 2015|title=Complete nitrification by a single microorganism|url= |journal=Nature|language=en|volume=528|issue=7583|pages=555–559|doi=10.1038/nature16459|issn=1476-4687|pmc=4878690|pmid=26610025|bibcode=2015Natur.528..555V}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Kits|first1=K. Dimitri|last2=Sedlacek|first2=Christopher J.|last3=Lebedeva|first3=Elena V.|last4=Han|first4=Ping|last5=Bulaev|first5=Alexandr|last6=Pjevac|first6=Petra|last7=Daebeler|first7=Anne|last8=Romano|first8=Stefano|last9=Albertsen|first9=Mads|last10=Stein|first10=Lisa Y.|last11=Daims|first11=Holger|date=September 2017|title=Kinetic analysis of a complete nitrifier reveals an oligotrophic lifestyle|url= |journal=Nature|language=en|volume=549|issue=7671|pages=269–272|doi=10.1038/nature23679|issn=1476-4687|pmc=5600814|pmid=28847001|bibcode=2017Natur.549..269K}}</ref> |- | ''[[Nitrospira inopinata]]'' | [[Nitrospirota]] | 59.23 | Microbial mat in hot water pipes (56 °C, pH 7.5) | Rods |} == Povezano == * [[Korijenski čvor]] * [[Denitrifikacija]] * [[Denitrificirajuće bakterije]] * [[f-omjer (okeanografija)|f-omjer]] * [[Nitrifikacija]] * [[Ciklus azoda]] * [[Deficijencija azota]] * [[Afotofiksacija]] * [[Lanac transporta elektrona]] * [[Comammox]] == Reference == {{reflist}} Kategorija:Bakteriologija Kategorija:Metabolizam Kategorija:Nauka o zemljištu tmjzs0q1fir43m3uyca89l787fnkpqr 42714146 42714014 2026-10-27T08:42:12Z Duma 16555 42714146 wikitext text/x-wiki '''Nitrificirajuće bakterije''' su [[litotrof|hemolitotrofni]] organizmi koji obuhvataju vrste rodova poput ''[[Nitrosomonas]]'', ''[[Nitrosococcus]]'', ''[[Nitrobacter]]'', ''[[Nitrospina]]'', ''[[Nitrospira]]'' i ''[[Nitrococcus]]''. Ove bakterije dobijaju energiju [[redoks|oksidacijom]] neorganskih [[spojevi azota|azotnih spojeva]].<ref name="pmid11539154">{{cite journal |author=Mancinelli RL |title=The nature of nitrogen: an overview |journal=Life Support & Biosphere Science: International Journal of Earth Space |volume=3 |issue=1–2 |pages=17–24 |year=1996 |pmid=11539154}}</ref> Među te vrste spadaju '''bakterije koje oksidiraju amonijak''' ('''AOB''') i '''bakterije koje oksidiraju nitrite''' ('''NOB'''). Mnoge vrste nitrificirajućih bakterija imaju složene unutrašnje membranske sisteme u kojima se nalaze ključni [[enzimi]] u [[nitrifikacija|nitrifikaciji]]: [[Amonijak monooksigenaza|amonijak monooksigenazu]] (koja oksidira [[amonijak]] u [[hidroksilamin]]), [[Hidroksilamin oksidaza|hidroksilamin oksidoreduktazu]] (koja oksidira hidroksilamin u [[Azot-monoksid|azotni oksid]] - koji se dalje oksidira u nitrit pomoću trenutno neidentificiranog enzima) i [[nitrit oksidoreduktaza|nitrit oksidoreduktazu]] (koja oksidira [[nitrit]] u [[nitrat]]).<ref>{{cite journal |last1=Kuypers |first1= MMM |last2=Marchant |first2=HK |last3=Kartal |first3=B |title=The Microbial Nitrogen-Cycling Network |journal=Nature Reviews Microbiology |volume=1 |issue=1 |pages=1–14 |year=2011 |pmid=29398704 |doi=10.1038/nrmicro.2018.9 |hdl= 21.11116/0000-0003-B828-1 |s2cid= 3948918 |hdl-access=free }}</ref> {{TOClimit|3}} == Ekologija == Nitrificirajuće bakterije su prisutne u različitim taksonomskim skupinama i nalaze se u najvećem broju tamo gdje su prisutne značajne količine amonijaka (kao što su područja s opsežnom razgradnjom proteina i postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda).<ref name="pmid386925">{{cite journal |author=Belser LW |title=Population ecology of nitrifying bacteria |journal=Annu. Rev. Microbiol. |volume=33 |pages=309–333 |year=1979 |pmid=386925 |doi=10.1146/annurev.mi.33.100179.001521}}</ref> Nitrificirajuće bakterije uspijevaju u jezerima, potocima i rijekama s visokim unosom i izlučivanjem kanalizacije, otpadnih voda i slatke vode zbog visokog sadržaja amonijaka u njima. == Oksidacija amonijaka u nitrat == [[Nitrification]] in nature is a two-step oxidation process of ammonium ({{chem2|NH4+}}) or ammonia ({{chem2|NH3}}) to nitrite ({{chem2|NO2-}}) and then to nitrate ({{chem2|NO3-}}) catalyzed by two ubiquitous bacterial groups growing together. The first reaction is oxidation of ammonium to nitrite by ammonia oxidizing bacteria (AOB) represented by members of [[Betaproteobacteria]] and [[Gammaproteobacteria]]. Further organisms able to oxidize ammonia are [[Archaea]] ('''AOA''').<ref>{{Cite journal|last1=Könneke|first1=Martin|last2=Bernhard|first2=Anne E.|last3=de la Torre|first3=José R.|last4=Walker|first4=Christopher B.|last5=Waterbury|first5=John B.|last6=Stahl|first6=David A.|date=September 2005|title=Isolation of an autotrophic ammonia-oxidizing marine archaeon|url=https://www.nature.com/articles/nature03911|journal=Nature|language=en|volume=437|issue=7058|pages=543–546|doi=10.1038/nature03911|pmid=16177789|bibcode=2005Natur.437..543K|s2cid=4340386|issn=1476-4687|url-access=subscription}}</ref> The second reaction is oxidation of nitrite ({{chem2|NO2-}}) to nitrate by nitrite-oxidizing bacteria (NOB), represented by the members of [[Nitrospinota]], [[Nitrospirota]], [[Pseudomonadota]], and [[Chloroflexota]].<ref name="p2">Schaechter M. "Encyclopedia of Microbiology", AP, Amsterdam 2009</ref><ref>{{cite journal |author=Ward BB |title=Nitrification and ammonification in aquatic systems |journal=Life Support & Biosphere Science: International Journal of Earth Space |volume=3 |issue=1–2 |pages=25–9 |year=1996 |pmid=11539155 }}</ref> This two-step process was described already in 1890 by the Ukrainian [[microbiologist]] [[Sergei Winogradsky]]. Ammonia can be also oxidized completely to nitrate by one [[comammox]] bacterium. === Mehanizam pretvaranja amonijaka u nitrit === [[File:Ammonia oxidation.tif|thumb|upright=1.5|right|Molekularni mehanizam oksidacije amonijaka pomoću AOB]] Ammonia oxidation in autotrophic nitrification is a complex process that requires several [[enzyme]]s as well as [[Dioxygen in biological reactions|oxygen]] as a reactant. The key enzymes necessary for releasing energy during oxidation of ammonia to nitrite are [[ammonia monooxygenase]] (AMO) and [[hydroxylamine oxidoreductase]] (HAO). The first is a transmembrane copper protein which catalyzes the oxidation of ammonia to hydroxylamine ({{EquationNote|1.1}}) taking two electrons directly from the quinone pool. This reaction requires O<sub>2</sub>. The second step of this process has recently fallen into question.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Caranto|first1=Jonathan D.|last2=Lancaster|first2=Kyle M.|date=2017-07-17|title=Nitric oxide is an obligate bacterial nitrification intermediate produced by hydroxylamine oxidoreductase|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|pages=8217–8222|doi=10.1073/pnas.1704504114|issn=0027-8424|pmid=28716929|volume=114|issue=31|pmc=5547625|bibcode=2017PNAS..114.8217C |doi-access=free}}</ref> For the past few decades, the common view was that a trimeric multiheme c-type HAO converts hydroxylamine into nitrite in the periplasm with production of four electrons ({{EquationNote|1.2}}). The stream of four electrons is channeled through cytochrome c<sub>554</sub> to a membrane-bound cytochrome c<sub>552</sub>. Two of the electrons are routed back to AMO, where they are used for the oxidation of ammonia (quinol pool). The remaining two electrons are used to generate a proton motive force and reduce NAD(P) through reverse electron transport.<ref>{{cite book |author1= Byung Hong Kim|author2-link=Geoffrey Michael Gadd|author2=Geoffrey Michael Gadd | title= Bacterial Physiology and Metabolism |year=2008 |publisher= Cambridge University Press}}</ref> Recent results, however, show that HAO does not produce nitrite as a direct product of catalysis. This enzyme instead produces nitric oxide and three electrons. Nitric oxide can then be oxidized by other enzymes (or oxygen) to nitrite. In this paradigm, the electron balance for overall metabolism needs to be reconsidered.<ref name=":0" /> {{NumBlk|:|{{chem2|NH3 + O2 -> [[nitrite|NO2-]] + 3H+ + 2e−}}|1}} {{NumBlk|:|{{chem2|NH3 + O2 + 2H+ + 2e− → NH2OH + H2O}}|{{EquationRef|1.1}}}} {{NumBlk|:|{{chem2|NH2OH + H2O → NO2- + 5H+ + 4e-}}|{{EquationRef|1.2}}}} === Mehanizam pretvaranja nitrita u nitrate === Nitrite produced in the first step of autotrophic nitrification is oxidized to nitrate by nitrite oxidoreductase (NXR) ({{EquationNote|2}}). It is a membrane-associated iron-sulfur molybdo protein and is part of an electron transfer chain which channels electrons from nitrite to molecular oxygen.{{citation needed|reason=Contrary to chem eq below, which shows water as the source of oxygen|date=November 2017}} The enzymatic mechanisms involved in nitrite-oxidizing bacteria are less described than that of ammonium oxidation. Recent research (e.g. Woźnica A. et al., 2013)<ref name="p1">{{cite journal |vauthors=Woznica A, etal |title=Stimulatory Effect of Xenobiotics on Oxidative Electron Transport of Chemolithotrophic Nitrifying Bacteria Used as Biosensing Element |journal=PLOS ONE |volume=8| issue=1| year=2013 |doi=10.1371/journal.pone.0053484 |at=e53484 |pmid=23326438 |pmc=3541135| bibcode=2013PLoSO...853484W |doi-access=free }}</ref> proposes a new hypothetical model of NOB electron transport chain and NXR mechanisms. Here, in contrast to earlier models,<ref>{{cite book |last= Ferguson SJ, Nicholls DG |title = Bioenergetic III|year=2002 |publisher= Academic Press}}</ref> the NXR would act on the outside of the plasma membrane and directly contribute to a mechanism of proton gradient generation as postulated by Spieck <ref>{{cite journal |title=Isolation and immunocytochemical location of the nitrite-oxidizing system in Nitrospira moscoviensis |vauthors=Spieck E, etal |year=1998|journal=Arch Microbiol |volume=169 |issue=3|pages=225–230 |doi=10.1007/s002030050565 |pmid=9477257|bibcode=1998ArMic.169..225S |s2cid=21868756}}</ref> and coworkers. Nevertheless, the molecular mechanism of nitrite oxidation is an open question. {{NumBlk|:|{{chem2|[[Nitrite|NO2-]] + H2O → [[nitrate|NO3-]] + 2H+ + 2e-}}|{{EquationRef|2}}}} === Comammox bakterije === {{main|comammox}} The two-step conversion of ammonia to nitrate observed in ammonia-oxidizing bacteria, ammonia-oxidizing archaea and nitrite-oxidizing bacteria (such as ''Nitrobacter'') is puzzling to researchers.<ref name=":8">{{Cite journal|last1=Daims|first1=Holger|last2=Lebedeva|first2=Elena V.|last3=Pjevac|first3=Petra|last4=Han|first4=Ping|last5=Herbold|first5=Craig|last6=Albertsen|first6=Mads|last7=Jehmlich|first7=Nico|last8=Palatinszky|first8=Marton|last9=Vierheilig|first9=Julia|date=2015-12-24|title=Complete nitrification by Nitrospira bacteria|journal=Nature|language=en|volume=528|issue=7583|pages=504–509|doi=10.1038/nature16461|issn=0028-0836|pmc=5152751|pmid=26610024|bibcode=2015Natur.528..504D }}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last1=van Kessel|first1=Maartje A. H. J.|last2=Speth|first2=Daan R.|last3=Albertsen|first3=Mads|last4=Nielsen|first4=Per H.|last5=Op den Camp|first5=Huub J. M.|last6=Kartal|first6=Boran|last7=Jetten|first7=Mike S. M.|last8=Lücker|first8=Sebastian|date=2015-12-24|title=Complete nitrification by a single microorganism|journal=Nature|language=en|volume=528|issue=7583|pages=555–559|doi=10.1038/nature16459|issn=0028-0836|pmc=4878690|pmid=26610025|bibcode=2015Natur.528..555V }}</ref> Complete nitrification, the conversion of ammonia to nitrate in a single step known as [[comammox]], has an energy yield (∆G°′) of −349 kJ mol<sup>−1</sup> NH<sub>3</sub>, while the energy yields for the ammonia-oxidation and nitrite-oxidation steps of the observed two-step reaction are −275 kJ mol<sup>−1</sup> NH<sub>3</sub>, and −74 kJ mol<sup>−1</sup> NO<sub>2</sub><sup>−</sup>, respectively.<ref name=":8" /> These values indicate that it would be energetically favourable for an organism to carry out complete nitrification from ammonia to nitrate ([[comammox]]), rather than conduct only one of the two steps. The evolutionary motivation for a decoupled, two-step nitrification reaction is an area of ongoing research. In 2015, it was discovered that the ''species [[Nitrospira inopinata]]'' possesses all the enzymes required for carrying out complete nitrification in one step, suggesting that this reaction does occur.<ref name=":8" /><ref name=":9" /> === Tabela osobina === {| class="wikitable" ! style="background: #ddffdd;"|Genus ! style="background: #ddffdd;"|Phylogenetic group ! style="background: #ddffdd;"|DNA (mol% GC) ! style="background: #ddffdd;"|Habitats ! style="background: #ddffdd;"|Characteristics |- ! colspan=5 | Nitrifying bacteria that oxidize ammonia <ref name="p2"/><ref name="p3">{{cite book |last= Michael H. Gerardi | title= Nitrification and Denitrification in the Activated Sludge Process |year=2002 |publisher= John Wiley & Sons}}</ref> |- | ''[[Nitrosomonas]]'' | Beta | 45-53 | Soil, sewage, freshwater, marine | Gram-negative short to long rods, motile (polar flagella) or nonmotile; peripheral membrane systems |- bgcolor="#EFEFEF" | ''[[Nitrosococcus]]'' | Gamma | 49-50 | Freshwater, marine | Large cocci, motile, vesicular or peripheral membranes |- | ''[[Nitrosospira]]'' | Beta | 54 | Soil | Spirals, motile (peritrichous flagella); no obvious membrane system |- ! colspan=5 | Nitrifying bacteria that oxidize nitrite <ref name="p2"/><ref name="p3"/> |- | ''[[Nitrobacter]]'' | Alpha | 59-62 | Soil, freshwater, marine | Short rods, reproduce by budding, occasionally motile (single subterminal flagella) or non-motile; membrane system arranged as a polar cap |-bgcolor="#EFEFEF" | ''[[Nitrospina]]'' | Delta | 58 | Marine | Long, slender rods, nonmotile, no obvious membrane system |- | ''[[Nitrococcus]]'' | Gamma | 61 | Marine | Large cocci, motile (one or two subterminal flagellum) membrane system randomly arranged in tubes |-bgcolor="#EFEFEF" | ''[[Nitrospira]]'' | Nitrospirota | 50 | Marine, soil | Helical to vibroid-shaped cells; nonmotile; no internal membranes |- ! colspan=5 | Comammox bacteria<ref>{{Cite journal|last1=Daims|first1=Holger|last2=Lebedeva|first2=Elena V.|last3=Pjevac|first3=Petra|last4=Han|first4=Ping|last5=Herbold|first5=Craig|last6=Albertsen|first6=Mads|last7=Jehmlich|first7=Nico|last8=Palatinszky|first8=Marton|last9=Vierheilig|first9=Julia|last10=Bulaev|first10=Alexandr|last11=Kirkegaard|first11=Rasmus H.|date=December 2015|title=Complete nitrification by Nitrospira bacteria|url= |journal=Nature|language=en|volume=528|issue=7583|pages=504–509|doi=10.1038/nature16461|issn=1476-4687|pmc=5152751|pmid=26610024|bibcode=2015Natur.528..504D}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=van Kessel|first1=Maartje A. H. J.|last2=Speth|first2=Daan R.|last3=Albertsen|first3=Mads|last4=Nielsen|first4=Per H.|last5=Op den Camp|first5=Huub J. M.|last6=Kartal|first6=Boran|last7=Jetten|first7=Mike S. M.|last8=Lücker|first8=Sebastian|date=December 2015|title=Complete nitrification by a single microorganism|url= |journal=Nature|language=en|volume=528|issue=7583|pages=555–559|doi=10.1038/nature16459|issn=1476-4687|pmc=4878690|pmid=26610025|bibcode=2015Natur.528..555V}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Kits|first1=K. Dimitri|last2=Sedlacek|first2=Christopher J.|last3=Lebedeva|first3=Elena V.|last4=Han|first4=Ping|last5=Bulaev|first5=Alexandr|last6=Pjevac|first6=Petra|last7=Daebeler|first7=Anne|last8=Romano|first8=Stefano|last9=Albertsen|first9=Mads|last10=Stein|first10=Lisa Y.|last11=Daims|first11=Holger|date=September 2017|title=Kinetic analysis of a complete nitrifier reveals an oligotrophic lifestyle|url= |journal=Nature|language=en|volume=549|issue=7671|pages=269–272|doi=10.1038/nature23679|issn=1476-4687|pmc=5600814|pmid=28847001|bibcode=2017Natur.549..269K}}</ref> |- | ''[[Nitrospira inopinata]]'' | [[Nitrospirota]] | 59.23 | Microbial mat in hot water pipes (56 °C, pH 7.5) | Rods |} == Povezano == * [[Korijenski čvor]] * [[Denitrifikacija]] * [[Denitrificirajuće bakterije]] * [[f-omjer (okeanografija)|f-omjer]] * [[Nitrifikacija]] * [[Ciklus azoda]] * [[Deficijencija azota]] * [[Afotofiksacija]] * [[Lanac transporta elektrona]] * [[Comammox]] == Reference == {{reflist}} Kategorija:Bakteriologija Kategorija:Metabolizam Kategorija:Nauka o zemljištu 63jaoyo2b47x7aiu06wke3b3qoiwclu Jean Cocteau 0 239981 42714095 42659953 2026-10-26T23:37:03Z Akatone 191511 formatiranje 42714095 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac <!-- for more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]] -->|ime=Jean Cocteau|slika=Jean Cocteau b Meurisse 1923.jpg|opis=Cocteau 1923.|datum_rođenja={{birth date|1889|7|5}}|mjesto_rođenja={{flagicon|Francuska}} [[Maisons-Laffitte]], [[Francuska]]|datum_smrti={{death date and age|1963|10|11|1889|4|26|df=y}}|mjesto_smrti={{flagicon|Francuska}} [[Milly-la-Forêt]], Francuska|zanimanje={{hlist|[[pesnik]]|[[dramaturg]]|[[romanopisac]]|[[dizajner]]|[[reditelj]]|[[Likovna umjetnost|vizuelni umetnik]]|[[kritičar umetnosti]]}}|potpis=Jean Cocteau signature.svg|pokret=|alias=Frivolni princ|širina_slike=220px}} '''Jean Maurice Eugène Clément''' '''Cocteau''' (5. jul 1889 — 11. oktobar 1963) bio je [[Francuska|francuski]] pesnik, dramaturg, romanopisac, dizajner, filmski stvaralac, likovni umetnik i kritičar. Bio je jedan od najistaknutijih umetnika [[Nadrealizam|nadrealističkog]], [[Avangarda|avangardnog]] i [[Dadaizam|dadaističkog]] pokreta i uticajna figura u umetnosti ranog 20. veka.<ref>{{Cite web|title=Jean Cocteau|url=http://www.artnet.com/artists/jean-cocteau/|url-status=live|access-date=2021-12-29|website=www.artnet.com|archive-date=19 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319080010/http://www.artnet.com/artists/jean-cocteau/}}</ref> ''[[National Observer (novine)|National Observer]]'' je naveo da „od umetničke generacije čija je smelost iznedrila umetnost dvadesetog veka, Cocteau je bio najbliži renesansnom čoveku.“<ref name=":0">{{Cite web|date=2021-12-28|title=Jean Cocteau|url=https://www.poetryfoundation.org/poets/jean-cocteau|access-date=2021-12-29|website=Poetry Foundation|language=en|archive-date=29 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229001723/https://www.poetryfoundation.org/poets/jean-cocteau|url-status=live}}</ref> Najpoznatiji je po romanima ''Les Enfants Terribles'' (1929), ''Le Grand Écart'' (1923) i ''Le Livre blanc'' (1928); pozorišnim predstavama ''La Voix Humaine'' (1930), ''La Machine Infernale'' (1934), ''Les Parents terribles'' (1938), ''La Machine à écrire'' (1941) i ''L'Aigle à deux têtes'' (1946); i filmovima ''[[Le Sang d'un poète]]'' (1930), ''[[Les Parents terribles (film)|Les Parents terribles]]'' (1948), ''[[La Belle et la Bête (film, 1946)|La Belle et la Bête]]'' (1946), ''[[Orphée (film)|Orphée]]'' (1950) i ''[[Le Testament d'Orphée]]'' (1960), koji zajedno sa ''Le Sang d'un poète'' i ''Orphée'' čini takozvanu Orfičku trilogiju. [[AllMovie]] ga je opisao kao „jednog od najuspešnijih i najuticajnijih avangardnih filmskih stvaralaca“.<ref name="A2">{{cite web|title=Biography|url=https://www.allmovie.com/artist/jean-cocteau-p85359|website=AllMovie|access-date=5 October 2018|archive-date=5 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005112615/https://www.allmovie.com/artist/jean-cocteau-p85359|url-status=live}}</ref> Cocteau je, prema [[Annette Insdorf]], „ostavio iza sebe masu dela bez premca po raznovrsnosti umetničkog izraza.“<ref name=":0" /> Iako je njegovo delo obuhvatalo više različitih medija, Cocteau je insistirao na tome da sebe naziva pesnikom, klasifikujući veliku raznolikost svojih dela – pesama, romana, drama, eseja, crteža, filmova – kao ''poésie'' („poeziju“); ''poésie de roman'', ''poésie de thêatre'', ''poésie critique'', ''poésie graphique'' i ''poésie cinématographique''.<ref name="FS">Francis Steegmuller "Jean Cocteau: A Brief Biography", ''Jean Cocteau and the French Scene'', Abbeville Press 1984</ref> == Biografija == === Rane godine === [[Datoteka:1916, Modigliani, Jean Cocteau.jpg|mini|[[Amedeo Modigliani]], ''Jean Cocteau'', 1916, kolekcija Henrija i Rose Pearlman|lijevo|239x239пиксел]]Cocteau je rođen u [[Maisons-Laffitte]], [[Yvelines]], od Georgesa Cocteaua i njegove supruge Eugénije Lecomte, društveno istaknute pariške porodice. Njegov otac, [[advokat]] i amaterski slikar, izvršio je samoubistvo kada je Cocteau imao samo devet godina. Od 1900. do 1904., Cocteau je pohađao srednju školu [[Lycée Condorcet]], gde je upoznao i započeo vezu sa vršnjakom Pierrom Dargelosom, koji se pojavljuje u njegovom delu ''Jean Cocteau: Erotski crteži''.<ref>{{cite book|editor1-last=Guédras|editor1-first=Annie|title=Jean Cocteau: Erotic Drawings|url=https://archive.org/details/jeancocteaueroti0000unse|date=1999|publisher=Evergreen|location=Köln|isbn=3-8228-6532-X|page=[https://archive.org/details/jeancocteaueroti0000unse/page/11 11]}}</ref> Iselio se sa petnaest godina. Svoj prvi tom pesama, ''La Lampe d'Aladin'' („Aladinova lampa“), objavio je sa devetnaest godina. Cocteau je ubrzo postao poznat u [[boem]]skim umetničkim krugovima kao ''Frivolni princ'', što je ujedino i naslov knjige koju je objavio u dvadeset i drugoj godini. [[Edith Wharton]] ga je opisala kao „čoveka kome je svaki stih poezije bio izlazak sunca, svaki zalazak sunca temelj Nebeskog grada...“<ref>{{cite book|chapter-url=http://ebooks.adelaide.edu.au/w/wharton/edith/backward_glance/chapter11.html|url=https://ebooks.adelaide.edu.au/w/wharton/edith/backward_glance/index.html|title=A Backward Glance|last1=Wharton|first1=Edith|publisher=eBooks@Adelaide|date=17 December 2014|chapter=Chapter 11|orig-year=1st pub. 1934|access-date=9 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829004848/https://ebooks.adelaide.edu.au/w/wharton/edith/backward_glance/index.html|archive-date=29 August 2017|url-status=dead}}</ref> === Početak karijere === U ranim dvadesetim, Cocteau se povezao sa piscima [[Marcel Proust|Marcelom Proustom]], [[André Gide|Andréom Gidom]] i [[Maurice Barrès|Mauricom Barrèsom]]. Godine 1912. sarađivao je sa [[Léon Bakst|Léonom Bakstom]] na baletu ''[[Le Dieu bleu]]'' za [[Ballets Russes]]; u baletu su igrali [[Tamara Karsavina]] i [[Vaclav Nižinski|Wacław Niżyński]]. Tokom [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]], Cocteau je služio u [[Crveni križ|Crvenom krstu]] kao vozač hitne pomoći. To je bio period u kome je upoznao pesnika [[Guillaume Apollinaire|Guillauma Apollinaira]], umetnike [[Pablo Picasso|Pabla Picassa]] i [[Amedeo Modigliani|Amedea Modiglianija]] i brojne druge pisce i umetnike sa kojima je kasnije sarađivao. Ruski impresario [[Sergej Djagiljev|Sergei Diaghilev]] nagovorio je Cocteaua da napiše scenario za balet, od čega je nastala ''[[Parada (balet)|Parade]]'' 1917. godine. Producirao ga je Djagiljev, scenografiju je dizajnirao Picasso, [[libreto]] je napisao Apollinair i muzikom je komponovao [[Erik Satie]]. Kasnije je Cocteau pisao: „Da se nije pojavio Apoliner, sa svojom obrijanom lobanjom, ožiljkom na slepoočnici i zavojem oko glave, dame bi nam bile iskopale oči ukosnicama.“<ref>{{cite book|last1=Huffington|first1=Arianna Stassinopoulos|title=Picasso: Creator and Destroyer|url=https://archive.org/details/picassocreatorde0000huff|date=1988|publisher=Simon and Schuster|location=NY|isbn=9780671454463|page=[https://archive.org/details/picassocreatorde0000huff/page/152 152]}}</ref> Važan eksponent avangardne umetnosti, Cocteau je imao veliki uticaj na rad drugih, uključujući grupu kompozitora poznatih kao ''[[Les Six]]''. Početkom dvadesetih, on i drugi članovi ''Les Six'' su posećivali veoma popularan [[kabare]] bar [[Le Bœuf sur le toit (kabare)|''Le Boeuf sur le Toit'']], ime koje je sam Cocteau izabrao. Prisustvo Cocteaua i njegovih prijatelja je velikim delom bilo zaslužno za popularnost bara.<ref>{{cite web|last1=Thompson|first1=Daniella|title=How the ''Ox'' got its name, and other Parisian legends.|url=http://daniellathompson.com/Texts/Le_Boeuf/boeuf.pt.5.htm|website=The Boeuf Chronicles|publisher=Musica Brasiliensis|access-date=9 April 2016|date=6 May 2002|archive-date=25 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825090741/http://daniellathompson.com/Texts/Le_Boeuf/boeuf.pt.5.htm|url-status=live}} (Autoplaying music on site)</ref> === Prijateljstvo sa Raymondom Radiguetom === [[Datoteka:Erik Satie Parade.jpg|mini|[[Erik Satie|Érik Satie]], ''Parade'', 1917.|274x274пиксел]] Godine 1918. upoznao je francuskog pesnika [[Raymond Radiguet|Raymonda Radigueta]]. Ubrzo su postali bliski prijatelji i saradnici. Cocteau je takođe oslobodio Radiguea vojne službe. Diveći se Radigeovom velikom književnom talentu, Cocteau je promovisao dela svog prijatelja u svom umetničkom krugu i organizovao objavljivanje njegovog romana ''Le Diable au corps'' (većinski autobiografska priča o preljubničkoj vezi između udate žene i mlađeg muškarca) kod izdavača Grasseta. Pod Cocteavom uticajem, roman je nagrađen književnom nagradom „[[Nouveau Monde (književna nagrada)|Nouveau Monde]]”. Neki savremenici i kasniji komentatori su mislili da je u njihovom prijateljstvu možda postojala i romantična komponenta. Sam Cocteau je bio svestan ove percepcije i poricao je da je njihov odnos bio seksualne prirode.<ref name="Steegmuller">{{cite book|author=Francis Steegmuller|title=Cocteau, A Biography|url=https://archive.org/details/cocteaubiography00stee|url-access=registration|quote=Monsieur, I have just received your letter and must reply despite my regret at being unable to explain the inexplicable. It is possible that my friendship for your son and my deep admiration for his gifts (which are becoming increasingly apparent) are of an uncommon intensity, and that from the outside it is hard to make out how far my feelings go. His literary future is of primary consideration with me: he is a kind of prodigy. Scandal would spoil all this freshness. You cannot possibly believe for a second that I do not try to avoid that by all the means in my power|year=1970|publisher=Boston, Little, Brown}}</ref> Postoji neslaganje oko Cocteauove reakcije na Radigeovu iznenadnu smrt 1923. godine. Neki tvrde da ga je teško pogodila i da je zbog nje podlegao zavisnosti od [[opijum]]a. Protivnici tog tumačenja ističu da on nije ni prisustvovao sahrani (uglavnom nije prisustvovao sahranama) i da je odmah sa Diaghilevom napustio Pariz i otišao na izvođenje ''Les noces'' („Svadba“) Ballets Russes u [[Monte Carlo|Monte Carlu]]. Sam Cocteau je mnogo kasnije okarakterisao svoju reakciju kao „ukočenost i zgražavanje“. Njegova zavisnost od opijuma u ​​to vreme,<ref>{{cite web|url=http://www.netcomuk.co.uk/~lenin/jean_cocteau_biogra.html|title=Jean Cocteau Biography – Jean Cocteau Website|publisher=Netcomuk.co.uk|date=11 October 1963|access-date=14 March 2012|archive-date=12 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120212223051/http://www.netcomuk.co.uk/~lenin/jean_cocteau_biogra.html|url-status=live}}</ref> kako je rekao Cocteau, je bila slučajnost, zbog nasumičnog susreta sa Louisom Laloyem, administratorom [[Opéra de Monte-Carlo|Opere Monte Carla]]. Cocteauova upotreba opijuma i njegovi napori da prestane duboko su promenili njegov književni stil. === Dalji rad === U junu 1926. godine Cocteauov pozorišni komad ''[[Orphée (pozorišni komad)|Orphée]]'' („[[Orfej]]“) premijerno je prikazan u Parizu. Ubrzo je usledila izložba crteža i „konstrukcija“ pod nazivom ''Poésie plastique–objets, dessins''. Cocteau je napisao libreto za operu-oratorijum [[Oedipus rex (opera)|''Oedipus rex'']] [[Igor Stravinski|Igora Stravinskog]], koja je prvobitno izvedena u [[Théâtre de la Ville]] u Parizu 30. maja 1927. U ''Opium: Journal d'une désintoxication'' („Opijum: Dnevnik detoksikacije“), on pripoveda o iskustvu svog oporavka od zavisnosti od opijuma 1928/9. godine. Njegov prikaz, koji uključuje živopisne ilustracije olovkom i mastilom, paralelno prikazuje njegovo iskustvo s odvikavanjaem od droge i njegova razmišljanja o raznim ljudima i događajima. Cocteaua je tokom oporavka podržavao njegov prijatelj i dopisnik, katolički filozof [[Jacques Maritain]]. Pod Maritainovim uticajem Cocteau se privremeno vratio Katoličkoj crkvi. Kasnije se ponovo vratio u Crkvu i preduzeo brojne umetničke projekte sa katoličkom tematikom. Godine 1929. objavljeno je jedno od njegovih najpoznatijih i najcenjenijih dela, roman ''[[Les Enfants terribles (roman)|Les Enfants terribles]]''.<ref name="FS" /> Knjiga je napisana je za samo nedelju dana tokom piščevog napornog odvikavanja. Godine 1930. Cocteau je snimio svoj prvi film ''[[Le Sang d'un poète]]'' (''Krv pesnika''), koji je javno prikazan 1932. Iako je sada opšteprihvaćen kao [[Nadrealizam|nadrealistički]] film, sami nadrealisti ga nisu prihvatili kao istinski nadrealističko delo. Iako je ovo jedno od najpoznatijih Cocteauovih dela, njegove 1930-e su karakterisale brojne pozorišne predstave, pre svega ''[[La Voix humaine (pozorišni komad)|La Voix humaine]]'' i ''[[Les Parents terribles (pozorišni komad)|Les Parents terribles]]'', koje su doživele veliki uspeh. Njegova drama ''[[La Machine infernale (pozorišni komad)|La Machine infernale]]'' iz 1934. bila je Cocteauva scenska verzija mita o [[Edip]]u i smatra se njegovim najbitnijim pozorišnim komadom.<ref>Neal Oxenhandler "The Theater of Jean Cocteau", ''Jean Cocteau and the French scene'', Abbeville Press 1984</ref> Tokom ovog perioda, Cocteau je takođe objavio dva toma tekstova za novine, uključujući ''Mon Premier Voiage: Tour du Monde en 80 jours'', reportažu u stilu [[Jules Verne|Julesa Verna]] o putovanjima oko sveta koju je napisao za novine ''[[Paris-Soir (novine)|Paris-Soir]]''.<ref name="FS" /> === 1940–1944 === [[Datoteka:Jean Hugo avec Max Jacob et Jean Cocteau, à Paris, 3559.2.jpg|mini|233x233пиксел|Cocteau (desno) sa [[Jean Hugo|Jeanom Hugom]] i [[Max Jacob|Maxom Jacobom]], Pariz, 1928.]]Tokom svog života, Cocteau je pokušavao da drži distancu od političkih pokreta, priznajući jednom prijatelju da je njegova politika „nepostojeća“.<ref>{{cite book|last1=Arnaud|first1=Claude|title=Jean Cocteau: A Life|url=https://archive.org/details/jeancocteaulife0000arna|date=2016|publisher=Yale University Press|page=[https://archive.org/details/jeancocteaulife0000arna/page/718 718]}}</ref> Prema [[Claude Arnaud|Claudu Arnaudu]], od 1920-ih pa nadalje, jedina duboko ukorenjena politička uverenja koja je Cocteau imao su bila [[pacifizam]] i [[antirasizam]].<ref name="Arnaud">{{cite book|last1=Arnaud|first1=Claude|title=Jean Cocteau: A Life|url=https://archive.org/details/jeancocteaulife0000arna|date=2016|publisher=Yale University Press|page=[https://archive.org/details/jeancocteaulife0000arna/page/628 628]}}</ref> Pohvalio je Francusku republiku što je služila kao utočište progonjenima, i aplaudirao je Picassovoj antiratnoj slici ''[[Guernica (Picasso)|Gernika]]'', koju je video kao „obeležje koje će [[Francisco Franco|Franco]] uvek nositi na ramenu“.<ref>{{cite book|last1=Arnaud|first1=Claude|title=Jean Cocteau: A Life|url=https://archive.org/details/jeancocteaulife0000arna|date=2016|publisher=Yale University Press|page=[https://archive.org/details/jeancocteaulife0000arna/page/n603 576]}}</ref> Godine 1940. Cocteau je potpisao peticiju koju je distribuirala Ligue internationale contre l'antisémitisme (Međunarodna liga protiv antisemitizma) koja je protestovala protiv porasta [[Rasizam|rasizma]] i [[Antisemitizam|antisemitizma]] u Francuskoj, i izjavio je kako se „stidi svoje bele kože“ nakon što je svedočio nevoljama kolonizovanih naroda tokom svojih putovanja.<ref name="Arnaud" /> Iako je 1938. Cocteau uporedio [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] sa zlim [[demijurg]]om koji je želeo da izvrši [[Bartolomejska noć|masakr na dan Svetog Vartolomeja]] nad Jevrejima, njegov prijatelj [[Arno Breker]] ga je ubedio da je Hitler pacifista i pokrovitelj umetnosti koji na umu ima najbolje interese Francuske.<ref name="Arnaud" /> Tokom [[Njemačka vojna uprava u okupiranoj Francuskoj|nacističke okupacije Francuske]], Breker bio je za „okruglim stolom“ francuskih i nemačkih [[intelektualac]]a koji su se sastajali u hotelu Georges V u Parizu, zajedno sa Cocteauom, piscem [[Ernst Jünger|Ernstom Jüngerom]], [[Paul Morand|Paulom Morandom]], [[Henry de Montherlant|Henrijem de Montherlantom]], izdavačem [[Gaston Gallimard|Gastonom Gallimardom]] i nacističkim pravnikom [[Carl Schmitt|Carlom Schmittom]].<ref>{{cite book|last=Junger|first=Ernst|title=A German Officer in Occupied Paris|year=2019|publisher=Columbia University Press|location=New York|isbn=9780231127400|page=xvi}}</ref> U svom dnevniku, Cocteau je optužio Francusku za nepoštovanje Hitlera i spekulisao o Firerovoj seksualnosti. Cocteau je ushićeno hvalio Brekerove skulpture u članku pod naslovom „Salut à Breker“ objavljenom 1942. Ovo delo je dovelo do optužbe da je Cocteau bio nemački kolaboracionista, iako je koristio svoje kontakte u neuspelim pokuđajima da da spasi prijatelje od, među kojima je bio i umetnik [[Max Jacob]],<ref name="Cocteau">{{Cite news|last=Cocteau|first=Jean|title=Musée SACEM : Edith Piaf et Jean Cocteau|url=https://musee.sacem.fr/index.php/ExhibitionCMS/Chroniques/SimpleExhibitions?id=151|access-date=2020-08-23|website=musee.sacem.fr|language=fr|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415095858/https://musee.sacem.fr/index.php/ExhibitionCMS/Chroniques/SimpleExhibitions?id=151|url-status=live}}</ref> od nacističkih progona. Oslobođen je krivice. Kasnije, nakon što se zbližio sa [[Komunizam|komunistima]] kao što je [[Louis Aragon]], Cocteau je [[Josif Staljin|Staljina]] proglasio „jedinim velikim političarem tog doba“.<ref>{{cite book|last1=Arnaud|first1=Claude|title=Jean Cocteau: A Life|url=https://archive.org/details/jeancocteaulife0000arna|date=2016|publisher=Yale University Press|page=[https://archive.org/details/jeancocteaulife0000arna/page/745 745]}}</ref> Godine 1940. Cocteauva drama ''Le Bel Indifférent'', napisana za [[Édith Piaf]] (koja je umrla dan pre njega) i u kojoj je ona tumačila glavnu ulogu, doživela je ogroman uspeh.<ref name="Cocteau"/> === Posleratne godine === [[Datoteka:Cocteau orphee filming.jpg|lijevo|mini|242x242пиксел|Cocteau (levo) na setu filma [[Orphée (film)|''Orphée'']], 1950.]] Cocteauve kasnije godine uglavnom se vezuju za njegove filmove. Njegovi filmovi, od kojih je većinu sam napisao i režirao, bili su posebno važni za uvođenje avangarde u francusku kinematografiju i donekle su uticali na nadolazeći žanr [[Francuski novi val|francuskog novog talasa]].<ref name="A2"/> Nakon ''Le Sang d'un poète'' (1930), njegovi najpoznatiji filmovi su ''[[La Belle et la Bête (film, 1946)|La Belle et la Bête]]'' (''Lepotica i zver'', 1946), ''[[Les Parents terribles (film)|Les Parents terribles]]'' (1948) i ''[[Orphée (film)|Orphée]]'' (1950). U njegovom poslednjem filmu, ''[[Le Testament d'Orphée]]'' (1960), pojavili su se Picasso i matador [[Luis Miguel Dominguín]], zajedno sa [[Yul Brynner|Yulom Brynnerom]], koji je takođe i finansirao film. Godine 1945. Cocteau je bio jedan od nekoliko dizajnera koji su radili na scenografiji za ''[[Théâtre de la Mode]]''. Inspiraciju je našao kod reditelja [[René Clair|Renéa Claira]]. Maketa je opisana u njegovom „Dnevniku 1942–1945“, u unosu od 12. februara 1945: {{Citat|tekst=''Video sam model mog seta. Moda mi je dosadna, ali su mi zabavni set i moda zajedno. To je soba za sluškinju koja tinja. Čovek otkriva pogled na Pariz iz vazduha kroz rupe u zidu i plafonu. To stvara vrtoglavicu. Na gvozdenom krevetu leži onesvešćena mlada. Iza nje stoji nekoliko uplašenih dama. Na desnoj strani, veoma elegantna dama pere ruke u umivaoniku. Kroz otvorena vrata sa leve strane ulazi dama sa podignutim rukama. Drugi su gurnuti uza zidove. Vizija koja izaziva ovu katastrofu je nevesta-veštica koja jaše na metlu, leti kroz plafon, a njena kosa struji po vetru.''}}Godine 1956. Cocteau je oslikao Kapelu Saint-Pierre u [[Villefranche-sur-Mer]] zidnim slikama. Sledeće godine je takođe ukrasio salu za svadbe u Hôtelu de Ville u [[Menton (Francuska)|Mentonu]].<ref>''Jean Cocteau and the French scene'', Abbeville Press 1984, p. 227</ref> == Lični život == [[Datoteka:Jean Marais et Jean Cocteau, Venise 1947.webp|mini|256x256px|Cocteau (desno) i [[Jean Marais]] tokom [[8. venecijanski filmski festival|osmog Venecijanskog filmskog festivala]], 1947.]] Cocteau nikada nije krio svoju [[homoseksualnost]]. Autor je umereno homoerotičnog i poluautobiografskog ''Le Livre blanc'' („Beli papir“ ili „Bela knjiga“),<ref>{{Cite web|url=http://rictornorton.co.uk/cocteau.htm|title=Cocteau's White Paper on Homophobia|website=rictornorton.co.uk|access-date=24 April 2018|archive-date=27 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927234840/http://rictornorton.co.uk/cocteau.htm|url-status=live}}</ref> anonimno objavljenog 1928. godine. Nikada nije odbacio svoje autorstvo; kasnije izdanje romana sadrži njegov predgovor i crteže. Roman počinje rečenicom: {{Citat|tekst=''Koliko se sećam, pa čak i u godinama kada um još ne utiče na čula, nalazim tragove ljubavi prema dečacima. Uvek sam voleo jak pol za koji smatram da je legitimno da ga nazovem lepšim polom. Moje nesreće su proizašle iz društva koje retkost osuđuje kao zločin i tera nas da reformišemo svoje sklonosti.''}} Često je njegovo delo, bilo književno (''Les enfants terribles''), grafičko (erotski crteži, ilustracije knjiga, slike) ili kinematografsko (''Le Sang d'un poète'', ''Orphée'', ''La Belle et la Bête''), prožeto homoseksualnom tematikom, homoerotskim slikama/ simbolizmom ili „[[Camp (stil)|camp]]“ stilom. Godine 1947. Paul Morihien je objavio tajno izdanje ''[[Querelle de Brest]]'' autora [[Jean Genet|Jeana Geneta]], sa 29 veoma eksplicitnih erotskih crteža koje je ilustrovao Cocteau. Poslednjih godina nekoliko albuma Cocteauove [[Homoerotičnost|homoerotike]] je dostupno široj javnosti. Priča se da je 1930-ih Cocteau imao vrlo kratku aferu sa princezom [[Natalia Pavlovna Paley|Natalijom Paley]], ćerkom velikog vojvode Romanovih i koja je nekada bila glumica, model i bivša supruga modnog dizajnera [[Lucien Lelong|Luciena Lelonga]].<ref>{{cite book|last1=Liaut|first1=Jean-Noël|title=Natalie Paley: Une princesse dechiree|date=1996|publisher=Filipacchi|location=Paris|isbn=2-85018-295-8|language=fr}}</ref> Cocteauva najduža veza bila je sa francuskim glumcima [[Jean Marais|Jeanom Maraisom]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ecrannoir.fr/stars/legendes/marais.htm|title=Légendes d'Écran Noir: Jean Marais|website=ecrannoir.fr|access-date=5 July 2017|archive-date=8 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708030302/http://www.ecrannoir.fr/stars/legendes/marais.htm|url-status=live}}</ref> i [[Édouard Dermit|Édouardom Dermitom]], kog je Cocteau formalno usvojio. Marais je glumio u Cocteauovim filmovima ''[[L'Éternel Retour]]'' (1943), ''[[La Belle et la Bête (film, 1946)|La Belle et la Bête]]'' (1946) i ''[[Orphée (film)|Orphée]]'' (1949), kao i u predstavi [[Ruy Blas]] (1947). == Smrt == Cocteau je umro od srčanog udara u svom dvorcu u [[Milli-la-Foret]], [[Essonne (departman)|Essonne]], 11. oktobra 1963. u 74. godini života. Njegova prijateljica, francuska pevačica [[Édith Piaf]], umrla je dan ranije, ali je to objavljeno tek ujutru. Po priči, Cocteau je umro nakon što je čuo za smrt Piaf. Njegovo zdravlje je bilo slabo već nekoliko meseci, a prethodno je imao težak srčani udar 22. aprila 1963. Verodostojniji predlog za razlog pogoršavanja njegovog zdravlja dao je autor [[Roger Peyrefitte]],<ref>''Propos secrets'', Paris: Albin Michel, 1977</ref> koji navodi da je Cocteau bio uništen raskidom sa svojom dugogodišnjom prijateljicom i čuvenom mecenom [[Francine Weisweiller]], kao rezultatom afere koju je imala sa nepoznatim piscem.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1450644/Francine-Weisweiller.html|title=Francine Weisweiller|website=www.telegraph.co.uk|access-date=19 August 2019|archive-date=19 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819023102/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1450644/Francine-Weisweiller.html|url-status=live}}</ref> Weisweiller i Cocteau su se pomirili tek neposredno pre njegove smrti. Prema njegovoj želji, Cocteau je sahranjen ispod poda Kapele Saint-Blaise des Simples u [[Milli-la-Foret]].<ref>Wilson, Scott. ''Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons'', 3d ed.: 2 (Kindle Location 8971). McFarland & Company, Inc., Publishers. Kindle Edition.</ref> [[Epitafi na stećcima|Epitaf]] na njegovom nadgrobnom spomeniku postavljenom u podu kapele glasi: „Ostajem s tobom“ („Je reste avec vous“). == Počasti i nagrade == Godine 1955, Cocteau je postao član [[Académie française|Francuske akademije]] i [[Kraljevska akademija Belgije|Kraljevske akademije Belgije]]. Za života, Cocteau je bio komandant [[Legija časti|Legije časti]], član Malarme akademije, Nemačke akademije (Berlin), Američke akademije, Akademije [[Mark Twain|Marka Twaina]] (SAD), počasni predsednik [[Kanski filmski festival|Kanskog filmskog festivala]], počasni predsednik Francusko-Mađarskog Udruženja i predsednik Džez akademije i Akademije diska. == Književna dela == === Poezija === {{div col|colwidth=30em}} * 1909: ''La Lampe d'Aladin'' * 1910: ''Le Prince frivole'' * 1912: ''La Danse de Sophocle'' * 1919: ''Ode à Picasso'' – ''Le Cap de Bonne-Espérance'' * 1920: ''Escale''. ''Poésies'' (1917–1920) * 1922: ''Vocabulaire'' * 1923: ''La Rose de François'' – ''Plain-Chant'' * 1925: ''Cri écrit'' * 1926: ''L'Ange Heurtebise'' * 1927: ''Opéra'' * 1934: ''Mythologie'' * 1939: ''Énigmes'' * 1941: ''Allégories'' * 1945: ''Léone'' * 1946: ''La Crucifixion'' * 1948: ''Poèmes'' * 1952: ''Le Chiffre sept'' – ''La Nappe du Catalan'' (u saradnji sa [[Georges Hugnet|Georgesom Hugnetom]]) * 1953: ''Dentelles d'éternité'' – ''Appoggiatures'' * 1954: ''Clair-obscur'' * 1958: ''Paraprosodies'' * 1961: ''Cérémonial espagnol du Phénix'' – ''La Partie d'échecs'' * 1962: ''Le Requiem'' * 1968: ''Faire-Part'' (posthumno) {{div col end}} === Romani === {{div col|colwidth=30em}} * 1919: ''[[Le Potomak]]'' (definitivno izdanje: 1924) * 1923: ''[[Thomas l'imposteur]]'' i ''[[Le Grand Écart]]'' * 1928: ''[[Le Livre blanc]]'' * 1929: ''[[Les Enfants terribles]]'' * 1940: ''[[La Fin du Potomak]]'' {{div col end}} === Pozorište i baleti === [[Datoteka:Le Train Bleu 1924.jpg|mini|267x267piksel|Cocteau (u sredini) sa postavom baleta ''Le Train Bleu'', 1924.]] {{div col|colwidth=35em}} * 1917: ''[[Parada (ballet)|Parade]]'', balet (kompozitor: [[Erik Satie]]) * 1921: ''[[Les mariés de la tour Eiffel]]'', balet (kompozitori: [[Georges Auric]], [[Arthur Honegger]], [[Darius Milhaud]], [[Francis Poulenc]] i [[Germaine Tailleferre]]) * 1922: ''[[Antigona (balet)|Antigone]]'' * 1924: ''Roméo et Juliette'' * 1925: ''[[Orphée (pozorišni komad)|Orphée]]'' * 1927: ''[[Oedipus rex (opera)|Oedipus Rex]]'', opera-oratorio (kompozitor: [[Igor Stravinsky]]) * 1930: ''[[La Voix humaine]]'' * 1934: ''[[La Machine infernale (pozorišni komad)|La Machine infernale]]'' * 1936: ''[[L'École des veuves]]'' * 1937: ''Œdipe-roi''. ''[[Les Chevaliers de la Table ronde (pozorišni komad)|Les Chevaliers de la Table ronde]]'', premijerno prikazano u [[Théâtre Antoine]] * 1938: ''[[Les Parents terribles]]'', premijerno prikazano u [[Théâtre Antoine]] * 1940: ''[[Le bel indifférent]]'' * 1940: ''[[Les Monstres sacrés]]'' * 1941: ''[[La Machine à écrire]]'' * 1943: ''[[Renaud et Armide]]''. ''L'Épouse injustement soupçonnée'' * 1944: ''[[L'Aigle à deux têtes]]'' * 1946: ''[[Le Jeune Homme et la Mort]]'', balet [[Roland Petit|Rolanda Petita]] * 1948: ''Théâtre'' I i II * 1951: ''[[Bacchus (pozorišni komad)|Bacchus]]'' * 1960: Nouveau théâtre de poche * 1962: ''L'Impromptu du Palais-Royal'' * 1971: ''[[Le Gendarme incompris]]'' (u saradnji sa [[Raymond Radiguet|Raymondom Radiguetom]] i [[Francis Poulenc|Francisom Poulencom]]) {{div col end}} === Poezija i književna kritika === {{div col|colwidth=30em}} * 1918: ''Le Coq et l'Arlequin'' * 1920: ''Carte blanche'' * 1922: ''Le Secret professionnel'' * 1926: ''Le Rappel à l'ordre'' – ''Lettre à Jacques Maritain'' – ''Le Numéro [[Barbette (akrobata)|Barbette]]'' * 1930: ''Opium'' * 1932: ''Essai de critique indirecte'' * 1935: ''Portraits-Souvenir'' * 1937: ''Mon premier voyage'' (Put oko sveta za 80 dana) * 1943: ''Le Greco'' * 1946: ''La Mort et les Statues'' (fotografije: [[Pierre Jahan]]) * 1947: ''Le Foyer des artistes'' – ''La Difficulté d'être'' * 1949: ''Lettres aux Américains'' – ''Reines de la France'' * 1951: ''[[Jean Marais]]'' – Diskusija o kinematografiji (sa Andréon Fraigneauom) * 1952: ''[[André Gide|Gide]] vivant'' * 1953: ''Journal d'un inconnu''. ''Démarche d'un poète'' * 1955: ''[[Colette]]'' (Diskurs o prijemu u Kraljevskoj akademiji Belgije) – Diskurs o prijemu u [[Académie Française]] * 1956: Discours d'Oxford * 1957: ''Entretiens sur le musée de Dresde'' (sa Louisom Aragonom) – ''La Corrida du 1er mai'' * 1950: ''Poésie critique I'' * 1960: ''Poésie critique II'' * 1962: ''Le Cordon ombilical'' * 1963: ''La Comtesse de Noailles, oui et non'' * 1964: ''Portraits-Souvenir'' (posthumno; diskusija sa [[Roger Stéphane|Rogerom Stéphanom]]) * 1965: ''Entretiens'' sa Andréom Fraigneauom (posthumno) * 1973: ''Jean Cocteau par Jean Cocteau'' (posthumno; Diskusija sa Williamom Fielfieldom) * 1973: ''Du cinématographe'' (posthumno). ''Entretiens sur le cinématographe'' (posthumno) {{div col end}} === Dnevnici === {{div col|colwidth=30em}} *1946: ''La Belle et la Bête'' (dnevnik snimanja) *1949: ''Maalesh'' (dnevnik scenske produkcije) *1983: ''Le Passé défini'' (posthumno) *1989: ''Journal, 1942–1945'' {{div col end}}[[Datoteka:Cocteau, Le combattant, ca. 1940.jpg|mini|Jean Cocteau, ''Le combattant,'' 1940, mastilo na papiru, privatna kolekcija|227x227px]] == Slikarstvo i ilustracije == {{div col|colwidth=40em}} * 1924: ''Dessins'' * 1925: ''Le Mystère de Jean l'oiseleur'' * 1926: ''Maison de santé'' * 1929: ''25 dessins d'un dormeur'' * 1935: 60 nacrta za ''Les Enfants Terribles'' * 1940: ''Le combattant'' * 1941: Crteži za margine ''Chevaliers de la Table ronde'' * 1948: ''Drôle de ménage'' * 1957: ''La Chapelle Saint-Pierre'', [[Villefranche-sur-Mer]] * 1958: ''La Salle des mariages'', Gradska skupština [[Menton]]a – ''La Chapelle Saint-Pierre'' (litografije) * 1958: ''Un Arlequin'' * 1959: ''Gondol des morts'' * 1960: Chapelle ''Saint-Blaise-des-Simples'', [[Milly-la-Forêt]] * 1960: Vitraži crkve Sv. Maximina, Metz, Francuska<ref>[[:fr:Église Saint-Maximin de Metz]]</ref> {{div col end}} == Filmografija == === Režija === {| class="wikitable" !Godina !Originalni naziv !Napomena |- |1932 |''[[Le Sang d'un poète]]'' |prvi film Orfejske trilogije |- |1946 |''[[La Belle et la Bête (film, 1946)|La Belle et la Bête]]'' | |- | rowspan="2" |1948 |''[[L'Aigle à deux têtes]]'' | |- |''[[Les Parents terribles (film)|Les Parents terribles]]'' |adaptacija Cocteauovog istoimenog pozorišnog komada |- | rowspan="2" |1950 |''[[Orphée (film)|Orphée]]'' |drugi film Orfejske trilogije |- |''Coriolan'' |[[Kratki film|kratkometražni film]] klasifikovan kao [[kućni medij]], privatna kolekcija<ref>{{Citation|title=Coriolan|url=http://www.imdb.com/title/tt0205844/|access-date=2019-08-31|archive-date=|archive-url=|url-status=live|website=IMDb}}</ref> |- |1952 |''[[La Villa Santo-Sospir]]'' |kratkometražni [[dokumentarni film]] |- |1960 |''[[Le Testament d'Orphée]]'' |treći film Orfejske trilogije |} === Ostalo === {| class="wikitable" !Godina !Originalni naziv !Zasluge !Napomena |- | rowspan="2" |1943 |''[[L'Éternel Retour]]'' |scenarista | |- |''[[Le Baron fantôme]]'' |scenarista (dijalog), glumac (Baron Julius Carol) | |- |1944 |''[[Les Dames du bois de Boulogne]]'' |scenarista | |- |1948 |[[Ruy Blas (film)|''Ruy Blas'']] |scenarista | |- | rowspan="2" |1950 |''[[Les Enfants terribles (film)|Les Enfants terribles]]'' |scenarista |u režiji [[Jean-Pierre Melville|Jean-Pierre Melvilla]], adaptacija Cocteauove istoimene knjige |- |''[[Un chant d'amour]]'' |direktor fotografije | |- |1951 |''[[La Couronne noire]]'' |scenarista | |- |1957 |''[[8 × 8: A Chess Sonata in 8 Movements]]'' |scenograf |američki eksperimentalni film u režiji [[Hans Richter|Hansa Richtera]] |- |1961 |''[[La Princesse de Clèves]]'' |scenarista | |- |1965 |''[[Thomas l'imposteur]]'' |scenarista |u režiji [[Georges Franju|Georgesa Franjua]], adaptacija Cocteauove istoimene knjige objavljeno dve godine nakon Cocteauove smrti |} == Reference == {{reflist}} {{Commonscat|Jean Cocteau}} == Spoljašnje veze == * {{Ibdb|name=Jean Cocteau|id=6673}} * {{IMDb ime|name=Jean Cocteau|id=0168413}} * [https://norman.hrc.utexas.edu/fasearch/findingAid.cfm?eadID=00292 Jean Cocteau Papers] na [[Harry Ransom Center]] * {{Internet Archive author|sname=Jean Cocteau}} * {{Librivox author|id=11458}} * [https://www.masterworksfineart.com/artists/jean-cocteau/biography Jean Cocteau short Biography] * [http://www.lib.berkeley.edu/MRC/frenchbib.html#cocteau Cocteau/cinema Bibliography (via UC Berkeley)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120508061712/http://www.lib.berkeley.edu/MRC/frenchbib.html#cocteau |date=2012-05-08 }} * [https://web.archive.org/web/20071014053208/http://centremed.monte-carlo.mc/eng/cocteau_centre.php Cocteau CMEF Cap d'Ail] * [http://essonnebalades.free.fr/Cocteau/index.html Cocteau et La chapelle Saint-Blaise-des-Simples] * {{cite journal|author=William Fifield|date=Summer–Fall 1964|title=Jean Cocteau, The Art of Fiction No. 34|url=http://www.theparisreview.org/interviews/4485/the-art-of-fiction-no-34-jean-cocteau|journal=The Paris Review|volume=Summer-Fall 1964|issue=32}} * [https://web.archive.org/web/20180124114037/http://maisoncocteau.net/ Maison Jean Cocteau – Cocteau's former home] {{Cocteau}} {{Les Six}} {{Normativna kontrola}} {{Izabran}} {{Lifetime|1889|1963|Cocteau, Jean}} [[Kategorija:Rođeni 1889.]] [[Kategorija:Umrli 1963.]] [[Kategorija:Francuski pisci]] [[Kategorija:Francuski dramski pisci]] [[Kategorija:Francuski esejisti]] [[Kategorija:Francuski pjesnici]] [[Kategorija:Francuski romanopisci]] [[Kategorija:Francuski filmski režiseri]] [[Kategorija:Francuski scenaristi]] [[Kategorija:Francuski književni kritičari]] [[Kategorija:Francuski filmski scenaristi]] [[Kategorija:Francuski libretisti]] [[Kategorija:Francuski slikari]] [[Kategorija:Članovi Académie française]] [[Kategorija:Memoaristi]] [[Kategorija:Novelisti]] [[Kategorija:Dramaturzi]] [[Kategorija:Gej pisci]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Francuske]] [[Kategorija:LGBT reditelji i rediteljke]] [[Kategorija:LGBT scenaristi i scenaristkinje]] 0pqu3inifdm9u8h82sha2mswpit78lt Korisnik:Duma/U radu5 2 252974 42713974 42713644 2026-10-26T14:14:54Z Duma 16555 42713974 wikitext text/x-wiki '''Ombrophobe''' or '''ombrophobous/ombrophobic plant''' (from [[Greek language|Greek]] ὄμβρος - ''ombros'', "storm of rain"<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Do%29%2Fmbros1 ὄμβρος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> and φόβος - ''phobos'', "[[Fear processing in the brain|fear]]"<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dfo%2Fbos φόβος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref>) is a [[plant]] that cannot withstand much [[rain]]. A similar term are [[xerophile]] and [[xerophyte]]. '''Ombrophile''' or '''ombrophilous/ombrophilic plant''' is a plant that thrives in abundant amounts of rain. The terms were introduced by the 19th-century botanist [[Julius Wiesner]], who identified the two extreme kinds of plants, ombrophobes and ombrophiles. Xerophytes are usually ombrophobous.<ref>Eugenius Warming, [https://books.google.com/books?id=OA2sDEPuqOMC&dq=%22ombrophobous%22&pg=PA32 Oecology of Plants; An Introduction to the Study of Plant-Communities]</ref> == Reference == {{reflist}} Kategorija:Fiziologija biljaka ompfrtwzemw9syshyqt830v65o4pai7 42713998 42713974 2026-10-26T14:55:36Z Duma 16555 42713998 wikitext text/x-wiki '''Ombrofob''' ili '''ombrofobna biljka''' (od [[grčki jezik|grčkog]] ὄμβρος - ''ombros'', "oluja kiše"<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Do%29%2Fmbros1 ὄμβρος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> i φόβος - ''fobos'', "strah"<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dfo%2Fbos φόβος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref>) je [[biljka]] koja ne može podnijeti mnogo [[kiša|kiše]]. Sličan termin su [[kserofil]] i [[kserofit]]. '''Ombrofil''' ili '''ombrofilna biljka''' je biljka koja uspijeva u obilnim količinama kiše. Te termine uveo je botaničar [[Julius Wiesner]] u 19. vijeku nakon što je identificirao dva ekstremna tipa biljaka - ombrofobe i ombrofile. Kserofiti su obično ombrofobni.<ref>Eugenius Warming, [https://books.google.com/books?id=OA2sDEPuqOMC&dq=%22ombrophobous%22&pg=PA32 Ekologija biljaka; Uvod u proučavanje biljnih zajednica]</ref> == Reference == {{reflist}} Kategorija:Fiziologija biljaka kjzez90zr82tmavu88a3lwpbosb7ftq 42714032 42713998 2026-10-26T15:48:47Z Duma 16555 42714032 wikitext text/x-wiki [[File:SLH.nature.png|thumb|right|Ova karta [[Schleswig-Holstein]]a prikazuje različite ekotope predstavljene različitim bojama.]] '''Ecotopes''' are the smallest ecologically distinct [[landscape]] features in a landscape mapping and classification system. As such, they represent relatively [[homogeneous]], spatially explicit landscape functional units that are useful for stratifying landscapes into ecologically distinct features for the measurement and mapping of landscape structure, function and change. Like [[ecosystems]], ecotopes are identified using flexible criteria, in the case of ecotopes, by criteria defined within a specific ecological mapping and classification system. Just as ecosystems are defined by the interaction of [[Biotic component|biotic]] and [[abiotic]] components, ecotope classification should stratify landscapes based on a combination of both biotic and abiotic factors, including vegetation, soils, hydrology, and other factors. Other parameters that must be considered in the classification of ecotopes include their period of stability (such as the number of years that a feature might persist), and their spatial scale (minimum mapping unit). The first definition of ecotope was made by [[Thorvald Sørensen]]<ref>{{cite journal |last= Sørensen| first = T.| authorlink = Thorvald Sørensen| year = 1936| title = Some ecosystemtical characteristics determined by [[Christen C. Raunkiær|Raunkiær's]] circling method| journal= [[Scandinavian Scientist Conference|Nordiska (19. skandinaviska) naturforskarmötet i Helsingfors den 11-15 augusti 1936]] | pages= 474–475 }} "To designate the fundamental unit of ecological plant sociology I propose the term ecotope, viz. the field delimited as an object of investigation within a given ecosystem (Tansley)"</ref> in 1936. [[Arthur Tansley]] picked this definition up in 1939 and elaborated it. He stated that an ecotope is "the particular portion, [...], of the physical world that forms a home for the organisms which inhabit it". In 1945 [[Carl Troll]] first applied the term to [[landscape ecology]] "the smallest spatial object or component of a geographical landscape". Other academics clarified this to suggest that an ecotope is ecologically homogeneous and is the smallest ecological land unit that is relevant. The term "patch" was used in place of the term "ecotope", by Forman and Gordon (1986), who defined a patch as "a nonlinear surface area differing in appearance from its surroundings". However, by definition, ecotopes must be identified using a full suite of ecosystem characteristics: patches are a more general type of spatial unit than ecotopes. In [[ecology]] an ecotope has also been defined as "The species relation to the full range of environmental and biotic variables affecting it" (Whittaker et al., 1973), but the term is rarely used in this context, due to confusion with the [[ecological niche]] concept. __NOTOC__ == Povezano == * [[Biotop]] * [[Ekotip]] == Reference == {{Reflist}} == Bibliografija == * Bastian, O., C. Beierkuhlein, H. J. Klink, J. Löfffler, U. Steinhardt, M. Volk, and M. Wilmking. 2003. Landscape structures and processes. Pages 49–112 in O. Bastian and U. Steinhardt, eds. Development and Perspectives of Landscape Ecology. Kluwer Academic Publishers. * Farina, A. 1998. Principles and Methods in Landscape Ecology. Chapman & Hall, London; New York. * Forman, R. and Gordon, M. 1986. Landscape Ecology. Wiley, New York. * Haber, W. 1994. System ecological concepts for environmental planning. Pages 49–67 in F. Klijn, ed. Ecosystem Classification for Environmental Management. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, The Netherlands. * Ingegnoli, V. 2002. Landscape Ecology - a Widening Foundation: A Holistic Unifying Approach. Springer, Berlin; New York. * Klijn, F., and H. A. Udo De Haes. 1994. A hierarchical approach to ecosystems and its implications for ecological land classification. Landscape Ecology 9: 89-104. * Schmithüsen, J. 1948. "Fliesengefüge der Landschaft" und "Ökotop": Vorschläge zur begrifflichen Ordnung und zur Nomenklatur in der Landschaftsforschung. Berichte zur Deutschen Landeskunde (Bad Godesberg) 5: 74-83. * Tansley, A. G. 1939. The British Isles and Their Vegetation. Vol. 1 of 2. Cambridge, United Kingdom. 494 pp. * Troll, C. 1950. Die geografische landschaft und ihre erforschung. Pages 163-181. Studium Generale 3. Springer, Heidelberg, German Democratic Republic. * Whittaker, R. H., S. A. Levin, and R. B. Root. 1973. Niche, habitat, and ecotope. American Naturalist 107: 321-338. * Zonneveld, I. S. 1989. The land unit - A fundamental concept in landscape ecology, and its applications. Landscape Ecology 3: 67-86. == Vanjske poveznice == {{wiktionary}} * [http://www.ecotope.org/about/ecotopes Skup različitih definicija termina "ekotop"] * [http://www.eoearth.org/article/Ecotope Ekotop u Enciklopediji Zemlje] Kategorija:Ekosistemi qpzm3epibrc6l27mn6i9nsenpmy7emc 42714048 42714032 2026-10-26T19:23:07Z Duma 16555 42714048 wikitext text/x-wiki [[File:SLH.nature.png|thumb|right|Karta [[Schleswig-Holstein]]a na kojoj su prikazani različiti ekotopi predstavljeni različitim bojama.]] '''Ekotopi''' su najmanje zasebne ekološke cjeline [[pejzaž]]a u sistemu mapiranja i klasifikacije pejzaža. Kao takvi, oni predstavljaju relativno [[Homogenost i heterogenost|homogene]], prostorno eksplicitne funkcionalne jedinice pejzaža koje su korisne za njegovu stratifikaciju u ekološki različite karakteristike u svrhu mjerenja i mapiranja strukture, funkcije i promjena pejzaža. Ekotopi se, poput [[ekosistem]]a, razvrstavaju prema kombinaciji [[biotički faktor|biotičkih]] i [[Abiotički faktor|abiotičkih]] faktora, kao što su vegetacija, tlo i hidrološke karakteristike. Pri klasifikaciji se uzimaju u obzir i trajnost njihovih obilježja te veličina najmanje prostorne jedinice koja se mapira. Kriteriji klasifikacije ovise o primijenjenom sistemu mapiranja i klasifikacije. Prvu definiciju ekotopa dao je [[Thorvald Sørensen]]<ref>{{cite journal |last= Sørensen| first = T.| authorlink = Thorvald Sørensen| year = 1936| title = Some ecosystemtical characteristics determined by [[Christen C. Raunkiær|Raunkiær's]] circling method| journal= [[Scandinavian Scientist Conference|Nordiska (19. skandinaviska) naturforskarmötet i Helsingfors den 11-15 augusti 1936]] | pages= 474–475 }} "Da bih označio fundamentalnu jedinicu ekološke biljne sociologije, predlažem termin ekotop, tj. polje ograničeno kao objekt istraživanja unutar datog ekosistema (Tansley)."</ref> 1936. godine. [[Arthur Tansley]] je preuzeo tu definiciju 1939. i dodatno je razradio. Izjavio je da je ekotop "poseban dio, [...], fizičkog svijeta koji predstavlja dom za organizme koji ga nastanjuju". [[Carl Troll]] je 1945. prvi primijenio taj termin na [[pejzažna ekologija|pejzažnu ekologiju]] kako bi opisao "najmanji prostorni objekt ili komponentu geografskog pejzaža". Drugi akademici su elaborirali na tu temu i sugerirali da je ekotop ekološki homogen i da predstavlja najmanju relevantnu ekološku kopnenu jedinicu. Forman i Gordon (1986) su koristili termin "parče" umjesto riječi "ekotop", a definirali su ga kao "nelinearnu površinu koja se po izgledu razlikuje od svoje okoline". Međutim, po definiciji, ekotopi se moraju identificirati upotrebom cijelog niza karakteristika ekosistema: parčad su općitiji tip prostorne jedinice od ekotopa. U [[ekologija|ekologiji]], ekotop se također definira kao "Odnos vrste prema punom rasponu okolišnih i biotičkih varijabli koje na nju utječu" (Whittaker et al., 1973), ali se taj termin rijetko upotrebljava u tom kontekstu zbog miješanja s konceptom [[ekološka niša|ekološke niše]]. == Povezano == * [[Biotop]] * [[Ekotip]] == Reference == {{Reflist}} == Bibliografija == * Bastian, O., C. Beierkuhlein, H. J. Klink, J. Löfffler, U. Steinhardt, M. Volk, and M. Wilmking. 2003. Landscape structures and processes. Pages 49–112 in O. Bastian and U. Steinhardt, eds. Development and Perspectives of Landscape Ecology. Kluwer Academic Publishers. * Farina, A. 1998. Principles and Methods in Landscape Ecology. Chapman & Hall, London; New York. * Forman, R. and Gordon, M. 1986. Landscape Ecology. Wiley, New York. * Haber, W. 1994. System ecological concepts for environmental planning. Pages 49–67 in F. Klijn, ed. Ecosystem Classification for Environmental Management. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, The Netherlands. * Ingegnoli, V. 2002. Landscape Ecology - a Widening Foundation: A Holistic Unifying Approach. Springer, Berlin; New York. * Klijn, F., and H. A. Udo De Haes. 1994. A hierarchical approach to ecosystems and its implications for ecological land classification. Landscape Ecology 9: 89-104. * Schmithüsen, J. 1948. "Fliesengefüge der Landschaft" und "Ökotop": Vorschläge zur begrifflichen Ordnung und zur Nomenklatur in der Landschaftsforschung. Berichte zur Deutschen Landeskunde (Bad Godesberg) 5: 74-83. * Tansley, A. G. 1939. The British Isles and Their Vegetation. Vol. 1 of 2. Cambridge, United Kingdom. 494 pp. * Troll, C. 1950. Die geografische landschaft und ihre erforschung. Pages 163-181. Studium Generale 3. Springer, Heidelberg, German Democratic Republic. * Whittaker, R. H., S. A. Levin, and R. B. Root. 1973. Niche, habitat, and ecotope. American Naturalist 107: 321-338. * Zonneveld, I. S. 1989. The land unit - A fundamental concept in landscape ecology, and its applications. Landscape Ecology 3: 67-86. == Vanjske poveznice == {{wiktionary}} * [http://www.ecotope.org/about/ecotopes Skup različitih definicija termina "ekotop"] * [http://www.eoearth.org/article/Ecotope Ekotop u Enciklopediji Zemlje] Kategorija:Ekosistemi fltlfj3s0trcjkbduwnlxg5bpmpaqd5 42714054 42714048 2026-10-26T19:27:51Z Duma 16555 42714054 wikitext text/x-wiki '''Antitropical''' (alternatives include '''biantitropical''' or '''amphitropical''') '''distribution''' is a type of [[disjunct distribution]] where a [[species]] or [[clade]] exists at comparable [[latitude]]s across the [[equator]] but not in the [[tropics]]. For example, a species may be found north of the [[Tropic of Cancer]] and south of the [[Tropic of Capricorn]], but not in between.<ref>{{Cite journal|last=Raven|first=Peter H.|date=1963|title=Amphitropical Relationships in the Floras of North and South America|journal=The Quarterly Review of Biology|language=en|volume=38|issue=2|pages=151–177|doi=10.1086/403797|s2cid=85310607 |issn=0033-5770}}</ref> With increasing time since [[Seed dispersal|dispersal]], the disjunct populations may be the same variety, species, or clade.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Simpson|first1=Michael G.|last2=Johnson|first2=Leigh A.|last3=Villaverde|first3=Tamara|last4=Guilliams|first4=C. Matt|date=2017|title=American amphitropical disjuncts: Perspectives from vascular plant analyses and prospects for future research|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=104|issue=11|pages=1600–1650|doi=10.3732/ajb.1700308|issn=0002-9122|doi-access=free|hdl=10261/168338|hdl-access=free}}</ref> How the life forms distribute themselves to the opposite hemisphere when they can't normally survive in the middle depends on the species; plants may have their seed spread through wind, animal, or other methods and then germinate upon reaching the appropriate climate, while sea life may be able to travel through the tropical regions in a larval state or by going through deep ocean currents with much colder temperatures than on the surface. For the American amphitropical distribution, dispersal has been generally agreed to be more likely than [[vicariance]] from a previous distribution including the tropics in North and South America.<ref name=":0" /> [[Peter Raven]] identified three patterns of amphitropical disjunct distribution of plants. '''Bipolar disjuncts''' are taxa which occur at high (subpolar or polar) latitudes. '''Temperate disjuncts''' are those which occur in temperate climates. '''Desert disjuncts''' occur in the [[Sonoran Desert|Sonoran]], [[Chihuahuan Desert|Chihuahuan]], and central Mexican deserts of North America (southwestern United States and northern Mexico) and in the deserts and semi-deserts of southern South America. Raven identified 30 bipolar disjunct species and closely-related species pairs, 130 temperate disjuncts, and 'a substantial number' of desert disjuncts.<ref name = Raven>Raven, Peter H. “Amphitropical Relationships in the Floras of North and South America.” ''The Quarterly Review of Biology'', vol. 38, no. 2, 1963, pp. 151–77. JSTOR, http://www.jstor.org/stable/2819162. Accessed 1 February 2026.</ref> == Poznati slučajevi == === Biljke === * ''[[Phacelia crenulata]]'' – scorpionweed * ''[[Bowlesia incana]]'' – American Bowlesia * ''[[Osmorhiza berteroi]]'' and ''[[Osmorhiza depauperata]]'' – sweet cecily species. * ''[[Ruppia megacarpa]]''<ref>Ito, Y., T. Ohi-Toma, J. Murata and Nr. Tanaka (2010) Hybridization and polyploidy of an aquatic plant, ''Ruppia'' (Ruppiaceae), inferred from plastid and nuclear DNA phylogenies. ''[[American Journal of Botany]]'' '''97:''' 1156-1167</ref> * ''[[Solenogyne]]''<ref>Nakamura, K., T. Denda, G. Kokubugata, P.I. Forster, G. Wilson, C.-I Peng, M. Yokota (2012) Molecular phylogeography reveals an antitropical distribution and local diversification of ''Solenogyne'' (Asteraceae) in the Ryukyu Archipelago of Japan and Australia. ''[[Biological Journal of the Linnean Society]]'' '''105:''' 197-217</ref> *For a list of American amphitropically distributed plants (237 vascular plants), see the tables in the open access paper Simpson et al. 2017<ref name=":0" /> or their working group on figshare<ref>{{Cite web|url=https://figshare.com/projects/American_Amphitropical_Disjunction_Working_Group/25510|title=American Amphitropical Disjunction Working Group|website=figshare.com|access-date=2019-02-23}}</ref> === Životinje === * ''[[Scylla serrata]]'' – mud crab * [[Crayfish|Freshwater crayfish]] * Ground beetle genus ''[[Bembidion]]'' === Mahovine i lišajevi === * ''[[Tetraplodon (plant)|Tetraplodon]] fuegianus''<ref>{{Cite journal|last1=Lewis|first1=Lily R.|last2=Biersma|first2=Elisabeth M.|last3=Carey|first3=Sarah B.|last4=Holsinger|first4=Kent|last5=McDaniel|first5=Stuart F.|last6=Rozzi|first6=Ricardo|last7=Goffinet|first7=Bernard|date=2017|title=Resolving the northern hemisphere source region for the long-distance dispersal event that gave rise to the South American endemic dung mossTetraplodon fuegianus|journal=American Journal of Botany|volume=104|issue=11|pages=1651–1659|doi=10.3732/ajb.1700144|issn=0002-9122|doi-access=free}}</ref> - dung moss == Povezano == * [[Rapoportovo pravilo]] == Reference == {{Reflist}} Kategorija:Biogeografija i7znlvu9cco5mvm4ydx2b620kygl9kt Vatroglavi kraljić 0 254896 42714061 42677402 2026-10-26T19:49:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714061 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = pink | naziv = Vatroglavi kraljić | slika = Regulus ignicapilla Arundel.jpg | slika_širina = 225px | slika_opis = Mužjak u Engleskoj | status = {{StatusNiskaZabrinutost}} | regnum = [[Životinje|Animalia]] | phylum = [[Svitkovci|Chordata]] | classis = [[Ptice|Aves]] | ordo = [[Vrapčarke|Passeriformes]] | subordo = [[Pjevice|Passeri]] | familia = [[Regulidae]] | genus = ''[[Regulus]]'' | species = '''''R. ignicapilla''''' | dvoimeno = ''Regulus ignicapilla'' | dvoimeno_autorstvo = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1820) | karta_raspon = Regulus ignicapilla -approx range map.png | karta_raspon_širina = 235px | karta_raspon_opis = Rasprostranjenost vatroglavog kraljića }} '''Vatroglavi kraljić''' ([[Latinski jezik|latinski]]: ''Regulus ignicapilla'') vrlo je mala ptica [[vrapčarke|vrapčarka]] iz porodice [[kraljići]]. Gnijezdi se na područjima Europe i sjeverozapadne Afrike na kojima vlada umjerena klima, te je djelomično [[ptica selica]] jer seli sa pticama središnje Europe koje prezimljuju na jug. Vatroglavi kraljić na [[Baleari]]ma i sjevernoj Africi je priznat kao zasebna [[podvrsta]] ''Regulus ignicapilla balearicus'', ali populacija na [[Madeira|Madeiri]], koja je prije bila klasificirana kao podvrsta, se danas smatra zasebnom vrstom, madeirskim vatroglavim kraljićem (''Regulus madeirensis''). Fosilski predak je identificiran na temelju samo jedne kosti krila. Ovaj kraljić ima zelenkastu boju leđa te bijele dijelove. Ima bijela perja oko krila, crnu prugu oko oka, iznad i ispod koje su pruge bele boje. Vijenac na glavi, narančast kod mužjaka i žut kod ženke, se pokazuje tijekom parenja, zbog čega je i dobio svoj engleski naziv, "Vatreni vijenac" ([[Engleski jezik|engl.]] ''firecrest''). Ptica površno liči na [[žutoglavi kraljić|žutoglavog kraljića]], sa kojom dijeli područje u Europi, ali vatroglavi kraljić ima brončana ramena i izražajne šare po glavi. Pjev se sastoji od visokih tankih nota, koje su manje visine od one njegovog rođaka. Vatroglavi kraljić se gnijezdi u šumama ili vrtovima u kojima raste drveće sa [[kritosjemenjače|širokim lišćem]] ili [[četinari|iglama i tisem]], gdje gradi kompaktna gnijezda od tri sloja na granama. Ženka sama leži na sedam do dvanaest jaja, a oba roditelja hrane izlegle ptiče, koji sazriju 22-24 dana nakon što su se izlegli. Vatroglavi kraljić je neprestano u pokretu i često lebdi dok traži kukce kojima se hrani, a zimi se često pridružuju skupinama [[sjenica]]. Iako je bilo slučajeva mjesnog opadanja njegovog broja, ova vrsta nije na popisu briga skupina za zaštitu vrsta zbog svoje velike europske populacije i širenje svojeg opsega staništa u zadnjem stoljeću. Katkad je meta [[ptica grabljivica]] ili parazita. Moguće je da je ova vrsta bila izvorno "kralj ptica" u europskom folkloru. == Opis == Vatroglavi kraljić je malena ptica, oko 9&nbsp;cm dugačka sa rasponom krila od 13–16&nbsp;cm,<ref name=BWP/> koja teži oko 4-7 grama. Ima svijetlo zelenkaste gornje dijelove tijela sa brončanom mrljom na svakom ramenu, te bijelim donjim dijelovima sa smeđo-sivim bojama na prsima i boku. Ima dvije bijele pruge ispod krila, crno perje na vrhu krila i smeđe-crne noge. Šare na glavi su upečatljive: vijenac na glavi je narančast kod mužjaka i žut kod ženke. Ženka se razlikuje od mužjaka i po razmjerno manjim bojama perja te po manjoj veličini. Mladi imaju sivkaste boje te im manjka šareni vijenac; ostale značajke na glavi su prisutne, ali slabijih boja od oraslih. Do prve zime, jedino im se ne mijenjaju perja za let i na repu tijekom [[Mitarenje|mitarenja]], a mlade ptice su tada već gotovo identične sa odraslim. Ova ptica skače tako što tijelo drži u horizontalnom položaju, a njen let je slab i popraćen zujanjem, sa ponekad brzim i okretnim manevrima.<ref name= Baker/> Odrasli vatroglavi kraljić se rijetko kada mogu zamijeniti sa drugim vrstama; [[Pallasov zviždak]] ima sličnu glavu i šare, ali mu kruna ima blijedo žutu boju, a ne izražajno brončanu. Mladi vatroglavi kraljić se katkad zamijeni sa [[žutoglavi kraljić|žutoglavim kraljićem]], ali često pokazuje dovoljno šara na glavi da ih se razlikuje.<ref name= Baker/> Vatroglavi kraljić se također razlikuje od Pallasovog zviždaka po žviždačevom blijedom prugom na kruni i žutim tijelom. Često se mladi vatroglavi kraljić zamijeni i sa [[šarenokrili zviždak|šarenokrilim zviždakom]], koji ima slične šare na glavi, ali mu je resa blijeđa i bijeli trbuh i tamnije, smeđe noge.<ref name= Barthel>{{cite journal | last= Barthel | first= Peter H | year=2003 | title= Juvenile firecrests ''Regulus ignicapilla'' as a confusion risk with yellow-browed ''Phylloscopus inornatus'' and Pallas's warblers ''P. proregulus'' | journal= [[Limicola (journal)|Limicola]] | volume= 17 | issue = 3 |language = njemački | pages= 139–151}}</ref> == Taksonomija i klasificiranje == [[Datoteka:Regulus ignicapillus Roitelet triple-bandeau.jpg|thumb|Mužjak na ruci, [[Lille]], Francuska.]] Kraljići se katkad uključuju u [[grmuš]]e, ali im se često daje status [[Porodica (taksonomija)|porodice]],<ref name = BB852 >{{cite journal |last= Monroe |first= Burt L. |date=February 1992 |title= The new DNA-DNA avian classification: What's it all about? |url= https://archive.org/details/sim_british-birds_1992-02_85_2/page/n10 |journal= British Birds |volume=85 |issue= 2|pages=53–61 }}</ref> pogotovo kada nedavna istraživanja pokazuju da su, usprkos površnim sličnostima, kraljići [[filogenija|filogenski]] udaljeni od grmuša.<ref name= Barker>{{cite journal | last= Barker | first= F Keith | coauthors= Barrowclough, George F; Groth, Jeff G | year= 2002 | title= A phylogenetic hypothesis for passerine birds: taxonomic and biogeographic implications of an analysis of nuclear DNA sequence data | journal= Proceedings of the Royal Society of London B | volume= 269 | pages= 295&ndash;308 | url= http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/269/1488/295.full.pdf | doi= 10.1098/rspb.2001.1883 | pmid= 11839199 | pmc= 1690884 | issue= 1488 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name= Spicer>{{cite journal | last= Spicer | first= Greg S | coauthors= Dunipace, Leslie | year= 2004 | title= Molecular phylogeny of songbirds (Passeriformes) inferred from mitochondrial 16S ribosomal RNA gene sequences | journal= Molecular Phylogenetics and Evolution | volume= 30 | pages= 325&ndash;335 | url= http://online.sfsu.edu/~gs/spicer/pages/spicerpdf/spicerdunipace04.pdf | doi= 10.1016/S1055-7903(03)00193-3 | pmid= 14715224 | access-date= 2013-12-17 | archive-date= 2012-03-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120304150636/http://online.sfsu.edu/~gs/spicer/pages/spicerpdf/spicerdunipace04.pdf | dead-url= yes }}</ref><ref name= alstrom>{{cite journal | last= Alström | first= Per | coauthors= Ericson, Per G P; Olsson, Urban; Sundberg, Per | year= 2006 | title= Phylogeny and classiccation of the avian superfamily Sylvioidea | journal= Molecular Phylogenetics and Evolution | volume= 38 | pages= 381&ndash;397 | url= http://www.nrm.se/download/18.4e1d3ca810c24ddc70380001143/Alstr%C3%B6m+et+al+Sylvioidea+MPEV+2006.pdf | doi= 10.1016/j.ympev.2005.05.015 | pmid= 16054402 | access-date= 2013-12-17 | archive-date= 2021-06-27 | archive-url= https://web.archive.org/web/20210627134311/https://www.nrm.se/download/18.4e1d3ca810c24ddc70380001143/Alstr%C3%B6m+et+al+Sylvioidea+MPEV+2006.pdf }}</ref> Imena porodica, [[Regulidae]], i njenog jedinog roda, ''[[Kraljić (rod)|Regulus]]'', potječu od [[latinski|latinskog]] ''regulus'', umanjenice riječi ''rex'', "kralj",<ref name = Chambers>{{cite book | last = Brookes| first = Ian (editor-in-chief) | title = [[Chambers Dictionary|The Chambers Dictionary]], ninth edition | year =2006 | publisher = Chambers | location = Edinburgh | pages = 223, 735, 1277 | isbn = 0-550-10185-3}}</ref> te se odnose na karakteristične narančaste ili žute vijence odrasle ptice. Vatroglavog kraljića je prvi put formalno opisao nizozemski zoolog [[Coenraad Jacob Temminck]] 1820. kao ''Sylvia ignicapilla'';<ref name= Temminck >{{cite book | last = Temminck | first = Coenraad Jacob | authorlink = Coenraad Jacob Temminck| title = Manuel d'ornithologie, ou Tableau systematique des oiseaux qui se trouvent en Europe | edition= second | year = 1820–1840 | publisher = H Cousin & E d'Ocagne | location = Paris| page = 231 |url=http://books.google.ca/books?id=BN4TAAAAYAAJ&dq=Manuel%20d'ornithologie%2C%20ou%20Tableau%20systematique%20des%20oiseaux%20qui%20se%20trouvent%20en%20Europe&pg=PA231#v=onepage&q&f=false | language = francuski}}</ref> relativno kasna identifikacija ove česte europske ptice objašnjava se time da je bilo rasprostranjeno mišljenje da se radi o nekom varijetetu žutoglavog kraljića.<ref name= Wood>{{cite book | last = Wood | first = Neville | year = 1836 | title = British song birds: being popular descriptions and anecdotes of the choristers of the groves | location = London| publisher = John W Parker | pages = 143–145 | url = http://books.google.ca/books?id=OW4FAAAAQAAJ&dq=British%20song%20birds%3A%20being%20popular%20descriptions%20and%20anecdotes%20of%20the%20choristers%20of%20the%20groves&pg=PA143#v=onepage&q&f=false}}</ref> Ime vrste potječe od latinske riječi ''ignis'' -- "vatra"—i -- ''capillus'' -- "kosa".<ref name = Chambers/> Dvojno ime se često zove ''R. ignicapillus'' zbog nerazumijevanja latinske gramatike.<ref name= aerc2010>{{cite book | last = Crochet | first = P-A | coauthors= Raty, L; De Smet, G; Anderson, B; Barthel, P H; Collinson, J M; Dubois, P J; Helbig, A J; Jiguet, F; Jirle, E; Knox, A G; Le Maréchal, P; Parkin, D T; Pons, J-M; Roselaar, C S; Svensson, L; van Loon, A J; Yésou, P | title = AERC TAC's Taxonomic Recommendations July 2010 | url = http://www.aerc.eu/DOCS/AERC%20TAC%20recommendations%20July%202010%20version%202.0.pdf | year = 2010 | publisher = Association of European Rarity Committees (AERC) | page = 14 }}</ref> Postoje dvije široko priznate podvrste vatroglavog kraljića, ''R.&nbsp;i.&nbsp;ignicapilla'' i mediteranski ''R.&nbsp;i.&nbsp;balearicus'' (Jordans, 1923). Ova druga podvrsta naseljava [[Baleari|Baleare]] i sjever Afrike, te je neznatno bljeđi ispod i sivkastiji na vrhu od prve podvrste.<ref name= Baker/> Neki su predlagali druge podvrste, uključujući jugoistočni ''R.&nbsp;i.&nbsp;caucasicus'', sjevernoafrički ''R.&nbsp;i.&nbsp;laeneni'',<ref name="Packert"/> i [[krim]]ski ''R.&nbsp;i.&nbsp;tauricus''.<ref name= Redkin>{{cite journal | last= Redkin | first= Y A| year= 2001| title= A new subspecies of Firecrest ''Regulus ignicapillus'' (Temminck, 1820) (Regulidae, Passeriformes) from the mountains of the Crimea | journal= Ornitologia | volume= 29 | issue = | pages= 98–102 | doi = }}</ref> Vatroglavi kraljić sa [[Madeira]], ''R.&nbsp;madeirensis'', je također formalno smatran podvrstom, ali [[filogenija|filogenske]] analize na temelju [[citokrom b|citokroma ''b'']] pokazale da se madeirski kraljić razlikuje na razini vrste. Razlika gena citokroma ''b'' između madeirskog i europskog vatroglavog kraljića je 8,5%, što se može usporediti sa razinom raznolikosti između ostalih ''Regulus'' vrsta, kao što je 9% između žutoglavog kraljića i žutoglavog carića.<ref name = hbw>Martens, Jochen; Päckert, Martin "Family Regulidae (Kinglets & Firecrests)" pp. 330–349 in {{cite book| last = Del Hoyo | first = Josep | coauthors = Elliott, Andrew; Christie David A (eds) | title = Handbook of the Birds of the World: Old World Flycatchers to Old World Warblers v. 11 | year = 2006 | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-96553-06-X }}</ref> Ta otočna vrsta se također razlikuje u [[Morfologija|morfologiji]] i vokalizaciji.<ref name= Sangster>{{cite journal | last= Sangster | first= George | authorlink= George Sangster | coauthors= Collinson, J Martin; Helbig, Andreas J; Knox, Alan G; Parkin, David T. | year= 2005 | title= Taxonomic recommendations for British birds: third report | journal= Ibis | volume= 147 | pages= 821–826 | url= http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/118644713/PDFSTART | doi= 10.1111/j.1474-919X.2005.00483.x }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sugerirani razdor prihvatila je Udruga povjerenstva europskog rijetkosti (AERC) 2003.,<ref name= aerc >{{cite book | last = AERC Taxonomy Committee | title = AERC TAC's Taxonomic Recommendations | url = http://www.aerc.eu/DOCS/AERCTACAccepted.pdf | year = 2003| publisher = Association of European Rarities Committees | page = 22}}</ref> iako neki autoriteti, kao što je ''[[The Clements checklist of birds of the world|The Clements checklist]]'', nisu priznali ovu novu vrstu.<ref name = Clements >{{cite web | author = James Clements; Schulenberg, T S; Iliff, M J; Sullivan, B L; Wood, C L | title = The Clements checklist of birds of the world: Version 6.4. | year = 2009 | url = http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist | publisher = Cornell University Laboratory of Ornithology | accessdate = 30 July 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100821172048/http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist | archive-date = 2010-08-21 | url-status = dead}}</ref> [[Tajvan]]ski kraljić (''Regulus goodfellowi'') se kod nekih smatra rasom vatroglavog kraljića; ipak, pjev ove tajvanske ptice, koja sliči [[Himalaji|himalajskim]] rasama žutoglavog kraljića, i genske informacije ukazuju da je povezan sa himalajskim žutoglavim kraljićem, te samo udaljeno sa vrstom vatroglavog kraljića.<ref name= flamecrest>{{cite journal | last= Päckert | first= Martin | coauthors= Martens, Jochen; Severinghaus, Lucia Liu | year= 2008 | title= The Taiwan Firecrest (''Regulus goodfellowi'') belongs to the Goldcrest assemblage (''Regulus regulus'' s. l.): evidence from mitochondrial DNA and the territorial song of the Regulidae | journal= Journal of Ornithology | volume= 150 | issue= 1 | pages= 205–220 | url= http://www.springerlink.com/content/vk47812401430l68/fulltext.pdf | format= PDF | doi= 10.1007/s10336-008-0335-5 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kraljići na [[Kanari]]ma, koji su se također smatrali bliskima vatroglavim kraljićima, danas se smatraju dvijema podvrstama žutoglavog kraljića.<ref name= pack2006>{{cite journal | last= Päckert | first= Martin | year=2006 | title= Song dialects as diagnostic characters—acoustic differentiation of the Canary Island Goldcrest subspecies ''Regulus regulus teneriffae'' Seebohm 1883 and ''R. r. ellenthalerae'' Päckert ''et al''. 2006 (Aves: Passeriformes: Regulidae) | journal= Zootaxa | volume= 1325 | pages= 99–115}}</ref> === Fosili === Postoji jako malo fosila iz [[pleistocen]]a (prije 2,6&nbsp;milijuna do 12.000&nbsp;godina) iz Europe i Izraela koji se odnose na postojeće vrste ''Regulus'', većinom žutoglavih kraljića ili neidentificiranih vrtsa, ali i španjolskog primjerka vatroglavog kraljića. [[Lakatna kost]] iz Bugarske je identificirana da pripada fosiliziranoj vrsti, ''[[Regulus bulgaricus]]'', od prije 2,6&ndash;1,95&nbsp; milijuna godina. Čini se da se radi o pretku današnjeg vatroglavog kraljića, a žutoglavi kraljić se odvojio od ove linije sredinom pleistocena.<ref name = Boev>{{cite journal |last= Boev |first= Zlatozar |year= 1999 |title= ''Regulus bulgaricus'' sp. n. – the first fossil Kinglet (Aves: Sylviidae) from the Late Pliocene of Varshets, Western Bulgaria |journal= Historia Naturalis Bulgarica |volume= 10 |url= http://haltakov.com/8group/zb/sci/131_boev_1999_regulus_bulgaricus.pdf |format= PDF |pages= 109–115 |access-date= 2013-12-17 |archive-date= 2021-08-30 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210830215512/http://www.haltakov.com/8group/zb/sci/131_boev_1999_regulus_bulgaricus.pdf |dead-url= yes }}</ref> == Rasprostranjenost == [[Datoteka:KorkeichePortugal1994.jpg|desno|mini|225px|Hrast plutnjak je česta nastamba ove ptice]] Vatroglavi kraljić se gnijezdi i obitava u [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela|širokolisnim i mještovitim šumama umjerene klime]], a voli [[hrast plutnjak]] i [[jova|jovu]] gdje je moguće, ali i [[bukva|bukvu]] i [[božikovina|božikovinu]]. Koristi i miješane širokolisne i [[četinjače|četinjaste]] šume, osobito neke vrste drveća kao što su [[smreka]], [[jela]], [[cedar]] i [[bor (biljka)|bor]], često one uz koje rastu [[kleka]], [[bršljan]] ili dvilja [[ruža]]. U suhim [[mediteran]]skim područjima nalazimo ga na četinjarima, hrastovima i miješanim šumama na nadmorskoj visini do 2.800 metara.<ref name= Baker/> Za razliku od specijaliziranih ptica, kao što je [[šumski brgljez]] i [[kratkokljuni puzavac]], koji se hrane na deblu, kraljić ne trebaju velike šume, a njihova gustoća populacije je neovisna o veličini šume.<ref name= Tellería>{{cite journal | last= Telleria | first= J L | coauthors= Santos, T | year= 1995 | title= Effects of forest fragmentation on a guild of wintering passerines: the role of habitat selection | journal= Biological Conservation | volume= 71 | pages= 61–67 | url= http://www.ucm.es/info/zoo/bcv/pdf/1995_BiolCons_71_61.pdf | format= PDF | doi= 10.1016/0006-3207(94)00021-H | access-date= 2013-12-17 | archive-date= 2012-10-12 | archive-url= https://web.archive.org/web/20121012051031/http://www.ucm.es/info/zoo/bcv/pdf/1995_BiolCons_71_61.pdf | dead-url= yes }}</ref> Po zimi se manje pouzdaje u zimzeleno drveće neko žutoglavi kraljić, te se giba prema granici šume i prema šikari. Putuje sam ili u parovima, te često odlazi u grmlje i nižu vegetaciju.<ref name= Baker/> Ova vrsta opstaje i po urbanim područjima, ako postoji prikladno područje po parkovima ili velikim vrtovima; gustoća populacije po vrtovima se može usporediti i sa najvećim razinama u prirodnim staništima.<ref name= Palomino>{{cite journal | last= Palomino | first= David | coauthors= Carrascal, Luis M | year= 2006 | title= Urban influence on birds at a regional scale: A case study with the avifauna of northern Madrid province | journal= Landscape and Urban Planning | volume= 77 | pages= 276–290 | url= http://www.vertebradosibericos.org/lmcarrascal/pdf/leup2004.pdf | format= PDF | access-date= 2013-12-17 | archive-date= 2008-09-07 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080907081825/http://www.vertebradosibericos.org/lmcarrascal/pdf/leup2004.pdf | dead-url= yes }}</ref><ref name= witt>{{cite journal | last= Witt | first= Klaus | coauthors= Mitschke, Alexander; Luniak, Maciej |date=December 2005 | title= A comparison of common breeding bird populations in Hamburg, Berlin and Warsaw | journal = Acta Ornithologica | volume= 40 | issue = 2 | pages= 139–146 | doi = 10.3161/000164505775247737}}</ref> Ova ptica se gnijezdi po gotovo cijeloj Europi, od južne Engleske, Francuske, Španjolske i Portugala na zapadu pa sve do Bjelorusije, Ukrajine, Grčke i [[Baltik]]a na istoku i sjeveru. Postoje i izolirane populacije istočno od glavnih staništa, u zapadnoj [[Gruzija|Gruziji]], [[Krim]]u i Turskoj. Njen opseg je između 16 i 24&nbsp;°C [[izolinija]] srpnja.<ref name=BWP>{{cite book| last = Snow | first = David |coauthors= Perrins, Christopher M (editors)| title = The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumes) | publisher = Oxford University Press |year = 1998| location = Oxford | pages = 1346–1348 |isbn = 0-19-850188-9}}</ref> Južne ptice su uglavnom stalni prebivatelji, za razliku od sjevernih i istočnih populacija koje [[ptice selice|migriraju]] tijekom zime prema meditenskim područjima. ''R.&nbsp;i.&nbsp;balearicus'' obitava na [[Baleari]]ma i sjevernim dijelovima Maroka, Alžira i Tunisa.<ref name= Baker>{{cite book | last = Baker | first = Kevin |title = Warblers of Europe, Asia and North Africa ([[Helm Identification Guides]]) | year = 1997 | publisher = Helm| isbn =0-7136-3971-7 |pages = [https://archive.org/details/warblersofeurope0000bake/page/383 383]–384 | location = London}}</ref> Ova vrsta je zamijećena i na udaljenim mjestima po Norveškoj, Finskoj, Estoniji, Cipru, Egiptu i Libanonu.<ref name =hbw/><ref name="BirdLife">{{cite web | title = BirdLife International Species factsheet: ''Regulus ignicapilla '' | author= | publisher = [[BirdLife International]] | url = http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=112556 | accessdate = 4 July 2010}}</ref> == Ponašanje i ekologija == === Razmnožavanje === [[Datoteka:Regulus ignicapilla -Galicia, Spain -singing in a conifer tree-8 (1).jpg|thumb|Vatroglavi kraljić pjeva u [[Galicija (Španija)|Galiciji]], Španjolska]] [[Datoteka: Regulus ignicapilla MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|thumb|Jaja vatroglavog kraljića]] Vatroglavi kraljić je [[monogamija|monogaman]]. Mužjak pjeva tijekom razdoblja parenja, često sa uzdignutim vijencem, te se šepiri tako što vrh perja uperi prema ženki, pokaže vijenac i šare na glavi. Po tome se također razlikuje od žutoglavog kraljića koji se pokloni kako bi naglasio vijenac na glavi. Teritorij parenja je otprilike 0,5 hektara velik, te se poklapa sa susjednim teritorijima žutoglavog kraljića. Te dvije vrste ptice se katkad mogu i sukobiti dok brane teritorij,<ref name= Simms/> ali količina stvarnog suparništva između njih vjerojatno nije velika. Španjolska studija sugerira da su ti teritorijalni sukobi, i drugi fenomeni poput mužjaka koji pjevaju miješanim ili alternativnim pjevom, vjerojatno najčešći kada jedna vrsta lokalno nadmašuje drugu po brojnosti;<ref name= Becker>{{cite journal| last= Becker | first= Peter H | year= 1977 | title= Verhalten auf Lautäußerungen der Zwillingsart, interspezifische Territorialität und Habitatansprüche von Winter- und Sommergoldhähnchen (''Regulus regulus'', ''R. ignicapillus'') |language = njemački| journal= Journal fũr Ornithologie | volume= 118 | issue = 3 | pages= 233–260 | doi = 10.1007/BF01643534}}</ref> kod drugih slučajeva, dva carića su naučila ignorirati pjev jedno drugog. Tijekom šepirenja, mužjak vatroglavog kraljića usmjeri vijenac prema ženki i lebdi iznad nje prije parenja.<ref name= Simms/> Gnijezdo je često dobro utvrđeno na grani, uglavnom ne na prevelikoj visini, iako [[Eric Simms (ornitolog)|Eric Simms]] zapaža da su gnijezda znala biti i na visini od 20 metara.<ref name= Simms/> Vatroglavi kraljići se katkad gnijezde blizu gnijezda [[jastreb]]a. To im omogućava da izbjegnu opasnost od glavnih neprijatelja i predatora, kao što je [[obični kobac]], ili kradljivci gnijezda -- [[šojka]] i [[pjegavi djetlić]].<ref name= BB103>{{cite journal| last= Mawson | first= Geoff |date=April 2010 | title= Apparent nesting association of Northern Goshawks and Firecrests | journal= British Birds | volume= 103 | pages= 243–244}}</ref> Gnijezdo je zatvoreno i sagrađeno od tri sloja sa malenim ulazom na vrhu. Gornji sloj čine mahovina, grančice, paučina i lišaj. Paučina se koristi da bi katkad učvrstila grančice oko gnijezda. Srednji sloj čine mahovina, popraćena perjem (katkad i do 3.000).<ref name=BWP/> Gnijezdo je manje, dublje i kompaktnije od onog žutoglavog kraljića, duboko oko 5–7&nbsp;cm i široko oko 8&nbsp;cm.<ref name= Simms/> Ženka sama pravi gnijezdo, iako ju mužjak prati dok ona pravi gnijezdo tijekom razdoblja od oko tri tjedna.<ref name =hbw/> Leženje u zapadnoj Europi počinje već u travnju, a na istoku krajem svibnja; druga generacija jaja, koja je česta, odvija se između lipnja i srpnja.<ref name=BWP/> Jaja su ružićasta sa slabo primjetnim crvenim šarama,<ref name= Seebohm >{{cite book | last = Seebohm | first = Henry | authorlink = Henry Seebohm | title = Coloured Figures of the Eggs of British Birds | url = https://archive.org/details/colouredfigureso00seeb | year = 1896| publisher = Sheffield: Pawson and Brailsford |page = [https://archive.org/details/colouredfigureso00seeb/page/209 209], plate 53 }}</ref> dok jaja madeirskog vatroglavog kraljića imaju bijelu boju sa smeđim pjegama.<ref name= Simms>{{cite book | last = Simms | first = Eric |title = British Warblers (New Naturalist Series) | url = https://archive.org/details/britishwarblers0000simm | year = 1985| location = London| publisher = Collins | page = [https://archive.org/details/britishwarblers0000simm/page/370 370] |isbn =0-00-219810-X }}</ref> Veličina jaja je oko 14x10 mm te teže oko 0,7 grama, od čega 5% otpada na ljusku.<ref name = BTO>{{cite web|title= Firecrest '' Regulus ignicapilla '' [Temminck, 1820]|work= BTO''Web'' BirdFacts | url= http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob13150.htm |publisher=British Trust for Ornithology |accessdate=17 October 2010}}</ref> U jednom gnijezdu ima oko 7–12 jaja. Ženka leži na jajima 14,5 do 16,5 dana, sve dok se mladi ne izlegu, a sazriju osam do deset dana nakon toga. Oba roditelja hrane mlade.<ref name=BWP/> Ova vrsta postaje spolno zrela nakon jedne godine, a prosječni životni vijek joj je manje od dvije godine.<ref name = BTO/> Usprkos poklapanju teritorija za parenje, hibird vatroglavog i žutoglavog kraljića vjerojatno sprječavaju razlike u šepirenju i izgledu glave. Čak i u studijama ptica u kojima je ženka žutokljunog kraljića dobila umjetnu prugu oko očiju kako bi došlo do parenja sa mužjakom vatroglavog kraljića, mlade nikada nije odgojio miješani par te su se činili loše adaptirani u usporedbi sa vrstom roditelja.<ref name =hbw/> === Hranjenje === [[Datoteka:Orchesella cincta.jpg|upright|thumb|Vatroglavi kraljić hrani mlade [[skokuni]]ma (prosječna veličina 4&nbsp;mm) nakon čega zahtijevaju veću hranu kako rastu.]] Sve vrste carića su gotovo isključivo [[kukcojedi]], te se hrane [[člankonošci]]ma sa mekanom kutikulom, kao što su [[skokuni]], [[lisna uš]] i pauci. Hrane se i ličinkama i jajima pauka i kukaca, te povremeno uzimaju i pelud. Sve vrste lebde prije nego nađu i uhvate kukca. Vatroglavi kraljić voli veliki plijen, za razliku od žutoglavog. Oboje znaju i uzimati kukce zarobljene u paučini, a vatroglavi kraljići znaju i pojesti samog pauka.<ref name = hbw/> Vatroglavi kraljić se hrani po drveću i iskorištava gornju površinu grana kod [[četinari|čatinara]] i lišća istih. To je u suprotnosti sa žutoglavim kraljićem koji se često hrani sa unutarnjih strana grana i lišća. Tijekom zime, krda vrtoglavog kraljića pokrivaju površine tla tri puta brže od žutoglavog kraljića, te ignoriraju najmanji plijen u usporedbi sa svojim rođakom; veći beskralježnjaci se ubijaju tako što ih lupaju o granu.<ref name = hbw/> Vatroglavi kraljić se bolje hrani dok stoji te ima noge koje su bolje prilagođene za grabljenje.<ref name= Leisler >{{cite journal | last= Leisler | first= Bernd | coauthors= Thaler, Ellen | year= 1982 | title= Differences in morphology and foraging behaviour in the goldcrest ''Regulus regulus'' and firecrest ''R. ignicapillus'' | journal= Annales Zoologici Fennici | volume= 19 | pages= 277–284 | url= http://www.sekj.org/PDF/anzf19/anz19-277-284.pdf | format= PDF | archive-date= 2024-11-02 | access-date= 2013-12-18 | archive-url= https://web.archive.org/web/20241102103126/https://www.sekj.org/PDF/anzf19/anz19-277-284.pdf | url-status= dead }}</ref> Mladi se hrane gotovo isključivo skokunima; jedine iznimke su povremeno pauci. Od petog dana nadalje, hrana za gnijezdo uključuje i biljne uši i veliku količinu [[puževi]]h kućica koje su potrebne za rast kostiju. Nakon drugog tjedna hrana uključuje i velike moljce i gusjenice, kao i raznu količinu člankonošaca koje odrasli uglavnom izbjegavaju, kao što su [[kosci]], [[uholaže]] i [[stonoge]].<ref name="hbw"/> Tijekom zime, vatroglavi kraljić se udruži sa drugim pticama, kao što su [[sjenice]] i druge vrapčarke.<ref name= Baker/> Ovaj carić lovi na većem rasponu visina i tipova vegetacije nego kada se hrani sam. Vrste koje se hrane u čoporu imale su dva puta više uspjeha od solitarnih ptica.<ref name= Herrera>{{cite journal | last= Herrera | first= Carlos M | year= 1979 | title= Ecological aspects of heterospecific flocks formation in a Mediterranean passerine bird community | journal= Oikos | volume= 33 | issue= 1 | pages= 85–96 | url= http://www.plant-animal.es/pdfs/Herrera.1979.Oikos.pdf | format= PDF | doi= 10.2307/3544516 | access-date= 2013-12-18 | archive-date= 2011-07-20 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110720143131/http://www.plant-animal.es/pdfs/Herrera.1979.Oikos.pdf | dead-url= yes }}</ref> U nekim područjima, zimske ptice su razvile naviku približiti se stanicama za hranjenje životinja radi masne hrane, katkad zajedno sa žutoglavim kraljićem i drugim pticama, kao što je obični zviždak i [[crnokapa grmuša]].<ref name= Simms/> Probavni sustav vatroglavog kraljića je prilagođen kukcima, dok druge vrapčarke uključuju i voće u jesenju prehranu. Španjolska studija je usporedila taj rod sa vatroglavim kraljićem i [[gorski zviždak|gorskim zviždakom]]. Rezultati su ukazali da, ovisno o tjelesnoj težini, kukcojedi su imali kraća crijeva, ali duži ciklus prolaza hrane kroz crijeva nego vrsta zviždaka. Kukcojedi su često i manji o [[omnivor|sveždera]].<ref name= Jordano >{{cite journal | last= Jordano | first= Pedro | year= 1987 | title= Frugivory, external morphology and digestive system in Mediterranean sylviid warblers ''Sylvia'' spp. | journal= Ibis | volume= 129 | pages= 175–189 | url= http://ebd10.ebd.csic.es/pdfs/Jordano_1987_Ibis_Sylvia%20morphology%20and%20frugivory.pdf | format= PDF | access-date= 2013-12-18 | archive-date= 2013-06-20 | archive-url= https://web.archive.org/web/20130620203613/http://ebd10.ebd.csic.es/pdfs/Jordano_1987_Ibis_Sylvia%20morphology%20and%20frugivory.pdf }}</ref> === Pjev === Pjev se sastoji od tri ili četiri tanke visoke note, slično kao i [[žutoglavi kraljić]], ali sa nižom visinom glasa,<ref name= Mullarney>{{cite book | last = Mullarney | first = Killian | authorlink = Killian Mullarney | coauthors = Svensson, Lars; Zetterstrom, Dan; Grant, Peter J. |title = Collins Bird Guide | year = 1999 | publisher = London: Collins | page = 336| isbn = 0-00-219728-6}}</ref> ''zit-zit-zit'' češće nego ''see-see-see''.<ref name= Simms/> Pjesma je spoj pozivnih nota u dugoj sekvenci. Najčešće se sastoji od 11-14 nota po pjevu, koji postaje glasniji i brži, a zadnje tri note su različite od prethodnih: ''zit-zit-zit-zit-zit-zit-zit-zit-zit-zit-zirt.zirt.zirt''. Pjev obično traje 0,5–2,5 sekundi, kraćih od 3,5–4,0 sekundi koliko traje pjev žutoglavog kraljića, te se ponavlja osam puta po minuti. U svibnju i lipnju, pjev je najčešći nakon svitanja, ali traje i tijekom dana. Tijekom parenja, pjev se uglavnom čuje ujutro.<ref name= Simms/> Pjesma mediteranske podvrste, ''R.&nbsp;i.&nbsp;balearicus'', je vrlo slična glavnoj vrsti, ali jedna značajka odvaja madeiranskog kraljića od vatroglavog kraljića: otočna ptica pjeva u tri faze, dvije od poziva a jedna od ljutog pjeva. Pozivni pjev ima i jaču frekvenciju i harmoniju od kopnene podvrste.<ref name= Packert>{{cite journal | last= Päckert | first= Martin | coauthors = Martens, Jochen; Hofmeister, Tanja |date=January 2001 | title= Lautäußerungen der Sommergoldhähnchen von den Inseln Madeira und Mallorca (''Regulus ignicapillus madeirensis, R. i. balearicus'') | journal= Journal für Ornithologie |language = njemački| volume= 142| issue = 1 | pages= 16–29 | doi = }}</ref><ref name= Constantine>{{cite book | last = Constantine | first = Mark | coauthors= The Sound Approach| title = The Sound Approach to Birding: A Guide to Understanding Bird Sound | year = 2006 | location = Poole | publisher = The Sound Approach | isbn =90-810933-1-2 |page =137 }}</ref> === Predatori i paraziti === [[Datoteka:Accipiter nisus Meneer Zjeroen.jpg|upright|thumb|[[Obični kobac]] je glavni predator malih ptica.]] Glavni predator malih šumskih ptica je [[obični kobac]], čija prehrana se sastoji čak 98% od ptica.<ref name= gensbol>{{cite book | last = Génsbøl| first = Benny | title = Birds of Prey | url = https://archive.org/details/collinsguidetobi0000gens| year = 1987 |location = London | publisher = Collins | isbn = 0-00-219176-8 |pages = [https://archive.org/details/collinsguidetobi0000gens/page/154 154]–156 }}</ref> [[Šumska sova]] se oslanja na ulov sisavaca, ali trećina njene hrane su također šumske ptice.<ref name=Voous >{{cite book | last = Voous | first = Karel H | | coauthors= Cameron, Ad |title = Owls of the Northern Hemisphere| year = 1988 |location = London | publisher = Collins | isbn =0-00-219493-7 |pages = 209–219}}</ref> Jaja u gnijezdu mogu pojesti vjeverice, šojke i pjegavi djetlići.<ref name= BB103/> Vatroglavi kraljić je naizgled nepoznat kao domaćin [[Kukavica (ptica)|kukavici]], rasprostranjenom europskom parazitu u potomstvu.<ref name=soler1>{{cite journal | last= Soler | first= Juan Josė | coauthors= Møller, Anders Pape |date=January 1995 | title= A comparative analysis of the evolution of variation in appearance of eggs of European passerines in relation to brood parasitism | journal= Behavioral Ecology | volume= 7 | issue = 1 | pages= 89–94 | url =http://beheco.oxfordjournals.org/content/7/1/89.full.pdf |format = PDF | doi=10.1093/beheco/7.1.89}}</ref><ref name= soler2>{{cite journal | last= Soler | first= Juan Josė | coauthors= Møller, Anders Pape; Soler, Manuel | year= 1999 | title= A comparative study of host selection in the European cuckoo ''Cuculus canorus'' | journal= Oecologia | volume= 118 | pages= 265–276 | url= http://www.eeza.csic.es/eeza/documentos/soler_cuckoo%20host%20selection.pdf | format= PDF | doi= 10.1007/s004420050727 | access-date= 2013-12-19 | archive-date= 2010-09-21 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100921063630/http://www.eeza.csic.es/eeza/documentos/soler_cuckoo%20host%20selection.pdf | dead-url= yes }}</ref> Invazivni [[Argentinski mrav]] (''Linepithema humile'') je čest u mediteranskim područjima, te smanjuje brojnost [[člankonošci|člankonošce]], tako što potiskuje domaće vrste mrava, što utječe i na vatroglavog kraljića koji na raspolaganju ima manje kukaca kojima hrani mlade.<ref name= Argentine >{{cite journal | last= Estany-Tigerström | first= David | coauthors= Bas, Josep Maria; Pons, Pere | year= 2010 | title= Does Argentine ant invasion affect prey availability for foliage-gleaning birds? | journal= Biological Invasions | volume= 12 | pages= 827–839 | url= http://www.springerlink.com/content/r10315356g7841m5/fulltext.pdf | format= PDF | doi= 10.1007/s10530-009-9504-6 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Postoji manjak informacija o parazitima vatroglavog kraljića, ali rasprostranjena [[buha klokočica]] (''Dasypsyllus gallinulae''), je primjećena u redovima roda ''Regulus''.<ref name = Rothschild >{{cite book |title= Fleas, Flukes and Cuckoos. A study of bird parasites |author= Miriam Rothschild; Clay, Theresa |year= 1953 |publisher= Collins |location= London |page = 113 |url= http://ia331318.us.archive.org/1/items/fleasflukescucko017900mbp/fleasflukescucko017900mbp.pdf |format = PDF}}</ref> [[Pernate grinje]] su uočene kod tih ptica, među njima i ''Proctophyllodes glandarinus''. Te grinje žive na gljivicama koje rastu na perju.<ref name = mites>{{cite web | author= Schöne, Richard; Schmäschke, Ronald; Sachse, Margit | title= interesting facts | work= federmilben | url= http://www.federmilben.de/en/interestingfacts.html | publisher= Star-Media GmbH | access-date= 2013-12-19 | archive-date= 2016-03-03 | archive-url= https://web.archive.org/web/20160303180009/http://www.federmilben.de/en/interestingfacts.html | dead-url= yes }}</ref><ref name= Krivolutsky>{{cite journal | last= Krivolutsky | first= Dmitri A | coauthors= Lebedeva, Natalia V | year=2004 | title= Oribatid mites (Oribatei) in bird feathers: Passeriformes | journal= Acta Zoologica Lituanica | volume= 14 | issue = 2 | pages= 19–38 | url =http://ssc-ras.ru/ras/files/pdf/prlcm_kryvolutskylebedevaazl2004-1.pdf |format = PDF}}</ref> Gljivice na perju se izgleda hrane [[keratin]]om vanjskog perja ili uljem od perja.<ref name= fungi>{{cite journal | last= Pugh | first= G J F |date=April 1972 | title= the contamination of birds' feathers by fungi | journal= Ibis | volume= 114 | issue = 2 | pages= 172&ndash;177 | url = | doi = }}</ref> == Status == Vatroglavi kraljić je proširio svoj prostor staništa u 19. i 20. stoljeću,<ref name = Boev/> kada je kolonizirao sjevernu Francusku, izgradio prva gnijezda u Nizozemskoj 1928. i Danskoj 1961.<ref name=BWP/> U Britaniji, zabilježen je tek u nekoliko slučajeva do 1839.,<ref name= Macgillivray >{{cite book | last = Macgillivray | first = William | title = A History of British Birds, Indigenous and Migratory: Volume 2. Cantatores, songsters | year = 1839| location = London |publisher = Scott, Webster, and Geary |page = 417}}</ref> ali je zabilježeno da se prvi put gnijezdio tek 1962.,<ref name=BWP/> a danas je rasprostranjen te ga nalazimo na jugu Engleske.<ref name = BTO/> Blaže zime znače da ptice mogu prezimiti dalje prema sjeveru, te se opseg prebivališta može proširiti u budućnosti.<ref name= fielder>Fiedler, Wolfgang (2003) "Recent changes in migratory behaviour of birds: a compilation of field observations and ringing data" str. 21&ndash;29 u{{cite book | last = Berthold | first = Peter | coauthors= Gwinner, Eberhard; Sonnenschein, Edith | title = Avian migration | url = https://archive.org/details/avianmigration0003hmgw | year = 2003 | location = Heidelberg | publisher = Springer-Verlag | isbn = 3-540-43408-9 }}</ref> 1986. zabilježena je i populacija na sjeveru Maroka.<ref name=BWP/> Rast populacije ograničavaju prikladna staništa, te mogu nastati mjesna opadanja zbog gubitka četinara usred oluje ili posađivanja novih drveća.<ref name= Hustings>{{cite journal | last= Hustings | first= Fred | year= 2002 | title= Broedende Vuurgoudhanen ''Regulus ignicapillus'' in Nederland: hoe het verder ging | journal= Limosa | volume= 75 | pages= 85–90 | url= http://www.sovon.nl/pdf/LIM-75_3-02-hustings.pdf | language= nizozemski | format= PDF | access-date= 2013-12-19 | archive-date= 2011-07-18 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110718073357/http://www.sovon.nl/pdf/LIM-75_3-02-hustings.pdf | dead-url= yes }}</ref> Mjesno opadanje populacije može nastati zbog zagađenje [[teški metal|teškim metalom]] koji utječe na ptice koje se hrane na tlu ili pobiru po lišću.<ref>{{cite journal | last= Eeva | first= Tapio | coauthors= Koivunen, Vesa; Hakkarainen, Harri | year= 2002 | title= Population densities of forest birds in a heavy metal pollution gradient | journal= Avian Science | volume= 2 | pages= 1–10 | url= http://www.sci.utu.fi/biologia/tutkimus/projektit/malliprojekti/AS_density_2002.PDF | format= PDF | access-date= 2013-12-19 | archive-date= 2012-03-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120314093118/http://www.sci.utu.fi/biologia/tutkimus/projektit/malliprojekti/AS_density_2002.PDF | dead-url= yes }}</ref> Vatroglavi kraljić ima široki raspon staništa te se procjenjuje da mu je populacija između 10-30 milijuna, većinom u Europi. Procjenjuje se da je populacija stabilna zbog nedostatka dokaza o opadanju ili ozbiljnoj prijetnji. [[IUCN-ov crveni popis]] ga na svojoj listi stavlja kao vrstu kojoj ne prijeti ugrožavanje.<ref>{{cite web |id=160032428 |title=''Regulus ignicapilla'' |assessors=BirdLife International |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16. prosinca 2013 |url=http://www.iucnredlist.org/details/160032428/0 }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == U kulturi == [[Aristotel]] i [[Plinije Stariji]] navode legendu o natjecanju između ptica kako bi vidjele tko će biti kralj, a titulu osvaja ona ptica koja može poletjeti do najveće visine. Isprva se činilo da će jastreb pobijediti s lakoćom, ali se umorio i jedna mala ptica, koja se skrivala iza njegovog repa, se pojavila te poletjela na još većoj visini, te je osvojila titulu.<ref>Aristotel, ''[[Povijest životinja]]'', 9.11.</ref><ref>Plinije, ''Prirodna povijest'', 10.74</ref> Na temelju te legende, u većini europskog folklora [[carić]] je opisan kao "kralj ptica" ili nositelj plamena. Ipak, ovi termini su se koristili i na ''Regulus'' vrste, pa se pretpostavlja da porijeklo naziva potječe od vatrenog vijenca na glavi,<ref name= zeus>{{cite book | last = Cook | first = Arthur Bernard | title = Zeus: A Study in Ancient Religion | url = https://archive.org/details/zeusstudyinancie01cook | year = 1914 | publisher =Cambridge: Cambridge University Press |page = [https://archive.org/details/zeusstudyinancie01cook/page/52 52]}}</ref><ref name = Suolahti>{{cite book | last = Suolahti | first = Viktor Hugo | title = Die deutschen Vogelnamen: eine wortgeschichtliche Untersuchung | year = 1909 | publisher = Karl J Trbner| language = njemački | location = Strassbourg | url = http://www.archive.org/stream/diedeutschenvoge00suol#page/80/mode/2up | pages =80–85 }}</ref><ref name= Cocker>{{cite book | last = Cocker | first = Mark | coauthors= Mabey, Richard | title= Birds Britannica | url = https://archive.org/details/birdsbritannica0000cock |year=2005 |location = London | page =[https://archive.org/details/birdsbritannica0000cock/page/232 232] | publisher = Chatto & Windus | isbn = 0-7011-6907-9}}</ref> Nastala je i manja konfuzija zbog sličnosti [[Starogrčki jezik|starogrčke]] riječi za carića (βασιλεύς ''basileus'', "car") i vijenca (βασιλισκος ''basiliskos'', "carić").<ref name= arnott>{{cite book | last = Arnott | first =William Geoffrey | title = Birds in the ancient world from A to Z | year = 2007 | location = Abingdon | publisher = Routledge | isbn = 0-415-23851-X |page = 35 }}</ref> <gallery> file:Estrelinha de Cabeça Listada (Regulus Ignicapilla).jpg|<center>Vatroglavi kraljić na čempresu file:Firecrest93.JPG|<center>Ilustracija file:Regulus ignicapillus nest.jpg|<center>Primjer gnijezda file:Regulus ignicapillus 3.jpg|<center>Vatroglavi kraljić u prirodi file:Regulus ignicapilla.jpg|<center>Ptica u letu </gallery> == Reference == {{Reflist|colwidth=30em}} == Vanjske veze == {{commons category|Regulus ignicapilla}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/common-firecrest-regulus-ignicapilla Video i fotografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160608013113/http://ibc.lynxeds.com/species/common-firecrest-regulus-ignicapilla |date=2016-06-08 }} na Internet Bird Collection * [http://www.ibercajalav.net/img/383_FirecrestRignicapilla.pdf Život vatroglavog kraljića, autori: Javier Blasco-Zumeta i Gerd-Michael Heinze] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111226174759/http://www.ibercajalav.net/img/383_FirecrestRignicapilla.pdf |date=2011-12-26 }} * [http://proleksis.lzmk.hr/31080/ ''Vatroglavi kraljić''] na [[Proleksis enciklopedija|Proleksis enciklopediji]] {{Izabran}} [[Kategorija:Ptice]] [[Kategorija:Vrapčarke]] 18mui3zwl9j2vyjj7yuwnexrcswzlbi 2026. 0 257502 42714080 42713765 2026-10-26T22:42:08Z Alekol 2231 /* Oktobar/Listopad */ 42714080 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|2026}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|2026}} Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]]. * UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica. * Nove godine: 火马 [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9. * Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4. * Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro. * 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi. * 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a. * [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani. * 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]]. * 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti. [[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]] * [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]]. * [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja. * 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica. * 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog. * [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]]. * [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata. * 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a. * [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638. * [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a). * 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija). * 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije. * [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film "[[Svadba (2026.)|Svadba]]" - najgledaniji hrvatski film. * 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg. * [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane. * [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu. * 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]]. * [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta). * [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija. * 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]]. * [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca. * [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija). * 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]]. * [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi. * 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]]. * [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane. * 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza. * [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone. [[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na "Epsteinovom otoku" 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]] * 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona. * 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983. === Februar/Veljača === * 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH. * [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara. * [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023). * 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane. * [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000. * 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]]. * [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og). * 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu. * 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]]. * [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila. * 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava. * [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji. * 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024. * [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%. * [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima. * [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom. * [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina. * [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. ** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih. ** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]] * [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru. * 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi. * [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta. * [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi). * [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke. * [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a. * [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; "[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]" se obraća Ustavnom sudu. * 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]]. * [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan. * [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]]. * [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet. * [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih. * 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]]. * 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og). * [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib). * [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026</ref> * [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta. * 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis. * [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra. * [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]]. * 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz. * [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije. * 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima. * [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj. * 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu. * [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata. * [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom. * [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom. === April/Travanj === [[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]] * [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje. * [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca. * [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj. * [[7. 4.]] - Trump: "jedna civilizacija će umreti večeras" ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca. * [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje. * [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca. [[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]] * 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti. * [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana. * [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu. * [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade. * [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata. * [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu. * [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja. * 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD. * [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata. * [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]]. * 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]]. * [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000). * 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija). * [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri. * [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj. * [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]. * 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini. * [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela. * 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa. * 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu. * [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27" na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji). * 15 - 29. 5. - Prikazuju se uspešni filmovi koji sa započeli kao postovi na YouTubeu: natprirodni horor ''Obsession'' (15.) i SF psihološki horor ''Backrooms'' (29. 5.). * 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske ("Bangaranga"), 15. Lelek iz Hrvatske ("Andromeda"), 17. Lavina iz Srbije ("Kraj mene"). * [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava. * [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice. * 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996. * 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. * [[23. 5.]] - Miting "Ti i ja, Slavija", u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana. * [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom. * 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini. * [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije. * [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni. * [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]]. * [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]]. * [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Protesti u Albaniji, nazvani Flamingo revolucija - protivljenje gradnji luksuznog odmarališta kod Valone (ostrvo Sazan i laguna Narta, na inicijativu [[Jared Kushner|Jareda Kushnera]]) šire se i na Tiranu, pošto su aktivisti napadnuti od lokalnog obezbeđenja. * 2. i 9. 6. - Antiimigrantska osećanja u Ujedinjenom Kraljevstvu: objavljivanje snimka hapšenja Henryja Nowaka u [[Southampton]]u, pred smrt nakon što ga je ubo Sik, i 9-tog napad nožem na čoveka u [[Belfast]]u izazivaju proteste odn. nemire. * [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao "rizik po bezbednost". * 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi. * [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana. * 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije. * [[5. 6.]] - Samit EU–Zapadni Balkan u Tivtu. * [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu: Kurtijevo Samoopredeljenje 53/120 mandata (-4). [[Datoteka:2026-06-08 Ballroom construction and UFC arena White House Washington DC 13-23-11.jpg|mini|Borilište i gradilište kod Bele kuće]] * 7. 6. - Izbori u Armeniji: proeuropska stranka premijera [[Nikol Pašinjan|Pašinijana]] zadržava većinu. * 7. 6. - Iran ispalio rakete na Izrael, nakon dva meseca, zbog izraelskih udara na Bejrut. * [[9. 6.]] - Pošto je oboren američki [[Boeing AH-64 Apache|Apache]], dolazi do novog ciklusa udara sa Iranom. * [[10. 6.]] - Papa je blagoslovio Kulu Isusa Krista bazilike [[Sagrada Família]] u Barceloni, visine 172,5 metara. * 11. 6. - 19. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]] u Sjevernoj Americi. ** Bosna i Hercegovina: 12. 6. 1:1 sa Kanadom; 18. 6. gubi od Švicarske 4:1; 24. 6. pobjeđen Katar 3:1 - ide dalje. ** Hrvatska: 17. 6. gubi od Engleske 4:2; 23. 6. pobjeđena Panama 1:0; 27. 6. pobjeđena Gana 2:1 - ide dalje. * [[12. 6.]] - Firma [[SpaceX]] je izašla na berzu. [[Elon Musk]] je prvi bilioner (1.000 milijardi). * [[13. 6.]] - [[New York Knicks]] prvaci NBA nakon 53 godine. * [[14. 6.]] - Objavljeno da je postignut sporazum o okončanju rata između Irana i SAD. Zbog nastavljenih dejstava u Libanu, sporazum i otvorenost Hormuskog moreuza se više puta dovode u pitanje. * 14. 6. - ''UFC Freedom 250'': borilačka priredba na Južnom travnjaku Bele kuće. * [[15. 6.]] - U Kijevu su pogođeni saborna crkva Kijevo-pečerske lavre i Filmski studio Dovženko. * [[18. 6.]] - Najveći napad na Moskvu od 2022, opet pogođena velika rafinerija u Kapotnji, na Moskvu pada crna kiša. * 18. 6. - Kriza vođstva Laburističke partije u UK: gradonačelnik Manchestera Andy Burnham je ubedljivo dobio na dopunskim izborima za parlament. * [[19. 6.]] - Više javno tužilaštvo u Beogradu sumnjiči studente da su simulirali upotrebu zvučnog topa u martu 2025. * [[20. 6.]] - Protestni skup u Novom Sadu. * [[22. 6.]] - Britanski premijer [[Keir Starmer]] objavljuje da podnosi ostavku. * ca. 24. 6. - Val toplote na zapadu Evrope. Oboren junski rekord u Engleskoj (37,3 stepena 26-tog), u Francuskoj prosečno najtoplije ikada, s temperaturama do 44,3 stepena. * [[24. 6.]] - Dva jaka potresa u [[Venezuela|Venezueli]], preko 6.500 mrtvih. * [[27. 6.]] - Naprednjački skup u Beogradu. Preds. Vučić najavljuje da će podneti ostavku. * 27. 6. - Toplota se premešta u srednju Evropu: rekordi u Nemačkoj (41,5 stepen), Češkoj (40,6), Danskoj (37). * [[28. 6.]] - Studentski skup "Sve se vidi na Vidovdan" u Kraljevu. * [[29. 6.]] - Najtopliji junski dan u Beogradu, 38,9 stepeni. * [[30. 6.]] - Preko milion nedokumentovanih migranata i tražioca azila se prijavilo za regularizaciju statusa u Španiji. * 30. 6. - Protesti protiv imigracije u Južnoj Africi. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:DamonNolanHathaway-byPhilipRomano.jpg|mini|180px|Pred premijeru "Odiseje"]] [[Datoteka:Enzo Fernandez Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-208.jpg|180px|mini|Finale Svjetskog kupa]] * [[1. 7.]] - Američki diplomata Louis Chrishock je imenovan za v.d. [[Visoki predstavnik za BiH|Visokog predstavnika za BiH]], dok EU i SAD ne postignu kompromis (Rusija ga ne prihvata). * 1. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]]: ** Bosna i Hercegovina: 1/2. 7. gubi od SAD 2:0. ** Hrvatska: 2/3. 7. gubi od Portugala 2:1. * [[2. 7.]] - U jakom napadu na Kijev gine 30 ljudi. * [[5. 7.]] - Američkom igraču Bolagunu suspendovana posledica crvenog kartona u meču sa BiH (SAD gube od Belgije 4:1). * [[6. 7.]] - Državna sahrana [[Ali Hamenei]]a (4 - 9. 7.): milioni ljudi učestvuju u pogrebnoj procesiji u Teheranu. Kovčeg je 8. 7. pronesen i iračkim gradovima Nadžaf i Kerbala. * [[8. 7.]] - Nakon razmene vatre, Trump kaže da je primirje sa Iranom "završeno". Uveče novi udari. * ca. 9. 7. - Treći talas vrućine na zapadu Evrope. * [[10. 7.]] - Putnik Ryanaira iz Srbije zamalo izleteo kroz razbijeni prozor. * [[11. 7.]] - Povijesno nizak vodostaj [[Drava|Drave]] kod Osijeka, -173. * 11. 7. - Pisac [[Vladimir Arsenijević]] pretučen ispod Brankovog mosta; komemoracija žrtvama Srebrenice otkazana. * [[15. 7.]] - Ukrajinski predsednik Zelenski smenio ministra odbrane Mihajla Fedorova, što izaziva proteste. * [[16. 7.]] - Preds. Trump u obraćanju naciji tvrdi da su se Kinezi mešali u izbore 2020. * [[17. 7.]] - U američkoj bazi u Jordanu poginula dva američka vojnika, nastavljaju se međusobni udari. * 17. 7. - Prikazan je film "[[Odiseja (2026.)|Odiseja]]" [[Christopher Nolan|Christophera Nolana]]. * [[18. 7.]] - Ukrajinski dronovi uništili dva skladište online maloprodaje ''Wildberries'' u okolini Moskve. * [[19. 7.]] - Finale Svjetskog prvenstva: '''Španija''' - Argentina 1:0 u produžecima. Prethodnog dana, u meču za treće mesto, Francuska - Engleska 4:6. [[Datoteka:Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg|120px|mini|[[Andy Burnham]]]] * [[20. 7.]] - [[Andy Burnham]] je novi britanski premijer, sedmi od 2016. * 20. 7. - Nikaragvanski predsednik [[Daniel Ortega]] kaže da u zemlji više neće biti izbora. * [[23. 7.]] - Nafta je prelazila 100 dolara, nakon što su jemenski Husi gađali dva tankera u Crvenom moru. * [[24. 7.]] - Pošto su istekle carine uvedene u februaru, preds. Trump je uveo nove od 10% ili 12.5% za niz zemalja, uključujući EU, po klauzuli o prinudnom radu. * 24/25. 7. - Pauzirani američki napadi na Iran - nastavljaju se 29-tog, nakon iranskog pokušaja protiv Jordana. * [[25. 7.]] - Petoro planinara iz Bosne i Hercegovine stradalo na [[Elbrus]]u. * 25. 7. - Omladinski pokret "bubašvaba/žohara" u Indiji: ministar obrazovanja je dao ostavku nakon desetak dana protesta zbog skandala sa procurivanjem ispita. * ca. 2x. 7. - Veliki požari na zapadu Evrope: 50.000 ha u Ávili, zapadno od Madrida, najveći ikad u Španiji; preko 42.000 ha zapadno od [[Bordeaux]]a u Francuskoj, evakuirano je 220.000 ljudi. Još jedan talas vrućine.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/27/france-and-spain-race-to-contain-huge-wildfires-before-fresh-heatwave-begins France and Spain race to contain huge wildfires before fresh heatwave begins] theguardian.com Mon 27 Jul 2026</ref> * [[26. 7.]] - [[Tadej Pogačar]] je osvojio peti [[Tour de France]]. * [[28. 7.]] - Predložena ''FIFA Forward Enterprise'', komercijalna filijala [[FIFA]]-e koja bi privatnim investitorima omogućila udeo u organizovanju takmičenja - izaziva dosta protesta, tako da se odustaje. * [[30. 7.]] - Možda 60.000 ljudi ilegalno ulaze iz Maroka u španjolsku [[Ceuta|Ceutu]], sutradan se polovica vraća, ubrzo skoro svi. * [[31. 7.]] - Objavljene analize pokazuju da je otpad zakopan u [[Gospić]]u opasan - 33.000 tona. * jul - Najtopliji jun-jul na zapadu Evrope. Najtopliji jul u svetskim morima. Najtopliji mesec ikada u SAD. === Avgust/August/Kolovoz === * jul/avgust - Vrućina u regionu, Dunav i druge reke historijski niske. Centar za razminiranje Srbije tokom meseca uklanja nemačka plovila [[Operacija Dunavski vilenjak|potopljena 1944]]. kod Prahova<ref>[https://klima101.rs/dunav-nizak-vodostaj-ratni-brodovi-motocikl-rimski-most-mamuti/ U toku je izvlačenje potopljene nemačke flote kod Prahova: Šta je sve izronilo iz presahlog Dunava?]. klima101.rs 14/08/2026</ref> * [[2. 8.]] - U Južnoj Koreji izmereno rekordnih 42,5°C. * [[5. 8.]] - Požar u [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]], zahvatiće preko 3.500 ha. Požar je i na [[Stolovi]]ma kod Kraljeva. * ca. 6. 8. - Rekordne temperature u Austriji, Slovačkoj i Mađarskoj, 41-42°C. * [[7. 8.]] - U Mecci potpisan obrambeni pakt između [[Turska|Turske]], [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] i [[Pakistan]]a. * [[8. 8.]] - [[Volodimir Zelenskij]] u poseti Beogradu. * [[10. 8.]] - Zemljotres u kolumbijskom departmanu [[Chocó (departman)|Chocó]], 330 mrtvih. * [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]] na zapadu Evrope.<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''</ref> * [[13. 8.]] - Peti talas vrućine na zapadu Evrope. * [[14. 8.]] - Požar u [[Omiš]]u, stradala je jedna osoba. [[Datoteka:Пожар Делиблатска пешчара, ситуација 23.08.2026.png|160px|mini|Požar u Deliblatskoj peščari, stanje 23. 8.]] * 15/16. 8. - Zapaljen automobil tužioca u [[Valjevo|Valjevu]], građani i studenti se okupljaju sledeće večeri. * [[16. 8.]] - Poljski autobus, na povratku iz Međugorja, sleteo s puta u Mađarskoj - 12 mrtvih. * 16. 8. - Prosvjed u [[Gospić]]u zbog ilegalnog odlaganja otpada. * [[17. 8.]] - Rekordni niz: 23. uzastopni tropski dan u Beogradu<ref>[https://klima101.rs/rekord-tropskih-dana-beograd/ U Beogradu je oboren rekord: Ovo je sada najduži niz uzastopnih dana sa temperaturom preko 30 °C]. klima101.rs 17/08/2026</ref> (od 30. 7. do 7. 8. devet dana od 35 i više stepeni, do 38<ref>[https://www.accuweather.com/sr/rs/belgrade/298198/august-weather/298198 Beograd, Srbija Mesečna prognoza | AccuWeather]</ref>). Novi tropski dani već 19. 8. do 5. 9.. ** Zagreb ≥ 30 stupnjeva od 27. 7. (4 - 6. 8. 38 st.). Sarajevo ≥ 30 stupnjeva 29. 7. do 17. 8. i od 19. 7. * [[19. 8.]] - Nacionalni dug SAD prešao 40.000 milijardi dolara, oko 123% GDP.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/aug/20/us-national-debt-republicans ‘Starve the beast’? The $40tn cost of Republicans’ false promises to cut spending]. theguardian.com Thu 20 Aug 2026</ref> * [[20. 8.]] - Objavljeno da se Demokratska autonomna administracija severne i istočne Sirije (ranije poznata i kao [[Sirijski Kurdistan]]) u potpunosti integrisala u [[Sirija|sirijsku]] državu. * 20 - 21. 8. - Izvanredna sjednica Sabora zbog otpada u Gospiću. * [[21. 8.]] - Dronovi pogađaju šoping centar u [[Krivi Rog|Krivom Rogu]], 16 mrtvih. * 21. 8. - Nastavlja se požar u Deliblatskoj peščari: nakon ruskog aviona, Srbija prihvata i pomoć iz EU. * 21. 8. - Trgovački pregovori između SAD i Kanade prekinuti bez dogovora, uvode se nove carine (Trump 27. 8. potpisao naređenje da se [[jezero Ontario]] promeni u jezero Amerika). [[Datoteka:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|mini|Bujica na graničnom prelazu Kine i Nepala]] * [[26. 8.]] - Razorna bujična poplava na granici Nepala i Kine, s velikim brojem poginulih. * [[28. 8.]] - Umro je kralj [[Harald V od Norveške]], nasljeđuje ga sin [[Haakon VIII od Norveške|Haakon VIII]]. * [[29. 8.]] - Dron pogodio skladište kod Buče u Ukrajini - u eksplozijama gine 38 ljudi. * 29. 8. - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU: odbijeno sa 52,8%. * 29. 8. - [[Filip Hrgović]] osvaja u Londonu IBF titulu u teškoj kategoriji, pobedom nad Mosesom Itaumom. * [[30. 8.]] - Lansiranje [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman|Svemirskog teleskopa Nancy Grace Roman]], za osmatranje u spektru od plave do infracrvene. * avgust - Mesec je globalno 1,65 stepeni iznad predindustrijskog nivoa, deli rekord sa julom 2023. * avgust - Rat u Ukrajini: pojačana ruska upotreba mlaznih dronova.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c804d9lyj2jo Russia's new jet-powered drones outpacing Ukraine's air defences with daily launches]. bbc.com 2026-09-10</ref> === Septembar/Rujan === [[Datoteka:"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku", Trg bana Jelačića, 5. srpnja 2026 - 3.jpg|180px|mini|lijevo|"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku"]] * [[2. 9.]] - Najmanje 14 aktivista u Srbiji je targetirano spywareom u vreme lokalnih izbora prošlog marta.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/sep/03/serbians-targeted-with-advanced-spyware Serbians targeted with spyware in country’s ‘largest documented wave of surveillance’]. theguardian.com 3 Sep 2026</ref> * 2. 9. - Potpisan naftni sporazum između SAD i Venecuele. * [[5. 9.]] - Prosvjed "Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku" u Zagrebu. * [[6. 9.]] - Izbori u nemačkoj pokrajini [[Saksonija-Anhalt]]: [[AfD]] 43,8%, [[CDU]] 17,2%. [[Datoteka:Sahrana Ratka Mladića 2, Beograd.jpg|180px|mini|Sahrana Ratka Mladića]] * [[7. 9.]] - [[Ratko Mladić]] sahranjen u Beogradu. * [[8. 9.]] - Jemenski Husi su lansirali balističke rakete i dronove na nekoliko meta u Saudi Arabiji. U toku su pojačane borbe između Husa i zvanične jemenske vlade. * 8. 9. - SAD uništile pet iranskih tankera, na šta se odgovara udarima na brodove i na američku bazu u Jordanu. * [[9. 9.]] - U Srbiji raspisani izbori, za 25. oktobar: lista "Aleksandar Vučić - Ujedinjena Srbija" predala potpise 12-tog, "Studentska lista - studenti pobeđuju" (3) 14-tog. * [[10. 9.]] - Jemenski Husi zauzimaju lučki grad [[Moka (Jemen)|Moka]], sutradan i ostrvo Perim u moreuzu [[Bab-el-Mandeb]]. * [[11. 9.]] - Saudijski naftovod Istok-Zapad zatvoren zbog napada sa jugoistoka Iraka (opet radi 22-og). * [[12. 9.]] - Dario Amodei, direktor [[Anthropic]]a, poziva na usporenje razvoja AI zbog mogućnosti izmicanja kontroli. * [[13. 9.]] - Izbori u Švedskoj: leva opozicija dobija tri mandata više od vladajućih. * [[16. 9.]] - [[Hashim Thaçi]] prvostepeno osuđen u Hagu, pred specijalističkom većem za Kosovo, na 25 godina zatvora; Jakup Krasniqi 25, Kadri Veseli 18, Rexhep Selimi 13 godina. * 18 - 20. 9. - Izbori u Rusiji: uobičajena velika većina za [[Jedinstvena Rusija|Jedinstvenu Rusiju]], nije dozvoljeno učešće partije [[Jabloko]]. * [[20. 9.]] - Zemaljski izbori u Nemačkoj: AfD ima najviše glasova u [[Mecklenburg-Zapadna Pomeranija|Mecklenburg-Zapadnoj Pomeraniji]] (CDU ispod cenzusa) a u [[Berlin]]u ''[[Die Linke]]''. * [[21. 9.]] - ''Veoma jaki'' [[El Niño]] već dostiže rekordnih 3,05 stepeni, a maksimum je obično u novembru/decembru. Atlantska sezona uragana ima rekordni period bez uragana. * [[22. 9.]] - Potpisan sigurnosni sporazum SAD-Danska-Grenland. * [[23. 9.]] - Pobunjenička koalicija više etničkih organizacija pokrenula ofanzivu protiv etiopske vlade. * [[24. 9.]] - [[Xi Jinping]] u poseti Washingtonu. * [[27. 9.]] - [[OpenAI]] je pauzirao trening najnovijih modela nakon nekoliko izveštaja o neočekivanom ponašanju na sajtovima nekoliko vlada od letos. * 27. 9. - Aleksandar Vučić podnosi ostavku jer cilja mesto premijera; v.d. predsednika Republike je predsednica skupštine Ana Brnabić. * 27. 9. - Drumcreeski konflikt: [[Oranžisti]] su pokušali umanjeni marš Cestom Garvaghy u [[Portadown]]u, nakon 28 godina zabrane - konfrontacija sa katolicima traje nekoliko dana. * [[28. 9.]] - Štrajk [[Zagrebački električni tramvaj|ZET]] i podružnica [[Zagrebački holding|Zagrebačkog holdinga]] (proglašen nezakonitim 30-tog). * [[30. 9.]] - Flydubai Flight 1073: nakon incidenta u kokpitu, avion koji je leteo prema Tel Avivu je spušten u Saudi Arabiji. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Prekid diplomatskih odnosa [[Etiopija|Etiopije]] i [[Eritreja|Eritreje]], nakon ulaska eritrejskih snaga u [[Regija Afar|Afar]], zatim i [[Regija Tigraj|Tigreju]]. * [[2. 10.]] - Energetska kriza: lideri G7 odlučili pustiti 100 miliona barela nafte i [[dizel]]a iz rezervi (Trump je pretio zabranom izvoza dizela). * 2. 10. - Laborantkinja sa [[irkutsk]]og protivkužnog instituta umrla od pneumonije - ruski zvaničnici kažu da su svi kontakti negativni na kugu. * [[3. 10.]] - Etiopska vojska u [[Mek'ele]]u, glavnom gradu Tigreje. * [[4. 10.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|20px|Grb BiH]] Izbori u BiH. Članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]]: [[Denis Bećirović]], [[Željka Cvijanović]], [[Darijana Filipović]]. * [[5. 10.]] - Stambena kriza u Španjolskoj: premijer [[Pedro Sánchez]] zakazuje izvanredne izbore za 29. 11., nakon što je parlament odbio dva dekreta. * 5 - 15. 10. - U rumunskim i bugarskim vodama Crnog mora pogođeno sedam brodova, tri potopljeno - sumnja se na ruske dronove.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/oct/18/drone-attacks-ships-black-sea-russia-ukraine-war Intensifying drone attacks on ships in Black Sea bring war ever closer to Nato shores]. theguardian.com Sun 18 Oct 2026</ref> * [[6. 10.]] - Obrazovna kriza u Francuskoj: protesti i blokade škola u više gradova. * [[9. 10.]] - U Risnu uhapšen ruski bloger Mihail Zvinčuk, sa bloga Rybar, zatim protjeran. * 9. 10. - Trump objavljuje da je postigao dogovor sa Putinom za kupovinu dizela (11-tog tvrdi da je dogovorio "energetsko primirje"). * 8. i 10. 10. - Husi gađaju [[rijad]]ski aerodrom: 15 poginulih, preko 300 ranjenih. * [[12. 10.]] - Izraelski premijer Netanyahu naredio istragu vojnika i oficira intervjuisanih za dokumentarac ''[[NAZA]]'', o načinu odlučivanja o ciljevima u Gazi. * [[13. 10.]] - Ukrajinska vojska uveče izjavljuje da je sistem [[Starlink]], tj. vojna verzija Starshield, ograničen na terminale do 160 km/h - onemogućeni ukrajinski dronovi za napad i odbranu. * [[14. 10.]] - Studentski protesti u Albaniji: požar u jednom ministarstvu i dve banke. * [[15. 10.]] - Hajduk - Ajax 2:1. Utakmica bila prekidana zbog bakljade, izvikivane antisemitske parole. * [[16. 10.]] - Trump je pauzirao paket sankcija Rusiji iz Grahamovog zakona. * [[17. 10.]] - Demonstracije podrške srednjoškolcima, praćene nasiljem marginalnih grupa, paljevinama i pljačkom. Izgorela većnica u [[Limoges]]u. Neredi su i u [[Milano|Milanu]]. * [[19. 10.]] - Provincija [[Alberta]] odobrava sa 75% ostanak u Kanadi. * 19. 10. - Rat u Sudanu, masakr na pijaci Amiet u specijalnom području [[Abyei]]: vojska je gađala rezervoar goriva i pijacu koje koriste pobunjenici, ima preko 220 mrtvih. * [[20. 10.]] - ''PHP2Shell'': objavljeno je postojanje ranjivosti u jeziku [[PHP]]; narednih dana brojni sajtovi su offline tokom ispravke, a hakeri pokušavaju iskoristiti situaciju. * [[22. 10.]] - Veliki predizborni skup studentske liste na beogradskoj Slaviji. * [[25. 10.]] - [[Datoteka:Standard of the President of the National Assembly of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika skupštine Srbije]] Vanredni izbori u Srbiji. Uz veliku izlaznost, ''Studentska lista osvaja apsolutnu većinu''. U parlament ulazi još samo lista Ujedinjena Srbija (i stranke manjina). * 25. 10. - Predsjednički izbori u Brazilu, drugi krug: preds. [[Lula da Silva]] je reizabran sa 51,79%, pobjedom nad Fláviom Bolsonarom. == Predviđeni događaji == * [[27. 10.]] - Izbori u Izraelu. * [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD. * [[14. 11.]] - Prva Pesma Evrovizije Azija. * [[15. 11.]] - [[Voyager 1]] će biti udaljen jedan [[Svjetlosna godina|svetlosni]] dan od Zemlje. * 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''. === Nepoznati datumi === * decembar? - [[Datoteka:Flag of the President of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika Srbije]] Predsednički izbori u Srbiji. == Rođenja == == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]]) * [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]]) * [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]]) * [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]]) * [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]]) * 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]]) * [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]]) * [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944) * [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]]) === Februar/Veljača === * [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]]) * [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]]) * [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* * [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]]) * 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]]) * [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]]) * [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]]) * 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]]) * [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]]) * [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]]) * 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]]) * [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]]) * [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]]) * [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]]) === Mart/Ožujak === * [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932) * 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]]) * [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]]) * [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]]) * 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]]) * [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]]) * 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]]) * [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]]) * 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]]) * [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]]) * 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]]) * 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]]) * [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]]) * [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]]) === April/Travanj === * [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]]) * [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]]) * [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]]) * [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]]) === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]]) * [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]]) * 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]]) * 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]]) * [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]]) * 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]]) * [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]]) * 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]]) * [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]]) * [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]]) * [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]]) === Jun/Juni/Lipanj === * 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]]) * 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]]) * [[11. 6.]] - [[David Hockney]], umetnik (* [[1937]]) * [[20. 6.]] - [[Slavenka Drakulić]], književnica i publicistkinja (* [[1949]]) * [[22. 6.]] - [[Alan Greenspan]], bivši predsednik Federalne rezerve (* [[1926]]) * 22. 6. - [[Edin Numankadić]], likovni umjetnik (* [[1948]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[3. 7.]] - [[Zrinko Ogresta]], scenarist i redatelj (* [[1958]]) * [[8. 7.]] - [[Bonnie Tyler]], pjevačica (* [[1951]]) * [[10. 7.]] - [[Đorđe Kadijević]], reditelj, scenarista (* [[1933]]) * [[11. 7.]] - [[Lindsey Graham]], američki političar (* [[1955]]) * [[13. 7.]] - [[Sam Neill]], glumac (* [[1947) * [[20. 7.]] - [[Kevin Keegan]], fudbaler i trener (* [[1951]]) * [[21. 7.]] - [[Olivera Katarina]], glumica i pevačica (* [[1940]]) * 21. 7. - [[Damir Šaban]], glumac (* [[1958]]) * [[30. 7.]] - [[Milivoj Puhlovski]], redatelj i scenarist (* [[1947]]) * [[31. 7.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener (* [[1960]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[8. 8.]] - [[Ivo Šlaus]], fizičar, član HAZU (* [[1931]]) * [[12. 8.]] - [[Zhu Rongji]], bivši kineski premijer (* [[1928]]) * [[14. 8.]] - [[Yayoi Kusama]], umetnica (* [[1929]]) * [[15. 8.]] - [[Milena Zupančič]], glumica (* [[1946]]) * [[16. 8.]] - [[Hayden Panettiere]], glumica (* [[1989]]) * [[18. 8.]] - [[Vedrana Rudan]], književnica, novinarka (* [[1949]]) * [[25. 8.]] - [[Dolly Parton]], country muzičarka (* [[1946]]) * 25. 8. - [[Tim Curry]], glumac (* [[1946]]) * [[27. 8.]] - [[Ratko Mladić]], komandant VRS, osuđenik za ratne zločine (* [[1942]]) * [[28. 8.]] - [[Harald V od Norveške]] (* [[1937]]) * [[30. 8.]] - [[Stjepan Jimmy Stanić]], pjevač, glazbenik (* [[1929]]) * 30. 8. - [[Slobodan Šnajder]], pisac i publicist (* [[1948]]) * [[31. 8.]] - [[Édouard Balladur]], bivši francuski premijer (* [[1929]]) === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Raif Dizdarević]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ (* [[1926]]) * 2. 9. - [[Gloria Steinem]], feministica, novinarka (* [[1934]]) * 2. 9. - [[Ivan Gudelj]], nogometaš (* [[1960]]) * [[8. 9.]] - [[Tung Chee-hwa]], hongkonški političar (* [[1937]]) * 8. 9. - [[Vlasta Maček]], šahistkinja (* [[1952]]) * [[11. 9.]] - [[Emma Bonino]], talijanska političarka (* [[1948]]) * [[14. 9.]] - [[Bob Mackie]], modni kreator (* [[1939]]) * [[15. 9.]] - [[Flora Brovina]], pesnikinja, aktivistkinja (* [[1949]]) * 15. 9. - [[Nebojša Radunović]], ginekolog, profesor, akademik SANU (* [[1954]]) * [[24. 9.]] - [[Milan Panić]], američki biznismen, premijer SRJ (* [[1929]]) * [[25. 9.]] - [[Zejnel Zejneli]], novinar i književnik (* [[1950]]) * [[28. 9.]] - [[Slavko Perović]], pevač (* [[1934]]) * 28. 9. - [[Andrea Zlatar-Violić]], teoretičarka književnosti, bivša ministrica kulture RH (* [[1961]]) === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Biljana Plavšić]], bivša predsjednica RS, osuđena za ratne zločine (* [[1930]]) * [[5. 10.]] - [[Jeffrey Archer]], pisac, britanski političar (* [[1940]]) * [[6. 10.]] - [[Eva Marie Saint]], glumica (* [[1924]]) * 6. 10. - [[Bisera Alikadić]], književnica (* [[1939]]) * [[9. 10.]] - [[Goran Bare]], vokal "Majki" (* [[1965]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Francis Halzen]] (odlučujući doprinos Neutrinskoj opservatoriji ''IceCube'' i otkriće visokoenergetskih [[neutrino|neutrina]] [[Neutrinska astronomija|astrofizičkog porekla]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Henri B. Kagan]] i [[Kensō Soai]] (otkriće nelinearnih efekata i [[autokataliza|autokatalize]] u asimetričnoj organskoj sintezi) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Karl Deisseroth]], [[Peter Hegemann]] i [[Georg Nagel]] (otkrića u vezi svetlosno regulisanih [[Jonski kanal|jonskih kanala]] i [[Optogenetika|optogenetike]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Anne Carson]] ("razigrani dijalog sa klasičnom tradicijom") * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Navi Pillay]] (napori za promociju mira i međunarodnog prava) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Robert Ernest Hall]] i [[Michael Dean Woodford]] (rad na [[Mikroekonomija|mikroekonomskim]] temeljima [[Makroekonomija|makroekonomske]] [[Politika stabilizacije|stabilizacije]]) === Veze === [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:2026.| ]] cwsij9b3hht245f8iodfrs0innvzd2r 42714085 42714080 2026-10-26T22:46:38Z Alekol 2231 /* Smrti */ 42714085 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|2026}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|2026}} Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]]. * UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica. * Nove godine: 火马 [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9. * Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4. * Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro. * 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi. * 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a. * [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani. * 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]]. * 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti. [[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]] * [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]]. * [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja. * 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica. * 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog. * [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]]. * [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata. * 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a. * [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638. * [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a). * 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija). * 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije. * [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film "[[Svadba (2026.)|Svadba]]" - najgledaniji hrvatski film. * 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg. * [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane. * [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu. * 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]]. * [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta). * [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija. * 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]]. * [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca. * [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija). * 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]]. * [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi. * 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]]. * [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane. * 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza. * [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone. [[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na "Epsteinovom otoku" 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]] * 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona. * 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983. === Februar/Veljača === * 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH. * [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara. * [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023). * 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane. * [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000. * 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]]. * [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og). * 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu. * 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]]. * [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila. * 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava. * [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji. * 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024. * [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%. * [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima. * [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom. * [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina. * [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. ** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih. ** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]] * [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru. * 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi. * [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta. * [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi). * [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke. * [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a. * [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; "[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]" se obraća Ustavnom sudu. * 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]]. * [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan. * [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]]. * [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet. * [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih. * 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]]. * 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og). * [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib). * [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026</ref> * [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta. * 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis. * [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra. * [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]]. * 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz. * [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije. * 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima. * [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj. * 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu. * [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata. * [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom. * [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom. === April/Travanj === [[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]] * [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje. * [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca. * [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj. * [[7. 4.]] - Trump: "jedna civilizacija će umreti večeras" ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca. * [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje. * [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca. [[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]] * 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti. * [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana. * [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu. * [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade. * [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata. * [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu. * [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja. * 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD. * [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata. * [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]]. * 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]]. * [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000). * 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija). * [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri. * [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj. * [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]. * 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini. * [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela. * 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa. * 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu. * [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27" na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji). * 15 - 29. 5. - Prikazuju se uspešni filmovi koji sa započeli kao postovi na YouTubeu: natprirodni horor ''Obsession'' (15.) i SF psihološki horor ''Backrooms'' (29. 5.). * 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske ("Bangaranga"), 15. Lelek iz Hrvatske ("Andromeda"), 17. Lavina iz Srbije ("Kraj mene"). * [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava. * [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice. * 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996. * 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. * [[23. 5.]] - Miting "Ti i ja, Slavija", u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana. * [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom. * 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini. * [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije. * [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni. * [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]]. * [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]]. * [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Protesti u Albaniji, nazvani Flamingo revolucija - protivljenje gradnji luksuznog odmarališta kod Valone (ostrvo Sazan i laguna Narta, na inicijativu [[Jared Kushner|Jareda Kushnera]]) šire se i na Tiranu, pošto su aktivisti napadnuti od lokalnog obezbeđenja. * 2. i 9. 6. - Antiimigrantska osećanja u Ujedinjenom Kraljevstvu: objavljivanje snimka hapšenja Henryja Nowaka u [[Southampton]]u, pred smrt nakon što ga je ubo Sik, i 9-tog napad nožem na čoveka u [[Belfast]]u izazivaju proteste odn. nemire. * [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao "rizik po bezbednost". * 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi. * [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana. * 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije. * [[5. 6.]] - Samit EU–Zapadni Balkan u Tivtu. * [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu: Kurtijevo Samoopredeljenje 53/120 mandata (-4). [[Datoteka:2026-06-08 Ballroom construction and UFC arena White House Washington DC 13-23-11.jpg|mini|Borilište i gradilište kod Bele kuće]] * 7. 6. - Izbori u Armeniji: proeuropska stranka premijera [[Nikol Pašinjan|Pašinijana]] zadržava većinu. * 7. 6. - Iran ispalio rakete na Izrael, nakon dva meseca, zbog izraelskih udara na Bejrut. * [[9. 6.]] - Pošto je oboren američki [[Boeing AH-64 Apache|Apache]], dolazi do novog ciklusa udara sa Iranom. * [[10. 6.]] - Papa je blagoslovio Kulu Isusa Krista bazilike [[Sagrada Família]] u Barceloni, visine 172,5 metara. * 11. 6. - 19. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]] u Sjevernoj Americi. ** Bosna i Hercegovina: 12. 6. 1:1 sa Kanadom; 18. 6. gubi od Švicarske 4:1; 24. 6. pobjeđen Katar 3:1 - ide dalje. ** Hrvatska: 17. 6. gubi od Engleske 4:2; 23. 6. pobjeđena Panama 1:0; 27. 6. pobjeđena Gana 2:1 - ide dalje. * [[12. 6.]] - Firma [[SpaceX]] je izašla na berzu. [[Elon Musk]] je prvi bilioner (1.000 milijardi). * [[13. 6.]] - [[New York Knicks]] prvaci NBA nakon 53 godine. * [[14. 6.]] - Objavljeno da je postignut sporazum o okončanju rata između Irana i SAD. Zbog nastavljenih dejstava u Libanu, sporazum i otvorenost Hormuskog moreuza se više puta dovode u pitanje. * 14. 6. - ''UFC Freedom 250'': borilačka priredba na Južnom travnjaku Bele kuće. * [[15. 6.]] - U Kijevu su pogođeni saborna crkva Kijevo-pečerske lavre i Filmski studio Dovženko. * [[18. 6.]] - Najveći napad na Moskvu od 2022, opet pogođena velika rafinerija u Kapotnji, na Moskvu pada crna kiša. * 18. 6. - Kriza vođstva Laburističke partije u UK: gradonačelnik Manchestera Andy Burnham je ubedljivo dobio na dopunskim izborima za parlament. * [[19. 6.]] - Više javno tužilaštvo u Beogradu sumnjiči studente da su simulirali upotrebu zvučnog topa u martu 2025. * [[20. 6.]] - Protestni skup u Novom Sadu. * [[22. 6.]] - Britanski premijer [[Keir Starmer]] objavljuje da podnosi ostavku. * ca. 24. 6. - Val toplote na zapadu Evrope. Oboren junski rekord u Engleskoj (37,3 stepena 26-tog), u Francuskoj prosečno najtoplije ikada, s temperaturama do 44,3 stepena. * [[24. 6.]] - Dva jaka potresa u [[Venezuela|Venezueli]], preko 6.500 mrtvih. * [[27. 6.]] - Naprednjački skup u Beogradu. Preds. Vučić najavljuje da će podneti ostavku. * 27. 6. - Toplota se premešta u srednju Evropu: rekordi u Nemačkoj (41,5 stepen), Češkoj (40,6), Danskoj (37). * [[28. 6.]] - Studentski skup "Sve se vidi na Vidovdan" u Kraljevu. * [[29. 6.]] - Najtopliji junski dan u Beogradu, 38,9 stepeni. * [[30. 6.]] - Preko milion nedokumentovanih migranata i tražioca azila se prijavilo za regularizaciju statusa u Španiji. * 30. 6. - Protesti protiv imigracije u Južnoj Africi. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:DamonNolanHathaway-byPhilipRomano.jpg|mini|180px|Pred premijeru "Odiseje"]] [[Datoteka:Enzo Fernandez Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-208.jpg|180px|mini|Finale Svjetskog kupa]] * [[1. 7.]] - Američki diplomata Louis Chrishock je imenovan za v.d. [[Visoki predstavnik za BiH|Visokog predstavnika za BiH]], dok EU i SAD ne postignu kompromis (Rusija ga ne prihvata). * 1. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]]: ** Bosna i Hercegovina: 1/2. 7. gubi od SAD 2:0. ** Hrvatska: 2/3. 7. gubi od Portugala 2:1. * [[2. 7.]] - U jakom napadu na Kijev gine 30 ljudi. * [[5. 7.]] - Američkom igraču Bolagunu suspendovana posledica crvenog kartona u meču sa BiH (SAD gube od Belgije 4:1). * [[6. 7.]] - Državna sahrana [[Ali Hamenei]]a (4 - 9. 7.): milioni ljudi učestvuju u pogrebnoj procesiji u Teheranu. Kovčeg je 8. 7. pronesen i iračkim gradovima Nadžaf i Kerbala. * [[8. 7.]] - Nakon razmene vatre, Trump kaže da je primirje sa Iranom "završeno". Uveče novi udari. * ca. 9. 7. - Treći talas vrućine na zapadu Evrope. * [[10. 7.]] - Putnik Ryanaira iz Srbije zamalo izleteo kroz razbijeni prozor. * [[11. 7.]] - Povijesno nizak vodostaj [[Drava|Drave]] kod Osijeka, -173. * 11. 7. - Pisac [[Vladimir Arsenijević]] pretučen ispod Brankovog mosta; komemoracija žrtvama Srebrenice otkazana. * [[15. 7.]] - Ukrajinski predsednik Zelenski smenio ministra odbrane Mihajla Fedorova, što izaziva proteste. * [[16. 7.]] - Preds. Trump u obraćanju naciji tvrdi da su se Kinezi mešali u izbore 2020. * [[17. 7.]] - U američkoj bazi u Jordanu poginula dva američka vojnika, nastavljaju se međusobni udari. * 17. 7. - Prikazan je film "[[Odiseja (2026.)|Odiseja]]" [[Christopher Nolan|Christophera Nolana]]. * [[18. 7.]] - Ukrajinski dronovi uništili dva skladište online maloprodaje ''Wildberries'' u okolini Moskve. * [[19. 7.]] - Finale Svjetskog prvenstva: '''Španija''' - Argentina 1:0 u produžecima. Prethodnog dana, u meču za treće mesto, Francuska - Engleska 4:6. [[Datoteka:Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg|120px|mini|[[Andy Burnham]]]] * [[20. 7.]] - [[Andy Burnham]] je novi britanski premijer, sedmi od 2016. * 20. 7. - Nikaragvanski predsednik [[Daniel Ortega]] kaže da u zemlji više neće biti izbora. * [[23. 7.]] - Nafta je prelazila 100 dolara, nakon što su jemenski Husi gađali dva tankera u Crvenom moru. * [[24. 7.]] - Pošto su istekle carine uvedene u februaru, preds. Trump je uveo nove od 10% ili 12.5% za niz zemalja, uključujući EU, po klauzuli o prinudnom radu. * 24/25. 7. - Pauzirani američki napadi na Iran - nastavljaju se 29-tog, nakon iranskog pokušaja protiv Jordana. * [[25. 7.]] - Petoro planinara iz Bosne i Hercegovine stradalo na [[Elbrus]]u. * 25. 7. - Omladinski pokret "bubašvaba/žohara" u Indiji: ministar obrazovanja je dao ostavku nakon desetak dana protesta zbog skandala sa procurivanjem ispita. * ca. 2x. 7. - Veliki požari na zapadu Evrope: 50.000 ha u Ávili, zapadno od Madrida, najveći ikad u Španiji; preko 42.000 ha zapadno od [[Bordeaux]]a u Francuskoj, evakuirano je 220.000 ljudi. Još jedan talas vrućine.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/27/france-and-spain-race-to-contain-huge-wildfires-before-fresh-heatwave-begins France and Spain race to contain huge wildfires before fresh heatwave begins] theguardian.com Mon 27 Jul 2026</ref> * [[26. 7.]] - [[Tadej Pogačar]] je osvojio peti [[Tour de France]]. * [[28. 7.]] - Predložena ''FIFA Forward Enterprise'', komercijalna filijala [[FIFA]]-e koja bi privatnim investitorima omogućila udeo u organizovanju takmičenja - izaziva dosta protesta, tako da se odustaje. * [[30. 7.]] - Možda 60.000 ljudi ilegalno ulaze iz Maroka u španjolsku [[Ceuta|Ceutu]], sutradan se polovica vraća, ubrzo skoro svi. * [[31. 7.]] - Objavljene analize pokazuju da je otpad zakopan u [[Gospić]]u opasan - 33.000 tona. * jul - Najtopliji jun-jul na zapadu Evrope. Najtopliji jul u svetskim morima. Najtopliji mesec ikada u SAD. === Avgust/August/Kolovoz === * jul/avgust - Vrućina u regionu, Dunav i druge reke historijski niske. Centar za razminiranje Srbije tokom meseca uklanja nemačka plovila [[Operacija Dunavski vilenjak|potopljena 1944]]. kod Prahova<ref>[https://klima101.rs/dunav-nizak-vodostaj-ratni-brodovi-motocikl-rimski-most-mamuti/ U toku je izvlačenje potopljene nemačke flote kod Prahova: Šta je sve izronilo iz presahlog Dunava?]. klima101.rs 14/08/2026</ref> * [[2. 8.]] - U Južnoj Koreji izmereno rekordnih 42,5°C. * [[5. 8.]] - Požar u [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]], zahvatiće preko 3.500 ha. Požar je i na [[Stolovi]]ma kod Kraljeva. * ca. 6. 8. - Rekordne temperature u Austriji, Slovačkoj i Mađarskoj, 41-42°C. * [[7. 8.]] - U Mecci potpisan obrambeni pakt između [[Turska|Turske]], [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] i [[Pakistan]]a. * [[8. 8.]] - [[Volodimir Zelenskij]] u poseti Beogradu. * [[10. 8.]] - Zemljotres u kolumbijskom departmanu [[Chocó (departman)|Chocó]], 330 mrtvih. * [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]] na zapadu Evrope.<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''</ref> * [[13. 8.]] - Peti talas vrućine na zapadu Evrope. * [[14. 8.]] - Požar u [[Omiš]]u, stradala je jedna osoba. [[Datoteka:Пожар Делиблатска пешчара, ситуација 23.08.2026.png|160px|mini|Požar u Deliblatskoj peščari, stanje 23. 8.]] * 15/16. 8. - Zapaljen automobil tužioca u [[Valjevo|Valjevu]], građani i studenti se okupljaju sledeće večeri. * [[16. 8.]] - Poljski autobus, na povratku iz Međugorja, sleteo s puta u Mađarskoj - 12 mrtvih. * 16. 8. - Prosvjed u [[Gospić]]u zbog ilegalnog odlaganja otpada. * [[17. 8.]] - Rekordni niz: 23. uzastopni tropski dan u Beogradu<ref>[https://klima101.rs/rekord-tropskih-dana-beograd/ U Beogradu je oboren rekord: Ovo je sada najduži niz uzastopnih dana sa temperaturom preko 30 °C]. klima101.rs 17/08/2026</ref> (od 30. 7. do 7. 8. devet dana od 35 i više stepeni, do 38<ref>[https://www.accuweather.com/sr/rs/belgrade/298198/august-weather/298198 Beograd, Srbija Mesečna prognoza | AccuWeather]</ref>). Novi tropski dani već 19. 8. do 5. 9.. ** Zagreb ≥ 30 stupnjeva od 27. 7. (4 - 6. 8. 38 st.). Sarajevo ≥ 30 stupnjeva 29. 7. do 17. 8. i od 19. 7. * [[19. 8.]] - Nacionalni dug SAD prešao 40.000 milijardi dolara, oko 123% GDP.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/aug/20/us-national-debt-republicans ‘Starve the beast’? The $40tn cost of Republicans’ false promises to cut spending]. theguardian.com Thu 20 Aug 2026</ref> * [[20. 8.]] - Objavljeno da se Demokratska autonomna administracija severne i istočne Sirije (ranije poznata i kao [[Sirijski Kurdistan]]) u potpunosti integrisala u [[Sirija|sirijsku]] državu. * 20 - 21. 8. - Izvanredna sjednica Sabora zbog otpada u Gospiću. * [[21. 8.]] - Dronovi pogađaju šoping centar u [[Krivi Rog|Krivom Rogu]], 16 mrtvih. * 21. 8. - Nastavlja se požar u Deliblatskoj peščari: nakon ruskog aviona, Srbija prihvata i pomoć iz EU. * 21. 8. - Trgovački pregovori između SAD i Kanade prekinuti bez dogovora, uvode se nove carine (Trump 27. 8. potpisao naređenje da se [[jezero Ontario]] promeni u jezero Amerika). [[Datoteka:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|mini|Bujica na graničnom prelazu Kine i Nepala]] * [[26. 8.]] - Razorna bujična poplava na granici Nepala i Kine, s velikim brojem poginulih. * [[28. 8.]] - Umro je kralj [[Harald V od Norveške]], nasljeđuje ga sin [[Haakon VIII od Norveške|Haakon VIII]]. * [[29. 8.]] - Dron pogodio skladište kod Buče u Ukrajini - u eksplozijama gine 38 ljudi. * 29. 8. - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU: odbijeno sa 52,8%. * 29. 8. - [[Filip Hrgović]] osvaja u Londonu IBF titulu u teškoj kategoriji, pobedom nad Mosesom Itaumom. * [[30. 8.]] - Lansiranje [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman|Svemirskog teleskopa Nancy Grace Roman]], za osmatranje u spektru od plave do infracrvene. * avgust - Mesec je globalno 1,65 stepeni iznad predindustrijskog nivoa, deli rekord sa julom 2023. * avgust - Rat u Ukrajini: pojačana ruska upotreba mlaznih dronova.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c804d9lyj2jo Russia's new jet-powered drones outpacing Ukraine's air defences with daily launches]. bbc.com 2026-09-10</ref> === Septembar/Rujan === [[Datoteka:"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku", Trg bana Jelačića, 5. srpnja 2026 - 3.jpg|180px|mini|lijevo|"Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku"]] * [[2. 9.]] - Najmanje 14 aktivista u Srbiji je targetirano spywareom u vreme lokalnih izbora prošlog marta.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/sep/03/serbians-targeted-with-advanced-spyware Serbians targeted with spyware in country’s ‘largest documented wave of surveillance’]. theguardian.com 3 Sep 2026</ref> * 2. 9. - Potpisan naftni sporazum između SAD i Venecuele. * [[5. 9.]] - Prosvjed "Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku" u Zagrebu. * [[6. 9.]] - Izbori u nemačkoj pokrajini [[Saksonija-Anhalt]]: [[AfD]] 43,8%, [[CDU]] 17,2%. [[Datoteka:Sahrana Ratka Mladića 2, Beograd.jpg|180px|mini|Sahrana Ratka Mladića]] * [[7. 9.]] - [[Ratko Mladić]] sahranjen u Beogradu. * [[8. 9.]] - Jemenski Husi su lansirali balističke rakete i dronove na nekoliko meta u Saudi Arabiji. U toku su pojačane borbe između Husa i zvanične jemenske vlade. * 8. 9. - SAD uništile pet iranskih tankera, na šta se odgovara udarima na brodove i na američku bazu u Jordanu. * [[9. 9.]] - U Srbiji raspisani izbori, za 25. oktobar: lista "Aleksandar Vučić - Ujedinjena Srbija" predala potpise 12-tog, "Studentska lista - studenti pobeđuju" (3) 14-tog. * [[10. 9.]] - Jemenski Husi zauzimaju lučki grad [[Moka (Jemen)|Moka]], sutradan i ostrvo Perim u moreuzu [[Bab-el-Mandeb]]. * [[11. 9.]] - Saudijski naftovod Istok-Zapad zatvoren zbog napada sa jugoistoka Iraka (opet radi 22-og). * [[12. 9.]] - Dario Amodei, direktor [[Anthropic]]a, poziva na usporenje razvoja AI zbog mogućnosti izmicanja kontroli. * [[13. 9.]] - Izbori u Švedskoj: leva opozicija dobija tri mandata više od vladajućih. * [[16. 9.]] - [[Hashim Thaçi]] prvostepeno osuđen u Hagu, pred specijalističkom većem za Kosovo, na 25 godina zatvora; Jakup Krasniqi 25, Kadri Veseli 18, Rexhep Selimi 13 godina. * 18 - 20. 9. - Izbori u Rusiji: uobičajena velika većina za [[Jedinstvena Rusija|Jedinstvenu Rusiju]], nije dozvoljeno učešće partije [[Jabloko]]. * [[20. 9.]] - Zemaljski izbori u Nemačkoj: AfD ima najviše glasova u [[Mecklenburg-Zapadna Pomeranija|Mecklenburg-Zapadnoj Pomeraniji]] (CDU ispod cenzusa) a u [[Berlin]]u ''[[Die Linke]]''. * [[21. 9.]] - ''Veoma jaki'' [[El Niño]] već dostiže rekordnih 3,05 stepeni, a maksimum je obično u novembru/decembru. Atlantska sezona uragana ima rekordni period bez uragana. * [[22. 9.]] - Potpisan sigurnosni sporazum SAD-Danska-Grenland. * [[23. 9.]] - Pobunjenička koalicija više etničkih organizacija pokrenula ofanzivu protiv etiopske vlade. * [[24. 9.]] - [[Xi Jinping]] u poseti Washingtonu. * [[27. 9.]] - [[OpenAI]] je pauzirao trening najnovijih modela nakon nekoliko izveštaja o neočekivanom ponašanju na sajtovima nekoliko vlada od letos. * 27. 9. - Aleksandar Vučić podnosi ostavku jer cilja mesto premijera; v.d. predsednika Republike je predsednica skupštine Ana Brnabić. * 27. 9. - Drumcreeski konflikt: [[Oranžisti]] su pokušali umanjeni marš Cestom Garvaghy u [[Portadown]]u, nakon 28 godina zabrane - konfrontacija sa katolicima traje nekoliko dana. * [[28. 9.]] - Štrajk [[Zagrebački električni tramvaj|ZET]] i podružnica [[Zagrebački holding|Zagrebačkog holdinga]] (proglašen nezakonitim 30-tog). * [[30. 9.]] - Flydubai Flight 1073: nakon incidenta u kokpitu, avion koji je leteo prema Tel Avivu je spušten u Saudi Arabiji. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Prekid diplomatskih odnosa [[Etiopija|Etiopije]] i [[Eritreja|Eritreje]], nakon ulaska eritrejskih snaga u [[Regija Afar|Afar]], zatim i [[Regija Tigraj|Tigreju]]. * [[2. 10.]] - Energetska kriza: lideri G7 odlučili pustiti 100 miliona barela nafte i [[dizel]]a iz rezervi (Trump je pretio zabranom izvoza dizela). * 2. 10. - Laborantkinja sa [[irkutsk]]og protivkužnog instituta umrla od pneumonije - ruski zvaničnici kažu da su svi kontakti negativni na kugu. * [[3. 10.]] - Etiopska vojska u [[Mek'ele]]u, glavnom gradu Tigreje. * [[4. 10.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|20px|Grb BiH]] Izbori u BiH. Članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]]: [[Denis Bećirović]], [[Željka Cvijanović]], [[Darijana Filipović]]. * [[5. 10.]] - Stambena kriza u Španjolskoj: premijer [[Pedro Sánchez]] zakazuje izvanredne izbore za 29. 11., nakon što je parlament odbio dva dekreta. * 5 - 15. 10. - U rumunskim i bugarskim vodama Crnog mora pogođeno sedam brodova, tri potopljeno - sumnja se na ruske dronove.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/oct/18/drone-attacks-ships-black-sea-russia-ukraine-war Intensifying drone attacks on ships in Black Sea bring war ever closer to Nato shores]. theguardian.com Sun 18 Oct 2026</ref> * [[6. 10.]] - Obrazovna kriza u Francuskoj: protesti i blokade škola u više gradova. * [[9. 10.]] - U Risnu uhapšen ruski bloger Mihail Zvinčuk, sa bloga Rybar, zatim protjeran. * 9. 10. - Trump objavljuje da je postigao dogovor sa Putinom za kupovinu dizela (11-tog tvrdi da je dogovorio "energetsko primirje"). * 8. i 10. 10. - Husi gađaju [[rijad]]ski aerodrom: 15 poginulih, preko 300 ranjenih. * [[12. 10.]] - Izraelski premijer Netanyahu naredio istragu vojnika i oficira intervjuisanih za dokumentarac ''[[NAZA]]'', o načinu odlučivanja o ciljevima u Gazi. * [[13. 10.]] - Ukrajinska vojska uveče izjavljuje da je sistem [[Starlink]], tj. vojna verzija Starshield, ograničen na terminale do 160 km/h - onemogućeni ukrajinski dronovi za napad i odbranu. * [[14. 10.]] - Studentski protesti u Albaniji: požar u jednom ministarstvu i dve banke. * [[15. 10.]] - Hajduk - Ajax 2:1. Utakmica bila prekidana zbog bakljade, izvikivane antisemitske parole. * [[16. 10.]] - Trump je pauzirao paket sankcija Rusiji iz Grahamovog zakona. * [[17. 10.]] - Demonstracije podrške srednjoškolcima, praćene nasiljem marginalnih grupa, paljevinama i pljačkom. Izgorela većnica u [[Limoges]]u. Neredi su i u [[Milano|Milanu]]. * [[19. 10.]] - Provincija [[Alberta]] odobrava sa 75% ostanak u Kanadi. * 19. 10. - Rat u Sudanu, masakr na pijaci Amiet u specijalnom području [[Abyei]]: vojska je gađala rezervoar goriva i pijacu koje koriste pobunjenici, ima preko 220 mrtvih. * [[20. 10.]] - ''PHP2Shell'': objavljeno je postojanje ranjivosti u jeziku [[PHP]]; narednih dana brojni sajtovi su offline tokom ispravke, a hakeri pokušavaju iskoristiti situaciju. * [[22. 10.]] - Veliki predizborni skup studentske liste na beogradskoj Slaviji. * [[25. 10.]] - [[Datoteka:Standard of the President of the National Assembly of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika skupštine Srbije]] Vanredni izbori u Srbiji. Uz veliku izlaznost, ''Studentska lista osvaja apsolutnu većinu''. U parlament ulazi još samo lista Ujedinjena Srbija (i stranke manjina). * 25. 10. - Predsjednički izbori u Brazilu, drugi krug: preds. [[Lula da Silva]] je reizabran sa 51,79%, pobjedom nad Fláviom Bolsonarom. == Predviđeni događaji == * [[27. 10.]] - Izbori u Izraelu. * [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD. * [[14. 11.]] - Prva Pesma Evrovizije Azija. * [[15. 11.]] - [[Voyager 1]] će biti udaljen jedan [[Svjetlosna godina|svetlosni]] dan od Zemlje. * 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''. === Nepoznati datumi === * decembar? - [[Datoteka:Flag of the President of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika Srbije]] Predsednički izbori u Srbiji. == Rođenja == == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]]) * [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]]) * [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]]) * [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]]) * [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]]) * 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]]) * [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]]) * [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944) * [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]]) === Februar/Veljača === * [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]]) * [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]]) * [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* * [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]]) * 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]]) * [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]]) * [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]]) * 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]]) * [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]]) * [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]]) * 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]]) * [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]]) * [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]]) * [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]]) === Mart/Ožujak === * [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932) * 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]]) * [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]]) * [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]]) * 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]]) * [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]]) * 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]]) * [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]]) * 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]]) * [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]]) * 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]]) * 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]]) * [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]]) * [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]]) === April/Travanj === * [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]]) * [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]]) * [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]]) * [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]]) === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]]) * [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]]) * 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]]) * 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]]) * [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]]) * 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]]) * [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]]) * 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]]) * [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]]) * [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]]) * [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]]) === Jun/Juni/Lipanj === * 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]]) * 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]]) * [[11. 6.]] - [[David Hockney]], umetnik (* [[1937]]) * [[20. 6.]] - [[Slavenka Drakulić]], književnica i publicistkinja (* [[1949]]) * [[22. 6.]] - [[Alan Greenspan]], bivši predsednik Federalne rezerve (* [[1926]]) * 22. 6. - [[Edin Numankadić]], likovni umjetnik (* [[1948]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[3. 7.]] - [[Zrinko Ogresta]], scenarist i redatelj (* [[1958]]) * [[8. 7.]] - [[Bonnie Tyler]], pjevačica (* [[1951]]) * [[10. 7.]] - [[Đorđe Kadijević]], reditelj, scenarista (* [[1933]]) * [[11. 7.]] - [[Lindsey Graham]], američki političar (* [[1955]]) * [[13. 7.]] - [[Sam Neill]], glumac (* [[1947) * [[20. 7.]] - [[Kevin Keegan]], fudbaler i trener (* [[1951]]) * [[21. 7.]] - [[Olivera Katarina]], glumica i pevačica (* [[1940]]) * 21. 7. - [[Damir Šaban]], glumac (* [[1958]]) * [[30. 7.]] - [[Milivoj Puhlovski]], redatelj i scenarist (* [[1947]]) * [[31. 7.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener (* [[1960]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[8. 8.]] - [[Ivo Šlaus]], fizičar, član HAZU (* [[1931]]) * [[12. 8.]] - [[Zhu Rongji]], bivši kineski premijer (* [[1928]]) * [[14. 8.]] - [[Yayoi Kusama]], umetnica (* [[1929]]) * [[15. 8.]] - [[Milena Zupančič]], glumica (* [[1946]]) * [[16. 8.]] - [[Hayden Panettiere]], glumica (* [[1989]]) * [[18. 8.]] - [[Vedrana Rudan]], književnica, novinarka (* [[1949]]) * [[25. 8.]] - [[Dolly Parton]], country muzičarka (* [[1946]]) * 25. 8. - [[Tim Curry]], glumac (* [[1946]]) * [[27. 8.]] - [[Ratko Mladić]], komandant VRS, osuđenik za ratne zločine (* [[1942]]) * [[28. 8.]] - [[Harald V od Norveške]] (* [[1937]]) * [[30. 8.]] - [[Stjepan Jimmy Stanić]], pjevač, glazbenik (* [[1929]]) * 30. 8. - [[Slobodan Šnajder]], pisac i publicist (* [[1948]]) * [[31. 8.]] - [[Édouard Balladur]], bivši francuski premijer (* [[1929]]) === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Raif Dizdarević]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ (* [[1926]]) * 2. 9. - [[Gloria Steinem]], feministica, novinarka (* [[1934]]) * 2. 9. - [[Ivan Gudelj]], nogometaš (* [[1960]]) * [[8. 9.]] - [[Tung Chee-hwa]], hongkonški političar (* [[1937]]) * 8. 9. - [[Vlasta Maček]], šahistkinja (* [[1952]]) * [[11. 9.]] - [[Emma Bonino]], talijanska političarka (* [[1948]]) * [[14. 9.]] - [[Bob Mackie]], modni kreator (* [[1939]]) * [[15. 9.]] - [[Flora Brovina]], pesnikinja, aktivistkinja (* [[1949]]) * 15. 9. - [[Nebojša Radunović]], ginekolog, profesor, akademik SANU (* [[1954]]) * [[24. 9.]] - [[Milan Panić]], američki biznismen, premijer SRJ (* [[1929]]) * [[25. 9.]] - [[Zejnel Zejneli]], novinar i književnik (* [[1950]]) * [[28. 9.]] - [[Slavko Perović]], pevač (* [[1934]]) * 28. 9. - [[Andrea Zlatar-Violić]], teoretičarka književnosti, bivša ministrica kulture RH (* [[1961]]) === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Biljana Plavšić]], bivša predsjednica RS, osuđena za ratne zločine (* [[1930]]) * [[5. 10.]] - [[Jeffrey Archer]], pisac, britanski političar (* [[1940]]) * [[6. 10.]] - [[Eva Marie Saint]], glumica (* [[1924]]) * 6. 10. - [[Bisera Alikadić]], književnica (* [[1939]]) * [[9. 10.]] - [[Goran Bare]], vokal "Majki" (* [[1965]]) * [[25. 10.]] - [[Walter Koenig]], glumac (* [[1936]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Francis Halzen]] (odlučujući doprinos Neutrinskoj opservatoriji ''IceCube'' i otkriće visokoenergetskih [[neutrino|neutrina]] [[Neutrinska astronomija|astrofizičkog porekla]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Henri B. Kagan]] i [[Kensō Soai]] (otkriće nelinearnih efekata i [[autokataliza|autokatalize]] u asimetričnoj organskoj sintezi) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Karl Deisseroth]], [[Peter Hegemann]] i [[Georg Nagel]] (otkrića u vezi svetlosno regulisanih [[Jonski kanal|jonskih kanala]] i [[Optogenetika|optogenetike]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Anne Carson]] ("razigrani dijalog sa klasičnom tradicijom") * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Navi Pillay]] (napori za promociju mira i međunarodnog prava) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Robert Ernest Hall]] i [[Michael Dean Woodford]] (rad na [[Mikroekonomija|mikroekonomskim]] temeljima [[Makroekonomija|makroekonomske]] [[Politika stabilizacije|stabilizacije]]) === Veze === [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:2026.| ]] 7w1izghdo366c8i1ndbgwnc1n04mfij Pas-de-Calais 0 278631 42713897 42105425 2026-10-26T12:53:54Z Kontributor 2K 192569 Arras 42713897 wikitext text/x-wiki {{Fr-departman |ime=Pa de Kale |ime_original=Pas-de-Calais |položaj=Département 62 in France.svg |region=Sever-Pa de Kale |prefektura=Arras | stanovništvo = 1.461.387<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011 | gustina = 219 |površina=6.671 |okruzi=7 |kantoni=77 |opštine=894 |}} '''Pa de Kale''' ({{jez-fr|Pas-de-Calais}}) je [[departmani Francuske|departman]] u severnoj [[Francuska|Francuskoj]]. Pripada regionu [[Sever-Pa de Kale]], a glavni grad departmana ([[Prefekture Francuske|prefektura]]) je [[Arras]]. Departman Pa de Kale je označen rednim brojem 62. NJegova površina iznosi 6.671&nbsp;km². Po podacima iz [[2010.]] godine u departmanu Pa de Kale je živelo 1.461.387 stanovnika, a [[gustina naseljenosti]] je iznosila 219 stanovnika po km². Ovaj departman je administrativno podeljen na: * 7 okruga * 77 kantona i * 894 opština. == Demografija == {{DemografijaFR| 1962= | 1968= | 1975= | 1982= | 1990= | 1999= | 2006=| 2011=1462807| sansdoublescomptes= 1962}} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Povezano == * [[Spisak departmana Francuske po gustini naseljenosti]] * [[Spisak departmana Francuske po površini]] * [[Spisak departmana Francuske po broju stanovnika]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Pas-de-Calais}} {{Departman Pa de Kale u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} [[Kategorija:Departmani Francuske]] [[Kategorija:Departman Pas-de-Calais u Francuskoj|*]] mpovwnzffkixbe1cdhh5amtimu3dnam Val-de-Marne 0 278871 42713984 42105447 2026-10-26T14:28:12Z Kontributor 2K 192569 "Créteil" 42713984 wikitext text/x-wiki {{Fr-departman |ime=Dolina Marne |ime_original=Val-de-Marne |položaj=Département 94 in France (red zoom).svg |region=Pariski region |prefektura=Kretej | stanovništvo = 1.327.732<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011 | gustina = 5.419 |površina=245 |okruzi=3 |kantoni=49 |opštine=47 |}} '''Dolina Marne''' ({{jez-fr|Val-de-Marne}}) je [[departmani Francuske|departman]] u severnoj [[Francuska|Francuskoj]]. Pripada regionu [[Pariski region]], a glavni grad departmana ([[Prefekture Francuske|prefektura]]) je [[Créteil|Kretej]]. Departman Dolina Marne je označen rednim brojem 94. NJegova površina iznosi 245&nbsp;km². Po podacima iz [[2010.]] godine u departmanu Dolina Marne je živelo 1.327.732 stanovnika, a [[gustina naseljenosti]] je iznosila 5.419 stanovnika po km². Ovaj departman je administrativno podeljen na: * 3 okruga * 49 kantona i * 47 opština. == Demografija == {{DemografijaFR| 1962= | 1968= | 1975= | 1982= | 1990= | 1999= | 2006=| 2011=1333702| sansdoublescomptes= 1962}} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Povezano == * [[Spisak departmana Francuske po gustini naseljenosti]] * [[Spisak departmana Francuske po površini]] * [[Spisak departmana Francuske po broju stanovnika]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Val-de-Marne}} {{Departman Dolina Marne u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} [[Kategorija:Departmani Francuske]] [[Kategorija:Departman Val-de-Marne u Francuskoj|*]] mmgpc8lnh8fwcl8uw88x6c8wwv0wgqm Haute-Savoie 0 278894 42713949 42105390 2026-10-26T13:35:34Z Kontributor 2K 192569 Annecy 42713949 wikitext text/x-wiki {{Fr-departman |ime=Gornja Savoja |ime_original=Haute-Savoie |položaj=Département 74 in France.svg |region=Rona-Alpi |prefektura=Ansi | stanovništvo = 738.088<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011 | gustina = 168 |površina=4.388 |okruzi=4 |kantoni=34 |opštine=294 |}} '''Gornja Savoja''' ({{jez-fr|Haute-Savoie}}) je [[departmani Francuske|departman]] u istočnoj [[Francuska|Francuskoj]]. Pripada regionu [[Rona-Alpi]], a glavni grad departmana ([[Prefekture Francuske|prefektura]]) je [[Annecy|Ansi]]. Departman Gornja Savoja je označen rednim brojem 74. NJegova površina iznosi 4.388&nbsp;km². Po podacima iz [[2010.]] godine u departmanu Gornja Savoja je živelo 738.088 stanovnika, a [[gustina naseljenosti]] je iznosila 168 stanovnika po km². Ovaj departman je administrativno podeljen na: * 4 okruga * 34 kantona i * 294 opština. == Demografija == {{DemografijaFR| 1962= | 1968= | 1975= | 1982= | 1990= | 1999=631679| 2006=| 2011=746994| sansdoublescomptes= 1962}} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Povezano == * [[Spisak departmana Francuske po gustini naseljenosti]] * [[Spisak departmana Francuske po površini]] * [[Spisak departmana Francuske po broju stanovnika]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Haute-Savoie}} {{Departman Gornja Savoja u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} [[Kategorija:Departmani Francuske]] [[Kategorija:Departman Haute-Savoie u Francuskoj|*]] rwslsgdvwx13hojrw1vcqrm13rll6f7 42713952 42713949 2026-10-26T13:38:38Z Kontributor 2K 192569 preusmjeri ok 42713952 wikitext text/x-wiki {{Fr-departman |ime=Gornja Savoja |ime_original=Haute-Savoie |položaj=Département 74 in France.svg |region=Rona-Alpi |prefektura=Ansi | stanovništvo = 738.088<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011 | gustina = 168 |površina=4.388 |okruzi=4 |kantoni=34 |opštine=294 |}} '''Gornja Savoja''' ({{jez-fr|Haute-Savoie}}) je [[departmani Francuske|departman]] u istočnoj [[Francuska|Francuskoj]]. Pripada regionu [[Rona-Alpi]], a glavni grad departmana ([[Prefekture Francuske|prefektura]]) je [[Ansi]]. Departman Gornja Savoja je označen rednim brojem 74. NJegova površina iznosi 4.388&nbsp;km². Po podacima iz [[2010.]] godine u departmanu Gornja Savoja je živelo 738.088 stanovnika, a [[gustina naseljenosti]] je iznosila 168 stanovnika po km². Ovaj departman je administrativno podeljen na: * 4 okruga * 34 kantona i * 294 opština. == Demografija == {{DemografijaFR| 1962= | 1968= | 1975= | 1982= | 1990= | 1999=631679| 2006=| 2011=746994| sansdoublescomptes= 1962}} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Povezano == * [[Spisak departmana Francuske po gustini naseljenosti]] * [[Spisak departmana Francuske po površini]] * [[Spisak departmana Francuske po broju stanovnika]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Haute-Savoie}} {{Departman Gornja Savoja u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} [[Kategorija:Departmani Francuske]] [[Kategorija:Departman Haute-Savoie u Francuskoj|*]] bgsroisejmu5c3wcgddtmc1w2kbf37c Beauvois 0 279749 42713899 42108258 2026-10-26T12:54:22Z Kontributor 2K 192569 Arras 42713899 wikitext text/x-wiki {{Grad u Francuskoj | naziv = Bovoa | izvorni_naziv = {{jez-fra|Beauvois}} | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = Blason Beauvois.svg | piksela=300 | država = {{zastava|Francuska}} | region = [[Nor Pa de Kale|Sever-Pa d Kale]] | departman = [[Pa de Kale]] | prefektura = [[Arras]] | kanton = [[Sen Pol sir Ternoaz]] | geografska_širina= 50° 22' 32" SGŠ | geografska_dužina= 02° 14' 06" IGD | gšir = 50.375556 | gduž = 2.235 | nadmorska_visina = 119 | maksimalna_nadmorska_visina=139 | minimalna_nadmorska_visina=100 | površina = 2,68 | površina-he=268 | stanovništvo = 142<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011-01-01 | gustina = 52,99 | gradonačelnik = | vreme_službovanja= | INSEE = 62101 | poštanski_kod = 62130 | pozicijaX = 155 | pozicijaY = 31 }} '''Bovoa''' ({{jez-fra|Beauvois}}) je naselje i opština u severoistočnoj [[Francuska|Francuskoj]] u regionu [[Nor Pa de Kale|Sever-Pa d Kale]], u departmanu [[Pa de Kale]] koja pripada prefekturi Arras. Po podacima iz [[1999]]. godine u opštini je živelo 125 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 46&nbsp;stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 2,68&nbsp;km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 119 metara (maksimalnoj 139 m, a minimalnoj 100 m). == Demografija == {{DemografijaFR| 1962=110| 1968=136| 1975=130| 1982=126| 1990=120| 1999=125| 2006=136| 2011=142| sansdoublescomptes= 1962}} <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika u toku poslednjih godina'' <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1960 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960 PlotData = bar:300 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(48,112)(84,97) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 162 1968: 136 points:(84,97)(100,94) color:blue width:2 #1975: 130 points:(100,94)(128,91) color:blue width:2 #1982: 126 points:(128,91)(160,88) color:blue width:2 #1990: 120 points:(160,88)(196,91) color:blue width:2 #1999: 125 points:(196,91)(228,92) color:blue width:2 #2004/5 </timeline> </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Beauvois (Pas-de-Calais)}} * Baza podataka: [http://www.insee.fr Insee] {{fr}} * [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087%26CommuneId=58544 Beauvois na stranici Nacionalnog geografskog instituta Francuske] {{fr}} * [http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/fichecommunale.asp?codedep=62&codecom=101 Beauvois na stranici organizacije INSEE] {{fr}} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatProximiteCoord.php?RadLat1=0.879219307013065&RadLong1=0.0390081087841718 Najbliža naselja (kilometraža, pravac i koordinate)]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=620101 Položaj mesta Beauvois na mapi Francuske (sa osnovnim podacima o mestu)]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=50.3755555555556&longitude=2.235&zoom=8 Plan naselja Beauvois na mapi (Mapquest)] {{Departman Pa de Kale u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} {{Klica-Francuska}} [[Kategorija:Departman Pas-de-Calais u Francuskoj]] [[Kategorija:Naselja u Francuskoj]] 58psxrmrl0gju7xsf0zyqfs5exv2ne4 Orly 0 283349 42713989 42566099 2026-10-26T14:34:37Z Kontributor 2K 192569 u departmanu Dolina Marne 42713989 wikitext text/x-wiki {{Grad u Francuskoj | naziv = Orly | izvorni_naziv = | slika = Orly map.svg | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = Blason Orly 94.svg | region = [[Île-de-France]] | departman = [[Val-de-Marne]] | prefektura = | kanton = | osnivanje = | grad_od = | površina = 6,69 | stanovništvo = 21312<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011-01-01 | gustina = 3185,65 | aglomeracija = | godina_aglomeracija = | gšir = 48.4438 | gduž = 2.2334 | nadmorska_visina = 30-80 | vremenska_zona = | pozivni_broj = | registarska_oznaka = | gradonačelnik = | veb-strana = | predsednik = | vreme_službovanja = | INSEE = | poštanski kod = }} '''Orly''' je [[Naselje|naselje]] i [[općina]] na južnom obodu [[Pariz]]a u Francuskoj, u departmanu [[Dolina Marne]]. Od centra Pariza je udaljen 12.7 km. == Znamenitosti == Kao i većina naselja oko Pariza i ovo mesto najviše zavisi od turizma u samom Parizu. Veliki broj turista odseda u ovom naselju zbog jeftinijeg smeštaja i dobre povezanosti sa centrom. Ipak i u samom naselju i okolini ima zanimljivivosti koje turisti rado posećuju. U centru se nalazi crkva Saint Germain a u blizini i dva zamka. Jedan od njih je Mélièsov zamak koji je bio u vlasništvu čuvenog filmskog stvaraoca [[Georges Méliès|Georgesa Mélièsa]]. == Transport == Općina je poznata po [[Aerodrom Orly|Aerodromu]] koji se nalazi u naselju. Sa obzirom da je Pariz jedan od najznačajnijih turističkih destinacija, ovaj aerodrom je veoma popularan pre svega zbog velikog broja letova ''low-cost'' kompanija. Samo naselje je sa centrom Pariza povezano vozom i to linijom C, RER-a.<ref>http://www.aeroportsdeparis.fr/ADP/en-GB/Passagers/Access-maps-car-parks/Paris-orly/Access/public-transport/ Pristupljeno 27.01.2014</ref> == Stanovništvo == Pre 20. veka naselje je bilo zapravo selo sa ispod 1000 stanovnika. Nagli porast stanovništva doživelo je ekspanzijom Pariza, naročito posle Drugog svetskog rata. Na sledećem grafikonu je prikazano kretanje broja stanovnika zadnjih decenija: [[Datoteka:Population - Municipality code 94054.svg|400px]] == Demografija == {{DemografijaFR| 1962=17637| 1968=30197| 1975=26104| 1982=23766| 1990=21646| 1999= | 2006=21395| 2011=21312| sansdoublescomptes= 1962}} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Orly}} * [http://www.ville-orly.fr/ Sajt gradskog veća Orlija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150813221334/http://www.ville-orly.fr/ |date=2015-08-13 }} {{Departman Dolina Marne u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Općine Francuske]] [[Kategorija:Departman Val-de-Marne u Francuskoj]] [[Kategorija:Geografija Pariza]] 22qa1t26b6x7isqzq5wzno7ddd27wc9 Bourget 0 284732 42713983 42424810 2026-10-26T14:26:36Z Kontributor 2K 192569 "the" Bourget 42713983 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Francuskoj2 | mesto = Burže | originalni_naziv = Le Bourget | slika = Le Bourget Mairie bis.jpg | opis_slike = Burže | grb = | država={{FRA}} | region = Pariski region | departman = Seine-Saint-Denis | prefektura = Bobinji | kanton = Burže | geografska_širina = 48° 56' 07" SGŠ | geografska_dužina = 02° 25' 32" IGD | gšir = 48.9353 | gduž = 2.4256 | nadm visina = 45 | maksimalna_nadmorska_visina = 48 | minimalna_nadmorska_visina = 38 | površina-km = 2,08 | površina-he = 208 | stanovništvo = 12110<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011-01-01 | gustina = 7200,96 | predsednik = | vreme_službovanja = | INSEE = 93013 | poštanski_kod = 93350 | pozicijaX = 162 | pozicijaY = 76 }} '''Burže''' ({{jez-fra|Le Bourget}}) je naselje i opština u [[Francuska|Francuskoj]] u regionu [[Pariski region]], u departmanu [[Departman Sena Sen Deni u Francuskoj|Sena Sen Deni]] koja pripada prefekturi Bobinji. Po podacima iz [[1999]]. godine u opštini je živelo 12 110 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 5 822&nbsp;stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 2&nbsp;km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 45 metara (maksimalnoj 48 m, a minimalnoj 38 m). == Demografija == {{DemografijaFR| 1962=10106| 1968=9679| 1975=10534| 1982=11021| 1990=11699| 1999= | 2006=| 2011=14978| sansdoublescomptes= 1962}} <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika u toku poslednjih godina'' <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1960 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960 PlotData = bar:18000 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:12000 color:gray1 from:start till:end bar:6000 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(48,115)(84,111) color:blue width:2 #1962 tot 1968 points:(84,111)(100,119) color:blue width:2 #1975 points:(100,119)(128,124) color:blue width:2 #1982 points:(128,124)(160,130) color:blue width:2 #1990 points:(160,130)(196,134) color:blue width:2 #1999 </timeline> </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Le Bourget, Seine-Saint-Denis}} * Baza podataka: [http://www.insee.fr Insee] {{fr}} * [http://www.spotimage.fr/html/_66_156_870_.php http://www.spotimage.fr/html/_66_156_870_.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061124014855/http://www.spotimage.fr/html/_66_156_870_.php |date=2006-11-24 }} * [http://www.atlas-patrimoine93.fr/accueil.php http://www.atlas-patrimoine93.fr/accueil.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061123181054/http://www.atlas-patrimoine93.fr/accueil.php |date=2006-11-23 }} {{Departman Sena Sen Deni u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} {{Klica-Francuska}} d9n1zum5sgmua7qm14gzkzvxfvf1v8e Kolmar 0 312153 42713935 1854995 2026-10-26T13:17:32Z Kontributor 2K 192569 Kontributor 2K premješta stranicu [[Колмар]] na [[Kolmar]]: Latinica 1854995 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Colmar]] 7f9ojq86sv2vlz0d2ownwnesp8yx4lx Ansi 0 326129 42713951 18477519 2026-10-26T13:37:55Z Kontributor 2K 192569 #PREUSMJERI [[Annecy]] 42713951 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Annecy]] fqa2c83ov655obix8xcplwibgdt7plo Šablon:Departman Val-de-Marne u Francuskoj 10 328825 42713991 5767426 2026-10-26T14:36:56Z Kontributor 2K 192569 +Nogent-sur-Marne 42713991 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Departman Dolina Marne u Francuskoj |title = [[Val-de-Marne|Dolina Marne]] |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | group1 = | list1 = [[Ablon-sur-Seine]] {{•}} [[Bry-sur-Marne]] {{•}} [[Bonneuil-sur-Marne]] {{•}} [[Arcueil]] {{•}} [[Boissy-Saint-Léger]] {{•}} [[Alfortville]] {{•}} [[Orly]] {{•}} [[Créteil]] {{•}} [[Champigny-sur-Marne]] {{•}} [[Choisy-le-Roi]] {{•}} [[Chevilly-Larue]] {{•}} [[Chennevières-sur-Marne]] {{•}} [[Cachan (Dolina Marne)|Cachan]] {{•}} [[Charenton-le-Pont]] {{•}} [[Nogent-sur-Marne]] {{•}} [[Vincennes]] {{•}} [[Fontenay-sous-Bois]] |below = }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni za departmane u Francuskoj|{{PAGENAME}}]] </noinclude></includeonly> [[Kategorija:Departman Val-de-Marne u Francuskoj]] </includeonly> a5vrsshq0js1h8zhumi53vik1ezakce Šablon:Departman Bas-Rhin u Francuskoj 10 328827 42713928 41439013 2026-10-26T13:10:02Z Kontributor 2K 192569 [[Albi]] = [[Tarn]] 42713928 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Departman Donja Rajna u Francuskoj |title = [[Bas-Rhin (departman)|Donja Rajna]] |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | group1 = | list1 = [[Batzendorf]] {{•}} [[Altwiller]] {{•}} [[Altorf]] {{•}} [[Altenheim]] {{•}} [[Alteckendorf]] {{•}} [[Asswiller]] {{•}} [[Bassemberg]] {{•}} [[Allenwiller]] {{•}} [[Aschbach]] {{•}} [[Barr (Donja Rajna)|Barr]] {{•}} [[Artolsheim]] {{•}} [[Albé]] {{•}} [[Barembach]] {{•}} [[Baldenheim]] {{•}} [[Balbronn]] {{•}} [[Adamswiller]] {{•}} [[Achenheim]] {{•}} [[Baerendorf]] {{•}} [[Belmont (Donja Rajna)|Belmont]] {{•}} [[Avolsheim]] {{•}} [[Bellefosse]] {{•}} [[Beinheim]] {{•}} [[Andlau]] {{•}} [[Auenheim]] {{•}} [[Biblisheim]] {{•}} [[Bettwiller (Donja Rajna)|Bettwiller]] {{•}} [[Betschdorf]] {{•}} [[Berstheim]] {{•}} [[Berstett]] {{•}} [[Bernolsheim]] {{•}} [[Bernardvillé]] {{•}} [[Bernardswiller]] {{•}} [[Bergbieten]] {{•}} [[Berg (Francuska)|Berg]] {{•}} [[Benfeld]] {{•}} [[Bischholtz]] {{•}} [[Bischheim]] {{•}} [[Birkenwald]] {{•}} [[Bouxwiller (Donja Rajna)|Bouxwiller]] {{•}} [[Bietlenheim]] {{•}} [[Bourgheim]] {{•}} [[Bourg-Bruche]] {{•}} [[Bossendorf]] {{•}} [[Bootzheim]] {{•}} [[Boofzheim]] {{•}} [[Bœsenbiesen]] {{•}} [[Bœrsch (Donja Rajna)|Bœrsch]] {{•}} [[Bindernheim]] {{•}} [[Bilwisheim]] {{•}} [[Crœttwiller]] {{•}} [[Colroy-la-Roche]] {{•}} [[Crastatt]] {{•}} [[Climbach]] {{•}} [[Dachstein (Francuska)|Dachstein]] {{•}} [[Butten (naselje)|Butten]] {{•}} [[Buswiller]] {{•}} [[Bust]] {{•}} [[Burbach]] {{•}} [[Buhl (Donja Rajna)|Buhl]] {{•}} [[Brumath]] {{•}} [[Bolsenheim]] {{•}} [[Breuschwickersheim]] {{•}} [[Blienschwiller]] {{•}} [[Breitenbach]] {{•}} [[Breitenau (Francuska)|Breitenau]] {{•}} [[Blancherupt]] {{•}} [[Blaesheim]] {{•}} [[Bitschhoffen]] {{•}} [[Bissert]] {{•}} [[Bischwiller]] {{•}} [[Bischoffsheim]] {{•}} [[Cleebourg]] {{•}} [[Châtenois (Donja Rajna)|Châtenois]] {{•}} [[Eywiller]] {{•}} [[Haguenau]] {{•}} [[Drachenbronn-Birlenbach]] {{•}} [[Heiligenberg]] {{•}} [[Heidolsheim]] {{•}} [[Hegeney]] {{•}} [[Dossenheim-sur-Zinsel]] {{•}} [[Dossenheim-Kochersberg]] {{•}} [[Dorlisheim]] {{•}} [[Ettendorf]] {{•}} [[Donnenheim]] {{•}} [[Fouday]] {{•}} [[Fouchy]] {{•}} [[Fort-Louis]] {{•}} [[Forstheim]] {{•}} [[Forstfeld]] {{•}} [[Domfessel]] {{•}} [[Hangenbieten]] {{•}} [[Dinsheim]] {{•}} [[Dingsheim]] {{•}} [[Dimbsthal]] {{•}} [[Dieffenthal]] {{•}} [[Dieffenbach-lès-Wœrth]] {{•}} [[Dieffenbach-au-Val]] {{•}} [[Gerstheim]] {{•}} [[Diemeringen]] {{•}} [[Diedendorf]] {{•}} [[Diebolsheim]] {{•}} [[Dettwiller]] {{•}} [[Dehlingen]] {{•}} [[Dauendorf]] {{•}} [[Daubensand]] {{•}} [[Dangolsheim]] {{•}} [[Dambach-la-Ville]] {{•}} [[Dambach]] {{•}} [[Dalhunden]] {{•}} [[Dahlenheim]] {{•}} [[Gougenheim (Alzas)|Gougenheim]] {{•}} [[Gottesheim]] {{•}} [[Gottenhouse]] {{•}} [[Gingsheim]] {{•}} [[Gœrsdorf]] {{•}} [[Gœrlingen (Francuska)|Gœrlingen]] {{•}} [[Geudertheim]] {{•}} [[Gertwiller]] {{•}} [[Hattmatt]] {{•}} [[Hatten (Francuska)|Hatten]] {{•}} [[Harskirchen]] {{•}} [[Handschuheim]] {{•}} [[Haegen]] {{•}} [[Heiligenstein]] {{•}} [[Kutcenhauzen]] {{•}} [[Kutolshajm]] {{•}} [[Kurtcenhauz]] {{•}} [[Krigshajm]] {{•}} [[Krautwiller|Krautviler]] {{•}} [[Krautergersheim]] {{•}} [[Koblshajm]] {{•}} [[Kogenheim|Kogenajm]] {{•}} [[Knershajm]] {{•}} [[Kleingoeft]] {{•}} [[Kirrwiller-Bosselshausen]] {{•}} [[Kirrberg]] {{•}} [[Kirchheim]] {{•}} [[Kintzheim]] {{•}} [[Kindwiller]] {{•}} [[Kilstett]] {{•}} [[Kienheim]] {{•}} [[Kesseldorf]] {{•}} [[Keskastel]] {{•}} [[Kertzfeld]] {{•}} [[Keffenach]] {{•}} [[Kauffenheim]] {{•}} [[Hengwiller]] |below = }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni za departmane u Francuskoj|{{PAGENAME}}]] </noinclude><includeonly> [[Kategorija:Departman Bas-Rhin u Francuskoj]] </includeonly> b6sddyf4wz7480vxpeywbks3jnw0h4c 42713932 42713928 2026-10-26T13:14:10Z Kontributor 2K 192569 Bischheim (Alsace) 42713932 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Departman Donja Rajna u Francuskoj |title = [[Bas-Rhin (departman)|Donja Rajna]] |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | group1 = | list1 = [[Batzendorf]] {{•}} [[Altwiller]] {{•}} [[Altorf]] {{•}} [[Altenheim]] {{•}} [[Alteckendorf]] {{•}} [[Asswiller]] {{•}} [[Bassemberg]] {{•}} [[Allenwiller]] {{•}} [[Aschbach]] {{•}} [[Barr (Donja Rajna)|Barr]] {{•}} [[Artolsheim]] {{•}} [[Albé]] {{•}} [[Barembach]] {{•}} [[Baldenheim]] {{•}} [[Balbronn]] {{•}} [[Adamswiller]] {{•}} [[Achenheim]] {{•}} [[Baerendorf]] {{•}} [[Belmont (Donja Rajna)|Belmont]] {{•}} [[Avolsheim]] {{•}} [[Bellefosse]] {{•}} [[Beinheim]] {{•}} [[Andlau]] {{•}} [[Auenheim]] {{•}} [[Biblisheim]] {{•}} [[Bettwiller (Donja Rajna)|Bettwiller]] {{•}} [[Betschdorf]] {{•}} [[Berstheim]] {{•}} [[Berstett]] {{•}} [[Bernolsheim]] {{•}} [[Bernardvillé]] {{•}} [[Bernardswiller]] {{•}} [[Bergbieten]] {{•}} [[Berg (Francuska)|Berg]] {{•}} [[Benfeld]] {{•}} [[Bischholtz]] {{•}} [[Bischheim (Alsace)|Bischheim]] {{•}} [[Birkenwald]] {{•}} [[Bouxwiller (Donja Rajna)|Bouxwiller]] {{•}} [[Bietlenheim]] {{•}} [[Bourgheim]] {{•}} [[Bourg-Bruche]] {{•}} [[Bossendorf]] {{•}} [[Bootzheim]] {{•}} [[Boofzheim]] {{•}} [[Bœsenbiesen]] {{•}} [[Bœrsch (Donja Rajna)|Bœrsch]] {{•}} [[Bindernheim]] {{•}} [[Bilwisheim]] {{•}} [[Crœttwiller]] {{•}} [[Colroy-la-Roche]] {{•}} [[Crastatt]] {{•}} [[Climbach]] {{•}} [[Dachstein (Francuska)|Dachstein]] {{•}} [[Butten (naselje)|Butten]] {{•}} [[Buswiller]] {{•}} [[Bust]] {{•}} [[Burbach]] {{•}} [[Buhl (Donja Rajna)|Buhl]] {{•}} [[Brumath]] {{•}} [[Bolsenheim]] {{•}} [[Breuschwickersheim]] {{•}} [[Blienschwiller]] {{•}} [[Breitenbach]] {{•}} [[Breitenau (Francuska)|Breitenau]] {{•}} [[Blancherupt]] {{•}} [[Blaesheim]] {{•}} [[Bitschhoffen]] {{•}} [[Bissert]] {{•}} [[Bischwiller]] {{•}} [[Bischoffsheim]] {{•}} [[Cleebourg]] {{•}} [[Châtenois (Donja Rajna)|Châtenois]] {{•}} [[Eywiller]] {{•}} [[Haguenau]] {{•}} [[Drachenbronn-Birlenbach]] {{•}} [[Heiligenberg]] {{•}} [[Heidolsheim]] {{•}} [[Hegeney]] {{•}} [[Dossenheim-sur-Zinsel]] {{•}} [[Dossenheim-Kochersberg]] {{•}} [[Dorlisheim]] {{•}} [[Ettendorf]] {{•}} [[Donnenheim]] {{•}} [[Fouday]] {{•}} [[Fouchy]] {{•}} [[Fort-Louis]] {{•}} [[Forstheim]] {{•}} [[Forstfeld]] {{•}} [[Domfessel]] {{•}} [[Hangenbieten]] {{•}} [[Dinsheim]] {{•}} [[Dingsheim]] {{•}} [[Dimbsthal]] {{•}} [[Dieffenthal]] {{•}} [[Dieffenbach-lès-Wœrth]] {{•}} [[Dieffenbach-au-Val]] {{•}} [[Gerstheim]] {{•}} [[Diemeringen]] {{•}} [[Diedendorf]] {{•}} [[Diebolsheim]] {{•}} [[Dettwiller]] {{•}} [[Dehlingen]] {{•}} [[Dauendorf]] {{•}} [[Daubensand]] {{•}} [[Dangolsheim]] {{•}} [[Dambach-la-Ville]] {{•}} [[Dambach]] {{•}} [[Dalhunden]] {{•}} [[Dahlenheim]] {{•}} [[Gougenheim (Alzas)|Gougenheim]] {{•}} [[Gottesheim]] {{•}} [[Gottenhouse]] {{•}} [[Gingsheim]] {{•}} [[Gœrsdorf]] {{•}} [[Gœrlingen (Francuska)|Gœrlingen]] {{•}} [[Geudertheim]] {{•}} [[Gertwiller]] {{•}} [[Hattmatt]] {{•}} [[Hatten (Francuska)|Hatten]] {{•}} [[Harskirchen]] {{•}} [[Handschuheim]] {{•}} [[Haegen]] {{•}} [[Heiligenstein]] {{•}} [[Kutcenhauzen]] {{•}} [[Kutolshajm]] {{•}} [[Kurtcenhauz]] {{•}} [[Krigshajm]] {{•}} [[Krautwiller|Krautviler]] {{•}} [[Krautergersheim]] {{•}} [[Koblshajm]] {{•}} [[Kogenheim|Kogenajm]] {{•}} [[Knershajm]] {{•}} [[Kleingoeft]] {{•}} [[Kirrwiller-Bosselshausen]] {{•}} [[Kirrberg]] {{•}} [[Kirchheim]] {{•}} [[Kintzheim]] {{•}} [[Kindwiller]] {{•}} [[Kilstett]] {{•}} [[Kienheim]] {{•}} [[Kesseldorf]] {{•}} [[Keskastel]] {{•}} [[Kertzfeld]] {{•}} [[Keffenach]] {{•}} [[Kauffenheim]] {{•}} [[Hengwiller]] |below = }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni za departmane u Francuskoj|{{PAGENAME}}]] </noinclude><includeonly> [[Kategorija:Departman Bas-Rhin u Francuskoj]] </includeonly> ghekl0vulmwtaj8ulv04y4k5lrct5j1 Šablon:Departman Tarn u Francuskoj 10 328901 42713931 5767393 2026-10-26T13:12:44Z Kontributor 2K 192569 +[[Albi]] 42713931 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Departman Tarn u Francuskoj |title = [[Tarn]] |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | group1 = | list1 = [[Albi]] {{•}} [[Arifat]] {{•}} [[Berlats]] {{•}} [[Bernac (Tarn)|Bernac]] {{•}} [[Aguts (Tarn)|Aguts]] {{•}} [[Bannières]] {{•}} [[Bertre]] {{•}} [[Alban (Tarn)|Alban]] {{•}} [[Albine]] {{•}} [[Arthès]] {{•}} [[Algans]] {{•}} [[Barre (Tarn)|Barre]] {{•}} [[Assac]] {{•}} [[Almayrac]] {{•}} [[Alos (Tarn)|Alos]] {{•}} [[Amarens]] {{•}} [[Blan (Tarn)|Blan]] {{•}} [[Anglès (Tarn)|Anglès]] {{•}} [[Appelle (Tarn)|Appelle]] {{•}} [[Belcastel (Tarn)|Belcastel]] {{•}} [[Bellegarde (Tarn)|Bellegarde]] {{•}} [[Belleserre (Tarn)|Belleserre]] {{•}} [[Arfons]] {{•}} [[Aiguefonde]] {{•}} [[Bournazel (Tarn)|Bournazel]] {{•}} [[Blaye-les-Mines]] {{•}} [[Beauvais-sur-Tescou]] {{•}} [[Boissezon]] {{•}} [[Ambialet]] {{•}} [[Ambres]] {{•}} [[Andillac]] {{•}} [[Andouque]] {{•}} [[Aussac]] {{•}} [[Aussillon]] {{•}} [[Burlats]] {{•}} [[Busque]] {{•}} [[Bout-du-Pont-de-Larn]] {{•}} [[Brassac (Tarn)|Brassac]] {{•}} [[Brens (Tarn)|Brens]] {{•}} [[Briatexte]] {{•}} [[Brousse (Tarn)|Brousse]] {{•}} [[Broze (Tarn)|Broze]] {{•}} [[Castelnau-de-Brassac]] {{•}} [[Castelnau-de-Lévis]] {{•}} [[Castelnau-de-Montmiral]] {{•}} [[Castres (Tarn)|Castres]] {{•}} [[Courris]] {{•}} [[Caucalières]] {{•}} [[Crespin (Tarn)|Crespin]] {{•}} [[Crespinet]] {{•}} [[Combefa]] {{•}} [[Cabannes (Tarn)|Cabannes]] {{•}} [[Cabanès (Tarn)|Cabanès]] {{•}} [[Cadalen]] {{•}} [[Cadix]] {{•}} [[Cagnac-les-Mines]] {{•}} [[Cahuzac (Tarn)|Cahuzac]] {{•}} [[Cahuzac-sur-Vère]] {{•}} [[Cunac (Tarn)|Cunac]] {{•}} [[Cuq (Tarn)|Cuq]] {{•}} [[Cuq-Toulza]] {{•}} [[Cambon (Tarn)|Cambon]] {{•}} [[Cambon-lès-Lavaur]] {{•}} [[Cambounet-sur-le-Sor]] {{•}} [[Cambounès]] {{•}} [[Cammazes]] {{•}} [[Curvalle]] {{•}} [[Campagnac (Tarn)|Campagnac]] {{•}} [[Cordes-sur-Ciel]] {{•}} [[Damiatte]] {{•}} [[Carbes]] {{•}} [[Carlus]] {{•}} [[Carmaux]] {{•}} [[Castanet (Tarn)|Castanet]] {{•}} [[Escroux]] {{•}} [[Espérausses]] {{•}} [[Gijounet]] {{•}} [[Donnazac (Tarn)|Donnazac]] {{•}} [[Dourgne]] {{•}} [[Dourn]] {{•}} [[Cestayrols]] {{•}} [[Fraissines]] {{•}} [[Frausseilles]] {{•}} [[Fraysse (Tarn)|Fraysse]] {{•}} [[Giroussens]] {{•}} [[Le Bez]] |below = }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni za departmane u Francuskoj|{{PAGENAME}}]] </noinclude></includeonly> [[Kategorija:Departman Tarn u Francuskoj]] </includeonly> 4sdvo0lwaghj2vcmbgimrja57o4120t Doryanthes excelsa 0 1263848 42714030 42712518 2026-10-26T15:44:20Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Endemske vrste|Endemske vrste]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Endemske vrste Australije|Endemske vrste Australije]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42714030 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |italic_title=yes |slika=GymeaLily1.jpg |slika_upright= |slika_alt= |slika_opis=''Doryanthes excelsa'' u [[Kraljevski botanički vrt (Sydney)|Kraljevskom botaničkom vrtu]] u [[Sydney]]ju |genus = Doryanthes |species = excelsa |autorstvo=[[José Francisco Correa da Serra|Correa]]<ref name="APC">{{cite web |title=''Doryanthes excelsa'' |url=https://biodiversity.org.au/nsl/services/apc-format/display/85844 |website=Australian Plant Census |accessdate=13 November 2019}}</ref> |sinonimi= * ''Doryanthes excelsa'' <small>Correa</small> var. ''excelsa'' * ''Furcraea australis'' <small>[[Adrian Hardy Haworth|Haw.]]</small> |sinonimi_ref=<ref name="APC" /> }} '''''Doryanthes excelsa''''', znana kao '''gijmejski ljiljan''' je [[endem]]ska [[kritosjemenjače|kritosjemenjača]] koja raste u obalnim područjima [[Novi Južni Wales|Novog Južnog Walesa]], u blizini grada [[Sydney]]ja. Biljka ima listove u obliku mača koji modu biti duži od jednoga metra. Cvjeta u proljeće i ljeto, a može narasti i do šest metara u visinu. Na vrhu se nalazi skupina žarkocrvenih cvjetova, svaki veličine 10 centimetara. Biljku je prvi put opisao [[portugal]]ac [[José Francisco Correia de Serra]] [[1802.]] godine. == Reference == {{commonscat|Doryanthes excelsa}} {{reflist}} {{Taxonbar}} {{Authority control}} [[Kategorija:Magnoliophyta]] [[Kategorija:Flora Australije]] [[Kategorija:Endemske vrste Australije]] f0ibh3bua058k9o4ko6gvjmv2v0rhhp Divovski varan 0 1264306 42714029 42713068 2026-10-26T15:44:01Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Endemske vrste|Endemske vrste]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Endemske vrste Australije|Endemske vrste Australije]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42714029 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |naziv= |status=LC |status_sistem=IUCN3.1 |status_ref=<ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Shea, G. |author2=Ellis, R. |author3=Wilson, S. |author4=Oliver, P. |date=2018 |title=''Varanus giganteus'' |volume=2018 |article-number=e.T83777786A101752310 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-1.RLTS.T83777786A101752310.en |access-date=19 November 2021}}</ref> |status2=CITES_A2 |status2_sistem=CITES |status2_ref= |slika=Pirentie tripodding.JPG |slika_upright=1.15 |slika_alt= |slika_opis=Divovski varan u [[Zapadna Australija|Zapadnoj Australiji]] | genus = Varanus | matični = Varanus (Varanus) | species = giganteus |autorstvo=([[John Edward Gray|Gray]], 1845.) |karta_raspon=Perentie.png |karta_raspon_upright=1.15 |karta_raspon_alt= |karta_raspon_opis=Rasprostranjenost divovskog varana |sinonimi=''Hydrosaurus giganteus'', <small>Gray</small> |sinonimi_ref=<ref name="AFD">{{cite web|url=https://biodiversity.org.au/afd/taxa/Varanus_giganteus |title=Species ''Varanus giganteus'' (Gray, 1845) |author=Australian Biological Resources Study|date=16 August 2012 |work=Australian Faunal Directory|publisher=Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts, Australian Government|access-date=28 July 2021|location=Canberra, Australian Capital Territory}}</ref> }} '''Divovski varan''' ([[latinski]]: ''Varanus giganteus'') je najveći [[varani|varan]] koji živi u [[Australija|Australiji]] te ukupno četvrti najveći živući gušter na svijetu, iza [[Komodski varan|komodo zmaja]], vrste ''[[Varanus salvadorii]]'' te [[vodeni varan|vodenog varana]]. Njihovo stanište je zapadno od [[Veliki razvodni masiv|Velikog razvodnog masiva]], ali se rijetko sreću zbog njihove povučenosti i smještenosti njihovih staništa daleko od ljudi. Divovski varan imao je značajan utjecaj u kulturi australskih [[Aboridžini|Aboridžina]], što je vidljivo na [[totem]]ima i drugim oblicima duhovnosti. Bili su omiljeno jelo među aboridžinskim plemenima, a njihovo salo korišteno je za medicinske i ceremonijalne funkcije. Velik broj pojavljuje se i u aboridžinskoj umjetnosti te pripadajućim pričama. == Reference == {{reflist}} {{Taxonbar}} {{Authority control}} [[Kategorija:Varani]] [[Kategorija:Endemske vrste Australije]] [[Kategorija:Biota Australije]] 54898nujl34354hooes6onxcw8ebdeo Crvenoglavi kakadu 0 1265749 42713886 42658170 2026-10-26T12:42:43Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Callocephalon fimbriatum]] na [[Crvenoglavi kakadu]] 42658170 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Taksokvir | boja= animalia | naziv = ''Callocephalon fimbriatum'' | image = Callocephalon fimbriatum male - Callum Brae.jpg | image_caption = Odrasli mužjak | image2 = Gang-gang female MJC01.jpg | image2_caption = Ženka | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2022 |title=''Callocephalon fimbriatum'' |article-number=e.T22684755A210869419 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T22684755A210869419.en |language=en}}</ref> | status2 = EN | status2_system = EPBC | status2_ref = <ref name="EPBC status 02 March 2022">Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water, ''Declaration under s178, s181, and s183 of the Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 - List of threatened species, List of threatened ecological communities and List of threatening processes'' ([https://www.legislation.gov.au/F2005B02653/latest/text F2026C00255 C220], 20 March 2026).</ref> | regnum = [[Životinje|Animalia]] | phylum = [[Svitkovci|Chordata]] | classis = [[Ptice|Aves]] | ordo = [[Papigašice|Psittaciformes]] | familia = [[Kakadu|Cacatuidae]] | subfamilia = [[Cacatuinae]] | genus = ''[[Callocephalon]]'' | species = '''''C. fimbriatum''''' | dvoimeno = ''Callocephalon fimbriatum'' | dvoimeno_autorstvo = [[James Grant (navigator)|Grant]], 1803 | karta_raspon = Bird range gang-gang cockatoo.png | karta_raspon_širina = 235px | karta_raspon_opis = Rasprostranjenost vrste ''Callocephalon fimbriatum'' }} '''''Callocephalon fimbriatum''''' je [[endem]]ska vrsta [[kakadu]]a koja živi u hladnijim i vlažnijim šumama [[Australija|Australije]]. Odrasle jedinke su uglavnom sive boje uz određene svjetlije nijanse (naglašenije kod ženki), a mužjaci na glavi imaju crveno perje, dok ženke zadržavaju sivu boju. Vrsta ''Callocephalon fimbriatum'' obitava isključivo na području jugoistočne [[Australija|Australije]] te je simbol [[Teritorija glavnog grada Australije]]. U divljini se lako prepoznaje po distinktnom glasanju, koje podsjeća na škripava vrata, odnosno zvuk vađenja plutenog čepa iz [[vino|vinske]] boce. == Reference == {{reflist}} {{Taxonbar}} [[Kategorija:Psittaciformes]] 64azifayo3h3m4zn4r9cta4bwk7dawc 42713926 42713886 2026-10-26T13:08:28Z Edgar Allan Poe 29250 42713926 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Callocephalon fimbriatum male - Callum Brae.jpg | image_caption = Odrasli mužjak | image2 = Gang-gang female MJC01.jpg | image2_caption = Ženka | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2022 |title=''Callocephalon fimbriatum'' |article-number=e.T22684755A210869419 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T22684755A210869419.en |language=en}}</ref> | status2 = EN | status2_system = EPBC | status2_ref = <ref name="EPBC status 02 March 2022">Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water, ''Declaration under s178, s181, and s183 of the Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 - List of threatened species, List of threatened ecological communities and List of threatening processes'' ([https://www.legislation.gov.au/F2005B02653/latest/text F2026C00255 C220], 20 March 2026).</ref> | genus = Callocephalon | parent_authority = [[René-Primevère Lesson|Lesson, RP.]], 1837. | species = fimbriatum | dvoimeno_autorstvo = ([[James Grant (navigator)|Grant, J.]], 1803.) | karta_raspon = Bird range gang-gang cockatoo.png | karta_raspon_širina = 235px | karta_raspon_opis = Rasprostranjenost vrste ''Callocephalon fimbriatum'' }} '''Crvenoglavi kakadu'''<ref>Zavod za ornitologiju HAZU (2018.) Rječnik standardnih hrvatskih ptičjih naziva. https://www.info.hazu.hr/jedinice/zavod-za-ornitologiju-u-zagrebu/rjecnik-standardnih-hrvatskih-pticjih-naziva/ – pristupljeno 26. listopada 2026.</ref> ('''''Callocephalon fimbriatum'''''), [[endem]]ska vrsta [[kakadu]]a koja živi u hladnijim i vlažnijim šumama [[Australija|Australije]]. Odrasle jedinke su uglavnom sive boje uz određene svjetlije nijanse (naglašenije kod ženki), a mužjaci na glavi imaju crveno perje, dok ženke zadržavaju sivu boju. Vrsta ''Callocephalon fimbriatum'' obitava isključivo na području jugoistočne [[Australija|Australije]] te je simbol [[Teritorija glavnog grada Australije]]. U divljini se lako prepoznaje po distinktnom glasanju, koje podsjeća na škripava vrata, odnosno zvuk vađenja plutenog čepa iz [[vino|vinske]] boce. == Reference == {{reflist}} {{Taxonbar}} {{Authority control}} [[Kategorija:Psittaciformes]] s00q6v9glw6i0ct1t2a7sgl541bgbnc 42714019 42713926 2026-10-26T15:40:01Z Edgar Allan Poe 29250 dodana kategorija [[:Kategorija:Endemske vrste|Endemske vrste]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42714019 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Callocephalon fimbriatum male - Callum Brae.jpg | image_caption = Odrasli mužjak | image2 = Gang-gang female MJC01.jpg | image2_caption = Ženka | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2022 |title=''Callocephalon fimbriatum'' |article-number=e.T22684755A210869419 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T22684755A210869419.en |language=en}}</ref> | status2 = EN | status2_system = EPBC | status2_ref = <ref name="EPBC status 02 March 2022">Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water, ''Declaration under s178, s181, and s183 of the Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 - List of threatened species, List of threatened ecological communities and List of threatening processes'' ([https://www.legislation.gov.au/F2005B02653/latest/text F2026C00255 C220], 20 March 2026).</ref> | genus = Callocephalon | parent_authority = [[René-Primevère Lesson|Lesson, RP.]], 1837. | species = fimbriatum | dvoimeno_autorstvo = ([[James Grant (navigator)|Grant, J.]], 1803.) | karta_raspon = Bird range gang-gang cockatoo.png | karta_raspon_širina = 235px | karta_raspon_opis = Rasprostranjenost vrste ''Callocephalon fimbriatum'' }} '''Crvenoglavi kakadu'''<ref>Zavod za ornitologiju HAZU (2018.) Rječnik standardnih hrvatskih ptičjih naziva. https://www.info.hazu.hr/jedinice/zavod-za-ornitologiju-u-zagrebu/rjecnik-standardnih-hrvatskih-pticjih-naziva/ – pristupljeno 26. listopada 2026.</ref> ('''''Callocephalon fimbriatum'''''), [[endem]]ska vrsta [[kakadu]]a koja živi u hladnijim i vlažnijim šumama [[Australija|Australije]]. Odrasle jedinke su uglavnom sive boje uz određene svjetlije nijanse (naglašenije kod ženki), a mužjaci na glavi imaju crveno perje, dok ženke zadržavaju sivu boju. Vrsta ''Callocephalon fimbriatum'' obitava isključivo na području jugoistočne [[Australija|Australije]] te je simbol [[Teritorija glavnog grada Australije]]. U divljini se lako prepoznaje po distinktnom glasanju, koje podsjeća na škripava vrata, odnosno zvuk vađenja plutenog čepa iz [[vino|vinske]] boce. == Reference == {{reflist}} {{Taxonbar}} {{Authority control}} [[Kategorija:Psittaciformes]] [[Kategorija:Endemske vrste]] jbgl51rs9qerpcqtwbymuzjvooqz33t 42714020 42714019 2026-10-26T15:40:16Z Edgar Allan Poe 29250 dodana kategorija [[:Kategorija:Biota Australije|Biota Australije]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42714020 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Callocephalon fimbriatum male - Callum Brae.jpg | image_caption = Odrasli mužjak | image2 = Gang-gang female MJC01.jpg | image2_caption = Ženka | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2022 |title=''Callocephalon fimbriatum'' |article-number=e.T22684755A210869419 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T22684755A210869419.en |language=en}}</ref> | status2 = EN | status2_system = EPBC | status2_ref = <ref name="EPBC status 02 March 2022">Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water, ''Declaration under s178, s181, and s183 of the Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 - List of threatened species, List of threatened ecological communities and List of threatening processes'' ([https://www.legislation.gov.au/F2005B02653/latest/text F2026C00255 C220], 20 March 2026).</ref> | genus = Callocephalon | parent_authority = [[René-Primevère Lesson|Lesson, RP.]], 1837. | species = fimbriatum | dvoimeno_autorstvo = ([[James Grant (navigator)|Grant, J.]], 1803.) | karta_raspon = Bird range gang-gang cockatoo.png | karta_raspon_širina = 235px | karta_raspon_opis = Rasprostranjenost vrste ''Callocephalon fimbriatum'' }} '''Crvenoglavi kakadu'''<ref>Zavod za ornitologiju HAZU (2018.) Rječnik standardnih hrvatskih ptičjih naziva. https://www.info.hazu.hr/jedinice/zavod-za-ornitologiju-u-zagrebu/rjecnik-standardnih-hrvatskih-pticjih-naziva/ – pristupljeno 26. listopada 2026.</ref> ('''''Callocephalon fimbriatum'''''), [[endem]]ska vrsta [[kakadu]]a koja živi u hladnijim i vlažnijim šumama [[Australija|Australije]]. Odrasle jedinke su uglavnom sive boje uz određene svjetlije nijanse (naglašenije kod ženki), a mužjaci na glavi imaju crveno perje, dok ženke zadržavaju sivu boju. Vrsta ''Callocephalon fimbriatum'' obitava isključivo na području jugoistočne [[Australija|Australije]] te je simbol [[Teritorija glavnog grada Australije]]. U divljini se lako prepoznaje po distinktnom glasanju, koje podsjeća na škripava vrata, odnosno zvuk vađenja plutenog čepa iz [[vino|vinske]] boce. == Reference == {{reflist}} {{Taxonbar}} {{Authority control}} [[Kategorija:Psittaciformes]] [[Kategorija:Endemske vrste]] [[Kategorija:Biota Australije]] bluc4w6ikbogp4xdklncjlidajsgoup 42714021 42714020 2026-10-26T15:40:27Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Endemske vrste|Endemske vrste]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Endemske vrste Australije|Endemske vrste Australije]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42714021 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Callocephalon fimbriatum male - Callum Brae.jpg | image_caption = Odrasli mužjak | image2 = Gang-gang female MJC01.jpg | image2_caption = Ženka | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2022 |title=''Callocephalon fimbriatum'' |article-number=e.T22684755A210869419 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T22684755A210869419.en |language=en}}</ref> | status2 = EN | status2_system = EPBC | status2_ref = <ref name="EPBC status 02 March 2022">Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water, ''Declaration under s178, s181, and s183 of the Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 - List of threatened species, List of threatened ecological communities and List of threatening processes'' ([https://www.legislation.gov.au/F2005B02653/latest/text F2026C00255 C220], 20 March 2026).</ref> | genus = Callocephalon | parent_authority = [[René-Primevère Lesson|Lesson, RP.]], 1837. | species = fimbriatum | dvoimeno_autorstvo = ([[James Grant (navigator)|Grant, J.]], 1803.) | karta_raspon = Bird range gang-gang cockatoo.png | karta_raspon_širina = 235px | karta_raspon_opis = Rasprostranjenost vrste ''Callocephalon fimbriatum'' }} '''Crvenoglavi kakadu'''<ref>Zavod za ornitologiju HAZU (2018.) Rječnik standardnih hrvatskih ptičjih naziva. https://www.info.hazu.hr/jedinice/zavod-za-ornitologiju-u-zagrebu/rjecnik-standardnih-hrvatskih-pticjih-naziva/ – pristupljeno 26. listopada 2026.</ref> ('''''Callocephalon fimbriatum'''''), [[endem]]ska vrsta [[kakadu]]a koja živi u hladnijim i vlažnijim šumama [[Australija|Australije]]. Odrasle jedinke su uglavnom sive boje uz određene svjetlije nijanse (naglašenije kod ženki), a mužjaci na glavi imaju crveno perje, dok ženke zadržavaju sivu boju. Vrsta ''Callocephalon fimbriatum'' obitava isključivo na području jugoistočne [[Australija|Australije]] te je simbol [[Teritorija glavnog grada Australije]]. U divljini se lako prepoznaje po distinktnom glasanju, koje podsjeća na škripava vrata, odnosno zvuk vađenja plutenog čepa iz [[vino|vinske]] boce. == Reference == {{reflist}} {{Taxonbar}} {{Authority control}} [[Kategorija:Psittaciformes]] [[Kategorija:Endemske vrste Australije]] [[Kategorija:Biota Australije]] t9hz2vyt3qnavdi3pshz2vtm377ltyg Washington Square (roman) 0 1353181 42714138 42442306 2026-10-27T05:23:01Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714138 wikitext text/x-wiki {{Infokutija knjiga | naslov = Washington Square | ilustrator = George Du Maurier | autor = [[Henry James]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | žanr = [[roman]] | izdavač = [[Harper & Brothers]]<br />New York City | datum_izd = {{datum|1|12|1880|god=ne}} | medij_tip = štampa ([[hardcover|tvrdi uvez]]) | stranica = 266 pp | oclc = 9746895 }} '''''Washington Square''''' je roman američkog književnika [[Henry James|Henrija Džejmsa]], koji je originalno objavljen 1880. godine. Inspiraciju za radnju su pružile anegdote koje je Džejmsova prijateljica, britanska glumica Fani Kembl, ispričala o svojoj porodici. Protagonistica je Ketrin Sloper, neugledna kćer uspješnog njujorškog ljekara koja se želi udati za mladog i šarmantnog Morisa Tounsenda, ali je u tome nastoji spriječiti otac koji drži da Morisa zanima isključivo Ketrin novac od nasljedstva. Iako sam Džejms nije bio zadovoljan romanom, kasniji kritičari su hvalili njegovu jednostavnost. ''Washington Square'' je kasnije postao predmetom nekoliko adaptacija. Godine 1947. je na [[Broadway|Brodvej]]u postavljen ''[[The Heiress (drama)|The Heiress]]'', kazališni komad Ruth i Augustusa Goetza, a koji je 1949. poslužio kao predložak za [[The Heiress|istoimeni]] hollywoodski film. Godine 1972. je u [[Meksiko|Meksiku]] snimljena ekranizacija pod naslovom Victoria, a 1997. je snimljen još jedna američka verzija pod naslovom ''[[Washington Square (film)|Washington Square]]'' u režiji [[Agnieszka Holland|Agnieszke Holland]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{wikisource|en:Washington Square}} * [https://web.archive.org/web/20021129043838/http://cdl.library.cornell.edu/cgi-bin/moa/pageviewer?coll=moa&root=/moa/harp/harp0061/&tif=00297.TIF&view=50&frames=1 Original magazine text of ''Washington Square'' (1880)] * [http://www2.newpaltz.edu/~hathawar/washsq.html Macmillan book text of ''Washington Square'' (1881)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150409044128/http://www2.newpaltz.edu/~hathawar/washsq.html |date=2015-04-09 }} * [http://www.loa.org/volume.jsp?RequestID=57&section=notes Note on the various texts of ''Washington Square''] at the [[Library of America]] web site {{Henry James}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Washington Square (roman)}} [[Kategorija:Romani 1880.]] [[Kategorija:Američka književnost]] 1vnhjm2xmj7jsugmzm90m7ypg61dtk5 Essenbach 0 1359461 42713882 42529988 2026-10-26T12:27:12Z Kontributor 2K 192569 42713882 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Esenbah | izvorni_naziv = ''Essenbach'' | slika = | opis_slike = Esenbah | gradska_zastava = | grb = DEU Essenbach COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 11.166<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 134 | aglomeracija = | površina = 83,6 | gšir = 48.61667 | gduž = 12.21667 | nadmorska_visina = 391 | registarska_oznaka = LA | pozivni_broj = 08703 | poštanski_kod = 84051 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.essenbach.de www.essenbach.de] | gradonačelnik = ''Fritz Wittmann'' | stranka = [[Freie Wähler]] | ije = da }} '''Esenbah''' ({{jez-nem|Essenbach}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 35 opštinskih središta okruga [[Okrug Landshut|Landshut]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 11.166 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9274128. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Essenbach in LA.svg|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Landshut]] Esenbah se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Landshut. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 391 metra. Površina opštine iznosi 83,6&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 11.166 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 134 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Savigneux]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[2000]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Essenbach&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Essenbach}} * [http://www.essenbach.de Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Landshut}} [[Kategorija:Gradovi u Bavarskoj|Esenbah]] jtd32yepnq2wpgov941pumn2jkd4u71 Salzgitter 0 1360618 42713987 42523796 2026-10-26T14:30:09Z Kontributor 2K 192569 Kretej (grad) 42713987 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Zalcgiter | izvorni_naziv = ''Salzgitter'' | slika = Burg lichtenberg.jpg | opis_slike = Zalcgiter | gradska_zastava = | grb = DEU Salzgitter COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Donja Saksonija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 104.423<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 466 | aglomeracija = | površina = 223,9 | gšir = 52.15 | gduž = 10.33333 | nadmorska_visina = 80–275 | registarska_oznaka = SZ | pozivni_broj = 05341 | poštanski_kod = 38226 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.salzgitter.de/ www.salzgitter.de] | gradonačelnik = ''[[Frank Klingebiel]]'' | stranka = CDU | ije = da }} '''Zalcgiter''' ({{jez-nem|Salzgitter}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Donja Saksonija]]. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 3102000. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Lower Saxony SZ.svg|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu]] Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 80–275 metara. Površina opštine iznosi 223,9&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 104.423 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 466 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Stari Askol]]|[[Rusija]]|partnerstvo|[[1987]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Temsdaun]]|[[Ujedinjeno Kraljevstvo]]|partnerstvo|[[1967]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Svindon]]|[[Ujedinjeno Kraljevstvo]]|partnerstvo|[[2000]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Imatra]]|[[Finska]]|partnerstvo|[[2000]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Kretej (grad)|Kretej]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[2000]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Salzgitter&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Salzgitter}} * [http://www.salzgitter.de/ Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080826071044/http://www.salzgitter.de/ |date=2008-08-26 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} [[Kategorija:Gradovi u Donjoj Saksoniji|Zalcgiter]] eaxe37yg8q6d1wp4fbqpq0kfs8ybg4z Zerbst/Anhalt 0 1361118 42714161 42526646 2026-10-27T10:55:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714161 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Cerbst}} {{Grad u Nemačkoj | naziv = Cerbst | izvorni_naziv = ''Zerbst/Anhalt'' | slika = Zerbst Bartholomäikirche.jpg | opis_slike = Cerbst | gradska_zastava = | grb = Wappen Zerbst.png | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Saksonija-Anhalt]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 23.982<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 51 | aglomeracija = | površina = 467,6 | gšir = 51.96806 | gduž = 12.08444 | nadmorska_visina = 67 | registarska_oznaka = ABI | pozivni_broj = 03923,039243,039244,<br />039246,039247,039248 | poštanski_kod = 39261 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.stadt-zerbst.de/ www.stadt-zerbst.de] | gradonačelnik = ''[[Helmut Behrendt]]'' | stranka = FDP | ije = da }} '''Cerbst''' ({{jez-nem|Zerbst/Anhalt}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Saksonija-Anhalt]]. Jedno je od 10 opštinskih središta okruga [[Okrug Anhalt-Biterfeld|Anhalt-Biterfeld]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 23.982 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 15082430, ''[[NUTS]]'' (DEE05) i ''[[UN/LOCODE|LOCODE]]'' (DE ZBT) kod. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Zerbst-Anhalt in ABI.png|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Anhalt-Biterfeld]] Cerbst se nalazi u saveznoj državi [[Saksonija-Anhalt]] u okrugu Anhalt-Biterfeld. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 67 metara. Površina opštine iznosi 467,6&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 23.982 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 51 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Puškin (grad)|Puškin]]|[[Rusija]]|prijateljstvo|[[1995]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Zerbst/Anhalt&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal Nemačka}} {{Commonscat|Zerbst/Anhalt}} * [https://web.archive.org/web/20090617001728/http://www.stadt-zerbst.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Anhalt-Biterfeld}} [[Kategorija:Gradovi u Saksoniji-Anhaltu|Cerbst]] 1hzmsfjdvdsr4eb668go96wzgzq8001 Herten 0 1361308 42713901 42531701 2026-10-26T12:54:40Z Kontributor 2K 192569 Arras 42713901 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Herten | izvorni_naziv = ''Herten'' | slika = | opis_slike = Herten | gradska_zastava = | grb = DEU Herten COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Severna Rajna-Vestfalija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 63.133<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 1.691 | aglomeracija = | površina = 37,3 | gšir = 51.6 | gduž = 7.13333 | nadmorska_visina = 75 | registarska_oznaka = RE | pozivni_broj = 02366 | poštanski_kod = 45699 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.herten.de/ www.herten.de] | gradonačelnik = ''[[Uli Paetzel|Ulrich Paetzel]]'' | stranka = SPD | ije = da }} '''Herten''' ({{jez-nem|Herten}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Severna Rajna-Vestfalija]]. Jedno je od 10 opštinskih središta okruga [[Okrug Reklinghauzen|Reklinghauzen]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 63.133 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 5562020, ''[[NUTS]]'' (DEA36) i ''[[UN/LOCODE|LOCODE]]'' (DE HRT) kod. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Herten in RE.svg|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Reklinghauzen]] Herten se nalazi u saveznoj državi [[Severna Rajna-Vestfalija]] u okrugu Reklinghauzen. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 75 metara. Površina opštine iznosi 37,3&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 63.133 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 1.691 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Arras]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[1984]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Ščitno]]|[[Poljska]]|partnerstvo|[[2009]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Donkaster]]|[[Ujedinjeno Kraljevstvo]]|partnerstvo|[[1989]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Herten&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal Nemačka}} {{Commonscat|Herten}} * [http://www.herten.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Reklinghauzen}} [[Kategorija:Gradovi u Sjevernoj Rajni-Vestfaliji]] crh8z34ublhsg5ynq9y5ubbrlg5b810 Wetterzeube 0 1367676 42714139 42526199 2026-10-27T06:10:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714139 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Vetercojbe | izvorni_naziv = ''Wetterzeube'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = Wappen Gemeinde Wetterzeube Burgenlandkreis.png | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Saksonija-Anhalt]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 1.945<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 47 | aglomeracija = | površina = 41,4 | gšir = 51 | gduž = 12.01667 | nadmorska_visina = 264 | registarska_oznaka = BLK | pozivni_broj = 036693,034425 | poštanski_kod = 06722 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.vgem-dzf.de/ www.vgem-dzf.de] | gradonačelnik = ''Frank Jacob'' | stranka = Die Linke | ije = da }} '''Vetercojbe''' ({{jez-nem|Wetterzeube}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Saksonija-Anhalt]]. Jedno je od 43 opštinska središta okruga [[Okrug Burgenland|Burgenland]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.945 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 15084565. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Wetterzeube_in_BLK.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Burgenland]] Vetercojbe se nalazi u saveznoj državi [[Saksonija-Anhalt]] u okrugu Burgenland. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 264 metra. Površina opštine iznosi 41,4&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.945 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 47 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Wetterzeube}} * [https://web.archive.org/web/20070405090620/http://www.vgem-dzf.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Burgenland}} 5uqrjdg33jnnbpenle6sy3o2phvtx8v Wasserthaleben 0 1368053 42714136 42525922 2026-10-27T04:24:03Z Gliwi 135182 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Wasserthaleben.png]] → [[File:DEU Wasserthaleben COA.svg]] PNG → SVG 42714136 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Vasertaleben | izvorni_naziv = ''Wasserthaleben'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Wasserthaleben COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Tiringija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 440<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 52 | aglomeracija = | površina = 8,5 | gšir = 51.25861 | gduž = 10.89222 | nadmorska_visina = 219 | registarska_oznaka = KYF | pozivni_broj = 036370 | poštanski_kod = 99718 | dan_grada = | veb-strana = | gradonačelnik = ''Norbert Dießl'' | stranka = CDU | ije = da }} '''Vasertaleben''' ({{jez-nem|Wasserthaleben}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Tiringija]]. Jedno je od 50 opštinskih središta okruga [[Okrug Kifhojzer|Kifhojzer]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 440 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 16065077. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Wasserthaleben in KYF.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Kifhojzer]] Vasertaleben se nalazi u saveznoj državi [[Tiringija]] u okrugu Kifhojzer. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 219 metara. Površina opštine iznosi 8,5&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 440 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 52 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Wasserthaleben}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Kifhojzer}} 8tozc585diulcvxrgkpqfdxo4es1ox3 Winchester '73 0 1406404 42714142 41831920 2026-10-27T07:00:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714142 wikitext text/x-wiki {{About|the filmu|istoimenu pušku|Winchesterka}} {{Infokutija film | tip = c/b | naslov = Winchester '73 | slika = Winchester73 trailer Stewart 2.png | opis = James Stewart u sceni iz trailera | režija = [[Anthony Mann]] | producent = [[Aaron Rosenberg]] | scenario = [[Borden Chase]]<br />[[Robert L. Richards]] | story = Stuart N. Lake | uloge = [[James Stewart]]<br />[[Shelley Winters]]<br />[[Stephen McNally]] | muzika = [[Walter Scharf]] | fotografija = [[William H. Daniels]] | montaža = Edward Curtiss | distributer = [[Universal Studios|Universal Pictures]] | premijera = {{Film date|1950|7|12|df=y}} | trajanje = 92 min. | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | bruto = 2,250.000 $ (prikazivanje u SAD)<ref>'The Top Box Office Hits of 2006', ''Variety'', January 3, 1951.</ref> }} '''''Winchester '73''''' je [[SAD|američki]] crno-bijeli [[vestern]] film snimljen 1950. u režiji [[Anthony Mann|Anthonyja Manna]], a koje se danas smatra jednim od klasičnih ostvarenja žanra. Radnja započinje u [[Kansas]]u na [[Dan nezavisnosti SAD|Dan nezavisnosti]] [[1876]]. godine, odnosno na [[streljaštvo|streljačkom]] natjecanju gdje je jedna od nagrada [[brzometna puška|brzometna]] [[puška]] [[Winchester (puška)|Winchester M. 1873]] koja će nakon natjecanja, često u dramatičnim okolnostima, prelaziti u ruke različitih likova. Protagonist filma, čiji lik tumači [[James Stewart]], nastoji po svaku cijenu uhvatiti odmetnika čiji lik tumači [[Stephen McNally]]. ''Winchester '73'' je poznat, između ostalog, po tome što su se u manjim ulogama pojavile neke od budućih hollywoodskih zvijezda kao [[Rock Hudson]] i [[Tony Curtis]], ali daleko više kao početak plodne suradnje između Manna i Stewarta. Za samog Stewarta je ''Winchester '73'' predstavljao početak nove faze u karijeri, odnosno prvu ulogu u kojoj je, nakon niza besprijekorno dobrih i "pristojnih" likova tumačio lik s primjetno mračnm tonovima, a što se često navodi kao jedna od najspektakularnijih glumačkih transformacija u historiji Hollywooda. == Uloge == * [[James Stewart]] ... Lin McAdam * [[Shelley Winters]] ... Lola Manners * [[Dan Duryea]] ... Waco Johnnie Dean * [[Stephen McNally]] ... Dutch Henry Brown * [[Millard Mitchell]] ... High-Spade Frankie Wilson * [[Charles Drake]] ... Steve Miller * [[John McIntire]] ... Joe Lamont * [[Will Geer]] ... [[Wyatt Earp]] * [[Jay C. Flippen]] ... Sgt. Wilkes * [[Rock Hudson]] ... Young Bull * [[Tony Curtis]] ... Doan (naveden kao "Anthony Curtis") * [[John Alexander (glumac)|John Alexander]] ... Jack Riker * [[James Best]] ... Crater{{#tag:ref|James Best je posljednji danas živući član postave.|group=N}} * [[Abner Biberman]] ... Latigo Means * [[Steve Brodie (glumac)|Steve Brodie]] ... Wesley == Izvori == === Napomene === {{reflist|group=N}} === Fusnote === {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{commons|:Category:Winchester '73 (1950 film)|Winchester '73}} * {{IMDb title|id=0043137|title=Winchester '73}} * {{Tcmdb title|id=95933|title=Winchester '73}} * [http://theartofmemory.blogspot.com/2008/06/univers-du-western-winchester-73.html ''Winchester '73''] film stills * [https://web.archive.org/web/20241126173826/https://sarahbethonline.com/danduryea/films/winchester.html Winchester '73 at Dan Duryea Central] {{Anthony Mann}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Winchester '73 (1950 Film)}} [[Kategorija:Američki filmovi]] [[Kategorija:Vestern-filmovi]] 0dltyefsussbshegf9tj0ri0505c22j Uzlazni deo Henleove petlje 0 1431271 42714039 42179221 2026-10-26T17:45:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714039 wikitext text/x-wiki {{Infobox Anatomy | Name = Uzlazni deo Henleove petlje | Latin = tubulus rectus distalis | GraySubject = 253 | GrayPage = 1223 | Image = Gray1128.png | Caption = Šema renalne tubule i njenog vaskularnog snabdevanja. | Image2 = Kidney_nephron_molar_transport_diagram.png | Caption2 = Dijagram protoka jona u nefronu | Precursor = | System = | Artery = | Vein = | Nerve = | Lymph = | MeshName = | MeshNumber = | DorlandsPre = t_22 | DorlandsSuf = 12830078 }} '''Uzlazni deo Henleove petlje''' je segment [[nefron]]a [[bubreg]]a koji se deli u ''tanku'' i ''debelu uzlaznu granu'' (takođe je poznata kao ''distalna prava tubula'').<ref>{{Gray's Anatomy40th}}</ref> == Struktura == Uzlazni deo Henleove petlje je direktni nastavak [[Silazni deo Henleove petlje|silaznog dela Henleove petlje]], i jedna od struktura bubrežnog [[nefron]]a. Uzlazna grana ima tanki i debeli segment. Uzlazni deo petlje odvodi [[urin]] u [[Distalna tubula|distalnu tubulu]]. == Klinički značaj == Uzlazni deo Henleove petlje je mesto dejstva [[Diuretik petlje|diuretika petlje]], kao što je [[furosemid]] koji blokira [[Na-K-2Cl symporter|K<sup>+</sup>/Na<sup>+</sup>/2Cl<sup>-</sup> kotransporter]].<ref>{{GoodmanGilman11th}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Povezano == * [[Silazni deo Henleove petlje‎‎]] == Vanjske veze == * {{GeorgiaPhysiology|7/7ch07/7ch07p11}} * {{BUHistology|15804loa}} * [https://web.archive.org/web/20100614092415/http://diaglab.vet.cornell.edu/clinpath/modules/ua-rout/SG.HTM Overview at vet.cornell.edu] [[Kategorija:Anatomija bubrega]] 83xvjcuwlq6d64nre5264u97rvmwtow UNC Smogovci 0 1471558 42713996 42463192 2026-10-26T14:51:31Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42713996 wikitext text/x-wiki {{stilska dorada}} [[Datoteka:Smogovci 2012 finale Cibona-Cedevita.jpg|mini|desno|300px|Smogovci 2012. finalna utakmica Cibona - Cedevita]] '''Udruga navijača Cibone Smogovci''', ili samo Smogovci, [[zagreb]]ačka je navijačka skupina koja prati [[KK Cibona|Košarkaški klub Cibonu]]. Udruga je osnovana 4. ožujka [[2011.]] i predstavlja prvu organiziranu navijačku skupinu u povijesti Cibone. Ime i identitet skupine potječu od popularne hrvatske serije [[Smogovci]] koja je s vremenom postala simbolom grada Zagreba i [[Purgeri|purgerske]] kulture. Smogovci na domaćim utakmicama Cibone okupiraju Žuti Sektor u [[Košarkaški centar Dražen Petrović|Domu Dražena Petrovića]]. Smogovci su proglašeni najboljom navijačkom skupinom u hrvatskoj košarci za sezonu 2011./2012.<ref name="Kup Dražena Petrovića">[http://www.kupdrazenapetrovica.hr/index.asp?dir=news&ne wsid=60] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304123642/http://www.kupdrazenapetrovica.hr/index.asp?dir=news&ne |date=2016-03-04 }} Kup Dražena Petrovića: ''Izvješće o rezultatima glasovanja NAJ osoba'', 18. rujna 2012.</ref> Aktualni predsjednik je '''Dario Hrković'''. == Historija == === Stanje kluba === Pred kraj 2010. godine, Cibona se našla u velikim financijskim poteškoćama koje su prijetile gašenjem kluba, prvenstveno zahvaljujući dugogodišnjem, neodgovornom upravljanju klubom. Ovakvo stanje vodilo je i rezultatskim razočarenjima, te naposljetku predajom titule prvaka Hrvatske. Grad Zagreb ponudio se otkupiti dug kluba ukoliko prostori u klupskom vlasništvu prijeđu u vlasništvo grada, dok je javnost generalno bila neraspoložena prema spašavanju posrnulih športskih kolektiva. === Formiranje skupine === ==== Neformalno djelovanje ==== Krajem studenog 2010. godine uoči posebne sjednice zagrebačke [[Gradska skupština Grada Zagreba|Gradske skupštine]] na kojoj se imalo odlučivati o sudbini kluba, skupina građana okupljenih u inicijativu Akcija za spas Cibone, prosvjedovala je pred [[Stara gradska vijećnica u Zagrebu|Starom gradskom vijećnicom]] protiv gradskog ulaska u klub i predložila plan kojim bi se Cibona spasila javnim donacijama. Ubrzo je Akcija za spas Cibone rasla u podršci i dobivenom medijskom prostoru, a organizirali su i druge akcije poput okupljanja simpatizera na izvornom Ciboninom igralištu Tuškancu, te akciju Potrubi za spas Cibone u Savskoj ulici u Zagrebu. ==== Formalno djelovanje ==== U ožujku 2011. godine osnovana je Udruga navijača Cibone (UNC) kao prva navijačka skupina u klupskoj povijesti, o čemu su pisali i mediji. Prva utakmica na kojoj je skupina prisustvovala bila je protiv [[KK Krka|Krke]] iz [[Novo Mesto|Novog Mesta]], a za prvog predsjednika izabran je '''Marko Subotić'''.<ref name="Zagrebancija.com">[http://www.zagrebancija.com/hr-sport/zelimo-vratiti-navijace-na-tribine-drazenova-doma_310543] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110412120703/http://www.zagrebancija.com/hr-sport/zelimo-vratiti-navijace-na-tribine-drazenova-doma_310543 |date=2011-04-12 }} Zagrebancija.com: ''Želimo vratiti navijače na tribine Draženova doma'', 06. travnja 2011.</ref><ref name="Večernji List">[http://www.vecernji.hr/zagreb/vratit-cemo-navijace-nadu-pod-cibonin-toranj-clanak-275663] [[Večernji list]]: ''Vratit ćemo navijače i nadu pod Cibonin toranj'', 12. travnja 2011.</ref> Brojnost skupine procjenjuje se na oko 130 članova.<ref>službena web stranica [http://smogovci.hr smogovci.hr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150228163027/http://www.smogovci.hr/ |date=2015-02-28 }}</ref> ==== Identitet i naziv ==== [[File:Smogovci Zagreb 2012 u Zadru Višnjik.jpg|mini|desno|300px|Smogovci u Zadru 2012.]] Početkom sezone 2011./2012. zahvaljujući novim članovima, Udruga je počela raditi na koreografiji, koja je prvi put izvedena na utakmici protiv [[KK Partizan Beograd|Partizana]]. Od te utakmice, navijačka skupina nosi ime Smogovci, a u tom smjeru ide i vizualni identitet skupine. Smogovci su jedna od najmlađih navijačkih skupina u Hrvatskoj, a polovicu članstva čine djevojke. Sve ovo utjecalo je i na kulturu navijanja, koja je orijentirana na bodrenje vlastitog kluba na domaćim i gostujućim utakmicama, a izbjegava se svako vrijeđanje i sukobljavanje s protivnicima, vandalizam i huliganizam te bilo kakva diskriminacija po spolnoj, rasnoj, nacionalnoj i drugim osnovama. Njeguju se prijateljski odnosi s drugim košarkaškim navijačkim skupinama, a nerijetko se bodre i drugi zagrebački klubovi, od kluba hokeja na ledu [[KHL Medveščak Zagreb|Medveščak]] do vaterpolskog kluba [[Hrvatski akademski vaterpolski klub Mladost|Mladost]]. Smogovci kao najvećeg uzora navode [[Dražen Petrović|Dražena Petrovića]], nekadašnjeg igrača Cibone koji je klub predvodio do dvostrukog naslova [[KK Cibona u međunarodnim natjecanjima|prvaka]] [[Europa|Europe]] i čiji je život završio tragičnom smrću u prometnoj nesreći. == Suradnje == UNC Smogovci su u dogovoru s još nekim hrvatskim navijačkim košarkaškim skupinama ([[Tornado Zadar]], [[Sinjski Maligani]], Rebels Dubrava, Gerila Kutina, navijači Rudar Cimpera) u kampanji za smjenu predsjednika [[Hrvatski košarkaški savez|Hrvatskog košarkaškog saveza]] kojeg se smatra odgovornim za loše stanje u hrvatskoj košarci.<ref>[http://www.emedjimurje.hr/sport/kosarka-a2-liga-sjever--savrseno-medjimurje E-Međimurje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324204407/http://emedjimurje.hr/sport/kosarka-a2-liga-sjever--savrseno-medjimurje |date=2012-03-24 }} Teo Cilar: Košarka - Savršeno Međimurje, Gimnazija Čakovec prvak regije, 20. ožujka 2012.</ref> U suradnji sa Muzejsko-memorijalnim centrom Dražen Petrović, na inicijativu Smogovaca, izvorni transparent "Dražen" koji je sa Smogovcima godinama pohodio domaće i gostujuće utakmice, pokloljen je u 25.siječnja [[2013.]] godine na dan [[Noć muzeja|"Noći muzeja"]] u trajnu građu Muzeja gdje će biti izložen kao dio postava koji govori o značaju kojeg Dražen Petrović i danas ima među navijačima Cibone. Transparent je ujedno vjerojatno i prvi navijački predmet izložen u Muzeju u Hrvatskoj. == Grafiti == 2. ožujka 2013. godine Smogovci povodom svojeg drugog rođendana izrađuju prvi grafit u povijesti kluba u Tratinskoj ulici podno Cibonina Tornja. Grafit je 'stara škola' i prikazuje Cibonin grb na plavoj podlozi s natpisom Cibona. Ovaj grafit ujedno predstavlja najveći postojeći grb Cibone. 27. travnja 2013. godine, Smogovci započinju bojanje betonskog prstena unutar dvorane Dražena Petrovića, koje će urediti grafitima. == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == *[http://crosarka.com/hrvatska-muska-kosarka/cibona/smogovci-nova-snaga-cibone-2945 Crošarka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108055611/http://crosarka.com/hrvatska-muska-kosarka/cibona/smogovci-nova-snaga-cibone-2945 |date=2012-11-08 }} Smogovci - nova snaga Cibone *[http://hr-kosarka.com/component/tag/unc-smogovci.html hr-košarka.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304121157/http://hr-kosarka.com/component/tag/unc-smogovci.html |date=2016-03-04 }} Članci uz ključnu riječ "UNC Smogovci" *[https://web.archive.org/web/20160304124656/http://www.crohoops.com/unc-smogovci-epizoda-hakl-na-tresnjevci/ Liga CroHoops] UNC SMOGOVCI: Epizoda “Hakl na Trešnjevci” *[https://archive.today/20121210150237/hr-hr.facebook.com/unc.zg?_fb_noscript=1 Facebook] Stranica na Facebooku [[Kategorija:KK Cibona]] [[Kategorija:Hrvatske navijačke skupine]] 81n9unwku9du54ipoebnu74l9atx3gu Uru 0 1502787 42713933 42463201 2026-10-26T13:14:10Z Zavičajac 76707 42713933 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Isla flotante.jpg|mini|Uru Indijanci sa plovećih otoka jezera Titicaca na granici Bolivije i Perua.]] '''Uru''' (Uro; pl. Urus, Uros), indijanski narod porodice [[Uru-Chipaya]], i mogući ogranak Velike porodice [[Arawakan]], naseljeni na plovećim otocima na jezeru [[Titicaca]] na granici [[Bolivija|Bolivije]] i [[Peru]]a. Urosi žive na oko četrdesetak otoka, a na većim, [[Toranipata]], [[Huacavacani]], Santa María, Paraíso, Pacha Mama, Taquile, Tupiri, živi oko 30 do 50 ljudi, u kućama od [[totora|totore]]. Od ove biljke koja raste na obalama jezera Titicaca građeni su i njihovi ploveći otoci, njihove kuće i njihova plovila poznata pod imenom [[balsa]]. [[Alcide d' Orb]]igny je 1830. procijenio da ih je oko 1.000. [[Alfred Métraux]] je 1927. nabrojao manje od stotinu Urosa. Od ovog broja 1950. je doktor Vellard pronašao tek dvanaestoricu čistokrvnih. Današnji Urosi mješanci su Urosa, [[Aymara]] i [[Quechua]]. [[Datoteka:Iles Flottantes Titicaca (pixinn.net).jpg|mini|lijevo|Uru-Indijanci na svojim otocima. Čamac je glavno prijevozno sredstvo, a izvorno se radio od totore (Schoenoplectus californicus ssp. tatora).]] Jezero Titicaca na kojem živi pleme Uru, površine oko 8,000 četvornih kilometara, te dužinom od 160 kilometara i širine oko 60 kolimetara, dom je plemena čija se prapostojbina i podrijetlo ne zna. [[Bertrand Flornoy]] (1910. [[Pariz]] - † 25. travanj 1980), smatra ih jednim od najzapadnijih Arawaka. Oni sebe smatraju najstarijim narodom na [[svijet]]u, te da su nastali od mulja jezera Titicaca, u ono vrijeme kada ga je prvi put [[sunce]] obasjalo. Prema jednoj drugoj predaji, Uru Indijance dopremio je poglavica [[Tacuilla]] sa obale [[Pacifik]]a, kao robove na područje jezera Titicaca. Ovdje su se oni prilagodili životu na jezeru, živeći od bogatstava koje je ono nudilo, to su riba i trska-totora. {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tekstilna umjetnost na ostrvu Taquili |slika = Indigenous woman of Peru showing her traditional textile arts.png |godina = 2008. |regija = Amerika |id = 00166 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/taquile-and-its-textile-art-00166 |država = {{flag|Peru}} }} == Nematerijalna kulturna baština == Ostrvo Taquila u jezeru Titicaca poznato je po tekstilnoj umjetnosti, koju svakodnevno stvaraju i muškarci i žene, bez obzira na dob, a nose je svi članovi zajednice. Tradicija tkanja na ostrvu seže do drevnih civilizacija Inka, Pukara i Colla, čime se održavaju aspekti predšpanskih andskih kultura. Tkanine se ili pletu ili tkaju na četverostrukim tkačkim stanovima. Najkarakterističniji odjevni predmeti su "chullo", pleteni šešir s ušnim preklopom, i široki kalendarski tkani pojas, koji prikazuje godišnje cikluse povezane s ritualnim i poljoprivrednim aktivnostima. Pojas kalendara privukao je pažnju mnogih istraživača jer prikazuje elemente usmene tradicije zajednice i istoriju. Iako su u tekstilnu umjetnost Taquilea uvedeni novi, savremeni simboli i slike, tradicionalni stil i tehnike su zadržani. Tekstilna umjetnost na ostrvu Taquili upisana je u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa Perua.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/taquile-and-its-textile-art-00166 UNESCO: Tekstilna umjetnost na ostrvu Taquili - Pristupljeno, 19. oktobar 2026]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 3. zasjedanju koje je održano od 4. do 8. novembra 2008. god. u [[Istanbul]]u, [[Turska]].<ref name="peru">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/peru-PE |title= Nematerijalna kulturna baština u Peruu |work= UNESCO |access-date= 19. oktobar 2026.}}{{en}}</ref> == Vanjske veze == * [http://indian-cultures.com/Cultures/uros.html Uros Indians] * [http://www.worldandi.com/public/2001/may/uros.html The End of the Uros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927224551/http://www.worldandi.com/public/2001/may/uros.html |date=2007-09-27 }} == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Uros islands}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Peruu]] [[Kategorija:Uru-Chipaya]] [[Kategorija:Bolivijski Indijanci]] [[Kategorija:Indijanska plemena]] fv31e2fjddn4rsj4mn7qxx5vzozt77p 42713950 42713933 2026-10-26T13:35:43Z Zavičajac 76707 42713950 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Isla flotante.jpg|mini|Uru Indijanci sa plovećih otoka jezera Titicaca na granici Bolivije i Perua.]] '''Uru''' (Uro; pl. Urus, Uros), indijanski narod porodice [[Uru-Chipaya]], i mogući ogranak Velike porodice [[Arawakan]], naseljeni na plovećim [[Ostrvo|otocima]] na [[Jezero|jezeru]] [[Titicaca]] na granici [[Bolivija|Bolivije]] i [[Peru]]a. Urosi žive na oko četrdesetak otoka, a na većim, [[Toranipata]], [[Huacavacani]], Santa María, Paraíso, Pacha Mama, Taquile, Tupiri, živi oko 30 do 50 ljudi, u kućama od [[totora|totore]]. Od ove biljke koja raste na obalama jezera Titicaca građeni su i njihovi ploveći otoci, njihove kuće i njihova plovila poznata pod imenom [[balsa]]. [[Alcide d' Orb]]igny je 1830. procijenio da ih je oko 1.000. [[Alfred Métraux]] je 1927. nabrojao manje od stotinu Urosa. Od ovog broja 1950. je doktor Vellard pronašao tek dvanaestoricu čistokrvnih. Današnji Urosi mješanci su Urosa, [[Aymara]] i [[Quechua]]. [[Datoteka:Iles Flottantes Titicaca (pixinn.net).jpg|mini|lijevo|Uru-Indijanci na svojim otocima. Čamac je glavno prijevozno sredstvo, a izvorno se radio od totore (Schoenoplectus californicus ssp. tatora).]] Jezero Titicaca na kojem živi pleme Uru, površine oko 8.000 m<sup>2</sup>, te dužinom od 160 km i širine oko 60 km, dom je plemena čija se prapostojbina i podrijetlo ne zna. [[Bertrand Flornoy]] (1910. [[Pariz]] - † 25. travanj 1980), smatra ih jednim od najzapadnijih Arawaka. Oni sebe smatraju najstarijim narodom na [[svijet]]u, te da su nastali od mulja jezera Titicaca, u ono vrijeme kada ga je prvi put [[sunce]] obasjalo. Prema jednoj drugoj predaji, Uru Indijance dopremio je poglavica [[Tacuilla]] sa obale [[Pacifik]]a, kao robove na područje jezera Titicaca. Ovdje su se oni prilagodili životu na jezeru, živeći od bogatstava koje je ono nudilo, to su [[riba]] i [[trska]]-totora. {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tekstilna umjetnost na ostrvu Taquili |slika = Indigenous woman of Peru showing her traditional textile arts.png |godina = 2008. |regija = Amerika |id = 00166 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/taquile-and-its-textile-art-00166 |država = {{flag|Peru}} }} == Nematerijalna kulturna baština == Otok Taquila u jezeru Titicaca poznato je po tekstilnoj umjetnosti, koju svakodnevno stvaraju i muškarci i žene, bez obzira na dob, a nose je svi članovi zajednice. Tradicija tkanja na ostrvu seže do drevnih civilizacija Inka, Pukara i Colla, čime se održavaju aspekti predšpanskih andskih kultura. Tkanine se ili pletu ili tkaju na četverostrukim tkačkim stanovima. Najkarakterističniji odjevni predmeti su "chullo", pleteni šešir s ušnim preklopom, i široki [[kalendar]]ski tkani pojas, koji prikazuje godišnje cikluse povezane s ritualnim i [[Poljoprivreda|poljoprivrednim]] aktivnostima. Pojas kalendara privukao je pažnju mnogih istraživača jer prikazuje elemente usmene tradicije zajednice i [[Istorija|istoriju]]. Iako su u [[tekstil]]nu umjetnost Taquilea uvedeni novi, savremeni simboli i slike, tradicionalni stil i tehnike su zadržani. Tekstilna umjetnost na ostrvu Taquili upisana je u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa Perua.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/taquile-and-its-textile-art-00166 UNESCO: Tekstilna umjetnost na ostrvu Taquili - Pristupljeno, 19. oktobar 2026]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 3. zasjedanju koje je održano od 4. do 8. novembra 2008. god. u [[Istanbul]]u, [[Turska]].<ref name="peru">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/peru-PE |title= Nematerijalna kulturna baština u Peruu |work= UNESCO |access-date= 19. oktobar 2026.}}{{en}}</ref> Taquile ima specijaliziranu školu za učenje Taquile rukotvorina, čime se osigurava održivost i kontinuitet tradicije. [[Turizam]] je pridonio razvoju komunalnog gospodarstva, koje se uglavnom sastoji od tekstilne i turističke trgovine. Iako se turizam smatra učinkovitim načinom osiguravanja kontinuiteta tekstilne tradicije, rastuća potražnja dovela je do značajnih promjena u materijalu, proizvodnji i značenju. Populacija Taquilea znatno je porasla posljednjih desetljeća, što je dovelo do nestašice resursa i potrebe za uvozom sve više robe s kopna. == Vanjske veze == * [http://indian-cultures.com/Cultures/uros.html Uros Indians] * [http://www.worldandi.com/public/2001/may/uros.html The End of the Uros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927224551/http://www.worldandi.com/public/2001/may/uros.html |date=2007-09-27 }} == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Uros islands}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Peruu]] [[Kategorija:Uru-Chipaya]] [[Kategorija:Bolivijski Indijanci]] [[Kategorija:Indijanska plemena]] ekku1zg2622coyi0izw9h1fjaaa0ec0 Wind River Shoshoni 0 1503148 42714143 42270204 2026-10-27T07:00:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714143 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Shoshone indians.jpg|mini|Wind River Šošoni na rezervatu u Wyomingu. Poglavica Washakie (lijevo) čija je majka bila [[Tosavits|Bijeli Nož Šošonka]], drži desnu ruku ispruženu.]] '''Wind River Shoshoni''' (Wind River, Wind River Shoshoni, Eastern Shoshone, Eastern Shoshoni; Istočni Šošoni), pleme iz grupe pravih [[Šošoni|Šošona]] naseljeno na rezervatu [[Wind River, Indijanski rezervat|Wind River]] u [[Wyoming]]u. Teritorij Wind Rivera nalazi se na sjeveroistočnom dijelu kulturnog područja Velikog bazena, odnosno u središnjem i istočnom Wyomingu. Krajeve njima na zapadu držali su [[Weber Juti]], [[Bannock]]i i [[Sjeverni Šošoni]], a na jugu [[Sjeverni Juti]]. Među plemenima Velikog bazena ovi Indijanci su kao i Sjeverni Šošoni, bili znatno bogatiji od svojih rođaka [[Gosiute|Gosiuta]] i Zapadnih Šošona, jer su došli u posjed konja ranih 1700.-tih godina, svakako do dolaska bijelaca na ovo područje. Dobivši konje organiziraju se u manje lovačke i ratničke skupine. Usvajaju neke crte prerijske kulture kao što su lov na [[bizon]]a, [[tepee]]-šatore i kožnu odjeću. Godine [[1866]]. dolazi do strahovite bitke koja se odvijala između, na jednoj strani Wind Rivera i Bannocka pod vodstvom poglavice [[Washakie]] (1798-1900), protiv [[Crow Indijanci|Crow]] ili Vrana Indijanaca koje je predvodio [[Big Robber]], poznata kao '' 'Crowheart Butte Battle' ''. Na svršetku bitke Washakie je umjesto skalpa poglavici Vrana izvadio srce i nabio ga na svoje koplje. Tom prilikom zarobljena je i jedna Vrana-djevojka koju je Washakie uzeo za ženu. Na rezervat Wind River odlaze [[1868]]. a [[1878]]. na njemu im se priključuju i [[Northern Arapaho]]. Ova dva plemena tu žive i dan-danas. == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20090227071317/http://www.easternshoshone.net/WindRiverReservation.htm Eastern Shoshone Tribe] * [http://www.mnisose.org/profiles/eshone.htm Eastern Shoshone Tribe Community Environmental Profile] * [http://www.easternshoshone.net/CrowheartPowwow.htm Eastern Shoshone Crowheart Big Wind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629022017/http://www.easternshoshone.net/CrowheartPowwow.htm |date=2007-06-29 }} [[Kategorija:Shoshonean]] [[Kategorija:Shoshoni]] [[Kategorija:Indijanci, Wyoming]] [[Kategorija:Indijanci Velikog Bazena]] [[Kategorija:Indijanska plemena]] sa2f6t48xe0i0259r5ko7vynfoqxdvh Vratna (Negotin) 0 1774090 42714133 42538483 2026-10-27T03:42:42Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714133 wikitext text/x-wiki {{druga upotreba|drugi pojam iz geografije|Vratna (reka)}} {{Naseljeno mesto u Srbiji |mesto=Vratna |slika= |opis_slike= |okrug=Borski |opština=Negotin |slika=Vratna selo.jpg |opis_slike=Vratna |nadm visina=107 |populacija=316 |poštanski kod= |pozivni broj=019 |registarska oznaka=NG |gšir=44.376923 |gduž=22.372499 }} '''Vratna''' je naselje u [[Srbija|Srbiji]] u [[opština Negotin|opštini Negotin]] u [[Borski upravni okrug|Borskom okrugu]]. Prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] bilo je 316 stanovnika (prema popisu iz [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991.]] bilo je 451 stanovnika). U blizini sela se nalazi [[manastir Vratna]] ([[14. vek|XIV vek]]), iza koga počinje kanjon [[vratna (reka)|reke Vratne]], poznat po svojim prirodnim prerastima. == Geografija == Vratna je stočarsko-ratarsko seosko naselje zbijenog tipa udaljeno 33&nbsp;km severozapadno od [[Negotin]]a. Smešteno je na 120 metara nadmorske visine, na reci [[Vratna (reka)|Vratni]], desnoj pritoci [[Dunav]]a. Severna geografska širina naselja je 44°22’40”, istočna geografska duž 22°22’21”, a površina atara 2.696 hektara. Do ovog naselja se može stići asfaltnim putem od Negotina preko naselja [[Jasenica (Negotin)|Jasenica]], [[Štubik]] i [[Jabukovac (Negotin)|Jabukovac]], odnosno preko naselja [[Slatina (Negotin)|Slatina]] i [[Urovica]]. == Historija == Naselje je svoj naziv dobilo po prirodnim kamenim mostovima koji se nalaze u njegovom ataru, po njima naziv nosi i reka koja protiče ispod njih, kao i istoimeni manastir posvećen Vaznesenju Gospodnjem koji potiče iz 14. veka. Prvi pomen naselja nalazimo u turskim popisima 1530. godine kao naselje sa 19 kuća, odnosno 1586. godine kao naselje sa 2 kuće. U vreme austrijske uprave 1723. godine imalo je 90 kuća. == Privreda == Zemljoradnička zadruga u Vratni osnovana je 1946. godine, električnu rasvetu dobija 1953. godine, dok zadružni dom (za čiju je izgradnju urađen plan 1948. godine, a izgradnja započeta 1986. godine) ni do dana današnjeg nije završen. Asfaltni put Vratna dobija 1974, a telefonske veze sa svetom 1985. godine. == Demografija == U naselju Vratna živi 268 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 48,2 godina (47,0 kod muškaraca i 49,3 kod žena). U naselju ima 113 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,80. Ovo naselje je u uglavnom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika. Današnje naselje objedinjuje više mahala koje nose nazive po familijama. Nakon Prvog svetskog rata ovo naselje je imalo sledeće familije: Strainešti ili Angelonji (slava Petkovica), Ikonešti (slava sv. Nikola), Gogešti i Dobrosav (slava Mitrovdan), Dinulovići (slava sv. Nikola), Ivuce (slava sv. Vrač), Irinešti (slava Petkovica), Pogocinji (slava sv. Nikola), Rtanešti (slava sv. Stefan), Jajicešti (slava sv. Nikola), Karlani (slava sv. Arhanđeo), Prvujevi (slava Petkovica), Nestorešti (slava sv. Alimpije), Njegulešti (slava Petkovica), Nikolaj (slava sv. Stevan), Caran (slava Mala Gospojina), Nedeljkonji (slava sv. Arhanđeo), Ungurjani (slava sv. Stevan), Stefani (slava sv. Nikola), Crnošonji (slava sv. Nikola), Praške (slava sv. Nikola), Stojanovići (slava sv. Nikola), Buljika (slava Petkovica), Milići (slava sv. Nikola), Miljkovići (slava Petkovica), Njegocešti (slava sv. Arhanđeo), Nikešti (slava Petkovica), Mađar (slava sv. Nikola), Kapuđešteni (slava sv. Nikola), Rabulovići (slava sv. Nikola), Jonašonji (slava Mala Gospojina), Veljkovi (slava Petkovica), Stojkovi (slava Petkovica), Barbulešti (slava Petkovica), Jonovići (slava Petkovica), Sfija (slava Petkovica), Berbek (slava Petkovica) i Dejanovi (slava Petkovica). Antropogeografskim i etnološkim izučavanjima naselje je svrstano u vlaška naselja. Manastirska slava i zavetina naselja je Spasovdan. Stanovništvo Vratne je pravoslavno, prilikom popisa nacionalno se izjašnjava kao srpsko i uglavnom se bavi stočarstvom i ratarstvom. Godine 1921. Vratna je imala 100 kuća i 366 stanovnika, godine 1948. – 136 kuća i 567 stanovnika, a 2002. godine 187 kuća i 327 stanovnika. Po popisu 1981. godine na privremenom radu u inostranstvu iz ovog naselja je bilo 89 stanovnika. Četvororazredna osnovna škola u naselju postoji od 1894. godine (od 1957/58. godine kao područno odeljenje škole u Jabukovcu). Školske 2006/2007. godine ima 15 učenika. {| width="50%" style="background:transparent; " | valign="top" width="50%" style="border:1px solid gray; " | <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka'' {| | style="padding: 0;" | <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940 PlotData = bar:724 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:482 color:gray1 from:start till:end bar:241 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(62,153)(77,152) color:blue width:2 points:(77,152)(100,161) color:blue width:2 points:(100,161)(128,151) color:blue width:2 points:(128,151)(157,150) color:blue width:2 points:(157,150)(185,125) color:blue width:2 points:(185,125)(217,94) color:blue width:2 </timeline> |} </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> | valign="down" width="50%" | {{Popis |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 9}}</ref> |p1948=567 |p1953=565 |p1961=604 |p1971=558 |p1981=554 |p1991=451 |p1991n=360 |p2002s=427 |p2002=316 }} |} {{Grafikon postoci |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 1}}</ref> |širina=300px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] |pozadina=#ddd |pozicija=left |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|212|67.08}} {{Vrsta sa postotkom|[[Vlasi (Srbija)|Vlasi]]|blue|81|25.63}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]]|red|4|1.26}} {{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]]|green|1|0.31}} {{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]|orange|1|0.31}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato|cyan|17|5.37}} }} {{Grafikon piramida |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 2}}</ref> |širina=300px |naslov= |pozadina=#eee |levo2=m |desno2=ž |šipke levo desno= {{Vrsta levo desno|?|gray|4|16.0|24.0|6}} {{Vrsta levo desno|80+|gray|2|8.0|20.0|5}} {{Vrsta levo desno|75-79|gray|9|36.0|56.0|14}} {{Vrsta levo desno|70-74|gray|18|72.0|68.0|17}} {{Vrsta levo desno|65-69|gray|19|76.0|84.0|21}} {{Vrsta levo desno|60-64|gray|12|48.0|60.0|15}} {{Vrsta levo desno|55-59|gray|5|20.0|44.0|11}} {{Vrsta levo desno|50-54|gray|10|40.0|32.0|8}} {{Vrsta levo desno|45-49|gray|11|44.0|40.0|10}} {{Vrsta levo desno|40-44|gray|4|16.0|28.0|7}} {{Vrsta levo desno|35-39|gray|6|24.0|16.0|4}} {{Vrsta levo desno|30-34|gray|5|20.0|28.0|7}} {{Vrsta levo desno|25-29|gray|13|52.0|20.0|5}} {{Vrsta levo desno|20-24|gray|7|28.0|28.0|7}} {{Vrsta levo desno|15-19|gray|7|28.0|32.0|8}} {{Vrsta levo desno|10-14|gray|6|24.0|24.0|6}} {{Vrsta levo desno|5-9|gray|2|8.0|24.0|6}} {{Vrsta levo desno|0-4|gray|10|40.0|36.0|9}} |prosekm=47.0 |prosekž=49.3 }} {{DomaćinstvaNaseljaSrbija|136|134|144|155|149|124|113|29|35|17|11|10|7|2|2|-|-|2.80}} {{BrakNaseljaSrbija|132|22|90|11|9|-|145|16|98|23|8|-}} {{ZanimanjaNaseljaSrbija|63|53|-|-|-|-|1|2|-|2|66|59|-|-|-|-|-|-|-|-|129|112|-|-|-|-|1|2|-|2|-|-|-|1|-|-|-|-|4|-|-|-|-|2|3|-|-|2|-|-|-|1|2|3|-|-|6}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{portal|Srbija}} {{Commonscat|Vratna (Negotin)}} * [https://web.archive.org/web/20090618064103/http://www.discoverserbia.org/sr/istocna-srbija/nacinalni-park-djerdap Kanjon Vratne] Kompletan vodič kroz Srbiju * [http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Vratna.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] * [http://wikimapia.org/maps?ll=44.383333,22.383333&spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (Wikimapia)] * [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/srbija/vratna-44-23-0-n-22-23-0-e/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)] * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=44.383333&longitude=22.383333&zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Opština Negotin}} [[Kategorija:Opština Negotin]] [[Kategorija:Naselja u Borskom upravnom okrugu]] p24mlvs90ipai1fhxjrseiww4uanqe2 Valerianaceae 0 3482063 42714042 41356664 2026-10-26T18:30:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714042 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = lightgreen | naziv = Valerianaceae | slika = Centranthus ruber.jpg | slika_širina = 240px | slika_opis = ''[[Centranthus ruber]]'' | regnum = [[Biljke|Plantae]] | divisio = [[Skrivenosjemenice|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Dipsacales]] | familia = <s>'''Valerianaceae'''</s><br />(→ [[Caprifoliaceae]]) | familia_autorstvo = [[August Batsch|Batsch]] (1802)<ref>{{Cite journal |last=Angiosperm Phylogeny Group |year=2009 |title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |volume=161 |issue=2 |pages=105–121 |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1095-8339.2003.t01-1-00158.x/pdf | format= PDF |doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x }}</ref> | razdioba_stupanj = [[Rod (taksonomija)|Rodovi]] | razdioba = vidi tekst }} '''Valerianaceae''' (odoljenovke, odoljeni ili baldrijani) su bivša porodica [[Češljugovinolike|češljugovinolika (''Dipsacales'')]] koja se trenutno klasificira pod porodicu ''[[Caprifoliaceae]]''. Biljke su uglavnom [[Zeljaste biljke|zeljaste]], a njihovo [[lišće]] često ima jak i neugodan [[miris]]. Rasprostranjene su u većini regija u [[svijet]]u, izuzevši [[Australija|Australiju]]. Neke vrste se uzgajaju kao ukrasno bilje i koriste se u biljnoj medicini za izazivanje opuštanja i sna. == Rodovi == * '''''[[Centranthus]]''''' : ''C. ruber'' ([[crvena valerijana]]) * '''''[[Fedia]]''''' : ''F. cornucopiae'' (afrička valerijana, rog obilja) * '''''[[Nardostachys]]''''' : ''[[Nardostachys jatamansi|N. jatamansi]]'' (nard) : ''[[Nardostachys chinensis|N. chinensis]]'' * '''''[[Patrinia]]''''' * '''''[[Plectritis]]''''' * '''''[[Valeriana]]''''' : ''V. dioica'' (močvarna valerijana) : ''V. officinalis'' ([[Valeriana officinalis|obična valerijana]]) * '''''[[Valerianella]]''''' : ''V. locusta'' ([[matovilac]]) == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * {{en icon}} Bell, C. D. 2004. [http://tolweb.org/Valerianaceae/20797/2004.07.15 Valerianaceae.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305192735/http://tolweb.org/Valerianaceae/20797/2004.07.15 |date=2016-03-05 }} The Tree of Life Web Project. * {{en icon}} Bell, C. D. 2004. Preliminary phylogeny of Valerianaceae (Dipsacales) based on nuclear and chloroplast DNA sequence data. Molecular Phylogenetics & Evolution 31: 340-350. * {{en icon}} [https://web.archive.org/web/20150906080229/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?7754 Jepson Manual Treatment for Valerianaceae] Jepson Online Interchange, Jepson Flora Project. ;Ostali projekti {{WProjekti |wikivrste = Valerianaceae }} [[Kategorija:Dipsacales]] [[Kategorija:Ljekovito bilje]] ryuq6k297npmqsuetcbwpbj5gm56p8x Gradac (Dubrovnik) 0 3504099 42714140 42498449 2026-10-27T06:36:07Z ~2026-57496-28 405764 /* */ promijenjena cinjenica da ,nakon nedavne obnove,klupe vise nisu drvene nego betonske 42714140 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Park Gradac.JPG|thumb|mini|Park Gradac]] '''Gradac''' je [[park]] u [[Dubrovnik]]u uređen i otvoren [[23. srpnja]] [[1898.]] godine.<ref>Cvjetković, A: Dubrovačkim ulicama, Dubrovnik, 1999.</ref> Smješten je poviše kupališta [[plaža Danče|Danče]], u gradskom kotaru [[Pile, Dubrovnik|Pile]]. Do njega se može doći pješice ili automobilom, pošto je odmah pokraj ulaza u park smješteno jedno od većih dubrovačkih parkirališta koje se nalazi na mjestu zvanom ''Vješala'' pošto su tu u doba [[Dubrovačka Republika|Dubrovačke Republike]] vješani prijestupnici.<ref>[http://dubrovnikdigest.com/view/id/260/type/1 dubrovnikdigest.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150102182944/http://dubrovnikdigest.com/view/id/260/type/1 |date=2015-01-02 }}, "Park Gradac", pristupljeno 2. siječnja 2015.</ref> Pun je betonskih klupica, a obrastao [[bor]]ovom šumom. Na ulazu u park nalazi se mali ribnjak. Gradac je najveći i najpoznatiji dubrovački park. Prostire se na 1.7 ha.<ref>[https://bib.irb.hr/prikazi-rad?&rad=305372 bib.irb.hr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150102182707/https://bib.irb.hr/prikazi-rad?&rad=305372 |date=2015-01-02 }}, "Idejni projekt uređenja perivoja Gradac", objavljeno 15. rujna 2007., pristupljeno 2. siječnja 2015.</ref> Iz dijela na samom ulazu pruža se odličan pogled na utvrdu [[Lovrijenac]], Pile i [[Grad (Dubrovnik)|staru jezgru]], a s drugih mjesta u parku na [[Crkva sv. Marije na Dančama|samostan]] i kupalište Danče te na morsku pučinu. Od [[1929.]] do [[1941.]] u parku se nalazio ''Ptičji vrt'', kao i kavezi s malim sisavcima.<ref>[http://www.dubrovackidnevnik.hr/vijesti/grad/ne-biste-vjerovali-sto-se-prije-80-godina-nalazilo-u-parku-gradac www.dubrovackidnevnik.hr], "Ne biste vjerovali što se prije 80 godina nalazilo u parku Gradac", objavljeno 17. srpnja 2014., pristupljeno 2. siječnja 2015.</ref> Ulaz se naplaćivao, a u prvih 15 godina zbirku je razgledalo 15 000 ljubitelja ptica. U parku su katkada izvođene neke predstave [[Dubrovačke ljetne igre|Dubrovačkih ljetnih igara]], a tu su snimane i određene epizode Igri prijestolja.<ref>[http://zabava.hrt.hr/u-dubrovniku-pocelo-snimanje-igre-prijestolja zabava.hrt.hr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150102183804/http://zabava.hrt.hr/u-dubrovniku-pocelo-snimanje-igre-prijestolja |date=2015-01-02 }}, "U Dubrovniku počelo snimanje 'Igre prijestolja'", objavljeno 28. srpnja 2013., pristupljeno 2. siječnja 2015.</ref> Park danas služi kao šetalište i odmaralište Dubrovčanima i turistima, a subotom se često u njemu okuplja i opija mladež. == Galerija == <gallery> Datoteka:Game of Thrones - Dubrovnik Park Gradac.jpg Datoteka:Pogled iz parka Gradac.JPG Datoteka:Samostan Danče.JPG Datoteka:DANČE.JPG Datoteka:Danče 20.JPG </gallery> == Izvori == {{izvori}} [[Kategorija:Parkovi u Dubrovniku]] swy12032yoe6zj1s16asv4ygfaklww7 Zlata Petković 0 4020650 42714087 42712331 2026-10-26T22:47:08Z Vipz 151311 42714087 wikitext text/x-wiki {{Kutijica za glumce | ime = Zlata Petković | slika = Zlata Petković 1971.jpg | opis_slike = | slika_širina = | puno_ime = Zlata Petković | datum_rođenja = [[11. februar]] [[1954]]. | mesto_rođenja = [[Svrljig]] | država_rođenja = [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] | datum_smrti = [[3. decembar]] [[2012]]. | mesto_smrti = [[Beograd]] | država_smrti = [[Srbija]] | druga imena = | aktivnost = | zanimanje = | supružnik = | partner = | deca = | bitna uloga = [[Povratak otpisanih (TV serija)|Povratak otpisanih]] - Marija | prezentacija = | potpis = | imdb = 677708 | oskar = | emi = | zlatni globus = | gremi = | awards = }} '''Zlata Petković''' ([[Svrljig]], [[11. februar]] [[1954]] — [[Beograd]], [[3. decembar]] [[2012]]) je bila srpska glumica, kao i bivša Mis Jugoslavije. Bila je supruga kompozitora [[Aleksandar Sanja Ilić|Aleksandra Sanje Ilića]]. == Biografija == Zlata Petković je rođena u [[Svrljig]]u [[11. februar]]a [[1954]]. Osnovnu školu završila je u [[Smederevo|Smederevu]], a gimnaziju je pohađala u [[Smederevo|Smederevu]] i vanredno u [[Zagreb]]u. Nakon jedne audicije 1970. Zlati je ponuđeno da učestvuje na izboru za najlepšu tinejdžerku Jugoslavije u Zagrebu, na kom je izabrana za prvu pratilju, što joj je omogućilo da ode na svetski izbor za najlepšu tinejdžerku u [[Tokio|Tokiju]], na kom je izabrana za ''Mis fotogeničnosti.'' Učestvovanje na izboru za najlešu tinejdžerku joj je donelo i prvu filmsku ulogu u filmu [[Milan Jelić (reditelj)|Milana Jelića]] „[[Bubašinter]]“. [[1971]]. godine učestvovala je na izboru za Mis Jugoslavije. [[Fakultet dramskih umetnosti u Beogradu]] upisala je nakon završetka srednje škole, a kolege na klasi su joj bili [[Bogdan Diklić]], [[Ljiljana Stjepanović]], [[Snežana Savić]], [[Ivica Klemenc]], [[Radoš Bajić]] i [[Lazar Ristovski]]. Nakon diplomiranja, reditelj [[Aleksandar Đorđević (reditelj)|Aleksandar Đorđević]] joj je ponudio ulogu Marije u filmu i seriji [[Povratak otpisanih (TV serija)|Povratak otpisanih]]. Umrla je u [[Beograd]]u [[3. decembar|3. decembra]] [[2012]]. godine u 58. godini života, sedam dana pošto je doživela moždani udar.<ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B2%D0%BE/1222662/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%83%D0%BB%D0%B0+%D0%97%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0+%D0%9F%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B.html Preminula Zlata Petković („RTS“ 3. decembar 2012.)]</ref> Sahranjena je 6. decembra 2012. na Novom groblju u Beogradu, a istog dana održana je komemoracija na Sceni „Bojan Stupica“ u njenom matičnom [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskom dramskom pozorištu]].<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Glumica-Zlata-Petkovic-sahranjena-danas-na-Novom-groblju.sr.html Glumica Zlata Petković sahranjena danas na Novom groblju („Politika“, 6. decembar 2012)]</ref> Tokom svoje karijere Zlata se oprobala i kao TV voditeljka. Tokom 1980-ih godina, sa pevačima [[Predrag Gojković Cune|Predragom Cunetom Gojkovićem]] i [[Predrag Živković Tozovac|Predragom Živkovićem Tozovcem]], vodila je muzičku emisiju ''Folk parada''. == Filmografija == {{Filmografija-domaći|glumice=Zlate Petković}} |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1970.-te |- | 1971. || [[Bubašinter]] || Dušica |- | 1974. || [[Otpisani (film)|Otpisani]] || Marija |- | 1974. || [[Otpisani]] || Marija |- | 1975. || [[Slučaj šampiona]] || |- | 1975. || [[Momčine]] || |- | 1976. || [[Povratak otpisanih (film)|Povratak otpisanih]] || Marija |- | 1976. || [[Vagon li]] || Mlada žena |- | 1976. || [[Grlom u jagode]] (serija) || Lepa |- | 1978. || [[Bravo maestro]] || Sonja |- | 1978. || [[Povratak otpisanih (TV serija)]] || Marija Simeunović |- | 1979. || [[Partizanska eskadrila]] || Jelena |- | 1979. || [[Kakav dan]] || |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1980.-te |- | 1981. || [[Stari Beograd]] || |- | 1981. || [[Bila jednom ljubav jedna]] || |- | 1982. || [[Sabinjanke]] || Medicinska sestra |- | 1982. || [[Priče preko pune linije]] || |- | 1984. || [[Dr (TV film)|Dr]] || Klara |- | 1984. || [[Ulični pevači]] (serija) || |- | 1984. || [[Formula 1 (serija)|Formula 1]] || |- | 1989. || [[Mister Dolar (film iz 1989)|Mister Dolar]] (TV) || Gospođa model Patu |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1990.-te |- | 1990. || [[Iza zida]] || |- | 1991. || [[Tuce svilenih čarapa]] || |- | 1991. || [[Holivud ili propast (film iz 1991)|Holivud ili propast]] || |- | 1998. || [[Kod Lude ptice]] (serija) || |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 2000.-te |- | 2008. || [[Ljubav i mržnja]] (serija) || Natalija |- | 2010. || [[Selo gori, a baba se češlja (TV serija)]] || Doktorka |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb ime|id=677708|name=Zlata Petković}} * [http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/356126/Preminula-glumica-Zlata-Petkovic Preminula Zlata Petković („Blic“, 3. decembar 2012)] {{Lifetime|1954|2012|Petković, Zlata}} [[Kategorija:Srpske filmske glumice]] [[Kategorija:Srpske televizijske glumice]] [[Kategorija:Jugoslavenske filmske glumice]] [[Kategorija:Jugoslavenske televizijske glumice]] [[Kategorija:Sahranjeni na Novom groblju u Beogradu]] je0recy58drt3e25y8yi0wrlvzvmpeo Kategorija:Endemske vrste Bosne i Hercegovine 14 4020765 42714023 42712526 2026-10-26T15:41:00Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Flora Bosne i Hercegovine|Flora Bosne i Hercegovine]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Biota Bosne i Hercegovine|Biota Bosne i Hercegovine]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42714023 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Bosanskohercegovački endemi}} [[Kategorija:Biota Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Endemske vrste po državama|Bosna i Hercegovina]] opkzeynit31v2lk33yrpa1cnlkrc1f0 Kategorija:Endemske vrste Hrvatske 14 4020771 42714022 42712528 2026-10-26T15:40:48Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Flora Hrvatske|Flora Hrvatske]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Biota Hrvatske|Biota Hrvatske]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42714022 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Biota Hrvatske]] [[Kategorija:Endemske vrste po državama|Hrvatska]] s9yastujln243l01jmf1ajg1orhjfuf Vrane 0 4032168 42714132 42637456 2026-10-27T03:35:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714132 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{Redirect|Vrana}} {{Taksokvir | name = Vrana | image =Corvus corax (Common Raven), Yosemite NP, CA, US - Diliff.jpg | image_caption = [[Obični gavran]] (''Corvus corax'') | regnum = [[Životinje|Animalia]] | phylum = [[hordati|Chordata]] | classis = [[Ptice|Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Vrane (porodica)|Corvidae]] | genus = '''''Corvus''''' | genus_authority = [[Karl fon Line|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Vrste | subdivision = mnoge, vidi {{Main|Spisak Corvus vrsta}} | diversity_link = Spisak Corvus vrsta | diversity = približno 40 vrsta }} '''Vrane''' su članovi široko rasprostranjenog rod [[ptice|ptica]], '''''Corvus''''', iz porodice [[vrane (porodica)|Corvidae]]. Rangiraju u veličini od relativno malih [[čavka|čavki]] [[golubovi (porodica)|golublje]] veličine ([[evroazijska čavka|evroazijska]] i [[daurijanska čavka|daurijanska]]) do [[obični gavran|običnog gavrana]] [[Holarktik|holarktičke]] oblasti i [[debelokljuni gavran|debelokljunog gavrana]] sa [[Etiopija|etiopijskih]] planina, 40 ili više članova ovog roda dolaze iz klimatsko umerenih kontinentima, osim [[Južna Amerika|Južne Amerike]] i nekoliko ostrva. U [[Evropa|Evropi]], reč "vrana" se koristi da se označi [[crna vrana]] i [[siva vrana]], dok u [[Sjeverna Amerika|Severnoj Americi]] označava [[američka vrana|meričku vranu]] ili [[sevornozapadna vrana|severnozapadnu vranu]]. Rod vrana čini trećinu vrsta iz porodice [[vrane (porodica)|Corvidae]]. Pokazalo se da je rod vrana evoluirao u [[Azija|Aziji]] od porodice Corvidae, koja je evoluirala u [[Australija|Australiji]]. Skupina vrana se zove "''[[ubistvo vrane]]''" ili ''jato vrana''. U [[Evroazijska ekonomska unija|Evroaziji]] je zastupljena sa 6 podvrsta, od kojih dve, crna vrana i [[siva vrana]], žive u [[Evropa|Evropi]]. Ove dve podvrste koje žive u Evropi razlikuju se samo bojom perja. Podvrsta koja pretežno nastanjuje severoistok Evrope ima crno perje sa plavkastim odsjajem (crna vrana), dok podvrsta sa jugozapada ima sivo telo sa crnim krilima, crnim perjem u repu i crnom glavom. Kljun je kod obe podvrste debeo, spreda savijen prema dole. Pera repa su ravna, a noge isto crne. Mnoge su postale svaštojedi, hrane se [[zrnevlje]]m, [[bobica]]ma, [[insekt]]ima, [[Jaje (hrana)|jajima]] drugih ptica, ali i [[lešinama]]. U mnogim krajevima smatraju se štetočinama pošto se hrane biljnim kulturama.<gallery mode="packed-overlay"> Datoteka:Corvus corone Bob 20190916 t170115.jpg|Crna vrana izbliza Datoteka:20190504 Wrona siwa na ulicy Budapesztu 1450 2350 DxO.jpg|Siva vrana Datoteka:(1)Crow feeding-1.jpg|Crna vrana Datoteka:CrowHeadClosed1.jpg|Siva vrana izbliza Datoteka:Corvus hawaiiensis in grass.jpg|Mladunac vrane Datoteka:A Murder of Crows at Disneyland.jpg|Ubistvo(jato) vrana </gallery> === Legende i mitovi o Vranama === Postoji velik ibroj [[Legenda|legendi]] i [[mit]]ova o vranama, a jedna od njih je da vrana pokazuje [[Duša|duši]] put ka svetu mrtvih, ali ako neka [[duša]] dođe u zemlju mrtvih puna [[bol]]a zbog neke nepravde koja joj je učinjena, ona ne može da nađe [[mir]]. Ponekad se dogodi da je vrana opet prenese u svet živih, gde takva duša treba da ispravi nepravdu da bi pronašla mir u svetu mrtvih. U starom [[Egipat|Egiptu]] su dve vrane, kao i dve grlice bile simboli [[Monogamija|monogamije]]. Za drevne [[Kelti|Kelte]], vrana je bila znamenje [[smrt]]i i sukoba, a za mnoge Stare [[Grci|Grke]] i [[Rimljani|Rimljane]] simbol zla. [[Grčka mitologija]] ju je povezivala sa proročkim moćima boga lepote [[Apolon]]a i smatrala je glasnikom boga podzemnog sveta [[Had]]a. Indijanci su vrane smatrali [[Inteligencija|inteligentnim]] pticama i simbolom otpornosti, lukavosti, nezavisnosti i preživljavanja u najtežim uslovima, kao i simbolom drevne mudrosti i magije.[[Nomad|Nomadski narodi]] su imali pozitivno misjenje o vranama, te su ih smatrali [[simbol]]om napretka jer su njihove oči često uperene prema stadu životinja. U [[Kina|kineskim]] i [[japan]]skim mitovima vrana je prikazana kao simbol [[ljubav]]i i primer sinovljeve [[ljubav]]i i predanosti. Jedna kineska [[legenda]] govori nam kako je vrana postala simbol sunca. Hindusko božanstvo Šani, sudija u svetu mrtvih, je često prikazivan na leđima vrane. ==== Vreme gneždenja ==== U vreme gneždenja, vrane žive u manjim [[Jato|jatima]] koja se, naročito u [[sumrak]], okupljaju u velika jata ako imaju zajednička stabla na kojima spavaju. U vreme parenja - otprilike od [[mart]]a, okupljaju u parove koji se odvajaju od [[Jato|jata]] i zadržavaju se uglavnom u području gneždenja, dok se istovremeno oblikuju [[Jato|jata ptica]] koje se ne pare. Uglavnom se gnezde po šupljem [[Stablo|drveću]] ili na visokim krošnjama. U [[april]]u ženka snese 2 do 5 belih [[Jaje|jaja]], na kojima naizmenicno leže i mužjak i ženka 17 dana. Oko gnezda se podjednako angažuju i mužjak i ženka, ali glavnu reč ima ženka, jer ona leži na gnezdu. Mladunci su [[Potrkušci i čučavci|čučavci]], a mogu a leteti nakon od 4 do 5 sedmica. Često nastanjuju [[Šuma|šume]] i poljoprivredno zemljište. Neke jedinke žive u gradskim [[park]]ovima, ali i vrtovima i dvorištima. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Wikisource1911Enc|Crow|Vrana}} {{Commonscat|Corvus|Vrane}} * [https://web.archive.org/web/20210126130244/http://www.birds.cornell.edu/crows/crowfaq.htm Često postavljana pitanja o vranama] [[Kategorija:Lešinari]] pjr0459ryuh8jqacaw0dvp2n6ulgy9q Brazilska srebrna lisica 0 4442525 42714031 42658171 2026-10-26T15:48:37Z Edgar Allan Poe 29250 −[[Kategorija:Sisari Južne Amerike]]; +[[Kategorija:Fauna Brazila]]; +[[Kategorija:Endemske vrste]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42714031 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Taksokvir | boja= animalia | naziv = Brazilska srebrna lisica | status = NT | status_system = IUCN3.1 | slika = Raposa-do-campo 2 cropped.jpg | slika_širina = 220px | slika_opis = | regnum = [[Životinje]] | phylum = [[Svitkovci]] | classis = [[Sisavci|''Mammalia'']] | ordo = [[Zvijeri|''Carnivora'']] | familia = ''[[Canidae]]'' | subfamilia = | genus = ''[[Lycalopex]]'' | species = '''''L. vetulus''''' | dvoimeno = ''Lycalopex vetulus'' | dvoimeno_autorstvo = [[Peter Wilhelm Lund|Lund]], 1842 | karta_raspon = Hoary Fox area.png | karta_raspon_širina = 235px | karta_raspon_opis = Rasprostranjenost srebrne lisice }} '''Brazilska srebrna lisica''' ([[latinski]]: ''Lycalopex vetulus''), znana i kao '''raposinha-do-campo''' je [[endem]]ska vrsta iz roda ''[[Lycalopex]]'' koja obitava samo u [[Brazil]]u. Brazilska srebrna lisica je noćna životinja koja se, za razliku od ostalih [[lisica]], uglavnom hrani sitnim beskralješnjacima poput [[insekti|kukaca]]. Radi se o sitnoj vrsti, prosječne mase do 4kg, dužine tijela do 72cm te dužine repa do 36cm. Iako je danas endemska vrsta u Brazilu, fosilni ostaci pokazuju njezinu prisutnost u [[Argentina|Argentini]]. Ženke uglavnom okote dva mladunca u kolovozu i rujnu, nakon trudnoće u trajanju od oko 50 dana. [[Kategorija:Lisice]] [[Kategorija:Fauna Brazila]] [[Kategorija:Endemske vrste]] laohwvrz930rmv9mbtob0dhcje9ur85 42714118 42714031 2026-10-27T02:37:54Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Lycalopex vetulus]] na [[Brazilska srebrna lisica]] 42714031 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Taksokvir | boja= animalia | naziv = Brazilska srebrna lisica | status = NT | status_system = IUCN3.1 | slika = Raposa-do-campo 2 cropped.jpg | slika_širina = 220px | slika_opis = | regnum = [[Životinje]] | phylum = [[Svitkovci]] | classis = [[Sisavci|''Mammalia'']] | ordo = [[Zvijeri|''Carnivora'']] | familia = ''[[Canidae]]'' | subfamilia = | genus = ''[[Lycalopex]]'' | species = '''''L. vetulus''''' | dvoimeno = ''Lycalopex vetulus'' | dvoimeno_autorstvo = [[Peter Wilhelm Lund|Lund]], 1842 | karta_raspon = Hoary Fox area.png | karta_raspon_širina = 235px | karta_raspon_opis = Rasprostranjenost srebrne lisice }} '''Brazilska srebrna lisica''' ([[latinski]]: ''Lycalopex vetulus''), znana i kao '''raposinha-do-campo''' je [[endem]]ska vrsta iz roda ''[[Lycalopex]]'' koja obitava samo u [[Brazil]]u. Brazilska srebrna lisica je noćna životinja koja se, za razliku od ostalih [[lisica]], uglavnom hrani sitnim beskralješnjacima poput [[insekti|kukaca]]. Radi se o sitnoj vrsti, prosječne mase do 4kg, dužine tijela do 72cm te dužine repa do 36cm. Iako je danas endemska vrsta u Brazilu, fosilni ostaci pokazuju njezinu prisutnost u [[Argentina|Argentini]]. Ženke uglavnom okote dva mladunca u kolovozu i rujnu, nakon trudnoće u trajanju od oko 50 dana. [[Kategorija:Lisice]] [[Kategorija:Fauna Brazila]] [[Kategorija:Endemske vrste]] laohwvrz930rmv9mbtob0dhcje9ur85 42714129 42714118 2026-10-27T03:24:52Z Edgar Allan Poe 29250 42714129 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Lemos, F.G. |author2=Azevedo, F.C. |author3=Paula, R.C. |author4=Dalponte, J.C. |date=2020 |title=''Lycalopex vetulus'' |volume=2020 |article-number=e.T6926A87695615 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T6926A87695615.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | slika = Lycalopex vetulus in Bacury Lodge, Anhembi 5.jpg | slika_upright = 1.15 | slika_opis = Brazilska srebrna lisica u [[São Paulo|São Paulu]] | genus = Lycalopex | species = vetulus | dvoimeno_autorstvo = ([[Peter Wilhelm Lund|Lund]], 1842.) | karta_raspon = Hoary Fox area.png | karta_raspon_opis = Rasprostranjenost brazilske srebrne lisice }} '''Brazilska srebrna lisica''' ([[latinski]]: ''Lycalopex vetulus''), znana i kao '''raposinha-do-campo''' je [[endem]]ska vrsta iz roda ''[[Lycalopex]]'' koja obitava samo u [[Brazil]]u. Brazilska srebrna lisica je noćna životinja koja se, za razliku od ostalih [[lisica]], uglavnom hrani sitnim beskralješnjacima poput [[insekti|kukaca]]. Radi se o sitnoj vrsti, prosječne mase do 4kg, dužine tijela do 72cm te dužine repa do 36cm. Iako je danas endemska vrsta u Brazilu, fosilni ostaci pokazuju njezinu prisutnost u [[Argentina|Argentini]]. Ženke uglavnom okote dva mladunca u kolovozu i rujnu, nakon trudnoće u trajanju od oko 50 dana. == Reference == {{reflist}} {{Taxonbar}} {{Authority control}} [[Kategorija:Lisice]] [[Kategorija:Fauna Brazila]] [[Kategorija:Endemske vrste]] 5bsqjq4pomnupgdkfiud5jdz6vurpgm Univerzitet svetog Ćirila i Metodija 0 4478128 42714035 42598797 2026-10-26T16:28:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714035 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |name = Univerzitet svetog Ćirila i Metodija |native_name = Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје |image = Ss. Cyril and Methodius University of Skopje.jpg |logo = Univerzitet u Skopju.jpg |mottoeng = |established = [[1949]]. |staff = |rector = Nikola Jankulovski |vice_chancellor = |city = [[Skopje]] |province = [[Grad Skoplje]] ([[Veliko Skoplje]]) |country = [[Makedonija]] |campus = urbani kampus |faculty = 2390 |students = oko 50.000 |undergrad = |postgrad = |type = javni univerzitet |affiliations = [[ERASMUS]], [[Asocijacija univerziteta Evrope|AUE]] |website = [http://www.ukim.edu.mk ukim.edu.mk] |}} '''Univerzitet svetog Ćirila i Metodija''' ({{lang-mk|Универзитет „Св. Кирил и Методиј“}}) ili kraće '''Univerzitet u Skoplju''' je najveći javni univerzitet u [[Makedonija|Makedoniji]]. Univerzitet je poneo ime svetih [[Kiril i Metod|Kirila i Metoda]], prvih [[Slaveni|slavenskih]] [[Misionarstvo|misionara]] koji su širili [[hrišćanstvo]] među [[Slaveni]]ma na [[Balkan]]u, u [[Moravska|Moravskoj]] i [[Panonija|Panoniji]]. Instituciju pohađa oko 50,000 studenata, od čega njih oko 700 stranih. Primarni jezik izvođenja predavanja na univerzitetu je [[Makedonski jezik|makedonski]] iako su pojedini kolegiji ponuđeni i na [[Engleski jezik|engleskom]], [[Nemački jezik|nemačkom]], [[Francuski jezik|francuskom]], [[Italijanski jezik|italijanskom]] i jezicima nacionalnih manjina. == Historija == Za vreme [[Bugarska|bugarske]] okupacije [[Vardarska banovina|Vardarske banovine]] u periodu od 1941. do 1944. godine, nove su okupacione vlasti u Skopju 1943. godine osnovale Univerzitet cara Borisa III, kao prvu visokoobrazovnu instituciju na prostoru današnje Makedonije.<ref>[http://books.google.bg/books?id=Ylz4fe7757cC&pg=PA168&dq=King+Boris+University++skopje&hl=bg&sa=X&ei=1XOWUMD_Fc7Lswb2hIHwAg&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false A Concise History of Bulgaria, R. J. Crampton, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|0521616379}}, р. 168.] </ref> Usled povlačenja okupacionih vlasti u jesen 1944. godine, tadašnji Univerzitet cara Borisa III prestao je sa radom. Nakon osnivanja [[Socijalistička Republika Makedonija|Socijalističke Republike Makedonije]], na trećem zasedanju [[Antifašističko sobranje narodnog oslobođenja Makedonije|Antifašističkog sobranja narodnog oslobođenja Makedonije]] u aprilu 1945. godine, jedno od pitanja na dnevnom redu bilo je i zamena bugarskog sa makedonskim univerzitetom.<ref>[http://books.google.bg/books?id=1jSg3lxgSy8C&pg=PR64&dq=King+Boris+University++skopje&hl=bg&sa=X&ei=hHCWUPmfNYG0tAaY0oHADA&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Historical Dictionary of the Republic of Macedonia], Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, {{ISBN|0810855658}}, Introduction, p. XIV. </ref> Krajem 1946. godine planovi su provedeni u delo kada je 29. novembra otvoren Filozofski fakultet, institucija iz koje će izrasti budući Univerzitet u Skoplju. Fakultet je bio podeljen na odeljenje za [[Istorija|istoriju]] i [[Filologija|filologiju]] i odeljenje za [[Matematika|matematiku]] i [[prirodne nauke]]. Njima su naknadno u 1947. pridodani i Medicinski fakultet i Fakultet za [[Poljoprivreda|poljoprivredu]] i [[šumarstvo]]. U akademskoj godini 1946-1947. prvih 58 studenata unisano je na instituciju dok je već sledeće godine taj broj porastao na njih 907. U narednim je godinama usledio značajan rast i razvoj univerziteta kojemu su dodavani novi fakulteti, a uz nastavnu uloženi su napori i u razvoj naučnoga rada. 1948. godine na univerzitetu je osnovan ''Istorijski institut'', 1949. ''Institut za etnološke studije'', a 1952. ''Ekonomski institut''. Nakon razornoga [[Zemljotres u Skoplju 1963.|Zemljotresa u Skoplju 1963.]] godine veliki deo grada i univerziteta bio je uništen sa nekim od najsavremenijih laboratorija u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji]]. U vremenu pred potres Univerzitet u Skoplju bio je treći najveći univerzitet u Jugoslaviji. Nakon potresa vlasti su pristupile brzoj obnovi i izgradnji novoga kampusa. Na zahtev jugoslavenskih vlasti, naučnici iz [[UNESCO|UNESCO-ovog]] odeljenja za prirodne nauke poslani su u Skoplje kako bi se susreli sa lokalnim naučnicima i razvili plan rehabilitacije naučnoga rada na instituciji. Rezultat susreta je bila i velika donacija naučne opreme koju je UNESCO u svetu sakupio za Univerzitet u Skoplju. == Organizaciona struktura univerziteta == [[Datoteka:Факултет за музичка уметност - Скопје.JPG|mini|Fakultet za muzičku umetnost]] [[Datoteka:Bogoslovski SK (2).JPG|mini|Pravoslavno bogoslovni fakultet „Sveti Kliment Ohridski“]] [[Datoteka:Lecture about Wikipedia 09.04.2013 (1).JPG|mini|Predavanje o Wikipediji na Ekonomskom fakultetu]] [[Datoteka:Ss Cyril and Methodius monument Skopje university campus.jpg|mini|Spomenik svetom Ćirilu i Metodiju na kampusu]] Univerzitet u Skoplju podeljen je na 23 fakulteta fokusirana u domenu prirodnih, medicinskih, tehničkih, društvenih, biotehničkih nauka i umetnosti. === Prirodne nauke === * [[Prirodoslovno-matematički fakultet Univerziteta u Skoplju|Prirodoslovno-matematički fakultet]] <small>([http://www.pmf.ukim.edu.mk službena stranica])</small> === Medicinske nauke === * [[Medicinski fakultet Univerziteta u Skoplju|Medicinski fakultet]] <small>([http://www.medf.ukim.edu.mk/tmp_index.php službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150818201424/http://www.medf.ukim.edu.mk/tmp_index.php |date=2015-08-18 }})</small> * [[Stomatološki fakultet Univerziteta u Skoplju|Stomatološki fakultet]] <small>([https://web.archive.org/web/20110820093026/http://www.stomfak.ukim.edu.mk/ službena stranica])</small> * [[Farmaceutski fakultet Univerziteta u Skoplju|Farmaceutski fakultet]] <small>([http://www.ff.ukim.edu.mk/index.php službena stranica])</small> * [[Fakultet fizičke kulture Univerziteta u Skoplju|Fakultet fizičke kulture]] <small>([http://www.ffk.pesh.mk/index_EN.php službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160509100251/http://www.ffk.pesh.mk/index_EN.php |date=2016-05-09 }})</small> === Tehničke nauke === * [[Fakultet informatičkih nauka i kompjuterskog inžinjerstva Univerziteta u Skoplju|Fakultet informatičkih nauka i kompjuterskog inžinjerstva]] <small>([http://www.finki.ukim.mk/ službena stranica])</small> * [[Arhitektonski fakultet Univerziteta u Skoplju|Arhitektonski fakultet]] <small>([http://www.arh.ukim.edu.mk/index.php/mk/ službena stranica])</small> * [[Građevinski fakultet Univerziteta u Skoplju|Građevinski fakultet]] <small>([http://www.gf.ukim.edu.mk/ službena stranica])</small> * [[Mašinski fakultet Univerziteta u Skoplju|Mašinski fakultet]] <small>([http://www.mf.ukim.edu.mk/ službena stranica])</small> * [[Fakultet elektronike i informacijskih tehnologija Univerziteta u Skoplju|Fakultet elektronike i informacijskih tehnologija]] <small>([http://www.feit.ukim.edu.mk/ službena stranica])</small> * [[Tehnološko-metalurški fakultet Univerziteta u Skoplju|Tehnološko-metalurški fakultet]] <small>([http://www.tmf.ukim.edu.mk/ službena stranica])</small> === Društvene nauke === * [[Filozofski fakultet Univerziteta u Skoplju|Filozofski fakultet]] <small>([http://www.fzf.ukim.edu.mk/ službena stranica])</small> * [[Filološki fakultet Univerziteta u Skoplju|Filološki fakultet]] <small>([http://www.flf.ukim.edu.mk/ službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090115080017/http://www.flf.ukim.edu.mk/ |date=2009-01-15 }})</small> * [[Ekonomski fakultet Univerziteta u Skoplju|Ekonomski fakultet]] <small>([http://www.eccf.ukim.edu.mk/Home službena stranica])</small> * [[Pravni fakultet „Justinijan I“ Univerziteta u Skoplju|Pravni fakultet „Justinijan I“]] <small>([http://www.pf.ukim.edu.mk/ službena stranica])</small> * [[Pedagoški fakultet „Sveti Kliment Ohridski“ Univerziteta u Skoplju|Pedagoški fakultet „Sveti Kliment Ohridski“]] <small>([http://www.pfsko.ukim.edu.mk/ službena stranica])</small> === Biotehničke nauke === * [[Fakultet za poljoprivredne nauke i prehranu Univerziteta u Skoplju|Fakultet za poljoprivredne nauke i prehranu]] <small>([http://www.fznh.ukim.edu.mk/ službena stranica])</small> * [[Šumarski fakultet Univerziteta u Skoplju|Šumarski fakultet]] <small>([http://www.sf.ukim.edu.mk/ službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160503075151/http://www.sf.ukim.edu.mk/ |date=2016-05-03 }})</small> * [[Fakultet veterinarske medicine Univerziteta u Skoplju|Fakultet veterinarske medicine]] <small>([http://fvm.ukim.edu.mk/ službena stranica]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</small> === Umetnost === * [[Fakultet za muzičku umetnost Univerziteta u Skoplju|Fakultet za muzičku umetnost]] <small>([http://fmu.ukim.edu.mk/ službena stranica])</small> * [[Fakultet za dramsku umetnost Univerziteta u Skoplju|Fakultet za dramsku umetnost]] <small>([http://www.fdu.ukim.edu.mk/ službena stranica])</small> * [[Fakultet za likovnu umetnost Univerziteta u Skoplju|Fakultet za likovnu umetnost]] <small>([http://www.flu.ukim.edu.mk/ službena stranica])</small> === Instituti u sastavu univerziteta === * [[Ekonomski institut Univerziteta u Skoplju]] <small>([http://www.ek-inst.ukim.edu.mk/ službena stranica])</small> * [[Institut za zemljotresno inženjerstvo i seizmologiju Univerziteta u Skoplju]] * [[Institut za sociološka i političko-pravna istraživanja Univerziteta u Skoplju]] <small>([http://www.isppi.ukim.edu.mk/default.aspx?lng=mk službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160508111912/http://www.isppi.ukim.edu.mk/default.aspx?lng=mk |date=2016-05-08 }})</small> * [[Zemljoradnički institut Univerziteta u Skoplju]] * [[Institut za stočarstvo Univerziteta u Skoplju]] <small>([http://istoc.ukim.edu.mk/?lang=en službena stranica])</small> === Pridružene institucije === ==== Javne naučne ustanove ==== * [[Institut za makedonsku literaturu]] <small>([http://www.iml.ukim.edu.mk/ službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160325185029/http://www.iml.ukim.edu.mk/ |date=2016-03-25 }})</small> * [[Institut za makedonski jezik „Kriste Misirkov“]] <small>([http://www.ukim.edu.mk/ službena stranica])</small> * [[Institut za nacionalnu istoriju (Republika Makedonija)|Institut za nacionalnu istoriju]] <small>([http://www.ini.ukim.mk/index.php službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181021232121/http://www.ini.ukim.mk/index.php |date=2018-10-21 }})</small> * [[Institut za folklor „Marko Cepenkov“]] <small>([http://ifmc.ukim.mk/ službena stranica])</small> ==== Druge institucije za visoko obrazovanje ==== * [[Pravoslavno bogoslovni fakultet „Sveti Kliment Ohridski“ u Skoplju]] <small>([http://www.pbf.edu.mk/ službena stranica])</small> ==== Druge organizacija ==== * [[Akademsko kulturno-umetničko društvo „Mirče Acev“]] * [[Državni studenstki dom „Pelagonija“]] * [[Državni studenstki dom „Tome Stefanovski-Senik“]] * [[Državni studenstki dom „Skopje“]] * [[Zavod za ispitivanje i materijalni razvoj novih tehnologija „Skopje“]] * [[J.Z.O. Javna zdravtsvena stanica na Univerzitetu u Skoplju]] <small>([http://www.studentskapoliklinika.org.mk/ službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218180650/http://studentskapoliklinika.org.mk/ |date=2014-12-18 }})</small> == Nacionalna i univerzitetska biblioteka „Sveti Kliment Ohridski“ == [[Datoteka:НУБСК-Поглед.jpg|mini|Nacionalna i univerzitetska biblioteka]] '''Nacionalna i univerzitetska biblioteka „Sveti Kliment Ohridski“''' koja se ranije zvala '''Narodna i univerzitetska biblioteka „Sveti Kliment Ohridski“Nacionalna i univerzitetska biblioteka „Sveti Kliment Ohridski“''' nacionalna je biblioteka Republike Makedonije i univerzitetska biblioteka Univerziteta svetog Ćirila i Metodija. Biblioteka je osnovana 1944. godine kao '''Narodna biblioteka''' pri Filozofskom fakultetu u Skoplju. Od 1960. godine ima status centralne biblioteke u [[Socijalistička Republika Makedonija|Socijalističkoj Republici Makedoniji]]. Književni fond biblioteke raspolaže sa preko tri miliona jedinica. Biblioteka nosi ime slavenskog prosvetitelja [[Sveti Kliment Ohridski|svetog Klimenta Ohridskog]]. == Poznati studenti i profesori == === Studenti === * [[Boris Trajkovski]] * [[Đorge Ivanov]] * [[Nikola Gruevski]] * [[Joakim Jovčevski]] * [[Danilo Lekić]] * [[Miroslav Ilić]] === Profesori === * [[Petar Jovanović (geograf)|Petar Jovanović]] == Reference == {{izvori}} == Povezano == * [[Lista univerziteta u Makedoniji]] * [[Nacionalna i univerzitetska biblioteka „Sv. Kliment Ohridski“]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Ss. Cyril and Methodius University}} * {{mk icon}} [http://www.ukim.edu.mk Službena stranica] {{Institucionalna mreža univerziteta u evropskim glavnim gradovima}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Univerzitet svetog Ćirila i Metodija| ]] [[Kategorija:Nastanci 1949.]] [[Kategorija:Univerziteti u Makedoniji|Sveti Ćiril i Metod]] [[Kategorija:Asocijacija univerziteta Evrope|Sveti Ćiril i Metod]] [[Kategorija:Mreža univerziteta Balkana|Sveti Ćiril i Metod]] [[Kategorija:Skoplje]] lcirc0bnetybn46dtdiq0a2icgnlpys Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi 0 4549014 42713961 42599611 2026-10-26T13:54:36Z Zavičajac 76707 42713961 wikitext text/x-wiki Lista [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] na području Europe obuhvata kulturne manifestacije, tradicije, običaje, rituale i vještine koje je prepoznala [[UNESCO|Organizacija Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu]] (UNESCO). Lista je sortirana po zemljama, prema godini upisa i abecednom redu. == Po zemljama == === Albanija === [[Datoteka:A_traditional_male_folk_group_from_Skrapar.JPG|mini|[[Albansko višeglasno pjevanje]] u izvedbi pjevača iz [[Skrapar]]a]] * 2008. – [[Albansko polifonijsko pjevanje]] * 2022. – [[Xhubleta|Xhubleta, vještine, umijeće i oblici upotrebe]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Tropojski ples]] * 2025. – [[Umijeće sviranja, pjevanja i izrade lahute]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/albania-AL Nematerijalna kulturna baština u Albaniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. novembar 2024.]</ref> === Andora === * 2015. – [[Festivali vatre na Pirenejima|Festivali vatre ljetnog suncostaja na Pirenejima]] * 2022. – [[Medvjeđe svečanosti u Pirenejima]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/andorra-AD Nematerijalna kulturna baština u Andori - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> [[File:Grass decorations, Armenian alphabet.jpg|mini|desno|Armensko pismo]] === Armenija === * 2008. – [[Duduk]] * 2010. – [[Hačkar]] * 2012. – [[Ep o Davidu od Sasuna]] * 2014. – [[Lavaš]] * 2017. – [[Kočari]] * 2019. – [[Armensko pismo]] * 2020. – [[Samostan sv. Tadeja|Hodočašće u manastir svetog Apostola Tadeja]] * 2023. – [[Kovački zanat]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/armenia-AM Nematerijalna kulturna baština u Armeniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> [[File:Fahne "Besondere Vorsicht Dachlawinen" Österreich.jpg|mini|desno|Upozorenje na opasnost od lavina u Hausmaueru, Klagenfurt, Austrija]] === Austrija === [[Datoteka:Villena falconry 2.JPG|mini|[[Sokolarstvo]] je svjetska kulturna baština više zemalja (Ujedinjeni Arapski Emirati, Austrija, Belgija, Češka, Francuska, Mađarska, Južna Koreja, Mongolija, Maroko, Katar, Saudijska Arabija, Španjolska i Sirija)]] * 2012. – [[Sokolarstvo]] * 2012. – [[Schemenlaufen|Festival u Imst]]u * 2015. – [[Španska škola jahanja iz Beča]] * 2016. – [[Centri za zanatstvo]] * 2018. – [[Lavina|Upravljanje rizikom od lavina]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2019. – [[Transhumanca]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/austria-AT Nematerijalna kulturna baština u Austriji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Azerbejdžan === * 2008. – [[Mugham]] * 2009. – [[Ašik]] * 2010. – [[Azerbejdžanski tepih]] * 2012. – [[Tar (muzički instrument)]] * 2013. – [[Chovqan]] * 2014. – [[Kelaghayi]] * 2015. – [[Bakarni umjetnički radovi u Azerbejdžanu]] * 2016. – [[Lavaš|Jufka]] * 2016. – [[Novruz]] * 2017. – [[Kamancha]] * 2017. – [[Dolma]] * 2018. – [[Dede Korkut]] * 2018. – [[Yalli]] * 2020. – [[Minijaturna umjetnost U Azerbejdžanu]] * 2021. – [[Nar|Kultura nara]] * 2022. – [[Nasredin-hodža|Priče o Nasrudin-hodži]] * 2022. – [[Pehlivanska kultura]] * 2022. – [[Kultura čaja u Azerbejdžanu i Turskoj]] * 2022. – [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2023. – [[Sedef|Ukrašavanje sedefom]] * 2023. – [[Duduk|Sviranje na balabanu]] * 2023. – [[Osvjetljavanje pisanih djela]] * 2023. – [[Iftar]] * 2024. – [[Tandir]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/azerbaijan-AZ Nematerijalna kulturna baština u Azerbejdžanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Belgija === [[Datoteka:Doudou.JPG|mini|[[Procesija divova i zmajeva]] je zajednička svjetska baština Francuske i Belgije]] * 2008. – [[Karneval Binche]] * 2008. – [[Procesija divova i zmajeva]] * 2009. – [[Procesija svete krvi u Bruggeu]] * 2010. – [[Houtem Jaarmarkt]] * 2010. – [[Krakelingen i Tonnekensbrand]] * 2011. – [[Ludoraznolikost]] * 2011. – [[Godišnjaci iz Leuvena]] * 2012. – [[Marševi u Regiji Sambre-Meuse]] * 2013. – [[Lov na škampe s konjima u Oostduinkerkeu]] * 2014. – [[Očuvanje karijonske kulture]] * 2016. – [[Sokolarstvo]] * 2016. – [[Kultura piva u Belgiji]] * 2019. – [[Ommegang festival iz Brisela]] * 2020. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2021. – [[Namursko nanadmetanje na štulama]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Hraniteljstvo u Gilu]] * 2024. – [[Suhozid]] * 2025. – [[Briselsko štapno lutkarsko pozorište]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bosnia-and-herzegovina-BE Nematerijalna kulturna baština u Belgiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Belorusija === * 2009. – [[Koledarski carevi]] * 2018. – [[Budslavska proslava]] * 2019. – [[Proljetni obred Jurauskog Karahoda]] * 2020. – [[Pčelarenje na drvetu]] * 2022. – [[Pletenje slame u Bjelorusiji]] * 2024. – [[Vytsinanka]] * 2025. – [[Negliubska tekstilna tradicija]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/belarus-BY Nematerijalna kulturna baština u Bjelorusiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. decembar 2025.]</ref> [[File:Zmijanje embroidery in BL store 2.jpg|mini|Zmijanjski vez]] === Bosna i Hercegovina === * 2014. – [[Zmijanjski vez]] * 2017. – [[Drvorezbarstvo u Konjicu]] * 2018. – [[Berba trave ive na Ozrenu]] * 2020. – [[Kosidba na Kupresu]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2024. – [[Sevdalinka]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bosnia-and-herzegovina-BA Nematerijalna kulturna baština u Bosni i Hercegovini - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Bugarska === [[Datoteka:Nestinar.bulgari.jpg|mini|[[Nestinarstvo]] u Bugarskoj]] * 2008. – [[Bistričke babe]] * 2009. – [[Nestinarstvo]] * 2014. – [[Čiprovački ćilim]] * 2015. – [[Surva festival]] * 2016. – [[Folklorni festival u Koprivšici]] * 2017. – [[Proslava 1. marta]] * 2017. – [[Bugarsko čitalište]] * 2021. – [[Višeglasno pjevanje iz Dolena i Satovče]] * 2025. – [[Gajde|Gajde i sviranje na gajde u Bugarskoj]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bulgaria-BG Nematerijalna kulturna baština u Bugarskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.decembar 2025.]</ref> === Crna Gora === * 2021. – [[Bokeljska mornarica]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/montenegro-ME Nematerijalna kulturna baština u Crnoj Gori - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. 11. 2022.]</ref> [[File:RaftAndShip.png|mini|desno|Splavarenje na Vltavi u Češkoj 1903.]] === Češka === * 2008. – [[Slovački verbunk]] * 2010. – [[Sokolarstvo]] * 2010. – [[Pokladni običaji u području Hlinecko]] * 2011. – [[Povorka kraljeva u Češkoj]] * 2016. – [[Lutkarstvo u Slovačkoj i Češkoj]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2020. – [[Ručna izrada ukrasa za božićno drvo]] * 2022. – [[Očuvanje starih zanata u Češkoj]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2025. – [[Amaterska pozorišna gluma u Češkoj]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/czechia-CZ Nematerijalna kulturna baština u Češkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Danska === * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2021. – [[Inuitski ples i pjevanje bubnjeva]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/denmark-DK UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Danskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Estonija === [[Datoteka:Kihnu muuseum ja Kihnu kirik.JPG|mini|Tradicionalni muzej u [[Kihnu]]u, Estonija]] * 2008. – [[Kulturni prostor Kihnu]] * 2009. – [[Seto Leelo]] * 2009. – [[Baltički slavljenički plesovi i pjesme]] * 2014. – [[Tradicija parnih kupelji iz Võromaa]] * 2021. – [[Čamci iz Soomaa]] * 2024. – [[Mulgi puder]] * 2024. – [[Pisanica]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/estonia-EE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Estoniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. april 2026.]</ref> === Finska === [[File:Smoke-sauna2.JPG|mini|Sauna u Finskoj]] * 2020. – [[Sauna|Sauna u Finskoj]] * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2021. – [[Kaustinen narodna muzika]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/finland-FI UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Finskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2021.]</ref> === Francuska === [[Datoteka:Cadre_noir_-_reprise_des_sauteurs_%C3%A0_la_main_en_presentation_publique_3.jpg|mini|[[Équitation]], francuska škola jahanja]] * 2008. – [[Procesija divova i zmajeva]] u [[Belgija|Belgiji]] i [[Francuska|Francuskoj]] * 2009. – [[Paghjela]] * 2009. – [[Crtanje krovišta|Francuska tradicija crtanja krovišta]] * 2009. – [[Aubussonska tapiserija]] * 2009. – [[Maloya]] * 2010. – [[Compagnonnage]] * 2010. – [[Alençonska čipka]] * 2010. – [[Francuski gastronomski obrok]] * 2011. – [[Equitation]] * 2012. – [[Fest-noz]] * 2013. – [[Sedmogodišnje procesije kostiju Limousina]] * 2014. – [[Gwoka]] * 2015. – [[Festivali vatre na Pirenejima|Festivali vatre ljetnog suncostaja na Pirenejima]] * 2016. – [[Karneval u Granvilleu]] * 2019. – [[Alpinizam]] * 2020. – [[Staklene perle]] * 2020. – [[Yole]] * 2020. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2020. – [[Izrada mehaničkih časovnika]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2022. – [[Baget]] * 2022. – [[Pivski festival u Pirinejima]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Suhozid]] * 2024. – [[Sajmišta]] * 2024. – [[Ukrašavanje pariskih krovova]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/france-FR UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Francuskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Grčka === * 2010. – [[Mediteranska prehrana]] * 2014. – [[Mastika|Uzgajanja mastike na ostrvu Hios]] * 2015. – [[Obrade tinijskog mramora]] * 2016. – [[Momoeria]] * 2017. – [[Rebetiko]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2019. – [[Bizantska muzika]] * 2019. – [[Transhumanca]] * 2020. – [[Polifoni karavan]] * 2022. – [[Dekapentavgoustos]] * 2024. – [[Svečanost u Mesosporitisi]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/greece-GR UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Grčkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Gruzija === * 2008. – [[Polifonsko pjevanje u Gruziji]] * 2013. – [[Kvevri]] * 2016. – [[Gruzijsko pismo]] * 2018. – [[Chidaoba]] * 2025. – [[Gruzijska kultura pšenice]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/georgia-GE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Gruziji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2021.]</ref> === Hrvatska === [[Datoteka:Sestine Remete EMZ 300109.jpg|mini|Drveni konjić iz [[Zagorje|Zagorja]], [[Etnografski muzej Zagreb]]]] [[Datoteka:Licitars2.jpg|mini|Licitari (medenjaci) iz Hrvatske]] [[Datoteka:Alkar_2.jpg|mini|[[Sinjska alka]]]] * 2009. – [[Zvončari|Zvončari Kastavštine]] * 2009. – [[Čipka|Hrvatsko čipkarstvo]] * 2009. – [[Povorka kraljice u Gorjanima]] * 2009. – [[Hvarska procesija križa]] * 2009. – [[Festa svetog Vlaha]] * 2009. – [[Proizvodnja drvenih dječjih igračaka Hrvatskog Zagorja]] * 2009. – [[Istarsko dvoglasno pjevanje]] * 2010. – [[Licitari|Tradicija pravljenja medenjaka]] * 2010. – [[Sinjska alka]] * 2010. – [[Ojkanje]] * 2011. – [[Bećarac]] * 2011. – [[Nijemo kolo]] * 2012. – [[Klapsko pjevanje|Klapsko pjevanje iz Dalmacije]] * 2013. – [[Mediteranska prehrana]] * 2016. – [[Batana]] * 2018. – [[Međimurska popevka]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2021. – [[Festival svetog Trifuna]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2025. – [[Lastovski poklad]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/croatia-HR Nematerijalna svjetska baština u Hrvatskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Island === * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2025. – [[Kultura bazena]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/iceland-IS Nematerijalna svjetska baština u Islandu - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Irska === * 2017. – [[Gajde|Irske gajde]] * 2018. – [[Hurling]] * 2016. – [[Harfa|Keltska harfa]] * 2018. – [[Sokolarstvo]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ireland-IE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Irskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2021.]</ref> === Italija === [[Datoteka:Alcamo-Pupi-bjs2007-01.jpg|mini|[[Opera dei Pupi]] na [[Sicilija|Siciliji]]]] [[File:Dettaglio - asino porta pecore desarpa Cogne 2.jpg|mini|desno|Transhumanca u Italiji]] * 2008. – [[Opera dei Pupi]] * 2009. – [[Sardinijsko pastoralno pjevanje]] * 2010. – [[Mediteranska prehrana]] * 2012. – [[Tradicionalna izrada violina|Tradicionalna izrada violina u Cremoni]] * 2013. – [[Proslave procesija velikih struktura na ramenima]] * 2014. – [[Pantelleria]] * 2017. – [[Napuljski Pizzaiuolo]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2019. – [[Celestinov oprost]] * 2019. – [[Transhumanca]] * 2019. – [[Alpinizam]] * 2020. – [[Staklene perle]] * 2021. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2021. – [[Tartufi|Branje tartufa]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Opersko pjevanje u Italiji]] * 2024. – [[Ručno zvono]] * 2025. – [[Italijanska kuhinja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/italy-IT Nematerijalna svjetska baština u Italiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Kipar === * 2009. – [[Lefkaritika]] * 2011. – [[Pjesnički dvoboj]] * 2013. – [[Mediteranska prehrana]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2019. – [[Bizantska muzika]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2023. – [[Porodiljska njega]] * 2025. – [[Commandaria]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cyprus-CY Nematerijalna svjetska baština u Kipru - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Latvija === * 2008. – [[Baltička slavlja plesa i pjesme]] * 2009. – [[Kulturni prostor Suiti]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/latvia-LV Nematerijalna svjetska baština u Latviji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Litvanija === [[Datoteka:Gorakrzyz.jpg|mini|[[Brdo križeva]] u gradu [[Šiauliai]], Litva]] * 2008. – [[Brdo križeva|Tradicionalni obrt i simbolika litvanskih križeva]] * 2009. – [[Baltička slavlja plesa i pjesme]] * 2010. – [[Litvanske višeglasne pjesme]] * 2023. – [[Sodai]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/lithuania-LT Nematerijalna svjetska baština u Litvaniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Luksemburg === * 2010. – [[Plesna procesija u Echternachu]] * 2021. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Porodiljska njega]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/luxembourg-LU Nematerijalna svjetska baština u Luksemburgu - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Malta === * 2020. – [[Ftira]] * 2021. – [[L-Għana]] * 2023. – [[Seoska fešta]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/malta-MT UNESCO: Nematerijalna svjetska baština na Malti - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Mađarska === [[Datoteka:Busójárás (Mohács), 2009.jpg|mini|[[Procesija bušara]] u [[Mohač]]u 2009.]] * 2011. – [[Procesija bušara|Procesija bušara u Mohaču]] * 2011. – [[Táncház metoda|Mađarski model za prijenos nematerijalne kulturne baštine]] * 2012. – [[Sokolarstvo]] * 2012. – [[Folklor i vez etničke grupe Matyó]] * 2016. – [[Očuvanje narodne muzičke baštine konceptom Kodály]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2022. – [[Tradicija mađarskog gudačkog benda]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2024. – [[Čardaš]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/hungary-HU Nematerijalna svjetska baština u Mađarskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2024.]</ref> [[File:Martenitsa E5.jpg|mini|[[Proslava 1. marta]]]] === Severna Makedonija === * 2013. – [[Festival svetih četrdeset mučenika]] u [[Štip]]u * 2014. – [[Kopačkata]] * 2015. – [[Glasoečko]] * 2017. – [[Proslava 1. marta]] * 2017. – [[Hiderles]] * 2024. – [[Gajde|Tradicionalne gajde]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/north-macedonia-MK Nematerijalna svjetska baština u Sjevernoj Makedoniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Moldavija === * 2013. – [[Colindat]] * 2016. – [[Zidni tepisi u Rumuniji i Moldaviji]] * 2017. – [[Proslava 1. marta]] * 2022. – [[Altita]] * 2025. – [[Cobza]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/republic-of-moldova-MD Nematerijalna svjetska baština u Moldaviji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Nizozemska === * 2012. – [[Parade cvijeća i voća u Holandiji]] * 2017. – [[Upravljanje vjetrenjačama i vodenicama]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Ljetni karneval u Roterdamu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/netherlands-NL Nematerijalna svjetska baština u Nizozemskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. 12. 2024.]</ref> === Norveška === * 2016. – [[Oselvar brod]] * 2019. – [[Muzika i ples u Setesdalu]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2024. – [[Ljetna poljoprivreda]] * 2024. – [[Narodna nošnja u Norveškoj]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/norway-NO Nematerijalna svjetska baština u Norveškoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Njemačka === * 2016. – [[Zadruge u Njemačkoj]] * 2017. – [[Orguljaški zanat i muzika]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2022. – [[Praksa modernog plesa u Njemačkoj]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Porodiljska njega]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/germany-DE Nematerijalna svjetska baština u Njemačkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2022.]</ref> === Poljska === * 2018. – [[Krakovska šopka]] * 2020. – [[Pčelarenje na drvetu]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2021. – [[Tradicija cvjetnih tepiha]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Tradicija polke u Poljskoj]] * 2025. – [[Pletenje košara]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/poland-PL Nematerijalna svjetska baština u Poljskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> [[File:Moliceiro K1.jpg|mini|[[Moliceiro]]]] === Portugal === * 2011. – [[Fado]] * 2013. – [[Mediteranska prehrana]] * 2014. – [[Cante Alentejano]] * 2015. – [[Izrada kravljih zvona u Portugalu]] * 2016. – [[Bisalhaes keramika]] * 2016. – [[Sokolarstvo]] * 2017. – [[Izrada glinenih figura iz Estermoza]] * 2019. – [[Careto]] * 2021. – [[Svečanosti zajednice u Campo Maior]] * 2022. – [[Portugalsko-galicijska granica]] * 2024. – [[Konjička umjetnost]] * 2025. – [[Moliceiro]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/portugal-PT Nematerijalna svjetska baština u Portugalu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Rumunija === * 2008. – [[Calus]] * 2009. – [[Doina]] * 2009. – [[Horezu keramika]] * 2013. – [[Colindat]] * 2015. – [[Momački plesovi u Rumuniji]] * 2016. – [[Zidni tepisi u Rumuniji i Moldaviji]] * 2017. – [[Proslava 1. marta]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2022. – [[Bluze s vezom na ramenu]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Cobza]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/romania-RO Nematerijalna svjetska baština u Rumuniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Rusija === * 2008. – [[Usmena kultura u Semeiskiji|Kulturni prostor i usmena kultura Semeiskie]] * 2008. – [[Olonho|Jakutska epska tradicija]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/russian-federation-RU UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Rusiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. 11. 2022.]</ref> === Slovačka === * 2008. – [[Fujara]] * 2013. – [[Glazba sela Terchova]] * 2015. – [[Gajde]] * 2016. – [[Lutkarstvo u Slovačkoj i Češkoj]] * 2017. – [[Horehronie]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2019. – [[Drotarstvo]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2024. – [[Škola zanata ÚĽUV]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/slovakia-SK Nematerijalna svjetska baština u Slovačkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Slovenija === * 2016. – [[Predstava u Škofjoj Loki]] * 2017. – [[Kurentovanje]] * 2018. – [[Čipka|Bobinska čipka]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2022. – [[Pčelarstvo u Sloveniji]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Porodiljska njega]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/slovenia-SI Nematerijalna svjetska baština u Sloveniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Srbija === [[File:Kazancauldronsljiveplumsrakija.jpg|mini|Kazan za rakiju]] * 2014. – [[Slava]] * 2017. – [[Kolo (igra)]] * 2018. – [[Gusle|Pevanje uz gusle]] * 2020. – [[Zlakuska grnčarija]] * 2022. – [[Šljivovica]] * 2024. – [[Naivno slikarstvo Kovačice]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/serbia-RS Nematerijalna svjetska baština u Srbiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 2.12.2022.]</ref> === Španija === [[Datoteka:Ball de Gegants.jpg|mini|Ples divova [[Patum de Berga]] u Španjolskoj]] * 2008. – [[Misterij Elxa u Elcheu]] * 2008. – [[Festival Petum u Bergi]] * 2009. – [[Sudovi za navodnjavanje sredozemne obale]] * 2009. – [[Zviždući jezik]] * 2010. – [[Sokolarstvo]] * 2010. – [[Mediteranska prehrana]] * 2010. – [[Katalonski ljudski tornjevi]] * 2010. – [[Flamenko]] * 2010. – [[Sibilina pjesma na Majorci]] * 2011. – [[Festival la Mare de Déu de la Salut]] * 2012. – [[Festival otvorenih dvorišta u Cordovi]] * 2015. – [[Festivali vatre na Pirenejima|Festivali vatre ljetnog suncostaja na Pirenejima]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Cider|Asturijska kultura jabukovače]] * 2024. – [[Ručno zvono]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/spain-ES Nematerijalna svjetska baština u Španiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 2.12.2022.]</ref> === Švicarska === * 2016. – [[Festival u Veveyu]] * 2017. – [[Karneval u Baselu]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2018. – [[Lavina|Upravljanje rizikom od lavina]] * 2019. – [[Alpinizam]] * 2019. – [[Procesije Svete sedmice u Mendrisiu]] * 2020. – [[Izrada mehaničkih časovnika]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Ispaša u Alpama]] * 2025. – [[Jodlanje]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/switzerland-CH Nematerijalna svjetska baština u Švicarskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.novembar 2021.]</ref> === Švedska === * 2018. – [[Umjetnost pripovijedanja u području Kronoberga]] * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2023. – [[Harfa iz Uplanda]] * 2024. – [[Ljetna poljoprivreda]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/sweden-SE Nematerijalna svjetska baština u Švedskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. 12. 2024.]</ref> === Turska === [[Datoteka:Novruz001.jpg|mini|Predmeti koji simboliziraju [[Novruz]]]] * 2008. – [[Mevlevi Sema]] * 2008. – [[Meddah]] * 2009. – [[Karađoz]] * 2009. – [[Ašik]] * 2010. – [[Kirkpinar]] * 2010. – [[Sohbet]] * 2010. – [[Semah]] * 2011. – [[Keškek]] * 2012. – [[Mesir Macunu]] * 2013. – [[Turska kava]] * 2014. – [[Ebru]] * 2016. – [[Lavaš|Jufka]] * 2016. – [[Novruz]] * 2016. – [[Çini keramika]] * 2017. – [[Hiderles]] * 2017. – [[Sporazumijevanje zviždanjem]] * 2018. – [[Dede Korkut]] * 2019. – [[Tradicionalno tursko streljaštvo]] * 2020. – [[Minijaturna umjetnost]] * 2020. – [[Mangala]] * 2021. – [[Hüsn-i hat]] * 2022. – [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2022. – [[Nasredin-hodža|Priče o Nasrudin-hodži]] * 2022. – [[Kultura čaja u Azerbejdžanu i Turskoj]] * 2022. – [[Ahlat]] * 2023. – [[Sedef|Ukrašavanje sedefom]] * 2023. – [[Duduk|Sviranje na meju]] * 2023. – [[Osvjetljavanje pisanih djela]] * 2023. – [[Iftar]] * 2023. – [[Tradicija maslina u Turskoj]] * 2024. – [[Gajde|Tradicionalne gajde]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/trkiye-TR Nematerijalna svjetska baština u Turskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. 12. 2024.]</ref> [[Datoteka:Yaremcha-Museum-11.JPG|mini|desno|[[Kosivska keramika]]]] === Ukrajina === * 2013. – [[Petrikivsko slikarstvo]] * 2016. – [[Kozaci|Kozačke pjesme]] * 2019. – [[Kosivska keramika]] * 2020. – [[Krimski Tatari|Ornek]] * 2022. – [[Boršč|Ukrajinski boršč]] * 2024. – [[Pisanica]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA Nematerijalna svjetska baština u Ukrajini - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. decembar 2026.]</ref> == Povezano == * [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Africi]] * [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Aziji i Oceaniji]] * [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Americi]] * [[Lista nematerijalne svjetske baštine za hitnu zaštitu]] == Reference == {{reflista}} == Vanjske veze == {{commonscat|Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity}} * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011 UNESCO-ova reprezentativna lista nematerijalne svjetske baštine] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Evropi| ]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine|E]] 9ys4fkgg07qavjuel2iwzukkg3zc3xp 42714013 42713961 2026-10-26T15:10:05Z Zavičajac 76707 /* Danska */ 42714013 wikitext text/x-wiki Lista [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] na području Europe obuhvata kulturne manifestacije, tradicije, običaje, rituale i vještine koje je prepoznala [[UNESCO|Organizacija Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu]] (UNESCO). Lista je sortirana po zemljama, prema godini upisa i abecednom redu. == Po zemljama == === Albanija === [[Datoteka:A_traditional_male_folk_group_from_Skrapar.JPG|mini|[[Albansko višeglasno pjevanje]] u izvedbi pjevača iz [[Skrapar]]a]] * 2008. – [[Albansko polifonijsko pjevanje]] * 2022. – [[Xhubleta|Xhubleta, vještine, umijeće i oblici upotrebe]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Tropojski ples]] * 2025. – [[Umijeće sviranja, pjevanja i izrade lahute]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/albania-AL Nematerijalna kulturna baština u Albaniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. novembar 2024.]</ref> === Andora === * 2015. – [[Festivali vatre na Pirenejima|Festivali vatre ljetnog suncostaja na Pirenejima]] * 2022. – [[Medvjeđe svečanosti u Pirenejima]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/andorra-AD Nematerijalna kulturna baština u Andori - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> [[File:Grass decorations, Armenian alphabet.jpg|mini|desno|Armensko pismo]] === Armenija === * 2008. – [[Duduk]] * 2010. – [[Hačkar]] * 2012. – [[Ep o Davidu od Sasuna]] * 2014. – [[Lavaš]] * 2017. – [[Kočari]] * 2019. – [[Armensko pismo]] * 2020. – [[Samostan sv. Tadeja|Hodočašće u manastir svetog Apostola Tadeja]] * 2023. – [[Kovački zanat]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/armenia-AM Nematerijalna kulturna baština u Armeniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> [[File:Fahne "Besondere Vorsicht Dachlawinen" Österreich.jpg|mini|desno|Upozorenje na opasnost od lavina u Hausmaueru, Klagenfurt, Austrija]] === Austrija === [[Datoteka:Villena falconry 2.JPG|mini|[[Sokolarstvo]] je svjetska kulturna baština više zemalja (Ujedinjeni Arapski Emirati, Austrija, Belgija, Češka, Francuska, Mađarska, Južna Koreja, Mongolija, Maroko, Katar, Saudijska Arabija, Španjolska i Sirija)]] * 2012. – [[Sokolarstvo]] * 2012. – [[Schemenlaufen|Festival u Imst]]u * 2015. – [[Španska škola jahanja iz Beča]] * 2016. – [[Centri za zanatstvo]] * 2018. – [[Lavina|Upravljanje rizikom od lavina]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2019. – [[Transhumanca]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/austria-AT Nematerijalna kulturna baština u Austriji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Azerbejdžan === * 2008. – [[Mugham]] * 2009. – [[Ašik]] * 2010. – [[Azerbejdžanski tepih]] * 2012. – [[Tar (muzički instrument)]] * 2013. – [[Chovqan]] * 2014. – [[Kelaghayi]] * 2015. – [[Bakarni umjetnički radovi u Azerbejdžanu]] * 2016. – [[Lavaš|Jufka]] * 2016. – [[Novruz]] * 2017. – [[Kamancha]] * 2017. – [[Dolma]] * 2018. – [[Dede Korkut]] * 2018. – [[Yalli]] * 2020. – [[Minijaturna umjetnost U Azerbejdžanu]] * 2021. – [[Nar|Kultura nara]] * 2022. – [[Nasredin-hodža|Priče o Nasrudin-hodži]] * 2022. – [[Pehlivanska kultura]] * 2022. – [[Kultura čaja u Azerbejdžanu i Turskoj]] * 2022. – [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2023. – [[Sedef|Ukrašavanje sedefom]] * 2023. – [[Duduk|Sviranje na balabanu]] * 2023. – [[Osvjetljavanje pisanih djela]] * 2023. – [[Iftar]] * 2024. – [[Tandir]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/azerbaijan-AZ Nematerijalna kulturna baština u Azerbejdžanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Belgija === [[Datoteka:Doudou.JPG|mini|[[Procesija divova i zmajeva]] je zajednička svjetska baština Francuske i Belgije]] * 2008. – [[Karneval Binche]] * 2008. – [[Procesija divova i zmajeva]] * 2009. – [[Procesija svete krvi u Bruggeu]] * 2010. – [[Houtem Jaarmarkt]] * 2010. – [[Krakelingen i Tonnekensbrand]] * 2011. – [[Ludoraznolikost]] * 2011. – [[Godišnjaci iz Leuvena]] * 2012. – [[Marševi u Regiji Sambre-Meuse]] * 2013. – [[Lov na škampe s konjima u Oostduinkerkeu]] * 2014. – [[Očuvanje karijonske kulture]] * 2016. – [[Sokolarstvo]] * 2016. – [[Kultura piva u Belgiji]] * 2019. – [[Ommegang festival iz Brisela]] * 2020. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2021. – [[Namursko nanadmetanje na štulama]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Hraniteljstvo u Gilu]] * 2024. – [[Suhozid]] * 2025. – [[Briselsko štapno lutkarsko pozorište]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bosnia-and-herzegovina-BE Nematerijalna kulturna baština u Belgiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Belorusija === * 2009. – [[Koledarski carevi]] * 2018. – [[Budslavska proslava]] * 2019. – [[Proljetni obred Jurauskog Karahoda]] * 2020. – [[Pčelarenje na drvetu]] * 2022. – [[Pletenje slame u Bjelorusiji]] * 2024. – [[Vytsinanka]] * 2025. – [[Negliubska tekstilna tradicija]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/belarus-BY Nematerijalna kulturna baština u Bjelorusiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. decembar 2025.]</ref> [[File:Zmijanje embroidery in BL store 2.jpg|mini|Zmijanjski vez]] === Bosna i Hercegovina === * 2014. – [[Zmijanjski vez]] * 2017. – [[Drvorezbarstvo u Konjicu]] * 2018. – [[Berba trave ive na Ozrenu]] * 2020. – [[Kosidba na Kupresu]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2024. – [[Sevdalinka]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bosnia-and-herzegovina-BA Nematerijalna kulturna baština u Bosni i Hercegovini - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Bugarska === [[Datoteka:Nestinar.bulgari.jpg|mini|[[Nestinarstvo]] u Bugarskoj]] * 2008. – [[Bistričke babe]] * 2009. – [[Nestinarstvo]] * 2014. – [[Čiprovački ćilim]] * 2015. – [[Surva festival]] * 2016. – [[Folklorni festival u Koprivšici]] * 2017. – [[Proslava 1. marta]] * 2017. – [[Bugarsko čitalište]] * 2021. – [[Višeglasno pjevanje iz Dolena i Satovče]] * 2025. – [[Gajde|Gajde i sviranje na gajde u Bugarskoj]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bulgaria-BG Nematerijalna kulturna baština u Bugarskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.decembar 2025.]</ref> === Crna Gora === * 2021. – [[Bokeljska mornarica]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/montenegro-ME Nematerijalna kulturna baština u Crnoj Gori - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. 11. 2022.]</ref> [[File:RaftAndShip.png|mini|desno|Splavarenje na Vltavi u Češkoj 1903.]] === Češka === * 2008. – [[Slovački verbunk]] * 2010. – [[Sokolarstvo]] * 2010. – [[Pokladni običaji u području Hlinecko]] * 2011. – [[Povorka kraljeva u Češkoj]] * 2016. – [[Lutkarstvo u Slovačkoj i Češkoj]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2020. – [[Ručna izrada ukrasa za božićno drvo]] * 2022. – [[Očuvanje starih zanata u Češkoj]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2025. – [[Amaterska pozorišna gluma u Češkoj]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/czechia-CZ Nematerijalna kulturna baština u Češkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Danska === * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2021. – [[Inuitski bubnjarski ples i pjevanje]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/denmark-DK UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Danskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Estonija === [[Datoteka:Kihnu muuseum ja Kihnu kirik.JPG|mini|Tradicionalni muzej u [[Kihnu]]u, Estonija]] * 2008. – [[Kulturni prostor Kihnu]] * 2009. – [[Seto Leelo]] * 2009. – [[Baltički slavljenički plesovi i pjesme]] * 2014. – [[Tradicija parnih kupelji iz Võromaa]] * 2021. – [[Čamci iz Soomaa]] * 2024. – [[Mulgi puder]] * 2024. – [[Pisanica]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/estonia-EE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Estoniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. april 2026.]</ref> === Finska === [[File:Smoke-sauna2.JPG|mini|Sauna u Finskoj]] * 2020. – [[Sauna|Sauna u Finskoj]] * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2021. – [[Kaustinen narodna muzika]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/finland-FI UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Finskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2021.]</ref> === Francuska === [[Datoteka:Cadre_noir_-_reprise_des_sauteurs_%C3%A0_la_main_en_presentation_publique_3.jpg|mini|[[Équitation]], francuska škola jahanja]] * 2008. – [[Procesija divova i zmajeva]] u [[Belgija|Belgiji]] i [[Francuska|Francuskoj]] * 2009. – [[Paghjela]] * 2009. – [[Crtanje krovišta|Francuska tradicija crtanja krovišta]] * 2009. – [[Aubussonska tapiserija]] * 2009. – [[Maloya]] * 2010. – [[Compagnonnage]] * 2010. – [[Alençonska čipka]] * 2010. – [[Francuski gastronomski obrok]] * 2011. – [[Equitation]] * 2012. – [[Fest-noz]] * 2013. – [[Sedmogodišnje procesije kostiju Limousina]] * 2014. – [[Gwoka]] * 2015. – [[Festivali vatre na Pirenejima|Festivali vatre ljetnog suncostaja na Pirenejima]] * 2016. – [[Karneval u Granvilleu]] * 2019. – [[Alpinizam]] * 2020. – [[Staklene perle]] * 2020. – [[Yole]] * 2020. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2020. – [[Izrada mehaničkih časovnika]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2022. – [[Baget]] * 2022. – [[Pivski festival u Pirinejima]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Suhozid]] * 2024. – [[Sajmišta]] * 2024. – [[Ukrašavanje pariskih krovova]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/france-FR UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Francuskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Grčka === * 2010. – [[Mediteranska prehrana]] * 2014. – [[Mastika|Uzgajanja mastike na ostrvu Hios]] * 2015. – [[Obrade tinijskog mramora]] * 2016. – [[Momoeria]] * 2017. – [[Rebetiko]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2019. – [[Bizantska muzika]] * 2019. – [[Transhumanca]] * 2020. – [[Polifoni karavan]] * 2022. – [[Dekapentavgoustos]] * 2024. – [[Svečanost u Mesosporitisi]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/greece-GR UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Grčkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Gruzija === * 2008. – [[Polifonsko pjevanje u Gruziji]] * 2013. – [[Kvevri]] * 2016. – [[Gruzijsko pismo]] * 2018. – [[Chidaoba]] * 2025. – [[Gruzijska kultura pšenice]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/georgia-GE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Gruziji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2021.]</ref> === Hrvatska === [[Datoteka:Sestine Remete EMZ 300109.jpg|mini|Drveni konjić iz [[Zagorje|Zagorja]], [[Etnografski muzej Zagreb]]]] [[Datoteka:Licitars2.jpg|mini|Licitari (medenjaci) iz Hrvatske]] [[Datoteka:Alkar_2.jpg|mini|[[Sinjska alka]]]] * 2009. – [[Zvončari|Zvončari Kastavštine]] * 2009. – [[Čipka|Hrvatsko čipkarstvo]] * 2009. – [[Povorka kraljice u Gorjanima]] * 2009. – [[Hvarska procesija križa]] * 2009. – [[Festa svetog Vlaha]] * 2009. – [[Proizvodnja drvenih dječjih igračaka Hrvatskog Zagorja]] * 2009. – [[Istarsko dvoglasno pjevanje]] * 2010. – [[Licitari|Tradicija pravljenja medenjaka]] * 2010. – [[Sinjska alka]] * 2010. – [[Ojkanje]] * 2011. – [[Bećarac]] * 2011. – [[Nijemo kolo]] * 2012. – [[Klapsko pjevanje|Klapsko pjevanje iz Dalmacije]] * 2013. – [[Mediteranska prehrana]] * 2016. – [[Batana]] * 2018. – [[Međimurska popevka]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2021. – [[Festival svetog Trifuna]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2025. – [[Lastovski poklad]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/croatia-HR Nematerijalna svjetska baština u Hrvatskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Island === * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2025. – [[Kultura bazena]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/iceland-IS Nematerijalna svjetska baština u Islandu - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Irska === * 2017. – [[Gajde|Irske gajde]] * 2018. – [[Hurling]] * 2016. – [[Harfa|Keltska harfa]] * 2018. – [[Sokolarstvo]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ireland-IE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Irskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2021.]</ref> === Italija === [[Datoteka:Alcamo-Pupi-bjs2007-01.jpg|mini|[[Opera dei Pupi]] na [[Sicilija|Siciliji]]]] [[File:Dettaglio - asino porta pecore desarpa Cogne 2.jpg|mini|desno|Transhumanca u Italiji]] * 2008. – [[Opera dei Pupi]] * 2009. – [[Sardinijsko pastoralno pjevanje]] * 2010. – [[Mediteranska prehrana]] * 2012. – [[Tradicionalna izrada violina|Tradicionalna izrada violina u Cremoni]] * 2013. – [[Proslave procesija velikih struktura na ramenima]] * 2014. – [[Pantelleria]] * 2017. – [[Napuljski Pizzaiuolo]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2019. – [[Celestinov oprost]] * 2019. – [[Transhumanca]] * 2019. – [[Alpinizam]] * 2020. – [[Staklene perle]] * 2021. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2021. – [[Tartufi|Branje tartufa]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Opersko pjevanje u Italiji]] * 2024. – [[Ručno zvono]] * 2025. – [[Italijanska kuhinja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/italy-IT Nematerijalna svjetska baština u Italiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Kipar === * 2009. – [[Lefkaritika]] * 2011. – [[Pjesnički dvoboj]] * 2013. – [[Mediteranska prehrana]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2019. – [[Bizantska muzika]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2023. – [[Porodiljska njega]] * 2025. – [[Commandaria]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cyprus-CY Nematerijalna svjetska baština u Kipru - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Latvija === * 2008. – [[Baltička slavlja plesa i pjesme]] * 2009. – [[Kulturni prostor Suiti]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/latvia-LV Nematerijalna svjetska baština u Latviji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Litvanija === [[Datoteka:Gorakrzyz.jpg|mini|[[Brdo križeva]] u gradu [[Šiauliai]], Litva]] * 2008. – [[Brdo križeva|Tradicionalni obrt i simbolika litvanskih križeva]] * 2009. – [[Baltička slavlja plesa i pjesme]] * 2010. – [[Litvanske višeglasne pjesme]] * 2023. – [[Sodai]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/lithuania-LT Nematerijalna svjetska baština u Litvaniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Luksemburg === * 2010. – [[Plesna procesija u Echternachu]] * 2021. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Porodiljska njega]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/luxembourg-LU Nematerijalna svjetska baština u Luksemburgu - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Malta === * 2020. – [[Ftira]] * 2021. – [[L-Għana]] * 2023. – [[Seoska fešta]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/malta-MT UNESCO: Nematerijalna svjetska baština na Malti - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Mađarska === [[Datoteka:Busójárás (Mohács), 2009.jpg|mini|[[Procesija bušara]] u [[Mohač]]u 2009.]] * 2011. – [[Procesija bušara|Procesija bušara u Mohaču]] * 2011. – [[Táncház metoda|Mađarski model za prijenos nematerijalne kulturne baštine]] * 2012. – [[Sokolarstvo]] * 2012. – [[Folklor i vez etničke grupe Matyó]] * 2016. – [[Očuvanje narodne muzičke baštine konceptom Kodály]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2022. – [[Tradicija mađarskog gudačkog benda]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2024. – [[Čardaš]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/hungary-HU Nematerijalna svjetska baština u Mađarskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2024.]</ref> [[File:Martenitsa E5.jpg|mini|[[Proslava 1. marta]]]] === Severna Makedonija === * 2013. – [[Festival svetih četrdeset mučenika]] u [[Štip]]u * 2014. – [[Kopačkata]] * 2015. – [[Glasoečko]] * 2017. – [[Proslava 1. marta]] * 2017. – [[Hiderles]] * 2024. – [[Gajde|Tradicionalne gajde]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/north-macedonia-MK Nematerijalna svjetska baština u Sjevernoj Makedoniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Moldavija === * 2013. – [[Colindat]] * 2016. – [[Zidni tepisi u Rumuniji i Moldaviji]] * 2017. – [[Proslava 1. marta]] * 2022. – [[Altita]] * 2025. – [[Cobza]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/republic-of-moldova-MD Nematerijalna svjetska baština u Moldaviji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Nizozemska === * 2012. – [[Parade cvijeća i voća u Holandiji]] * 2017. – [[Upravljanje vjetrenjačama i vodenicama]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Ljetni karneval u Roterdamu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/netherlands-NL Nematerijalna svjetska baština u Nizozemskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. 12. 2024.]</ref> === Norveška === * 2016. – [[Oselvar brod]] * 2019. – [[Muzika i ples u Setesdalu]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2024. – [[Ljetna poljoprivreda]] * 2024. – [[Narodna nošnja u Norveškoj]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/norway-NO Nematerijalna svjetska baština u Norveškoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Njemačka === * 2016. – [[Zadruge u Njemačkoj]] * 2017. – [[Orguljaški zanat i muzika]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2022. – [[Praksa modernog plesa u Njemačkoj]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Porodiljska njega]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/germany-DE Nematerijalna svjetska baština u Njemačkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2022.]</ref> === Poljska === * 2018. – [[Krakovska šopka]] * 2020. – [[Pčelarenje na drvetu]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2021. – [[Tradicija cvjetnih tepiha]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Tradicija polke u Poljskoj]] * 2025. – [[Pletenje košara]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/poland-PL Nematerijalna svjetska baština u Poljskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> [[File:Moliceiro K1.jpg|mini|[[Moliceiro]]]] === Portugal === * 2011. – [[Fado]] * 2013. – [[Mediteranska prehrana]] * 2014. – [[Cante Alentejano]] * 2015. – [[Izrada kravljih zvona u Portugalu]] * 2016. – [[Bisalhaes keramika]] * 2016. – [[Sokolarstvo]] * 2017. – [[Izrada glinenih figura iz Estermoza]] * 2019. – [[Careto]] * 2021. – [[Svečanosti zajednice u Campo Maior]] * 2022. – [[Portugalsko-galicijska granica]] * 2024. – [[Konjička umjetnost]] * 2025. – [[Moliceiro]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/portugal-PT Nematerijalna svjetska baština u Portugalu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Rumunija === * 2008. – [[Calus]] * 2009. – [[Doina]] * 2009. – [[Horezu keramika]] * 2013. – [[Colindat]] * 2015. – [[Momački plesovi u Rumuniji]] * 2016. – [[Zidni tepisi u Rumuniji i Moldaviji]] * 2017. – [[Proslava 1. marta]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2022. – [[Bluze s vezom na ramenu]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Cobza]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/romania-RO Nematerijalna svjetska baština u Rumuniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Rusija === * 2008. – [[Usmena kultura u Semeiskiji|Kulturni prostor i usmena kultura Semeiskie]] * 2008. – [[Olonho|Jakutska epska tradicija]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/russian-federation-RU UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Rusiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. 11. 2022.]</ref> === Slovačka === * 2008. – [[Fujara]] * 2013. – [[Glazba sela Terchova]] * 2015. – [[Gajde]] * 2016. – [[Lutkarstvo u Slovačkoj i Češkoj]] * 2017. – [[Horehronie]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2019. – [[Drotarstvo]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2024. – [[Škola zanata ÚĽUV]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/slovakia-SK Nematerijalna svjetska baština u Slovačkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Slovenija === * 2016. – [[Predstava u Škofjoj Loki]] * 2017. – [[Kurentovanje]] * 2018. – [[Čipka|Bobinska čipka]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2022. – [[Pčelarstvo u Sloveniji]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Porodiljska njega]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/slovenia-SI Nematerijalna svjetska baština u Sloveniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Srbija === [[File:Kazancauldronsljiveplumsrakija.jpg|mini|Kazan za rakiju]] * 2014. – [[Slava]] * 2017. – [[Kolo (igra)]] * 2018. – [[Gusle|Pevanje uz gusle]] * 2020. – [[Zlakuska grnčarija]] * 2022. – [[Šljivovica]] * 2024. – [[Naivno slikarstvo Kovačice]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/serbia-RS Nematerijalna svjetska baština u Srbiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 2.12.2022.]</ref> === Španija === [[Datoteka:Ball de Gegants.jpg|mini|Ples divova [[Patum de Berga]] u Španjolskoj]] * 2008. – [[Misterij Elxa u Elcheu]] * 2008. – [[Festival Petum u Bergi]] * 2009. – [[Sudovi za navodnjavanje sredozemne obale]] * 2009. – [[Zviždući jezik]] * 2010. – [[Sokolarstvo]] * 2010. – [[Mediteranska prehrana]] * 2010. – [[Katalonski ljudski tornjevi]] * 2010. – [[Flamenko]] * 2010. – [[Sibilina pjesma na Majorci]] * 2011. – [[Festival la Mare de Déu de la Salut]] * 2012. – [[Festival otvorenih dvorišta u Cordovi]] * 2015. – [[Festivali vatre na Pirenejima|Festivali vatre ljetnog suncostaja na Pirenejima]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Cider|Asturijska kultura jabukovače]] * 2024. – [[Ručno zvono]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/spain-ES Nematerijalna svjetska baština u Španiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 2.12.2022.]</ref> === Švicarska === * 2016. – [[Festival u Veveyu]] * 2017. – [[Karneval u Baselu]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2018. – [[Lavina|Upravljanje rizikom od lavina]] * 2019. – [[Alpinizam]] * 2019. – [[Procesije Svete sedmice u Mendrisiu]] * 2020. – [[Izrada mehaničkih časovnika]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Ispaša u Alpama]] * 2025. – [[Jodlanje]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/switzerland-CH Nematerijalna svjetska baština u Švicarskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.novembar 2021.]</ref> === Švedska === * 2018. – [[Umjetnost pripovijedanja u području Kronoberga]] * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2023. – [[Harfa iz Uplanda]] * 2024. – [[Ljetna poljoprivreda]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/sweden-SE Nematerijalna svjetska baština u Švedskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. 12. 2024.]</ref> === Turska === [[Datoteka:Novruz001.jpg|mini|Predmeti koji simboliziraju [[Novruz]]]] * 2008. – [[Mevlevi Sema]] * 2008. – [[Meddah]] * 2009. – [[Karađoz]] * 2009. – [[Ašik]] * 2010. – [[Kirkpinar]] * 2010. – [[Sohbet]] * 2010. – [[Semah]] * 2011. – [[Keškek]] * 2012. – [[Mesir Macunu]] * 2013. – [[Turska kava]] * 2014. – [[Ebru]] * 2016. – [[Lavaš|Jufka]] * 2016. – [[Novruz]] * 2016. – [[Çini keramika]] * 2017. – [[Hiderles]] * 2017. – [[Sporazumijevanje zviždanjem]] * 2018. – [[Dede Korkut]] * 2019. – [[Tradicionalno tursko streljaštvo]] * 2020. – [[Minijaturna umjetnost]] * 2020. – [[Mangala]] * 2021. – [[Hüsn-i hat]] * 2022. – [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2022. – [[Nasredin-hodža|Priče o Nasrudin-hodži]] * 2022. – [[Kultura čaja u Azerbejdžanu i Turskoj]] * 2022. – [[Ahlat]] * 2023. – [[Sedef|Ukrašavanje sedefom]] * 2023. – [[Duduk|Sviranje na meju]] * 2023. – [[Osvjetljavanje pisanih djela]] * 2023. – [[Iftar]] * 2023. – [[Tradicija maslina u Turskoj]] * 2024. – [[Gajde|Tradicionalne gajde]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/trkiye-TR Nematerijalna svjetska baština u Turskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. 12. 2024.]</ref> [[Datoteka:Yaremcha-Museum-11.JPG|mini|desno|[[Kosivska keramika]]]] === Ukrajina === * 2013. – [[Petrikivsko slikarstvo]] * 2016. – [[Kozaci|Kozačke pjesme]] * 2019. – [[Kosivska keramika]] * 2020. – [[Krimski Tatari|Ornek]] * 2022. – [[Boršč|Ukrajinski boršč]] * 2024. – [[Pisanica]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA Nematerijalna svjetska baština u Ukrajini - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. decembar 2026.]</ref> == Povezano == * [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Africi]] * [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Aziji i Oceaniji]] * [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Americi]] * [[Lista nematerijalne svjetske baštine za hitnu zaštitu]] == Reference == {{reflista}} == Vanjske veze == {{commonscat|Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity}} * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011 UNESCO-ova reprezentativna lista nematerijalne svjetske baštine] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Evropi| ]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine|E]] l087esib36dyk1gz8cv9l1p46zm6dv5 Lista nematerijalne kulturne baštine u Americi 0 4549016 42713954 42713873 2026-10-26T13:39:26Z Zavičajac 76707 /* Peru */ 42713954 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Tango au01.JPG|mini|[[Tango]] je zajednička nematerijalna svjetska baština [[Argentina|Argentine]] i [[Urugvaj]]a]] '''Lista nematerijalne kulturne baštine u Europi''' je popis [[UNESCO]]-va [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] [[Amerika|američkih]] država, prema abecednom redu i godini upisa. === Argentina === * 2009. - [[Tango]] * 2015. - [[Filete porteno]] * 2020. - [[Chamame]] * 2025. - [[Cuarteto]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/argentina-AR Nematerijalna kulturna baština u Argentini - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> [[Datoteka:Mujeres aymara con siku y caja - flickr-photos-micahmacallen-85524669 (CC-BY-SA).jpg|mini|Folklorna baština naroda [[Aymara]] je zajednička nematerijalna baština više država ([[Bolivija]], [[Čile]] i [[Peru]])]] === Bahami === * 2023. - [[Junkano]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bahamas-BS Nematerijalna kulturna baština u Bahamima - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Barbados === * 2023. - [[Tradicije povezane s kopnenim brodovima na Barbadosu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/barbados-BB Nematerijalna kulturna baština u Barbadosu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Belize === * 2008. - [[Garifuna|Jezik, ples i glazba naroda Garifuna]] * 2025. - [[Božićne proslave u Gales Point Manateeu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/belize-BZ Nematerijalna kulturna baština u Belizeu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Bolivija === * 2008. - [[Astrologija Kallawaya]] * 2008. - [[Oruro|Karneval u Oruru]] * 2009. - [[Aymara|Folklorna baština Aymara]] * 2012. - [[Ichapekene Piesta]] * 2014. - [[Pujllay i ayarichi]] * 2017. - [[Ritualna putovanja u La Pazu]] * 2019. - [[Proslava na dan svetog Trojstva]] * 2021. - [[Proslava Tarija]] * 2023. - [[Proslava Ch’utillos]] * 2025. - [[Proslava Djevice od Gvadalupe]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bolivia-plurinational-state-of-BO Nematerijalna kulturna baština u Boliviji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Brazil === * 2008. - [[Samba de Roda]] * 2008. - [[Usmena i slikovna baština Wajapija]] * 2011. - [[Yaokwa]] * 2011. - [[Poziv za projekte Nacionalnog programa nematerijalne baštine]] * 2011. - [[Živi muzej Fandanga]] * 2012. - [[Frevo]] * 2013. - [[Proalava Majke božije u Belemu]] * 2014. - [[Capoeira]] * 2019. - [[Kulturni kompleks Bumba-meu-boi]] * 2024. - [[Izrada sira Minasa]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/brazil-BR Nematerijalna kulturna baština u Brazilu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Čile === * 2009. - [[Aymara|Folklorna baština naroda Aymara]] * 2014. - [[Baile Chino]] * 2022. - [[Quinchamalí keramika]] * 2025. - [[Porodična tradicija cirkusa u Čileu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/chile-CL Nematerijalna kulturna baština u Čileu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Dominikanska Republika === * 2008. - [[Cocolo]] * 2008. - [[Kulturni prostor Bratstva svetog Duha]] * 2016. - [[Merengue]] * 2019. - [[Muzika i ples dominikanske bahate]] * 2019. - [[Casava]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/dominican-republic-DO Nematerijalna kulturna baština u Dominikanskoj Republici - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Ekvador === * 2008. - [[Záparo|Usmena baština i kulturne manifestacije naroda Zápara]] * 2012. - [[Toquilla]] * 2015. - [[Marimba]] * 2015. - [[Pasillo]]<ref>[https://https://ich.unesco.org/en/state/ecuador-EC Nematerijalna kulturna baština u Ekvadoru - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Grenada === * 2023. - [[Drvena brodogradnja]] * 2024. - [[Karneval u Carriacouu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/grenada-GD Nematerijalna kulturna baština u Grenadi - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. oktobar 2026.]</ref> [[Datoteka:Garifuna SanIsidro 1996-05 2.jpg|mini|Narod [[Garifuna]] u [[Honduras]]u]] === Gvatemala === * 2008. - [[Garifuna|Jezik, ples i glazba naroda Garifuna]] * 2008. - [[Rabinal Achí]] * 2013. - [[Na uskrsnoj ceremoniji]] * 2022. - [[Velika sedmica u Gvatemali]] * 2024. - [[Izrade divovskih zmajeva]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/guatemala-GT Nematerijalna kulturna baština u Gvatemali - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. oktobar 2026.]</ref> === Haiti === * 2021. - [[Joumou supa]] * 2024. - [[Hljeb od kasave]] * 2025. - [[Muzika i ples kompas]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/haiti-HT Nematerijalna kulturna baština u Haitiju - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. oktobar 2026.]</ref> [[Datoteka:Palenque1.jpg|mini|Spomenik robovima, [[San Basilio de Palenque]], [[Kolumbija]]]] === Honduras === * 2008. - [[Garifuna|Jezik, ples i glazba naroda Garifuna]] * 2024. - [[Hljeb od kasave]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/honduras-HN Nematerijalna kulturna baština u Hondurasu - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. oktobar 2026.]</ref> === Jamajka === * 2008. - [[Baština Maroona u gradu Mooreu]] * 2018. - [[Reggae|Rege muzika]] * 2024. - [[Hodočašće preporoda]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/jamaica-JM Nematerijalna kulturna baština u Jamajci - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. oktobar 2026.]</ref> === Kanada === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/canada-CA Nematerijalna kulturna baština u Kanadi - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. oktobar 2026.]</ref> === Kolumbija === * 2008. - [[Kulturni prostor San Basilio de Palenque]] * 2008. - [[Barranquilla|Karneval u Barranquilli]] * 2009. - [[Veliki tjedan|Procesija Velikog tjedna]] * 2009. - [[Negros y Blancos]] * 2010. - [[Normativni sistem zajednice Wayuu]] * 2011. - [[Tradicionalna znanja naroda Yuruparí]] * 2012. - [[Quibdó|Festival sv. Franje Asiškog u Quidbu]] * 2015. - [[Marimba]] * 2015. - [[Vallenato muzika]] * 2017. - [[Ilano radne pjesme]] * 2019. - [[Zaštita tradicionalnih zanata za izgradnju mira]] * 2020. - [[Pasto lak mopa-mopa]] * 2022. - [[Sistem znanja predaka u Siera Nevadi]] * 2023. - [[Porodiljska njega]] * 2024. - [[Žive slike Galerasa, Sucre]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/colombia-CO Nematerijalna kulturna baština u Kolumbiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Kostarika === * 2008. - [[Tradicija čuvanja volova i volovske zaprege]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/costa-rica-CR Nematerijalna kulturna baština u Kostariki - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Kuba === * 2008. - [[La Tumba Francesa]] * 2016. - [[Rumba u Kubi]] * 2017. - [[Punto]] * 2018. - [[Las parrandas u srednjoj Kubi]] * 2022. - [[Svijetli rum]] * 2023. - [[Bolero]] * 2024. - [[Hljeb od kasave]] * 2025. - [[Son muzika i ples]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cuba-CU Nematerijalna kulturna baština u Kubi - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> [[Datoteka:Day of the Dead at Tecomitl Cemetery.jpg|mini|Groblje za [[Dan mrtvih]], [[Mexico City]], [[Meksiko]]]] === Meksiko === * 2008. - [[Domorodačka proslava Dana mrtvih]] * 2009. - [[Ritualna ceremonija naroda Voladoresa]] * 2009. - [[Živa tradicija i spomen mjesta plemena Toliman]] * 2010. - [[Tradicionalna meksička kuhinja]] * 2010. - [[Parachicosi]] * 2010. - [[Pirekua]] * 2011. - [[Mariachi]] * 2012. - [[Centar za autohtone umjetnosti]] * 2016. - [[Charreria]] * 2018. - [[Hodočašće Djevice iz Zapopana]] * 2019. - [[Talavera]] * 2019. - [[Talavera]] * 2023. - [[Bolero]] * 2025. - [[Tradicija u Iztapalapi]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/mexico-MX Nematerijalna kulturna baština u Meksiku - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Nikaragva === * 2008. - [[El Güegüense]] * 2008. - [[Garifuna|Jezik, ples i glazba naroda Garifuna]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/nicaragua-NI Nematerijalna kulturna baština u Nikaragvi - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> [[Datoteka:Uros women of a island in Peru.jpg|mini|Tekstilna umjetnost naroda [[Uru]]]] === Peru === * 2008. - [[Uru|Tekstilna umjetnost na ostrvu Taquili]] * 2008. - [[Záparo|Usmena baština i kulturne manifestacije naroda Zapara]] * 2009. - [[Aymara|Folklorna baština naroda Aymara]] * 2010. - [[Scissors]] * 2010. - [[Huaconada]] * 2011. - [[Hodočašće do svetišta Qoylluritija]] * 2011. - [[Esuwa]] * 2013. - [[Godišnja obnovu mosta u Qeswachakiji]] * 2014. - [[Virgen de la Candelaria]] * 2015. - [[Wititi]] * 2017. - [[Upravljanje vodama u Korongu]] * 2019. - [[Hatajo]] * 2021. - [[Keramika Avajuna]] * 2023. - [[Ceviche jelo]] * 2025. - [[Sarawja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/nicaragua-NI Nematerijalna kulturna baština u Peruu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. oktobar 2026.]</ref> === Salvador === * 2025. - [[Proslava uz palme i cvijeće]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/el-salvador-SV Nematerijalna kulturna baština u Salvadoru - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. oktobar 2026.]</ref> === Sjedinjene Američke Države === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/united-states-of-america-US Nematerijalna kulturna baština u Sjedinjenim Američkim Državama - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. oktobar 2026.]</ref> === Urugvaj === * 2009. - [[Candombe]] * 2009. - [[Tango]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/uruguay-UY Nematerijalna kulturna baština u Urugvaju - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. oktobar 2026.]</ref> === Venecuela === * 2012. - [[Proslave blagdana Tijelova]] * 2013. - [[Proslava svetog Petra]] * 2014. - [[Mapoyo]] * 2015. - [[Uzgoj i obrada biljke curagua]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/venezuela-bolivarian-republic-of-VE Nematerijalna kulturna baština u Venecueli - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. oktobar 2026.]</ref> == Povezano == * [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Aziji i Oceaniji]] * [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Africi]] * [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi]] * [[Lista nematerijalne kulturne baštine za hitnu zaštitu]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity}} * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011 UNESCO-v reprezentativni popis nematerijalne svjetske baštine] [[Kategorija:Svjetska baština u Južnoj Americi|#]] [[Kategorija:Svjetska baština u Sjevernoj Americi|#]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Americi]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine]] 2we82ja257nzjmd8iwthggisrqd95cg Lista nematerijalne kulturne baštine u Africi 0 4549017 42714017 42710641 2026-10-26T15:37:16Z Zavičajac 76707 42714017 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Chewa mask - Malawi.jpg|mini|Ritulana maska koja se koristi u ritualu [[Gule Wamkulu]] kulta naroda [[Chewa]] u [[Malavi]]ju, [[Zambija|Zambiji]] i [[Mozambik]]u.]] '''Lista nematerijalne kulturne baštine u Africi''' je popis [[UNESCO]]-ve [[Nematerijalna kulturna baština|Nematerijalne kulturne baštine]] [[Afrika|afričkih]] država, prema abecednom redu i godini upisa. === Alžir === * 2008. - [[Ahelil]] * 2012. - [[Običaji i umješnost svadbenih kostima u Tlemcenu]] * 2013. - [[Anualno hodočašće do mauzoleja Sidi Čeika]] * 2013. - [[Imzad]] * 2014. - [[Sebeiba]] * 2015. - [[Sbua]] * 2018. - [[Znanje i vještine mjerača vode fogara]] * 2020. - [[Kuskus]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Narodna pjesma Rai u Alžiru]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje metala]] * 2024. - [[Ženski svečani kostimi u Alžiru]] * 2024. - [[Hena]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/algeria-DZ Nematerijalna kulturna baština u Alžiru - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Angola === * 2021. - [[Sona]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/angola-AO Nematerijalna kulturna baština u Angoli - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Benin === * 2008. - [[Usmena baština naroda Gelede]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/benin-BJ Nematerijalna kulturna baština u Beninu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Bocuana === * 2012. - [[Kgatleng porcelan]] * 2017. - [[Dikopelo folk muzika]] * 2019. - [[Narodna igra Seperu]] * 2012. - [[Vosala]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/botswana-BW Nematerijalna kulturna baština u Bocuani - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Burkina Faso === * 2024. - [[Običaji i izričaji na balafonu naroda Senufo]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/burkina-faso-BF Nematerijalna kulturna baština u Borkuni Faso - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Burundi === * 2014. - [[Ritualni ples kraljevskog bubnja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/burundi-BI Nematerijalna kulturna baština u Burundiju - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Čad === * 2025. - [[Guruna]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/chad-TD Nematerijalna kulturna baština u Čadu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Demokratska Republika Kongo === * 2021. - [[Kongoanska rumba]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/democratic-republic-of-the-congo-CD Nematerijalna kulturna baština u Demokratskoj Republici Kongo - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Džibuti === * 2023. - [[Xeedho]] * 2024. - [[Kongoanska rumba]] * 2024. - [[Usmeni običajni zakoni hrišćanskih zajednica ]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/djibouti-DJ Nematerijalna kulturna baština u Džibutiju - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Egipat === * 2008. - [[Al-Sirah Al-Hilaliyyah]] * 2016. - [[Tahteeb]] * 2018. - [[Ručno lutkarstvo u Egiptu]] * 2020. - [[Ručno tkanje u Gornjem Egiptu]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2022. - [[Festivali povezani s putovanjem Svete obitelji u Egiptu]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje na metalima]] * 2024. - [[Semsemiah]] * 2024. - [[Hena]] * 2025. - [[Koshary]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/egypt-EG Nematerijalna kulturna baština u Egiptu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Ekvatorijalna Gvineja === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/equatorial-guinea-GQ Nematerijalna kulturna baština u Ekvatorijalnoj Gvineji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Eritreja === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/eritrea-ER Nematerijalna kulturna baština u Eritreji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Esvatini === * 2024. - [[Marula feestilav]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/eswatini-SZ Nematerijalna kulturna baština u Esvatiniju - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Etiopija === * 2013. - [[Proslava pronalaska Pravog Križa]] * 2015. - [[Fichee-Chambalaalla]] * 2016. - [[Gada sistem]] * 2019. - [[Etiopska epifanija]] * 2023. - [[Shuwalid festival]] * 2024. - [[Usmeni običajni zakoni hrišćanskih zajednica]] * 2025. - [[Gifaataa]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ethiopia-ET Nematerijalna kulturna baština u Etiopiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Gabon === * 2025. - [[Mvet Oieng]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/gabon-GA Nematerijalna kulturna baština u Gabonu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Gambija === * 2008. - [[Kankurang]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/gambia-GM Nematerijalna kulturna baština u Gambiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Gana === * 2024. - [[Izrada tradicionalnog tkanog tekstila Kente]] * 2025. - [[Highlife muzika i ples]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ghana-GH Nematerijalna kulturna baština u Gani - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> [[Datoteka:Kaya-skog.jpg|mini|Šuma [[Kaya svetišta]] naroda [[Mijikenda]], [[Kenija]]]] === Gvineja === * 2008. - [[Sosso-Bala]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/guinea-GN Nematerijalna kulturna baština u Gvineji - ich.unesco.org - Pristupljeno 24. septembar 2026.]</ref> === Gvineja Bisao === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/guinea-bissau-GW Nematerijalna kulturna baština u Gvineji Bisao - ich.unesco.org - Pristupljeno 24. septembar 2026.]</ref> === Južna Afrika === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/south-africa-ZA Nematerijalna kulturna baština u Južnoj Africi - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Južni Sudan === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/south-sudan-SS Nematerijalna kulturna baština u Južnom Sudanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Kamerun === * 2023. - [[Nguon]] * 2024. - [[Ngondo]] * 2021. - [[Guruna]] * 2021. - [[Mvet Oieng]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cameroon-CM Nematerijalna kulturna baština u Kamerunu - ich.unesco.org - Pristupljeno 24. septembar 2026.]</ref> === Kenija === * 2009. - [[Kaya svetišta]] * 2014. - [[Isukuti]] * 2018. - [[Obredi prelaska za muškarce u zajednici Masai]] * 2019. - [[Svetište Kit Mikaji]] * 2021. - [[Tradicionalni način ishrane u Keniji]] * 2014. - [[Mvazindika]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/kenya-KE Nematerijalna kulturna baština u Keniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 24. septembar 2026.]</ref> === Komori === * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/comoros-KM Nematerijalna kulturna baština u Komorima - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. avgust 2026.]</ref> === Kongo === * 2021. - [[Kongoanska rumba]] * 2025. - [[Mvet Oieng]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/congo-CG Nematerijalna kulturna baština u Kongu - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. avgust 2026.]</ref> [[Datoteka:Zafimaniry house.JPG|mini|Tradicionalna drvena kuća naroda [[Zafimaniry]], [[Madagaskar]]]] === Libija === * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/libya-LY Nematerijalna kulturna baština u Libiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. septembar 2026.]</ref> === Madagaskar === * 2008. - [[Drvorezbarstvo naroda Zafimaniri]] * 2021. - [[Madagaskarski kabari]] * 2023. - [[Hiragasi]] * 2025. - [[Capiki]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/madagascar-MG Nematerijalna kulturna baština u Madagaskaru - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. septembar 2026.]</ref> === Malavi === * 2008. - [[Gule Wamkulu]] * 2008. - [[Vimbuza]] * 2014. - [[Čopa]] * 2014. - [[Nsima]] * 2018. - [[Radosni ples Mvinoge]] * 2020. - [[Mbira (Sansi)]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/malawi-MW Nematerijalna kulturna baština u Malaviju - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. septembar 2026.]</ref> === Mali === * 2008. - [[Yaral]] i [[Degal]] * 2009. - [[Sedmogodišnje krovopokrivanje Kamablona]] * 2009. - [[Povelja Manden]] * 2009. - [[Sanké mon]] * 2011. - [[Kôrêdugaw]] * 2013. - [[Imzad]], * 2014. - [[Dolazak maski i lutaka kod Markala]] * 2021. - [[M’Bolon]] * 2024. - [[Običaji i izričaji na balafonu naroda Senufo]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/mali-ML Nematerijalna kulturna baština u Maliju - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. avgust 2026.]</ref> [[Datoteka:Djemaa_el_Fna,_evening.JPG|mini|Trg [[Džama el Fna]] u [[Marakeš]]u ([[Maroko]])]] === Maroko === * 2008. - [[Okupljanje u muzeju Tam-Tanu]] * 2008. - [[Kulturni prostor na trgu Džama el-Fna]] * 2012. - [[Festival trešanja u Sefrouu]] * 2013. - [[Mediteranska prehrana]] * 2014. - [[Argan]] * 2017. - [[Taskivin]] * 2019. - [[Gnava]] * 2020. - [[Kuskus]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2021. - [[Tbourida]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje na metalima]] * 2023. - [[Malhun]] * 2024. - [[Hena]] * 2025. - [[Marokanski kaftan]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/morocco-MA Nematerijalna kulturna baština u Maroku - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. septembar 2026.]</ref> === Mauritanija === * 2011. - [[Maurski ep Tejdin]] * 2020. - [[Kuskus]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Mahadra]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje na metalima]] * 2024. - [[Hena]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/mauritania-MR Nematerijalna kulturna baština u Mauritaniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 10. oktobar 2026.]</ref> === Mozambik === * 2008. - [[Gule Wamkulu]] * 2008. - [[Chopi Timbila]] * 2023. - [[Ingoma Ya Mapiko]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/mozambique-MZ Nematerijalna kulturna baština u Mozambiku - ich.unesco.org - Pristupljeno 10. oktobar 2026.]</ref> [[Datoteka:Yoruba divination board.jpg|mini|Drvena ploča bogova naroda [[Ife]], [[Nigerija]]]] === Namibija === * 2015. - [[Festival marula voća]] * 2020. - [[Aboksan muzika]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/namibia-NA Nematerijalna kulturna baština u Namibiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Niger === * 2013. - [[Običaji Imzadima]] * 2014. - [[Običaj šaljivih veza u Nigeru]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/niger-NE Nematerijalna kulturna baština u Nigeru - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Obala Bjelokosti === * 2008. - [[Gbofe iz Afounkahe]] * 2017. - [[Zaouli]] * 2023. - [[Tradicionalne vještine tkanja pregača u Obali Bjelokosti]] * 2024. - [[Običaji i izričaji na balafonu naroda Senufo]] * 2024. - [[Vještine povezane s proizvodnjom Attiékéa]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cote-d-ivoire-CI Nematerijalna kulturna baština u Obali Slonovače- ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembra 2026.]</ref> === Senegal === * 2008. - [[Kankurang]] * 2013. - [[Xooy]] * 2021. - [[Ceebu Jën]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/senegal-SN Nematerijalna kulturna baština u Senegalu- ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembra 2026.]</ref> === Siera Leone === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/sierra-leone-SL Nematerijalna kulturna baština u Siera Leonu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembra 2026.]</ref> === Somalija === * 2024. - [[Usmeni običajni zakoni hrišćanskih zajednica]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/somalia-SO Nematerijalna kulturna baština u Somaliji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembra 2026.]</ref> === Srednjoafrička Republika === * 2008. - [[Polifono pjevanje Aka Pigmeja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/central-african-republic-CF Nematerijalna kulturna baština u Srednjoafričkoj Republici - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Sudan === * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje metala]] * 2023. - [[Procesija i proslave rođendana proroka Muhameda u Sudanu]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Al-Jertik]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/sudan-SD Nematerijalna kulturna baština u Sudanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Tanzanija === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/united-republic-of-tanzania-TZ Nematerijalna kulturna baština u Tanzaniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Togo === * 2008. - [[Usmena baština Geledea]] * 2023. - [[Porodiljska njega]] * 2025. - [[Nošenje svetog kamena u Togu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/togo-TG Nematerijalna kulturna baština u Togou - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> [[Datoteka:FatuIva TapaMaking 4 20061111.jpg|mini|Pravljenje Bark tkanina, [[Uganda]]]] === Tunis === * 2018. - [[Keramičke vještine žena iz Sejnanea]] * 2020. - [[Kuskus]] * 2020. - [[Ribolov charfije na ostrvima Kerkennah]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2022. - [[Harisa]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje metala]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Pjevačke grupe Tvajef]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/tunisia-TN Nematerijalna kulturna baština u Tunisu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Uganda === * 2008. - [[Izrada tkanine od kore]] * 2011. - [[Bigwala]] * 2013. - [[Empaako]] * 2014. - [[čišćenja muškog djeteta kod Lango naroda]] * 2015. - [[Koogere]] * 2016. - [[Ma'di muzika i ples s lirom]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/uganda-UG Nematerijalna kulturna baština u Ugandi - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Zambija === * 2008. - [[Gule Wamkulu]] * 2008. - [[Makishi]] * 2018. - [[Mooba]] * 2020. - [[Budima]] * 2022. - [[Kalela]] * 2024. - [[Mangwengwe]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/zambia-ZM Nematerijalna kulturna baština u Zambiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Zelenortska Ostrva === * 2021. - [[Morna]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cabo-verde-CV Nematerijalna kulturna baština u Zelenortskim Ostrvima - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Zimbabve === * 2008. - [[Mbende Jerusarema]] * 2020. - [[Mbira (Sansi)]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/zimbabwe-ZW Nematerijalna kulturna baština u Zimbabveu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> == Povezano == * [[Popis nematerijalne svjetske baštine u Aziji i Oceaniji]] * [[Popis nematerijalne svjetske baštine u Americi]] * [[Popis nematerijalne svjetske baštine u Evropi]] * [[Popis nematerijalne svjetske baštine za hitnu zaštitu]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00001 UNESCO Nematerijalna svjetska baština] - službene stranice [[Kategorija:Svjetska baština u Africi|#]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Africi]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine|Afrika]] qphzsjzpt7a64fk5c1lz4c1euw77xm3 42714018 42714017 2026-10-26T15:39:44Z Zavičajac 76707 /* Džibuti */ 42714018 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Chewa mask - Malawi.jpg|mini|Ritulana maska koja se koristi u ritualu [[Gule Wamkulu]] kulta naroda [[Chewa]] u [[Malavi]]ju, [[Zambija|Zambiji]] i [[Mozambik]]u.]] '''Lista nematerijalne kulturne baštine u Africi''' je popis [[UNESCO]]-ve [[Nematerijalna kulturna baština|Nematerijalne kulturne baštine]] [[Afrika|afričkih]] država, prema abecednom redu i godini upisa. === Alžir === * 2008. - [[Ahelil]] * 2012. - [[Običaji i umješnost svadbenih kostima u Tlemcenu]] * 2013. - [[Anualno hodočašće do mauzoleja Sidi Čeika]] * 2013. - [[Imzad]] * 2014. - [[Sebeiba]] * 2015. - [[Sbua]] * 2018. - [[Znanje i vještine mjerača vode fogara]] * 2020. - [[Kuskus]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Narodna pjesma Rai u Alžiru]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje metala]] * 2024. - [[Ženski svečani kostimi u Alžiru]] * 2024. - [[Hena]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/algeria-DZ Nematerijalna kulturna baština u Alžiru - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Angola === * 2021. - [[Sona]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/angola-AO Nematerijalna kulturna baština u Angoli - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Benin === * 2008. - [[Usmena baština naroda Gelede]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/benin-BJ Nematerijalna kulturna baština u Beninu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Bocuana === * 2012. - [[Kgatleng porcelan]] * 2017. - [[Dikopelo folk muzika]] * 2019. - [[Narodna igra Seperu]] * 2012. - [[Vosala]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/botswana-BW Nematerijalna kulturna baština u Bocuani - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Burkina Faso === * 2024. - [[Običaji i izričaji na balafonu naroda Senufo]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/burkina-faso-BF Nematerijalna kulturna baština u Borkuni Faso - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Burundi === * 2014. - [[Ritualni ples kraljevskog bubnja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/burundi-BI Nematerijalna kulturna baština u Burundiju - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Čad === * 2025. - [[Guruna]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/chad-TD Nematerijalna kulturna baština u Čadu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Demokratska Republika Kongo === * 2021. - [[Kongoanska rumba]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/democratic-republic-of-the-congo-CD Nematerijalna kulturna baština u Demokratskoj Republici Kongo - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Džibuti === * 2023. - [[Xeedho]] * 2024. - [[Usmeni običajni zakoni hrišćanskih zajednica ]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/djibouti-DJ Nematerijalna kulturna baština u Džibutiju - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Egipat === * 2008. - [[Al-Sirah Al-Hilaliyyah]] * 2016. - [[Tahteeb]] * 2018. - [[Ručno lutkarstvo u Egiptu]] * 2020. - [[Ručno tkanje u Gornjem Egiptu]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2022. - [[Festivali povezani s putovanjem Svete obitelji u Egiptu]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje na metalima]] * 2024. - [[Semsemiah]] * 2024. - [[Hena]] * 2025. - [[Koshary]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/egypt-EG Nematerijalna kulturna baština u Egiptu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Ekvatorijalna Gvineja === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/equatorial-guinea-GQ Nematerijalna kulturna baština u Ekvatorijalnoj Gvineji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Eritreja === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/eritrea-ER Nematerijalna kulturna baština u Eritreji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Esvatini === * 2024. - [[Marula feestilav]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/eswatini-SZ Nematerijalna kulturna baština u Esvatiniju - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Etiopija === * 2013. - [[Proslava pronalaska Pravog Križa]] * 2015. - [[Fichee-Chambalaalla]] * 2016. - [[Gada sistem]] * 2019. - [[Etiopska epifanija]] * 2023. - [[Shuwalid festival]] * 2024. - [[Usmeni običajni zakoni hrišćanskih zajednica]] * 2025. - [[Gifaataa]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ethiopia-ET Nematerijalna kulturna baština u Etiopiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Gabon === * 2025. - [[Mvet Oieng]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/gabon-GA Nematerijalna kulturna baština u Gabonu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Gambija === * 2008. - [[Kankurang]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/gambia-GM Nematerijalna kulturna baština u Gambiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Gana === * 2024. - [[Izrada tradicionalnog tkanog tekstila Kente]] * 2025. - [[Highlife muzika i ples]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ghana-GH Nematerijalna kulturna baština u Gani - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> [[Datoteka:Kaya-skog.jpg|mini|Šuma [[Kaya svetišta]] naroda [[Mijikenda]], [[Kenija]]]] === Gvineja === * 2008. - [[Sosso-Bala]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/guinea-GN Nematerijalna kulturna baština u Gvineji - ich.unesco.org - Pristupljeno 24. septembar 2026.]</ref> === Gvineja Bisao === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/guinea-bissau-GW Nematerijalna kulturna baština u Gvineji Bisao - ich.unesco.org - Pristupljeno 24. septembar 2026.]</ref> === Južna Afrika === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/south-africa-ZA Nematerijalna kulturna baština u Južnoj Africi - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Južni Sudan === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/south-sudan-SS Nematerijalna kulturna baština u Južnom Sudanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Kamerun === * 2023. - [[Nguon]] * 2024. - [[Ngondo]] * 2021. - [[Guruna]] * 2021. - [[Mvet Oieng]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cameroon-CM Nematerijalna kulturna baština u Kamerunu - ich.unesco.org - Pristupljeno 24. septembar 2026.]</ref> === Kenija === * 2009. - [[Kaya svetišta]] * 2014. - [[Isukuti]] * 2018. - [[Obredi prelaska za muškarce u zajednici Masai]] * 2019. - [[Svetište Kit Mikaji]] * 2021. - [[Tradicionalni način ishrane u Keniji]] * 2014. - [[Mvazindika]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/kenya-KE Nematerijalna kulturna baština u Keniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 24. septembar 2026.]</ref> === Komori === * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/comoros-KM Nematerijalna kulturna baština u Komorima - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. avgust 2026.]</ref> === Kongo === * 2021. - [[Kongoanska rumba]] * 2025. - [[Mvet Oieng]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/congo-CG Nematerijalna kulturna baština u Kongu - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. avgust 2026.]</ref> [[Datoteka:Zafimaniry house.JPG|mini|Tradicionalna drvena kuća naroda [[Zafimaniry]], [[Madagaskar]]]] === Libija === * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/libya-LY Nematerijalna kulturna baština u Libiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. septembar 2026.]</ref> === Madagaskar === * 2008. - [[Drvorezbarstvo naroda Zafimaniri]] * 2021. - [[Madagaskarski kabari]] * 2023. - [[Hiragasi]] * 2025. - [[Capiki]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/madagascar-MG Nematerijalna kulturna baština u Madagaskaru - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. septembar 2026.]</ref> === Malavi === * 2008. - [[Gule Wamkulu]] * 2008. - [[Vimbuza]] * 2014. - [[Čopa]] * 2014. - [[Nsima]] * 2018. - [[Radosni ples Mvinoge]] * 2020. - [[Mbira (Sansi)]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/malawi-MW Nematerijalna kulturna baština u Malaviju - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. septembar 2026.]</ref> === Mali === * 2008. - [[Yaral]] i [[Degal]] * 2009. - [[Sedmogodišnje krovopokrivanje Kamablona]] * 2009. - [[Povelja Manden]] * 2009. - [[Sanké mon]] * 2011. - [[Kôrêdugaw]] * 2013. - [[Imzad]], * 2014. - [[Dolazak maski i lutaka kod Markala]] * 2021. - [[M’Bolon]] * 2024. - [[Običaji i izričaji na balafonu naroda Senufo]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/mali-ML Nematerijalna kulturna baština u Maliju - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. avgust 2026.]</ref> [[Datoteka:Djemaa_el_Fna,_evening.JPG|mini|Trg [[Džama el Fna]] u [[Marakeš]]u ([[Maroko]])]] === Maroko === * 2008. - [[Okupljanje u muzeju Tam-Tanu]] * 2008. - [[Kulturni prostor na trgu Džama el-Fna]] * 2012. - [[Festival trešanja u Sefrouu]] * 2013. - [[Mediteranska prehrana]] * 2014. - [[Argan]] * 2017. - [[Taskivin]] * 2019. - [[Gnava]] * 2020. - [[Kuskus]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2021. - [[Sokolarstvo]] * 2021. - [[Tbourida]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje na metalima]] * 2023. - [[Malhun]] * 2024. - [[Hena]] * 2025. - [[Marokanski kaftan]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/morocco-MA Nematerijalna kulturna baština u Maroku - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. septembar 2026.]</ref> === Mauritanija === * 2011. - [[Maurski ep Tejdin]] * 2020. - [[Kuskus]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Mahadra]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje na metalima]] * 2024. - [[Hena]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/mauritania-MR Nematerijalna kulturna baština u Mauritaniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 10. oktobar 2026.]</ref> === Mozambik === * 2008. - [[Gule Wamkulu]] * 2008. - [[Chopi Timbila]] * 2023. - [[Ingoma Ya Mapiko]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/mozambique-MZ Nematerijalna kulturna baština u Mozambiku - ich.unesco.org - Pristupljeno 10. oktobar 2026.]</ref> [[Datoteka:Yoruba divination board.jpg|mini|Drvena ploča bogova naroda [[Ife]], [[Nigerija]]]] === Namibija === * 2015. - [[Festival marula voća]] * 2020. - [[Aboksan muzika]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/namibia-NA Nematerijalna kulturna baština u Namibiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Niger === * 2013. - [[Običaji Imzadima]] * 2014. - [[Običaj šaljivih veza u Nigeru]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/niger-NE Nematerijalna kulturna baština u Nigeru - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Obala Bjelokosti === * 2008. - [[Gbofe iz Afounkahe]] * 2017. - [[Zaouli]] * 2023. - [[Tradicionalne vještine tkanja pregača u Obali Bjelokosti]] * 2024. - [[Običaji i izričaji na balafonu naroda Senufo]] * 2024. - [[Vještine povezane s proizvodnjom Attiékéa]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cote-d-ivoire-CI Nematerijalna kulturna baština u Obali Slonovače- ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembra 2026.]</ref> === Senegal === * 2008. - [[Kankurang]] * 2013. - [[Xooy]] * 2021. - [[Ceebu Jën]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/senegal-SN Nematerijalna kulturna baština u Senegalu- ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembra 2026.]</ref> === Siera Leone === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/sierra-leone-SL Nematerijalna kulturna baština u Siera Leonu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembra 2026.]</ref> === Somalija === * 2024. - [[Usmeni običajni zakoni hrišćanskih zajednica]] * 2025. - [[Zafa|Zafa u tradicionalnom venčanju]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/somalia-SO Nematerijalna kulturna baština u Somaliji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembra 2026.]</ref> === Srednjoafrička Republika === * 2008. - [[Polifono pjevanje Aka Pigmeja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/central-african-republic-CF Nematerijalna kulturna baština u Srednjoafričkoj Republici - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Sudan === * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje metala]] * 2023. - [[Procesija i proslave rođendana proroka Muhameda u Sudanu]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Al-Jertik]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/sudan-SD Nematerijalna kulturna baština u Sudanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Tanzanija === <ref>[https://ich.unesco.org/en/state/united-republic-of-tanzania-TZ Nematerijalna kulturna baština u Tanzaniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Togo === * 2008. - [[Usmena baština Geledea]] * 2023. - [[Porodiljska njega]] * 2025. - [[Nošenje svetog kamena u Togu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/togo-TG Nematerijalna kulturna baština u Togou - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> [[Datoteka:FatuIva TapaMaking 4 20061111.jpg|mini|Pravljenje Bark tkanina, [[Uganda]]]] === Tunis === * 2018. - [[Keramičke vještine žena iz Sejnanea]] * 2020. - [[Kuskus]] * 2020. - [[Ribolov charfije na ostrvima Kerkennah]] * 2021. - [[Arapska kaligrafija]] * 2022. - [[Datulja]] * 2022. - [[Harisa]] * 2023. - [[Graviranje|Graviranje metala]] * 2024. - [[Hena]] * 2024. - [[Pjevačke grupe Tvajef]] * 2025. - [[Kajal (kozmetika)|Arapski kohl]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/tunisia-TN Nematerijalna kulturna baština u Tunisu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Uganda === * 2008. - [[Izrada tkanine od kore]] * 2011. - [[Bigwala]] * 2013. - [[Empaako]] * 2014. - [[čišćenja muškog djeteta kod Lango naroda]] * 2015. - [[Koogere]] * 2016. - [[Ma'di muzika i ples s lirom]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/uganda-UG Nematerijalna kulturna baština u Ugandi - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Zambija === * 2008. - [[Gule Wamkulu]] * 2008. - [[Makishi]] * 2018. - [[Mooba]] * 2020. - [[Budima]] * 2022. - [[Kalela]] * 2024. - [[Mangwengwe]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/zambia-ZM Nematerijalna kulturna baština u Zambiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Zelenortska Ostrva === * 2021. - [[Morna]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cabo-verde-CV Nematerijalna kulturna baština u Zelenortskim Ostrvima - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> === Zimbabve === * 2008. - [[Mbende Jerusarema]] * 2020. - [[Mbira (Sansi)]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/zimbabwe-ZW Nematerijalna kulturna baština u Zimbabveu - ich.unesco.org - Pristupljeno 14. septembar 2026.]</ref> == Povezano == * [[Popis nematerijalne svjetske baštine u Aziji i Oceaniji]] * [[Popis nematerijalne svjetske baštine u Americi]] * [[Popis nematerijalne svjetske baštine u Evropi]] * [[Popis nematerijalne svjetske baštine za hitnu zaštitu]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00001 UNESCO Nematerijalna svjetska baština] - službene stranice [[Kategorija:Svjetska baština u Africi|#]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Africi]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine|Afrika]] ffjl1nls8g0zru6puxwckph0jmgvwtr Turizam u Bosni i Hercegovini 0 4564424 42713966 41580337 2026-10-26T13:58:44Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42713966 wikitext text/x-wiki '''[[Turizam]] u Bosni i Hercegovini''' je brzorastući sektor koji u posljednje vrijeme čini važan dio u ekonomiji države. Bosna i Hercegovina bila je u grupi država sa značajnim turističkim razvojem u nekoliko posljednjih godina. Dolazak turista porastao je u prosjeku za 24% godišnje u periodu između [[1995|1995.]] i [[2000|2000.]] Prema podacima [[Svetska turistička organizacija|Svjetske turističke organizacije]] za [[2008]], BiH se našla u vrhu spiska zemalja po porastu broja turista s rastom od 20%.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.unwto.org/facts/eng/pdf/highlights/UNWTO_Highlights08_en_HR.pdf |access-date=2016-06-13 |archivedate=2011-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728145219/http://unwto.org/facts/eng/pdf/highlights/UNWTO_Highlights08_en_HR.pdf |deadurl=yes }}</ref> U [[2012]]. godini u Bosni i Hercegovini registriran je dolazak 747.827 turista, što je povećanje od 9%, dok je ostvareno 1.645.521 noćenja, što predstavlja porast od 9,4%. Od tog broja 58,6% čine strani turisti.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bhas.ba/saopstenja/2013/TUR_2012M12_001_01-bos.pdf |access-date=2016-06-13 |archivedate=2015-09-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923184502/http://www.bhas.ba/saopstenja/2013/TUR_2012M12_001_01-bos.pdf |deadurl=yes }}</ref> Prema procjeni Svjetske turističke organizacije, Bosna i Hercegovina će imati treću najveću stopu rasta turizma u svijetu za projektirani period između 1995. i [[2020|2020.]] Turistički vodič ''Lonely Planet'' označio je [[Sarajevo]] kao 43. najbolji [[grad]] na svijetu, dok je u decembru [[2009|2009.]] Sarajevo navedeno kao jedan od 10 najboljih gradova za posjetu u 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.news.com.au/news/photos-e6frflw0-1225794915428?page=2 |title=Archive copy |access-date=2016-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016032742/http://www.news.com.au/news/photos-e6frflw0-1225794915428?page=2 |archive-date=2015-10-16 |url-status=dead}}</ref> te je time Sarajevo izbilo ispred [[Dubrovnik|Dubrovnika]], koji je rangiran na 59, [[Ljubljana|Ljubljane]] na 84, [[Zagreb|Zagreba]] na 125. i [[Beograd|Beograda]] (143. mjesto). == Ekonomija i turizam == [[Datoteka:Neum02450.JPG|desno|mini|220x220px|[[Neum]], bosanskohercegovački grad na [[Obala|obali]] [[Jadransko more|Jadranskog mora]]]] Prihodi od turizma daju veliki doprinos bosanskohercegovačkoj ekonomiji. Kao rezultat toga, Bosna i Hercegovina sada ima snažniji godišnji rast dolazaka turista i brze širenje usluga u ovom sektoru. U BiH postoje i ljetne i zimske destinacije s kontinuitetom u turizmu tokom cijele godine. S obzirom na to da je pretežno [[Planina|planinska]] zemlja, Bosna i Hercegovina nudi destinacije iz oblasti ski-turizma, koje su među najboljim u Evropi.<ref name="away.com">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://away.com/wallpaper/index.adp?date=02-24-2006 |access-date=2016-06-13 |archive-date=2008-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080501071118/http://away.com/wallpaper/index.adp?date=02-24-2006 }}</ref> U [[Mart|martu]] [[2012|2012.]] Sarajevo je osvojilo nagradu "za najbolju turističku destinaciju" u konkurenciji od više od 100 gradova širom svijeta, a koju je organizirao [[blog]] ''Foxnomad'' posvećen turističkim destinacijama.<ref>{{Cite web|url=http://foxnomad.com/2012/03/27/the-best-city-to-visit-travel-tournament-2012-championship/|title=The Best City To Visit Travel Tournament 2012: Championship|author=Anil Polat|publisher=Foxnomad|date=27. 3. 2012|accessdate=30. 3. 2012}}</ref> [[Visoko]] je nedavno doživjelo zapanjujuću ekspanziju dolazaka turista zbog otkrića [[Bosanske piramide|bosanskih piramida]], tako da je ovaj grad posjetilo više od 10.000 turista tokom prvog vikenda u junu [[2006|2006.]] Međugorje je postalo jedno od najpopularnijih mjesta hodočašća za [[Katoličnost|katolike]]<ref name="romereports.com">{{Cite web |title=RomeReports: Visionaries of Medjugorje may appear before the Vatican. |url=http://www.romereports.com/palio/Visionaries-of-Medjugorje-may-appear-before-the-Vatican-english-2441.html |access-date=2016-06-13 |archivedate=2013-05-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130505053250/http://www.romereports.com/palio/Visionaries-of-Medjugorje-may-appear-before-the-Vatican-english-2441.html |deadurl=yes }}</ref> u svijetu. Svake godine više od milion turista posjeti ovo mjesto.<ref name="romereports.com"/> Procjenjuje se da je oko 30 miliona hodočasnika posjetilo Međugorje od [[1981|1981.]]<ref name="reuters">[http://www.reuters.com/article/idUSTRE62G3OR20100317?type=lifestyleMolt%3FfeedType%3DRSS&feedName=lifestyleMolt&utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+reuters%2Flifestyle+%28News+%2F+US+%2F+Lifestyle%29/ Vatican Probes Claims of Apparitions at Medugorje]</ref> Neum na jadranskoj obali, sa strmim brdima, pješčanim plažama i nekoliko turističkih hotela predstavlja izlaz Bosne i Hercegovine na [[more]]. Cijene imaju tendenciju pada u odnosu na one u susjednoj [[Hrvatska|Hrvatskoj]], što ga, između ostalih razloga, čini popularnim kod turista, pogotovo onih domaćih. Zaleđe Neuma ima bogatu [[Arheologija|arheološku]] historiju i netaknutu [[Priroda|prirodu]], pri čemu se u tom području počinje razvijati agroturizam. == Turističke atrakcije == [[Datoteka:Stari_Most_September_2004_4.jpg|desno|mini|220x220px|Pogled na Stari most u Mostaru, koji se nalazi na [[UNESCO]]-ovom spisku svjetske baštine]] Neke od turističkih atrakcija u Bosni i Hercegovini jesu: * [[Sarajevo]] - "Olimpijski grad", [[Ekonomija|ekonomski]], [[Kultura|kulturni]], [[Nauka|naučni]], [[Obrazovanje|obrazovni]], [[Politika|politički]] i [[Trgovina|trgovački]] centar Bosne i Hercegovine; poznat i kao "[[Evropa|evropski]] [[Jeruzalem|Jerusalem]]" * [[Mostar]] - "Grad na [[Neretva|Neretvi]]", jedna od najvažnijih turističkih destinacija u BiH s nadaleko poznatim [[Stari most|Starim mostom]], koji se zajedno sa starim dijelom grada nalazi na UNESCO-vom spisku [[Svjetska baština|svjetske baštine]] * [[Višegrad]] - grad poznat po svom [[Most Mehmed-paše Sokolovića|mostu]] [[Mehmed-paša Sokolović|Mehmed-paše Sokolovića]], koji se također nalazi na UNESCO-vom spisku svjetske baštine * [[Bihać]] - s [[Rijeka (vodotok)|rijekom]] [[Una|Unom]] i njenim [[Vodopad|vodopadima]], koji se nalaze unutar [[Nacionalni park Una|Nacionalnog parka Una]], predstavlja nezaobilaznu turističku destinaciju kako za domaće, tako i za strane turiste * [[Jajce]] - grad poznat po tome što je bio sjedište [[Bosanska Kraljevina|bosanskih kraljeva]]; u njemu su udareni temelji nove [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]]; poznato je po svojim prirodnim ljepotama, rijeci Plivi i njenim vodopadima. * Svetište Gospe u Međugorju * [[Banja Luka]] - "Zeleni grad" sa znamenitostima poput [[Džamija|džamije]] [[Ferhat-pašina džamija|Ferhadije]] (u obnovi nakon što je srušena u [[Rat u Bosni i Hercegovini|proteklom ratu]]) i tvrđave Kastel * [[Prijedor]] sa svojom starom gradskom [[Džamija|džamijom]], uz Nacionalni park Kozara i Mrakovicu - najveći spomenik iz [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] u BiH * Slana jezera u [[Tuzla|Tuzli]], rodno mjesto [[Književnost|književnika]] [[Meša Selimović|Meše Selimovića]] * [[Neretva]] i kanjon [[Rakitnica|Rakitnice]] u gornjem toku Neretve * [[Trebižat]] i njegovi vodopadi Kravice i Koćuša * [[Buna]] sa svojim izvorom i historijski grad Blagaj * Kanjon rijeke [[Tara (rijeka)|Tare]], najdublji [[kanjon]] u Evropi * [[Nacionalni park Sutjeska]], koji obuhvata i prašumu Perućicu (jedna od posljednje 2 prašume u Evropi) i kanjon rijeke Sutjeske. * Počitelj i njegova historijska jezgra * [[Bjelašnica]] i [[Jahorina]], planine na kojima su se održavala pojedina takmičenja u okviru XIV zimskih olimpijskih igara 1984. * [[Stolac]] sa stećcima u Radimlji * Visoko, grad bosanskog plemstva, nekadašnja prijestonica Kraljevine Bosne i mjesto bosanskih piramida * Tešanj, jedan od najstarijih gradova u BiH * Lukavac sa jezerom Modrac, najvećim vještačkim jezerom u BiH * Travnik, s tvrđavom i mnogobrojnim džamijama, nekadašnji glavni grad Bosanskog vilajeta * Tvrđava Ostrožac iz 16. vijeka, kod Cazina, izgrađena od strane Osmanlijskog carstva, a kasnije proširena od strane Habsburgovaca * Vranduk i njegova srednjovjekovna tvrđava * Konjic i podzemni nuklearni bunker iz doba SFRJ == UNESCO-v spisak svjetske baštine == [[Datoteka:Visegrad_Drina_Bridge_1.jpg|desno|mini|220x220px|Most Mehmed paše Sokolovića u Višegradu, jedan od dva spomenika kulture koji se nalaze na UNESCO-ovom spisku svjetske baštine]] Na UNESCO-vom spisku svjetske baštine nalaze se sljedeća mjesta i objekti:<ref name="UNESCO">http://whc.unesco.org/en/statesparties/BA/</ref> * Stari most i stara jezgra grada u Mostaru ([[2005]]) * Most Mehmed-paše Sokolovića u Višegradu ([[2007]]) Osim toga, Bosna i Hercegovina je na Tentativni spisak uvrstila još nekoliko područja za koje se smatra da bi se u doglednom vremenu mogla uvrstiti na spisak svjetske baštine, a to su sljedeća područja:<ref name="UNESCO"/> * Sarajevo - jedinstveni simbol univerzalne multikulturalnosti - kontinuirano otvoren grad ([[1997]]) * [[Spilja|Pećina]] [[Vjetrenica]] ([[2004]]) * Prirodno-arhitektonska cjelina Jajca ([[2006]]) * Historijsko gradsko područje Počitelja (2007) * Prirodno-arhitektonska cjelina Blagaja (2007) * Prirodno-arhitektonska cjelina Blidinja (2007) * Prirodno-arhitektonska cjelina [[Stolac|Stoca]] (2007) * Bosanski srednjovjekovni spomenici - stećci ([[2011]]) == Zimski [[Sport|sportovi]] == S obzirom na svoj [[Reljef (razvrstavanje)|reljef]] i činjenicu da je pretežno planinska zemlja, Bosna i Hercegovina obiluje planinama i zimskim centrima. Za vrijeme zimskih olimpijskih igara održanih [[1984|1984.]] u Sarajevu, na planinama [[Bjelašnica|Bjelašnici]], [[Jahorina|Jahorini]] i [[Igman|Igmanu]] održavala su se takmičenja u [[Skijanje|skijaškim]] disciplinama. Ovo su najpopularnije planine za skijanje u državi. Na Jahorini je održano [[alpsko skijanje]] za žene, dok je isto takmičenje u muškoj konkurenciji održano na Bjelašnici. Na igmanskom Malom Polju održano je takmičenje u [[Skijaški skokovi|skijaškim skokovima]], kao i dio nordijske kombinacije, dok su na Velikom polju održani [[biatlon]] i neke [[Skijaško trčanje|nordijske discipline]].<ref>http://library.la84.org/6oic/OfficialReports/1984/or1984w.pdf</ref> Sarajevo i njegove olimpijske planine bit će domaćin Evropskog olimpijskog festivala mladih, koji će se održati [[2017]], zbog čega će se investirati u izgradnju moderne žičare i dodatnih smještajnih kapaciteta, pogotovo na Bjelašnici i Jahorini. Planina [[Vlašić]] također postaje važan centar za zimski turizam zbog odličnih smještajnih kapaciteta i uvjeta za skijanje, snoubording i druge zimske sportove. Ova planina također je popularna destinacija za ljetni i eko-turizam zbog mnogih planinarskih staza i nesmetanog prilaza području izuzetnih prirodnih ljepota. Planina [[Kozara]] i istoimeni [[nacionalni park]] proteklih godina također su postali popularna turistička atrakcija za skijanje i planinarenje. == Nacionalni parkovi i parkovi prirode == [[Datoteka:KozarackiKamen.jpg|desno|mini|220x220px|Nacionalni park Kozara]] [[Datoteka:Trnovacko.jpg|desno|mini|220x220px|[[Nacionalni park Sutjeska]]]] U Bosni i Hercegovini postoji nekoliko nacionalnih i parkova prirode. Ti parkovi su navedeni u slijedećoj tabeli. {| class="wikitable" ! Naziv ! osnovan ! Površina(km²) |- | align="center" |[[Nacionalni park Sutjeska]] | align="center" |1965. | align="center" |173 |- | align="center" |Nacionalni park Kozara | align="center" |1967. | align="center" |34 |- | align="center" |[[Nacionalni park Una]]<ref>{{Cite web |title=mediainfo.ba – Federacija BiH: Proglašen nacionalni park "Una" |url=http://www.mediainfo.ba/index.php/200805303201/BiH/Federacija-BiH-Proglasen-nacionalni-park-Una.html |access-date=2016-06-13 |archivedate=2015-01-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150113233307/http://www.mediainfo.ba/index.php/200805303201/BiH/Federacija-BiH-Proglasen-nacionalni-park-Una.html |deadurl=yes }}</ref> | align="center" |2008. | align="center" |198 |- | align="center" |Park prirode Hutovo Blato | align="center" |1995. | align="center" |74,11 |- | align="center" |Park prirode Blidinje | align="center" |1995. | align="center" |6 |} == Regije i gradovi == Bosna i Hercegovina je poznata po različitim mjestima i arhitekturom koja je nastala pod uticajem različitih kultura kao što je: rimska, srednovjekovna, osmanlijska ili austougarska. === Sarajevo === [[Datoteka:Baščaršija_2006.jpg|desno|mini|220x220px|Stari dio Sarajeva - [[Baščaršija]]]] [[Datoteka:Sarajevo_Haggadah.jpg|desno|mini|220x220px|Kopija sarajevske Hagade]] Glavni grad Bosne i Hercegovine, Sarajevo, je poznato po svojoj tradicionalnoj vjerskoj raznolikosti.<ref>Malcolm, Noel. </ref> U gradu se nalaze kako islamski, tako i objekti drugih religija kao što je pravoslavlje, katoličanstvo i judaizam koji tu egzistirajz vijekovima. Zbog ove duge i bogate historije vjerskih različitosti, Sarajevo je često naziva i "Jerusalemom Evrope".<ref name="In Europe's Jerusalem">Stilinovic, Josip (3 January 2002). </ref> Sarajevo ima jaku turističku industriju, a 2006. godine je imenovan od strane Lonely Planet kao jedan od 50 najboljih gradova na svijetu.<ref name="Lonely Planet 2006">Lonely Planet (March 2006). </ref> Sportski turizam je razvijen zahvaljujući objektima odnosno naslijeđu [[Zimska Olimpijada 1984|Zimskih olimpijskih igara]] održanih 1984. godine upravo u Sarajevu. Sportski turizam, naročito skijanje je zastupljen na olimpijskim planinama [[Bjelašnica|Bjelašnici]], [[Igman|Igmanu]], [[Jahorina|Jahorini]], [[Trebević|Trebeviću]] kao i [[Treskavica|Treskavici]]. Sarajevo je grad sa 600-godišnjom historijom, koji se za vrijeme svog postojanja nalazio pod različitim uticajima, kako zapadnih tako i istočnih carstava te je i zbog toga također poznata turistička atrakcija. To je grad koji je bio domaćin putnicima tokom cujelog svog postojanja stoljećima, jer je bio važan trgovački centar u vrijeme turske i austro-ugarske imperije. Primjeri popularnih destinacija u gradu uključuje [[Vrelo Bosne]], park sa termalnim izvorima još iz rimskog doba, [[Begova džamija|Gazi Husrev-begova džamija]] sarajevska Katedrala, Stari dio grada -[[Baščaršija]] i dr. Turizam u Sarajevu je uglavnom fokusiran na historijske, vjerske i kulturne aspekte. Grad je bogat muzejima, uključujući i Muzej Sarajeva, Ars Aevi - Muzej savremene umjetnosti, Historijski muzej Bosne i Hercegovine, Muzej književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovine, kao i [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine]] (osnovan [[1888]]. godine). Dom je sarajevske Hagade, iluminacionog rukopisa i najstarijeg jevrejskog sefardskog dokumenta u svijetu, napisanog u [[Barcelona|Barceloni]] oko [[1350]]. godine. U gradu se nalaze i mnoga pozorišta, između ostalih i Narodno pozorište, osnovano [[1919]]. godine, Pozorište mladih Sarajevo, Kamerni teatar 55 i Sarajevski ratni teatar - SARTR. Druge važnije kulturne ustanove su: Vijećnica, Centar za kulturu Sarajevo, Biblioteka grada Sarajeva, Umjetnička galerija Bosne i Hercegovine, Bošnjački institut, biblioteka u privatnom vlasništvu kao i umjetnička kolekcija fokusirana na historiju Bošnjaka, Orijentalni institut. Grad obiluje mnogim manifestacijama od kojih su najpoznatije: [[Sarajevo Film Festival]], pokrenut 1995. godine a koji je postao najvažniji filmski festival u regionu, festival Sarajevska zima, Sarajevski jazz festival i Sarajevo International Music Festival kao i festival Baščaršijske noći. == Reference == {{Izvori}} {{Commonscat|Tourism in Bosnia and Herzegovina}} [[Kategorija:Turizam u Bosni i Hercegovini| ]] [[Kategorija:Ekonomija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Turizam po državama|Bosna i Hercegovina]] 3zbo13kua8gtdnaaz6eohc7ybb7mz6j Venera i tri gracije razoružavaju Marsa 0 4575745 42714067 42464725 2026-10-26T21:16:00Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714067 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infookvir slika | slika=Jacques-Louis David - Mars desarme par Venus.JPG | slika_širina= 250px | ime= Venera i tri gracije razoružavaju Marsa | autor= [[Jacques-Louis David]] | godina= [[1824.]]<ref name="The Web Gallery of Art">{{cite web|last= |first= |title=Mars Disarmed by Venus and the Three Graces |date= |accessdate=25. decembar 2016. |publisher=The Web Gallery of Art |url=http://www.wga.hu/html_m/d/david_j/5/505david.html}}</ref> | tip= ulje na platnu | visina=308 | širina=256 | grad= [[Brisel]] | muzej= Kraljevski muzej lepih umetnosti u Briselu }} [[Datoteka:Main Hall of the Royal Museum of Fine Arts in Brussels.JPG|mini|Centralna dvorana ''Kraljevskog muzeja lepih umetnosti u Briselu'' sa slikom u donjem desnom uglu.]] '''Venera i tri gracije razoružavaju Marsa''' ({{jez-fr|Mars désarmé par Vénus}}<ref name="W">{{cite web|last= |first= |title=Mars Disarmed By Venus And The Three Graces |date= |accessdate=25. decembar 2016. |publisher=WikiArt |url=https://www.wikiart.org/en/jacques-louis-david/mars-disarmed-by-venus-and-the-three-graces-1824}}</ref>) je poslednja slika koju je naslikao [[Francuzi|francuski]] slikar [[Jacques-Louis David|Žak-Luj David]]. Rad na slici slikar je započeo 1822. godine u 73. godini života dok je bio u egzilu u [[Brisel]]u i dovršio ju je 1824. godine, oko 20 meseci pre nego što je stradao u nesreći 1825. godine.<ref name="RIHA">{{cite web |last=Padiyar |first=Satish |title=Last Words: David's Mars Disarmed by Venus and the Graces (1824). Subjectivity, Death, and Postrevolutionary Late Style |date=01 June 2011 |accessdate=25. decembar 2016. |publisher=RIHA Journal-International Association of Research Institutes in the History of Art |url=http://www.riha-journal.org/articles/2011/2011-apr-jun/padiyar-last-words }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sliku je poslao na izložbu u [[Pariz]] iz svoga egzila u [[Belgija|Belgiji]] znajući da je [[romantizam]] postao prominentan u [[Salon (Pariz)|Pariškom Salonu]]. Slika je od 2007. godine izložena u centralnoj dvorani ''Kraljevskog muzeja lepih umetnosti u Briselu'' ({{jez-fr|Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique}}). Slika prikazuje scenu iz [[Rimska mitologija|rimske mitologije]] i [[Religija u drevnom Rimu|religije]] u kojoj se rimski bog rata [[Mars (mitologija)|Mars]] prepušta ljubavnim čarima boginje [[Venera (mitologija)|Venere]].<ref name="The Web Gallery of Art"/> Ishod njihova odnosa još je neizvesan budući da Mars i dalje u ruci drži koplje, dok Venera okleva da mu na glavu stavi krunu, simbol prepuštanja telesnim zadovoljstvima.<ref name="The Web Gallery of Art"/> Slika prikazuje i tri [[Harite|gracije]] koje preuzimaju oružje iz Marsovih ruku kao i Kupidona koji mu razvezuje sandale.<ref name="The Web Gallery of Art"/> Mars je na Davidovoj slici prikazan [[Golotinja|gol]] dok mu [[Muški reproduktivni sistem|spolne organe]] zaklanjaju golubice koje služe kao [[smokvin list]].<ref name="The Web Gallery of Art"/> Venera je prikazana kao izrazito bledoputa i vitkija nego je to uobičajeno na drugim slikama.<ref name="The Web Gallery of Art"/> U prvim nacrtima iz 1817. Venera je prikazana okrenuta prema promatraču, sa golim [[Sisa|grudima]], nagnuta na Marsa ali je slikar u naknadnim nacrtima odustao od tog prikaza i odlučio se za udaljeniju i hladniju scenu prihvatljiviju savremenicima iz perioda [[Burbonska restauracija|Burbonske restauracije]].<ref name="RIHA"/> Prvi nacrt danas je pohranjen u ''Muzeju za umetnosti'' na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]].<ref name="RIHA"/> Mitološka priča koja je poslužila kao inspiracija za nastanak ove slike govori o tome kako je bog [[Vulkan (mitologija)|Vulkan]], osakaćeni muž božice Venere, otkrio kako ga Venera vara sa svojim ljubavnikom Marsom zbog čega je odlučio da dovede sve rimske bogove kako bi ih zatekli u [[preljub]]u i ismejali.<ref name="students at The Barstow School">{{cite web |last=O'Leary |first=Camille |title=Jacques-Louis David, Mars Being Disarmed By Venus |date=01 June 2011 |accessdate=25. decembar 2016. |publisher=My Kid Could Paint That-A group blog of Art History students at The Barstow School |url=http://my-kid-could-paint-that.blogspot.com.tr/2013/11/mars-being-disarmed-by-venus.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310143439/https://fonts.googleapis.com/css?family=Montserrat%3A400&subset=latin&ver=1437735376 |archive-date=2021-03-10 |url-status=dead}}</ref> Legenda govori i kako do [[Vulkanska erupcija|erupcija vulkana]] dolazi zbog Vulkanove ljutnje kada Venera odlazi svome ljubavniku Marsu. Pojedini kritičati u slici ''Venera i tri gracije razoružavaju Marsa'' vide slučajnu parodiju prijašnje slike ''[[Zakletva Horacijeva]]'' iz 1784. budući da se Mars prepušta Veneri dok njegov pospan pogled dovodi u pitanje i njegovu sposobnost da odgovori na Venerin prilazak, dok se u ''Zakletvi Horacijevoj'' tri sina uspinju kako bi dohvatili mačeve i do smrti se borili da domovinu.<ref name="Roberts">{{cite web|last=Roberts |first=Warren |title=Rossini and Post-Napoleonic Europe |page=135 |date=2015 |accessdate=25. decembar 2016. |publisher=University of Rochester Press|url=https://books.google.com.tr/books?id=ZFW3CgAAQBAJ&pg=PA135&lpg=PA135&dq=Mars+Being+Disarmed+by+Venus&source=bl&ots=NOssp_-l1u&sig=O0RN9HC_FYP84sNeUgctnzeqc6g&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi0mOzKvo_RAhWCaRQKHWZuCnQ4FBDoAQhEMAk#v=onepage&q=Mars%20Being%20Disarmed%20by%20Venus&f=false}}</ref> Ova se slučajna parodija uočava u historijskoj paraleli sa [[Francuska revolucija|Francuskom revolucijom]] iz 1789. i naknadnim periodom Burbonske restauracije usmerene prema cilju dokidanja posledica Revolucije. ==Izvori== {{Reflist}} ==Vanjske veze== *[https://www.fine-arts-museum.be/fr Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique] **[https://www.fine-arts-museum.be/fr/la-collection/artist/david-jacques-louis-1?letter=d Jacques-Louis David-La collection] **[https://www.fine-arts-museum.be/fr/la-collection/jacques-louis-david-mars-desarme-par-venus?letter=d&artist=david-jacques-louis-1 Mars désarmé par Vénus-Jacques-Louis David] [[Kategorija:1825.]] [[Kategorija:Slike Jacquesa-Louisa Davida]] h6m9t0l3ddmz98j1g86p6nesg79ldxb Lista endemskih vrsta Bosne i Hercegovine 0 4578467 42714025 41359074 2026-10-26T15:41:31Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Bosanskohercegovački endemi]] na [[Lista endemskih vrsta Bosne i Hercegovine]] 41359074 wikitext text/x-wiki '''Bosanskohercegovački endemi''' obuhvataju niz [[biljka|biljnih]] i [[životinja|životnjskih]] vrsta i [[podvrsta]] čiji je [[areal]] ograničen na područje [[BiH|Bosne i Hercegovine]], a pripadaju [[balkan]]skom centru [[endemizam|endemizma]]. Iako su pretežno vezani za [[Dinara|Dinaride]], ima ih i u unutrašnjosti, do [[Sava|prisavskih]] ravničarskih područja. Imajući u vidu relativnu površinu Bosne i Hercegovine u globalnim razmjerima, svi njeni endemi se mogu uključiti u kategoriju koja se označava kao '''stenoendemi''', tj. endemi uskog rasprostranjenja. Ipak, i u toj kategoriji se razlikuju oni koji su usko lokalno vezani, među kojima su posebno zanimljivi [[glacijacija|glacijalni]] [[relikt (biologija)|relikt]]i, koji su svoja pribježišta ([[refugij (biologija)|refugije]]) pred naletima [[glacijacija]] (ledenih doba) našli na području današnje Bosne i Hercegovine. == Definicija endema i endemizma == [[File:Proteus anguinus Postojnska Jama Slovenija.jpg|image width|400px|thumb|Čovječija ribica je endem [[Dinara|Dinarida]] (do [[Albanija|Albanije]]).<br> U Bosni i Hercegovini naseljava pećinske vode [[Hercegovina|hercegovačkog]] krša, a zabilježena je čak i u nekim bunarima.]] [[Endem]] ([[grčki jezik|grč.]] ἔνδημος - ''endemos'' = lokalni) – u biologiji – je svaka [[biosistematika|biosistematska]] kategorija sa ograničenim izvornim rasprostranjenjem, izvan kojeg je, prirodno nema. Pod ovim pojmom se obično podrazumijeva prisustvo takvih organizama na veoma uskom prostoru, ali se on može odnositi i na mnogo šira prostranstva, kao što su kontinenti ([[Australija|australijski]] endemi, npr.).Također možemo govoriti i o [[balkan]]skim, [[BiH|bosanskohercegovačkim]] ili endemima [[Dinara|Dinarida]]. Endemske mogu biti i više i niže taksonomske kategorije, od (pod)klase do infraspecijske razine. Tako je potklasa ''Aplacentalia'' ([[sisar]]i bez posteljice) engemi [[Australija|australijske]] [[biogeografija|zoogeografske]] oblasti, kao i više njihovih redova i porodica, rod riba ''Aulopyge'' i njegova jedina vrsta, ''Aulopyge hügeli'', endemi [[Dinara|Dinarida]], a ''Knautia saraevoensis'' je endem Sarajevskog polja.<ref>Mayr E. (1970): Populatiomns, species, and evolution – An abridgment of Animal species and evolution. The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, Massachussets and London, England, {{ISBN|0-674-69013-3}}.</ref><ref>Mayr E. (2000): The growth of biological thought – Diversity, evolution, and inheritance, 11th printing, first edition 1982. The Belknap Press of Harvard University Press Cambridge (Mass.), London (England) , {{ISBN|0-674-36445-7}}; {{ISBN|0-674-36446-5}}.</ref> Ukratko, endemi su svi organizmi [[autohtonost (biologija)|urođenici]] ili [[autohtonost (biologija)|aboridžini]] ([[Latinski jezik|lat.]] ''ab'' = od, pri + ''origine'' = porijeklo; ''aborigine'' = od početka; prastanovnici nekog područja), od a određenog dijela biosfere, koji se ne javljaju u njenom ostatku. Takva [[Taksonomija|taksonomska]] kategorija je [[endem]], a ta pojava je [[endemizam]]. [[Centri endemizma]] su ona područja koja imaju relativno visoku zastupljenost endemskih [[takson]]a (u odnosu na svoju površinu). Obilježavajuća odrednica endemizma, dakle nije sistematski rang ili [[ekološka niša]] (npr.), nego ograničeni uži ili širi [[areal]]. Endemizam je najčešći u izoliranim područjima tipa otoka, [[jezero|jezera]], [[klanac|klanca]] [[uvala|uvale]], [[pećina|pećine]] i sl. Nedostupni [[izolacija|izolati]] na kopnu, u tom pogledu, se ponašaju kao i populacije manje ili više udaljenih otoka. == Endemske biljke == Kriteriji za slijedeći popis su: * Sve [[endem]]ske biljke [[BiH|Bosne i Hercegovine]]. * Svi endemi [[Dinaridi|Dinarida]], sa glavninom [[areal]]a u Bosni i Hercegovini, * Svi endemi čiji je ''locus classicus'' u Bosni i Hercegovini. Specifičnost rasprostranjenja je istaknuta u zadnjoj koloni naredne tabele. * '''Napomena''': Glavnina priloženih podataka potiče iz knjige "Endemične biljke", koju je [[Čedomil Šilić]] publicirao u seriji "Priroda Jugoslavije", u ediciji IP "Svjetlost" Sarajevo.<ref>Šilić Č. (1990): Endemične biljke, 3. Izdanje. Svjetlost, Sarajevo, {{ISBN|86-01-02557-9}}.</ref> {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="toccolours" 0.5em solid #999; 100% |- style="text-align:center; | style="text-align:center;"|'''Naziv''' | style="background:#f3fff3; "|'''Naučna oznaka'''<br>([[Binarna nomenklatura]]) | style="text-align:center;"|'''[[Porodica (taksonomija)|Porodica]]''' | style="text-align:center;"|'''[[Hromosomska garnitura]]''' | style="background:#dfd; "|'''[[Ploidija]]''' | style="text-align:center;"|'''Rasprostranjenje''' |- |'''[[Bosanski ljiljan]]''' |''[[Lilium bosniacum]]'' |''[[Liliaceae]]'' |align=center|24 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Vrtoglav]]''' (Katanijina ljilja) |''[[Lilium cattaniae]]'' |''[[Liliaceae]]'' |align=center|24 |Diploid |[[Dinaridi|Endem Dinarida]]; u [[BiH]]: [[Prenj]], [[Čvrsnica]], [[Čabulja]], [[Orjen]] i dr. |- |'''[[Handei-Macetijeva mišjakinjica]]''' |''[[Minuartia handeii]]'' |''[[Caryophyllaceae]]'' | |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački stenoendem]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Bosanska mišjakinjica]]''' |''[[Minuartia bosniaca]]'' |''[[Caryophyllaceae]]'' | |Diploid |[[Dinaridi|Endem Jugoistočnih Dinarida]] |- |'''[[Rajhenbahova pusina]]''' |''[[Silene reichenbachii]] |''[[Caryophyllaceae]]'' | |Diploid |[[Dinaridi|Endem centralnih Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Hercegovački zvončić]]''' |''[[Campanula hercegovina]] |''[[Campanulaceae]]'' |align=center|34 |[[Ploidija|Diploid]] |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- |'''[[Dinarski encijan]]''' |''[[Gentiana dinarica]]'' |''[[Gentianaceae]]'' |align=center|36 |Diploid |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Hercegovačka lazarkinja]]''' |''[[Asperula hercegovina]]'' |''[[Rubiaceae]]'' | | |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Peterova preskočica]]''' |''[[Succisella petteri]] |''[[Dipsacaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem Jugoistočnih Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Kitaibelov jaglac]]''' |''[[Primula kitaibeliana]]'' |''[[Primulaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem Centralnih Dinarida]] |- |'''[[Gregersenova mlječika]]''' |''[[Euphorbia gregersenii]]'' |''[[Euphorbiaceae]]'' | | |[[BiH|Bosanskohercegovački stemoendem]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Halačija]]''' |''[[Halacsya sendtneri]]'' |''[[Boraginaceae]]'' |align=center|22 |Diploid |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]], pretežno u [[Bosna|Bosni]]{{dn}} |- |'''[[Knapov karanfil]]''' |''[[Dianthus knapii]]'' |''[[Caryophyllaceae]]'' |align=center|30 |Diploid |[[Dinaridi|Endem Dinarida]], [[Bosna i Hercegovina]] i [[Crna Gora]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Retzdorffova pušinica]]''' |''[[Silene retzdorffiana]]'' |''[[Caryophyllaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem Dinarida]], pretežno [[Bosna i Hercegovina]] |- |'''[[Tomazinijeva pucavica]]''', <br>Dinarska kandilka ili dinarska orlica |''[[Aquilegia dinarica]]'' |''[[Ranunculaceae]] |align=center|14 |Diploid |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Dinarski dimak]]''' |''[[Crepis dinarica]]'' |''[[Compositae]]'' (''[[Asteraceae]]'') |align=center|8 |[[Ploidija|Diplod]] |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- |'''[[Pantočekov dimak]]''' |''[[Crepis pantocseki]]'' |''[[Compositae]]''<br>(''[[Cichoriaceae]]'') |align=center|10 |Diploid |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Zelenkasta ivančica]]''' |''[[Leucanthemum chloratum]]'' |''[[Asteraceae]]'' (''Compositae'') |align=center|54 |[[Ploidija|Diploid]] |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]], [[Bosna i Hercegovina]] i [[Crna Gora]] |- |'''[[Bosanski staračac]]''' |''[[Senecio bosniacus]]'' |''[[Asteraceae]]'' | | |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Prijatna kandilka]]''' (prijatna orlica) |''[[Aquilegia grata]]'' |''[[Ranunculaceae]]'' |align=center|16 |Diploid |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] <br>(oko kanjona [[Drina|Drine]]) |- |'''[[Freynov karanfil]]''' |''[[Dianthus freyni]]'' |''[[Caryophyllaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem Dinarida]], izvorno [[Hercegovina|hercegovačkog]] krša. |- | style="background:#dfd; "|'''[[Melendorfova žumenica]]''' | ''[[Alyssum mellendorffianum]]'' |''[[Brassicaceae]]'' |align=center|16 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački stenoendem]] |- |'''[[Fialina režuha]]''' |''[[Cardamine maritima]]'' |''[[Brassicaceae]]'' | | |[[BiH|Bosanskohercegovački]] stenoendem |- | style="background:#dfd; "|'''[[Bosanski dičak]]'''<br>(Bosanska repnica, bosanska barbica) |''[[Barbarea bosniaca]]'' |''[[Brassicaceae]]'' | | |Bosanski endem |- |'''[[Dinarska večernica]]''' |''[[Hesperis dinarica]]'' |''[[Brassicaceae]]'' |align=center|24 |Diploid |[[Balkan]]ski [[endem]], sa centrom rasprostranjenja u [[BiH|Bosni i Hercegovini]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Derventanski različak]]''' |''[[Centaurea derventana]]'' |''[[Asteraceae]]'' (''Compositae'') |align=center|24 |Diploid |[[Podrinje|Endem Srednjeg Podrinja]] |- |'''[[Vraničko zvonce]]''' (Bijelo zvonce) |''[[Edraianthus niveus]]'' |''[[Campanulaceae]]'' |align=center|32 |Diploid |[[BiH|Bosanskogercegovački stenoendem]] ([[Vranica]] i [[Zec (planina)|Zec]]) |- | style="background:#dfd; "|'''[[Zvonce Sutjeske]]''' |''[[Edraianthus sutjeskae]]'' |''[[Campanulaceae]]'' |align=center|32 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački stenoendem]] |- |'''[[Bosanska zvončika]]''' |''[[Symphiandra hofmannii]]'' |''[[Campanulaceae]]'' |align=center| 34 |[[Ploidija|Dipoid]] |[[Bosna|Bosanski endem]]{{dn}}, pretežno od [[Bosna (rijeka)|Bosne]] do [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Bosanska perunika]]''' |''[[Iris reicenbachii]]'' var. ''bosniaca'' |''[[Iridaceae]]'' |align=center|24 i 48 |Diploid, Tetraploid |[[Dinaridi|Endem centralnih i istočnih Dinarida]] |- |'''[[Prenjska kamenika]]''' |''[[Saxifraga prenja]]'' |''[[Saxifragaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Konjički vričak]]''' |''[[Acinos orontius]]'' |''[[Lamiaceae]]'' (''Labiateae'') | | |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Majoranolisni vričak]]''' |''[[Acinos majoranifolius]]'' |''[[Lamiaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem Centralnih Dinarida]], uglavnom [[Hercegovina]] i [[Crna Gora]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Kratkozuba kadulja]]''' |''[[Salvia brachiodon]]'' |''[[Lamiaceae]]'' |align=center|14 |[[Ploidija|Diploid]] |Endem [[Dinaridi|Jugoistočnih Dinarida]] |- |'''[[Bosanska kadulja]]''' |''[[Salvia pratense var. varbossania]]'' |''[[Lamiaceae]] | | |[[Endem|Stenoendem]] [[Sarajevo|sarajevskog područja]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Horvatov vrisak|Horvatov vrīsak]]''' |''[[Satureja horvatii]]'' |''[[Lamiaceae]] |align=center|30 |Dipolid |[[BiH|Bosanskohercegovačko]]-[[Crna Gora|crnogorski]] [[endem]] |- |'''[[Dlakavočaška urodica]]''' |''[[Melampyrum trichocalycinum]] |''[[Scrophulariaceae]]'' | | |[[BiH|Bosanskohercegovački stenoendem]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Bosanski strupnik]]''' |''[[Scrophularia bosniaca]]'' |''[[Scrophulariaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- |'''[[Žalosna zijevalica]]''' |''[[Scrophularia tristis]]'' |''[[Scrophulariaceae]]'' | | |[[Podrinje|Endem Srednjeg Podrinja]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Hermanov ušljivac]]''' |''[[Pedicularis hoermanniana]]'' |''[[Scrophulariaceae]] | | |[[Dinaridi|Endem Dinarida]], od [[Slovenija|Slovenije]] do [[Srbija|Zapadne Srbije]] |- |'''[[Bosanska divizma]]''' |''[[Verbascum bosnense]] |''[[Scrophulariaceae]]'' |align=center|14 |[[Ploidija|Diploid]] |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]], rasprostranjen pretežno u [[Bosna|Bosni]]{{dn}} |- | style="background:#dfd; "|'''[[Vriskova čestoslavica]]''' |''[[Veronica saturejoides]]'' |''[[Scrophulariaceae]]'' |align=center|16 |Diploid |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]], pretežno [[BiH|Bosna i Hercegovina i [[Crna Gora]] |- |'''[[Tomazinijeva žučica]]''' |''[[Chamaedrys ecytisus tommasinii]]'' |''[[Fabaceae]]'' (''[[Papilionaceae]]'') | | |Endem [[Dinaridi|Jugoistočnih Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Prenjska osivnica]]''' |''[[Oxytropis prenja]]'' |''[[Fabaceae]] | | |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Tomazinijeva žućica]]''' |''[[Chamaecytisus tommasinii]] |''[[Fabaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Dvodijelna graholika]]''' |''[[Lathyrus binatus]]'' |''[[Fabaceae]]'' | | |[[Endem]] [[Istočna Bosna|Istočne Bosne]] i [[Srbija|Zapadne Srbije]], pretežno u Bosni. |- |'''[[Grahorica]]''' ('''[[Grašica]]''') |''[[Vicia montenegrina]]'' |''[[Fabaceae]]'' | | |[[Balkan|Endem Zapadnog Balkana]], pretežno u [[BiH|Bosni i Hercegovini]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Dinarska grahorica]]''' |''[[Vicia ochroleuca ssp. dinara]]'' |''[[Fabaceae]]'' (''[[Papilionaceae]]'') |align=center|12 |Diploid |[[Endem|Endem Dinarida]] |- |'''[[Malijev likovac]]''' |''[[Daphne malyana]]'' |''[[Thymelaeaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem Jugoistočnih Dinarida]], pretežno u [[BiH|Bosni i Hercegovini]] |- | style="background:#dfd;"|'''[[Pančićeva omorika]]''' |''[[Picea omorika]]'' |''[[Pinaceae]]'' |align=center|24 |Diploid | [[Endem]] [[Dinaridi|Dinarida]], [[Istočna Bosna]] i Jugozapadna [[Srbija]] |} == Endemske životinje == {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="toccolours" 0.5em solid #999; 100% |- style="text-align:center;" | style="text-align:center;"|'''Naziv''' | style="background:#f3fff3;"|'''Naučna oznaka'''<br>([[Binarna nomenklatura]]) | style="text-align:center;"|'''[[Porodica (taksonomija)|Porodica]]''' | style="background:#dfd; "|'''[[Hromosomska garnitura]]''' | style="text-align:center;"|'''[[Ploidija]]''' | style="text-align:center;"|'''[[areal|Rasprostranjenje]]''' |- | colspan="5" style="text-align:center;"|'''[[Riba|Ribe]]''' |- |style="background:#ddffdd;fff3;''|'''[[Oštrulj]]''' |''[[Aulopyge hügelii]]'' / ''[[Aulopyge huegelii]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |100 |[[Tetraploid]] |[[Endem]] [[Dinara|Dinarida]] (pretežno u [[BiH]]) |- |'''[[Mehkousna pastrmka]]''' |''[[Salmothymus obtusirostris oxyrhynchus]]'' / ''[[Salmo obtusirostris]]'' |''[[Salmonidae]]'' |align=center |82 |[[Diploid]] | [[Neretva]]nski [[endem]] (u [[BiH]]) |- | style="background:#ddffdd;fff3;''|'''[[Glavatica]]''' |''[[Salmo marmoratus]]'' |''[[Salmonidae]]'' |align=center |80 |[[Tetraploid]] |[[Endem]] [[Jadransko more|Jadranskog sliva]] (u [[BiH]] [[Neretva]]nski sliv) |- |'''[[Popovska gaovica]]''' |''[[Phoxinellus ghethaldii]]'' / ''[[Delminichthys ghetaldii]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |50 |[[Diploid]] |[[Dinara|Endem Dinarida]], pretežno u [[BiH]] |- |style="background:#ddffdd;fff3;''|'''[[Imotska gaovica]]''' |''[[Phoxinellus adspersus]]'' / ''[[Delminichthys adspersus]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |50 |[[Diploid]] |[[Dinara|Endem Dinarida]] |- |'''[[Pijurica]]''' |''[[Phoxinellus alepidotus]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |50 |[[Diploid]] |[[Dinara|Endem Dinarida]], pretežno u [[BiH]] |- |style="background:#ddffdd;fff3;''|'''[[Gatačka gaovica]]''' |''[[Phoxinellus metohiensis]]'' / ''[[Telestes metohiensis]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |50 |[[Diploid]] |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Trebinjska gaovica]]''' |''[[Phoxinellus pstrossi]]'' / ''[[Delminichthys ghetaldii]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |50 |[[Diploid]] |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- | style="background:#ddffdd;fff3;''|'''[[Podbila (riba)|Podbila]]''' |''[[Chondrostoma phoxinus]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |50 |[[Diploid]] |[[Dinaridi|Endem Dinarida]] (pretežno u [[BiH]]) |- |[[Knerov klijen]] |''[[Chondrostoma kneri]]'' / ''[[Chondrostoma knerii]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center|50 |Diploid |[[Dinaridi|Endem srednjih Dinarida]] (pretežno u BiH) |- | style="background:#dfd;"|'''[[Turski klijen]]''' |''[[Leuciscus turskyi]]'' / ''[[Telestes turskyi]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |50 |[[Diploid]] |[[Dinaridi|Endem Dinarida]] (pretežno u [[BiH]]) |- | colspan="5" style="text-align:center;"| '''[[Sisar]]i''' |- | style="background:#ddffdd;fff3;''|'''[[Planinska rovčica]]''' |''[[Sorex alpines hercynicus]]'' |''[[Soricidae]]'' |align=center|58 | |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] centralnih i južnih područja |- |'''[[Močvarna rovka]]''' |''[[Neomis anomalus anomalus]]'' |''[[Soricidae]]'' |align=center|52 | |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] jugoisdtočnih područja |- |style="background:#ddffdd;fff3;''|'''[[Dvobojna rovka]]''' |''[[Crocidura leucodon narante]]'' |''[[Soricidae]]'' |align=center|28 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Hercegovački topir]]''' |''[[Rhinolophus blasli blasli]]'' |''[[Chinolophidae]]'' |align=center|58 |Diploid |[[Hercegovina|Hercegovački endem]] |- |style="background:#dfd; "|'''[[Dvobojni šišmiš]]''' |''[[Vespertilio murinus murinus]] |''[[Chiroptera]]'' |align=center|38 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovasčki endem]] južnih područja |- |'''[[Veliki večernjak]]''' |''[[Nyctalus lasiopterus lasiopterus]] |''[[Vespertilionidae]]'' |align=center|42 |[[Ploidija|Diploid]] |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- |style="background:#dfd; "|'''[[Bjelorubi šišmiš]]''' |''[[Pipistrellus kuhlii kuhlii]]'' |''[[Vespertilionidae]]'' |align=center|44 | |[[BiH|Endem zapadne Hercegovine]] |- |'''[[Savijev šišmiš]]''' |''[[Pipistrellus savii savii]]'' |''[[Vespertilionidae]]'' |align=center|44 | |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] sjeveroistočne Bosne |- | style="background:#dfd;"|'''[[Mrki medvjed|Bosanski mrki medvjed]]''' |''[[Ursus arctos|Ursus arctos bosnicus]]'' |''[[Ursidae]]'' |align=center |74 |[[Diploid]] |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Bosanskohercegovački vuk]]''' |''[[Canis lupus kurjak]]'' |''[[Canidae]]'' |align=center|78 |[[Diploid]] |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |style="background:#dfd;"|'''[[Divokoza|Balkanska divokoza]]''' |''[[Rupicapra rupicaria balcanica]]'' |''[[Bovidae]]'' |align=center| 58 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Divlja svinja|Bosanskohercegovačka divlja svinja]]''' |''[[Sus scrofa|Sus scrofa reiseri]]'' |''[[Suidae]]'' |align=center|38 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- | style="background:#dfd;"|'''[[Srna|Bosanskohercegovačka srna]]''' |''[[Capreolus capreolus|Capreolus capreolus grandis]]'' |''[[Cervidae]]'' |align=center|70 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Kuna bjelica|Bosanski samsar]]''' ([[Podvrsta]]: Bosanska [[kuna bjelica]]) |''[[Martes foina|Martes foina bosniaca]]'' |''[[Mustelidae]]'' |align=center |38 |[[Diploid]] |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |}<ref>Sofradžija A., Hadžiselimović R. (1981): Hromosomi slatkovodnih kolousta i riba Jugoslavije. God. Biol. inst. Univ. u Sarajevu, 34: 117-152.</ref><ref>Sofradžija A. (1999): Lovna divljač. Savez lovačkih organizacija Bosne i Hercegovine, Sarajevo, COBISS/BIH-1D 6920454.</ref><ref>Sofradžija A., Muzaferović Š. (2007): Biodiverzitet sisara Bosne i Hercegovine. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju ([[INGEB]]), Sarajevo, {{ISBN|978-9958-9344-4-5}}.</ref><ref>Sofradžija A. (2009): Slatkovodne ribe Bosne i Hercegovine. Vijeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca, Sarajevo, {{ISBN|978-9958-47-110-0}}.</ref> == Reference == {{izvori}} == Povezano == * [[Endemizam]] == Vanjske veze == * http://link.springer.com/article/10.1007%2Fs00606-004-0282-4#page-1 * http://www.planet-mammiferes.org/drupal/en/node/39?indice=Ursus+arctos+bosniensis {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924074151/http://www.planet-mammiferes.org/drupal/en/node/39?indice=Ursus+arctos+bosniensis |date=2015-09-24 }}, Subspecies Sheet.</ref> http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-538-01-0001.pdf|jstor=3504309}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.planet-mammiferes.org/drupal/en/node/39?indice=Capreolus+capreolus+grandis {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305074414/http://www.planet-mammiferes.org/drupal/en/node/39?indice=Capreolus+capreolus+grandis |date=2016-03-05 }}. * http://www.cabdirect.org/abstracts/20103231520.html;jsessionid=32ABB03A0885368E6CAE66672AC2307{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Kraniometrijske i biosistematske posebnosti populacije mrkog medvjeda (Ursus arctos L. 1758.) u Bosni i Hercegovini u odnosu na populaciju medvjeda sa Južnih Karpata u Rumuniji. [[Kategorija:Endemske vrste Bosne i Hercegovine|‎]] [[Kategorija:Flora Bosne i Hercegovine]] bwdt0aoium87k4szcaz6n3x0u7bjqpk 42714027 42714025 2026-10-26T15:41:51Z Edgar Allan Poe 29250 ±[[Kategorija:Endemske vrste Bosne i Hercegovine]]; ±[[Kategorija:Flora Bosne i Hercegovine]]→[[Kategorija:Biota Bosne i Hercegovine]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42714027 wikitext text/x-wiki '''Bosanskohercegovački endemi''' obuhvataju niz [[biljka|biljnih]] i [[životinja|životnjskih]] vrsta i [[podvrsta]] čiji je [[areal]] ograničen na područje [[BiH|Bosne i Hercegovine]], a pripadaju [[balkan]]skom centru [[endemizam|endemizma]]. Iako su pretežno vezani za [[Dinara|Dinaride]], ima ih i u unutrašnjosti, do [[Sava|prisavskih]] ravničarskih područja. Imajući u vidu relativnu površinu Bosne i Hercegovine u globalnim razmjerima, svi njeni endemi se mogu uključiti u kategoriju koja se označava kao '''stenoendemi''', tj. endemi uskog rasprostranjenja. Ipak, i u toj kategoriji se razlikuju oni koji su usko lokalno vezani, među kojima su posebno zanimljivi [[glacijacija|glacijalni]] [[relikt (biologija)|relikt]]i, koji su svoja pribježišta ([[refugij (biologija)|refugije]]) pred naletima [[glacijacija]] (ledenih doba) našli na području današnje Bosne i Hercegovine. == Definicija endema i endemizma == [[File:Proteus anguinus Postojnska Jama Slovenija.jpg|image width|400px|thumb|Čovječija ribica je endem [[Dinara|Dinarida]] (do [[Albanija|Albanije]]).<br> U Bosni i Hercegovini naseljava pećinske vode [[Hercegovina|hercegovačkog]] krša, a zabilježena je čak i u nekim bunarima.]] [[Endem]] ([[grčki jezik|grč.]] ἔνδημος - ''endemos'' = lokalni) – u biologiji – je svaka [[biosistematika|biosistematska]] kategorija sa ograničenim izvornim rasprostranjenjem, izvan kojeg je, prirodno nema. Pod ovim pojmom se obično podrazumijeva prisustvo takvih organizama na veoma uskom prostoru, ali se on može odnositi i na mnogo šira prostranstva, kao što su kontinenti ([[Australija|australijski]] endemi, npr.).Također možemo govoriti i o [[balkan]]skim, [[BiH|bosanskohercegovačkim]] ili endemima [[Dinara|Dinarida]]. Endemske mogu biti i više i niže taksonomske kategorije, od (pod)klase do infraspecijske razine. Tako je potklasa ''Aplacentalia'' ([[sisar]]i bez posteljice) engemi [[Australija|australijske]] [[biogeografija|zoogeografske]] oblasti, kao i više njihovih redova i porodica, rod riba ''Aulopyge'' i njegova jedina vrsta, ''Aulopyge hügeli'', endemi [[Dinara|Dinarida]], a ''Knautia saraevoensis'' je endem Sarajevskog polja.<ref>Mayr E. (1970): Populatiomns, species, and evolution – An abridgment of Animal species and evolution. The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, Massachussets and London, England, {{ISBN|0-674-69013-3}}.</ref><ref>Mayr E. (2000): The growth of biological thought – Diversity, evolution, and inheritance, 11th printing, first edition 1982. The Belknap Press of Harvard University Press Cambridge (Mass.), London (England) , {{ISBN|0-674-36445-7}}; {{ISBN|0-674-36446-5}}.</ref> Ukratko, endemi su svi organizmi [[autohtonost (biologija)|urođenici]] ili [[autohtonost (biologija)|aboridžini]] ([[Latinski jezik|lat.]] ''ab'' = od, pri + ''origine'' = porijeklo; ''aborigine'' = od početka; prastanovnici nekog područja), od a određenog dijela biosfere, koji se ne javljaju u njenom ostatku. Takva [[Taksonomija|taksonomska]] kategorija je [[endem]], a ta pojava je [[endemizam]]. [[Centri endemizma]] su ona područja koja imaju relativno visoku zastupljenost endemskih [[takson]]a (u odnosu na svoju površinu). Obilježavajuća odrednica endemizma, dakle nije sistematski rang ili [[ekološka niša]] (npr.), nego ograničeni uži ili širi [[areal]]. Endemizam je najčešći u izoliranim područjima tipa otoka, [[jezero|jezera]], [[klanac|klanca]] [[uvala|uvale]], [[pećina|pećine]] i sl. Nedostupni [[izolacija|izolati]] na kopnu, u tom pogledu, se ponašaju kao i populacije manje ili više udaljenih otoka. == Endemske biljke == Kriteriji za slijedeći popis su: * Sve [[endem]]ske biljke [[BiH|Bosne i Hercegovine]]. * Svi endemi [[Dinaridi|Dinarida]], sa glavninom [[areal]]a u Bosni i Hercegovini, * Svi endemi čiji je ''locus classicus'' u Bosni i Hercegovini. Specifičnost rasprostranjenja je istaknuta u zadnjoj koloni naredne tabele. * '''Napomena''': Glavnina priloženih podataka potiče iz knjige "Endemične biljke", koju je [[Čedomil Šilić]] publicirao u seriji "Priroda Jugoslavije", u ediciji IP "Svjetlost" Sarajevo.<ref>Šilić Č. (1990): Endemične biljke, 3. Izdanje. Svjetlost, Sarajevo, {{ISBN|86-01-02557-9}}.</ref> {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="toccolours" 0.5em solid #999; 100% |- style="text-align:center; | style="text-align:center;"|'''Naziv''' | style="background:#f3fff3; "|'''Naučna oznaka'''<br>([[Binarna nomenklatura]]) | style="text-align:center;"|'''[[Porodica (taksonomija)|Porodica]]''' | style="text-align:center;"|'''[[Hromosomska garnitura]]''' | style="background:#dfd; "|'''[[Ploidija]]''' | style="text-align:center;"|'''Rasprostranjenje''' |- |'''[[Bosanski ljiljan]]''' |''[[Lilium bosniacum]]'' |''[[Liliaceae]]'' |align=center|24 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Vrtoglav]]''' (Katanijina ljilja) |''[[Lilium cattaniae]]'' |''[[Liliaceae]]'' |align=center|24 |Diploid |[[Dinaridi|Endem Dinarida]]; u [[BiH]]: [[Prenj]], [[Čvrsnica]], [[Čabulja]], [[Orjen]] i dr. |- |'''[[Handei-Macetijeva mišjakinjica]]''' |''[[Minuartia handeii]]'' |''[[Caryophyllaceae]]'' | |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački stenoendem]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Bosanska mišjakinjica]]''' |''[[Minuartia bosniaca]]'' |''[[Caryophyllaceae]]'' | |Diploid |[[Dinaridi|Endem Jugoistočnih Dinarida]] |- |'''[[Rajhenbahova pusina]]''' |''[[Silene reichenbachii]] |''[[Caryophyllaceae]]'' | |Diploid |[[Dinaridi|Endem centralnih Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Hercegovački zvončić]]''' |''[[Campanula hercegovina]] |''[[Campanulaceae]]'' |align=center|34 |[[Ploidija|Diploid]] |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- |'''[[Dinarski encijan]]''' |''[[Gentiana dinarica]]'' |''[[Gentianaceae]]'' |align=center|36 |Diploid |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Hercegovačka lazarkinja]]''' |''[[Asperula hercegovina]]'' |''[[Rubiaceae]]'' | | |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Peterova preskočica]]''' |''[[Succisella petteri]] |''[[Dipsacaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem Jugoistočnih Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Kitaibelov jaglac]]''' |''[[Primula kitaibeliana]]'' |''[[Primulaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem Centralnih Dinarida]] |- |'''[[Gregersenova mlječika]]''' |''[[Euphorbia gregersenii]]'' |''[[Euphorbiaceae]]'' | | |[[BiH|Bosanskohercegovački stemoendem]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Halačija]]''' |''[[Halacsya sendtneri]]'' |''[[Boraginaceae]]'' |align=center|22 |Diploid |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]], pretežno u [[Bosna|Bosni]]{{dn}} |- |'''[[Knapov karanfil]]''' |''[[Dianthus knapii]]'' |''[[Caryophyllaceae]]'' |align=center|30 |Diploid |[[Dinaridi|Endem Dinarida]], [[Bosna i Hercegovina]] i [[Crna Gora]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Retzdorffova pušinica]]''' |''[[Silene retzdorffiana]]'' |''[[Caryophyllaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem Dinarida]], pretežno [[Bosna i Hercegovina]] |- |'''[[Tomazinijeva pucavica]]''', <br>Dinarska kandilka ili dinarska orlica |''[[Aquilegia dinarica]]'' |''[[Ranunculaceae]] |align=center|14 |Diploid |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Dinarski dimak]]''' |''[[Crepis dinarica]]'' |''[[Compositae]]'' (''[[Asteraceae]]'') |align=center|8 |[[Ploidija|Diplod]] |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- |'''[[Pantočekov dimak]]''' |''[[Crepis pantocseki]]'' |''[[Compositae]]''<br>(''[[Cichoriaceae]]'') |align=center|10 |Diploid |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Zelenkasta ivančica]]''' |''[[Leucanthemum chloratum]]'' |''[[Asteraceae]]'' (''Compositae'') |align=center|54 |[[Ploidija|Diploid]] |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]], [[Bosna i Hercegovina]] i [[Crna Gora]] |- |'''[[Bosanski staračac]]''' |''[[Senecio bosniacus]]'' |''[[Asteraceae]]'' | | |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Prijatna kandilka]]''' (prijatna orlica) |''[[Aquilegia grata]]'' |''[[Ranunculaceae]]'' |align=center|16 |Diploid |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] <br>(oko kanjona [[Drina|Drine]]) |- |'''[[Freynov karanfil]]''' |''[[Dianthus freyni]]'' |''[[Caryophyllaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem Dinarida]], izvorno [[Hercegovina|hercegovačkog]] krša. |- | style="background:#dfd; "|'''[[Melendorfova žumenica]]''' | ''[[Alyssum mellendorffianum]]'' |''[[Brassicaceae]]'' |align=center|16 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački stenoendem]] |- |'''[[Fialina režuha]]''' |''[[Cardamine maritima]]'' |''[[Brassicaceae]]'' | | |[[BiH|Bosanskohercegovački]] stenoendem |- | style="background:#dfd; "|'''[[Bosanski dičak]]'''<br>(Bosanska repnica, bosanska barbica) |''[[Barbarea bosniaca]]'' |''[[Brassicaceae]]'' | | |Bosanski endem |- |'''[[Dinarska večernica]]''' |''[[Hesperis dinarica]]'' |''[[Brassicaceae]]'' |align=center|24 |Diploid |[[Balkan]]ski [[endem]], sa centrom rasprostranjenja u [[BiH|Bosni i Hercegovini]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Derventanski različak]]''' |''[[Centaurea derventana]]'' |''[[Asteraceae]]'' (''Compositae'') |align=center|24 |Diploid |[[Podrinje|Endem Srednjeg Podrinja]] |- |'''[[Vraničko zvonce]]''' (Bijelo zvonce) |''[[Edraianthus niveus]]'' |''[[Campanulaceae]]'' |align=center|32 |Diploid |[[BiH|Bosanskogercegovački stenoendem]] ([[Vranica]] i [[Zec (planina)|Zec]]) |- | style="background:#dfd; "|'''[[Zvonce Sutjeske]]''' |''[[Edraianthus sutjeskae]]'' |''[[Campanulaceae]]'' |align=center|32 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački stenoendem]] |- |'''[[Bosanska zvončika]]''' |''[[Symphiandra hofmannii]]'' |''[[Campanulaceae]]'' |align=center| 34 |[[Ploidija|Dipoid]] |[[Bosna|Bosanski endem]]{{dn}}, pretežno od [[Bosna (rijeka)|Bosne]] do [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Bosanska perunika]]''' |''[[Iris reicenbachii]]'' var. ''bosniaca'' |''[[Iridaceae]]'' |align=center|24 i 48 |Diploid, Tetraploid |[[Dinaridi|Endem centralnih i istočnih Dinarida]] |- |'''[[Prenjska kamenika]]''' |''[[Saxifraga prenja]]'' |''[[Saxifragaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Konjički vričak]]''' |''[[Acinos orontius]]'' |''[[Lamiaceae]]'' (''Labiateae'') | | |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Majoranolisni vričak]]''' |''[[Acinos majoranifolius]]'' |''[[Lamiaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem Centralnih Dinarida]], uglavnom [[Hercegovina]] i [[Crna Gora]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Kratkozuba kadulja]]''' |''[[Salvia brachiodon]]'' |''[[Lamiaceae]]'' |align=center|14 |[[Ploidija|Diploid]] |Endem [[Dinaridi|Jugoistočnih Dinarida]] |- |'''[[Bosanska kadulja]]''' |''[[Salvia pratense var. varbossania]]'' |''[[Lamiaceae]] | | |[[Endem|Stenoendem]] [[Sarajevo|sarajevskog područja]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Horvatov vrisak|Horvatov vrīsak]]''' |''[[Satureja horvatii]]'' |''[[Lamiaceae]] |align=center|30 |Dipolid |[[BiH|Bosanskohercegovačko]]-[[Crna Gora|crnogorski]] [[endem]] |- |'''[[Dlakavočaška urodica]]''' |''[[Melampyrum trichocalycinum]] |''[[Scrophulariaceae]]'' | | |[[BiH|Bosanskohercegovački stenoendem]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Bosanski strupnik]]''' |''[[Scrophularia bosniaca]]'' |''[[Scrophulariaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- |'''[[Žalosna zijevalica]]''' |''[[Scrophularia tristis]]'' |''[[Scrophulariaceae]]'' | | |[[Podrinje|Endem Srednjeg Podrinja]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Hermanov ušljivac]]''' |''[[Pedicularis hoermanniana]]'' |''[[Scrophulariaceae]] | | |[[Dinaridi|Endem Dinarida]], od [[Slovenija|Slovenije]] do [[Srbija|Zapadne Srbije]] |- |'''[[Bosanska divizma]]''' |''[[Verbascum bosnense]] |''[[Scrophulariaceae]]'' |align=center|14 |[[Ploidija|Diploid]] |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]], rasprostranjen pretežno u [[Bosna|Bosni]]{{dn}} |- | style="background:#dfd; "|'''[[Vriskova čestoslavica]]''' |''[[Veronica saturejoides]]'' |''[[Scrophulariaceae]]'' |align=center|16 |Diploid |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]], pretežno [[BiH|Bosna i Hercegovina i [[Crna Gora]] |- |'''[[Tomazinijeva žučica]]''' |''[[Chamaedrys ecytisus tommasinii]]'' |''[[Fabaceae]]'' (''[[Papilionaceae]]'') | | |Endem [[Dinaridi|Jugoistočnih Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Prenjska osivnica]]''' |''[[Oxytropis prenja]]'' |''[[Fabaceae]] | | |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Tomazinijeva žućica]]''' |''[[Chamaecytisus tommasinii]] |''[[Fabaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Dvodijelna graholika]]''' |''[[Lathyrus binatus]]'' |''[[Fabaceae]]'' | | |[[Endem]] [[Istočna Bosna|Istočne Bosne]] i [[Srbija|Zapadne Srbije]], pretežno u Bosni. |- |'''[[Grahorica]]''' ('''[[Grašica]]''') |''[[Vicia montenegrina]]'' |''[[Fabaceae]]'' | | |[[Balkan|Endem Zapadnog Balkana]], pretežno u [[BiH|Bosni i Hercegovini]] |- | style="background:#dfd; "|'''[[Dinarska grahorica]]''' |''[[Vicia ochroleuca ssp. dinara]]'' |''[[Fabaceae]]'' (''[[Papilionaceae]]'') |align=center|12 |Diploid |[[Endem|Endem Dinarida]] |- |'''[[Malijev likovac]]''' |''[[Daphne malyana]]'' |''[[Thymelaeaceae]]'' | | |[[Dinaridi|Endem Jugoistočnih Dinarida]], pretežno u [[BiH|Bosni i Hercegovini]] |- | style="background:#dfd;"|'''[[Pančićeva omorika]]''' |''[[Picea omorika]]'' |''[[Pinaceae]]'' |align=center|24 |Diploid | [[Endem]] [[Dinaridi|Dinarida]], [[Istočna Bosna]] i Jugozapadna [[Srbija]] |} == Endemske životinje == {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="toccolours" 0.5em solid #999; 100% |- style="text-align:center;" | style="text-align:center;"|'''Naziv''' | style="background:#f3fff3;"|'''Naučna oznaka'''<br>([[Binarna nomenklatura]]) | style="text-align:center;"|'''[[Porodica (taksonomija)|Porodica]]''' | style="background:#dfd; "|'''[[Hromosomska garnitura]]''' | style="text-align:center;"|'''[[Ploidija]]''' | style="text-align:center;"|'''[[areal|Rasprostranjenje]]''' |- | colspan="5" style="text-align:center;"|'''[[Riba|Ribe]]''' |- |style="background:#ddffdd;fff3;''|'''[[Oštrulj]]''' |''[[Aulopyge hügelii]]'' / ''[[Aulopyge huegelii]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |100 |[[Tetraploid]] |[[Endem]] [[Dinara|Dinarida]] (pretežno u [[BiH]]) |- |'''[[Mehkousna pastrmka]]''' |''[[Salmothymus obtusirostris oxyrhynchus]]'' / ''[[Salmo obtusirostris]]'' |''[[Salmonidae]]'' |align=center |82 |[[Diploid]] | [[Neretva]]nski [[endem]] (u [[BiH]]) |- | style="background:#ddffdd;fff3;''|'''[[Glavatica]]''' |''[[Salmo marmoratus]]'' |''[[Salmonidae]]'' |align=center |80 |[[Tetraploid]] |[[Endem]] [[Jadransko more|Jadranskog sliva]] (u [[BiH]] [[Neretva]]nski sliv) |- |'''[[Popovska gaovica]]''' |''[[Phoxinellus ghethaldii]]'' / ''[[Delminichthys ghetaldii]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |50 |[[Diploid]] |[[Dinara|Endem Dinarida]], pretežno u [[BiH]] |- |style="background:#ddffdd;fff3;''|'''[[Imotska gaovica]]''' |''[[Phoxinellus adspersus]]'' / ''[[Delminichthys adspersus]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |50 |[[Diploid]] |[[Dinara|Endem Dinarida]] |- |'''[[Pijurica]]''' |''[[Phoxinellus alepidotus]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |50 |[[Diploid]] |[[Dinara|Endem Dinarida]], pretežno u [[BiH]] |- |style="background:#ddffdd;fff3;''|'''[[Gatačka gaovica]]''' |''[[Phoxinellus metohiensis]]'' / ''[[Telestes metohiensis]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |50 |[[Diploid]] |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Trebinjska gaovica]]''' |''[[Phoxinellus pstrossi]]'' / ''[[Delminichthys ghetaldii]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |50 |[[Diploid]] |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- | style="background:#ddffdd;fff3;''|'''[[Podbila (riba)|Podbila]]''' |''[[Chondrostoma phoxinus]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |50 |[[Diploid]] |[[Dinaridi|Endem Dinarida]] (pretežno u [[BiH]]) |- |[[Knerov klijen]] |''[[Chondrostoma kneri]]'' / ''[[Chondrostoma knerii]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center|50 |Diploid |[[Dinaridi|Endem srednjih Dinarida]] (pretežno u BiH) |- | style="background:#dfd;"|'''[[Turski klijen]]''' |''[[Leuciscus turskyi]]'' / ''[[Telestes turskyi]]'' |''[[Cyprinidae]]'' |align=center |50 |[[Diploid]] |[[Dinaridi|Endem Dinarida]] (pretežno u [[BiH]]) |- | colspan="5" style="text-align:center;"| '''[[Sisar]]i''' |- | style="background:#ddffdd;fff3;''|'''[[Planinska rovčica]]''' |''[[Sorex alpines hercynicus]]'' |''[[Soricidae]]'' |align=center|58 | |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] centralnih i južnih područja |- |'''[[Močvarna rovka]]''' |''[[Neomis anomalus anomalus]]'' |''[[Soricidae]]'' |align=center|52 | |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] jugoisdtočnih područja |- |style="background:#ddffdd;fff3;''|'''[[Dvobojna rovka]]''' |''[[Crocidura leucodon narante]]'' |''[[Soricidae]]'' |align=center|28 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Hercegovački topir]]''' |''[[Rhinolophus blasli blasli]]'' |''[[Chinolophidae]]'' |align=center|58 |Diploid |[[Hercegovina|Hercegovački endem]] |- |style="background:#dfd; "|'''[[Dvobojni šišmiš]]''' |''[[Vespertilio murinus murinus]] |''[[Chiroptera]]'' |align=center|38 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovasčki endem]] južnih područja |- |'''[[Veliki večernjak]]''' |''[[Nyctalus lasiopterus lasiopterus]] |''[[Vespertilionidae]]'' |align=center|42 |[[Ploidija|Diploid]] |[[Dinaridi|Endem jugoistočnih Dinarida]] |- |style="background:#dfd; "|'''[[Bjelorubi šišmiš]]''' |''[[Pipistrellus kuhlii kuhlii]]'' |''[[Vespertilionidae]]'' |align=center|44 | |[[BiH|Endem zapadne Hercegovine]] |- |'''[[Savijev šišmiš]]''' |''[[Pipistrellus savii savii]]'' |''[[Vespertilionidae]]'' |align=center|44 | |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] sjeveroistočne Bosne |- | style="background:#dfd;"|'''[[Mrki medvjed|Bosanski mrki medvjed]]''' |''[[Ursus arctos|Ursus arctos bosnicus]]'' |''[[Ursidae]]'' |align=center |74 |[[Diploid]] |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Bosanskohercegovački vuk]]''' |''[[Canis lupus kurjak]]'' |''[[Canidae]]'' |align=center|78 |[[Diploid]] |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |style="background:#dfd;"|'''[[Divokoza|Balkanska divokoza]]''' |''[[Rupicapra rupicaria balcanica]]'' |''[[Bovidae]]'' |align=center| 58 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Divlja svinja|Bosanskohercegovačka divlja svinja]]''' |''[[Sus scrofa|Sus scrofa reiseri]]'' |''[[Suidae]]'' |align=center|38 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- | style="background:#dfd;"|'''[[Srna|Bosanskohercegovačka srna]]''' |''[[Capreolus capreolus|Capreolus capreolus grandis]]'' |''[[Cervidae]]'' |align=center|70 |Diploid |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |- |'''[[Kuna bjelica|Bosanski samsar]]''' ([[Podvrsta]]: Bosanska [[kuna bjelica]]) |''[[Martes foina|Martes foina bosniaca]]'' |''[[Mustelidae]]'' |align=center |38 |[[Diploid]] |[[BiH|Bosanskohercegovački endem]] |}<ref>Sofradžija A., Hadžiselimović R. (1981): Hromosomi slatkovodnih kolousta i riba Jugoslavije. God. Biol. inst. Univ. u Sarajevu, 34: 117-152.</ref><ref>Sofradžija A. (1999): Lovna divljač. Savez lovačkih organizacija Bosne i Hercegovine, Sarajevo, COBISS/BIH-1D 6920454.</ref><ref>Sofradžija A., Muzaferović Š. (2007): Biodiverzitet sisara Bosne i Hercegovine. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju ([[INGEB]]), Sarajevo, {{ISBN|978-9958-9344-4-5}}.</ref><ref>Sofradžija A. (2009): Slatkovodne ribe Bosne i Hercegovine. Vijeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca, Sarajevo, {{ISBN|978-9958-47-110-0}}.</ref> == Reference == {{izvori}} == Povezano == * [[Endemizam]] == Vanjske veze == * http://link.springer.com/article/10.1007%2Fs00606-004-0282-4#page-1 * http://www.planet-mammiferes.org/drupal/en/node/39?indice=Ursus+arctos+bosniensis {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924074151/http://www.planet-mammiferes.org/drupal/en/node/39?indice=Ursus+arctos+bosniensis |date=2015-09-24 }}, Subspecies Sheet.</ref> http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-538-01-0001.pdf|jstor=3504309}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.planet-mammiferes.org/drupal/en/node/39?indice=Capreolus+capreolus+grandis {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305074414/http://www.planet-mammiferes.org/drupal/en/node/39?indice=Capreolus+capreolus+grandis |date=2016-03-05 }}. * http://www.cabdirect.org/abstracts/20103231520.html;jsessionid=32ABB03A0885368E6CAE66672AC2307{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Kraniometrijske i biosistematske posebnosti populacije mrkog medvjeda (Ursus arctos L. 1758.) u Bosni i Hercegovini u odnosu na populaciju medvjeda sa Južnih Karpata u Rumuniji. [[Kategorija:Endemske vrste Bosne i Hercegovine| ]] [[Kategorija:Biota Bosne i Hercegovine]] a9z1i300yzxxvy5u9tpk2cbuybd19ii Harry Kane 0 4620264 42714098 42643568 2026-10-27T00:00:17Z Edgar Allan Poe 29250 42714098 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nogometaš | imenogometaša = Harry Kane | slika = Harry Kane in Russia 2.jpg | punoime = Harry Edward Kane | nadimak = | datumrođenja = [[28. srpnja]] [[1993.]] | rodnigrad = {{nowrap|{{flagicon|UK}} [[London]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]]}} | rodnadržava = | datumsmrti = | gradsmrti = | državasmrti = | nacionalnost = [[Englezi|Englez]] | državljanstvo = {{flagicon|UK}} [[UK|britansko]] | visina = 1.88 m | pozicija = napadač | trenutniklub = {{flagicon|NJE}} [[Bayern München]] | brojnadresu = 9 | datumimjestodebija = | omladinskegodine = | omladinskipogoni = | godine1 = 2009 – 2023 | klubovi1 = {{nowrap|{{flagicon|ENG}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]}} | nastupi(golovi)1 = 317 (213) | godine2 = 2011 | klubovi2 = → {{flagicon|ENG}} [[Leyton Orient F.C.|Leyton Orient]] | nastupi(golovi)2 = 18 (5) | godine3 = 2012 | klubovi3 = → {{flagicon|ENG}} [[Millwall F.C.|Millwall]] | nastupi(golovi)3 = 22 (7) | godine4 = {{nowrap|2012 – 2013}} | klubovi4 = → {{flagicon|ENG}} [[Norwich City F.C.|Norwich City]] | nastupi(golovi)4 = 3 (0) | godine5 = 2013 | klubovi5 = {{nowrap|→ {{flagicon|ENG}} [[Leicester City F.C.|Leicester City]]}} | nastupi(golovi)5 = 12 (2) | godine6 = 2023 – | klubovi6 = {{flagicon|NJE}} [[Bayern München]] | nastupi(golovi)6 = 32 (36) | godine7 = | klubovi7 = | nastupi(golovi)7 = | godine8 = | klubovi8 = | nastupi(golovi)8 = | godine9 = | klubovi9 = | nastupi(golovi)9 = | godine10 = | klubovi10 = | nastupi(golovi)10 = | godine11 = | klubovi11 = | nastupi(golovi)11 = | godine12 = | klubovi12 = | nastupi(golovi)12 = | godine13 = | klubovi13 = | nastupi(golovi)13 = | godine14 = | klubovi14 = | nastupi(golovi)14 = | godine15 = | klubovi15 = | nastupi(golovi)15 = | godine16 = | klubovi16 = | nastupi(golovi)16 = | godine17 = | klubovi17 = | nastupi(golovi)17 = | godine18 = | klubovi18 = | nastupi(golovi)18 = | godine19 = | klubovi19 = | nastupi(golovi)19 = | godine20 = | klubovi20 = | nastupi(golovi)20 = | reprezentacija = | nacionalnegodine1 = 2015 – | nacionalneekipe1 = {{NogRep|ENG}} | nacionalninastupi(golovi)1 = 91 (63) | nacionalnegodine2 = | nacionalneekipe2 = | nacionalninastupi(golovi)2 = | nacionalnegodine3 = | nacionalneekipe3 = | nacionalninastupi(golovi)3 = | nacionalnegodine4 = | nacionalneekipe4 = | nacionalninastupi(golovi)4 = | trenergodine = | trenerklubovi = | zadnjiuređaj = 12.8.2023 }} {{Commonscat}} '''Harry Edward Kane''' ([[London]], [[28. srpnja]] [[1993.]]) je [[engleska|engleski]] nogometaš i reprezentativac koji igra kao napadač za [[Bayern München]]. Kane je svoj debi za prvu momčad [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenhama]] imao [[25. kolovoza]] [[2011.]] godine u [[UEFA Europa liga|Europa ligi]], u utakmici protiv škotskog [[Heart of Midlothian F.C.|Heartsa]]. Prije nego je postao redovni prvotimac Spursa, Kane je bio na posudbama u [[Leyton Orient F.C.|Leyton Orientu]], [[Millwall F.C.|Millwallu]], [[Leicester City F.C.|Leicester Cityju]] i [[Norwich City F.C.|Norwich Cityju]]. Od [[2023.]] godine član je [[Bayern München]]a. Neizostavni prvotimac postao je u sezoni [[2014.]]/[[2015.]], tokom koje je postigao ukupno 31 gol, od kojih je 21 bio u ligi; iste sezone proglašen je [[PFA Mladi igrač godine|mladim igračem godine]]. U narednim dvjema sezonama, Kane je bio uzastopni najbolji strijelac engleske lige, pomogavši pritom svom klubu da se kvalificira za [[UEFA Liga prvaka|Ligu prvaka]]. U čak šest navrata je dobio nagradu za igrača mjeseca, a četiri godine za redom je bio i dio [[PFA Momčad godine|momčadi godine]]. Postigao je 280 golova za Spurse te je trenutno prvi na listi najboljih strijelaca kluba. Također je rekorder po broju golova postignutih za englesku reprezentaciju. Na međunarodnom nivou, Kane je bio engleski reprezentativac u U-17, U-19, U-20 i U-21 selekcijama, prije nego je [[27. ožujka]] [[2015.]] godine debitirao za [[Engleska nogometna reprezentacija|seniorsku selekciju]]. Sudjelovao je na [[UEFA Euro 2016.|Euru 2016.]] godine, dok je na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.|Svjetskom prvenszvu 2018.]] bio reprezentativni kapetan. Na istom prvenstvu je postigao šest golova te je dobio [[Zlatna kopačka|Zlatnu kopačku]] za najboljeg strijelca turnira. ''[[The Guardian]]'' ga je [[2017.]] godine imenovao petim najboljim nogometašem svijeta. {{Sastav Engleska 2016 EP}} {{Sastav Engleska 2018 SP}} {{Sastav Engleska 2020 EP}} {{Sastav Engleska 2022 SP}} {{Sastav Engleska 2024 EP}} {{Sastav Engleska 2026 SP}} {{Najbolji strijelci FIFA Svjetskih prvenstava}} {{Najbolji strijelci FA Premier lige}} {{Najbolji strijelci Bundeslige}} {{Najbolji strijelci UEFA Lige prvaka}} {{Najbolji strijelci UEFA Eura}} {{Evropska Zlatna kopačka}} {{Trofej Gerda Müllera}} {{Dobitnici Zlatne lopte}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1993||Kane, Harry}} [[Kategorija:Engleski fudbaleri]] [[Kategorija:Fudbaleri Tottenham Hotspura]] [[Kategorija:Fudbaleri Leicester Cityja]] [[Kategorija:Fudbaleri Bayern Münchena]] livpql3qluy8wc0koe61h9doj1tatqz Vaskularna hirurgija 0 4629991 42714058 42400236 2026-10-26T19:40:15Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714058 wikitext text/x-wiki '''Vaskularna hirurgija''' je medicinska specijalnost i grana hirurgije koja se bavi hirurškim lečenjem bolesti krvnih sudva izuzev krvnih sudova lobanje, mozga, kičmene moždine, kičme kojim se bavi neurohirurgija i krvnih sudova srca kojim se bavi kardiohirurgija. Sve veći broj bolesti krvnih sudova (vena i arterija) može se uspešno lečiti invazivnim, a poslednjih decenija i minimalno invazivnim metodama zahvaljujući sve većem razvoju tehnike i pomoćnih uređaja za tretman. Međutim uz dobru opremu vaskularne hirurgije, za uspešno funkcionisanje i dalje zahteva dobro poznat standard: dobro hirurškog znanja, bogato stručno iskustva i primenu mikroskopske tehnike, tj. veštinu izvođenja operacija pod mikroskopom sa velikim uvećanjem. == Bolesti koje leči vaskularna hirurgija == Vaskularna hirurgija se bavi konzervatinim i operativnim lečenjem bolesti arterijskih krvnih sudova i vena, kao i posledicama ovih bolesti (aneurizma, rane na potkolenicama, dijabetično stopalo ...). {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" width="75%" |- ! width="33%"|Indikacije/bolesti ! width="33%"|Procedure |- | '''[[Aneurizma trbušne aorte]]''' (AAA) | Hirurgija aorte Endovaskularno lečenje aneurizme (EVAR) |- | '''Stenoza karotidne aerterije''' | Endarektomija karotide Ugradanja karotidnog stenta |- | '''Proširene vene''' | Uklanjanje vena Skleroterapija Enovakularna terapija laserom [[Ambulantna flebektomija]] |- | '''[[Periferna arterijska okluzivna bolest]]''' | Angioplastia ili stentovanje Vaskularni baj pas Endarektomija Aterektomija |- | '''Akutna ishemija udova''' | Balone embolektomija Trombektomija Ugradnja vaskularnog grafta |- | '''[[Disekcija aorte]]''' | Hirurgija aorte Endovaskularna reparacija grudne aneurizme (TEVAR) |- |} == Cilj, trajanje i struktura specijalizacije == ;Cilj Specijalizacija iz vaskularne hirurgije je obrazovni proces u toku kog specijalizant dobija teorijsko i praktično znanje iz područja hirurškog i vaskularnog lečenja (prevenciju, dijagnozu, procenu, terapiju, intenzivnu negu i rehabilitaciju) pacijenata sa povredama i bolestima krvnih sudova.<ref>Poglavlje 12. ''Neurohirurgija'' U: Zakona o zdravstvenoj zaštiti (Službeni glasnik RS, br. 107/05, 72/09 - dr. zakon, 88/10, 99/10, 57/11, 110/12 - US i 119/12)</ref> Takođe specijalizacija osoposobljava buduće vaskularne hirurge za savremene oblike lečenje bolesti krvnih sudova uključujući ekstrakranijalne delove karotidnih i vertebralnih arterija, bolesti aorte i drugih krvnih sudova grudnog koša i trbuha i perifernih krvnih sudova. ;Trajanje Specijalizacija traje pet godina. ;Struktura specijalizacije == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Michael Staudacher: ''Sternstunden in der Gefäßchirurgie''. Wien 2006. == Vanjske veze == * [http://www.vascularweb.org Society for Vascular Surgery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528154918/http://www.vascularweb.org/ |date=2010-05-28 }} (U.S.):zvanični sajt [[Sjedinjene Američke Države|Američkog]] udruženja za vaskularnu hirurgiju * [http://www.ejves.com/ European Journal of Vascular and Endovascular Surgery] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: zvanični časopis Evropskog udruženja za vaskularnu hirurgiju [[Kategorija:Medicinske specijalnosti]] lw0d3zthhxkslphhzg0lcs7lhzhhh9a Walter Koenig 0 4653688 42714102 42319378 2026-10-27T00:12:09Z Edgar Allan Poe 29250 42714102 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Walter Koenig | slika = Walter Koenig Photo Op GalaxyCon Minneapolis 2019.jpg | opis = Koenig na konvenciji [[GalaxyCon]] u Minneapolisu 2019. godine | ime_po_rođenju = Walter Marvin Koenig | datum_rođenja = {{Birth date|df=yes|1936|09|14}} | mjesto_rođenja = [[Chicago, Illinois|Chicago]], [[Illinois]], [[SAD]] | datum_smrti = {{Death date and age|2026|10|25|1936|09|14}} | mjesto_smrti = [[Los Angeles]], [[California]], [[SAD]] | education = [[Grinnell College]] | alma_mater = [[University of California, Los Angeles]] | home_town = [[New York City, New York]], U.S. | znamenite_uloge = [[Pavel Chekov]] u ''[[Star Trek: The Original Series|Star Trek]]''<br>[[Alfred Bester (Babylon 5)|Alfred Bester]] u ''[[Babylon 5]]'' | zanimanje = glumac, scenarist | period = 1962–2026 | supružnik = {{marriage|Judy Levitt|1965.|2022.|reason=smrt}} | djeca = 2, među kojima [[Andrew Koenig]] | website = }} '''Walter Marvin Koenig''' ({{IPAc-en|ˈ|k|eɪ|n|ɪ|ɡ}}; 14. septembar 1936. – 25. oktobar 2026.) je [[SAD|američki]] glumac najpoznatiji po ulozi zastavnika [[Pavel Chekov|Pavela Chekova]] u [[Star Trek: The Original Series|originalnoj TV-seriji ''Zvjezdanih staza'']], a koju je ponovio i u sedam filmova [[Star Trek (filmska serija)|filmske serije]]. ==Izvori== {{Reflist|30em}} ==Vanjske veze== {{Commons}} * {{IMDb name|479}} * {{Tcmdb name}} * {{EmmyTVLegends name|walter-koenig|Walter Koenig}} {{Authority control}} {{Lifetime|1936|2026|Koenig, Walter}} [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki scenaristi]] bd78v9p4f91kt9ytgmp8uzgdv1aaby3 Willard Van Orman Quine 0 4658187 42714141 42653546 2026-10-27T06:37:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714141 wikitext text/x-wiki {{Infokutija filozof | slika = | datum_rođenja= 25.6.1908 | mesto_rođenja= [[Akron]] | država_rođenja= [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]| religija= [[Ateizam|Ateista]] | datum_smrti= 25.12.2000. | mesto_smrti= [[Boston]] | država_smrti=[[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |škola_filozofije= [[Analitička filozofija]] |glavna_interesovanja= [[Epistemologija]], [[Ontologija]], [[Logika]], [[Filozofija nauke]], [[Filozofija jezika]], [[Filozofija matematike]], [[Teorija skupova]] |uticaji_od= [[Rudolf Karnap]], [[Alfred Nort Vajthed]], [[Alfred Tarski]],[[B. F. Skiner]] |uticao_na= [[Noam Čomski]], [[Danijel Denet]] |značajne_ideje= [[Odbacivanje distinkcije analitičko-sintetičko]], [[Naturalistička epistemologija]], [[Neodređenost prevoda]], [[Kvajn–Maklaskijev algoritam|Kvajn-Maklaskijev algoritam]], [[Dijem-Kvajnova teza]], [[Filozofija matematike|Kvajn-Patnamov argument iz neophodnosti]] |epoha=[[Filozofija 20. veka]] |regija= [[Zapadna filozofija|Zapadnjačka filozofija]] }} [[File:Willard Van Orman Quine on Bluenose II in Halifax NS harbor 1980.jpg|thumb|200px|Willard Van Orman Quine (1980)]] '''Vilard Van Orman Kvajn''' (25. juna 1908. - 25. decembra 2000.) bio je američki filozof i [[Logika|logičar]] u [[Analitička filozofija|analitičkoj tradiciji]], priznat kao "jedan od najuticajnijih filozofa dvadesetog veka".<ref>[https://www.nytimes.com/2000/12/29/arts/29QUIN.html "W. V. Quine, Philosopher Who Analyzed Language and Reality, Dies at 92"]</ref> Od 1930. do svoje smrti, 70 godina kasnije, Kvajn je na ovaj ili onaj način bio povezan sa [[Univerzitet Harvard|Univerzitetom Harvard]], najpre kao student, zatim kao profesor filozofije i učitelj logike i [[Teorija skupova|teorije skupova]], i na kraju kao profesor emeritus koji je objavio ili revidirao nekoliko knjiga. Držao je Katedru za filozofiju Edgara Persa na Harvardu od 1956. do 1978. godine. Anketom koja je 2009. godine sprovedena među analitičkim filozofima Kvajn je imenovan za petog najvažnijeg filozofa u poslednja dva veka.<ref>[http://leiterreports.typepad.com/blog/2009/03/so-who-is-the-most-important-philosopher-of-the-past-200-years.html "So who *is* the most important philosopher of the past 200 years?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170719024011/http://leiterreports.typepad.com/blog/2009/03/so-who-is-the-most-important-philosopher-of-the-past-200-years.html |date=2017-07-19 }} Leiter Reports. Leiterreports.typepad.com. March 11, 2009. Accessed March 8, 2010.</ref><ref>[https://civs.cs.cornell.edu/cgi-bin/results.pl?id=E_eaaff1984d1b6eaa Poll Results: Who is the most important philosopher of the past 200 years?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200312140232/https://civs.cs.cornell.edu/cgi-bin/results.pl?id=E_eaaff1984d1b6eaa |date=2020-03-12 }} Brian Leiter. March 11, 2009. Accessed October 24, 2014.</ref> Kvajn se u potpunosti uklapa u tradiciju analitičke filozofije, iako je glavni pobornik stava da filozofija nije pojmovna analiza već grana empirijskih nauka. Njegovi najpoznatiji radovi uključuju "Dve dogme empirizma" (1951), kojima napada tradicionalnu distinkciju analitičko-sintetičko i zagovara oblik semantičkog holizma, i ''[[Reč i predmet|Reč i objekat]]'' (1960), koji su dalje razvili ove stavove i uveli Kvajnovu čuvenu tezu o neodređenosti prevoda, zagovarajući [[Bihejviorizam|bihejviorističku]] [[Značenje (filozofija jezika)|teoriju značenja]]. Takođe je razvio uticajnu [[Naturalizovana epistemologija|naturalističku epistemologiju]] čija "Osnovna ideja je da bi trebalo da pođemo od trenutno prihvaćene naučne teorije, tako da bi i epistemologiju trebalo shvatiti kao deo prirodne nauke[...] Naš glavni cilj je da objasnimo znanje o spoljašnjem svetu, način na koji smo do njega došli, kao i njegovu praktičnu primenljivost." <ref name="iep">Zorić, Aleksandra (2013), "Izazovi Kvajnovom naturalizmu", Theoria 56(3), str. 83. [http://www.doiserbia.nb.rs/(A(poxCScr00AEkAAAANzljMGVlODktZjQxNy00NGY2LWE1YjAtNzRmMTU0OTc5NTI2s7KvoIRLRFF_ODRu8eO5duyLoi41))/img/doi/0351-2274/2013/0351-22741303079Z.pdf doi: 10.2298/THEO1303079Z]</ref> U [[Filozofija nauke|filozofiji nauke]] je važan i zbog toga što smatra da se na ta pitanja „može odgovoriti jedino unutar okvira nauke, uz korišćenje svih informacija koje nam ona pruža. Najbolji način da odgovorimo na pitanja: „Na koji način nauka nastaje na temelju čulnog iskustva?“, „Zbog čega je ona uspešna?“, jeste da ova pitanja shvatimo tako da se ne tiču odnosa senzacije i refleksije, impresija i ideja, već odnosa opservacionih i teorijskih rečenica s jedne, i opservacionih rečenica i stimulusa, sa druge strane.“ <ref name="iep" /> Kao i zbog njegovog stava da se filozofija nadovezuje na nauku. U [[Filozofija matematike|filozofiji matematike]], Kvajn i njegov kolega sa Harvarda [[Hilari Patnam]] razvili su „[[Filozofija matematike|Kvajn-Patnamov argument iz neophodnosti]]“, "koji pokazuje da je određena vrsta [[Matematički platonizam|matematičkog platonizma]] prirodna posledica činjenice da se naše empirijske nauke – na prvom mestu fizika– na suštinski način oslanjaju na matematiku."<ref>{{Cite book|url=http://nardus.mpn.gov.rs/bitstream/handle/123456789/4546/Disertacija200.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Gedel o aksiomatizaciji teorije skupova|last=Adžić|first=Miloš|publisher=Univerzitet u Beogradu, Filozofski fakultet|year=2014|id=|location=|pages=124.}}</ref> == Biografija == Kvajn je odrastao u [[Akron|Akronu, Ohajo]]. Diplomirao je matematiku 1930. godine, a doktorirao filozofiju na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]] 1932. Njegov mentor je bio [[Alfred Nort Vajthed]]. Tokom akademske 1932–33 godine zahvaljujući Šeldon stipendiji putovao je Evropom i tom prilikom se sastajao sa poljskim logičarima ([[Stanislav Lešnjevski]] i [[Alfred Tarski]]) i članovima [[Bečki krug|Bečkog kruga]] (uključujući [[Rudolf Karnap|Rudolfa Karnapa]]), kao i [[Logički pozitivizam|logičkim pozitivistom]] [[Alfred Dž. Ajer|Alfredom Ejerom]]. == Rad == Kvajnova doktorska teza i rane publikacije bili su iz oblasti [[Matematička logika|formalne logike]] i [[Teorija skupova|teorije skupova]]. Tek nakon Drugog svetskog rata, on je zahvaljujući seminalnim radovima iz [[Ontologija|ontologije]], [[Epistemologija|epistemologije]] i jezika postao vodeći filozof. Do šezdesetih godina 20. veka razvio je svoju „[[Naturalizovana epistemologija|naturalističku epistemologiju]]“ čiji je cilj bio da odgovori na sva osnovna pitanja znanja i značenja koristeći metode i oruđa prirodnih nauka. Kvajn je u potpunosti odbacio ideju o "prvoj filozofiji", teorijskom stajalištu koje bi prethodilo prirodnim naukama i pružalo im opravdanje. Ova gledišta su svojstvena njegovom [[Naturalizam (filozofija)|naturalizmu]]. === Odbacivanje distinkcije analitičko-sintetičko === Tridesetih i četrdesetih godina, razgovori sa [[Rudolf Karnap|Rudolfom Karnapom]], [[Nelson Gudman|Nelsonom Gudmanom]] i [[Alfred Tarski|Alfredom Tarskijem]], između ostalih, naveli su Kvajna da posumnja u održivost distinkcije između "analitičkih" iskaza - istinitih na osnovu značenja reči, kao što su "Svi mladići su neoženjeni"- i "sintetičkih" iskaza, istinitih ili lažnih na osnovu činjenica o svetu, poput "Mačka je na prostirci." Ova distinkcija bila je centralna za [[logički pozitivizam]]. Iako Kvajna uobičajeno ne spajamo sa [[Verifikacionizam|verifikacionizmom]], neki filozofi smatraju da je taj princip kompatibilan sa njegovom opštom filozofijom jezika, navodeći njegovog kolegu sa Harvarda [[B. F. Skiner]]a i njegovu analizu jezika u ''[[Verbalno ponašanje (knjiga)|Verbalnom ponašanju]]''.<ref>Prawitz, Dag. 'Quine and Verificationism.' In ''Inquiry'', Stockholm, 1994, pp 487–494</ref> Poput drugih [[Analitička filozofija|analitičkih]] filozofa pre njega, i Kvajn prihvata [[Gotlob Frege|Fregeovu]] definiciju „analitičkog“ kao „istinitog samo na osnovu značenja“. Za razliku od njih, međutim, zaključio je da je definicija u konačnici bila [[Kružna definicija|cirkularna]]. Drugim rečima, Kvajn je prihvatio da su analitički iskazi oni koji su istiniti po definiciji, a zatim je tvrdio da je pojam istine po definiciji nezadovoljavajuć. === Kvajnov holizam i ontološka relativnost === Centralne teze koje leže u osnovi [[Neodređenost prevoda|neodređenosti prevoda]] i drugih Kvajnovih teorija su [[ontološka relativnost]] i sa njom povezano učenje o holizmu. Pretpostavka Kvajnovog holizma je da su sve teorije (i njima implicirani iskazi) [[Nedovoljno određivanje|subdeterminisane]] empirijskim iskustvom (iskustvo, čulno iskustvo, empirijska evidencija). Iako je pretpostavka starih Grka da (neopažljivi) homerovski bogovi postoje - lažna, a naša pretpostavka o (neopažljivim) elektromagnetnim talasima istinita, obe pretpostavke svoju opravdanost duguju isključivo svojoj moći da objasne naše iskustvo. Kvajn "Dve dogme empirizma" zaključuje sledećim rečima: <blockquote>"Kao empirista, pojmovnu shemu nauke i dalje smatram oruđem koje, konačno, služi za predviđanje budućeg iskustva u svetlu prošlog iskustva. Fizički predmeti se u ovu situaciju pojmovno unose kao pogodni posrednici - ne definicijom u terminima iskustva, nego naprosto kao nesvodljivi poziti koji se, epistemološki posmatrano, mogu porediti sa [[Homer]]ovim bogovima. Kao fizičar, verujem u fizičke predmete, a ne u Homerove bogove; i smatram da je pogrešno verovati suprotno. Ali, sa tačke gledišta epistemološkog zasnivanja, fizički predmeti i bogovi se razlikuju samo po stepenu, ne po vrsti. Obe vrste entiteta u našoj koncepciji predstavljaju samo kulturom uslovljene pozite".<ref>{{Cite book|title=Ontološka relativnost i drugi filozofski ogledi|last=Kvajn|first=Vilard Orman|publisher=Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovića Sremski Karlovci|year=2007|isbn=978-86-7543-133-6|editor-last=Lazović|editor-first=Živan|location=Novi Sad|language=Srpski|translator-last=Grahek|translator-first=Nikola|chapter="Dve dogme empirizma"| pages = 162}}</ref> </blockquote> Kvajnov ontološki relativizam (očigledan u gornjem odlomku) naveo ga je da se složi sa [[Pierre Duhem|Pjerom Dijemom]] da će za bilo koji skup empirijske evidencije uvek postojati mnoštvo teorija koje će moći da pruže njihovo objašnjenje. Međutim, Dijemov holizam je ograničeniji od Kvajnovog. Prema Dijemu, subdeterminacija se odnosi samo na fiziku ili možda na prirodne nauke, dok se prema Kvajnu odnosi na celokupno ljudsko znanje. Dakle, iako je moguće verifikovati ili [[falsifikabilnost|falsifikovati]] čitave teorije, nije moguće verifikovati ili falsifikovati pojedinačne iskaze. Gotovo svaki iskaz može biti sačuvan, s obzirom na dovoljno radikalne modifikacije unutar teorije. Prema Kvajnu, naučna misao formira koherentnu mrežu u kojoj bi bilo koji deo mogao biti izmenjen u svetlu empirijske evidencije, i u kojoj nema empirijskog svedočanstva koje bi moglo da nametne reviziju datog dela teorije. === Egzistencija i njena suprotnost === Problem praznih imena je stara zagonetka u filozofiji, koju je Kvajn zapazio kada je napisao, <blockquote>"Ontološki problem je začuđujuće jednostavan. On se može izložiti pomoću dve jednosložne reči: "Čega ima?" Odgovor se, štaviše, može dati u jednoj reči: "Svega". Ovaj odgovor će svako prihvatiti kao istinit."<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/448437498|title=Ontološka relativnost i drugi filozofski ogledi|last=Quine, Willard Van Orman.|first=| year=2007|publisher=Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovića|others=|year=|isbn=978-86-7543-133-6|editor-last=Lazović|editor-first=Živan|location=Sremski Karlovci|translator-last=Lazović|translator-first=Živan|chapter=O onome čega ima|oclc=448437498| pages = 207}}</ref> </blockquote> Kontroverza sledi još direktnije, <blockquote>Kako možemo govoriti o [[pegaz]]u? Na šta reč "pegaz” referira? Ako je naš odgovor: „Nešto“, čini se da verujemo u mistične entitete; ako je naš odgovor: "ništa", čini se da ni o ničemu ne govorimo i da to nema nikakvog smisla? Svakako, kad smo rekli da je pegaz mitski krilati konj to je imalo smisla, i štaviše, izrekli smo istinu! Ako govorimo istinu, to mora biti istina ''o nečemu''. Dakle, ne možemo govoriti ni o čemu. </blockquote> Kvajn se opire iskušenju da kaže da su prazni termini besmisleni iz gore navedenih razloga. Umesto toga, on kaže da prvo moramo utvrditi da li naši termini referiraju ili ne, pre nego što pronađemo odgovarajući način da ih razumemo. === Epistemologija === Baš kao što je osporio tradicionalnu distinkciju analitičko-sintetičko, Kvajnova meta bila je i tradicionalna normativna [[epistemologija]]. Prema Kvajnu, tradicionalna epistemologija pokušala je da pruži opravdanje naukama, ali ova nastojanja (primer je Rudolf Karnap) nisu bila uspešna, te bismo tradicionalnu epistemologiju trebalo da zamenimo empirijskim istraživanjem o tome koji senzorni ''inputi'' daju koje teorijske ''autpute'':<ref>{{Cite web|url=http://plato.stanford.edu/entries/epistemology-naturalized/#2|title=Naturalized Epistemology|website=stanford.edu}}</ref> "Epistemologija, ili nešto nalik njoj, prosto nalazi svoje mesto kao jedno poglavlje psihologije, pa shodno tome i prirodne nauke. Ona izučava jedan prirodni fenomen, naime, čoveka kao prirodno biće. Ovaj ljudski subjekt se izlaže izvesnom eksperimentalno konstruisanom ''inputu -'' izvesnim sklopovima zračenja raznih frekvencija - i tokom vremena taj subjekt isporučuje u vidu ''autputa'' jedan opis trodimenzionalnog spoljašnjeg sveta i njegove istorije. Relacija između oskudnog ''inputa'' i bujnog ''autputa'' jeste relacija na čije istraživanje smo podstaknuti unekoliko istim onim razlozima koji su uvek podsticali epistemologiju; naime, da bismo uvideli kako su povezani svedočanstvo i teorija, i na koje načine nečija teorija o prirodi nadilazi bilo koje dostupno svedočanstvo. Međutim, upadljiva razlika između stare epistemologije i epistemološkog poduhvata u ovom novom, psihološkom okruženju, jeste u tome što sada slobodno možemo da koristimo empirijsku psihologiju".<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/448437498|title=Ontološka relativnost i drugi filozofski ogledi|last=Quine, Willard Van Orman.|first=| year=2007|publisher=Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovića|others=|year=|isbn=978-86-7543-133-6|editor-last=Lazović|editor-first=Živan|location=Sremski Karlovci|translator-last=Lazović|translator-first=Živan|chapter=Naturalistička epistemologija|oclc=448437498| pages = 199}}</ref> </blockquote> Kvajnova ideja naturalizovanja epistemologije nije univerzalno prihvaćen među savremenim filozofima. Među kritičarima najistaknutiji je [[Jaegvon Kim|Kim]].<ref>[http://plato.stanford.edu/entries/epistemology-naturalized/ "Naturalized Epistemology"]. Stanford Encyclopedia of Philosophy. Plato.stanford.edu. July 5, 2001. Accessed March 8, 2010.</ref> == U popularnoj kulturi == * [[Metaprogramiranje|Računarski program]] čiji izlaz je sopstveni izvorni kod naziva se po Kvajnu. Ovo je u upotrebu uveo [[Douglas Hofstadter|Daglas Hofštater]] u svojoj knjizi iz 1979, ''[[Gedel, Esher, Bah: Večna zlatna pletenica]].'' * Kvajn je lik u internet-stripu [[Egzistencijalni stripovi|<nowiki/>]][[:en:Existential Comics|Existential Comics]].<ref>[http://existentialcomics.com/comic/36]. Existential Comics. Accessed November 24, 2014</ref> * Muzički bend The 21st Century Monads posvetio je pesmu Kvajnu.''<ref>{{cite web|url=http://the21stcenturymonads.net/|title=The 21st Century Monads|work=the21stcenturymonads.net}}</ref> == Bibliografija == === Prevodi === * 2007, ''Ontološka relativnost i drugi filozofski ogledi'', Lazović Živan (ur.), Novi Sad: Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovića Sremski Karlovci. {{ISBN|978-86-7543-133-6}} * 1999, ''Riječ i predmet'', Zagreb: Kruzak. {{ISBN|9536463180}} == Filmografija == * Bryan Magee, ''The Ideas of Quine'', 1977. == Napomene == {{Izvori|30em}} == Dodatna literatura == * {{Cite book| ref = harv | url=https://books.google.com/books?id=Kvw-n1JIXHkC|title=The Cambridge companion to Quine|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2004|isbn=9780521639491|editor-last=Gibson|editor-first=Roger F.}} * {{Cite book| ref = harv | title=The Philosophy of W. V. Quine: An Expository Essay|last=Gibson|first=Roger F.| year=1988|publisher=[[University of South Florida]]|location=Tampa}} * {{Cite book| ref = harv | title=Enlightened Empiricism: An Examination of W. V. Quine's Theory of Knowledge| url = https://archive.org/details/enlightenedempir0000gibs |last=Gibson|first=Roger F.| year=1988|publisher=[[University of South Florida]]|location=Tampa}} * {{Cite book| ref = harv | title=Quintessence: Basic Readings from the Philosophy of W. V. Quine|last=Gibson|first=Roger F.| year=2004|publisher=[[Harvard University Press]]}} * {{Cite book| ref = harv | title=Perspectives on Quine| year=1990|publisher=[[Blackwell Publishing]]|editor-last=Gibson|editor-first=Roger F.|location=Oxford|editor-last2=Barrett|editor-first2=R.}} * Zorić, Aleksandra (2014), „O razlici između Dijemove i Kvajnove holističke teze“, ''Filozofija i društvo'' 25(1): 193–207. * Zorić, Aleksandra (2016), "Tri Kvajnove neodređenosti", ''Theoria'' 62(4): 5-22. * Lazović, Živan (2004), "Empirizam, semantika i ontologija u Kvajnovoj filozofiji", ''Belgrade Philosophical Annual'' (17): 5-25. == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://www.wvquine.org/ WVQUINE.ORG] * [http://www.nin.co.rs/2001-01/25/16304.html Nekrolog u ''NIN''-u] * [http://www.rts.rs/page/radio/sr/story/1466/radio-beograd-3/3371624/filozofske-godisnjice--govore-dusko-prelevic-i-aleksandra-zoric.html „Godišnjice rođenja značajnih svetskih i srpskih filozofa” Emisija NAUČNI SKUPOVI, Radio Beograd 3.] {{Filozofija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1908|2000|Quine, Willard Van Orman}} [[Kategorija:Američki filozofi]] [[Kategorija:Analitički filozofi]] [[Kategorija:Empiristi]] [[Kategorija:Teorija skupova]] 8k3fhqsyga0lguko64txq6r1etiatgf Vinsonov masiv 0 4664982 42714109 42320894 2026-10-27T01:05:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714109 wikitext text/x-wiki [[File:Beim Aufstieg auf den Mount Vinson - Antarktis.jpg|thumb|desno|[[Geri Winkler]] nakon uspona na Vinson - Antarktik 2004. god.]] [[File:Antarctica_relief_location_map.jpg|mini|desno|Karta Antarktika]] '''Vinson''' je naziv [[Planina|planinskog]] masiva na [[Antarktik]]u i najvišeg vrha masiva. Masiv je dug oko 21 km. i širok oko 13 km. Dio je planinskog lanca [[Sentinel]] koji je dio većeg masiva [[Ellsworth]]. Masiv je udaljen oko 1.200 kilometara od [[Južni pol|Južnog pola]] i nalazi se na početku [[Antarktičko poluostrvo|Antarktičkog poluostrva]]. Otkrilo ga je američko ratno vazduhoplovstvo 1957. god. Naziv masiva i vrha, koji su od 1. novembra 2006. godine zasebni entiteti, je prema [[USA|američkom]] kongresmenu iz države [[Georgia]] [[Carl Vinson|Carlu Vinsonu]], zbog njegove podrške istraživanju područja Antarktika.<ref name="Vinson">{{Cite web |url=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:0::NO::P5_ANTAR_ID:16082 |title=Vinsonov masiv |accessdate=11. 3. 2020 |archive-date=2020-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200616033320/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:0::NO::P5_ANTAR_ID:16082 }}</ref> S nadmorskom visinom od 4.892 metra (ili 4.897 m.<ref name="Vin"/>) najviši je vrh na Antarktiku. Prvi uspon na ovaj vrh izvela je američka desetočlana ekspedicija 1966. godine pod vodstvom [[Nicholas Clinch|Nikolasa Klinča]]. Ekspedicija iz 2001. godine bila je prva koja se uspela na vrh istočnom rutom, a također je obavila i GPS mjerenja visine vrha. Počevši od 2005. god. oko 950 ljudi popelo se na Vinson.<ref name="Vin">{{Cite web |url=http://7summits.com/vinson/vinson.htm |title=Vrh Antarktika, 4897m |accessdate=11. 3. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081001222744/http://7summits.com/vinson/vinson.htm |archive-date=2008-10-01 |url-status=dead}}</ref> Vinson je jedna od planina koja pripada grupi Sedam vrhova. Zbog toga izaziva pažnju brojnih alpinista tokom čitave godine. Brojne vodičke kompanije dovode [[Ekspedicija|ekspedicije]] alpinista na Vinson, kojima je polazište [[Čile]]. Uspon na vrh nije tehnički pretjerano zahtjevan, a neprijatnosti sa vjetrom i niskim temperaturama su uobičajene.<ref name="Vin"/> == Reference == {{reference}} {{Commonscat|Vinson Massif}} [[Kategorija:Antarktik]] [[Kategorija:Sedam vrhova]] 2nh2dai7dnnhwbnp43jv08c35sr4d87 Kontinentalna blokada 0 4670906 42714083 42712192 2026-10-26T22:44:47Z Vipz 151311 Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-56236-06|~2026-56236-06]] ([[User talk:~2026-56236-06|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 42692939 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Continental_Blockade_(1812).svg|mini|[[Karta]] [[Evropa|Evrope]] i [[Prvo Francusko Carstvo|Prvog Francuskog Carstva]] [[1812]]. <div class="legend"><span class="legend-color" style="display:inline-block; width:1.5em; height:1.5em; margin:1px 0; border:1px solid black; background-color: #008000; color:black; font-size:100%; text-align:center;"> </span> [[Prvo Francusko Carstvo]]</div> <div class="legend"><span class="legend-color" style="display:inline-block; width:1.5em; height:1.5em; margin:1px 0; border:1px solid black; background-color: #49C946; color:black; font-size:100%; text-align:center;"> </span> [[Vazal]]i [[Prvo Francusko Carstvo|Francuskog Carstva]]</div> <div class="legend"><span class="legend-color" style="display:inline-block; width:1.5em; height:1.5em; margin:1px 0; border:1px solid black; background-color: #008066; color:black; font-size:100%; text-align:center;"> </span> Kontinentalna blokada</div>]] '''Kontinentalna blokada''' ([[francuski jezik|francuski]]: ''Blocus continental'', [[engleski jezik|engleski]]: ''Continental system'') bila je [[blokada]] [[Evropa|evropskog]] [[kontinent]]a za [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|britanske]] [[trgovački brod|trgovačke brodove]], koju je osmislio [[Napoleon Bonaparte]] sa ciljem da slomi britansku [[privreda|privredu]], [[bojkot]]om [[Trgovina|trgovine]] [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|britanskom]] [[roba|robom]].<ref name=brit/> == Historija == [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] je objavio [[blokada|blokadu]] [[dekret]]ima u [[Berlin]]u ([[21. novembar]] [[1806]].) i [[Milano|Milanu]] ([[17. januar]] [[1807]].), nakon tog ni neutralni a ni [[Prvo Francusko Carstvo|francuski]] saveznici nisu smjeli [[Trgovina|trgovati]] sa [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|britanskim]] [[trgovac|trgovcima]].<ref name=brit/> Kontinentalna blokada naštetila je [[blokada|engleskim]] [[manufaktura]]ma i potaknula [[Luditi|Luditski pokret]] protiv velike [[nezaposlenost]]i koja je zavladala u [[Engleska|Engleskoj]]. S druge strane pomogla je razvoju [[manufaktura|manufakturne]] proizvodnje u nekim dijelovima [[Francuska|Francuske]], ali je naštetila nekim granama koje su zavisile o [[uvoz]]noj [[kolonijalizam|kolonijalnoj]] [[roba|robi]].<ref name=brit/> Nedostatak [[roba]] iz [[kolonijalizam|kolonija]] naročito [[šećerna trska|šećerne trske]] pomogao je da se razvije proizvodna [[šećer]]a iz [[šećerna repa|šećerne repe]].<ref name=his>{{cite web |url = http://www.sucrose.com/lhist.html |title = ''How Sugar is Made - the History'' |publisher = World of Sugar Technology |language = engleski |accessdate = 4.2. 2022 |archive-date = 2002-10-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20021020062627/http://www.sucrose.com/lhist.html |url-status = dead }}</ref> Kako je [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|Velika Britanija]] imala ogromnu premoć na [[more|moru]], provođenje te [[blokada|blokade]] pokazalo se [[katastrofa]]lnim za Napoleona. Njegovi napori da spriječi kršenje blokade i [[šverc]] previše su rastegli francuske snage i na kraju ga doveli do [[katastrofa|katastrofe]], kad je odlučio kazniti [[Rusko Carstvo]] zbog kršenja blokade - [[Francuska invazija Rusije|Inazijom na Rusiju]] [[1812]].<ref name=brit/> [[Rusko Carstvo|Ruski]] [[car]] [[Konstantin, car Rusije|Konstantin]] je pristupio blokadi [[1807]]., ali je zbog pritiska [[veleprodaja|veletrgovaca]] ipak dozvolio da se ona krši.<ref name=lex/> [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|Velika Britanija]] je na Kontinentalnu blokadu odgovorila kontra[[blokada|blokadom]] svih [[brod]]ova Francuske i njenih saveznica. Paradoksalno je da je ta mjera bila jedan od glavnih uzroka [[Rat iz 1812.|Anglo-američkog rata]] [[1812]].<ref name=brit>{{cite web |url=https://www.britannica.com/event/Continental-System |title =Continental System |publisher =Encyclopaedia Britannica |language =engleski |accessdate =4.2. 2022}}</ref> Kontinentalna blokada je formalno ukinuta u [[april]]u [[1814]]., nakon [[Napoleon Bonaparte|Napoleonovog]] [[Bitka kod Waterlooa|poraza]] i [[Burbonska restauracija|Burbonske restauracije]].<ref name=lex>{{cite web |url =https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=32923 |title =Kontinenalna blokada |publisher =Hrvatska enciklopedija LZMK |language =hrvatski |accessdate =4.2. 2022 |archive-date =2022-02-04 |archive-url =https://web.archive.org/web/20220204204517/https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=32923 |url-status =dead}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [https://www.britannica.com/event/Continental-System ''Continental System''] {{en icon}} * [https://web.archive.org/web/20220204204517/https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=32923 ''Kontinenalna blokada''] {{hr icon}} [[Kategorija:Historija Evrope]] [[Kategorija:Napoleonski ratovi]] rwkoebewvnjrw63lacy06qmhbaj6kpe Turnhout 0 4672288 42713968 42455153 2026-10-26T14:02:31Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42713968 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Turnhout | ime_genitiv =Turnhouta | izvorno_ime = | translit_jezik1 = | slika_panorama =Turnhout_-_Grote_Markt.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike =Centralni [[trg]] - Grote Markt | utemeljenje_ime= | utemeljenje_datum = | širina-stupnjevi =51 | širina-minute =19 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =04 | dužina-minute =57 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[Spisak država|država]] | lokacija_info ={{flag|Belgija}} | lokacija1_ime =[[Belgijske regije|Regija]] | lokacija1_info =[[Flandrija]] | lokacija2_ime =[[Belgijske provincije|Provincija]] | lokacija2_info =[[Antwerpen (provincija)|Antwerpen]] | lokacija3_ime =[[Belgijski arondismani|Arondisman]] | lokacija3_info = [[Turnhout (arondisman)|Turnhout]] | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe =[[gradonačelnik]] | ime_vođe =Hannes Anaf | dijelovi = | vrsta_dijelova = | površina_bilješke = | površina_ukupna =56.1 [[km²]]<ref name=city/> | površina_uža = | površina_šira = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2021]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =45,874<ref name=city/> | stanovništvo_gustoća =817.7 stan. / [[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =2300<ref name=city/> | pozivni_broj = 014<ref name=city/> | gradovi_prijatelji = | države_gradova_prijatelja = | web_stranica = | slika_lokacijska_karta_država =Belgija | slika_lokacijska_karta_opis =<center>Turnhout na karti Belgije | bilješke = }} '''Turnhout''' je [[grad]] i [[općina]] od 45,874 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/belgium/cities/ | title =''Belgium: Major Cities and Municipalities'' | accessdate =09.05. 2022. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na [[sjever]]u [[Belgija|Belgije]] u [[Antwerpen (provincija)|Provinciji Antwerpen]]. On je i [[glavni grad|administrativni centar]] [[Turnhout (arondisman)|Arondismana Turnhout]] == Geografija == Turnhout se nalazi pored [[Nizozemska|nizozemske]] [[granica|granice]], udaljen 42 [[km]] [[sjeveroistok|sjeveroistočno]] od centra [[Antwerpen]]a. Grad se prostire duž [[kanal]]a [[Dessel]]-[[Schoten]]. == Historija== [[datoteka:Nieuwe_Kaai.jpg|thumb|left|240px|Grad uz [[kanal]] noću]] Turnhout je izrastao na [[raskršće|raskršću]] dva važna [[Trgovina|trgovačka]] [[put]]a i u sjeni [[lov]]ačkog [[dvor]]a [[Brabantsko vojvodstvo|brabantskog]] [[vojvoda|vojvode]], za koji se pretpostavlja da je postojao prije [[1110]]. Uspomena na njega ogleda se u gradskom [[grb]]u na kom se nalazi [[jelen]]u bijegu.<ref name=brit/> [[Gradska prava]] prava dobio je [[1212]]. od od vojvode [[Hendrik I. od Brabanta|Hendrika I. od Brabanta]], brzo je napredovao tako da je krajem [[13. vijek]]a već imao [[beginaž]]<ref name=brit/> koji je [[1998]]. uvršten na [[UNESCO]]-vu listu [[svetska baština|svjetske baštine]] kao kolektivni lokalitet [[Flandrijski Béguinage]] <ref name=un>{{cite web | url =https://www.turnhout.be/begijnhof-werelderfgoed | title =''Begijnhof - UNESCO Werelderfgoed'' | accessdate =09.05. 2022. | language =nizozemski | publisher =Turnhout | archive-url =https://web.archive.org/web/20220511082916/https://www.turnhout.be/begijnhof-werelderfgoed | archive-date =2022-05-11 | url-status =dead}}</ref> Do [[16. vijek]]a izrastao je u bogato [[trgovište]], ali je kraj tog [[16. vijek|vijeka]] donio [[rat]]ove, [[požar]]e, [[pljačka|pljačke]] i [[epidemija|epidemije]]. Zbog ugnjetavanja i inkvizicije]], brojni građani su pobjegli u [[Nizozemska Republika|Nizozemsku Republiku]], ostavljajući Turnhout još siromašnijim.<ref name=brit/> U vrijeme [[Nizozemska revolucija|Nizozemske revolucije]], kod Turnhouta se [[1597]]. odvila [[bitka]] u kojoj je [[princ]] Maurits od [[Oranje-Nassau|Oranja]] porazio [[Špansko Carstvo|španjolske]] trupe. Nakon bitke Maurits je zauzeo [[zamak]] Turnhout. Bitka je bila prva u nizu pobjeda koje su dovele do zauzimanja posljednjih [[Španjolska Nizozemska|španjolskih]] gradova u [[Delta Rajne, Meuse i Scheldta|Delti Rajne]].<ref name=brit/> Druga bitka kod Turnhouta odvila se u [[oktobar|oktobru]] [[1789]]. u njoj je [[seljak|seljačka]] [[vojska]] porazila uvježbane [[Habsburška Monarhija|austrijske]] trupe. Vijest o pobjedi potaknula je [[ustanak]] u [[Flandrija|Flandiji]], pa su ustanici zauzeli [[Gent]], Diest, Tienen i [[Bruxelles]] i u [[januar]]u [[1790]]. proglasili Sjedinjene Belgijske Države, koje su se uspjele održati do [[decembar|decembra]] [[1790]].<ref name=brit/> [[industrija|Industrijski]] razvoj krajem [[19. vijek]]a i početkom [[20. vijek]]a omogućen je zahvaljujući prokapanju [[kanal]]a [[Dessel]]-Turnhout-[[Schoten]] ([[1844]].-[[1846]].) i izgradnji [[željeznička pruga|željezničke pruge]] [[1855]].<ref name=brit/> Dio svog teritorija izgubio je [[1859]]. kad se [[Oud-Turnhout]] osamostalio kao [[općina]]. Plan iz [[1977]]. da poveća teritorij spajanjem sa općinama [[Vosselaar]], [[Oud-Turnhout]] i [[Beerse]] nije uspio.<ref name=brit>{{cite web | url =https://www.turnhout.be/geschiedenis-3 | title =''Geschiedenis'' | accessdate =09.05. 2022. | language=nizozemski | publisher=Turnhout}}</ref> == Pobratimski gradovi == Turnhout ima [[ugovor]]e o prijateljstvu sa slijedećim gradovima<ref name=sis>{{cite web | url =https://www.turnhout.be/zustersteden | title =''Zustersteden'' | accessdate =09.05. 2022. | language=nizozemski | publisher=Turnhout}}</ref>; * {{flagicon|Njemačka}} [[Hammelburg]], [[Njemačka]] * {{flagicon|Mađarska}} [[Gödöllő]], [[Mađarska]] * {{flagicon|Kina}} [[Hanzhong]], [[Kina]] * {{flagicon|Rumunjska}} [[Vânători, Mișca|Vânători]], [[Rumunjska]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Turnhout}} *[https://www.turnhout.be/ ''Turnhout'' (službene stranice)] {{nl icon}} [[Kategorija:Gradovi u Belgiji]] [[Kategorija:Flandrija]] [[Kategorija:Svjetska baština u Belgiji]] q6qi65thscwioklp15kwx2fi6xj0zxd Šablon:Glavna stranica/styles.css 10 4674029 42714100 42687066 2026-10-27T00:02:21Z Aca 108187 bolji prag 42714100 sanitized-css text/css /* Wiki2021 Interface Contributors: P.T.Đ, DHN Year: 2021 Modified code from Vietnamese Wikipedia */ /* default layout */ .main-layout { display: grid; gap: 1rem; } .main-columns { display: grid; gap: inherit; } .main-column, .main-wide { min-width: 0; } .main-column { display: flex; flex-direction: column; gap: inherit; } /** fix bug zooming **/ .main-layout > div, .main-columns > div { max-width: 100%; } .main-column > .main-box, .main-wide > .main-box { display: flex; flex-direction: column; } .main-column > .main-box { flex: 0 1 auto; } .main-column > .main-box:last-child { flex: 1 1 auto; } .main-column > .main-box > .main-box__body, .main-wide > .main-box > .main-box__body { flex: 1 1 auto; } .main-column > .main-box > .main-box__footer, .main-column > .main-box > .main-footer, .main-wide > .main-box > .main-box__footer, .main-wide > .main-box > .main-footer { flex: 0 0 auto; } /* responsive layout */ @media (min-width: 1280px) { .main-layout { gap: 1.5rem; } .main-columns { grid-template-columns: minmax(0, 1fr) minmax(0, 1fr); align-items: stretch; } } /* tweaks WikimediaUI */ .mw-headline-number { display: none; } .main-header__right .mw-ui-quiet { padding: 6px 8px; } .main-header__right .mw-ui-quiet:hover, .main-header__right .mw-ui-quiet:focus, .main-box__title a:hover, .main-box__title a:focus, .main-box-dropdown__content > ul > li > a:hover, .main-box-dropdown__content > ul > li > a:focus { color: #0645ad; } /* tweaks .main-bottom elements */ /** .main-bottom-box **/ .main-bottom-box { margin-top: calc(1.5rem + 24px); border-top: 2px dotted #e0e0e0; } /** .main-bottom-box__icon **/ .main-bottom-box__icon { margin: -24px 0 0.5rem; } .main-bottom-box__icon img { padding: 0 1em; background-color: #fff; border-radius: 2px; } @media (max-width: 719px) { .main-bottom-box__header { margin-bottom: 1em; font-family: inherit; font-size: 1em; line-height: 1.5; } } @media (min-width: 720px) { .main-bottom-box__header { margin-bottom: 0; padding-bottom: 1rem; font-size: 1.4em; } } @media (min-width: 1000px) { .main-bottom-box__header { margin: 0 auto; width: 80%; } } /* utils */ .u-display-inline-block { display: inline-block; } .u-font-size-larger { font-size: 1.35em; } .u-text-align-center { text-align: center; } .u-plain-list > ul, .u-plain-list > ul > li { margin: 0; padding: 0; list-style: none; } .u-horizontal-list > ul { display: inline; letter-spacing: -1em; } .u-horizontal-list > ul > li { display: inline; letter-spacing: normal; } .u-horizontal-list > ul li::after { padding: 0 0.35em; content: "·"; font-weight: bold; } .u-horizontal-list > ul li:last-child::after { padding: 0; content: ""; } .u-plain-heading { margin-top: 0; padding-top: 0; border-bottom: none; } /* others */ /** thumb in .main-box **/ .main-box__body > .show-image { margin: 0.4em 0 0.4em 1em !important; } /** #main-suggestions **/ #main-suggestions { padding-top: 0.5rem; } #main-suggestions .floatright { margin-top: -2.75em; position: relative; } #main-suggestions .main-box__title { border-bottom: 1px dotted #e0e0e0; } /** when box is empty **/ .isEmpty { padding: 4.5em; color: var(--color-placeholder, #72777d); font-size: 1.3em; font-weight: bold; } /** did-you-know box **/ .subTextDYK { padding: 0.4em 1.6em 0; color: #aaa; } #main-did-you-know .main-box-dropdown__content ul li:last-of-type a { background: none; } /* Стандартные заголовки */ .main-header.main-header.main-header { border-bottom-color: transparent; margin-bottom: 0.25em; margin-top: 0; padding-bottom: 0; padding-top: 0; } body.skin-minerva .main-block h1, body.skin-minerva .main-block h2 { /* хак для Минервы в связи с [[mw:Heading HTML changes]] */ display: block; } body.skin-timeless .main-header.main-header.main-header { border-bottom-color: transparent; } /* Списки без оформления */ .main-plainlist ul { list-style: none; margin: 0; padding: 0; } .main-plainlist li { margin-bottom: 0; } /* Убираем нумерацию заголовков, создаваемую опцией «Автоматически нумеровать заголовки» на [[Служебная:Настройки#mw-prefsection-rendering]] */ .main-block .mw-headline-number { display: none; } /* Планшеты */ @media (min-width: 720px) { .main-wikimedia { padding-left: 1rem; padding-right: 1rem; } } /* Стационарные компьютеры */ @media (min-width: 1000px) { .main-wrapper { display: flex; gap: 1.5rem; /* Fixes https://phabricator.wikimedia.org/F54943102 */ flex-wrap: wrap; } .main-wrapper-column { flex: 1; } .main-wikimedia { padding-left: 1.5rem; padding-right: 1.5rem; } } /* Meta info that follows content */ .main-box__meta { margin: 0.75em 0 0; } .main-box__text-align-right { text-align: right; } 5u6fhb9p3woow5iub7exe0qnwhi8gmy Šablon:Glavna stranica/Zaglavlje/styles.css 10 4674038 42714104 42655312 2026-10-27T00:16:29Z Aca 108187 42714104 sanitized-css text/css /* Moderan dizajn zaglavlja glavne stranice. Kod preuzet sa RU Wikipedije. Napravljeno prema: https://github.com/wikimedia/wikimedia-ui-base/blob/master/wikimedia-ui-base.less https://design.wikimedia.org/style-guide/ */ .main-top { clear: both; box-sizing: border-box; background: var(--background-color-base, #fff); padding: 1rem; margin: 1rem 0; box-shadow: 0 1px 1px rgba(0, 0, 0, 0.15); border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); border-radius:2px; } .main-top-left { font-size: 1rem; } .main-top-left > p { font-size: 0.875em; margin: 0.5em 0 0; padding: 0; } .main-top-right > p { font-size: 0.875em; } body.skin-vector .main-top-left > p, body.skin-minerva .main-top-left > p, body.skin-timeless .main-top-left > p { margin: 0.32em 0; } .main-top-right { margin-top: 0.5em; } .main-top-right > ul { display: none; margin-top: 0.5rem; } .main-top-header { border-bottom: 0; margin: 0; padding: 0; font-size: 1.6em !important; } body.skin-monobook .main-top-header { line-height: 1; } .main-top-articleCount { margin: 0; padding: 0; } /* Za tablet kompjutere */ @media (min-width: 720px) { .main-top { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); border-radius: 2px; box-shadow: 0 1px 1px rgba(0, 0, 0, .15); margin-bottom: 1rem; padding: 1rem; } .main-top-right > ul { display: flex; flex-wrap: wrap; flex-direction: row-reverse; justify-content: left; column-gap: 0.5em; } .main-top-articleCount { margin-bottom: 0.5rem; } body.skin-minerva .main-top-articleCount { display: block; } .main-top-right > p { font-size: 0.875em; } } /* Стационарные компьютеры */ @media (min-width: 1000px) { .main-top { align-items: center; background-image: url(https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e3/Wikipedia_logo_letters_banner.svg); background-position: right; background-repeat: no-repeat; display: flex; margin-bottom: 1.5rem; margin-top: 0.5rem; padding-bottom: 0; padding-left: 0; padding-top: 0; } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .main-top { background-blend-mode: overlay; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .main-top { background-blend-mode: overlay; } } .main-top-left { background-image: linear-gradient( to right, var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa) 0%, var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa) 70%, rgba(248, 249, 250, 0) 100% ); flex: 2.5; padding: 2rem 0 2rem 1rem; } .main-top-right { flex: 2; margin-top: 0; text-align: right; } .main-top-right > ul { align-items: center; gap: 0.5em; justify-content: right; margin-top: 0; text-align: left; flex-flow: wrap; flex-direction: row; } .main-top-right > p { font-size: 1em; } } /* Широкие стационарные компьютеры */ @media (min-width: 1280px) { .main-top { padding-right: 1.5rem; } body.skin-minerva .main-top { padding-right: 1rem; } .main-top-left { padding-left: 1.5rem; } body.skin-minerva .main-top-left { padding-left: 1rem; } .main-top-right > p { font-size: 1em; } } rmfnx051x01127sny1shdt2ykade8p7 42714106 42714104 2026-10-27T00:33:33Z Aca 108187 fix 42714106 sanitized-css text/css /* Moderan dizajn zaglavlja glavne stranice. Kod preuzet sa RU Wikipedije. Napravljeno prema: https://github.com/wikimedia/wikimedia-ui-base/blob/master/wikimedia-ui-base.less https://design.wikimedia.org/style-guide/ */ .main-top { clear: both; box-sizing: border-box; background: var(--background-color-base, #fff); padding: 1rem; margin: 1rem 0; box-shadow: 0 1px 1px rgba(0, 0, 0, 0.15); border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); border-radius:2px; } body:not(.skin-minerva) .main-top { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); } .main-top-left { font-size: 1rem; } .main-top-left > p { font-size: 0.875em; margin: 0.5em 0 0; padding: 0; } .main-top-right > p { font-size: 0.875em; } body.skin-vector .main-top-left > p, body.skin-minerva .main-top-left > p, body.skin-timeless .main-top-left > p { margin: 0.32em 0; } .main-top-right { margin-top: 0.5em; } .main-top-right > ul { display: none; margin-top: 0.5rem; } .main-top-header { border-bottom: 0; margin: 0; padding: 0; font-size: 1.6em !important; } body.skin-monobook .main-top-header { line-height: 1; } .main-top-articleCount { margin: 0; padding: 0; } /* Za tablet kompjutere */ @media (min-width: 720px) { .main-top { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); border-radius: 2px; box-shadow: 0 1px 1px rgba(0, 0, 0, .15); margin-bottom: 1rem; padding: 1rem; } .main-top-right > ul { display: flex; flex-wrap: wrap; flex-direction: row-reverse; justify-content: left; column-gap: 0.5em; } .main-top-articleCount { margin-bottom: 0.5rem; } body.skin-minerva .main-top-articleCount { display: block; } .main-top-right > p { font-size: 0.875em; } } /* Стационарные компьютеры */ @media (min-width: 1000px) { .main-top { align-items: center; background-image: url(https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e3/Wikipedia_logo_letters_banner.svg); background-position: right; background-repeat: no-repeat; display: flex; margin-bottom: 1.5rem; margin-top: 0.5rem; padding-bottom: 0; padding-left: 0; padding-top: 0; } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .main-top { background-blend-mode: overlay; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .main-top { background-blend-mode: overlay; } } .main-top-left { background-image: linear-gradient( to right, var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa) 0%, var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa) 70%, rgba(248, 249, 250, 0) 100% ); flex: 2.5; padding: 2rem 0 2rem 1rem; } .main-top-right { flex: 2; margin-top: 0; text-align: right; } .main-top-right > ul { align-items: center; gap: 0.5em; justify-content: right; margin-top: 0; text-align: left; flex-flow: wrap; flex-direction: row; } .main-top-right > p { font-size: 1em; } } /* Широкие стационарные компьютеры */ @media (min-width: 1280px) { .main-top { padding-right: 1.5rem; } body.skin-minerva .main-top { padding-right: 1rem; } .main-top-left { padding-left: 1.5rem; } body.skin-minerva .main-top-left { padding-left: 1rem; } .main-top-right > p { font-size: 1em; } } h23m24muq5lg0yu7a1n5xswr3x2nb32 Šablon:Glavna stranica/Odlomak/styles.css 10 4674362 42714103 42653577 2026-10-27T00:15:23Z Aca 108187 unificiram 42714103 sanitized-css text/css /* CREDIT TO VIETNAMESE WIKIPEDIA: https://vi.wikipedia.org/wiki/Bản_mẫu:Wiki2021/Khung/styles.css Modifications done by sh.wikipedia.org editors (see history log) for better contrast on the dark mode */ /* .main-box */ .main-box { box-sizing: border-box; background: var(--background-color-base, #fff); padding: 1rem; box-shadow: 0 1px 1px rgba( 0, 0, 0, 0.15 ); border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); border-radius: 2px; margin: 0; } /* .main-box__header */ .main-box__header { display: flex; align-items: center; margin-bottom: 0.65rem; overflow: hidden; } /* colors according to mode */ /* default light mode */ .main-box__header.-header-box-color-gray { background-color: #f2f2f2; } .main-box__header.-header-box-color-gold { background-color: #fcf4db; } .main-box__header.-header-box-color-green { background-color: #d4efdf; } .main-box__header.-header-box-color-purple { background-color: #f1e1f7; } .main-box__header.-header-box-color-blue { background-color: #d5ebf8; } .main-box__header.-header-box-color-red { background-color: #fbdddd; } .main-box__header.-header-box-color-orange { background-color: #fcebdb; } .main-box__header.-header-box-color-medium-violet-red { background-color: #f9e0f0; } .main-box__header.-header-box-color-olive { background-color: #ececd9; } .main-box__header.-header-box-color-light-slate-gray { background-color: #e6e8ec; } /* night mode (user preference) */ @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .main-box__header.-header-box-color-gray { background-color: DimGray; } html.skin-theme-clientpref-night .main-box__header.-header-box-color-gold { background-color: DarkGoldenRod; } html.skin-theme-clientpref-night .main-box__header.-header-box-color-green { background-color: #1F6F40; } html.skin-theme-clientpref-night .main-box__header.-header-box-color-purple { background-color: #663399; } html.skin-theme-clientpref-night .main-box__header.-header-box-color-blue { background-color: #2A4D6A; } html.skin-theme-clientpref-night .main-box__header.-header-box-color-red { background-color: Brown; } html.skin-theme-clientpref-night .main-box__header.-header-box-color-orange { background-color: #7A3F14; } html.skin-theme-clientpref-night .main-box__header.-header-box-color-medium-violet-red { background-color: MediumVioletRed; } html.skin-theme-clientpref-night .main-box__header.-header-box-color-olive { background-color: #4E5A1F; } html.skin-theme-clientpref-night .main-box__header.-header-box-color-light-slate-gray { background-color: #4D5A66; } } /* os dark mode (system preference) */ @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .main-box__header.-header-box-color-gray { background-color: DimGray; } html.skin-theme-clientpref-os .main-box__header.-header-box-color-gold { background-color: DarkGoldenRod; } html.skin-theme-clientpref-os .main-box__header.-header-box-color-green { background-color: #1F6F40; } html.skin-theme-clientpref-os .main-box__header.-header-box-color-purple { background-color: #663399; } html.skin-theme-clientpref-os .main-box__header.-header-box-color-blue { background-color: #2A4D6A; } html.skin-theme-clientpref-os .main-box__header.-header-box-color-red { background-color: Brown; } html.skin-theme-clientpref-os .main-box__header.-header-box-color-orange { background-color: #7A3F14; } html.skin-theme-clientpref-os .main-box__header.-header-box-color-medium-violet-red { background-color: MediumVioletRed; } html.skin-theme-clientpref-os .main-box__header.-header-box-color-olive { background-color: #4E5A1F; } html.skin-theme-clientpref-os .main-box__header.-header-box-color-light-slate-gray { background-color: #4D5A66; } } .main-box__icon { padding: 1.125rem; background-size: 1.25rem; background-position: center; background-repeat: no-repeat; } /** icon modifier **/ .main-box__icon.-icon-star { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ca/OOjs_UI_icon_unStar-invert.svg); } .main-box__icon.-icon-help { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c0/OOjs_UI_icon_help-ltr-invert.svg); } .main-box__icon.-icon-newspaper { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7a/OOjs_UI_icon_newspaper-ltr-invert.svg); } .main-box__icon.-icon-calendar { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f7/OOjs_UI_icon_calendar-ltr-invert.svg); } .main-box__icon.-icon-book { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9c/OOjs_UI_icon_book-ltr-invert.svg); } .main-box__icon.-icon-edit { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/00/OOjs_UI_icon_edit-ltr-invert.svg); } .main-box__icon.-icon-bell { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d7/OOjs_UI_icon_bellOn-rtl-invert.svg); } .main-box__icon.-icon-megaphone { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/45/Echo_%28Notifications%29_megaphone-ltr-invert.svg); } .main-box__icon.-icon-clock { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/OOjs_UI_icon_clock-invert.svg); } .main-box__icon.-icon-info { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1a/OOjs_UI_icon_information-invert.svg); } .main-box__icon.-icon-palette { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/db/Font_Awesome_5_solid_palette_white.svg); } .main-box__icon.-icon-wikimedia { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/37/Wikimedia_logo_white.svg); } /** icon box color modifier **/ .main-box__icon.-icon-box-color-gray { background-color: #bdbdbd; } .main-box__icon.-icon-box-color-gold { background-color: #F2C94C; } .main-box__icon.-icon-box-color-green { background-color: #27ae60; } .main-box__icon.-icon-box-color-purple { background-color: #bb6bd9; } .main-box__icon.-icon-box-color-blue { background-color: #2d9cdb; } .main-box__icon.-icon-box-color-red { background-color: #eb5757; } .main-box__icon.-icon-box-color-orange { background-color: #f2994a; } .main-box__icon.-icon-box-color-medium-violet-red { background-color: #e066b4; } .main-box__icon.-icon-box-color-olive { background-color: #9a9a02; } .main-box__icon.-icon-box-color-light-slate-gray { background-color: #828EA1; } .main-box__title { flex: 1; margin: 0; padding: 0 0.75em; border-bottom: 0; font-family: inherit; font-weight: bold; font-size: 1.2em; white-space: nowrap; overflow: hidden; text-overflow: ellipsis; } .main-box__title a { color: inherit; text-decoration: none; } /** .main-box modifier **/ .main-box.-plain { border: none; box-shadow: none; } .main-box.-plain .main-box__header { background: none; } .main-box.-plain .main-box__icon { display: none; } .main-box.-plain .main-box__title { padding: 0; } /* .main-box__body */ .main-box__body p:last-of-type { margin-bottom: 0; } /* .main-box__body */ .main-box__body p:first-of-type { margin-top: 0; } /* .main-box__body */ .main-box__body ul:first-of-type { margin-top: 0; } .main-weekly-image-empty { box-sizing: border-box; margin-left: auto; margin-right: auto; max-width: 100%; width: 100%; } /* fix bug on minerva */ body.skin-minerva .main-box__body > ul { margin-left: 0.5em; } /* .main-box__footer */ .main-box__footer { display: flex; margin: 1rem 0 -0.175rem; min-width: 0; padding-top: 0.7rem; border-top: 1px solid #e0e0e0; position: relative; } .main-footer-scroll { align-items: center; display: flex; flex: 1 1 auto; flex-wrap: nowrap; justify-content: flex-end; min-width: 0; position: relative; width: 100%; } .main-footer-actions { flex: 1 1 auto; min-width: 0; overflow: hidden; position: relative; } .main-footer-actions > ul { align-items: center; display: flex; flex-wrap: nowrap; justify-content: flex-start; margin: 0; overflow-x: auto; overflow-y: hidden; padding: 0 1.5rem 0 0; white-space: nowrap; } .main-footer-actions > ul > li { flex: 0 0 auto; } .main-footer-actions .mw-ui-button, .main-footer-actions .cdx-button { min-height: inherit; white-space: nowrap; } /* Desni fade u JS/mobilnom web režimu */ .main-footer-actions::after { background: linear-gradient( to right, rgba( 255, 255, 255, 0 ), var( --background-color-base, #fff ) ); bottom: 0; content: ""; position: absolute; right: 0; top: 0; width: 1.5rem; z-index: 2; } /* Meni */ .main-footer-menu { align-items: stretch; display: flex; flex: 0 0 auto; position: relative; } .main-footer-menuToggle { align-items: center; display: flex; float: none; height: 100%; opacity: 0.87; position: relative; } .main-footer-menuToggle:hover { opacity: 0.51; } /* Izbornik */ .main-footer-menuDropdown { background: var(--background-color-base, #fff); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-radius: 2px; box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba( 0, 0, 0, 0.25 ); max-width: 15em; position: absolute; right: 0; top: 100%; white-space: nowrap; z-index: 100; } .main-footer-menuDropdown a { box-sizing: border-box; display: flex; justify-content: flex-start; text-align: left; width: 100%; } .main-footer-menuDropdown ul { margin: 0; padding: 0; width: 100%; } .main-footer-menuDropdown li { display: block; margin: 0; width: 100%; } .main-footer-menuDropdown .mw-ui-button, .main-footer-menuDropdown .cdx-button { box-sizing: border-box; display: flex; justify-content: flex-start; text-align: left; width: 100%; } .main-footer-menuToggle .mw-collapsible-toggle-placeholder { display: none; } .main-footer-menuToggle .mw-collapsible-toggle { height: 100%; left: 0; position: absolute; top: 0; width: 100%; } .main-footer-menuToggle .mw-collapsible-toggle::before, .main-footer-menuToggle .mw-collapsible-toggle::after, .main-footer-menuToggle .mw-collapsible-toggle > * { opacity: 0; } .main-footer-menuToggle .mw-collapsible-text { display: none; } /* Cijelo podnožje je jedan skrolabilni red na pregledniku bez JS */ html.client-nojs .main-footer-scroll, body.pcs-theme-default .main-footer-scroll, body.pcs-theme-dark .main-footer-scroll, body.pcs-theme-sepia .main-footer-scroll, body.pcs-theme-black .main-footer-scroll { box-sizing: border-box; flex-basis: calc( 100% + 2rem ); flex-grow: 0; flex-shrink: 0; justify-content: flex-start; margin-left: -1rem; margin-right: -1rem; mask-image: linear-gradient( to right, transparent, transparent 0.75rem, #000 1.2rem, #000 calc( 100% - 1.2rem ), transparent calc( 100% - 0.75rem ), transparent ); max-width: none; overflow-x: auto; overflow-y: hidden; padding-left: 1rem; padding-right: 1rem; white-space: nowrap; width: calc( 100% + 2rem ); } html.client-nojs .main-footer-actions, body.pcs-theme-default .main-footer-actions, body.pcs-theme-dark .main-footer-actions, body.pcs-theme-sepia .main-footer-actions, body.pcs-theme-black .main-footer-actions { flex: 0 0 auto; min-width: 0; overflow: visible; position: static; width: auto; } html.client-nojs .main-footer-actions::after, body.pcs-theme-default .main-footer-actions::after, body.pcs-theme-dark .main-footer-actions::after, body.pcs-theme-sepia .main-footer-actions::after, body.pcs-theme-black .main-footer-actions::after { display: none; } html.client-nojs .main-footer-actions > ul, body.pcs-theme-default .main-footer-actions > ul, body.pcs-theme-dark .main-footer-actions > ul, body.pcs-theme-sepia .main-footer-actions > ul, body.pcs-theme-black .main-footer-actions > ul { overflow: visible; padding-right: 0; } html.client-nojs .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible), body.pcs-theme-default .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible), body.pcs-theme-dark .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible), body.pcs-theme-sepia .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible), body.pcs-theme-black .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) { align-items: center; display: flex; flex: 0 0 auto; max-width: none; min-width: 0; overflow: visible; position: static; width: auto; } html.client-nojs .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible)::before, body.pcs-theme-default .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible)::before, body.pcs-theme-dark .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible)::before, body.pcs-theme-sepia .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible)::before, body.pcs-theme-black .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible)::before { border-left: 1px solid var( --border-color-subtle, #c8ccd1 ); color: var( --color-subtle, #54595d ); content: "Dodatne radnje:"; flex: 0 0 auto; font-weight: bold; margin-left: 1.25em; margin-right: 0.75em; padding-left: 1.25em; } html.client-nojs .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuToggle, body.pcs-theme-default .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuToggle, body.pcs-theme-dark .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuToggle, body.pcs-theme-sepia .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuToggle, body.pcs-theme-black .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuToggle { display: none; } html.client-nojs .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown, body.pcs-theme-default .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown, body.pcs-theme-dark .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown, body.pcs-theme-sepia .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown, body.pcs-theme-black .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown { background: none; border: 0; box-shadow: none; display: block !important; max-width: none; min-width: 0; overflow: visible; position: static; right: auto; top: auto; white-space: nowrap; } html.client-nojs .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown ul, body.pcs-theme-default .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown ul, body.pcs-theme-dark .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown ul, body.pcs-theme-sepia .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown ul, body.pcs-theme-black .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown ul { align-items: center; display: flex; flex-wrap: nowrap; justify-content: flex-start; margin: 0; overflow: visible; padding: 0; white-space: nowrap; width: auto; } html.client-nojs .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown li, body.pcs-theme-default .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown li, body.pcs-theme-dark .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown li, body.pcs-theme-sepia .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown li, body.pcs-theme-black .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown li { flex: 0 0 auto; margin: 0; width: auto; } html.client-nojs .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown .mw-ui-button, html.client-nojs .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown .cdx-button, body.pcs-theme-default .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown .mw-ui-button, body.pcs-theme-default .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown .cdx-button, body.pcs-theme-dark .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown .mw-ui-button, body.pcs-theme-dark .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown .cdx-button, body.pcs-theme-sepia .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown .mw-ui-button, body.pcs-theme-sepia .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown .cdx-button, body.pcs-theme-black .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown .mw-ui-button, body.pcs-theme-black .main-footer-menu:not(.mw-made-collapsible) .main-footer-menuDropdown .cdx-button { margin-bottom: 0; white-space: nowrap; width: auto; } /* responsive */ @media (min-width: 720px) { /* .main-box */ .main-box { padding: 1rem; background: var(--background-color-base, #fff); border-width: 1px; } } lnjjnwrdqprx76ddwngwq9cwnc9mxy2 Korisnik:Zavičajac/igralište 2 4676787 42713975 42713875 2026-10-26T14:15:16Z Zavičajac 76707 42713975 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Inuitski bubnjarski plesovi i pjesme |slika = |godina = 2008. |regija = Amerika |id = 01696 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/inuit-drum-dancing-and-singing-01696 |država = {{flag|Danska}} }} '''Inuitski bubnjarski plesovi i pjesme''' autohtoni su oblici inuitskog umjetničkog izražavanja i glazbe na Grenlandu. Često se izvode tijekom državnih praznika, svečanih proslava i društvenih događanja, od strane jedne osobe ili grupe. Jedan bubnjarski plesač također može nastupati u zboru. Tijekom bubnjarskog plesa, izvođač lagano savija koljena, blago se naginjući naprijed. Bubanj, ili qilaat, podiže se i spušta u različitim smjerovima, a štap od kosti ili drveta ritmički udara o okvir bubnja kako bi proizveo oštar, odjekujući, udaraljkaški ritam. Bubnjarska pjesma je lirska naracija koja pruža melodičnu pratnju monotonom ritmu bubnja. Bubnjarske pjesme često se dotiču iskustava i aktivnosti svakodnevnog života na Grenlandu, a uobičajene teme uključuju ljubav, čežnju, humor i lov. Za grenlandske Inuite, ples na bubnjevima i pjevanje utjelovljuju zajednički identitet i osjećaj zajedništva, kao i sredstvo za stvaranje kontinuiteta između prošlosti i sadašnjosti. Te se prakse na Grenlandu doživljavaju kao simboli jednakosti i univerzalno se prepoznaju kao da pripadaju svima, bez obzira na dob, spol, društveni status ili političke stavove. == Nematerijalna kulturna baština == Inuitski bubnjarski plesovi i pjesme upisani su u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa Danske.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/inuit-drum-dancing-and-singing-01696 UNESCO: Inuitski bubnjarski plesovi i pjesme - Pristupljeno, 19. oktobar 2026]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 16. zasjedanju koje je održano od 13. do 18. decembra 2021. god. elektronskim putem [[Istanbul]]u, [[Turska]].<ref name="peru">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/denmark-DK |title= Nematerijalna kulturna baština u Peruu |work= UNESCO |access-date= 19. oktobar 2026.}}{{en}}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Uros islands}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Danskoj] aldj5xrxtahsvu90pqdulle88vs9b15 42714024 42713975 2026-10-26T15:41:07Z Zavičajac 76707 42714024 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Inuitski bubnjarski ples i pjesma |slika = |godina = 2008. |regija = Amerika |id = 01696 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/inuit-drum-dancing-and-singing-01696 |država = {{flag|Danska}} }} '''Inuitski bubnjarski ples i pjesma''' autohtoni su oblici inuitskog umjetničkog izražavanja i glazbe na Grenlandu. Često se izvode tijekom državnih praznika, svečanih proslava i društvenih događanja, od strane jedne osobe ili grupe. Jedan bubnjarski plesač također može nastupati u zboru. Tijekom bubnjarskog plesa, izvođač lagano savija koljena, blago se naginjući naprijed. Bubanj, ili qilaat, podiže se i spušta u različitim smjerovima, a štap od kosti ili drveta ritmički udara o okvir bubnja kako bi proizveo oštar, odjekujući, udaraljkaški ritam. Bubnjarska pjesma je lirska naracija koja pruža melodičnu pratnju monotonom ritmu bubnja. Bubnjarske pjesme često se dotiču iskustava i aktivnosti svakodnevnog života na Grenlandu, a uobičajene teme uključuju ljubav, čežnju, humor i lov. Za grenlandske Inuite, ples na bubnjevima i pjevanje utjelovljuju zajednički identitet i osjećaj zajedništva, kao i sredstvo za stvaranje kontinuiteta između prošlosti i sadašnjosti. Te se prakse na Grenlandu doživljavaju kao simboli jednakosti i univerzalno se prepoznaju kao da pripadaju svima, bez obzira na dob, spol, društveni status ili političke stavove. == Nematerijalna kulturna baština == Inuitski bubnjarski plesovi i pjesme upisani su u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa Danske.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/inuit-drum-dancing-and-singing-01696 UNESCO: Inuitski bubnjarski plesovi i pjesme - Pristupljeno, 19. oktobar 2026]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 16. zasjedanju koje je održano od 13. do 18. decembra 2021. god. elektronskim putem [[Istanbul]]u, [[Turska]].<ref name="peru">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/denmark-DK |title= Nematerijalna kulturna baština u Peruu |work= UNESCO |access-date= 19. oktobar 2026.}}{{en}}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Uros islands}} [[Kategorija:Inuiti]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Danskoj] lqzdhy08w2ujpgkbomqykkjt2ej6tvv 42714056 42714024 2026-10-26T19:37:12Z Zavičajac 76707 42714056 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Predio izuzetnih odlika Klisura Đetinje | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = V | slika = File:Uzice west Velika Brana IMG 9792.JPG | širina_slike = | opis_slike = | karta = | lokacija = Banat | najbliži_grad = [[Užice]], [[Čajetina]], {{flag|Srbija}} | koordinate = 45° 15′ 29.42″ N 20° 36′ 18.71″ E | površina = 8,53 | oznaka = Vrsta: Predio izuzetnih odlika<br/>Značaj: I kategorija<br/>Režim zaštite II (281,26 ha) i III (571,87 ha) stepena | ovlaštenje = | osnivanje = 2023.<ref name="Potamišje">{{Cite web |url= https://pzzp.rs/aktuelnosti/item/1201-vlada-republike-srbije-proglasila-zasticenim-predeo-izuzetnih-odlika-potamisje.html |title= VLADA REPUBLIKE SRBIJE PROGLASILA ZAŠTIĆENIM PREDEO IZUZETNIH ODLIKA "POTAMIŠJE" |work= Pokrajinski zavod za zaštitu prirode |accessdate= 10. mart. 2025}}</ref><ref name="WDPA">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555761745 |title= Potamišje |work= WDPA, protected planet |accessdate= 20. mart 2025.}}</ref> | utemeljenje = | imenovanje = | posjetitelji_br = | posjetitelji_god = | posjetitelji_ref = | upravljačko tijelo = | administrator = | upravitelj = Turistička organizacija Užice | vlasnik = | svjetska_baština = | url = }} '''Predio izuzetnih odlika Klisura Đetinje''' je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićeno područje]] koje se prostire neprekinuto od državne granice [[Srbija|Srbije]] i [[Rumunija|Rumunije]] do mosta na rijeci koji povezuje [[Opovo]] i put [[Zrenjanin]]-[[Beograd]]. Administrativno pripada teritorijama opština: Zrenjanin, [[Sečanj]], [[Kovačica]] i Opovo. Potamišje je prostrana aluvijalna ravan rijeke [[Tamiš]] koju odlikuju jedinstveni i međusobno povezani mozaik vlažnih livada i pašnjaka, aluvijalnih šuma, starih dijelova riječnog toka, odsečenih meandara, bara, mezofilnih livada, zaslanjenih livada i šumo-stepa.<ref name="Potamiš">{{Cite web |url= https://www.ekologija.gov.rs/saopstenja/vesti/srbija-dobila-novo-zasticeno-prirodno-dobro-predeo-izuzetnih-odlika-potamisje |title= Srbija dobila novo zaštićeno prirodno dobro - Predeo izuzetnih odlika Poatamišje |work= Ministarstvo zaštite životne sredine |accessdate= 10. mart. 2025. |archive-date= 2024-06-03 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240603171951/https://www.ekologija.gov.rs/saopstenja/vesti/srbija-dobila-novo-zasticeno-prirodno-dobro-predeo-izuzetnih-odlika-potamisje |url-status= dead }}</ref> Unutar ove ravni, u periodu visokog vodostaja, Tamiš se slobodno razliva do prirodnih granica inundacionog područja. Upravo redovno plavlјenje (iako regulisano radom dvaju ustava) je temelјni fenomen ovog područja. Poplave, kao i mozaik staništa koji one kreiraju i čije parametre određuju, čine ovo područje dinamičnim i funkcionalnim plavnim prostorom, i omogućavaju životne uslove izuzetno velikom broju strogo zaštićenih i zaštićenih biljnih i životinjskih vrsta.<ref name="Potamišje"/> Tradicionalno oblikovan pejzaž Predjela izuzenih odlika Potamišje rezultat je stare tradicije ekstenzivnog pašarenja, prisustva još uvek značajno velikog broja stoke koja se uzgaja u naselјima na obodu zaštićenog područja i izuzetne dinamike kretanja stada mješovitog sastava, među kojima su i autohtona rasa ovaca, banatska cigaja. [[Šaran]]ski ribnjaci (ukupno sedam) čine sastavni dio [[Ekologija|ekološke]] cjeline Potamišja, i predstavlјaju nezamjenjivo značajna mesta reprodukcije i seobe strogo zaštićenih vrsta ptica, posebno kolonijalnih vrsta vodenih ptica. == Zaštićeno područje == U Potamišju je registrovano 606 taksona viših bilјaka, 49 vrsta beskičmenjaka nacionalnog i međunarodnog značaja, 42 vrste [[riba]], 11 vrsta [[Vodozemci|vodozemaca]], 9 vrsta [[Gmizavci|gmizavaca]], 257 vrsta ptica i 58 vrsta sisara. Za ovo područje kuriozitet su i četiri staništa Tiskog cvijeta. To je vrsta koje obitava na Tisi, ali se roji i na Tamišu. Kada je riječ o flori, za mnoge vrste ovo je ili jedini ili najvažniji lokalitet u Srbiji, Osim što predstavlјa stanište autohtonih životinjskih i bilјnih vrsta, posebnu vrijednost ovom području daje i Memorijalni kompleks Mihajla Pupina, koji predstavlјa kulturno dobro od izuzetnog značaja. Proglašenjem Potamišja značajno je povećan i procenat zaštićenih područja u Vojvodini, što je sada oko 10 %. [[File:Cegonha-branca, White Stork (49645814831).jpg|mini|lijevo|180px|[[Bijela roda]] (''Ciconia ciconia'') - Perje im je, izuzev crnih krila, prljavo bijelo, kljun dug i upadljivo crven, noge krvavo crvene, dok je gola mrlja oko očiju sivkasto - crvena. Visoka 1,10m, a raspon krila iznosi 2,24m.<ref name="bjela roda">{{Cite web |url= https://www.gimnazijaso.edu.rs/gornje-podunavlje/zivotinje/ptice/bela-roda.php |title= Bijela roda Ciconia ciconia |work= Gornje Podunavlje - www.gimnazijaso.edu.rs |accessdate= 17. 3. 2025}}</ref>]] === Predio izuzetnih odlika === Uredbom Vlade Republike Srbije 2023. godine, Potamišje je proglašeno [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja i svrstano je u I kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode ([[Zaštićeni krajolik]]), kako je navedeno u [[WDPA]] evidanciji.<ref name="WDPA"/> Na području predjela izuzetnih odlika utrvđena su tri stepena režima zaštite I, II i III stepena. Režim zaštite I stepena na maloj površini od 27,14 ha) u jednoj očuvanoj mrtvaji kod Šurjana u opštini Sečanj, režim zaštite II stepena obuhvata površinu 12.258,39 ha, a III stepena 11.074,25 ha. === Područje značajno za ptice === Unutar granica zaštićenog područja nalazi se međunarodno [[Lista značajnih područja za ptice u Srbiji|značajno područje za ptice]] ([[Značajna područja za ptice|''Important Bird Areas – IBA'']]). U njemu je registrovano 257 vrsta ptica. Posebno su značajna mjesta gniježđenja strogo zaštićene vrste [[Bijela roda|bijele rode]] (''Ciconia ciconia''). Oko 25 procenata parova ove vrste u Srbiji gnijezdi se u njima i reprodukuje. == Vanjske veze == * {{Cite web |url= https://rtv.rs/sr_lat/vojvodina/predeo-izuzetnih-odlika-potamisje-novo-zasticeno-podrucje-(audio)_1495894.html |title= Predeo izuzetnih odlika "Potamišje", novo zaštićeno područje (AUDIO) |work= Radio televizija Vojvodine |accessdate= 22. mart. 2025}} == Izvori == {{Izvori}} {{Portal|Srbija}} {{DEFAULTSORT:P, }} [[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]] [[Kategorija:Značajna područja za ptice u Srbiji]] [[Kategorija:Zrenjanin]] [[Kategorija:Kovačica]] 8mscgcnxfykwe8zsk3kvk3a07akjqlg 42714057 42714056 2026-10-26T19:39:08Z Zavičajac 76707 42714057 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Predio izuzetnih odlika Klisura Đetinje | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = V | slika = File:Uzice west Velika Brana IMG 9792.JPG | širina_slike = | opis_slike = | karta = | lokacija = Banat | najbliži_grad = [[Užice]], [[Čajetina]], {{flag|Srbija}} | koordinate = 45° 15′ 29.42″ N 20° 36′ 18.71″ E | površina = 8,53 | oznaka = Vrsta: Predio izuzetnih odlika<br/>Značaj: III kategorija<br/>Režim zaštite II (281,26 ha) i III (571,87 ha) stepena | ovlaštenje = | osnivanje = 2023.<ref name="Potamišje">{{Cite web |url= https://pzzp.rs/aktuelnosti/item/1201-vlada-republike-srbije-proglasila-zasticenim-predeo-izuzetnih-odlika-potamisje.html |title= VLADA REPUBLIKE SRBIJE PROGLASILA ZAŠTIĆENIM PREDEO IZUZETNIH ODLIKA "POTAMIŠJE" |work= Pokrajinski zavod za zaštitu prirode |accessdate= 10. mart. 2025}}</ref><ref name="WDPA">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555761745 |title= Potamišje |work= WDPA, protected planet |accessdate= 20. mart 2025.}}</ref> | utemeljenje = | imenovanje = | posjetitelji_br = | posjetitelji_god = | posjetitelji_ref = | upravljačko tijelo = | administrator = | upravitelj = Turistička organizacija Užice | vlasnik = | svjetska_baština = | url = }} '''Predio izuzetnih odlika Klisura Đetinje''' je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićeno područje]] koje se prostire neprekinuto od državne granice [[Srbija|Srbije]] i [[Rumunija|Rumunije]] do mosta na rijeci koji povezuje [[Opovo]] i put [[Zrenjanin]]-[[Beograd]]. Administrativno pripada teritorijama opština: Zrenjanin, [[Sečanj]], [[Kovačica]] i Opovo. Potamišje je prostrana aluvijalna ravan rijeke [[Tamiš]] koju odlikuju jedinstveni i međusobno povezani mozaik vlažnih livada i pašnjaka, aluvijalnih šuma, starih dijelova riječnog toka, odsečenih meandara, bara, mezofilnih livada, zaslanjenih livada i šumo-stepa.<ref name="Potamiš">{{Cite web |url= https://www.ekologija.gov.rs/saopstenja/vesti/srbija-dobila-novo-zasticeno-prirodno-dobro-predeo-izuzetnih-odlika-potamisje |title= Srbija dobila novo zaštićeno prirodno dobro - Predeo izuzetnih odlika Poatamišje |work= Ministarstvo zaštite životne sredine |accessdate= 10. mart. 2025. |archive-date= 2024-06-03 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240603171951/https://www.ekologija.gov.rs/saopstenja/vesti/srbija-dobila-novo-zasticeno-prirodno-dobro-predeo-izuzetnih-odlika-potamisje |url-status= dead }}</ref> Unutar ove ravni, u periodu visokog vodostaja, Tamiš se slobodno razliva do prirodnih granica inundacionog područja. Upravo redovno plavlјenje (iako regulisano radom dvaju ustava) je temelјni fenomen ovog područja. Poplave, kao i mozaik staništa koji one kreiraju i čije parametre određuju, čine ovo područje dinamičnim i funkcionalnim plavnim prostorom, i omogućavaju životne uslove izuzetno velikom broju strogo zaštićenih i zaštićenih biljnih i životinjskih vrsta.<ref name="Potamišje"/> Tradicionalno oblikovan pejzaž Predjela izuzenih odlika Potamišje rezultat je stare tradicije ekstenzivnog pašarenja, prisustva još uvek značajno velikog broja stoke koja se uzgaja u naselјima na obodu zaštićenog područja i izuzetne dinamike kretanja stada mješovitog sastava, među kojima su i autohtona rasa ovaca, banatska cigaja. [[Šaran]]ski ribnjaci (ukupno sedam) čine sastavni dio [[Ekologija|ekološke]] cjeline Potamišja, i predstavlјaju nezamjenjivo značajna mesta reprodukcije i seobe strogo zaštićenih vrsta ptica, posebno kolonijalnih vrsta vodenih ptica. == Zaštićeno područje == U Potamišju je registrovano 606 taksona viših bilјaka, 49 vrsta beskičmenjaka nacionalnog i međunarodnog značaja, 42 vrste [[riba]], 11 vrsta [[Vodozemci|vodozemaca]], 9 vrsta [[Gmizavci|gmizavaca]], 257 vrsta ptica i 58 vrsta sisara. Za ovo područje kuriozitet su i četiri staništa Tiskog cvijeta. To je vrsta koje obitava na Tisi, ali se roji i na Tamišu. Kada je riječ o flori, za mnoge vrste ovo je ili jedini ili najvažniji lokalitet u Srbiji, Osim što predstavlјa stanište autohtonih životinjskih i bilјnih vrsta, posebnu vrijednost ovom području daje i Memorijalni kompleks Mihajla Pupina, koji predstavlјa kulturno dobro od izuzetnog značaja. Proglašenjem Potamišja značajno je povećan i procenat zaštićenih područja u Vojvodini, što je sada oko 10 %. [[File:Cegonha-branca, White Stork (49645814831).jpg|mini|lijevo|180px|[[Bijela roda]] (''Ciconia ciconia'') - Perje im je, izuzev crnih krila, prljavo bijelo, kljun dug i upadljivo crven, noge krvavo crvene, dok je gola mrlja oko očiju sivkasto - crvena. Visoka 1,10m, a raspon krila iznosi 2,24m.<ref name="bjela roda">{{Cite web |url= https://www.gimnazijaso.edu.rs/gornje-podunavlje/zivotinje/ptice/bela-roda.php |title= Bijela roda Ciconia ciconia |work= Gornje Podunavlje - www.gimnazijaso.edu.rs |accessdate= 17. 3. 2025}}</ref>]] === Predio izuzetnih odlika === Uredbom Vlade Republike Srbije 2023. godine, Potamišje je proglašeno [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja i svrstano je u I kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode ([[Zaštićeni krajolik]]), kako je navedeno u [[WDPA]] evidanciji.<ref name="WDPA"/> Na području predjela izuzetnih odlika utrvđena su tri stepena režima zaštite I, II i III stepena. Režim zaštite I stepena na maloj površini od 27,14 ha) u jednoj očuvanoj mrtvaji kod Šurjana u opštini Sečanj, režim zaštite II stepena obuhvata površinu 12.258,39 ha, a III stepena 11.074,25 ha. === Područje značajno za ptice === Unutar granica zaštićenog područja nalazi se međunarodno [[Lista značajnih područja za ptice u Srbiji|značajno područje za ptice]] ([[Značajna područja za ptice|''Important Bird Areas – IBA'']]). U njemu je registrovano 257 vrsta ptica. Posebno su značajna mjesta gniježđenja strogo zaštićene vrste [[Bijela roda|bijele rode]] (''Ciconia ciconia''). Oko 25 procenata parova ove vrste u Srbiji gnijezdi se u njima i reprodukuje. == Vanjske veze == * {{Cite web |url= https://rtv.rs/sr_lat/vojvodina/predeo-izuzetnih-odlika-potamisje-novo-zasticeno-podrucje-(audio)_1495894.html |title= Predeo izuzetnih odlika "Potamišje", novo zaštićeno područje (AUDIO) |work= Radio televizija Vojvodine |accessdate= 22. mart. 2025}} == Izvori == {{Izvori}} {{Portal|Srbija}} {{DEFAULTSORT:P, }} [[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]] [[Kategorija:Značajna područja za ptice u Srbiji]] [[Kategorija:Zrenjanin]] [[Kategorija:Kovačica]] pn8540p2uygc0ns8o3yhxybyrjv5iyj 42714077 42714057 2026-10-26T22:23:00Z Zavičajac 76707 42714077 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Predio izuzetnih odlika Klisura Đetinje | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = V | slika = File:Uzice west Velika Brana IMG 9792.JPG | širina_slike = | opis_slike = | karta = | lokacija = Banat | najbliži_grad = [[Užice]], [[Čajetina]], {{flag|Srbija}} | koordinate = 45° 15′ 29.42″ N 20° 36′ 18.71″ E | površina = 8,53 | oznaka = Vrsta: Predio izuzetnih odlika<br/>Značaj: III kategorija<br/>Režim zaštite II (281,26 ha) i III (571,87 ha) stepena | ovlaštenje = | osnivanje = 2023.<ref name="KlisuraĐet">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_08/UE_023_2023_003.htm |title= ODLUKA O PROGLAŠENJU PREDELA IZUZETNIH ODLIKA "KLISURA ĐETINJE" |work= ("Sl. list grada Užica", br. 23/2023) |accessdate= 10. oktobar 2025.}}</ref> | utemeljenje = | imenovanje = | posjetitelji_br = | posjetitelji_god = | posjetitelji_ref = | upravljačko tijelo = | administrator = | upravitelj = Turistička organizacija Užice | vlasnik = | svjetska_baština = | url = }} '''Predio izuzetnih odlika Klisura Đetinje''' je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićeno područje]] III kategorije (zaštićeno područje lokalnog značaja). To je upečatljiva orografska cjelina smeštena u gornjem dijelu toka rijeke [[Đetina|Đetine]] sa jednim od najmarkantnijih elemenata reljefa u zapadnoj Srbiji. Administrativno pripada teritorijama opština Užice i Čajetina. Reka Đetinja je leva pritoka Zapadne Morave. Nastaje u severnom delu Kremanske kotline, na jugozapadnim obroncima planine Tare od četiri manja vodotoka.<ref name="Klis">{{Cite web |url= https://www.turizamuzica.org.rs/pio-detinja/ |title= PIO Klisura Đetinje |work= Turistička organizacija Užica |accessdate= 10. oktobar 2026.}}</ref> == Zaštićeno područje == Klisura je karstno područje sa mestimično veoma približenim i tijesno sklopljenim stranama i raznovrsnim geomorfološkim fenomenima ostenjaka, [[vrtača]], [[škarpa]] i [[sipar]]a. Prisutni su i podzemni kraški oblici, pećine; izmeandriranog vodotoka Đetinje i termomineralnog izvora - Staparska Banja; Biljni i životinjski svijet predstavljaju: * šumske zajednice sa reliktnom šumom bukve sa crnim grabom (Ostryo-FagenionIllyricum), odnosno šumom bukve, crnog graba i javora (Aceri-Ostryo-Fagetum), * polidominantne i reliktne faune leptira, * autohtoni sastavi ihtiofaune, * faune ptica grabljivica (sivi soko, orao zmijar, osičar, mišar, sove) * ptice pjevačice (daurska lasta, belovrate muharice, poljska ševa, šumska ševa, obična belka) * diverzitet faune sisara veliki broja endemičnih, subendemičnih i reliktnih biljnih vrsta poput Euphorbia subhastata, Minuartia bosniaca, Erysimum linariifolium, Pseudofumaria alba subsp. LeiospermaEdraianthusjugoslavicus, Asperulascutellaris, Athamanthahaynaldii, Sileneserbica, Moehringiabavarica, kao i endemo reliktne serpentinofite Halacsya sendtneri; U klisuri su i dobro očuvani ostaci naselja iz mlađeg kamenog doba (neolita) i ostataci srednjovekovnog grada i nekropole na lokalitetu "Mala Gradina". === Predio izuzetnih odlika === Odlukom Skupštine grada Užica 2023. godine, Klisura Đetinje je proglašeno [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro lokalnog značaja i svrstano je u III kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode ([[Zaštićeni krajolik]]), kako je navedeno u [[WDPA]] evidanciji. Na području predjela izuzetnih odlika utvrđena su dva stepena režima zaštite II i III stepena. Režim zaštite II stepena je ukupne površine 281 ha 26 a 04 m2, odnosno 32,97% područja, a III stepena utvrđen je na površini od 571 ha 87 a 39 m2, odnosno obuhvata 67,03% područja. == Izvori == {{Reflista}} {{Portal|Srbija}} {{Commonscat|Đetinja}} [[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji] [[Kategorija:Užice] [[Kategorija:Čajetina] 2i6g6cc5cb3a12abl6do0rq7jskf8ha 42714092 42714077 2026-10-26T23:19:59Z Zavičajac 76707 42714092 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Predio izuzetnih odlika Klisura Đetinje | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = V | slika = File:Uzice west Velika Brana IMG 9792.JPG | širina_slike = | opis_slike = | karta = | lokacija = Banat | najbliži_grad = [[Užice]], [[Čajetina]], {{flag|Srbija}} | koordinate = 45° 15′ 29.42″ N 20° 36′ 18.71″ E | površina = 8,53 | oznaka = Vrsta: Predio izuzetnih odlika<br/>Značaj: III kategorija<br/>Režim zaštite II (281,26 ha) i III (571,87 ha) stepena | ovlaštenje = | osnivanje = 2023.<ref name="KlisuraĐet">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_08/UE_023_2023_003.htm |title= ODLUKA O PROGLAŠENJU PREDELA IZUZETNIH ODLIKA "KLISURA ĐETINJE" |work= ("Sl. list grada Užica", br. 23/2023) |accessdate= 10. oktobar 2025.}}</ref> | utemeljenje = | imenovanje = | posjetitelji_br = | posjetitelji_god = | posjetitelji_ref = | upravljačko tijelo = | administrator = | upravitelj = Turistička organizacija Užice | vlasnik = | svjetska_baština = | url = }} '''Predio izuzetnih odlika Klisura Đetinje''' je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićeno područje]] III kategorije (zaštićeno područje lokalnog značaja). To je upečatljiva orografska cjelina smeštena u gornjem dijelu toka rijeke [[Đetina|Đetine]] sa jednim od najmarkantnijih elemenata reljefa u zapadnoj Srbiji. Administrativno pripada teritorijama opština Užice i Čajetina. Reka Đetinja je leva pritoka Zapadne Morave. Nastaje u severnom delu Kremanske kotline, na jugozapadnim obroncima planine Tare od četiri manja vodotoka.<ref name="Klis">{{Cite web |url= https://www.turizamuzica.org.rs/pio-detinja/ |title= PIO Klisura Đetinje |work= Turistička organizacija Užica |accessdate= 10. oktobar 2026.}}</ref> == Zaštićeno područje == Klisura je karstno područje sa mestimično veoma približenim i tijesno sklopljenim stranama i raznovrsnim geomorfološkim fenomenima ostenjaka, [[vrtača]], [[škarpa]] i [[sipar]]a. Prisutni su i podzemni kraški oblici, pećine; izmeandriranog vodotoka Đetinje i termomineralnog izvora - Staparska Banja; Biljni i životinjski svijet predstavljaju: * šumske zajednice sa reliktnom šumom bukve sa crnim grabom (Ostryo-FagenionIllyricum), odnosno šumom bukve, crnog graba i javora (Aceri-Ostryo-Fagetum), * polidominantne i reliktne faune leptira, * autohtoni sastavi ihtiofaune, * faune ptica grabljivica (sivi soko, orao zmijar, osičar, mišar, sove) * ptice pjevačice (daurska lasta, belovrate muharice, poljska ševa, šumska ševa, obična belka) * diverzitet faune sisara veliki broja endemičnih, subendemičnih i reliktnih biljnih vrsta poput Euphorbia subhastata, Minuartia bosniaca, Erysimum linariifolium, Pseudofumaria alba subsp. LeiospermaEdraianthusjugoslavicus, Asperulascutellaris, Athamanthahaynaldii, Sileneserbica, Moehringiabavarica, kao i endemo reliktne serpentinofite Halacsya sendtneri; U klisuri su i dobro očuvani ostaci naselja iz mlađeg kamenog doba (neolita) i ostataci srednjovekovnog grada i nekropole na lokalitetu "Mala Gradina". === Predio izuzetnih odlika === Odlukom Skupštine grada Užica 2023. godine, Klisura Đetinje je proglašeno [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro lokalnog značaja i svrstano je u III kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode ([[Zaštićeni krajolik]]), kako je navedeno u [[WDPA]] evidanciji. Na području predjela izuzetnih odlika utvrđena su dva stepena režima zaštite II i III stepena. Režim zaštite II stepena je ukupne površine 281 ha 26 a 04 m2, odnosno 32,97% područja, a III stepena utvrđen je na površini od 571 ha 87 a 39 m2, odnosno obuhvata 67,03% područja. Уредба о заштити предела изузетних одлика Мируша == Izvori == {{Reflista}} {{Portal|Srbija}} {{Commonscat|Đetinja}} [[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji] [[Kategorija:Užice] [[Kategorija:Čajetina] jg08xxq4p4l1ghkw0wx206kdy46ulee 42714159 42714092 2026-10-27T10:19:55Z Zavičajac 76707 42714159 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Predio izuzetnih odlika Miruša | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = V | slika = File:KosovoMirusha.jpg | širina_slike = | opis_slike = | karta = | lokacija = Kosovo i Metohija | najbliži_grad = [[Klina]], [[Orahovac]], {{flag|Srbija}} | koordinate = | površina = 330,47 | oznaka = Vrsta: Predio izuzetnih odlika<br/>Značaj: I kategorija<br/>Režim zaštite II | ovlaštenje = | osnivanje = 1998.<ref name="Miruša">{{Cite web |url= https://pravno-informacioni-sistem.rs/eli/rep/sgrs/vlada/uredba/1998/5/5 |title= UREDBA O ZAŠTITI PREDELA IZUZETNIH ODLIKA MIRUŠa |work= Vlada Republike Srbije, Službeni glasnik 5/1998-146 |accessdate= 10. oktobar 2026.}}</ref> | utemeljenje = | imenovanje = | posjetitelji_br = | posjetitelji_god = | posjetitelji_ref = | upravljačko tijelo = | administrator = | upravitelj = JP Srbijašume | vlasnik = | svjetska_baština = | url = }} '''Predio izuzetnih odlika Miruša''' je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićeno područje]] iznimnih obilježja, jedinstvene i reprezentativne morfohidrološka struktura (16 jezera međusobno odvojeni slapovima, slapovima i brzacima), specifične termofilne i kserotermofilna vegetacija s prirodnim rijetkostima (kosovski božur - ''Paeonia decora'', balkanska Forzicija ''Forsythia'', gorocvet itd.) i mediteranskom faunom (Daruska lasta i dr.). <ref name="Klis">{{Cite web |url= https://www.turizamuzica.org.rs/pio-detinja/ |title= PIO Klisura Đetinje |work= Turistička organizacija Užica |accessdate= 10. oktobar 2026.}}</ref> == Zaštićeno područje == Poseban fenomen Miruše je njen kanjon dužine 2 km dug, vrlo uzak dio kanjona s vrlo bliskim liticama. U ovom kanjonu nalazi se niz od 16 jezera odvojenih slapovima, slapovima i brzacima, kroz koja rijeka ulazi u sliv Metohije, nadmašujući visinsku razliku od 250 m između najvišeg i najnižeg jezera. Najveće jezero ima dimenzije 55 x 45 m, najveća izmjerena dubina jezera je 9 m, a najviši slap 21 m. Zbog sličnosti s Plitvičkim jezerima, kanjon Miruše naziva se "Metohijske Plitvice". U području gornjih jezera posebnu atrakciju predstavljaju golemi lonci sa strmo poliranim stranama. Kraj kanjona bogat je krškim reljefnim oblicima, poput ponora, krša i špilja, koje vertikalno presijecaju cijeli zid kanjona. Od 10 špilja, najveća je špilja Duška, kroz koju teče potok, stvarajući ribnjake, ponore i manje slapove. Na vrhu Crvene stijene, vapnenačke litice, nalaze se 2 špilje u kojima su za vrijeme Turaka postojala utočišta i pustinjačke kuće srpskih monaha. U špilji Male crkve pronađeni su ostaci srednjovjekovne freske i kameni zid, a u špilji Velike crkve nalaze se ostaci freske, oltara i molitvenika. Flora i fauna klanca predstavljeni su vrstama koje nastanjuju toplija područja. Od vegetacije, najčešća je zajednica slatkog hrasta i cere.<ref name="KanjonM">{{Cite web |url= https://web.archive.org/web/20160406050623/http://www.srbija.travel/priroda/predeli-izuzetnih-odlika/mirusa/ |title= PIO Miruša |work= Turistička organizacija Užica |accessdate= 10. oktobar 2026.}}</ref> === Predio izuzetnih odlika === Uredbom o zaštiti predjela izuzetnih odlika Miruša, donji tok rijeke do ušća u rijeku Beli Drim je proglašeno [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja i svrstano je u I kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji, pripada V kategoriji za zaštitu prirode ([[Zaštićeni krajolik]]) Na području predjela izuzetnih odlika utvrđen je režima zaštite II stepena. == Izvori == {{Reflista}} {{Portal|Srbija}} {{Commonscat|Mirusha}} [[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji] [[Kategorija:Klina] [[Kategorija:Orahovac] p825a5q8blzbk50q071go9f3s36b974 Tucuruí 0 4685902 42713946 42506649 2026-10-26T13:31:00Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42713946 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Tucuruí | ime_genitiv =Tucurua | izvorno_ime = | slika_panorama =The_margin_of_Tucuruí_city.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike= | slika_lokacijska_karta_država =Brazil | slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Tucurua u Brazilu | nadimak = | širina-stupnjevi =03 | širina-minute =46 | širina-oznaka =S | dužina-stupnjevi =49 | dužina-minute=40 | dužina-oznaka=W | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Brazil}} | lokacija1_ime =[[Države Brazila|Savezna država]] | lokacija1_info =[[Pará]] | utemeljenje_ime= | utemeljenje_datum= | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | titula_vođe =[[Gradonačelnik|Prefeito]] | ime_vođe=Alexandre Siqueira | stranka_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna=4,430 [[km²]]<ref name=cita/> | površina_uža= | površina_šira= | visina=460<ref name=cita/> | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina=[[2021]]./[[2022]]. | stanovništvo_bilješke= | stanovništvo= | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže=82,600<ref name=city/> | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire=111,554<ref name=cita/> | stanovništvo_šire_gustoća =25.18 stan/[[km²]]<ref name=cita/> | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona=VST | utc_pomak =-4:30 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = | pozivni_broj=91<ref name=city/> | gradovi_prijatelji = | web_stranica = }} '''Tucuruí''' je [[naselje]] od 82,600<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/brazil/cities/para/?cityid=17502 | title =Tucuruí in Pará | accessdate =12.01.2024. | language=engleski | publisher=City Population}}</ref> i [[općina]] od 111,554 [[Stanovništvo|stanovnika]].<ref name=cita>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/brazil/para/1507953__tail%C3%A2ndia/ | title =Tucuruí Municipality in Pará | accessdate =12.01.2024. | language=engleski | publisher=City Population}}</ref> na [[sjever]]u [[Brazil]]a u [[Države Brazila|Saveznoj državi]] [[Pará]]. == Geografija == Tucuruí se prostire duž lijeve ([[zapad]]ne) [[obala|obale]] [[rijeka|rijeke]] [[Tocantins (rijeka)|Tocantins]], udaljen 480 [[km]] [[jugozapad]]no od svog [[administrativni centar|administrativnog centra]] [[Belém]]a.<ref name=his/> == Historija == Tucuruí je osnovan [[1779]]., kao [[Portugalsko kolonijalno carstvo|portugalska]] [[vojska|vojna]] [[kolonija]].<ref name=his/> Do [[1970-e|1970-ih]] kad je počela izgradnja velike [[Hidroelektrana Tucuruí|Hidroelektrane Tucuruí]], bio je beznačajno [[selo]]. Kad je puštena u pogon [[1984]]. izrastao je u jednu od naj[[prosperitet]]nijih općina u [[Pará|Državi Para]].<ref name=his>{{cite web | url =https://tucurui.portaldacidade.com/historia-de-tucuru%C3%AD-pa | title =História de Tucuruí - PA | accessdate =12.01.2024. | language =portugalski | publisher =Portal da Cidade | archive-date =2023-03-29 | archive-url =https://web.archive.org/web/20230329102531/https://tucurui.portaldacidade.com/historia-de-tucuru%C3%AD-pa }}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Tucuruí}} * [https://tucurui.portaldacidade.com/ ''Portal da Cidade''] {{pt icon}} * [https://web.archive.org/web/20240115193113/http://www.governotransparente.com.br/4591489 ''Prefeitura Municipal de Tucuruí''] {{pt icon}} [[Kategorija:Općine Brazila]] b44hyrhc1p27un4hp0dlis24q4gptjf Kolaboracija četnika s Trećim Reichom 0 4690760 42714062 42713676 2026-10-26T20:12:10Z ~2026-52047-51 396422 42714062 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio bandi D. Mihailovića iskreno želi da se bori protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.] <br /> ({{jez-njem|"Angebot des Oberstlt Mihailowitsch, seine Banden zum gemeinsamen Kampf gegen die Kommunisten zur Verfügung zu stellen, wurde abgelehnt und bedingungslose Kapitulation gefortdert[sic!]. Mihailowitsch hat geantwortet, er müsse erst seine Unterführer fragen. Mihailowitsch verlangte Waffen zur Bekämpfung der Kommunisten! Ein Spiel mit den Waffen, Kampf um die Futtergrippe[sic!] zwischen den einzelnen Banden! Immerhin scheint da einen Teil der Mihailowitsch–Banden mit dem Kampf gegen die Kommunisten ernst zu sein."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za septembar 1941 (30. 9. 1941.).}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [tj. general Franz Böhme — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Iako su iz [[Berlin]]a bili jasno upozoreni da pregovori s »banditima« ne dolaze u obzir, njemački komandanti u okupiranoj Srbiji jasno prepoznaju potencijal<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> za razbijanje jedinstva u ustaničkom pokretu u trenutku kada je, inicirano s Mihailovićeve strane, nastupilo otvoreno neprijateljstvo između četnika i partizana: {{izdvojeni citat|Pukovnik Mihailović, komandant ustaničkih četničkih grupa, koji se do sada nalazio u iščekivanju u planinama između Čačka i Valjeva, pod prinudom i pritiskom prilika, saopštio je tokom poslednjih dana da je on sada odlučio da napadne komuniste... Dejstvo našeg zahteva o bezuslovnoj kapitulaciji njegovih jedinica mora se sačekati. Međutim, u svakom slučaju, zauzimanje stava protiv komunista od strane Mihailovića, znači slabljenje ustanika.|Izveštaj načelnika štaba Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. novembra 1941, feldkomandanturama i krajskomandanturama o proceni vojno-političke situacije kod ustanika u Srbiji od 30. oktobra do 8. novembra 1941.}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u Berlinu koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], komandant njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} General Lüters zapaža i kako je, u tom trenutku, situacija u partizanskom taboru gotovo bezizgledna: {{izdvojeni citat| II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije [[Konjic]] — [[Prozor (BiH)|Rama]]. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] <br /> ({{jez-njem|"II.) FEINDLAGE: </br> Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. </br> Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području Nezavisne Države Hrvatske (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način analizira djelovanje Mihailovićevih četnika (većinom onih koji su bili obuhvaćeni [[Saradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Četnički odredi u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]] kooperiraju s njemačkim okupatorom, između ostalog, i na taj način što navode njegovu [[Avijacija|avijaciju]] kako bi ova preciznije tukla po položajima partizanskih jedinicâ: {{izdvojeni citat|Izviđački izvještaj — 14,50 h: </br> Četnici napuštaju kotu 366 (16 km ji. od [[Banja Luka|Banje Luke]]) i povlače se na kotu 346 (1 km z-jz. od kote 366). Prema instrukcijama četnikâ, po šumi ist. od kote 366 dejstvovano je bombama i mitraljeskom vatrom iz letjelica. </br> Uočeni pojedinačni partizani u blizini kote 471 (2 km ist. od kote 366). Vatra sa zemlje dolazi iz šume duž željez. pruge (Banja Luka — Kotor Varoš).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=258&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000255.] <br /> ({{jez-njem|"Aufklärungsmeldung 14.50 Uhr: </br> Cetniks verlassen Höhe 366 (16 km SO Banja Luka) und ziehen sich auf Höhe 346 (1 km WSW Höhe 366) zurück. Der Wald ostwärts Höhe 366 wurde auf Weisung der Cetniks mit Bomben und Bordwaffen bekämpft. </br> Bei Punkt 471 (2 Ost Punkt 366) einzelne Partisanen. Aus Wald an Bahnlinie (Banja Luka – Kotos Varos) Erdbeschuss."}})</ref>|Telegram Komande avijacije /Hrvatska/ (19. IX 1943.).}} Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. godine, sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe, i kojim se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U odlomku iz mjesečnog izvješća [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije »Prinz Eugen«]], inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} U izvještaju 7. SS brdske divizije »Prinz Eugen« od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} Kao karakteristično za odnošenje prema četnicima na području NDH (u konkretnom slučaju, riječ je o odredu sa [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozren]]a), može se uzeti telegram komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj od 30. septembra 1943, proslijeđen od strane [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], uz napomenu da se o bilo kakvim pregovorima mora obavezno dojaviti višoj instanci: {{izdvojeni citat|''Predmet: Sporazumi sa četnicima'' </br> 1. U lokalnim vanrednim prilikama, komandanti divizija i vođe samostalnih borbenih grupa mogu se naći u situaciji da, kao izuzetak, moraju sklopiti vremenski i prostorno ograničene sporazume sa četničkim grupama, u svrhu zajedničkog nastupanja protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=566&broj=685 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000681.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Abmachungen mit Cetniks </br> Bez. Pz.A.O.K.2, Ic/AO, Nr. 293/43 geh. </br> 1. Bei örtlichen Notlagen können die Div.Kdre. und Führer selbstständiger Kampfgruppen in die Lage kommen, ausnahmweise zeitlich und örtlich begrenzte Abmachungen mit Cetnik–Banden zum gemeinsamen Vorgehen gegen Kommunisten treffen zu müssen. </br> 2. Derartige Abmachungen sind umgehend an XV. (Geb.) A. K., Ic, zu melden. </br> 3. Politische Verhandlungen sind grundsätzlich verboten. Wird deren Aufnahme für zweckentsprechend gehalten, ist dies zu melden."}})</ref>|Telegram štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Njemačkom štabu za osiguranje željeznica u Hrvatskoj, 30.09.43.}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} Već 11. novembra, obavještajni oficiri 114. divizije javljaju kako su četnički odredi bili ekspeditivni u izvršavanju ove naredbe okupacionih vlasti: {{izdvojeni citat|Zahtjev da civilno stanovništvo — a posebice naoružane skupine, uključujući četnike — posjeduje identifikacijske isprave, kako je to naredila divizija, nije polučio očekivane rezultate sve dok nisu primijenjene mjere prisile. Glavni razlog tomu bila je sporost u radu hrvatskih upravnih tijelâ. S druge strane, četničke postrojbe promptno su postupile prema zapovijedima; danas su one bolje opskrbljene identifikacijskim ispravama nego hrvatsko civilno stanovništvo. </br> Odnosi s četničkim postrojbama su dobri; međutim, unutar [[Hrvatsko domobranstvo|hrvatskih oružanih snagâ]] i [[Ustaše|ustaških postrojbi]] često je potrebno poduzeti odlučne mjere kako bi se riješio problem nedostatka odgovarajućeg nadzora i raširenog osjećaja ravnodušnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=555&broj=752 NARA, T314, Roll 555, frame no. 000746.] <br /> ({{jez-njem|"Die von der Division befohlene Ausweispflicht für die Zivilbevölkerung und insbesondere für die bewaffnete Verbände einschliessl. der Cetniks, führte nicht die früher zu dem erwarteten Erfolg, als bis mit Zwangsmassnahmen durchgegriffen wurde. Schuld ist in erster Linie der schleppenden Geschäftsgang der kroat. Verwaltungsdienststellen. Dagegen haben die Cetnikverbände sich schnell die Befehlen gefügt, und sind heute besser mit Ausweisen aufgestattet, als die kroat. Zivilbevölkerung. </br> Das Verhältnis zu den Cetnikverbände ist gut, bei der kroat. Wehrmacht und den Ustaschaverbänden must oft gegen mangelnde Dienstaufsicht und Gleichgültigkeit durchgegriffen werden."}})</ref>|Procjena situacije 114. lovačke divizije (11. XI 1943. godine)}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} Snabdijevanje četnikâ hranom i municijom bilo je pod konstantnim nadzorom nadležnih njemačkih službi: {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] <br /> ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} Dnevni izvještaj 114. lovačke divizije Wehrmachta od 6. prosinca 1943. godine ilustruje u kojoj mjeri su četničke jedinice pod komandom vojvode Momčila Đujića bile integrisane u okupacioni sistem: {{izdvojeni citat|U noći s 5. na 6. decembar i tokom jutarnjih časova, neprijatelj je više puta napadao [[Obrovac|obrovački]] mostobran sa jugoistoka, istoka, sjevera i sjeverozapada. Napadačke snage sastojale su se od manjih do srednje velikih neregularnih skupina, podržane teškim pješadijskim naoružanjem — prvenstveno minobacačima srednjeg kalibra. Ustaše su napustile svoje položaje na mostobranu. U poslijepodnevnim časovima situacija je razriješena protivudarima naših snaga, uz podršku tenkova, u pravcu ji. i z.-sjz. </br> Neprijateljski gubici: 18 poginulih, 2 zarobljena, 4 prebjega. </br> Vlastiti gubici: 6 poginulih četnika, 11 ranjenih, 7 nestalih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=840&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000834.] <br /> ({{jez-njem|"Ic Beitrag zur Tagesmeldung. </br> Feind vor Brückenkopf Obrovac griff während Nacht zum 6.12. und in Vormittagsstunden Brückenkopf wiederholt mit schwächeren und mittleren Banden aus SO, O, N und NW Richtung mit Unterstützung schwerer Inf. Waffen, besonders mittlerer Gr. Werfer, an. Ustaschen flüchteten aus Brückenkopfstellung. In Nachmittagsstunden gelang Entlastung durch eigene Vorstösse mit Panzerunterstützung in SO und WNW Richtung wenden. </br> Feindverluste: 18 Tote, 2 Gefangene, 4 Überläufer. </br> Eigene Verluste: 6 Cetniks gefallen, 11 verwundet, 7 vermisst."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje (Ic), dodatak dnevnom izvještaju za 6. XII 1943.}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta [[Cetinje|cetinjskog]] bataljona major Zdravko Kasalović. Za [[Nikšić|nikšićki]] bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez [[Šavnik|šavnički]]. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} U mjesečnom izvještaju za januar 1944. godine, koji je štabu [[LXVIIII rezervnog korpusa]] Wehrmachta poslao 12. februara Viši SS i policijski vođa u Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]'' [[Konstantin Kammerhofer]], ujedno i predstavnik ''[[Reichsführer]]a'' SS-a [[Heinrich Himmler|Heinricha Himmlera]] za Hrvatsku, podvučena je stalno prisutna politička tenzija među saveznicima (tj. [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] i [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]), usljed njemačkog protežiranja četnikâ: {{izdvojeni citat|Često se ističe kako je njemački Wehrmacht stekao sve veći upliv na angažiranje četničkih jedinica protiv odmetništva. Ovakav razvoj događaja ne posmatra se [od strane ustašâ — prim.] kao vojna nužnost, već kao zahtjev diktiran srpskim interesima — zahtjev koji je u suprotnosti s interesima [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. [...] Na poticaj njemačkih vlasti, zabilježeni su čak i slučajevi u kojima su četnici i lokalne milicije (sastavljene prvenstveno od [[Bošnjaci|Muslimana]]) udružili snage kako bi zaštitili svoja sela od „crvenih” (npr. [[Trnovo (FBiH)|Trnovo]]). Četnici su od strane [[V SS brdskog korpusa]] sve više korišteni za suzbijanje partizana, kao i za zaštitu određenih područja naseljenih [[Pravoslavlje|pravoslavnim]] stanovništvom, pri čemu su se oni, u okviru svojih mogućnosti, dobro pokazali.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=1548&broj=179 NARA, T314, Roll 1548, frames no. 000173—00179.] <br /> ({{jez-njem|"Immer wieder stark empfunden wird, daß die deutsche Wehrmacht mehr und mehr Einfluß auf den Einsatz von Cetnikverbänden gegen das Bandentum gewonnen hat. Diese Tatsache wird nicht als militärische Notwendigkeit, sondern immer wieder als gegen die Interessen des Unabhängigen Staates Kroatien gerichtete Forderung des Serbentum gewertet. </br> Auf deutsche Anregung ist es in einzelfällen sogar schon dazu gekommen, daß sich die Cetniks mit den örtlichen Milizen (meist Muselmanen) zum gemeinsamen Schutz ihrer Dörfer gegen die Roten zusammen gefunden haben (z.B. Trnovo). </br> Die Cetniks waren seitens des SS–Ge. Korps in vermehrten Umfange bei den Bekämpfung der Partisanen und zun Schutz bestimmter pravoslavischer Wohngebiete eingesetzt und haben sich im Rahmen ihrer Möglichkeit bewährt."}})</ref>}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''Gruppenführera'' Konstantina Kammerhofera za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1–23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa četničke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} Hermann Neubacher se i ovom prilikom očitovao kao entuzijastični zagovornik sveobuhvatne saradnje sa JVuO, budući da u prvom pasusu zapisnika stoji: {{izdvojeni citat|Poslanik Nojbaher smatra da je jačanje nacionalnih srpskih snagâ apsolutno neophodno. On traži mišljenje Vojnoupravnog komandanta o tome da li treba nastaviti pregovore sa DM-om. DM je navodno dobio ultimatum od [[Englezi|Engleza]], koji su zahtevali njegovo potpuno svrstavanje uz njih. DM je to odbio. Nojbaheru je — preko [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]], jednog od najbližih saradnika DM-a — stavljeno do znanja da se DM mora udružiti sa Nemcima. Trifunović je tvrdio da bi, ukoliko dođe do sporazuma, DM bio u stanju da mobiliše čak 50.000 ljudi protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gesandter Neubacher hält eine Verstärkung der nationalen serbischen Kräfte für unbedingt geboten. Er holt die Auffassung des Oberbefehlshaber ein, ob mit DM. weiter Verhandlungen gepflegt werden sollen. DM habe angeblich eine ultimative Forderung der Engländer erhalten, die von ihm restloses Mitgehen forderte. DM. habe diese abgelehnt. Ihm, Neubacher, sei durch Trifunovic (nächster Mitarbeiter DM's.) nahegebracht worden, dass DM. mit den Deutschen zusammengehen müsse. Er habe behauptet, dass bei einer zu Stande kommenden Vereinbarung, DM in der Lage sei, gegen Kommunisten glatt 50 000 Mann zu mobilisieren."}})</ref>}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam [sa] Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] puebotlg76bpqjfhvnpadut1psjcr8o 42714063 42714062 2026-10-26T20:21:16Z ~2026-52047-51 396422 42714063 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] {{TranslitN|Kolaboracija četnika s Trećim Reichom|Колаборација четника с Трећим Рајхом}} '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ovakvog pristupa prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova u [[Beograd]]u, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju [[Velika Srbija|velikosrpsku]] misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima i pregovori u Divcima (jesen 1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} Pukovnik Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli,<ref>„Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu.”</ref> tvrdeći da nije na strani ustanika, tj. „onih koji žele da isteraju Nemce”.<ref name="Divci"/> Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju kako bi nastavio borbu protiv Titovih partizana.<ref>„Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.”</ref> Međutim, on je želio da njegovo „delovanje na nacionalnoj osnovi” ostane skriveno od javnosti kako ne bi prošao poput vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i dobio žig izdajnika.<ref name="Divci"/> Nakon opetovanih zahtjeva okupatoru za isporukom municije, pukovniku Mihailoviću je nedvosmisleno stavljeno do znanja da je jedina opcija za njega i njegove trupe bezuslovna kapitulacija. I pored nepopustljivog njemačkog stava, Mihailović, kao i major Mišić, pokušali su u više navrata uvjeriti svoje sagovornike da uvaže njihove prijedloge, pružajući Nijemcima čvrsta uvjeravanja da im ne prijeti nikakva opasnost sa četničke strane: „Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta... '''Mi vam nećemo biti neverni'''... Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista.” Uprkos svim četničkim pokušajima, njemački su pregovarači ostali rezolutni: {{izdvojeni citat|Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio bandi D. Mihailovića iskreno želi da se bori protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.] <br /> ({{jez-njem|"Angebot des Oberstlt Mihailowitsch, seine Banden zum gemeinsamen Kampf gegen die Kommunisten zur Verfügung zu stellen, wurde abgelehnt und bedingungslose Kapitulation gefortdert[sic!]. Mihailowitsch hat geantwortet, er müsse erst seine Unterführer fragen. Mihailowitsch verlangte Waffen zur Bekämpfung der Kommunisten! Ein Spiel mit den Waffen, Kampf um die Futtergrippe[sic!] zwischen den einzelnen Banden! Immerhin scheint da einen Teil der Mihailowitsch–Banden mit dem Kampf gegen die Kommunisten ernst zu sein."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za septembar 1941 (30. 9. 1941.).}} Među brojnim njemačkim dokumentima u kojima se pominje sastanak u Divcima, izdvaja se bilješka potpukovnika [[Rudolfa Kogarda]] (koji je prisustvovao sastanku) o četničkom komandantu, kao i o razgovorima vođenim sa Mihailovićevim oficirima pri povratku za [[Beograd]]. Potpukovnik Kogard zapisuje da je „pukovniku Mihailoviću (je) mnogo stalo do toga da se vrhovni komandant u Srbiji [tj. general Franz Böhme — prim.] uveri u iskrenost njegovih namera”: {{izdvojeni citat|Obustaviti borbu protiv nemačkog Vermahta i povesti je samo protiv komunista. Na samo vođenje borbe druga strana ne sme da utiče. Izuzimajući to što sâm ne želi da se potčini, živi u ubeđenju da komuniste u njihovom gerilskom načinu ratovanja regularne trupe ne mogu da poraze. On, dakle, želi da preuzme specijalni zadatak i garantuje uspeh... U izlaganju pukovnika Mihailovića samo uzgred je nagovešteno da pre uništenja komunista ne može ni da pomišlja na polaganje oružja. Pri povratku u Beograd njegovi poverenici su naglasili da je pukovnik Mihailović spreman da položi oružje čim uništi komuniste. A za uspešno okončanje ove borbe potrebna mu je municija, jer je komunisti imaju u ogromnim količinama... Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana [Nenada — prim.] Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore. [...] Mihailović izjavljuje da mu nikada nije bila namera da se bori protiv nemačkih trupa i saopštava da će i sada naložiti svojim trupama da se ne bore protiv nemačkog Vermahta.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} Iako su iz [[Berlin]]a bili jasno upozoreni da pregovori s »banditima« ne dolaze u obzir, njemački komandanti u okupiranoj Srbiji jasno prepoznaju potencijal<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> za razbijanje jedinstva u ustaničkom pokretu u trenutku kada je, inicirano s Mihailovićeve strane, nastupilo otvoreno neprijateljstvo između četnika i partizana: {{izdvojeni citat|Pukovnik Mihailović, komandant ustaničkih četničkih grupa, koji se do sada nalazio u iščekivanju u planinama između Čačka i Valjeva, pod prinudom i pritiskom prilika, saopštio je tokom poslednjih dana da je on sada odlučio da napadne komuniste... Dejstvo našeg zahteva o bezuslovnoj kapitulaciji njegovih jedinica mora se sačekati. Međutim, u svakom slučaju, zauzimanje stava protiv komunista od strane Mihailovića, znači slabljenje ustanika.|Izveštaj načelnika štaba Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. novembra 1941, feldkomandanturama i krajskomandanturama o proceni vojno-političke situacije kod ustanika u Srbiji od 30. oktobra do 8. novembra 1941.}} Obavještajni oficiri, raspoređeni u njemačkim ustanovama u Srbiji, registrovali su da je s jeseni 1941. godine došlo do raspada jedinstvenog ustaničkog fronta, kao i da je pukovnik Mihailović naredio [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad]] na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]]. U skladu s novonastalom situacijom, Wehrmachtovi oficiri predlažu svojim pretpostavljenim u Berlinu koordinaciju okupatorskih dejstava s onima četničkih odredâ, što bi doprinijelo efikasnijem gušenju partizanskog otpora, čiji je centar bilo [[Užice]]: {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 1, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog Rajha: 18. april — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1973, dok. 236, str. 630.</ref>|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Nakon rata, pukovnik [[Branislav Pantić]] je u pisanoj izjavi jednom [[ZBOR|ljotićevskom]] autoru u emigraciji detaljno objasnio okolnosti u kojima je došlo do odluke da se vode pregovori sa Nijemcima. Pukovnik Pantić se prisjeća da je prethodno održan sastanak u Mihailovićevom štabu, na kom je sačinjen spisak uslovâ koje je trebalo postaviti pred okupatora. Međutim, osnovni razlog pregovora je bio da se četnicima daju odriješene ruke i pruži pomoć za »borbu protiv komunista«, tj. Titovih partizana: {{izdvojeni citat|Posle duže diskusije složili smo se da Nemcima treba podneti ove zahteve: 1. Moja [Mihailovićeva — prim.] akcija ima se posmatrati isključivo kao borba protivu komunizma. A kako je ta borba u neposrednom interesu i Nemaca, potrebno je, da se mojim oružanim odredima ostavi sloboda akcije i da se oni, svim sredstvima, pomognu. 2. Spremni smo da kooperišemo u svakoj borbi protivu komunista, koju bi izvodile nemačke oružane snage. 3. Kako su za borbu protivu komunista potrebna sredstva to, da mi se iz nemačkog ratnog plena, za prvi momenat, stavi na raspoloženje: <br /> — 20.000 pušaka; <br /> — 200 mitraljeza; <br /> — 2.000 puškomitraljeza; <br /> — 100 lakih bacača; <br /> — 100.000 ručnih bombi; <br /> — municija: 500 metaka na pušku; po 2.000 metaka na mitraljez i puškomitraljez i po 100 bombi na svaki bacač. <br /> Celokupno naoružanje, po vrstama, da bude istog modela i kalibra. <br /> — 20.000 jugoslovenskih vojničkih uniformi <br /> — 20.000 pari vojničkih cipela. [...] Iz prednjih izlaganja jasno se vidi, da je glavni i jedini cilj sastanka i razgovora sa Nemcima bio: DA NAM OMOGUĆE ODSUDNU BORBU SA KOMUNISTIMA, DAKLE NJIHOVO UNIŠTENJE, A TIME I OBUSTAVU KRVAVIH NEMAČKIH ODMAZDA. DAKLE ONO ŠTO JE ZAHTEVAO CEO NAROD.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115—116.</ref>}} Za Dražom Mihailovićem je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>{{Cite web |url=http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |title=Archive copy |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708214249/https://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html |url-status=dead }}</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] 27. avgusta 1942, komandant Bosanskih četničkih odreda kapetan [[Rade Radić]] naređuje načelniku štaba (»poručniku bratu«) [[Vukašin Marčetić|Vukašinu Marčetiću]] sljedeće: {{izdvojeni citat|Ova komanda stavila ti je u dužnost, da odmah stupiš u vezu sa Nemačkim vojnim vlastima u B. Luci, povodom zauzimanja Mrkonjić-Grada od strane komunista i njihovim daljim nadiranjem ka Manjači, a u cilju organizovanja zajedničke akcije protiv komunista. Kako iz primljenog izveštaja ne vidimo, šta si po ovome do sada uradio, naređuje ti se, da se odmah vratiš u B. Luku, da stupiš u vezu sa komandantom Nemačkih trupa radi izvršenja zadatka koji ti je stavljen u dužnost... Nemačkog komandanta isto tako upozori na činjenicu, da se danas u Bos. Krajini nalaze komunisti, koji su proterani iz svih srpskih zemalja: Srbije, Crne Gore, Hercegovine, Istočne i srednje Bosne sa celokupnim vođstvom i naoružanjem. Krajina im služi kao glavno uporište. Srpski narod u Krajini isto tako kao i u ostalim pokrajinama srpstva je u ogromnoj većini protivkomunistički raspoložen, ali ovaj srpski narod nije dovoljno naoružan, da bi suzbio ovu komunističku najezdu... Na osnovu svega ovoga zahtevaj od Nemačkog komandanta, ako slučajno [ne] bi bilo dovoljno pušaka, municije a naročito automatskog oružja u njihovim magacinima, da se razoružaju Hrvatske jedinice, a naročito ustaške formacije i da se oružje preda u naše ruke, a mi ćemo naoružati svoje rezerve u ljudstvu i voditi uspešne borbe protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_153.htm Naređenje komandanta bosanskih četničkih odreda od 27. avgusta 1942. načelniku štaba za organizaciju sadejstva nemačkim snagama u sprečavanju prodora partizana ka Banjaluci]</ref>}} Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. <br /> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindlich eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici s teritorije [[Bosanska krajina|Bosanske Krajine]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa kvislinškim vlastima Nezavisne Države Hrvatske]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (prinudnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima pod komandom kapetana [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], februara 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Pored 117. divizije, četnici generala Mihailovića će sarađivati i sa ostalim njemačkim divizijama koje su uzele učešća u operaciji »Weiss«, što se može zaključiti i na osnovu podataka iz ratnog dnevnika [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] od 12. marta 1943. godine: {{izdvojeni citat|12. III 1943. (00,30 sati) — Izvještaji divizijskih jedinicâ: Operativno odjeljenje (Ia) Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Operativnom odjeljenju [369. divizije] (telefonski): <br /> 1.) Snažne neprijateljske snage opkoljene su od strane [četnikâ] D.M., 717., [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718]]., 369. i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije]]. 717. divizija započinje potjeru takođe 12. marta i doseže crtu [[Prozor (BiH)|Rama]] — [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožac]]. 718. divizija napreduje od Ivan-sedla opštim smjerom ka [[Mostar]]u.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=404&rec=315&roll=2154 NARA, T315, Roll 2154, frame no. 000399.] <br /> ({{jez-njem|"12.3.1943. 00,30 Uhr <br /> Meldungen der Div. Einheiten <br /> Ia des Befh.d.dt.Tr.i.Kr. an Ia fernmündl.: <br /> 1.) Starke feindl. Kräfte sind durch D.M. 717., 718., 369. und SS–Div. umstellt. <br /> 717. tritt 12.3. ebenfalls zur Verfolgung an und gewinnt Linie Rama–Ostovac [sic]. <br /> 718. geht von Ivan–Sattel [sic] in allgemeiner Richtung auf Mostar vor."}})</ref>|Ratni dnevnik [[369. legionarska divizija|369. divizije]]}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan Vojislav Lukačević, koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: <br /> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' <br /> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], komandant njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung erbeten worden war."}})</ref>}} General Lüters zapaža i kako je, u tom trenutku, situacija u partizanskom taboru gotovo bezizgledna: {{izdvojeni citat| II. NEPRIJATELJSKA SITUACIJA Neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom je slomljen. [...] Ostaci ustanika, bez izuzetka teško tučene jedinice sa malo municije i ishrane, deprimirane nemačkim udarima i zadržavane mnogobrojnim ranjenicima i bolesnicima, stoje za sada južno od linije [[Konjic]] — [[Prozor (BiH)|Rama]]. Oni su na severu pritisnuti nemačkim jedinicama, na jugu četnicima, i pokušavaju da se izvuku prema jugoistoku, dolinom Neretve, na teritoriju Crne Gore.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=373&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000367.] <br /> ({{jez-njem|"II.) FEINDLAGE: </br> Der feindliche Widerstand gegenüber den deutschen angreifenden Divisionen ist im wesentlichen zerschlagen. </br> Reste der Aufständischen, durchweg schwer angeschlagene Verbände mit wenig Munition und Verpflegung, durch die deutschen Schläge deprimiert und durch zahlreiche Verwundete und Kranke behindert, stehen z.Zt. südlich der Linie KONJIC–RAMA. Sie werden im Norden durch deutsche Verbände und im Süden durch Cetniks bedrängt und versuchen nach SO durch das NARENTA–Tal in montenegrinisches Gebiet auszuweichen."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|Po povratku sa puta iz štaba 1a sastao sam se sa Vučkovićem koji me je zamolio da Vas izvestim o sledećem: <br /> U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista. Zvonko će ga upotrebiti no ne uspeli to preduzeće sam potrebno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje vezâ s Nijemcima na području Nezavisne Države Hrvatske (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] <br /> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: <br /> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. <br /> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 1. avgusta 1943. godine, komandant njemačkih trupa u Hrvatskoj ([[NDH]]) general [[Rudolf Lüters]] na sljedeći način analizira djelovanje Mihailovićevih četnika (većinom onih koji su bili obuhvaćeni [[Saradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|ugovorima sa vlastima NDH]]) po okončanju [[Operacija Schwarz|operacije »Schwarz«]]: {{izdvojeni citat|Stav četnika s obje strane [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]] te na području između rijekâ Bosne i [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]] i dalje se može opisati kao lojalan, iako ustaška politika — koju je hrvatska vlada u posljednje vrijeme iznova naglasila — nije ostala bez povratnog dejstva na njihovo držanje, što se pokazalo uzdržanošću prema komunističkim bandama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=357&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000352.] <br /> ({{jez-njem|"Die Haltung der Cetniks beiderseits der Bosna und zwischen Bosna und Una–Sana kann noch als loyal bezeichnet werden, obwohl der wohl der in letzter Zeit seitens der kroat. Regierung wieder betonte Ustascha–Kurs nicht ohne Rückwirkung auf ihre Haltung geblieben ist und sich Zurückhaltung gegen die kommunistischen Banden zeigte."}})</ref>|Izvještaj komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj za mjesec jul 1943. upućen štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]}} Kao paradigmatične za držanje spram nastupajućih njemačkih trupa mogu se uzeti preporuke iz naređenja kapetana Jovana Dabovića, komandanta Ličko-kordunaške četničke oblasti, upućene 6. septembra 1943. godine kapetanu Dušanu Đakoviću: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM 1) Svi komandanti narediće svima svojim jedinicama i patrolama da, ako Nemci budu naišli na njihov reon dejstva, ne otvaraju vatru i da se drže pasivno sve do mog daljeg naređenja. 2) Kada bude primećen dolazak Nemaca da se jedinice povlače u šume i da sa njima izbegavaju dodir. 3) Ako se desi da se neka jedinica, patrola ili pojedinac nađe u takvoj situaciji da Nemce ne može izbeći pri dodiru sa njima da kaže da se bori protivu komunizma. Napominjem ovom prilikom da su se Nemci prema četnicima u Hercegovini poneli vrlo korektno.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dok. br. 42, str. 81.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 202, strane 942—943.</ref>}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „[[Gavrilo Princip]]” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Četnički odredi u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]] kooperiraju s njemačkim okupatorom, između ostalog, i na taj način što navode njegovu [[Avijacija|avijaciju]] kako bi ova preciznije tukla po položajima partizanskih jedinicâ: {{izdvojeni citat|Izviđački izvještaj — 14,50 h: </br> Četnici napuštaju kotu 366 (16 km ji. od [[Banja Luka|Banje Luke]]) i povlače se na kotu 346 (1 km z-jz. od kote 366). Prema instrukcijama četnikâ, po šumi ist. od kote 366 dejstvovano je bombama i mitraljeskom vatrom iz letjelica. </br> Uočeni pojedinačni partizani u blizini kote 471 (2 km ist. od kote 366). Vatra sa zemlje dolazi iz šume duž željez. pruge (Banja Luka — Kotor Varoš).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=258&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000255.] <br /> ({{jez-njem|"Aufklärungsmeldung 14.50 Uhr: </br> Cetniks verlassen Höhe 366 (16 km SO Banja Luka) und ziehen sich auf Höhe 346 (1 km WSW Höhe 366) zurück. Der Wald ostwärts Höhe 366 wurde auf Weisung der Cetniks mit Bomben und Bordwaffen bekämpft. </br> Bei Punkt 471 (2 Ost Punkt 366) einzelne Partisanen. Aus Wald an Bahnlinie (Banja Luka – Kotos Varos) Erdbeschuss."}})</ref>|Telegram Komande avijacije /Hrvatska/ (19. IX 1943.).}} Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. godine, sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe, i kojim se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. <br /> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: <br /> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U odlomku iz mjesečnog izvješća [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije »Prinz Eugen«]], inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 203, str. 946.</ref>}} U izvještaju 7. SS brdske divizije »Prinz Eugen« od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} Kao karakteristično za odnošenje prema četnicima na području NDH (u konkretnom slučaju, riječ je o odredu sa [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozren]]a), može se uzeti telegram komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj od 30. septembra 1943, proslijeđen od strane [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], uz napomenu da se o bilo kakvim pregovorima mora obavezno dojaviti višoj instanci: {{izdvojeni citat|''Predmet: Sporazumi sa četnicima'' </br> 1. U lokalnim vanrednim prilikama, komandanti divizija i vođe samostalnih borbenih grupa mogu se naći u situaciji da, kao izuzetak, moraju sklopiti vremenski i prostorno ograničene sporazume sa četničkim grupama, u svrhu zajedničkog nastupanja protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=566&broj=685 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000681.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Abmachungen mit Cetniks </br> Bez. Pz.A.O.K.2, Ic/AO, Nr. 293/43 geh. </br> 1. Bei örtlichen Notlagen können die Div.Kdre. und Führer selbstständiger Kampfgruppen in die Lage kommen, ausnahmweise zeitlich und örtlich begrenzte Abmachungen mit Cetnik–Banden zum gemeinsamen Vorgehen gegen Kommunisten treffen zu müssen. </br> 2. Derartige Abmachungen sind umgehend an XV. (Geb.) A. K., Ic, zu melden. </br> 3. Politische Verhandlungen sind grundsätzlich verboten. Wird deren Aufnahme für zweckentsprechend gehalten, ist dies zu melden."}})</ref>|Telegram štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj Njemačkom štabu za osiguranje željeznica u Hrvatskoj, 30.09.43.}} Detaljna analiza stava koje su četničke jedinice s teritorije hrvatske marionetske države pokazale prema okupatoru tokom jeseni 1943. sadržana je u izvještaju [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] od 28. X: {{izdvojeni citat|Držanje četnika ostalo je ambivalentno. Pojedine manje grupe su prešle komunistima. Opasnost od saradnje [sa komunistima], kako se pokazalo ovog mjeseca, postoji ondje gdje su male četničke grupe vezane uz određeno područje (npr. područja Olova i Vareša); u takvim slučajevima nedostaje trajne volje za otporom tokom sukoba. S druge strane, zatvorene operativne četničke jedinice bez porodičnih veza i bez straha od odmazde usuđuju se da se suoče sa većim komunističkim jedinicama. U oblasti j. od Višegrada četnici su prvi put uspjeli poraziti jednu od Titovih brigada (1. krajišku). U jugoistočnoj Bosni četnici su djelovali otvoreno neprijateljski prema njemačkim trupama; krajem mjeseca pripadnici 1. sarajevske brigade izveli su sabotažu na željeznici. U čitavoj preostaloj bivšoj zoni odgovornosti Korpusa veće četničke grupe (jedinice Drenovića, Đujića, Ozrenski odred, kao i one u Hercegovini) zadržale su lojalan stav, dijelom uspješno sarađujući sa njem. trupama protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=95 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000090.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K: Ic Lagebericht vom 27.9.43 bis 27.10.43. <br /> 2.) Cetniks <br /> Die Haltung der Cetniks ist nach wie vor zwiespältig geblieben. Einzelne kleinere Gruppen sind in den Kommunisten aufgegangen. Die Gefahr eines Zusammenwirkens besteht, wie der Verlauf dieses Monats gezeigt hat, dort, wo die kleineren Cetnikgruppen ortsgebunden sind (Umgebung Olovo, Vares). Überall dort fehlt bei Zusammenstössen der nachhaltige Widerstandswille. Wo dagegen geschlossene operative Cetnikeinheiten ohne Familienbindung und also ohne Furcht vor Racheakten in dem Befehlsbereich eingedrungen sind, lassen sie es auch auf Kämpfe mit grösseren Kommunisteneinheiten ankommen. Im Raum S Visegrad ist es dabei den Cetniks erstmalig gelungen, eine der Brigaden Titos (I.Kraj.Brig.) zu schlagen. <br /> Die Cetniks sind in Südost–Bosnien offen feindselig auch gegen deutsche Truppen vorgegangen; gegen Ende des Monats haben Angehörige der I.Sarajevo–Brig. Bahnsabotage betrieben. <br /> Im gesamten übrigen früheren Korpsbereich haben die grösseren Cetnik–Gruppen (Drenovic –, Djujic –, Ozren–Verbände, in der Herzegovina) eine loyale Haltung bewahrt, z.T. auch erfolgreich im Kampf gegen die Kommunisten mit der deutschen Truppe zusammengewirkt."}})</ref>|Komanda 15. brd. arm. korpusa, Obavještajno odjeljenje, izvještaj o stanju od 27. septembra do 27. oktobra 1943. godine}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr.: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: <br /> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. <br /> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. <br /> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943—1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 21. novembra 1943, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] daje svojevrsno objašnjenje potčinjenim njemačkim komandama o logici vođenja pregovora i sklapanja sporazuma sa četničkim odredima u Srbiji. Prva tačka ovog strogo povjerljivog dokumenta glasi: {{izdvojeni citat|Kao rezultat pregovora koje duže vremena vode, u najužoj saradnji, specijalni opunomoćenik Ministarstva spoljnih poslova i komandant Jugoistoka sa vođama četničkih odreda, sklopljen je sporazum koji predviđa oružano primirje ograničeno na određeni prostor i povremeno zajedničko vođenje borbe protiv komunizma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o sklapanju sporazuma s komandantima četničkih odreda Draže Mihailovića]</ref>}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br /> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} Generalna tendencija priklanjanja Mihailovićevih četnikâ okupacionoj vojnoj sili bila je primijećena 28. XI 1943. i od strane njemačke Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Srbija: U oblasti Kruševca borbe između [četnika] DM i komunista. Kod četnika znaci približavanja Vermahtu, verovatno zbog nestašice municije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=639&roll=485 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000636.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: <br /> Raum Krusevac: Kampf zwischen DM u. Komm. Bei Cetniks Anzeichen für Annäherung an dt. Wehrmacht vermutl. Mun. Mangel."}})</ref>|Dnevni izveštaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 28. novembar 1943.}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje članova [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] misijâ pri JVuO (tj. da četnici prekinu "sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta Ravaničke brigade JVuO, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko DM-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojima se DM-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T-311, r. 175, s. 895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Varnstorfa (Warnstorff) – dodatak zabelešci sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic [sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} Neposredni rezultati potpisanih sporazuma mogli su se uočiti učešćem četničkih jedinica u [[Operacija Kugelblitz|operaciji »Kugelblitz«]], gdje se, uz jednog od potpisnika ugovorâ (majora Vojislava Lukačevića, naime), s njemačkim i bugarskim trupama borio i poručnik [[Filip Ajdačić]], komandant Crnogorske brigade JVuO: {{izdvojeni citat|Stanje operacijâ „Kugelblic” i „Citen” na dan 13. 12. 1943. u 24:00 časa. „Kugelblic” (1. brdska divizija): [...] Namjera: prebacivanje grupe Lukačevića u rejon Pljevlja–Prijepolje 16/17. decembra. [...] Vojni zapovjednik Jugoistoka: 24. bugarska divizija (3 bataljona) i četnička grupa Ajdačića sporo napreduju iz rejona Bajine Bašte, krećući se uzvodno Drinom, bez kontakta sa neprijateljem, ka određenoj odbrambenoj liniji.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frames no. 6287983—6287984.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE "KUGELBLITZ" UND "ZIETHEN" STAND VOM 13.12.43. 2400 UHR <br /> "KUGELBLITZ" <br /> 1. GEB. DIV. <br /> ABSICHT: ZUFUEHRUNG GRUPPE LUKACEVIC 16./17. 12 RAUM PL[J]EVLJA – PRIJEPOLJE. <br /> MIL. BFH. SUEDOST: <br /> 24. BULG. DIV. 3 BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BANJA [sic] BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Izvještaj Vrhovne komande Wehrmachta o operacijama »Kugelblitz« i »Ziethen« od 14. decembra 1943. godine}} 14. decembra 1943, u Vrhovnu komandu JVuO stigla je depeša od majora [[Siniša Ocokoljić|Siniše Ocokoljića]] (pseudonim »Ev-Ev«), komandanta Mlavskog korpusa JVuO, kojom se kapetan Mitić još jednom imenuje osobom koja je lično involvirana u pregovore s njemačkim okupatorom: „Tufegdžić [Vojislav, komandant Cerskog korpusa JVuO — prim.] danas je doneo sledeći izveštaj: [...] 2. — Kapetan Mitić, koji je ranije u Užicu pregovarao za naš račun sa komunistima, bio je poslednjih dana na pregovorima i sa Nemcima gde je sa njima ručao u Mažestiku. Pregovore je javno sa Nemcima vršio neki kapetan Nešković, poslat od Kalabića. 3. — Nemci su povodom toga štampali letke blizu 2.000.000 primeraka sledeće sadržine: Narodni borci četnici, u radosti pozdravljam prestanak besmislenog međusobnog prolivanja krvi i zdrav razum koji je zavladao u vašim redovima. Sada možemo da se zajednički borimo protivu komunizma, tog smrtnog neprijatelja Evrope i ja vas ubrajam u nacionalne borce zato što smo i mi sami nacionalni borci. Mi ćemo udruženim silama da odbranimo Vašu lepu Otadžbinu, da je ne bi uništile komunističke bande. Primamo u svoje redove Vašu narodnu organizaciju kao čeličnu. Nije potrebno da vam ubrizgavamo narodni duh. Herojstvo je Vama u krvi i sa vama zajedno koji dobro poznajete svoju lepu zemlju poćiće nam za rukom da je oslobodimo. Stavom koga vi zauzimate osigurana je vaša budućnost. Pozdravljam vas kao svoje ratne drugove i želim vam istu vojničku sreću kao i našim vojnicima. Komandant nemačkih trupa. br. 1243. Ovaj letak Nemci su rasturili i već se pojedini primerci nalaze i kod nas. 4. — Tufegdžić javlja dalje, da je puk. Simić naveo hotimično Kalabića da se ovim vezama sa Nemcima naša organizacija kompromituje u narodu što koriste mošinovci [tj. partizani — prim.].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: <br /> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. <br /> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju biti u posjedu njemačkih propusnicâ.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"7.) Ausweispflicht landeseigener Verbände. <br /> Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} Već 11. novembra, obavještajni oficiri 114. divizije javljaju kako su četnički odredi bili ekspeditivni u izvršavanju ove naredbe okupacionih vlasti: {{izdvojeni citat|Zahtjev da civilno stanovništvo — a posebice naoružane skupine, uključujući četnike — posjeduje identifikacijske isprave, kako je to naredila divizija, nije polučio očekivane rezultate sve dok nisu primijenjene mjere prisile. Glavni razlog tomu bila je sporost u radu hrvatskih upravnih tijelâ. S druge strane, četničke postrojbe promptno su postupile prema zapovijedima; danas su one bolje opskrbljene identifikacijskim ispravama nego hrvatsko civilno stanovništvo. </br> Odnosi s četničkim postrojbama su dobri; međutim, unutar [[Hrvatsko domobranstvo|hrvatskih oružanih snagâ]] i [[Ustaše|ustaških postrojbi]] često je potrebno poduzeti odlučne mjere kako bi se riješio problem nedostatka odgovarajućeg nadzora i raširenog osjećaja ravnodušnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=555&broj=752 NARA, T314, Roll 555, frame no. 000746.] <br /> ({{jez-njem|"Die von der Division befohlene Ausweispflicht für die Zivilbevölkerung und insbesondere für die bewaffnete Verbände einschliessl. der Cetniks, führte nicht die früher zu dem erwarteten Erfolg, als bis mit Zwangsmassnahmen durchgegriffen wurde. Schuld ist in erster Linie der schleppenden Geschäftsgang der kroat. Verwaltungsdienststellen. Dagegen haben die Cetnikverbände sich schnell die Befehlen gefügt, und sind heute besser mit Ausweisen aufgestattet, als die kroat. Zivilbevölkerung. </br> Das Verhältnis zu den Cetnikverbände ist gut, bei der kroat. Wehrmacht und den Ustaschaverbänden must oft gegen mangelnde Dienstaufsicht und Gleichgültigkeit durchgegriffen werden."}})</ref>|Procjena situacije 114. lovačke divizije (11. XI 1943. godine)}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. <br /> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; <br /> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: <br /> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: <br /> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: <br /> 1 Brotportion, <br /> 1 Gemüseportion, <br /> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), <br /> 1 Salzportion, <br /> 2 Getränkeportionen, <br /> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} Snabdijevanje četnikâ hranom i municijom bilo je pod konstantnim nadzorom nadležnih njemačkih službi: {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] <br /> ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. <br /> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. <br /> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: <br /> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: <br /> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} Dnevni izvještaj 114. lovačke divizije Wehrmachta od 6. prosinca 1943. godine ilustruje u kojoj mjeri su četničke jedinice pod komandom vojvode Momčila Đujića bile integrisane sa okupacionim trupama: {{izdvojeni citat|U noći s 5. na 6. decembar i tokom jutarnjih časova, neprijatelj je više puta napadao [[Obrovac|obrovački]] mostobran sa jugoistoka, istoka, sjevera i sjeverozapada. Napadačke snage sastojale su se od manjih do srednje velikih neregularnih skupina, podržane teškim pješadijskim naoružanjem — prvenstveno minobacačima srednjeg kalibra. Ustaše su napustile svoje položaje na mostobranu. U poslijepodnevnim časovima situacija je razriješena protivudarima naših snaga, uz podršku tenkova, u pravcu ji. i z.-sjz. </br> Neprijateljski gubici: 18 poginulih, 2 zarobljena, 4 prebjega. </br> Vlastiti gubici: 6 palih četnika, 11 ranjenih, 7 nestalih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=840&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000834.] <br /> ({{jez-njem|"Ic Beitrag zur Tagesmeldung. </br> Feind vor Brückenkopf Obrovac griff während Nacht zum 6.12. und in Vormittagsstunden Brückenkopf wiederholt mit schwächeren und mittleren Banden aus SO, O, N und NW Richtung mit Unterstützung schwerer Inf. Waffen, besonders mittlerer Gr. Werfer, an. Ustaschen flüchteten aus Brückenkopfstellung. In Nachmittagsstunden gelang Entlastung durch eigene Vorstösse mit Panzerunterstützung in SO und WNW Richtung wenden. </br> Feindverluste: 18 Tote, 2 Gefangene, 4 Überläufer. </br> Eigene Verluste: 6 Cetniks gefallen, 11 verwundet, 7 vermisst."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje (Ic), dodatak dnevnom izvještaju za 6. XII 1943.}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943—1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta [[Cetinje|cetinjskog]] bataljona major Zdravko Kasalović. Za [[Nikšić|nikšićki]] bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez [[Šavnik|šavnički]]. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Koliko su četnici u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u bili od koristi njemačkom okupatoru za zaustavljanje partizanske ofanzive ka Srbiji, svjedoče i navodi iz izvještaja Komande Jugoistoka polovinom februara 1944. godine.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=15 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000011.] <br /> ({{jez-njem|"In einer Aussprache mit General Foertsch (H.Gr.F) wird festgestellt, dass der Vertrag mit Lukacevic in Geltung bleiben muß, weil dessen Cetniks in Montenegro zur Bekämpfung der Roten benötigt werden."}})</ref> Naime, i nakon stavljanja van snage [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovorâ]] potpisanih krajem 1943. i početkom 1944, major [[Vojislav Lukačević]] je ostao jedini četnički komandant s kojim sporazum nije raskinut: {{izdvojeni citat|U razgovoru sa načelnikom štaba Armijske grupe »F« generalom (Hermannom) Foertschom, zaključeno je da sporazum sa Lukačevićem ostane na snazi, zato što su četnici u Crnoj Gori potrebni za borbu protiv crvenih.|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 16. februara 1944. godine}} Četnički odredi s teritorije Crne Gore i Sandžaka su, tokom zime i proljeća 1944. godine, njemačkom okupatoru bili krucijalno važni u smislu zatvaranja jugozapadne granice [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] od [[Prodor Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u Srbiju|upada partizanskih jedinicâ]]. Iz strogo povjerljive naredbe od 17. III 1944. vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] (upućene i Feldkomandanturi 610 za teritoriju Crne Gore) ovo postaje bjelodano: {{izdvojeni citat|1.— 2. i 5. crvena div. približavaju se s prethodnicama jugozapadnoj granici Srbije. Prednji delovi na liniji Zmajevac (12 km ji. od Vardišta) — visovi južno od Vardišta. Dalje snage u nastupanju preko Strmice (10 km jz. od Višegrada). 2.— Potrebno je što pre tačno ustanoviti grupisanje snaga i jačinu četničkih odredâ Đurišića i [[Vuk Kalaitović|Kalaitovića]], koji se nalaze duž granice. 3.— 1. bug. okup. korpus povući će svoje isturene snage ispred nadmoćnog neprijateljskog pritiska na liniju Mokra Gora — Semegnjevo — Palisad. Ovu treba po svaku cenu držati blagovremenim angažovanjem rezervi. 4.— Ojačani peš. p. i art. divizion, koji su određeni za rezervu vojnoupr. k-ta Jugoistoka prebaciće se železnicom u rejon Užice—Požega. Angažovanje i delova istog samo uz saglasnost vojnoupr. k-ta Jugoistoka. 5.— Naročito je važno blagovremeno saznati težište neprijateljskog napada. U tu svrhu treba stalno vršiti izviđanja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000277.] <br /> ({{jez-njem|"Dt.Verb.Stab b.I.Bulg.Okk.Korps <br /> Nachr. 24.Bulg.Division über Dt.Verb.Offz. <br /> F.K. 610 <br /> 1.) Rote 2. und 5. Div. nähern sich mit Anfängen der Südwestgrenze Serbiens. Vorderste Teile in Linie Zmajevac (12 SO Vardiste), Höhen südlich Vardiste. Weitere Kräfte im Nachziehen über Strmica. (10 SW Visegrad) <br /> 2.) Baldige Klarheit über Kräftegruppierung und Stärke längs der Grenze stehenden Cetnikverbände des Djuirisic [sic] und Kalaitovic ist erforderlich. <br /> 3.) I.Bulg.Okk.Korps nimmt seine vorgeschobenen Kräfte vor überlegenem Feindruck auf die Linie Mokragora–Semegnjevo–Palisat zurück. Diese ist unter allen Umständen unter rechtzeitigem Einsatz von Reserven zu halten. <br /> 4.) Das als Reserve des Mil.Befh.Südost bestimmte verstärkte Inf.Rgt. einschl. Art.Abt. wird mit Eisenbahn in den Raum Uzice – Pozega herangeführt. Einsatz auch von Teilen nur mit Zustimmung des Mil.Befh.Südost. <br /> 5.) Rechtzeitiges Erkennen des Schwerpunktes des feindl. Angriffs ist besonders wichtig. Hierzu ständige Aufklärung geboten."}})</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] Krajem februara i početkom marta 1944. godine, u tzv. [[staroj Crnoj Gori]] (preciznije u [[Katunska nahija|Katunskoj nahiji]]) organizovana je [[Operacija Bura (1944)|operacija »Bura«]]. Specifičnost ove operacije ogleda se u činjenici da su za njeno izvođenje većinu ljudstva obezbijedili četnici, dok su oficiri iz Feldkomandanture na [[Cetinje|Cetinju]] i komandant mjesta [[Podgorica|Podgorice]] rukovodili borbenim djejstvima: {{izdvojeni citat|1.) Sumarni i iskustveni izveštaj: Operacija »Bora« od 27. 2. do 3. 3. 44. Sprovedena je četnička operacija »Bora«, pod nemačkom komandom, radi čišćenja rejona Danilovgrad — Čevo — Cetinje — Podgorica. 2.) Jedinice koje su učestvovale: 4000 ljudi nacionalne žandarmerije, milicije, 215. abver-trup, jedna brdska baterija iz ratnog plena, lovačko poterno odeljenje 181. peš. div. [...] 5.) Sprovođenje: U delom. oštrim borbama, kolone, koje su nastupale od i,, ji., i j., polako su osvajale teren. 29. 2. zauzeto je Čevo. Neprijatelj (jačine 250 ljudi) izvukao se prema sz. Posle odlaska nemačkih snaga i započinjanja neprij. protivnapada, četnici su se delom, u paničnom strahu, povukli na svoje polazne položaje. Neprijatelj je ponovo zauzeo teren očišćen operacijom. 6.) Gubici neprijatelja: 32 mrtva, 68 ranjenih, 23 zarobljena. Plen: 2 p. mitr., 1 mitr., 15 pušaka, 1 radio-stanica, propagandni materijal i hrana. Sopstveni gubici: 20 mrtvih, 31 ranjen, 46 nestalih. 7.) Iskustva: a) Građanska zaštita, usled nedovoljne opremljenosti i slabog borbenog morala, nije pogodna za izvršavanje borbenih zadataka; žandarmi, milicija, četnici, uz učešće nemačkih trupa, podesni za borbene zadatke i zadatke osiguranja... e) Prilikom sličnih operacija preduslovi za uspeh su učešće nemačkih trupa, podrška teškim naoružanjem i veza do pojedinih borbenih grupa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_30.htm Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&broj=72&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000065.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An Pz.AOK.2 <br /> 1.) Abschluss– und Erfahrungsbericht Unternehmen "Bora": <br /> Vom 27.2. bis 3.3.44 wurde Cetnik–Unternehmen "Bora" unter deutscher Führung zur Säuberung des Raumes Danilovgrad – Cevo – Cetinje – Podgorica durchgeführt. <br /> 2.) Beteiligte Truppen: <br /> 4000 Mann nationaler Gendarmerie, Miliz, Abwehrtrupp 215, 1 Beutegebirgsbatterie, Bandenjägertrupp 181.Inf.Div. <br /> Bewaffnung: Gewehre, 60 le.M.G. <br /> 3.) Leitung: <br /> Selbst.Feldkdtr. 1040 Cetinje <br /> 4.) Führung: <br /> Platzkdt. Podgorica <br /> 5.) Durchführung: <br /> In zum Teil harten Kämpfen gewannen die von O, SO u. S vorrückenden Kolonnen langsam Boden. Am 29.3. Cevo genommen. Feind (Stärke 250 Mann) nach NW ausgewichen. Nach Abrücken deutscher Kräfte und Einsetzen feindl. Gegenangriffe zogen sich Cetniks in z.T. panikartiger Flucht auf ihre Ausgangsstellungen zurück. Feind besetzte erneut das im Unternehmen gesäuberte Gebiet. <br /> 6.) Feindverluste: <br /> 32 Tote, 88 Verwundete, 23 Gefangene. <br /> Beute: <br /> 2 le.MG., 1 s.MG., 15 Gewehre, 1 Funkgerät, Propagandamaterial und Verpflegung. <br /> Eigene Verluste: <br /> 20 Tote, 31 Verwundete, 46 Vermisste. <br /> 7.) Erfahrungen: <br /> a) Einwohnerwehren infolge mangelhafter Ausrüstung und geringer Kampfmoral zu Kampfaufgaben nicht geeignet; Gendarmen, Miliz, Cetniks bei Beteiligung deutscher Truppen für Kampf– u. Sicherungsaufgaben geiegnet. <br /> b) Kaukasische Freiwillige des Abwehrtr. 215 gut bewährt. <br /> c) Mitnahme schwerer Waffennur mit deutscher Sicherung. <br /> d) Truppenverpflegung für einheimische Verbände ungeignet, Marschverpflegung zweckmässig. <br /> e) Bei derartigen Unternehmungen sind Beteiligung deutscher Truppen, Unterstützungen durch schwere Waffen und Nachrichtenverbindung zu den einzelnen Kampfgruppen Voraussetzungen für den Erfolg."}})</ref>|Izvještaj komande 21. brdskog korpusa o rezultatima operacije »Bura« od 9. marta 1944. godine}} Prilikom jedne manje akcije u blizini granice sa [[Hercegovina|Hercegovinom]] došlo je do oružanog okršaja lokalnih četnika i snagâ [[NOVJ]]. U izvještaju 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta za 16. mart 1944. godine, četnički se gubici računaju kao sopstveni: {{izdvojeni citat|[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pješadijska divizija]]: Četnici, koji su napredovali 4 km sjeverno od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], povukli su se u Grahovo pred neprijateljskim napadom. Gubici neprijatelja: 8 poginulih (izbrojano), 20 poginulih i ranjenih (procijenjeno). Sopstveni gubici (četnici): 1 poginuo, 8 ranjenih. Namjera: nastavak nasilnog izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=663&broj=137 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000130.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 16.3.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div.: Bis 4 N Grahovo vorgegangene Cetniks vor angreifenden Feind wieder auf Grahovo zurückgegangen. <br /> Feindverluste 8 gezählte Tote, 20 geschäzte Tote und Verwundete. <br /> Eigene Verluste (Cetniks) 1 Toter, 8 Verwundete. <br /> Absicht: Fortsetzung der gewaltsamen Aufklärung."}})</ref>}} [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An 181.Inf.Div. <br /> Betr.: Unternehmen "Frühlingserwachen". <br /> 1.) Nachstehende Plannung des Major Djurisic für Durchführung des Unternehmens "Frühlingserwachen" zur Kenntnis: <br /> Erste Kampfgruppe 700 Mann aus NO Richtung über Raum 5 km S Bijelopolje nach Mojkovac (16 km NNO Kolasin). <br /> Zweite Kampfgruppe 1200 Mann unter Führung Stab Djurisic von Brodarevo über Sahovici nach Mojkovac – Kolasin. <br /> Dritte Kampfgruppe 1000 Mann von Mitte Strasse Pljevlja – Prijepolje Richtung Mojkovac. <br /> Vierte Kampfgruppe 1500 Mann von Pljevlja Richtung Mojkovac. Mojkovac soll in 2 Tagen erreicht werden. Anschliessend Abdrehen der Masse in den Raum W Tara NW Kolasin – Mojkovac. <br /> Deutsche Kräfte: 1 verst.mot.Kp. stösst von Brodarevo bis Bijelopolje. <br /> 1 verst.mot.Kp. von Pljevlja bis Taraübergang 22SW Pljevlja SFK–Btl. 600 Mann folgt deutschen Kräften nach Bijelopolje, dann Abdrehen nach Mojkovac. <br /> Miliz Brodarevo 700 Mann säubert eigenen Raum und stösst von Brodarevo nach SSW. <br /> Angriffsbeginn: 10.4.44. <br /> 2.) 181.Inf.Div stellt entsprechende Unterrichtung der Cetnikgruppe Süd (Major Lasic und Bukatonovic in Podgorica) sowie der Gruppe Niksic sicher. <br /> Absichten für Beteiligung an den Unternehmen sind Gen.Kdo.XII.Geb.A.K. zu melden."}})</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} U dijelu dnevnog izvještaja za 28. april 1944. godine koji se odnosi na Crnu Goru, vojnoupravni komandant Jugoistoka [[Hans-Gustav Felber]] (dokument potpisuje general Kurt von Geitner, načelnik štaba) zabilježio je: {{izdvojeni citat|Ustrajni pritisak crvenih na vlastite i četničke snage u centralnoj C. Gori.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro. Anhaltender roter Druck auf eigene und Cetnik–Kräfte in Mittel–Montenegro."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi tzv. [[Zeleni kadar|zelenog kadra]], koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} U mjesečnom izvještaju za januar 1944. godine, koji je štabu [[LXVIIII rezervnog korpusa]] Wehrmachta poslao 12. februara Viši SS i policijski vođa u Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]'' [[Konstantin Kammerhofer]], ujedno i predstavnik ''[[Reichsführer]]a'' SS-a [[Heinrich Himmler|Heinricha Himmlera]] za Hrvatsku, podvučena je stalno prisutna politička tenzija među saveznicima (tj. [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] i [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]), usljed njemačkog protežiranja četnikâ: {{izdvojeni citat|Često se ističe kako je njemački Wehrmacht stekao sve veći upliv na angažiranje četničkih jedinica protiv odmetništva. Ovakav razvoj događaja ne posmatra se [od strane ustašâ — prim.] kao vojna nužnost, već kao zahtjev diktiran srpskim interesima — zahtjev koji je u suprotnosti s interesima [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. [...] Na poticaj njemačkih vlasti, zabilježeni su čak i slučajevi u kojima su četnici i lokalne milicije (sastavljene prvenstveno od [[Bošnjaci|Muslimana]]) udružili snage kako bi zaštitili svoja sela od „crvenih” (npr. [[Trnovo (FBiH)|Trnovo]]). Četnici su od strane [[V SS brdskog korpusa]] sve više korišteni za suzbijanje partizana, kao i za zaštitu određenih područja naseljenih [[Pravoslavlje|pravoslavnim]] stanovništvom, pri čemu su se oni, u okviru svojih mogućnosti, dobro pokazali.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=1548&broj=179 NARA, T314, Roll 1548, frames no. 000173—00179.] <br /> ({{jez-njem|"Immer wieder stark empfunden wird, daß die deutsche Wehrmacht mehr und mehr Einfluß auf den Einsatz von Cetnikverbänden gegen das Bandentum gewonnen hat. Diese Tatsache wird nicht als militärische Notwendigkeit, sondern immer wieder als gegen die Interessen des Unabhängigen Staates Kroatien gerichtete Forderung des Serbentum gewertet. </br> Auf deutsche Anregung ist es in einzelfällen sogar schon dazu gekommen, daß sich die Cetniks mit den örtlichen Milizen (meist Muselmanen) zum gemeinsamen Schutz ihrer Dörfer gegen die Roten zusammen gefunden haben (z.B. Trnovo). </br> Die Cetniks waren seitens des SS–Ge. Korps in vermehrten Umfange bei den Bekämpfung der Partisanen und zun Schutz bestimmter pravoslavischer Wohngebiete eingesetzt und haben sich im Rahmen ihrer Möglichkeit bewährt."}})</ref>}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: <br /> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. <br /> 2.) VERLUSTE: <br /> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. <br /> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. <br /> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. <br /> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. <br /> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''Gruppenführera'' Konstantina Kammerhofera za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] <br /> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): <br /> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Konverzacija vođena između njemačkog opunomoćenog generala u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]] i feldmaršala [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]], prilikom posjete Hitlerovom glavnom štabu početkom marta 1944, otkriva kakva je bila percepcija statusa četnika u NDH od strane vojnog vrha Trećeg Reicha: „U [[Berchtesgaden|Berhtesgaden]]u ljubazno me je primio Kajtel. Informisao me je o toku razgovora sa [[Nikola Mandić|Mandić]]em i Perićem [predsjednik vlade i ministar vanjskih poslova NDH, respektivno — prim.]. U više navrata morao sam da ga prekinem kako bih ga ispravio, a pre svega u pogledu četničkog pitanja. On je mislio da se četnici sastoje samo od nekoliko dobrovoljaca (skraćeno „Hiwis“, dolazi od nemačke reči „Hilfswilligen“, prim. prev.), koji služe u nemačkim divizijama.“<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 456.</ref> Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. <br /> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Sredinom srpnja 1944. godine, u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] je organizirana [[Operacija Muholovka|operacija »Muholovka«]] ({{jez-njem|Fliegenfänger}}). U ratnom dnevniku [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zabilježeno je da je izvođenje operacije povjereno [[13. SS oružana brdska divizija Handžar|13. SS brdskoj diviziji »Handžar«]] i lokalnim četnicima: {{izdvojeni citat|14. 7. 1944: <br /> ''SS-brdska divizija »Handžar«'': <br /> Za operaciju »Fligenfenger«, čišćenje prostora [[Osmaci]] (25 km jugoistočno od [[Tuzla|Tuzle]] — aerodrom bandi), krenula su 2 ojačana bataljona i četnici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=960&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000820.] <br /> ({{jez-njem|"W–SS–Geb.Div. Handschar: <br /> Zum Unternehmen "Fliegenfänger" Säuberung Raum Osmaci (25 SO Tuzla) (Bandenflugplatz) 2 verst. Btlne. und Cetniks angetreten."}})</ref>}} Pored operacije »Fliegenfänger«, četnici u sjevernoj i istočnoj Bosni (koji su brojali oko 13.000 ljudi) uzeli su, tokom proljeća i ljeta 1944. godine, učešća u više poduvhata koje je predvodila 13. SS brdska divizija »Handžar« (kao npr. [[Operacija Maiglöckchen|»Maiglöckchen«]], [[Operacija Vollmond|»Vollmond«]], [[Operacija Heiderose|»Heiderose«]] ili [[Operacija Röslein|»Röslein«]]). Visoki oficiri [[Sicherheitsdienst|SS]]-a bili su u velikoj mjeri zadovoljni obostrano izgrađenim povjerenjem. Dok je ''Hauptsturmführer'' Hermann Schifferdecker, zapovjednik 27. brdske lovačke pukovnije iz sastava divizije, decenijama nakon rata tvdio da je „saradnja između divizije i četnika bila (je) veoma labava”, kao i da su se četnici „javljali našem obavještajnom oficiru onda kada im je bila potrebna hrana ili municija”, u junu 1944. komandant 13. SS brdske divizije general [[Karl-Gustav Sauberzweig]] je pohvaljivao iskreno savezničko držanje pripadnikâ JVuO (najvjerovatnije vojvode Radivoja Kerovića): {{izdvojeni citat|Nakon što ih naše trupe razbiju, partizani u povlačenju često upadaju u zasjede četničkih jedinica koje traže oružje... Tokom posljednjih operacija, četničke snage su se dobro pokazale u borbi. Uspostavljena je prihvatljiva, gotovo drugarska saradnja [Nijemaca — prim.] sa četnicima. Srpsko pravoslavno stanovništvo (sigurnosne zone) predstavlja jedini marljivi, konstruktivni i vitalni element na ovoj teritoriji. Kada je divizija tek stigla u (sjeveroistočnu Bosnu), među četnicima je zavladala panika zbog straha od [[Bošnjaci|muslimanske]] osvete. U međuvremenu, konstruktivniji među Srbima su shvatili da će divizija uključiti sve dijelove stanovništva u svoju misiju oslobađanja [od partizana — prim.]. To je, u određenom smislu, dovelo do svojevrsne saradnje.<ref>George Lepre, Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945. Atlgen, PA: Schiffer Military History, 1997, pp. 198–199. <br /> ({{jez-eng|"With an estimated strength of over 13,000 effectives, the Četniks of northeastern Bosnia were divided into four large groups, with one each operating in the Posavina, Bijeljina, Tuzla, and Zvornik areas. "The cooperation between the division and the Četniks was very loose," wrote one critical SS officer. "Most of the time they simply reported to our intelligence officer when they needed food or ammunition." Sauberzweig was more optimistic: "After being routed by our troops, retreating Partisans are often ambushed by Četnik units seeking weapons... During the latest operations, the Četnik forces have fought well. An acceptable, almost comradely cooperation with the Četniks has emerged. The Serbian-Orthodox population of the (security zone) is the sole industrious, constructive, and vital element in the territory. When the division first arrived in (northeastern Bosnia), the Četniks panicked, fearing Muslim revenge. In the meantime, the constructive-minded Serbians have realized that the division shall include all portions of the population in its mission of liberation. This has led, in a certain sense, to a sort of cooperation.""}})</ref>}} Nemački izveštaj iz jula 1944. godine ocenjuje da četnici Momčila Đujića broje oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; ovi su dobro organizovani te neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv. <br /> In Norddalmatien (serbischer Volksraum) Cetnikführer Djujic. Etwa 8 000 Mann, davon 6–7 000 Bewaffnete. Gut organisiert. Englandfeindliche Stimmung. Keine englische Unterstützung. Zweifel, ob diese Cetniks bei englische Landung gegen deutsche Besatzungsmacht kämpfen werden."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. <br /> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. <br /> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. <br /> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. <br /> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. <br /> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. <br /> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." <br /> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine i od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Saradnja JVuO sa njemačkim okupatorom na Kosovu (1944) === {{main|Kosovo i Metohija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Proljeća 1944. godine, u vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora Udarne grupe divizije NOVJ u dolinu Ibra]], dolazi do čvrste saradnje između četnika na [[Kosovo|Kosovu]] i njemačkog okupatora u borbi protiv [[NOP]]. 8. aprila 1944. godine, kapetan [[Živojin Marković]], komandant Drugog kosovskog korpusa JVuO, obavještava<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref> generala Dragoljuba Mihailovića da se sastao sa njemačkim šefom SD policije iz [[Kosovska Mitrovica|Mitrovice]], koji mu je obećao hvatanje komunista sa Kosova (i [[Srbi|Srba]] i [[Albanci|Albanaca]]): {{izdvojeni citat|Obećao je da će da pohvata sve komuniste sa Kosova, bilo Srbe bilo Arnaute o čemu smo dali dokaze i podatke... Učinio sam pokušaj da dobijem i municiju od Nemaca. Obećali su, jer sam im predstavio strašno stanje u vezi sa partizanima.}} Kapetan Živojin Marković upozoravao je generala Mihailovića na posljedice javne i otvorene saradnje sa okupatorima, tj. na četničku kompromitaciju pred stanovništvom. Kapetan Marković piše 23. aprila 1944. kako je nastupila potpuna konfuzija, budući kako se protiv snagâ NOVJ zajedno bore: „Mi [tj. JVuO — prim.], Nemci, Bugari, nedićevci, dobrovoljci, [[Albanci|Arnauti]] dobrovoljci, Albanska legija.“<ref>AVII, ČA, kut. 246a, reg. br. 1/1–23.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358.</ref> 11. juna 1944. kapetan Marković izveštava komandanta [[Sicherheitsdienst|SD policije]] u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]] o borbama koje vodi protiv jedinica NOP. Pored toga, kapetan Živojin Marković izvještava njemačkog oficira o spuštanju engleskih i američkih padobranaca na teren pod kontrolom snagâ JVuO: {{izdvojeni citat|Nastojaću da proverim tačno gde su pali i ko ih je uhvatio i gde će se nalaziti, pa ću vas izvestiti. Ja sam na položaju sa celim korpusom. Noćas sam blokirao dva srpska sela i uhvatio jednu komunističku trojku koju sam odmah likvidirao... Ako me sada ne pomognete u najtežoj situaciji u borbi sa partizanima, biću prinuđen da se povučem.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Sjutradan, 12. juna 1944, uslijedio je odgovor njemačkog komandanta SD policije iz Mitrovice: {{izdvojeni citat|Mnogo Vam hvala za Vaša dva izveštaja. Juče sam imao duži razgovor sa Vašim oficirom za vezu koji Vas je sigurno već sada o svemu što smo razgovarali izvestio. Raduje me mnogo što imate takve uspehe u borbi protiv komunista i čestitam Vam na tome... Primite puno pozdrava i moje želje da postignete još mnogo uspeha i slave u borbi protiv komunista.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref>}} Polovinom septembra 1944. godine, saradnja kosovskih četnika sa njemačkim okupatorom postaje legalna. Štab 2. kosovskog korpusa JVuO dobija od Nijemaca 10. septembra 1944. „tri vagona municije i ukupno 800.000 metaka od 7,9 mm”. U [[Raška|Raškoj]] su se mogli vidjeti njemački vojnici skupa sa četnicima. Krajem oktobra 1944. godine u [[Zvečan]]u pregovaraju predstavnici četnika, Nijemaca i [[Balli Kombëtar|albanskih kvislinga]] o zajedničkoj borbi protiv NOV i PO Jugoslavije.<ref>Архив Музеја жртава геноцида, дигитализована грађа, Лични фонд „Бранислав Божовић“, збирке: Немачка грађа, Косово и Метохија; нерегистрована грађа</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941—1945. годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 453—454.</ref> Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]] javljala je 29. oktobra 1944. godine o susretu generalštabnog potpukovnika Warnstorffa sa kapetanom Markovićem, vjerovatno radi dogovora o zajedničkom povlačenju na zapad: {{izdvojeni citat| ''29. 10. 1944. Operat. odeljenje (Kos. Mitrovica)'' Sastanak 20. 10. načelnika Obaveštajnog odeljenja potpukovnika Varnštorfa sa komandantom 4. četničkog korpusa Markovićem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Iz iste je komande javljano 11. novembra 1944. da su Markovićevi četnici, kao i oni s teritorije [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]], »samo saputnici« njemačkog Wehrmachta. Međutim, nepovjerenje je i dalje postojalo među dvjema stranama, pa je preporučen određeni oprez: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnijih incidenata. Potrebna je opreznost.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184, s. 501.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten."}})</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Oko [[Nova godina|Nove godine]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] 1944. dolazi do žestokih [[Bitka za Ivanjicu (januar 1944.)|borbi za Ivanjicu]]. Ovom prilikom, četnici Draže Mihailovića stupaju u borbu protiv snagâ NOVJ skupa sa Nijemcima, [[Bugari|Bugarima]] i kvislinškim formacijama (Državna i Poljska straža). 11. januara 1944, u Vrhovnu komandu JVuO stiže depeša kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] (pseudonimi »Švarc« i »Ras-Rasa«), u kojoj se navodi: „Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković. Gubici nisu još utvrđeni. Nemci danas prošli kroz [[Kosjerić]] i sutra stižu na bojište. Od komunista učestvuju u borbi muslimanska i dalmatinska brigada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> Kapetan [[Predrag Raković]] (»Kar-Kar« i »Pre-Pre«) šalje 13. januara dvije depeše kojima obavještava VK JVuO i generala Mihailovića o stanju na terenu: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista. Situacija kod Ivanjice 12-I uveče: partizani su izbačeni iz Ivanjice i odbačeni prema Mučnju, a štab mi je još u Katićima. Partizani tamo imaju 1, 2 i 5 proletersku brigadu i srbijansku proletersku brigadu. Ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M. I jedna i druga strana drže se u toku 13-I pasivno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa četničke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} Kapetan Raković javlja 30. marta 1944. Vrhovnoj komandi JVuO kako okupator, bez pomoći njegovih snagâ, ne može zatvoriti liniju odbrane u dolini [[Ibar|Ibra]]: {{izdvojeni citat|Nemci kažu da se na dan 29 ov. m. u 2 časa ujutru pojavila veća grupa komunista u blizini s. Biljanovca kod ušća Jošaničke reke u Ibar. Kažu da su uhvatili i dešifrovali depešu koju je [[Tito]] poslao [[Peko Dapčević|Peku]] da Peko ima zadatak da što pre poruši mostove na pruzi i putu [[Kraljevo]] — [[Raška]] — [[Mitrovica]] — [[Skoplje]] i da mu je to i bio cilj prodiranja ka toj pruzi. Nemci su bacili dosta svojih snaga u Ibarsku dolinu da sačuvaju prugu. '''Vapiju za našom pomoći'''. Ovu prugu su do sada čuvali Rusi [tj. [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] — prim.], sada su oni smenjeni i u bunkerima su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotićevci]]. Verovatno da će komuniste zaustaviti na ovoj liniji okupator. Ja ću danas biti sa celim korpusom na mestu kako mi je naređeno, sa štabom u Roćevićima. Uputio sam manja odelenja u daljno izviđanje prema Studenici. Čim nešto dobijem izveštavaću Vas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra]</ref>}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: <br /> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Jedan od prvih dokumenata gdje se pominje učešće četnika na strani [[Sile Osovine|snaga Osovine]] tokom operacije »Kammerjäger« predstavlja dnevni izvještaj Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka za 27. mart 1944. godine. Neuspjeh snagâ NOV i POJ u pokušaju da pređu rijeku Ibar ogleda se i u činjenici da su im ovom prilikom naneseni značajni gubici u ljudstvu: {{izdvojeni citat| SRBIJA: Operacija »Kamerjeger«: 2. i 5. crvena div. prekinule su borbe u rejonu Ivanjice i posle probijanja slabijeg bug. odbrambenog fronta j. od Ivanjice glavninom snaga prešle put Ivanjica — Sjenica u pravcu planina Golija — dolina Ibra. Dosadašnji gubici kod neprijatelja navodno preko 340 mrtvih i ranjenih. Kao protivmere otpočeto je: 1.) Gonjenje od strane 4 oj.[ačana] bug. bat., uz sadejstvo četničkih odredâ. Preostali delovi 24. bug. div. čiste dosadašnje bojište uz osiguranje doline Moravice. 2.) Formiranje Borbene grupe »Šreder« u cilju zaprečavanja doline Ibra. Ovoj su potčinjeni: 4. puk [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], koji je tamo angažovan za osiguranje pruge, nem. i srp. jedinice koje se tamo nalaze, kao i alarmne jedinice [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. okl. armije]] iz pozadinskih jedinica. Spremaju se za dovlačenje: 2. puk [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 4. puk SDK, 1 bat. 1. puka SDK (ukupno 5 bataljona), 696 (mot.) bat. polj. žand. i 1 nem. pol. dobr. bat. Za dolinu Ibra naređen je 1. stepen bojne gotovosti, a za mesto Rašku — 2. stepen bojne gotovosti. Otežani su pokreti usled stalnih snežnih padavina.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=361&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000357.] <br/> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 27.3.1944 </br> Serbien. </br> Unternehmen "Kamerjägger": </br> 2. u. 5. rote Div. haben Kämpfe im Raum Ivanjica abgebrochen und nach Durchstossen der unterlegenen bulg. Abwehrfront S Ivanjica mit Masse die Strasse Ivanjica–Sijenica [sic] in Richtung Golija–Gebirge–Ibartal überschritten. Bisherige Feindverluste angeblich über 340 Tote und Verwundete. </br> Als Gegenmassnahmen sind eingeleitet: </br> 1.) Verfolgung durch 4. verst.bulg.Btle. unter Mitwirkung von Cetnik–Abteilungen. Uebrige Teile 24.bulg.Div. säubern bisheriges Kampffeld unter Sicherung des Moravica–Tales. </br> 2.) Bildung einer Kampfgruppe Schröder zur Sperrung des Ibartales. Dieser sind unterstellt: </br> das zur Bahnsicherung dort eingesetzte 4.Rgt. RSK </br> die dort befindlichen dt. u. serb. Einheiten sowie </br> Alarmeinheiten der 2.Pz.Armee aus Versorgungstruppen. </br> In Zuführung begriffen: </br> 2.Rgt. SFK, 4.Rgt. SFK, 1 Btl.1.Rgt. SFK (ingesamt 5 Btle.) </br> Feld.Abt.(mot) 696 u. 1 dt. Pol.Frw.Btl. </br> Für Ibartal Alarmstufe 1, den Ort Raska Alarmstufe 2 befohlen. Bewegungen durch anhaltende Schneefälle erschwert."}})</ref>}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/294.</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} Hermann Neubacher se i ovom prilikom očitovao kao entuzijastični zagovornik sveobuhvatne saradnje sa JVuO, budući da u prvom pasusu zapisnika stoji: {{izdvojeni citat|Poslanik Nojbaher smatra da je jačanje nacionalnih srpskih snagâ apsolutno neophodno. On traži mišljenje Vojnoupravnog komandanta o tome da li treba nastaviti pregovore sa DM-om. DM je navodno dobio ultimatum od [[Englezi|Engleza]], koji su zahtevali njegovo potpuno svrstavanje uz njih. DM je to odbio. Nojbaheru je — preko [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]], jednog od najbližih saradnika DM-a — stavljeno do znanja da se DM mora udružiti sa Nemcima. Trifunović je tvrdio da bi, ukoliko dođe do sporazuma, DM bio u stanju da mobiliše čak 50.000 ljudi protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gesandter Neubacher hält eine Verstärkung der nationalen serbischen Kräfte für unbedingt geboten. Er holt die Auffassung des Oberbefehlshaber ein, ob mit DM. weiter Verhandlungen gepflegt werden sollen. DM habe angeblich eine ultimative Forderung der Engländer erhalten, die von ihm restloses Mitgehen forderte. DM. habe diese abgelehnt. Ihm, Neubacher, sei durch Trifunovic (nächster Mitarbeiter DM's.) nahegebracht worden, dass DM. mit den Deutschen zusammengehen müsse. Er habe behauptet, dass bei einer zu Stande kommenden Vereinbarung, DM in der Lage sei, gegen Kommunisten glatt 50 000 Mann zu mobilisieren."}})</ref>}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: <br /> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] <br /> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. <br /> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. <br /> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref> sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, uništio komoru [[Peta krajiška divizija|Pete divizije]] kod [[Varda (selo)|Varde]]. Veliki neprijateljski gubici. Četnici postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim okupatorom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. <br /> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. <br /> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. <br /> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. <br /> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: <br /> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: <br /> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, lično bili vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. <br /> Serbien. <br /> I. Feindlage. <br /> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} Pored ovoga, u izvještaju se pominje traženje veze s njemačkim okupatorom i u drugim dijelovima zemlje: {{izdvojeni citat|Ostatak Srbije: Slabija lokalna aktivnost bandi. Grupe DM-a u centralnoj Srbiji, pod pritiskom crvenih, ponovo traže kontakt sa okupacionom silom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=633&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000629.] <br /> ({{jez-njem|"Übriges Serbien: <br /> Geringe örtliche Bandentätigkeit. DM–Gruppen in Mittelserbien suchen unter rotem Druck erneut Fühlung mit Besatzungsmacht."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U svojstvu komandanta Valjevskog korpusa JVuO, u depešama od 17. maja 1944. kapetan Nedić je poslao Vrhovnoj komandi i Mihailoviću sljedeće informacije: „Peta divizija uglavnom na prostoru Mučanj i južno... Prema ovima snagama u pokretu su Nemci sa juga i jugoistoka tri bataljona Nemaca. Bugari sa Rakovićem i sa javorcima [Javorski korpus JVuO pod komandom majora Radomira Cvetića — prim.] u pokretu su sa istoka. Ja sa Gardom i valjevskim korpusom napadam danas sa severa sa težnjom da ovladam [sa] Okruglicom... Požeški korpus i Ajdačić [Filip, komandant Crnogorske brigade Požeškog korpusa JVuO — prim.] zatvaraju otstupanje Crvenih na sever na položaju: Vranjevina, Crveni Vrh, Treštena Stena. Užička brigada sa jednim bataljonom Nemaca napada od Kokinog Broda na sever. Druga komunistička divizija na Zlataru: Jablanica, Dobroselica, Negbina, Draglica. Sa juga je napadaju Nemci i Zlatiborski korpus [pod komandom kapetana Dušana Radovića Kondora — prim.].“<ref>AVII, ČA, kut. 276, reg. br. 2/1—38.</ref> U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} Komanda Jugoistoka će, takođe, u mjesečnom izvještaju iz druge polovine maja 1944. konstatovati rastrzanost Mihailovićevog pokreta između osnovnog antiokupatorskog usmjerenja i saradnje s njim u antikomunističkom frontu, kao i strah od gubitka [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] podrške i naklonosti najširih slojeva stanovništva okupirane Srbije, s obzirom na to da je kolaboraciju bilo gotovo nemoguće sakriti: {{izdvojeni citat|II. Situacija kod neprijatelja <br /> a) Srbija <br /> Uprkos saradnji između jakih četničkih jedinica i nemačkog Vermahta — koju je odobrio sam DM — radi borbe protiv nadirućih Titovih snagâ, pokret DM je u svom stavu ostao suštinski neprijateljski nastrojen. Popuštanje pritiska od strane crvenih odmah je dovelo do pojačane aktivnosti usmerene protiv okupatorskih snaga i SDK-a. Tvrdnje područnih komandanata — da je većinu napada podstakao neodgovoran starešinski kadar nižeg ranga — tek treba dokazati. Psihološka osnova za ovu obnovljenu aktivnost može se pronaći u želji da se povrati politički ugled, koji je praktično izgubljen u očima Saveznika, a navodno i u očima srpskog naroda, usled iznuđene saradnje sa nemačkim Vermahtom. U tom smislu, ovi nacionalistički aktivisti su nesumnjivo u suprotnosti sa opštim javnim mnjenjem, koje bi pozdravilo nagodbu između okupacione sile, srpske vlade i pokreta DM.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=784&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000780.] <br /> ({{jez-njem|"II. Feindlage. <br /> a) Serbien <br /> Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. Dass Nachlassen des roten Drucks hat auch sofort eine verschärfte Aktivität gegenüber der Besatzungsmacht und dem SFK zur Folge gehabt. Es muss sich die Behauptung der Gebietsführer, dass die Mehrzahl der Überfalle durch unverantwortliche Unterführer hervorgerufen ist, erst noch beweisen. Der psychologische Grund für die neuerliche Aktivität könnte darin gefunden werden, das durch die notgedrungene Zusammenarbeit mit der deutschen Wehrmacht vor den Allierten tatsächlich und vor dem serbischen Volke vermeintlich verlorengegangene politische Prestige wiederzugewinnen. Damit stehen diese nationalen Aktivisten zweifellos im Gegensatz zur allgemeinen Volksmeinung, die einen Ausgleich zwischen der Besatzungsmacht, der serbischen Regierung und der DM–Bewegung begrüssen wurde."}})</ref>|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}} Major Erich Weyel se vrlo povoljno izjašnjavao o saradnji sa Mihailovićevim četnicima, zapažajući da su oni naklonjeniji oficirima Wehrmachta nasuprot policijskim službenicima ili političkim ličnostima: {{izdvojeni citat|Major Vajel izveštava o svojim iskustvima pri rukovođenju četničkim jedinicama. Oni [četnici] nameravaju da nastave borbu protiv komunista nakon kraćeg perioda oporavka. Žele da pregovaraju isključivo sa nemačkim oficirima, a ne sa [[Gestapo]]om ili diplomatama. [[Pavle Đurišić]] je bliski saveznik DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=661 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000657.] <br /> ({{jez-njem|"Major Weyel berichtet über seine Erfahrungen bei der Führung von Cetnikverbänden. Sie wollen weiterkämpfen gegen die Kommunisten nach einer gewissen Erholungszeit. Sie wollen nur mit deutschen Offizieren verhandeln und nicht mit de Gestapo und nicht mit Diplomate. Pavle Đurišić ist stark DM-[A]liiert."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. maja 1944.}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. <br /> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Oportuni stav generala Draže Mihailovića i njegovih komandanata, sračunat na skoro njemačko povlačenje, dok bi u međuvremenu okupatora trebalo što više iskoristiti za uništenje glavnog neprijatelja ([[NOVJ]]), zapažen je od strane oficirâ Armijske grupe »F«, prilikom savjetovanja sa specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], krajem jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje: Njemačka je za DM neprijatelj br. 2 — neprijatelj br. 1 su komunisti. DM računa — uostalom, kao i ostale banditske vođe — na skoro povlačenje Nijemaca iz zemlje. Nastojanje za očuvanjem snage četničkih jedinica je prvenstveno sračunato na trenutnu i docniju borbu protiv komunizma. U cilju ostvarivanja ove namjere, DM je tražio velike količine oružja, što je, naravno, bilo odbijeno. Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović itd.), koji osiguravaju ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu — i samo u ovom — povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalnih Srba i Titovih komunista, koji se ima tek odigrati u daljnoj budućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikfrage: <br /> Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten. D.M. rechnet – wie auch andere Bandenführer – mit einem baldigen Abzug des Okkupators. Das Interesse an Erhaltung der Kampfkraft aller Cetnik–Banden gilt in erster Linie der derzeitigen und späteren Auseinandersetzung mit dem kommunistischen Widerpart. <br /> D.M.s Forderungen nach grossen Mengen von Waffen, die vorstehende Absicht praktisch ermöglich sollen, kann selbstverständlich nicht ersprochen werden. Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': <br /> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih mrtvih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), izbrojano 363 mrtva neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN <br /> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE ”KEHRAUS” AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. 7. Kod Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel«: 117 izbrojanih mrtvih [neprijatelja], 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: <br /> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. <br /> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.<br /> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Nakon što je krajem jula i početkom avgusta 1944. došlo do »naknadnog čišćenja«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1028&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000886.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: <br /> Nachsäuberung "Kehraus" Fd.–Kräfte beiderseits Lebane gegen Bulgaren, die hohe Verluste an Waffen und Vermissten, nach N vorgedrungen. <br /> Absicht: Zerschlagen Fd.–Kräfte beiderseits Strasse Medvedja – Lebane mit Kgr. Diesener, Tln. Cetnikgruppe Weyel und 5 Btln. 27.bulg.Div."}})</ref> u ovoj operaciji, 6. VIII Vrhovna komanda Wehrmachta zaključuje: {{izdvojeni citat|Srbija: Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničke grupe »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik. Operacija »Keraus« je završena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=266&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289519.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: GEGEN DIE AN MEHREREN STELLEN UEBER IBAR NACH O VORGEDRUNGENE FDL. SPLITTERGRUPPE TLE. CETNIKGRUPPE WEYEL AUS RAUM BRUS RICHTUNG KOPAONIK– GEBIRGE IM VORGEHEN. <br /> ”KEHRAUS” BEENDET.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i formalno stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Obnovljen napad na neprijateljske snage južno od Lebana uslijediće 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. <br /> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. <br /> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Ove tri operacije (»Kehraus«, »Trumpf« i »Halali«) poznate su u jugoslovenskoj vojnoj istoriografiji pod objedinjenim nazivom '''Topličko-jablanička operacija'''. Cilj antipartizanske koalicije bio je sprječavanje prodora Operativne grupe divizija NOVJ preko masiva [[Kopaonik]]a i njenog spajanja sa partizanima u Toplici i Jablanici. Budući da njemački okupator na tlu Srbije nije raspolagao frontovskim, već policijskim i teritorijalnim trupama, najznačajniju ulogu okupator je namijenio četnicima generala Mihailovića (4. grupa jurišnih korpusa JVuO, Rasinsko-toplička grupa korpusa, Južnomoravska grupa korpusa). Major Erich Weyel je za vrijeme izvođenja operacije boravio u štabu potpukovnika Račića. U okviru operacije bilo je angažovano između 10.000 i 14.000 četnika.<ref>Gaj Trifković, ''The Key to the Balkans: The Batlle for Serbia 1944.'', str. 537.</ref> Ovo predstavlja najveći broj do tada angažovanih srbijanskih četnika u nekom vojnom poduhvatu.<ref name="yuhistorija.com"/> === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] <br /> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] <br /> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 <br /> Betr. Rösselsprung <br /> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] <br /> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. <br /> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. <br /> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. <br /> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: <br /> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. <br /> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 12. juna 1944, oficiri 1. puka »Brandenburg« kritički su se osvrnuli na doprinos u borbi četničkih jedinicâ (i ovdje nazvanih »Hrvatska borbena zajednica« — ''Kroatische Kampfgemeinschaft (KKG'')) tokom operacije »Rösselsprung«. I pored toga, njemački oficiri, što je čest običaj tokom okupacije Jugoslavije, ističu vrijednost davanja pravovremenih i kvalitetnih informacija od strane pripadnika JVuO: {{izdvojeni citat|10.) Saradnja sa jedinicama K.K.G. neprestano nailazi na poteškoće usljed nedisciplinovanosti njihovog ljudstva, haotične unutrašnje političke situacije i problema sa snabdijevanjem hranom i — prije svega — municijom. Njihova velika brojnost nema nikakvog značaja prilikom ozbiljnih borbenih dejstava. Jedina korist koju je puk imao od prisustva ovih jedinicâ ogledala se u tome što je bio stalno obavještavan o kretanju neprijatelja i njegovoj približnoj jačini, čime mu je bilo omogućeno da pojača vlastite mjere sigurnosti. Stoga se prilikom planiranja ofanzivnih dejstava [puk] mora isključivo osloniti na sopstvene borbene snage.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=739&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000731.] <br /> ({{jez-njem|"10.) Die Zusammenarbeit mit den K.K.G. stösst immer wieder auf Schwierigkeiten auf Grund der Undiszipliniertheit ihrer Angehörigen, Verwirrung der innerpolitischen Verhältnisse und in Fragen der Versorgung mit Verpflegung und vor allem mit Munition. Die hohe Zahl ihrer Kopfstärke hat keinerlei Bedeutung bei ernsthaften Kampfhandlungen. Den einzigen Nutzen, den das Regiment durch die Anwesenheit dieser Verbände hatte, bestand darin, daß das Regiment laufend über den Stand der Feindbewegungen und die ungefähre Stärke des Gegners orientiert war und die eigenen Sicherungen damit verdichten konnte. Beim Ansatz eigener Angriffs–Unternehmen darf deshalb nur mit eigener Gefechtsstärke gerechnet werden."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. <br /> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. <br /> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. <br /> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können <br /> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. <br /> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: <br /> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. <br /> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. <br /> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. <br /> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. <br /> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. <br /> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. <br /> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. <br /> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Nakon [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|sastanka Draže Mihailovića i Milana Nedića]], ugovorenog 13. avgusta 1944. između majora [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]] i održanog iste večeri u selu [[Ražani]] kod [[Kosjerić]]a,<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 291—292.</ref> stvoreni su uslovi da se sve srpske nacionalističke oružane formacije ''de facto'' stave pod zajedničku komandu. Najviše vojne instance u [[Berlin]]u obavještavaju 25. avgusta 1944. Ministarstvo vanjskih poslova Trećeg Reicha da njihov specijalni izaslanik Neubacher u ujedinjenju „najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka“ vidi posljednju šansu da se „nacionalno srpstvo u srcu Balkana suprotstavi boljševicima“, tj. partizanima: {{izdvojeni citat|Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihajlovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. [...] d) Specijalni opunomoćenik sa punom odgovornošću veruje u Nedićevu lojalnost i u toj prilici vidi poslednju mogućnost da se nacionalno srpstvo suprotstavi boljševicima, e) Davanje odlučujuće pomoći Nediću, specijalni opunomoćenik je uslovio time da se posle ličnog dogovora sa D. Mihajlovićem preuzme odgovornost da ovaj neće udariti Nemcima u leđa. f) Na osnovu Firerovog naređenja od 29. 10. 43. o potrebi borbenog jedinstva protiv komunizma na Jugoistoku, specijalni opunomoćenik zamolio je opštu punomoć za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva i istovremeno zatražio od vojnog rukovodstva da se bezodložno da pomoć u naoružanju. [...] Specijalni opunomoćenik zaključuje na osnovu informacije sa grčkog, albanskog i srpskog prostora da je moguća preorijentacija engleske partizanske politike... Zbog toga bi mogao pokret Draže Mihajlovića, koji se danas nudi Nemcima, ponovo da se orijentiše na Engleze. Ovo zahteva vezivanje Draže Mihajlovića i najboljih nacionalnih snaga Jugoistoka na Nemačku, pre no što se Engleska na tom prostoru suprostavi sovjetskom napredovanju sredstvima građanskog rata. Ovo vezivanje je u ovom trenutku najveće izloženosti ovih snaga moguće pa izgleda da je opravdano preuzeti i rizik koji iz toga proizilazi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Obaveštenje generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1944. ministarstvu inostranih poslova o razgovorima Milana Nedića sa komandantom Jugoistoka o saradnji Draže Mihailovića sa Nemcima u borbi protiv NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Pored toga, Hitleru su specijalni izaslanik Neubacher i feldmaršal von Weichs prezentirali situaciju u Srbiji: „Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela“.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> Uz naglasak da će dato oružje „jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca“, vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je odbacio ovu inicijativu, formulisavši konačnu svoju odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". <br /> 1.) Beteiligte Kräfte: <br /> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. <br /> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 <br /> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). <br /> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). <br /> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. <br /> f) Gruppe Krempler. <br /> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] <br /> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: <br /> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, <br /> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, <br /> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. <br /> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: <br /> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, <br /> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, <br /> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, <br /> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, <br /> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. '''Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu'''.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 164–165.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: <br /> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta od 25. septembra 1944. godine}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račića).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Iz Armijske grupe »F« javljeno je 13. septembra 1944. godine da Mihailovićevi četnici pomažu okupacionoj sili i prilikom defanzivnih akcijâ u zapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Sjeverozapadna Srbija: Noćni napad crvenih bandi na [[Valjevo]] odbijen od strane četnika i vlastitih snaga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000550.] <br /> ({{jez-njem|"NW–Serbien: <br /> Nachtangriff roter Banden auf Valjevo durch Cetniks und eig. Kräfte abgeschlagen."}})</ref>|Tajni dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«) za 13. IX 1944.}} U [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] četnici su asistirali okupatoru pri zaštiti objekata od strateškog značaja za ratnu privredu Trećeg Reicha, čime je Nijemcima znatno olakšavana eksploatacija rudnih bogatstava u zemlji: {{izdvojeni citat|Napad bandi na rudnik uglja [[Bogovina]] odbijen od strane DM–jedinicâ i mešovite borbene grupe (Landesschützen iz [[Bor]]a i delovi 1. policijskog dobrov. bataljona).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=403&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289656.] <br /> ({{jez-njem|"BANDENANGRIFF AUF KOHLENBERGWERK BOGOVINA DURCH DM–VERBAENDE UND GEMISCHTE KGR (LDS AUS BOR UND TLE. POL. FREIW.BTL. 1) ABGEWIESEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka (Armijska grupa »F«), 27. VIII 1944. godine}} Načelnik štaba Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kapetan [[Neško Nedić]] je 13. septembra izdao naredbu kapetanu Vojislavu Markoviću da u najtješnjoj vezi sa njemačkim okupacionim snagama odbace [[1. proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]] prilikom napada na Valjevo: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} 1. oktobra 1944. godine, potpukovnik Dragoslav Račić i kapetan Neško Nedić naređuju potčinjenim zapovjednicima korpusâ iz sastava Četvrte grupe da, skupa sa njemačkim jedinicama, krenu u pomoć okupatorskom garnizonu u Šapcu koji je blokiran: {{izdvojeni citat|Drugoga oktobra u šest časova polaze u napad nemačke trupe: — Iz Šapca bataljon Brandenburga sa deset bornih kola, koji će se prikupiti na drumu šest kilometara severozapadno od Debrca (no ako most na Oridu bude porušen, ovaj bataljon krenuće na Vladimirce) odakle u 7,30 časova napada u pravcu sela Jalovik. — Iz Obrenovca ojačana četa pešadije sa tri tenka biće spremna za napad u 7,30 časova na Ušću i napašće preko Beljina ka selu Mesarci — Debrcu a potom selu Krniću. — Kolona iz Uba od dve čete pešadije i dva tenka, stoji spremna u sedam časova u Banjanima za napad pravcem selo Kožur — Krnić. Naše trupe će učestvovati sa jedinicama u napadu dok se ne očisti prostor Debrc — Jalovik — Krnić — Kožur, da bi potom produžile marš po zapovesti za prodor od prvog oktobra. NAREĐUJEM: 1. — Drugi jurišni korpus u sedam časova spreman u selu Ušće stupa u vezu sa nemačkom kolonom iz Obrenovca i napada sa njom zajedno. 2. — Treći korpus u sedam časova prikupljen u Banjanima stupa u vezu sa nemačkom kolonom sa Uba i napada sa njom zajedno. 3. — Valjevski korpus sa štabom grupe polazi iz Skele u 7 časova pravac Debrc, gde će se zadržati u rezervi. Radio vezu održavaće jedinice sa Štabom svakog časa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca]</ref>}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Glavni štab DM-a premješten je u Bosnu usljed napredovanja komunista u Srbiji; međutim, povlačenje četničkih snaga iz Srbije u Bosnu još uvijek nije sprovedeno. Uprkos slabijoj borbenoj efikasnosti, Račićevi četnici nastavljaju borbu protiv komunista. Pod jakim komunističkim pritiskom, još se četničkih vođâ, uključujući i one iz ist. Srbije, izjasnilo spremnim za borbu protiv komunista zajedno s njemačkim Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Der Hpt.Stab DM ist infolge Vorrückens der Kommunisten in Serbien nach Bosnien verlegt worden, ein Abzug von Cetnik–Kräften aus dem Serbischen Raum nach Bosnien hat dagegen noch nicht stattgefunden. Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. <br /> Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljića]] iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke pojedinačnih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala bojišnica u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], koju su držale jedinice Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO kojom je komandovao potpukovnik Račić: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka severu, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su nemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usled nedostatka municije i oružja te u odsustvu nemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. <br /> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s nemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima nemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] <br /> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. <br /> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 23. oktobar 1944. godine ponovo se pominje da je povučena nova linija [[Istočni front|Istočnog fronta]], kao i da ona prolazi preko teritorije okupirane Srbije i [[Balkan]]a. Iz dokumenta se može zaključiti kako četnička formacija potpukovnika Dragoslava Račića sudjeluje u frontu kao dio osovinskih snagâ, što je njemačkom Wehrmachtu svakako olakšalo povlačenje jedinicâ iz Grčke: {{izdvojeni citat|Istočni front: <br /> Pokušaj očigledno slabijih snaga [neprijatelja] da sa juga opkole našu borbenu grupu zapadno od [[Kriva Palanka|Krive Palanke]]. Uništenje neprijateljske grupe 24 km severoistočno od [[Priština|Prištine]] (300 poginulih neprijateljskih vojnika; uništeno ili zaplenjeno brojno oružje, vozila i vojna oprema). Vazdušno izviđanje ukazuje na pokret jakih snaga iz područja [[Kragujevac|Kragujevca]] ka [[Gornji Milanovac|Gor. Milanovcu]]. Četnička grupa Račića blokira rejon [[Čačak]]–[[Kraljevo]]–[[Požega (Srbija)|Požega]]. Pokreti naših snaga radi povlačenja u oblast severozapadno od [[Beograd]]a i dalje se odvijaju bez ometanja od strane neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=655&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Abendmeldung vom 23.10.1944. <br /> Ostfront: <br /> Umfassungsversuch eigener Kampfgruppe W Kriva Palanka mit anscheinend schwachen Kräften von S. Vernichtung einer Feindgruppe 24 NO Pristina (300 Feindtote, zahlreiche Waffen, Fahrzeuge und Kriegsgerät vernichtet oder erbeutet). <br /> Aus Raum Kragujevac nach Luftaufklärung Bewegung starker Kräften gegen Grn. Milanovac. Cetnik–Gruppe Racic blockiert Raum Cacak, Kraljevo, Pozega. Eigene Absetzbewegungen Raum NW Belgrad auch weiterhin von Feind nicht verstört."}})</ref>}} O »formiranju novog istočnog fronta« pišu 4. novembra 1944. i feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. U izvještaju koji predstavlja svojevrsni pregled najvažnijih događaja za period avgust—novembar 1944, najviši oficiri Wehrmachta na teritoriji okupirane Jugoslavije računaju da se, pored četnika Draže Mihailovića, na strani Nijemaca u ovom »frontu« bore i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]], zaključujući da je situacija kritična za okupatora i kolaboracioniste: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} U mjesečnom izvještaju Armijske grupe »F« ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane Obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. X 1944.}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje — Višegrad — Rogatica — Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] — [[Prijepolje]] — [[Pljevlja]] — [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. <br /> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII — dokumenti Nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument br. 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|[General] [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu [[Prijepolje]]. Pravac marša [[Foča]]. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} Načelnik štaba Armijske grupe »E« general-major [[Erich Schmidt-Richberg]] piše 5. decembra 1944. godine o pokušajima da se s četnicima Draže Mihailovića nađe, u vrijeme zajedničkog povlačenja, obostrano korisno rješenje u smislu nastavka saradnje u borbi protiv snagâ [[NOV i POJ]]: {{izdvojeni citat| ''Borbenoj grupi pukovnika Bemera <br /> Glavni štab [[V SS brdskog korpusa]]'': 1) Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara (preko izaslanika pukovnika [[Gojko Borota|Borote]]), molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. 2) Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od [[Sokolac|Sokolca]] ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. 3) Ostali predlozi DM već su dostavljeni. 4) U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=868&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000862.] <br/> ({{jez-njem|"An Kampfgruppe Oberst Böhmer nachrichtl.: <br /> Gen.Kdo.V.SS-Geb. Korps (durch Schreiben, 2. Ausf.) <br /> 1.) Da deutsches Okdo. nur mit einer DM Vertretung verhandeln kann, und dies bereits geschiet (von entsandter Oberst Borota), wird gebeten, dass General Trifunovic nahezulegen, Weisungen seiner vorgesetzten Stelle abzuwarten. <br /> 2.) Festlegung eines neutralen Raumes ostw. Sokolac läst sich mit deutschen Planungen nicht in Einklang bringen. Entsprechende andere Vorschläge wurden bereits DM übermittelt. <br /> 3.) An dem ursprünglich festgelegten Verhalten der deutschen Wehrmacht gegenüber den Cetniks hat sich nichts geändert. <br /> 4.) Die deutsche Wehrmacht wird versuchen, den Bedürfnissen der Cetniks weitgehend gerecht zu werden und beabsichtigt hierzu auch materielle Hilfeleistung."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: <br /> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: <br /> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; <br /> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; <br /> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; <br /> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; <br /> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; <br /> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. <br /> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. <br /> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. <br /> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: <br /> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. <br /> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. <br /> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. <br /> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. <br /> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. <br /> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. <br /> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: <br /> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Jedna od najrječitijih evaluacijâ komandne sposobnosti načelnika štaba Jugoslovenske vojske u Otadžbini, a koja potiče iz primarnih izvora njemačke provenijencije, sadržana je u mjesečnom izvještaju Komande Jugoistoka za mart 1943. godine<ref>[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]</ref>: {{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame 6290063.] <br /> ({{jez-njem|"Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] obyha8gz8ajv6g9d90un101ipj7oj7k Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija 4 4701790 42714108 42696911 2026-10-27T01:02:43Z Aca 108187 /* Evidencija autorstva */ 42714108 wikitext text/x-wiki {{Smjernica|WP:PRIJENOS|WP:KOPIRANJE}} {{Nutshell|Izravan prijenos sadržaja s bosanske, hrvatske ili srpske Wikipedije dopušten je, premda se ne potiče. Prilikom prijenosa treba paziti na potencijalnu pristranost oko spornih ili kontroverznih tema, ali i na usklađivanje sadržaja i strukture prenesenog članka s pravilima i smjernicama srpskohrvatske Wikipedije. Dužni ste navesti odakle ste prenijeli članak.}} {{Policylist}} [[Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku]] samostalan je i nezavisan projekt koji ima vlastita [[WP:Pravila i smjernice|pravila i smjernice]] te vlastitu uređivačku politiku. Pored srpskohrvatske inačice Wikipedije postoje i projekti na standardiziranim varijantama [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]]: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanskom]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatskom]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpskom]]. Uzajamna jezična razumljivost omogućuje izravan prijenos sadržaja s jednog od navedenih projekata na drugi uz nikakvu ili minimalnu prilagodbu sadržaja glede jezika, u skladu s [[WP:Jezičke smjernice|jezičkim smjernicama]] ili pravilima projekta na koji se sadržaj postavlja. == Pozadina == Većina govornika ovog jezika koji uređuju Wikipediju danas doprinosi na jednom od navedenih lokalnih projekata, iako takvi urednici povremeno doprinose i na Wikipediji na srpskohrvatskom. U jednoj fazi razvoja ove Wikipedije i lokalnih Wikipedija, sadržaj na potonjima rastao je većom brzinom nego na ovoj Wikipediji te su brojni korisnici, s obzirom na vrlo liberalnu jezičnu politiku Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku, direktno kopirali članke s lokalnih inačica. Takva praksa dominirala je na ovom projektu jedno vrijeme, a imala je dvojak učinak. S jedne strane, fundus članaka na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku povećan je i projekt je postepeno rastao, pri čemu je velik broj prenesenih članaka bio vrlo kvalitetan. S druge strane, nepostojanje jasnih pravila i smjernica dovelo je do toga da su korisnici bez kontrole i revizije prebacivali sav sadržaj, što je dovelo i do priljeva niskokvalitetnih i pristranih tekstova, ali i dupliciranih članaka, kategorija, šablona i sl. Ova smjernica donesena je kako bi se objedinjeni stav urednika Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku formalizirao i kako bi svi korisnici koji u budućnosti budu htjeli prenositi članke s lokalnih inačica Wikipedije znali točno kako to činiti i kojih se pravila, odnosno smjernica moraju pridržavati. == Prijenos članaka nije zabranjen, ali... == [[Wikipedija]] je prije svega slobodna enciklopedija, što znači da ste vi kao urednici slobodni postavljati sadržaj bez ograničenja dokle god je on sukladan ostalim pravilima i smjernicima projekta. Sukladno tome, ne postoji nikakvo pravilo koje bi striktno zabranjivalo direktan prijenos članaka s drugih Wikipedija, isto kao što ne postoje pravila o zabrani prijevoda članaka s drugih Wikipedija. Međutim, kako je Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku samostalan projekt s vlastitom uređivačkom politikom i bazom, prijenos članaka '''nije preporučljiv''' i načelno bi ga '''trebalo izbjegavati'''. Ako je to moguće, uvijek radije samostalno napišite ili prevedite članak – nemojte ga prebacivati s drugih Wikipedija. Ipak, ako zbog određenih razloga smatrate da bi bilo korisno za ovaj projekt prenijeti članak s neke druge Wikipedije, to smijete učiniti, ali važno je da to bude '''iznimka, a ne pravilo''' i da se prilikom prijenosa držite općih i posebnih pravila i smjernica Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku kako stoji niže na ovoj stranici. Cilj prijenosa ne bi trebalo biti čisto gomilanje sadržaja, već povećanje kvalitete projekta. Svaki prijenos trebao bi biti koristan za Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku, a ta korist trebala bi biti '''temeljni i glavni''' motiv za prijenos članaka. === S kojih Wikipedija smijem prenositi članke? === Direktno prenošenje dozvoljeno je s tri projekta: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanske]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatske]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpske Wikipedije]]. Ove tri varijante manifestiraju minimalne leksičke i gramatičke razlike i međusobno su razumljive, tako da direktan prijenos s tih inačica nije problematičan. Inačice na [[Wikipedija na slovenskom jeziku|slovenskom]] i [[Wikipedija na makedonskom jeziku|makedonskom jeziku]] nisu pogodne za direktan prijenos jer ta dva jezika manifestiraju nešto veće razlike u odnosu na prethodna tri, odnosno nisu međusobno razumljivi svim čitateljima. Članci s tih Wikipedija trebaju biti prevedeni prije objavljivanja na ovom projektu. == Što trebam znati prilikom prenošenja? == === Jezik i pismo === Sukladno [[WP:Jezičke smjernice|jezičnoj politici Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku]], članci se smiju pisati na bilo kojoj od četiri (bosanska, crnogroska, hrvatska, srpska) varijante policentričnog jezika. Sukladno tome, kada govorimo o samom sadržaju članka (tekstu), nema nikakvih jezičnih ograničenja po pitanju direktnog prijenosa. To znači da ukoliko prenosite s, primjerice, hrvatske inačice, ne morate prilagođavati sadržaj članka na način da mijenjate riječi ili pravopisna rješenja već možete zadržati varijantu kakva je korištena u izvornom tekstu. Naravno, članci moraju biti pravopisno i gramatički točni te lektorirani sukladno pravilima samog jezika, ali nikakve daljnje prilagodbe nisu nužne. Svi članci koji se prenose na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku moraju biti na [[latinica|latiničnom pismu]]. Ako prenosite članak sa Wikipedije na srpskom jeziku koji je izvorno napisan na [[ćirilica|ćirilici]], dužni ste ga [[WP:TRANSLITERACIJA|transliterirati na latinicu]]. Ponavljano i sistematsko prenošenje članaka na ćirilici uprkos upozorenjima može dovesti do brisanja tih članaka ili izricanja [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa sadržaja]]. === Naslov članka === {{main|Wikipedija:Nazivi članaka}} Kao što je rečeno, Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima vlastitu uređivačku i [[WP:Jezičke smjernice|jezičku politiku]] koja ima prednost pred uređivačkim i jezičkim politikama drugih Wikipedija. To znači da prilikom prijenosa članaka morate voditi računa o pravilima Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku i shodno prilagoditi članke koje prenosite. Kada govorimo o naslovima članaka, u velikoj većini slučajeva neće biti problema prilikom prijenosa jer će naslovi biti potpuno isti. Međutim, za one slučajeve koji mogu biti sporni vrijede pravila ove Wikipedije koja se odnose na [[WP:Nazivi članaka|naslove članaka]]. Neka od važnijih pravila su: # Strana vlastita imena pišu se onako kako se pišu na izvornom jeziku, što znači da fonetske ili druge prilagođene varijante nisu dozvoljene; # Ako na ovoj Wikipediji postoji konsenzus oko određenih termina (npr. ''historija'' umjesto ''povijest'' ili ''istorija'', ''fudbal'' umjesto ''nogomet'' i sl.), nužno je držati se tih odluka; # Ako na ovoj Wikipediji postoji pravilo ili smjernica oko određenih posebnih situacija (pisanje godina, pisanje imena vladara i sl.), nužno je držati se tih pravila i smjernica. U slučaju da niste sigurni kako nasloviti članak, možete postaviti upit na [[WP:Pijaca|Pijaci]] ili se obratiti [[WP:Administratori|administratorima]] na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] za pomoć. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa članaka]] ili čak brisanja samog članka. === Datoteke === Prilikom prijenosa članaka korisnici u pravilu prenose i datoteke koje se nalaze u izvornom članku. To mogu biti fotografije, video ili audio datoteke. Ako se navedene datoteke nalaze na [[Wikimedia Commons|Commonsu]], onda prilikom prijenosa ne dolazi ni do kakvih problema jer se datoteke automatski prikazuju i na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku. Međutim, ako se datoteka nalazi samo na lokalnoj inačici, a ne i na Commonsu, onda će prilikom prijenosa doći do stvaranja crvenih veza, što '''nije dopušteno'''. U tom slučaju imate dvije mogućnosti: # Ako želite i smatrate da je nužno, možete postaviti izvornu datoteku na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku poštujući, naravno, sva pravila za postavljanje datoteka i ona o autorskim pravima; # Ako ne želite ili smatrate da to nije potrebno, datoteku trebate izbrisati iz članka. Ostavljanje crvenih veza do datoteka nije dopušteno, a opetovano ignoriranje ovog pravila može dovesti do sankcija korisniku u vidu zabrane prebacivanja članaka ili postavljanja datoteka. === Struktura članka === Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema nikakva stroga pravila o tome kako određeni tipski članci moraju izgledati. Međutim, postoji uhodana praksa za određene članke koja se može razlikovati od prakse na drugim Wikipedijama. Prilikom pisanja članaka, takvo usklađivanje nije problematično jer se članak pri pisanju može prilagoditi poželjnoj strukturi; međutim, prilikom prijenosa članaka – naročito velikih – mogu se pojaviti značajne razlike. Korisnici nisu dužni u cijelosti mijenjati strukturu, ali bilo bi poželjno da to učine. Na ovom mjestu donosimo primjere tipskih članaka čiju bi strukturu trebalo reproducirati i u slučaju prijenosa članaka: # '''Države''' → [[Francuska]] # '''Filmovi''' → ''[[Naked (film)|Naked]]'' # '''Sportski timovi''' → [[Fudbalska reprezentacija Francuske]] / [[Boston Celtics]] # '''Sportska natjecanja''' → [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] / [[UEFA Euro 2024.]] / [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.]] # '''Serije (vidjeti povezane članke za popise likova, sezona, epizoda i sl.)''' → ''[[Bitange i princeze]]'' Ovi članci samo su ogledni primjeri; to ne znači da svaki članak koji prenosite mora biti tako detaljan i imati sva poglavlja, ali bilo bi poželjno što vjernije uskladiti strukturu sa strukturom ovih članaka. Također, poštujte nazive određenih poglavlja i dijelova članaka (poput ''Vanjske veze'' ili ''Povezano''). === Kategorije === {{main|Wikipedija:Kategorija}} [[WP:Kategorija|Kategorije]] su jedan od najvažnijih elemenata svakog članka. Iako je osnovna ideja ista, a većina kategorija istovjetna, svaka Wikipedija ima vlastiti kategorizacijski sustav i vlastita kategorizacijska pravila. To, naravno, može dovesti do određenih razlika među Wikipedijama, što je izrazito važno prilikom prijenosa članaka. Kako je na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku izvršeno nekoliko velikih zahvata u kategorizacijski sustav, od svih se korisnika očekuje da se pridržavaju navedenog sustava, naročito prilikom prijenosa članaka. Tako se izbjegava '''dupliranje kategorija''' (što je godinama bio značajan problem) i '''punjenje nepostojećih kategorija''' člancima. Prilikom prijenosa, korisnici su, dakle, dužni učiniti sljedeće: # Ako ste se odlučili prenijeti kategorije izvornoga članka, prije završetka radova na članku usporedite prenesene kategorija s onima na ovoj Wikipediji; # Ako je neka kategorija plava, provjerite radili se o kategoriji koja koristi {{tl|prekat}} ili ne. Ako je riječ o takvoj kategoriji, '''prekategorizirajte članaka''' na ispravnu kategoriju.{{efn|Provedenim glasovanjem, zajednica je dogovorila da se na ovoj Wikipediji neće koristiti sustav s prekategoriziranim kategorijama već da će se koristiti sustav s jednom, unificiranom kategorijom. Kategorije koje koriste {{tl|prekat}} bit će pobrisane, a dok se taj proces ne dovrši, korisnici su dužni provjeriti i ispravno kategorizirati članke.}} # Ako je kategorija koju ste prenijeli crvena, to znači da ona u tom obliku ne postoji na ovoj Wikipediji, pri čemu je moguće da se radi o jednoj od sljedećih situacija: ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima takvu kategoriju, ali pod drugim nazivim (npr. "Jugoslovenski pjevači" izbacuje vam crveno, ali postoji kategorija "Jugoslavenski pjevači" koja pokriva isti sadržaj). U tom slučaju, '''potrebno je promijeniti ime kategorije na ispravni naziv koji se koristi na ovoj Wikipediji'''. '''Nemojte niti stvarati duple kategorije niti koristiti {{tl|prekat}} u takvim slučajevima.''' ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema takvu kategoriju, što otvara tri mogućnosti: ### Ako za to postoje uvjeti (relevantnost kategorije, usklađenost s kategorizacijskom strukturom, minimalno 5 članaka), možete '''napraviti navedenu kategoriju''' poštujući pravila i smjernice; ### Ako ne želite praviti kategoriju ili za to ne postoje uvjeti, možete crvenu kategoriju '''zamijeniti s dovoljno bliskom kategorijom'''; ### Ako prethodne situacije nisu primjenjive, dužni ste '''ukloniti crvene kategorije''' iz članka. # Činjenica da ste prenijeli članak ne ograničava vas da dodajete druge kategorije u sam članak sukladno općim pravilima i smjernicama. Sustav kategorija jedan je od temelja Wikipedije, zbog čega su ova pravila izrazito važna. Korisnici se mole da ih se pridržavaju. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prijenosa članaka ili čak brisanja samog članka. === Šabloni === Sva pravila koja se odnose na kategorije vrijede i za šablone. Iako većina Wikipedija ima istovjetne šablone, oni su možda dostupni pod drugim imenom ili u drugačijem obliku, tako da je možda potrebno određeno prilagođavanje. Ako prilikom prijenosa vidite da je veza prema šablonu crvena, '''nemojte odmah kopirati kod šablona s Wikipedije s koje ste prenijeli članak'''. Prvo provjerite postoji li na ovoj Wikipediji istovjetan šablon (to je najlakše učiniti tako da pogledate neki članak s ove Wikipedije koji se bavi istom temom pa usporedite) te, ako postoji, izvršite potrebne prilagodbe te, po potrebi, postavite preusmjeravanje na šablon koji već postoji kako bi olakšali posao drugim korisnicima. Tek kada sa {{em|sigurnošću}} utvrdite da na projektu ne postoji istovjetni šablon, možete stvoriti novi šablon prateći opća pravila i smjernice Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Kao i u slučaju kategorija, nekontrolirano prenošenje članaka dovelo je do postojanja velikog broja dupliranih šablona za istu stvar, što je praksa koju ne podržavamo na ovoj Wikipediji. Zbog toga su ova pravila i važna i restriktivna, odnosno nepoštivanje istih može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prenošenja članaka ili brisanja članka. '''Članak ne mora imati šablon. Ako nemate vremena ili volje vršiti potrebne prilagodbe, radije samo uklonite šablon iz članka; nemojte duplirati sadržaj.''' ==== Infokutije ==== Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihov nekontrolirani prijenos dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, treba ga upotrijebiti ili prilagoditi umjesto stvaranja nove infokutije. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Ne postoji ista, slična ili šira infokutija na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome ili preusmjere na nju. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. == Ograničenja prilikom prenošenja == Iako prijenos članaka načelno ne podliježe nekim značajnim restrikcijama, postoje određena ograničenja koja su tu iz praktičnih razloga, a mogu se podijeliti na ograničenja vezana za sadržaj i strukturalna ograničenja. === Ograničenja vezana za sadržaj === Načelno, ne postoji članak koji je zabranjeno prenijeti u smislu sadržaja. Wikipedija je slobodna enciklopedija i u tom smislu zabrane nisu u duhu projekta. Međutim, specifičnosti ovog i drugih lokalnih projekata zahtijevaju određene prilagodbe kako bi se osigurala visoka kvaliteta sadržaja te kako bi se izbjegli potencijalni problemi s pristranošću i neenciklopedijskim sadržajem. Sukladno tome, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji se odnose na sporne i kontroverzne dijelove nacionalne povijesti (npr. [[Drugi svjetski rat]], [[Raspad SFRJ]], [[Jugoslavenski ratovi]] i sl.) jer postoji pretpostavka da lokalne inačice navedenih članaka nisu objektivne i da se pristrano odnose prema navedenim temama. Dozvoljeno je prenositi određene dijelove članaka ukoliko ste sigurni da oni zadovoljavaju sve standarde kvalitete i objektivnosti, ali ne i cjelokupne članke. Ako smatrate da je članak o ovoj temi ipak dovoljno dobar, slobodni ste predložiti njegovo prenošenje na [[WP:Pijaca|Pijaci]] i [[WP:Administratorska tabla|Administatorskoj tabli]], gdje će netko od administratora ili birokrata pregledati članak i procijeniti zadovoljava li on uvjete da bude prenesen. U suprotnome, ovo je pravilo apsolutne prirode te će se ovakvi članci '''automatski brisati''' bez prethodne rasprave ako se navedena procedura ne ispoštuje. === Strukturalna ograničenja === Strukturalna ograničenja odnose se na kvalitetu i standarde članaka koji se prenose. U tom smislu, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji očito krše [[WP:Kriteriji za brzo brisanje|kriterije za brzo brisanje]], uključujući potencijalni [[WP:Sukob interesa|sukob interesa]] ([[WP:Autobiografija|autobiografija]], (samo)promocija, oglašavanje, plaćeni doprinos). Prilikom prijenosa nužno je voditi računa o [[WP:Značaj|značaju]] određenih tema, imajući na umu mogućnost da na izvornoj Wikipediji članak možda zadovoljava kriterije značaja, ali na ovoj Wikipediji ih ne prelazi. Ovakvi članci '''bit će automatski izbrisani'''. Preporučljivo je ne prenositi članke koji su na izvornoj Wikipediji '''označeni kao problematični'''; npr. ako je članak na izvornoj Wikipediji označen kao članak čija je [[WP:Neutralno gledište|neutralnost]] osporena, članak s manjkom [[WP:Navođenje izvora|izvora]] ili je članak koji je označen za [[WP:Pravila brisanja|brisanje]]. Ovakvi se članci prije prebacivanja '''moraju srediti''', a ukoliko se to ne učini, podložni su brzom brisanju. Također, nije preporučljivo prenositi članke u začetku (klice, mrve). Ova ograničenja uvedena su radi sprječavanja priliva članaka niske kvalitete i održavanja kvaliteta sadržaja ove Wikipedije. == Nakon prijenosa == === Pripisivanje autorstva === Uvjeti prijenosa sadržaja s jednog projekta na drugi istovjetni su onima za prijenos sadržaja s jedne stranice na drugu unutar istog projekta. Oni su propisani licencijom [[ccorg:licenses/by-sa/4.0/|CC BY-SA 4.0]] i [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use|Wikimedijinim Uvjetima korištenja]]. Pri prijenosu sadržaja potrebno je osigurati atribuciju izvornim autorima. U uobičajenom slučaju, to se čini navođenjem da je sadržaj prenesen i '''dodavanjem veze ili URL-a do konkretnog izvornog članka u sažetku izmjene''' (npr. <code>Preneseno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Navođenje samo jezične inačice Wikipedije nije dovoljno. Ako je sadržaj transliteriran ili drukčije izmijenjen, to treba naznačiti (npr. <code>Preneseno i prilagođeno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Supsidijarno, možete dodati šablon {{tl|Prevedeno}}<!--{{tl|Preneseno}}--> na stranicu za razgovor prenesenog članka. Ako se šablon koristi, potrebno je popuniti njegove obavezne parametre. === Veze i preusmjeravanja === Nemaju sve Wikipedije iste [[Wikipedija:Wikipoveznice|veze]] niti [[Wikipedija:Preusmjeravanje|preusmjeravanja]], što je posljedica činjenice da naslovi članaka mogu biti drugačiji. Prilikom prijenosa niste dužni automatski korigirati sve veze, iako bi to bilo poželjno; ako shvatite da neka crvena veza ipak ima članak na ovoj Wikipediji, možete ispraviti vezu u samom članku, ali bilo bi poželjno '''napraviti preusmjeravanje''' kako bi se ''pro futuro'' olakšalo povezivanje članaka. Važno je također napraviti korisna preusmjeravanja ka stranici sa prenesenim sadržajem. Ona podrazumijevaju sve različite načine izgovora ([[ijekavica]] i [[ekavica]]) pojmova u aktualnom naslovu kao i razlike između pravopisa književnih standarda bosanskog, hrvatskog, i srpskog. === Povezivanje s Wikipodacima === Novu stranicu stvorenu prijenosom sadržaja i stranicu o istoj temi na drugoj Wikipediji s koje je sadržaj prenesen potrebno je povezati preko servisa [[Wikidata]] (Wikipodaci). Ovo se može izvesti kroz gumb za dodavanje međujezičnih linkova unutar sučelja, podno odjeljka za jezike ("Dodaj veze"). Međujezične linkove je moguće naknadno uređivati odnosno ispravljati na stranici stavke na projektu Wikidata, a na koju se može doći kroz gumb na istoj lokaciji ("Uredi veze"). == Bilješke == {{notelist}} == Povezano == * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] * [[Wikipedija:Provjerljivost]] * [[Wikipedija:Naslovi članaka]] * [[Wikipedija:Značaj]] * [[Wikipedija:Pravila uređivanja]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} 243of3sp1d25qwui4m7pnroroagos23 42714114 42714108 2026-10-27T02:21:10Z Vipz 151311 /* Pripisivanje autorstva */ dodao prečicu [[WP:ATR]] (kao "atribucija") 42714114 wikitext text/x-wiki {{Smjernica|WP:PRIJENOS|WP:KOPIRANJE}} {{Nutshell|Izravan prijenos sadržaja s bosanske, hrvatske ili srpske Wikipedije dopušten je, premda se ne potiče. Prilikom prijenosa treba paziti na potencijalnu pristranost oko spornih ili kontroverznih tema, ali i na usklađivanje sadržaja i strukture prenesenog članka s pravilima i smjernicama srpskohrvatske Wikipedije. Dužni ste navesti odakle ste prenijeli članak.}} {{Policylist}} [[Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku]] samostalan je i nezavisan projekt koji ima vlastita [[WP:Pravila i smjernice|pravila i smjernice]] te vlastitu uređivačku politiku. Pored srpskohrvatske inačice Wikipedije postoje i projekti na standardiziranim varijantama [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]]: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanskom]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatskom]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpskom]]. Uzajamna jezična razumljivost omogućuje izravan prijenos sadržaja s jednog od navedenih projekata na drugi uz nikakvu ili minimalnu prilagodbu sadržaja glede jezika, u skladu s [[WP:Jezičke smjernice|jezičkim smjernicama]] ili pravilima projekta na koji se sadržaj postavlja. == Pozadina == Većina govornika ovog jezika koji uređuju Wikipediju danas doprinosi na jednom od navedenih lokalnih projekata, iako takvi urednici povremeno doprinose i na Wikipediji na srpskohrvatskom. U jednoj fazi razvoja ove Wikipedije i lokalnih Wikipedija, sadržaj na potonjima rastao je većom brzinom nego na ovoj Wikipediji te su brojni korisnici, s obzirom na vrlo liberalnu jezičnu politiku Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku, direktno kopirali članke s lokalnih inačica. Takva praksa dominirala je na ovom projektu jedno vrijeme, a imala je dvojak učinak. S jedne strane, fundus članaka na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku povećan je i projekt je postepeno rastao, pri čemu je velik broj prenesenih članaka bio vrlo kvalitetan. S druge strane, nepostojanje jasnih pravila i smjernica dovelo je do toga da su korisnici bez kontrole i revizije prebacivali sav sadržaj, što je dovelo i do priljeva niskokvalitetnih i pristranih tekstova, ali i dupliciranih članaka, kategorija, šablona i sl. Ova smjernica donesena je kako bi se objedinjeni stav urednika Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku formalizirao i kako bi svi korisnici koji u budućnosti budu htjeli prenositi članke s lokalnih inačica Wikipedije znali točno kako to činiti i kojih se pravila, odnosno smjernica moraju pridržavati. == Prijenos članaka nije zabranjen, ali... == [[Wikipedija]] je prije svega slobodna enciklopedija, što znači da ste vi kao urednici slobodni postavljati sadržaj bez ograničenja dokle god je on sukladan ostalim pravilima i smjernicima projekta. Sukladno tome, ne postoji nikakvo pravilo koje bi striktno zabranjivalo direktan prijenos članaka s drugih Wikipedija, isto kao što ne postoje pravila o zabrani prijevoda članaka s drugih Wikipedija. Međutim, kako je Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku samostalan projekt s vlastitom uređivačkom politikom i bazom, prijenos članaka '''nije preporučljiv''' i načelno bi ga '''trebalo izbjegavati'''. Ako je to moguće, uvijek radije samostalno napišite ili prevedite članak – nemojte ga prebacivati s drugih Wikipedija. Ipak, ako zbog određenih razloga smatrate da bi bilo korisno za ovaj projekt prenijeti članak s neke druge Wikipedije, to smijete učiniti, ali važno je da to bude '''iznimka, a ne pravilo''' i da se prilikom prijenosa držite općih i posebnih pravila i smjernica Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku kako stoji niže na ovoj stranici. Cilj prijenosa ne bi trebalo biti čisto gomilanje sadržaja, već povećanje kvalitete projekta. Svaki prijenos trebao bi biti koristan za Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku, a ta korist trebala bi biti '''temeljni i glavni''' motiv za prijenos članaka. === S kojih Wikipedija smijem prenositi članke? === Direktno prenošenje dozvoljeno je s tri projekta: [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bosanske]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hrvatske]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|srpske Wikipedije]]. Ove tri varijante manifestiraju minimalne leksičke i gramatičke razlike i međusobno su razumljive, tako da direktan prijenos s tih inačica nije problematičan. Inačice na [[Wikipedija na slovenskom jeziku|slovenskom]] i [[Wikipedija na makedonskom jeziku|makedonskom jeziku]] nisu pogodne za direktan prijenos jer ta dva jezika manifestiraju nešto veće razlike u odnosu na prethodna tri, odnosno nisu međusobno razumljivi svim čitateljima. Članci s tih Wikipedija trebaju biti prevedeni prije objavljivanja na ovom projektu. == Što trebam znati prilikom prenošenja? == === Jezik i pismo === Sukladno [[WP:Jezičke smjernice|jezičnoj politici Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku]], članci se smiju pisati na bilo kojoj od četiri (bosanska, crnogroska, hrvatska, srpska) varijante policentričnog jezika. Sukladno tome, kada govorimo o samom sadržaju članka (tekstu), nema nikakvih jezičnih ograničenja po pitanju direktnog prijenosa. To znači da ukoliko prenosite s, primjerice, hrvatske inačice, ne morate prilagođavati sadržaj članka na način da mijenjate riječi ili pravopisna rješenja već možete zadržati varijantu kakva je korištena u izvornom tekstu. Naravno, članci moraju biti pravopisno i gramatički točni te lektorirani sukladno pravilima samog jezika, ali nikakve daljnje prilagodbe nisu nužne. Svi članci koji se prenose na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku moraju biti na [[latinica|latiničnom pismu]]. Ako prenosite članak sa Wikipedije na srpskom jeziku koji je izvorno napisan na [[ćirilica|ćirilici]], dužni ste ga [[WP:TRANSLITERACIJA|transliterirati na latinicu]]. Ponavljano i sistematsko prenošenje članaka na ćirilici uprkos upozorenjima može dovesti do brisanja tih članaka ili izricanja [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa sadržaja]]. === Naslov članka === {{main|Wikipedija:Nazivi članaka}} Kao što je rečeno, Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima vlastitu uređivačku i [[WP:Jezičke smjernice|jezičku politiku]] koja ima prednost pred uređivačkim i jezičkim politikama drugih Wikipedija. To znači da prilikom prijenosa članaka morate voditi računa o pravilima Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku i shodno prilagoditi članke koje prenosite. Kada govorimo o naslovima članaka, u velikoj većini slučajeva neće biti problema prilikom prijenosa jer će naslovi biti potpuno isti. Međutim, za one slučajeve koji mogu biti sporni vrijede pravila ove Wikipedije koja se odnose na [[WP:Nazivi članaka|naslove članaka]]. Neka od važnijih pravila su: # Strana vlastita imena pišu se onako kako se pišu na izvornom jeziku, što znači da fonetske ili druge prilagođene varijante nisu dozvoljene; # Ako na ovoj Wikipediji postoji konsenzus oko određenih termina (npr. ''historija'' umjesto ''povijest'' ili ''istorija'', ''fudbal'' umjesto ''nogomet'' i sl.), nužno je držati se tih odluka; # Ako na ovoj Wikipediji postoji pravilo ili smjernica oko određenih posebnih situacija (pisanje godina, pisanje imena vladara i sl.), nužno je držati se tih pravila i smjernica. U slučaju da niste sigurni kako nasloviti članak, možete postaviti upit na [[WP:Pijaca|Pijaci]] ili se obratiti [[WP:Administratori|administratorima]] na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] za pomoć. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane#Zabrana prijenosa članaka s drugih Wikipedija|zabrane prijenosa članaka]] ili čak brisanja samog članka. === Datoteke === Prilikom prijenosa članaka korisnici u pravilu prenose i datoteke koje se nalaze u izvornom članku. To mogu biti fotografije, video ili audio datoteke. Ako se navedene datoteke nalaze na [[Wikimedia Commons|Commonsu]], onda prilikom prijenosa ne dolazi ni do kakvih problema jer se datoteke automatski prikazuju i na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku. Međutim, ako se datoteka nalazi samo na lokalnoj inačici, a ne i na Commonsu, onda će prilikom prijenosa doći do stvaranja crvenih veza, što '''nije dopušteno'''. U tom slučaju imate dvije mogućnosti: # Ako želite i smatrate da je nužno, možete postaviti izvornu datoteku na Wikipediju na srpskohrvatskom jeziku poštujući, naravno, sva pravila za postavljanje datoteka i ona o autorskim pravima; # Ako ne želite ili smatrate da to nije potrebno, datoteku trebate izbrisati iz članka. Ostavljanje crvenih veza do datoteka nije dopušteno, a opetovano ignoriranje ovog pravila može dovesti do sankcija korisniku u vidu zabrane prebacivanja članaka ili postavljanja datoteka. === Struktura članka === Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema nikakva stroga pravila o tome kako određeni tipski članci moraju izgledati. Međutim, postoji uhodana praksa za određene članke koja se može razlikovati od prakse na drugim Wikipedijama. Prilikom pisanja članaka, takvo usklađivanje nije problematično jer se članak pri pisanju može prilagoditi poželjnoj strukturi; međutim, prilikom prijenosa članaka – naročito velikih – mogu se pojaviti značajne razlike. Korisnici nisu dužni u cijelosti mijenjati strukturu, ali bilo bi poželjno da to učine. Na ovom mjestu donosimo primjere tipskih članaka čiju bi strukturu trebalo reproducirati i u slučaju prijenosa članaka: # '''Države''' → [[Francuska]] # '''Filmovi''' → ''[[Naked (film)|Naked]]'' # '''Sportski timovi''' → [[Fudbalska reprezentacija Francuske]] / [[Boston Celtics]] # '''Sportska natjecanja''' → [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] / [[UEFA Euro 2024.]] / [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.]] # '''Serije (vidjeti povezane članke za popise likova, sezona, epizoda i sl.)''' → ''[[Bitange i princeze]]'' Ovi članci samo su ogledni primjeri; to ne znači da svaki članak koji prenosite mora biti tako detaljan i imati sva poglavlja, ali bilo bi poželjno što vjernije uskladiti strukturu sa strukturom ovih članaka. Također, poštujte nazive određenih poglavlja i dijelova članaka (poput ''Vanjske veze'' ili ''Povezano''). === Kategorije === {{main|Wikipedija:Kategorija}} [[WP:Kategorija|Kategorije]] su jedan od najvažnijih elemenata svakog članka. Iako je osnovna ideja ista, a većina kategorija istovjetna, svaka Wikipedija ima vlastiti kategorizacijski sustav i vlastita kategorizacijska pravila. To, naravno, može dovesti do određenih razlika među Wikipedijama, što je izrazito važno prilikom prijenosa članaka. Kako je na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku izvršeno nekoliko velikih zahvata u kategorizacijski sustav, od svih se korisnika očekuje da se pridržavaju navedenog sustava, naročito prilikom prijenosa članaka. Tako se izbjegava '''dupliranje kategorija''' (što je godinama bio značajan problem) i '''punjenje nepostojećih kategorija''' člancima. Prilikom prijenosa, korisnici su, dakle, dužni učiniti sljedeće: # Ako ste se odlučili prenijeti kategorije izvornoga članka, prije završetka radova na članku usporedite prenesene kategorija s onima na ovoj Wikipediji; # Ako je neka kategorija plava, provjerite radili se o kategoriji koja koristi {{tl|prekat}} ili ne. Ako je riječ o takvoj kategoriji, '''prekategorizirajte članaka''' na ispravnu kategoriju.{{efn|Provedenim glasovanjem, zajednica je dogovorila da se na ovoj Wikipediji neće koristiti sustav s prekategoriziranim kategorijama već da će se koristiti sustav s jednom, unificiranom kategorijom. Kategorije koje koriste {{tl|prekat}} bit će pobrisane, a dok se taj proces ne dovrši, korisnici su dužni provjeriti i ispravno kategorizirati članke.}} # Ako je kategorija koju ste prenijeli crvena, to znači da ona u tom obliku ne postoji na ovoj Wikipediji, pri čemu je moguće da se radi o jednoj od sljedećih situacija: ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku ima takvu kategoriju, ali pod drugim nazivim (npr. "Jugoslovenski pjevači" izbacuje vam crveno, ali postoji kategorija "Jugoslavenski pjevači" koja pokriva isti sadržaj). U tom slučaju, '''potrebno je promijeniti ime kategorije na ispravni naziv koji se koristi na ovoj Wikipediji'''. '''Nemojte niti stvarati duple kategorije niti koristiti {{tl|prekat}} u takvim slučajevima.''' ## Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nema takvu kategoriju, što otvara tri mogućnosti: ### Ako za to postoje uvjeti (relevantnost kategorije, usklađenost s kategorizacijskom strukturom, minimalno 5 članaka), možete '''napraviti navedenu kategoriju''' poštujući pravila i smjernice; ### Ako ne želite praviti kategoriju ili za to ne postoje uvjeti, možete crvenu kategoriju '''zamijeniti s dovoljno bliskom kategorijom'''; ### Ako prethodne situacije nisu primjenjive, dužni ste '''ukloniti crvene kategorije''' iz članka. # Činjenica da ste prenijeli članak ne ograničava vas da dodajete druge kategorije u sam članak sukladno općim pravilima i smjernicama. Sustav kategorija jedan je od temelja Wikipedije, zbog čega su ova pravila izrazito važna. Korisnici se mole da ih se pridržavaju. Opetovano ignoriranje ovih pravila može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prijenosa članaka ili čak brisanja samog članka. === Šabloni === Sva pravila koja se odnose na kategorije vrijede i za šablone. Iako većina Wikipedija ima istovjetne šablone, oni su možda dostupni pod drugim imenom ili u drugačijem obliku, tako da je možda potrebno određeno prilagođavanje. Ako prilikom prijenosa vidite da je veza prema šablonu crvena, '''nemojte odmah kopirati kod šablona s Wikipedije s koje ste prenijeli članak'''. Prvo provjerite postoji li na ovoj Wikipediji istovjetan šablon (to je najlakše učiniti tako da pogledate neki članak s ove Wikipedije koji se bavi istom temom pa usporedite) te, ako postoji, izvršite potrebne prilagodbe te, po potrebi, postavite preusmjeravanje na šablon koji već postoji kako bi olakšali posao drugim korisnicima. Tek kada sa {{em|sigurnošću}} utvrdite da na projektu ne postoji istovjetni šablon, možete stvoriti novi šablon prateći opća pravila i smjernice Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Kao i u slučaju kategorija, nekontrolirano prenošenje članaka dovelo je do postojanja velikog broja dupliranih šablona za istu stvar, što je praksa koju ne podržavamo na ovoj Wikipediji. Zbog toga su ova pravila i važna i restriktivna, odnosno nepoštivanje istih može dovesti do sankcija u vidu [[WP:Pravila zabrane|zabrane]] prenošenja članaka ili brisanja članka. '''Članak ne mora imati šablon. Ako nemate vremena ili volje vršiti potrebne prilagodbe, radije samo uklonite šablon iz članka; nemojte duplirati sadržaj.''' ==== Infokutije ==== Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihov nekontrolirani prijenos dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, treba ga upotrijebiti ili prilagoditi umjesto stvaranja nove infokutije. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Ne postoji ista, slična ili šira infokutija na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome ili preusmjere na nju. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. == Ograničenja prilikom prenošenja == Iako prijenos članaka načelno ne podliježe nekim značajnim restrikcijama, postoje određena ograničenja koja su tu iz praktičnih razloga, a mogu se podijeliti na ograničenja vezana za sadržaj i strukturalna ograničenja. === Ograničenja vezana za sadržaj === Načelno, ne postoji članak koji je zabranjeno prenijeti u smislu sadržaja. Wikipedija je slobodna enciklopedija i u tom smislu zabrane nisu u duhu projekta. Međutim, specifičnosti ovog i drugih lokalnih projekata zahtijevaju određene prilagodbe kako bi se osigurala visoka kvaliteta sadržaja te kako bi se izbjegli potencijalni problemi s pristranošću i neenciklopedijskim sadržajem. Sukladno tome, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji se odnose na sporne i kontroverzne dijelove nacionalne povijesti (npr. [[Drugi svjetski rat]], [[Raspad SFRJ]], [[Jugoslavenski ratovi]] i sl.) jer postoji pretpostavka da lokalne inačice navedenih članaka nisu objektivne i da se pristrano odnose prema navedenim temama. Dozvoljeno je prenositi određene dijelove članaka ukoliko ste sigurni da oni zadovoljavaju sve standarde kvalitete i objektivnosti, ali ne i cjelokupne članke. Ako smatrate da je članak o ovoj temi ipak dovoljno dobar, slobodni ste predložiti njegovo prenošenje na [[WP:Pijaca|Pijaci]] i [[WP:Administratorska tabla|Administatorskoj tabli]], gdje će netko od administratora ili birokrata pregledati članak i procijeniti zadovoljava li on uvjete da bude prenesen. U suprotnome, ovo je pravilo apsolutne prirode te će se ovakvi članci '''automatski brisati''' bez prethodne rasprave ako se navedena procedura ne ispoštuje. === Strukturalna ograničenja === Strukturalna ograničenja odnose se na kvalitetu i standarde članaka koji se prenose. U tom smislu, '''nije dozvoljeno''' prenositi članke koji očito krše [[WP:Kriteriji za brzo brisanje|kriterije za brzo brisanje]], uključujući potencijalni [[WP:Sukob interesa|sukob interesa]] ([[WP:Autobiografija|autobiografija]], (samo)promocija, oglašavanje, plaćeni doprinos). Prilikom prijenosa nužno je voditi računa o [[WP:Značaj|značaju]] određenih tema, imajući na umu mogućnost da na izvornoj Wikipediji članak možda zadovoljava kriterije značaja, ali na ovoj Wikipediji ih ne prelazi. Ovakvi članci '''bit će automatski izbrisani'''. Preporučljivo je ne prenositi članke koji su na izvornoj Wikipediji '''označeni kao problematični'''; npr. ako je članak na izvornoj Wikipediji označen kao članak čija je [[WP:Neutralno gledište|neutralnost]] osporena, članak s manjkom [[WP:Navođenje izvora|izvora]] ili je članak koji je označen za [[WP:Pravila brisanja|brisanje]]. Ovakvi se članci prije prebacivanja '''moraju srediti''', a ukoliko se to ne učini, podložni su brzom brisanju. Također, nije preporučljivo prenositi članke u začetku (klice, mrve). Ova ograničenja uvedena su radi sprječavanja priliva članaka niske kvalitete i održavanja kvaliteta sadržaja ove Wikipedije. == Nakon prijenosa == === Pripisivanje autorstva === {{Prečica|WP:ATR}} Uvjeti prijenosa sadržaja s jednog projekta na drugi istovjetni su onima za prijenos sadržaja s jedne stranice na drugu unutar istog projekta. Oni su propisani licencijom [[ccorg:licenses/by-sa/4.0/|CC BY-SA 4.0]] i [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use|Wikimedijinim Uvjetima korištenja]]. Pri prijenosu sadržaja potrebno je osigurati atribuciju izvornim autorima. U uobičajenom slučaju, to se čini navođenjem da je sadržaj prenesen i '''dodavanjem veze ili URL-a do konkretnog izvornog članka u sažetku izmjene''' (npr. <code>Preneseno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Navođenje samo jezične inačice Wikipedije nije dovoljno. Ako je sadržaj transliteriran ili drukčije izmijenjen, to treba naznačiti (npr. <code>Preneseno i prilagođeno sa <nowiki>[[:bs:Naziv članka]]</nowiki></code>). Supsidijarno, možete dodati šablon {{tl|Prevedeno}}<!--{{tl|Preneseno}}--> na stranicu za razgovor prenesenog članka. Ako se šablon koristi, potrebno je popuniti njegove obavezne parametre. === Veze i preusmjeravanja === Nemaju sve Wikipedije iste [[Wikipedija:Wikipoveznice|veze]] niti [[Wikipedija:Preusmjeravanje|preusmjeravanja]], što je posljedica činjenice da naslovi članaka mogu biti drugačiji. Prilikom prijenosa niste dužni automatski korigirati sve veze, iako bi to bilo poželjno; ako shvatite da neka crvena veza ipak ima članak na ovoj Wikipediji, možete ispraviti vezu u samom članku, ali bilo bi poželjno '''napraviti preusmjeravanje''' kako bi se ''pro futuro'' olakšalo povezivanje članaka. Važno je također napraviti korisna preusmjeravanja ka stranici sa prenesenim sadržajem. Ona podrazumijevaju sve različite načine izgovora ([[ijekavica]] i [[ekavica]]) pojmova u aktualnom naslovu kao i razlike između pravopisa književnih standarda bosanskog, hrvatskog, i srpskog. === Povezivanje s Wikipodacima === Novu stranicu stvorenu prijenosom sadržaja i stranicu o istoj temi na drugoj Wikipediji s koje je sadržaj prenesen potrebno je povezati preko servisa [[Wikidata]] (Wikipodaci). Ovo se može izvesti kroz gumb za dodavanje međujezičnih linkova unutar sučelja, podno odjeljka za jezike ("Dodaj veze"). Međujezične linkove je moguće naknadno uređivati odnosno ispravljati na stranici stavke na projektu Wikidata, a na koju se može doći kroz gumb na istoj lokaciji ("Uredi veze"). == Bilješke == {{notelist}} == Povezano == * [[Wikipedija:Neutralno gledište]] * [[Wikipedija:Provjerljivost]] * [[Wikipedija:Naslovi članaka]] * [[Wikipedija:Značaj]] * [[Wikipedija:Pravila uređivanja]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} rmsq6xko05q99pt7gdpnxkdzqrq7lqv Lista predjela izuzetnih odlika u Srbiji 0 4712419 42714033 42682497 2026-10-26T15:58:02Z Zavičajac 76707 42714033 wikitext text/x-wiki '''Lista predjela izuzetnh odlika u Srbiji''' su područja prepoznatljivog izgleda sa značajnim prirodnim, biološko-ekološkim, estetskim i kulturno-istorijskim vrijednostima, koja su se tokom vremena razvijala kao rezultat interakcije prirode, prirodnih potencijala područja i tradicionalnog načina života lokalnog stanovništva. Mogu biti prirodni i kulturni predjeli izuzetnih odlika.<ref name="zavodzzp">{{Cite web |url=https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat |title=Predjeli izuzetnih odlika |work=Zavod za zaštitu Srbije |accessdate=10.2. 2025 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105101156/https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat }}</ref> Statistika koju vodi [[WDPA]] o [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjima u Srbiji]] se razlikuje od onih koje su zvanično objavljene u [[Srbija|Srbiji]], zbog razlika u metodologijama i skupovima podataka koji se koriste za procjenu pokrivenosti zaštićenih područja. Prema podacima WDPA do 1.10.2021. god zaštićeno je ukupno 385 područja na ukupno 6,766km2 što čini 7,64 % ukupnog teritorija Srbije (88,509km2).<ref name="wdpac">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/country/SRB |title= Zaštićen područja u Srbiji |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10.03. 2025}}</ref> Republika Srbija je potpisala i ratifikovala Evropsku konvenciju o predjelu (EКP) 2011. i na taj način se pridružila velikom broju zemalja (39) članica Savjeta Evrope koji je temu predjela odredio kao važno polje evropske politike. Predio je identifikovan kao dio kulturne baštine, kao kulturno i prirodno dobro od direktnog značaja za kvalitet života. Četvrti međunarodni dan predjela u Srbiji 12. oktobra obilježen je 2020. u Upravnoj zgradi JP NP Đerdap. U sistemu zaštićenih područja Srbije, u grupi [[Zaštićeni krajolik|predjela izuzetnih odlika]], trenutno sa oktobrom 2020. god. je 21 područje koje zauzima prostor od oko 10% ukupne teritorije zaštićenih područja.<ref name="obeležavanje">{{Cite web|url= https://euractiv.rs/12-odrzivi-razvoj/156-saoptenja/15466-obeleavanje-etvrtog-meunarodnog-dana-predela-u-srbiji|title= Obeležavanje Četvrtog međunarodnog dana predela u Srbiji - 9.10.2020|work= www.tos.org.rs|accessdate= 10. 10. 2021|archive-date= 2022-01-05|archive-url= https://web.archive.org/web/20220105101215/https://euractiv.rs/12-odrzivi-razvoj/156-saoptenja/15466-obeleavanje-etvrtog-meunarodnog-dana-predela-u-srbiji|dead-url= yes}}</ref> {| class="wikitable" !Redni<br/>broj !class="unsortable" | Foto !Naziv<br/>područja !Broj IUCN<br/>kategorije<ref name="wdpacV">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/en/search-areas?filters%5Blocation%5D%5Btype%5D=country&filters%5Blocation%5D%5Boptions%5D%5B%5D=Serbia&filters%5Biucn_category%5D%5B%5D=V |title= Predjeli izuzetnih odlika u Srbiji |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}</ref> !Godina !Površina<br/>(ha) !Opština !Svojstva |- |1. |[[File:Magleš - zapadna Srbija - kanjon reke Gradac - mesto Šareno platno - brdo Branig 5 - arheološki lokalitet Jerinin grad.jpg|80px]] |[[Klisura rijeke Gradac]] |V |2001.<ref name="bosut">{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/gradac/?script=lat |title= Odluka o zaštiti Predela izuzetnih odlika „Klisura reke Gradac“ |work= Službeni glasnik opštine Valjevo“, br. 1/2001 |accessdate= 7. 2. 2025 |archive-date= 2022-01-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220106131603/https://www.zzps.rs/wp/gradac/?script=lat }}</ref> |1.268 |[[Valjevo]] | |- |2. |[[File:Meandri Zapadne Morave, Pogled sa Ovčara 01.jpg|80px]] |[[Ovčarsko-kablarska klisura]] |V |2000.<ref name="ovčarsko">{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/ovcarsko-kablarska-klisura/?script=lat |title= Ovčarsko-Kablarska klisura - Uredba o zaštiti vlade RS br. 16/2000 |work= Zavod za zaštitu prirode Srbije |accessdate= 9. 2. 2025 |archive-date= 2022-01-10 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220110210309/https://www.zzps.rs/wp/ovcarsko-kablarska-klisura/?script=lat }}</ref> |2.250 |[[Čačak]], [[Lučani]] |11 manastira<br/>Ovčar banja<br/>IBA podrućje |- |3. |[[File:Rudnik 22.jpg|80px]] |[[Rudnik (planina)]] |V |2023.<ref name="dud">{{Cite web |url= https://www.ekologija.gov.rs/obavestenja/zastita-prirode/obavestenje-o-postupku-pokretanja-zastite-predela-izuzetnih-odlika-planina-rudnik |title= Predio izuzetnih odlika Rudnik (planina) - Postupak pokretanja zaštite prdjela izuzetnih odlika Rudnik (planina) |work= Ministarstvo zaštite životne sredine 29. avgust 2023. |accessdate= 15. 2. 2025 |archive-date= 2025-09-16 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250916164632/https://www.ekologija.gov.rs/obavestenja/zastita-prirode/obavestenje-o-postupku-pokretanja-zastite-predela-izuzetnih-odlika-planina-rudnik |url-status= dead }}</ref> |10.092 |[[Kragujevac]]<br/>[[Gornji Milanovac]]<br/>[[Topola]] | |- |4. |[[File:Prevoj Čardak, Suvobor 002.jpg|80px]] |[[Rajac]] |V |2024.<ref name="rajac">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2024_08/SG_068_2024_002.htm |title= Predio izuzetnih odlika Rajac |work= Službeni glasnik grada Niša br. 68/2024. |accessdate= 15. 2. 2025}}</ref> |1.771 |[[Ljig]], [[Gornji Milanovac]] | |- |5. |[[File:Sokograd.jpg|80px]] |[[Lepterija-Sokograd]] |V |2002.<ref name="lepterija">{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/soko-grad/?script=lat |title= Lepterija-Sokograd |work= Zavod za zaštitu prirode Srbije - Odluka vlade RS Službeni glasnik br. 25/2002. |accessdate= 7. 2. 2025 |archive-date= 2022-03-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220302084459/https://www.zzps.rs/wp/soko-grad/?script=lat }}</ref> |405 |[[Sokobanja]] | |- |6. |[[File:Belgrado panorama.jpg|80px]] |[[Veliko ratno ostrvo]] |V |2005.<ref name="ratno ostrvo">{{Cite web |url= https://www.zelenilo.rs/images/dokumenta/korisni-dokumenti/Plan%20VRO.pdf |title= Veliko ratno ostrvo - Plan upravljanja |work= JKP Zelenilo Beograd |accessdate= 9. 2. 2025}}</ref> |167,90 |[[Zemun]] |Stanište<br/>66 vrsta ptica |- |7. |[[File:Spomen kuća Vuka Karadžića, Tršić 002.jpg|80px]] |[[Tršić|Kulturni predeo Tršić-Tronoša]] |V |2019.<ref name="Tršić">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2019_07/t07_0356.htm |title= Kulturni predeo Tršić-Tronoša|work=Službeni glasnik RS br. 51/2019 - demo.paragraf.rs |accessdate= 9. 10. 2021}}</ref> |1.802,54 |[[Loznica]] |Rodno mjesto<br/>[[Vuk Karadžić|Vuka Karadžića]] |- |8. |[[File:Predeo izuzetnih odlika Vlasina NB.jpg|80px]] |[[Vlasina]] |V |2006, 2018.<ref name="pejzaži">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/en/search-areas?filters%5Blocation%5D%5Btype%5D=country&filters%5Blocation%5D%5Boptions%5D%5B%5D=Serbia&filters%5Biucn_category%5D%5B%5D=V |title= Zaštićeni pejzaži u Srbiji |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10.10. 2021}}</ref> |13.325,24 |[[Surdulica]] |Stanište ptica močvarica<br/>Ramsarsko područje |- |9. |[[File:Космај на длану.jpg|80px]] |[[Kosmaj]] |V |2005.<ref name="kosmaj">{{Cite web |url=https://www.zzps.rs/wp/kosmaj/?script=lat |title=Predjeli izuzetnih odlika u Srbiji - Kosmaj Službeni list grada Beograda, br. 29 – 36 iz 2005. |work=Zavod za zaštitu prirode Srbije, Službeni list grada Beograda, br. 29 – 36 iz 2005. |accessdate=9. 10. 2025. |archive-date=2022-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106101037/https://www.zzps.rs/wp/kosmaj/?script=lat }}</ref> |3.514 |[[Mladenovac]]<br/>[[Sopot]] | |- |10. |[[File:Vrsacki bregovi.jpg|80px]] |[[Vršačke planine]] |V |2022.<ref name="vršačke">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_01/APV_054_2022_020.htm |title=Vršačke planine - |work= Službeni glasnik RS br.54/20225. |accessdate= 9. 10. 2025.}}</ref> |5.328 |[[Vršac]] |Najviši vrh u Vojvodini |- |11. |[[File:Boje Oktobra. Predeo izuzetnih odlika „Ozren - Jadovnik“.jpg|80px]] |[[Ozren-Jadovnik]] |V |2014.<ref name="oz-jad">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2014_10/t10_0081.htm |title= Ozren-Jadovnik, odluka vlade RS |work= Službeni glasnik br. 107/2014. |accessdate= 7. 2. 2025}}</ref> |10.284,39 |[[Prijepolje]] | |- |12. |[[File:Avalski toranj - panoramio (2).jpg|80px]] |[[Avala]] |V |2007.<ref name="avala">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_11/SG_103_2023_008.htm |title= Odluka o izradi prostornog plana područja posebne namene Kosmaj - Avala |work= Službeni glasnik br. 103/2023. |accessdate= 7. 2. 2025}}</ref> |489 |[[Beograd]] | |- |13. |[[File:Kamena Gora - panoramio (4).jpg|80px]] |[[Kamena Gora]] |V |2007.<ref name="kamena">{{Cite web |url=https://kamenagora.com/priroda/predeli-izuzetnih-oblika/ |title= Predio izuzetnih odlika Kamena Gora |work=UREDBA o proglašenju predela izuzetnih odlika „Kamena Gora“ |accessdate= 9. 2. 2025}}</ref> |7.762 |[[Prijepolje]] | |- |14. |[[File:Jezero Zaovine 1.JPG|80px]] |[[Predio izuzetnih odlika Zaovine|Zaovine]] |V |2008.<ref name="zaovi">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2008_08/t08_0085.htm |title= Zaovine - Rešenje o predhodnoj zaštiti predjela izuzetnih odlika Zaovine |work= Službeni glasnik br. 76/2008. |accessdate= 7. 2. 2025}}</ref> |6.264 |[[Bajina Bašta]] | |- |15. |[[File:View from the Crni Vrh.jpg|80px]] |[[Maljen]] |V |2021.<ref name="Maljen">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2021_08/SG_083_2021_006.htm |title= Maljen - Uredba o proglašenju predjela izuzetnih odlika |work= Službeni glasnik RS br. 83/2021 |accessdate= 7. 2. 2025}}</ref> |10.104 |[[Valjevo]] | |- |16. |[[File:Pcinja river valley 20.jpg|80px]] |[[Dolina Pčinje]] |V<ref name="wdpacPČ">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/20695 |title= Dolina pčinje |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}</ref> |1996.<ref name="pčinja">{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat |title= Predeli izuzetnih odlika |work= Zavod za zaštitu prirode - Službeni glasnik RS br. 55/1996 i 2/2003 |accessdate= 7. 3. 2025 |archive-date= 2022-01-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220105101156/https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat }}</ref> |2.606 |[[Bujanovac]] | |- |17. |[[File:Pašnjak na subotičkoj peščari.jpg|80px]] |[[Subotička peščara]] |IV<ref name="wdpacSU">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555634437 |title= Subotička peščara |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}</ref> |1991.<ref name="subotička">{{Cite web |url= https://pzzp.rs/zastita-prirode/zasticena-podrucja/predeli-izuzetnih-odlika.html |title= Predeli izuzetnih odlika |work= Pokrajinski zavod za zaštitu prirode - Službeni glasnik RS br. 66/1991 |accessdate= 7. 3. 2025}}</ref> |5.370 |[[Subotica]] | |- |18. |[[File:Cer montain.jpg|80px]] |[[Cer (planina)|Cer]] |V<ref name="wdpacCER">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555761742 |title= Cer planina |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}</ref> |2023. god.<ref name="cerplan">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_07/SG_054_2023_006.htm |title= Predeo izuzetnih odlika Planina Cer |work= Službani glasinik RS“, br. 54/2023. |accessdate=10. mart. 2025}}</ref> |6.259 |[[Šabac]], [[Loznica]] | |- |19. |[[File:PIO16 Karas Nera 22.jpg|80px]] |[[Karaš-Nera]] |V |2015. god.<ref name="karaš">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2018_11/t11_0270.htm |title= Predeo izuzetnih odlika Karaš-Nere |work= Službani list AP Vojvodine, br. 54/2019. |accessdate=10. mart. 2025}}</ref> |1541 |[[Bela Crkva]], | |- |} [[Sliv Resave]], [[Park šume Ivlje]], [[Ozrenske livade]], [[Klisura Ošanićke rijeke]], [[Miruša]],<ref name="ovčar">{{Cite web |url= http://www.tos.org.rs/srl/node/694 |title= Predeo izuzetnih odlika Ovčarsko-kablarska klisura |work= www.tos.org.rs |accessdate= 10. 10. 2021 |archive-date= 2022-01-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220105101242/http://www.tos.org.rs/srl/node/694 }}</ref> [[Karaš-Nera]], [[Tatkova zemunica]] <ref name="izuzetbi">{{Cite web |url=https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat |title=Predjeli izuzetnih odlika u Srbiji |work=Republički zavod za zaštitu prirode - www.zzps.rs |accessdate=10. 10. 2021 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105101156/https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat }}</ref><ref name="kartasr">{{Cite web |url=http://www.kartasrbije.com/turizam/predeli-izuzetnih-odlika.php |title= Predjeli izuzetnih odlika u Srbiji |work= www.kartasrbije.com |accessdate= 10. 10. 2021}}</ref> [[Klisura rijeke Đetinje]],<ref name="izaovine">{{Cite web |url=http://www.serbia.com/srpski/jedinstveni-magicni-14-predela-izuzetnih-odlika-u-srbiji/ |title= Jedinstveni i magični: 14 predela izuzetnih odlika u Srbiji |work= www.serbia.com |accessdate= 10. 10. 2021}}</ref> [[Ade i otsjeci kod Slankamena]],<ref name="slankamen">{{Cite web |url= http://www.pzzp.rs/rs/sr/zastita-prirode/zasticena-podrucja/predeli-izuzetnih-odlika.html |title= Predeli izuzetnih odlika |work= www.serbia.com |accessdate= 10. 10. 2021 |archive-date= 2022-01-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220105101158/http://www.pzzp.rs/rs/sr/zastita-prirode/zasticena-podrucja/predeli-izuzetnih-odlika.html |dead-url= yes }}</ref><ref name="adeisl">{{Cite web |url=https://www.energetskiportal.rs/proglasen-predeo-izuzetnih-odlika-ade-i-odseci-kod-slankamena/ |title= Proglašen Predeo izuzetnih odlika „Ade i odseci kod Slankamena“ |work= www.energetskiportal.rs |accessdate= 9. 10. 2021}}</ref> [[Željin]], [[Bojčinska šuma]], [[Goč]], [[Grmija]], [[Vardenik]], [[Slatine u dolini Zlatice]], [[Mrtvaje Gornjeg Potisja]], [[Predio izuzetnih odlika Potamišje|Potamišje]]. == Izvori == {{Izvori|2}} {{Commonscat|Protected landscapes in Serbia}} {{Portal|Srbija}} [[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji| ]] t42ljdvf3hhgi9cn1yrsgn4jqz3sdde 42714043 42714033 2026-10-26T18:47:06Z Zavičajac 76707 42714043 wikitext text/x-wiki '''Lista predjela izuzetnh odlika u Srbiji''' su područja prepoznatljivog izgleda sa značajnim prirodnim, biološko-ekološkim, estetskim i kulturno-istorijskim vrijednostima, koja su se tokom vremena razvijala kao rezultat interakcije prirode, prirodnih potencijala područja i tradicionalnog načina života lokalnog stanovništva. Mogu biti prirodni i kulturni predjeli izuzetnih odlika.<ref name="zavodzzp">{{Cite web |url=https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat |title=Predjeli izuzetnih odlika |work=Zavod za zaštitu Srbije |accessdate=10.2. 2025 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105101156/https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat }}</ref> Statistika koju vodi [[WDPA]] o [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjima u Srbiji]] se razlikuje od onih koje su zvanično objavljene u [[Srbija|Srbiji]], zbog razlika u metodologijama i skupovima podataka koji se koriste za procjenu pokrivenosti zaštićenih područja. Prema podacima WDPA do 1.10.2021. god zaštićeno je ukupno 385 područja na ukupno 6,766km2 što čini 7,64 % ukupnog teritorija Srbije (88,509km2).<ref name="wdpac">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/country/SRB |title= Zaštićen područja u Srbiji |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10.03. 2025}}</ref> Republika Srbija je potpisala i ratifikovala Evropsku konvenciju o predjelu (EКP) 2011. i na taj način se pridružila velikom broju zemalja (39) članica Savjeta Evrope koji je temu predjela odredio kao važno polje evropske politike. Predio je identifikovan kao dio kulturne baštine, kao kulturno i prirodno dobro od direktnog značaja za kvalitet života. Četvrti međunarodni dan predjela u Srbiji 12. oktobra obilježen je 2020. u Upravnoj zgradi JP NP Đerdap. U sistemu zaštićenih područja Srbije, u grupi [[Zaštićeni krajolik|predjela izuzetnih odlika]], trenutno sa oktobrom 2020. god. je 21 područje koje zauzima prostor od oko 10% ukupne teritorije zaštićenih područja.<ref name="obeležavanje">{{Cite web|url= https://euractiv.rs/12-odrzivi-razvoj/156-saoptenja/15466-obeleavanje-etvrtog-meunarodnog-dana-predela-u-srbiji|title= Obeležavanje Četvrtog međunarodnog dana predela u Srbiji - 9.10.2020|work= www.tos.org.rs|accessdate= 10. 10. 2021|archive-date= 2022-01-05|archive-url= https://web.archive.org/web/20220105101215/https://euractiv.rs/12-odrzivi-razvoj/156-saoptenja/15466-obeleavanje-etvrtog-meunarodnog-dana-predela-u-srbiji|dead-url= yes}}</ref> {| class="wikitable" !Redni<br/>broj !class="unsortable" | Foto !Naziv<br/>područja !Broj IUCN<br/>kategorije<ref name="wdpacV">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/en/search-areas?filters%5Blocation%5D%5Btype%5D=country&filters%5Blocation%5D%5Boptions%5D%5B%5D=Serbia&filters%5Biucn_category%5D%5B%5D=V |title= Predjeli izuzetnih odlika u Srbiji |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}</ref> !Godina !Površina<br/>(ha) !Opština !Svojstva |- |1. |[[File:Magleš - zapadna Srbija - kanjon reke Gradac - mesto Šareno platno - brdo Branig 5 - arheološki lokalitet Jerinin grad.jpg|80px]] |[[Klisura rijeke Gradac]] |V |2001.<ref name="bosut">{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/gradac/?script=lat |title= Odluka o zaštiti Predela izuzetnih odlika „Klisura reke Gradac“ |work= Službeni glasnik opštine Valjevo“, br. 1/2001 |accessdate= 7. 2. 2025 |archive-date= 2022-01-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220106131603/https://www.zzps.rs/wp/gradac/?script=lat }}</ref> |1.268 |[[Valjevo]] | |- |2. |[[File:Meandri Zapadne Morave, Pogled sa Ovčara 01.jpg|80px]] |[[Ovčarsko-kablarska klisura]] |V |2000.<ref name="ovčarsko">{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/ovcarsko-kablarska-klisura/?script=lat |title= Ovčarsko-Kablarska klisura - Uredba o zaštiti vlade RS br. 16/2000 |work= Zavod za zaštitu prirode Srbije |accessdate= 9. 2. 2025 |archive-date= 2022-01-10 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220110210309/https://www.zzps.rs/wp/ovcarsko-kablarska-klisura/?script=lat }}</ref> |2.250 |[[Čačak]], [[Lučani]] |11 manastira<br/>Ovčar banja<br/>IBA podrućje |- |3. |[[File:Rudnik 22.jpg|80px]] |[[Rudnik (planina)]] |V |2023.<ref name="dud">{{Cite web |url= https://www.ekologija.gov.rs/obavestenja/zastita-prirode/obavestenje-o-postupku-pokretanja-zastite-predela-izuzetnih-odlika-planina-rudnik |title= Predio izuzetnih odlika Rudnik (planina) - Postupak pokretanja zaštite prdjela izuzetnih odlika Rudnik (planina) |work= Ministarstvo zaštite životne sredine 29. avgust 2023. |accessdate= 15. 2. 2025 |archive-date= 2025-09-16 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250916164632/https://www.ekologija.gov.rs/obavestenja/zastita-prirode/obavestenje-o-postupku-pokretanja-zastite-predela-izuzetnih-odlika-planina-rudnik |url-status= dead }}</ref> |10.092 |[[Kragujevac]]<br/>[[Gornji Milanovac]]<br/>[[Topola]] | |- |4. |[[File:Prevoj Čardak, Suvobor 002.jpg|80px]] |[[Rajac]] |V |2024.<ref name="rajac">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2024_08/SG_068_2024_002.htm |title= Predio izuzetnih odlika Rajac |work= Službeni glasnik grada Niša br. 68/2024. |accessdate= 15. 2. 2025}}</ref> |1.771 |[[Ljig]], [[Gornji Milanovac]] | |- |5. |[[File:Sokograd.jpg|80px]] |[[Lepterija-Sokograd]] |V |2002.<ref name="lepterija">{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/soko-grad/?script=lat |title= Lepterija-Sokograd |work= Zavod za zaštitu prirode Srbije - Odluka vlade RS Službeni glasnik br. 25/2002. |accessdate= 7. 2. 2025 |archive-date= 2022-03-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220302084459/https://www.zzps.rs/wp/soko-grad/?script=lat }}</ref> |405 |[[Sokobanja]] | |- |6. |[[File:Belgrado panorama.jpg|80px]] |[[Veliko ratno ostrvo]] |V |2005.<ref name="ratno ostrvo">{{Cite web |url= https://www.zelenilo.rs/images/dokumenta/korisni-dokumenti/Plan%20VRO.pdf |title= Veliko ratno ostrvo - Plan upravljanja |work= JKP Zelenilo Beograd |accessdate= 9. 2. 2025}}</ref> |167,90 |[[Zemun]] |Stanište<br/>66 vrsta ptica |- |7. |[[File:Spomen kuća Vuka Karadžića, Tršić 002.jpg|80px]] |[[Tršić|Kulturni predeo Tršić-Tronoša]] |V |2019.<ref name="Tršić">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2019_07/t07_0356.htm |title= Kulturni predeo Tršić-Tronoša|work=Službeni glasnik RS br. 51/2019 - demo.paragraf.rs |accessdate= 9. 10. 2021}}</ref> |1.802,54 |[[Loznica]] |Rodno mjesto<br/>[[Vuk Karadžić|Vuka Karadžića]] |- |8. |[[File:Predeo izuzetnih odlika Vlasina NB.jpg|80px]] |[[Vlasina]] |V |2006, 2018.<ref name="pejzaži">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/en/search-areas?filters%5Blocation%5D%5Btype%5D=country&filters%5Blocation%5D%5Boptions%5D%5B%5D=Serbia&filters%5Biucn_category%5D%5B%5D=V |title= Zaštićeni pejzaži u Srbiji |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10.10. 2021}}</ref> |13.325,24 |[[Surdulica]] |Stanište ptica močvarica<br/>Ramsarsko područje |- |9. |[[File:Космај на длану.jpg|80px]] |[[Kosmaj]] |V |2005.<ref name="kosmaj">{{Cite web |url=https://www.zzps.rs/wp/kosmaj/?script=lat |title=Predjeli izuzetnih odlika u Srbiji - Kosmaj Službeni list grada Beograda, br. 29 – 36 iz 2005. |work=Zavod za zaštitu prirode Srbije, Službeni list grada Beograda, br. 29 – 36 iz 2005. |accessdate=9. 10. 2025. |archive-date=2022-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106101037/https://www.zzps.rs/wp/kosmaj/?script=lat }}</ref> |3.514 |[[Mladenovac]]<br/>[[Sopot]] | |- |10. |[[File:Vrsacki bregovi.jpg|80px]] |[[Vršačke planine]] |V |2022.<ref name="vršačke">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_01/APV_054_2022_020.htm |title=Vršačke planine - |work= Službeni glasnik RS br.54/20225. |accessdate= 9. 10. 2025.}}</ref> |5.328 |[[Vršac]] |Najviši vrh u Vojvodini |- |11. |[[File:Boje Oktobra. Predeo izuzetnih odlika „Ozren - Jadovnik“.jpg|80px]] |[[Ozren-Jadovnik]] |V |2014.<ref name="oz-jad">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2014_10/t10_0081.htm |title= Ozren-Jadovnik, odluka vlade RS |work= Službeni glasnik br. 107/2014. |accessdate= 7. 2. 2025}}</ref> |10.284,39 |[[Prijepolje]] | |- |12. |[[File:Avalski toranj - panoramio (2).jpg|80px]] |[[Avala]] |V |2007.<ref name="avala">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_11/SG_103_2023_008.htm |title= Odluka o izradi prostornog plana područja posebne namene Kosmaj - Avala |work= Službeni glasnik br. 103/2023. |accessdate= 7. 2. 2025}}</ref> |489 |[[Beograd]] | |- |13. |[[File:Kamena Gora - panoramio (4).jpg|80px]] |[[Kamena Gora]] |V |2007.<ref name="kamena">{{Cite web |url=https://kamenagora.com/priroda/predeli-izuzetnih-oblika/ |title= Predio izuzetnih odlika Kamena Gora |work=UREDBA o proglašenju predela izuzetnih odlika „Kamena Gora“ |accessdate= 9. 2. 2025}}</ref> |7.762 |[[Prijepolje]] | |- |14. |[[File:Jezero Zaovine 1.JPG|80px]] |[[Predio izuzetnih odlika Zaovine|Zaovine]] |V |2008.<ref name="zaovi">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2008_08/t08_0085.htm |title= Zaovine - Rešenje o predhodnoj zaštiti predjela izuzetnih odlika Zaovine |work= Službeni glasnik br. 76/2008. |accessdate= 7. 2. 2025}}</ref> |6.264 |[[Bajina Bašta]] | |- |15. |[[File:View from the Crni Vrh.jpg|80px]] |[[Maljen]] |V |2021.<ref name="Maljen">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2021_08/SG_083_2021_006.htm |title= Maljen - Uredba o proglašenju predjela izuzetnih odlika |work= Službeni glasnik RS br. 83/2021 |accessdate= 7. 2. 2025}}</ref> |10.104 |[[Valjevo]] | |- |16. |[[File:Pcinja river valley 20.jpg|80px]] |[[Dolina Pčinje]] |V<ref name="wdpacPČ">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/20695 |title= Dolina pčinje |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}</ref> |1996.<ref name="pčinja">{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat |title= Predeli izuzetnih odlika |work= Zavod za zaštitu prirode - Službeni glasnik RS br. 55/1996 i 2/2003 |accessdate= 7. 3. 2025 |archive-date= 2022-01-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220105101156/https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat }}</ref> |2.606 |[[Bujanovac]] | |- |17. |[[File:Pašnjak na subotičkoj peščari.jpg|80px]] |[[Subotička peščara]] |IV<ref name="wdpacSU">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555634437 |title= Subotička peščara |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}</ref> |1991.<ref name="subotička">{{Cite web |url= https://pzzp.rs/zastita-prirode/zasticena-podrucja/predeli-izuzetnih-odlika.html |title= Predeli izuzetnih odlika |work= Pokrajinski zavod za zaštitu prirode - Službeni glasnik RS br. 66/1991 |accessdate= 7. 3. 2025}}</ref> |5.370 |[[Subotica]] | |- |18. |[[File:Cer montain.jpg|80px]] |[[Cer (planina)|Cer]] |V<ref name="wdpacCER">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555761742 |title= Cer planina |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}</ref> |2023. god.<ref name="cerplan">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_07/SG_054_2023_006.htm |title= Predeo izuzetnih odlika Planina Cer |work= Službani glasinik RS“, br. 54/2023. |accessdate=10. mart. 2025}}</ref> |6.259 |[[Šabac]], [[Loznica]] | |- |19. |[[File:PIO16 Karas Nera 22.jpg|80px]] |[[Karaš-Nera]] |V |2015. god.<ref name="karaš">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2018_11/t11_0270.htm |title= Predeo izuzetnih odlika Karaš-Nere |work= Službani list AP Vojvodine, br. 54/2019. |accessdate=10. oktobar 2026.}}</ref> |1541 |[[Bela Crkva]], | |- |20. |[[File:Râul Timiș la Lugoj.jpg|80px]] |[[Predio izuzetnih odlika Potamišje|Podtamišje]] |V |2023. god.<ref name="tamiš">{{Cite web |url= https://pzzp.rs/aktuelnosti/item/1201-vlada-republike-srbije-proglasila-zasticenim-predeo-izuzetnih-odlika-potamisje.html |title= VLADA REPUBLIKE SRBIJE PROGLASILA ZAŠTIĆENIM PREDEO IZUZETNIH ODLIKA "POTAMIŠJE" |work= Pokrajinski zavod za zaštitu prirode |accessdate=10. oktobar 2026.}}</ref> |1541 |[[Zrenjanin]], [[Sečanj]], [[Kovačica]] i [[Opovo]] | |- |} [[Sliv Resave]], [[Park šume Ivlje]], [[Ozrenske livade]], [[Klisura Ošanićke rijeke]], [[Miruša]], [[Tatkova zemunica]]<ref name="izuzetbi">{{Cite web |url=https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat |title=Predjeli izuzetnih odlika u Srbiji |work=Republički zavod za zaštitu prirode - www.zzps.rs |accessdate=10. 10. 2021 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105101156/https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat }}</ref><ref name="kartasr">{{Cite web |url=http://www.kartasrbije.com/turizam/predeli-izuzetnih-odlika.php |title= Predjeli izuzetnih odlika u Srbiji |work= www.kartasrbije.com |accessdate= 10. 10. 2021}}</ref> [[Klisura rijeke Đetinje]],<ref name="izaovine">{{Cite web |url=http://www.serbia.com/srpski/jedinstveni-magicni-14-predela-izuzetnih-odlika-u-srbiji/ |title= Jedinstveni i magični: 14 predela izuzetnih odlika u Srbiji |work= www.serbia.com |accessdate= 10. 10. 2021}}</ref> [[Ade i otsjeci kod Slankamena]],<ref name="slankamen">{{Cite web |url= http://www.pzzp.rs/rs/sr/zastita-prirode/zasticena-podrucja/predeli-izuzetnih-odlika.html |title= Predeli izuzetnih odlika |work= www.serbia.com |accessdate= 10. 10. 2021 |archive-date= 2022-01-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220105101158/http://www.pzzp.rs/rs/sr/zastita-prirode/zasticena-podrucja/predeli-izuzetnih-odlika.html |dead-url= yes }}</ref><ref name="adeisl">{{Cite web |url=https://www.energetskiportal.rs/proglasen-predeo-izuzetnih-odlika-ade-i-odseci-kod-slankamena/ |title= Proglašen Predeo izuzetnih odlika „Ade i odseci kod Slankamena“ |work= www.energetskiportal.rs |accessdate= 9. 10. 2021}}</ref> [[Željin]], [[Bojčinska šuma]], [[Goč]], [[Grmija]], [[Vardenik]], [[Slatine u dolini Zlatice]], [[Mrtvaje Gornjeg Potisja]]. == Izvori == {{Izvori|2}} {{Commonscat|Protected landscapes in Serbia}} {{Portal|Srbija}} [[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji| ]] p80tdxava7zvwh5cw5n4arcjtdspf6d 42714049 42714043 2026-10-26T19:23:25Z Zavičajac 76707 42714049 wikitext text/x-wiki '''Lista predjela izuzetnh odlika u Srbiji''' su područja prepoznatljivog izgleda sa značajnim prirodnim, biološko-ekološkim, estetskim i kulturno-istorijskim vrijednostima, koja su se tokom vremena razvijala kao rezultat interakcije prirode, prirodnih potencijala područja i tradicionalnog načina života lokalnog stanovništva. Mogu biti prirodni i kulturni predjeli izuzetnih odlika.<ref name="zavodzzp">{{Cite web |url=https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat |title=Predjeli izuzetnih odlika |work=Zavod za zaštitu Srbije |accessdate=10.2. 2025 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105101156/https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat }}</ref> Statistika koju vodi [[WDPA]] o [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjima u Srbiji]] se razlikuje od onih koje su zvanično objavljene u [[Srbija|Srbiji]], zbog razlika u metodologijama i skupovima podataka koji se koriste za procjenu pokrivenosti zaštićenih područja. Prema podacima WDPA do 1.10.2021. god zaštićeno je ukupno 385 područja na ukupno 6,766km2 što čini 7,64 % ukupnog teritorija Srbije (88,509km2).<ref name="wdpac">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/country/SRB |title= Zaštićen područja u Srbiji |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10.03. 2025}}</ref> Republika Srbija je potpisala i ratifikovala Evropsku konvenciju o predjelu (EКP) 2011. i na taj način se pridružila velikom broju zemalja (39) članica Savjeta Evrope koji je temu predjela odredio kao važno polje evropske politike. Predio je identifikovan kao dio kulturne baštine, kao kulturno i prirodno dobro od direktnog značaja za kvalitet života. Četvrti međunarodni dan predjela u Srbiji 12. oktobra obilježen je 2020. u Upravnoj zgradi JP NP Đerdap. U sistemu zaštićenih područja Srbije, u grupi [[Zaštićeni krajolik|predjela izuzetnih odlika]], trenutno sa oktobrom 2020. god. je 21 područje koje zauzima prostor od oko 10% ukupne teritorije zaštićenih područja.<ref name="obeležavanje">{{Cite web|url= https://euractiv.rs/12-odrzivi-razvoj/156-saoptenja/15466-obeleavanje-etvrtog-meunarodnog-dana-predela-u-srbiji|title= Obeležavanje Četvrtog međunarodnog dana predela u Srbiji - 9.10.2020|work= www.tos.org.rs|accessdate= 10. 10. 2021|archive-date= 2022-01-05|archive-url= https://web.archive.org/web/20220105101215/https://euractiv.rs/12-odrzivi-razvoj/156-saoptenja/15466-obeleavanje-etvrtog-meunarodnog-dana-predela-u-srbiji|dead-url= yes}}</ref> {| class="wikitable" !Redni<br/>broj !class="unsortable" | Foto !Naziv<br/>područja !Broj IUCN<br/>kategorije<ref name="wdpacV">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/en/search-areas?filters%5Blocation%5D%5Btype%5D=country&filters%5Blocation%5D%5Boptions%5D%5B%5D=Serbia&filters%5Biucn_category%5D%5B%5D=V |title= Predjeli izuzetnih odlika u Srbiji |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}</ref> !Godina !Površina<br/>(ha) !Opština !Svojstva |- |1. |[[File:Magleš - zapadna Srbija - kanjon reke Gradac - mesto Šareno platno - brdo Branig 5 - arheološki lokalitet Jerinin grad.jpg|80px]] |[[Klisura rijeke Gradac]] |V |2001.<ref name="bosut">{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/gradac/?script=lat |title= Odluka o zaštiti Predela izuzetnih odlika „Klisura reke Gradac“ |work= Službeni glasnik opštine Valjevo“, br. 1/2001 |accessdate= 7. 2. 2025 |archive-date= 2022-01-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220106131603/https://www.zzps.rs/wp/gradac/?script=lat }}</ref> |1.268 |[[Valjevo]] | |- |2. |[[File:Meandri Zapadne Morave, Pogled sa Ovčara 01.jpg|80px]] |[[Ovčarsko-kablarska klisura]] |V |2000.<ref name="ovčarsko">{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/ovcarsko-kablarska-klisura/?script=lat |title= Ovčarsko-Kablarska klisura - Uredba o zaštiti vlade RS br. 16/2000 |work= Zavod za zaštitu prirode Srbije |accessdate= 9. 2. 2025 |archive-date= 2022-01-10 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220110210309/https://www.zzps.rs/wp/ovcarsko-kablarska-klisura/?script=lat }}</ref> |2.250 |[[Čačak]], [[Lučani]] |11 manastira<br/>Ovčar banja<br/>IBA podrućje |- |3. |[[File:Rudnik 22.jpg|80px]] |[[Rudnik (planina)]] |V |2023.<ref name="dud">{{Cite web |url= https://www.ekologija.gov.rs/obavestenja/zastita-prirode/obavestenje-o-postupku-pokretanja-zastite-predela-izuzetnih-odlika-planina-rudnik |title= Predio izuzetnih odlika Rudnik (planina) - Postupak pokretanja zaštite prdjela izuzetnih odlika Rudnik (planina) |work= Ministarstvo zaštite životne sredine 29. avgust 2023. |accessdate= 15. 2. 2025 |archive-date= 2025-09-16 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250916164632/https://www.ekologija.gov.rs/obavestenja/zastita-prirode/obavestenje-o-postupku-pokretanja-zastite-predela-izuzetnih-odlika-planina-rudnik |url-status= dead }}</ref> |10.092 |[[Kragujevac]]<br/>[[Gornji Milanovac]]<br/>[[Topola]] | |- |4. |[[File:Prevoj Čardak, Suvobor 002.jpg|80px]] |[[Rajac]] |V |2024.<ref name="rajac">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2024_08/SG_068_2024_002.htm |title= Predio izuzetnih odlika Rajac |work= Službeni glasnik grada Niša br. 68/2024. |accessdate= 15. 2. 2025}}</ref> |1.771 |[[Ljig]], [[Gornji Milanovac]] | |- |5. |[[File:Sokograd.jpg|80px]] |[[Lepterija-Sokograd]] |V |2002.<ref name="lepterija">{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/soko-grad/?script=lat |title= Lepterija-Sokograd |work= Zavod za zaštitu prirode Srbije - Odluka vlade RS Službeni glasnik br. 25/2002. |accessdate= 7. 2. 2025 |archive-date= 2022-03-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220302084459/https://www.zzps.rs/wp/soko-grad/?script=lat }}</ref> |405 |[[Sokobanja]] | |- |6. |[[File:Belgrado panorama.jpg|80px]] |[[Veliko ratno ostrvo]] |V |2005.<ref name="ratno ostrvo">{{Cite web |url= https://www.zelenilo.rs/images/dokumenta/korisni-dokumenti/Plan%20VRO.pdf |title= Veliko ratno ostrvo - Plan upravljanja |work= JKP Zelenilo Beograd |accessdate= 9. 2. 2025}}</ref> |167,90 |[[Zemun]] |Stanište<br/>66 vrsta ptica |- |7. |[[File:Spomen kuća Vuka Karadžića, Tršić 002.jpg|80px]] |[[Tršić|Kulturni predeo Tršić-Tronoša]] |V |2019.<ref name="Tršić">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2019_07/t07_0356.htm |title= Kulturni predeo Tršić-Tronoša|work=Službeni glasnik RS br. 51/2019 - demo.paragraf.rs |accessdate= 9. 10. 2021}}</ref> |1.802,54 |[[Loznica]] |Rodno mjesto<br/>[[Vuk Karadžić|Vuka Karadžića]] |- |8. |[[File:Predeo izuzetnih odlika Vlasina NB.jpg|80px]] |[[Vlasina]] |V |2006, 2018.<ref name="pejzaži">{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/en/search-areas?filters%5Blocation%5D%5Btype%5D=country&filters%5Blocation%5D%5Boptions%5D%5B%5D=Serbia&filters%5Biucn_category%5D%5B%5D=V |title= Zaštićeni pejzaži u Srbiji |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10.10. 2021}}</ref> |13.325,24 |[[Surdulica]] |Stanište ptica močvarica<br/>Ramsarsko područje |- |9. |[[File:Космај на длану.jpg|80px]] |[[Kosmaj]] |V |2005.<ref name="kosmaj">{{Cite web |url=https://www.zzps.rs/wp/kosmaj/?script=lat |title=Predjeli izuzetnih odlika u Srbiji - Kosmaj Službeni list grada Beograda, br. 29 – 36 iz 2005. |work=Zavod za zaštitu prirode Srbije, Službeni list grada Beograda, br. 29 – 36 iz 2005. |accessdate=9. 10. 2025. |archive-date=2022-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106101037/https://www.zzps.rs/wp/kosmaj/?script=lat }}</ref> |3.514 |[[Mladenovac]]<br/>[[Sopot]] | |- |10. |[[File:Vrsacki bregovi.jpg|80px]] |[[Vršačke planine]] |V |2022.<ref name="vršačke">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_01/APV_054_2022_020.htm |title=Vršačke planine - |work= Službeni glasnik RS br.54/20225. |accessdate= 9. 10. 2025.}}</ref> |5.328 |[[Vršac]] |Najviši vrh u Vojvodini |- |11. |[[File:Boje Oktobra. Predeo izuzetnih odlika „Ozren - Jadovnik“.jpg|80px]] |[[Ozren-Jadovnik]] |V |2014.<ref name="oz-jad">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2014_10/t10_0081.htm |title= Ozren-Jadovnik, odluka vlade RS |work= Službeni glasnik br. 107/2014. |accessdate= 7. 2. 2025}}</ref> |10.284,39 |[[Prijepolje]] | |- |12. |[[File:Avalski toranj - panoramio (2).jpg|80px]] |[[Avala]] |V |2007.<ref name="avala">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_11/SG_103_2023_008.htm |title= Odluka o izradi prostornog plana područja posebne namene Kosmaj - Avala |work= Službeni glasnik br. 103/2023. |accessdate= 7. 2. 2025}}</ref> |489 |[[Beograd]] | |- |13. |[[File:Kamena Gora - panoramio (4).jpg|80px]] |[[Kamena Gora]] |V |2007.<ref name="kamena">{{Cite web |url=https://kamenagora.com/priroda/predeli-izuzetnih-oblika/ |title= Predio izuzetnih odlika Kamena Gora |work=UREDBA o proglašenju predela izuzetnih odlika „Kamena Gora“ |accessdate= 9. 2. 2025}}</ref> |7.762 |[[Prijepolje]] | |- |14. |[[File:Jezero Zaovine 1.JPG|80px]] |[[Predio izuzetnih odlika Zaovine|Zaovine]] |V |2008.<ref name="zaovi">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2008_08/t08_0085.htm |title= Zaovine - Rešenje o predhodnoj zaštiti predjela izuzetnih odlika Zaovine |work= Službeni glasnik br. 76/2008. |accessdate= 7. 2. 2025}}</ref> |6.264 |[[Bajina Bašta]] | |- |15. |[[File:View from the Crni Vrh.jpg|80px]] |[[Maljen]] |V |2021.<ref name="Maljen">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2021_08/SG_083_2021_006.htm |title= Maljen - Uredba o proglašenju predjela izuzetnih odlika |work= Službeni glasnik RS br. 83/2021 |accessdate= 7. 2. 2025}}</ref> |10.104 |[[Valjevo]] | |- |16. |[[File:Pcinja river valley 20.jpg|80px]] |[[Dolina Pčinje]] |V<ref name="wdpacPČ">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/20695 |title= Dolina pčinje |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}</ref> |1996.<ref name="pčinja">{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat |title= Predeli izuzetnih odlika |work= Zavod za zaštitu prirode - Službeni glasnik RS br. 55/1996 i 2/2003 |accessdate= 7. 3. 2025 |archive-date= 2022-01-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220105101156/https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat }}</ref> |2.606 |[[Bujanovac]] | |- |17. |[[File:Pašnjak na subotičkoj peščari.jpg|80px]] |[[Subotička peščara]] |IV<ref name="wdpacSU">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555634437 |title= Subotička peščara |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}</ref> |1991.<ref name="subotička">{{Cite web |url= https://pzzp.rs/zastita-prirode/zasticena-podrucja/predeli-izuzetnih-odlika.html |title= Predeli izuzetnih odlika |work= Pokrajinski zavod za zaštitu prirode - Službeni glasnik RS br. 66/1991 |accessdate= 7. 3. 2025}}</ref> |5.370 |[[Subotica]] | |- |18. |[[File:Cer montain.jpg|80px]] |[[Cer (planina)|Cer]] |V<ref name="wdpacCER">{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555761742 |title= Cer planina |work= Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10. 03. 2025}}</ref> |2023. god.<ref name="cerplan">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_07/SG_054_2023_006.htm |title= Predeo izuzetnih odlika Planina Cer |work= Službani glasinik RS“, br. 54/2023. |accessdate=10. mart. 2025}}</ref> |6.259 |[[Šabac]], [[Loznica]] | |- |19. |[[File:PIO16 Karas Nera 22.jpg|80px]] |[[Karaš-Nera]] |V |2015. god.<ref name="karaš">{{Cite web |url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2018_11/t11_0270.htm |title= Predeo izuzetnih odlika Karaš-Nere |work= Službani list AP Vojvodine, br. 54/2019. |accessdate=10. oktobar 2026.}}</ref> |1541 |[[Bela Crkva]], | |- |20. |[[File:Râul Timiș la Lugoj.jpg|80px]] |[[Predio izuzetnih odlika Potamišje|Podtamišje]] |V |2023. god.<ref name="tamiš">{{Cite web |url= https://pzzp.rs/aktuelnosti/item/1201-vlada-republike-srbije-proglasila-zasticenim-predeo-izuzetnih-odlika-potamisje.html |title= VLADA REPUBLIKE SRBIJE PROGLASILA ZAŠTIĆENIM PREDEO IZUZETNIH ODLIKA "POTAMIŠJE" |work= Pokrajinski zavod za zaštitu prirode |accessdate=10. oktobar 2026.}}</ref> | |[[Zrenjanin]], [[Sečanj]], [[Kovačica]] i [[Opovo]] | |- |21. |[[ File:Кањон Ћетиње.jpg|80px]] |[[Klisura Đetinje]] |V |2023. god.<ref name="đetinja">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_08/UE_023_2023_003.htm |title= ODLUKA O PROGLAŠENJU PREDELA IZUZETNIH ODLIKA "KLISURA ĐETINJE" |work= ("Sl. list grada Užica", br. 23/2023) |accessdate=10. oktobar 2026.}}</ref> |853 |[[Užice]], [[Čajetina]] | |- |} [[Sliv Resave]], [[Park šume Ivlje]], [[Ozrenske livade]], [[Klisura Ošanićke rijeke]], [[Miruša]], [[Tatkova zemunica]]<ref name="izuzetbi">{{Cite web |url=https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat |title=Predjeli izuzetnih odlika u Srbiji |work=Republički zavod za zaštitu prirode - www.zzps.rs |accessdate=10. 10. 2021 |archive-date=2022-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105101156/https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat }}</ref><ref name="kartasr">{{Cite web |url=http://www.kartasrbije.com/turizam/predeli-izuzetnih-odlika.php |title= Predjeli izuzetnih odlika u Srbiji |work= www.kartasrbije.com |accessdate= 10. 10. 2021}}</ref><ref name="izaovine">{{Cite web |url=http://www.serbia.com/srpski/jedinstveni-magicni-14-predela-izuzetnih-odlika-u-srbiji/ |title= Jedinstveni i magični: 14 predela izuzetnih odlika u Srbiji |work= www.serbia.com |accessdate= 10. 10. 2021}}</ref> [[Ade i otsjeci kod Slankamena]],<ref name="slankamen">{{Cite web |url= http://www.pzzp.rs/rs/sr/zastita-prirode/zasticena-podrucja/predeli-izuzetnih-odlika.html |title= Predeli izuzetnih odlika |work= www.serbia.com |accessdate= 10. 10. 2021 |archive-date= 2022-01-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220105101158/http://www.pzzp.rs/rs/sr/zastita-prirode/zasticena-podrucja/predeli-izuzetnih-odlika.html |dead-url= yes }}</ref><ref name="adeisl">{{Cite web |url=https://www.energetskiportal.rs/proglasen-predeo-izuzetnih-odlika-ade-i-odseci-kod-slankamena/ |title= Proglašen Predeo izuzetnih odlika „Ade i odseci kod Slankamena“ |work= www.energetskiportal.rs |accessdate= 9. 10. 2021}}</ref> [[Željin]], [[Bojčinska šuma]], [[Goč]], [[Grmija]], [[Vardenik]], [[Slatine u dolini Zlatice]], [[Mrtvaje Gornjeg Potisja]]. == Izvori == {{Izvori|2}} {{Commonscat|Protected landscapes in Serbia}} {{Portal|Srbija}} [[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji| ]] 9r2ngenzwrxy3hxvqkdnpltza3lym7k Phil Ochs 0 4714802 42714093 42695422 2026-10-26T23:32:38Z Akatone 191511 stilske ispravke, pravopis, kategorizacija 42714093 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar|ime=Phil Ochs|Slika=File:20111015 174748 phil-ochs (cropped).jpg|ime_po_rođenju=Philip David Ochs|datum_rođenja={{birth date|1940|12|19|mf=y}}|mesto_rođenja={{flagicon|SAD}} [[El Paso, Texas]], [[SAD]]|datum_smrti={{death date and age|mf=yes|1976|4|9|1940|12|19}}|mesto_smrti={{flagicon|SAD}} [[Far Rockaway, Queens|Far Rockaway]], [[New York]], SAD|žanrovi={{hlist|[[Folk muzika]]|[[Protestna pjesma|protestna muzika]]|[[folk rock]]|[[Barokni pop]]}}|zanimanje={{hlist|pevač|tekstopisac}}|instrumenti={{hlist|gitara|klavir}}|aktivni_period=1962–1976|Diskografske_kuće={{hlist|[[Elektra Records|Elektra]]|[[A&M Records|A&M]]}}|supružnica={{Marriage|Alice Skinner|1962}}|deca=Meegan Ochs|porodica=[[Michael Ochs]]<br> Sonny Ochs}} '''Philip David Ochs''' ({{IPAc-en|ˈ|oʊ|k|s}} ; 19. decembar 1940 – 9. april 1976) bio je američki tekstopisac, [[Protestna pjesma|protestni pevač]] i [[Aktivizam|politički aktivista]]. Ochs je bio poznat po svojoj duhovitosti, sardoničnom humoru i pesmama koje su kritikovale američko društvo i politiku. Napisao je oko 200 pesama<ref>{{Cite news|last1=Taylor|first1=Harvey|date=1965-10-10|title=A Singing Radical Sits for Closeup|url=https://www.newspapers.com/article/detroit-free-press/156616622/|access-date=2024-10-13|work=Detroit Free Press|pages=163}}</ref> tokom 1960-ih i 1970-ih i objavio je osam solo albuma. Ochs je nastupao na mnogim političkim događajima tokom svoje karijere, uključujući [[Demokratska nacionalna konvencija 1968.|Demokratsku nacionalnu konvenciju 1968. godine]], višestruke masovne demonstracije koje je sponzorirao Nacionalni komitet za mobilizaciju za okončanje [[Vijetnamski rat|Vijetnamskog rata]], skupove [[Pokret za građanska prava (Sjedinjene Američke Države)|pokreta za građanska prava]], kao i studentske i [[Radnički pokret|radničke]] događaje, po kojima je često nastupao besplatno. Politički, Ochs je sebe na početku svoje karijere opisao kao „[[Ljevica|levog]] [[Socijaldemokratija|socijaldemokratu]]“,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Dbs9f8S7mVYC&q=left+social+democrat&pg=PT815|title=The Biographical Dictionary of Popular Music: From Adele to Ziggy, the Real A to Z of Rock and Pop|last=Jones|first=Dylan|date=October 30, 2012|publisher=Macmillan|isbn=9781250031884|language=en}}</ref> ali je progresivno sve više bio levo orijentisan nakon policijskih nereda na [[Demokratska nacionalna konvencija 1968.|Demokratskoj nacionalnoj konvenciji 1968 godine]]. Krajem 1960-ih i početkom 1970-ih Ochsovo mentalno stanje se pogoršalo. Imao je problema sa mentalnim zdravljem, uključujući [[Klinička depresija|depresiju]], [[Bipolarni afektivni poremećaj|bipolarni poremećaj]] i [[alkoholizam]]. Izvršio je samoubistvo 9. aprila 1976. godine. == Rani život == Philip David Ochs je rođen 19. decembra 1940. u [[El Paso, Texas|El Pasu, Texas]]. Sin je Jacoba „Jacka" Ochsa,<ref>{{Cite web|title=Texas, U.S., Naturalization Records, 1852-1991|url=https://www.ancestry.com/sharing/24286782?mark=7b22746f6b656e223a2239347539754844416d4751365a696b4c6672577559554e55693033796367375332353971533336326d59303d222c22746f6b656e5f76657273696f6e223a225632227d|access-date=2024-10-13|website=Ancestry.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ohio, U.S., Death Records, 1908-1932, 1938-2022|url=https://www.ancestry.com/sharing/24288301?mark=7b22746f6b656e223a2258475662526233466c556354573830496e587079556874655257645571597374756f64714e57437a7947733d222c22746f6b656e5f76657273696f6e223a225632227d|access-date=2024-10-13|website=Ancestry.com|language=en-US}}</ref> lekara [[Poljaci|poljsko]]-[[Jevreji|jevrejskog]] porekla, i Gertrude Ochs, jevrejke [[Škoti|škotskog]] porekla. Njegovi roditelji su se upoznali i venčali u [[Edinburgh|Edinburgu]] gde je Jack pohađao medicinsku školu, a nakon toga su se preselili u [[Sjedinjene Države]]. Ochs je odrastao sa starijom sestrom Soniom „Sonny“<ref>{{Cite web|title=U.S., Consular Reports of Births, 1910-1949|url=https://www.ancestry.com/sharing/24291048?mark=7b22746f6b656e223a22726b33525359735377326c32486148725938664354376a4f5133524f6a74527277536d47573143637547633d222c22746f6b656e5f76657273696f6e223a225632227d|access-date=2024-10-13|website=Ancestry.com|language=en-US}}</ref> i mlađim bratom Michaelom.<ref>{{Cite web|title=Texas, U.S., Birth Index, 1903-1997|url=https://www.ancestry.com/sharing/24290957?mark=7b22746f6b656e223a224444724c727677705066583368636f342b6b6435504f484c4c6f4d707177414e533741447365436f7748383d222c22746f6b656e5f76657273696f6e223a225632227d|access-date=2024-10-13|website=Ancestry.com|language=en-US}}</ref> Jack je pred kraj [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] poslat u inostranstvo i lečio je vojnike povređene u [[Ardenska ofanziva|bitci kod Bulgea]]. Njegova ratna iskustva su, međutim, uticala na njegovo mentalno zdravlje i dobio je počasni medicinski otpust u novembru 1945. Po dolasku kući, Jack je hospitaliziran zbog [[Bipolarni afektivni poremećaj|bipolarnog poremećaja]] i [[Klinička depresija|depresije]]. Nije uspeo da uspostavi uspešnu medicinsku praksu i umesto toga je radio u nizu bolnica širom zemlje. Kao rezultat toga, Ochs i njegova porodica su se često selili, prvo u Far Rockaway, [[New York]], kada je Ochs bio tinejdžer; zatim u Perysburg u zapadnom New Yorku, gde je Ochs prvo počeo da se bavi muzikom; a zatim u [[Columbus, Ohio|Columbus]], [[Ohajo]]. Kao tinejdžer, Ochs je bio prepoznat kao talentovani svirač [[Klarinet|klarineta]]. Jedan muzički instruktor je napisao da Ochs „Ima izuzetan osećaj za muziku i neverovatnu sposobnost da ga prenese kroz svoj instrument.“ Njegove muzičke sposobnosti omogućile su mu da svira klarinet sa orkestrom na Muzičkom konzervatorijumu [[Univerzitet Capital|Univerziteta Capital]] u Ohaju, gde je stekao status glavnog soliste pre svog 16. rođendana. Iako je Ochs svirao klasičnu muziku, ubrzo se zainteresovao za druge žanrove koje je čuo na radiju, kao što su rane [[Rokenrol|rok]] pesme koje su pevali [[Buddy Holly]] i [[Elvis Presley]]<ref name="wolf">{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/Entertainment/WolfFiles/story?id=92624|title=The Sad End of the First Elvis Impersonator|access-date=October 31, 2015}}</ref> i [[kantri]] ([[Merle Haggard]], [[Faron Young]], [[Ernest Tubb]], [[Hank Williams]] i [[Johnny Cash]]). Ochs je takođe provodio dosta vremena u bioskopu dok je živeo u Far Rockawayu. Zajedno sa svojim bratom je gledao pet do šest filmova nedeljno. Posebno je voleo heroje iz različitih [[Western|westerna]] ([[John Wayne]]<ref name="wolf" /> i [[Audie Murphy]]<ref name="Acoustic-Sonny">{{Cite web|url=http://www.acousticmusicscene.com/2011/01/16/sonny-ochs-reflects-on-her-brother-phil-and-a-new-film-about-him/|title=Sonny Ochs Reflects on Her Brother Phil and a New Film About Him|last=Kornfeld|first=Michael|date=January 16, 2011|access-date=January 18, 2011}}</ref>), a kasnije je razvio interesovanje za tinejžerske buntovnike filmova iz 1950-ih ([[Marlon Brando]] i [[James Dean]]). === Obrazovanje i novinarska karijera (1956–1961) === Od 1956. do 1958. Ochs je bio student na Vojnoj akademiji Staunton u ruralnoj [[Virginia|Virdžiniji]]. Nakon što je diplomirao, vratio se u Columbus i upisao na [[Državni univerzitet Ohaja]]. Nezadovoljan nakon prvog semestra, 18-godišnji Ochs je uzeo odsustvo i otputovao na [[Florida|Floridu]], gde je proveo dve nedelje u zatvoru zbog spavanja na klupi u parku u Majamiju. Nakon ovog incidenta odlučio je da želi da se bavi pisanjem:<blockquote>„Negde tokom tih petnaest dana odlučio sam da postanem pisac. Moja prva pomisao je bila novinarstvo... pa sam u tren oka odlučio – biću pisac i diplomirani novinar.“</blockquote>Ochs se vratio u Ohajo kako bi studirao novinarstvo i razvio je interesovanje za politiku, posebno za [[Kubanska revolucija|Kubansku revoluciju]] 1959. Tamo je upoznao je Jima Glovera, kolegu studenta koji je bio privrženik [[Folk muzika|folk muzike]] i čiji je otac bio [[socijalista]]. Glover je upoznao Ochsa sa muzikom [[Pete Seeger|Pete Seegera]], [[Woody Guthrie|Woody Guthriea]] i [[The Weavers|The Weaversa]]. Glover je naučio Ochsa da svira gitaru i zajedno su diskutovali politiku.<ref name="Acoustic-Sonny" /> Ochs je počeo da piše članke, često o radikalnim temama. Kada je studentski list odbio da objavi neke od njegovih članaka, pokrenuo je vlastite novine pod nazivom ''The Word'' („Reč“), i počeo je da piše za satirični časopis ''[[Sundial Humor Magazine|Sundial]]'', sa kolegom iz razreda [[R. L. Stine|R. L. Stinom]].<ref>{{Cite web|date=2015-04-28|title=Phil and Me|url=https://celebratingphilochs.com/phil-and-me/|access-date=2023-06-27|work=Celebrating Phil Ochs}}</ref> Njegova dva glavna interesovanja, politika i muzika, ubrzo su se spojila i Ochs je počeo da piše aktuelne političke pesme po tradiciji američke [[Folk muzika|folk muzike]]. Ochs i Glover formirali su duet pod nazivom ''The Singing Socialists'' („Raspevani socijalisti“),<ref name="uncut">{{Cite news|title=The Power and the Glory|last=Houghton|first=Mick|date=March 2011|work=Uncut}} Page 60.</ref> kasnije preimenovan u ''The Sundowners'', ali se duo raspao pre njihovog prvog profesionalnog nastupa i Glover je otišao u New York da postane pevač. Ochsovi roditelji i mlađi brat su se preselili iz Columbusa u [[Cleveland, Ohio|Cleveland]], i Ochs je počeo da provodi više vremena tamo, profesionalno nastupajući u lokalnom folk klubu pod nazivom ''Farragher's Back Room''. Bio je predgrupa brojnim muzičarima leta 1961. godine, uključujući i [[Smothers Brothers|Smothers Brotherse]]. Ochs je tog leta upoznao i folk pevača [[Boba Gibsona]], a prema rečima [[Dave Van Ronka|Davea Van Ronka]], Gibson je postao glavni uticaj na Ochsove tekstove. Ochs je nastavio obrazovanje do poslednje godine, ali je bio razočaran što nije imenovan za glavnog urednika fakultetskih novina, te je odustao tokom poslednjeg semestra i nije diplomirao. Otišao je u New York, kao i Glover, da postane pevač. == Karijera == === New York (1962–1966) === Ochs je stigao u New York 1962. godine i počeo je da nastupa u brojnim noćnim klubovima. Ubrzo je postao sastavni deo folk scene [[Greenwich Village|Greenwich Villagea]]. Često je bio opisivan kao neuglađeni, ali strastveni pevač koji je pisao pesme o aktuelnim događajima: ratu, [[Građanska prava|borbi za građanska prava]], [[Radnički pokret|radničkoj borbi]] itd. U novembru 1962. godine Ochs je za 50 dolara snimio album dečijih pesama pod nazivom ''Camp Favorites'' (1963).<ref>{{Cite web|title=Phil Ochs - First Real Album (Campfire Songs)}}</ref> Godine 1963. Ochs je tražio da se njegovo ime skloni sa albuma i tek nakon njegove smrti se saznalo za njegovo postojanje.<ref>{{Cite web|author=|title=Camp Favorites}}</ref> Ochs je sebe opisao kao „pevajućeg novinara“,<ref>{{Cite book|last=Buckley|first=Peter|title=The Rough Guide to Rock: The Definitive Guide to More Than 1200 Artists and Bands|edition=3|year=2003|publisher=Rough Guides|location=London|isbn=978-1-85828-457-6|page=[https://archive.org/details/roughguidetorock00roug/page/742 742]|url=https://archive.org/details/roughguidetorock00roug/page/742}}</ref> rekavši da su njegove pesme inspirisane pričama koje je pročitao u ''[[Newsweek|Newsweeku]]''. Do leta 1963. bio je dovoljno poznat u folk krugovima da bude pozvan da peva na [[Newport Folk Festival|Newportskom folk festivalu]], gde je izveo „Too Many Martyrs“ (u koautorstvu sa Bobom Gibsonom), „Talking Birmingham Jam“ i „Power and Glory“. Ostali izvođači na folklornom festivalu 1963. bili su [[Peter, Paul and Mary]], [[Joan Baez]], [[Bob Dylan]] i [[Tom Paxton]]. Ochsov ponovni nastup u Newportu 1964. godine, gde je izveo „Draft Dodger Rag“, „Talking Vietnam Blues“ i druge pesme, bio je naširoko hvaljen. Međutim, nije bio pozvan da se ponovo pojavi 1965. godine, kada je Dylan prvi put izveo „Maggie's Farm“ na elektrilnoj gitari. Iako su mnogi u folk svetu osuđivali Dylanov izbor, Ochs se divio Dylanovoj hrabrosti u prkošenju folk establišmentu i javno ga je branio.<ref>{{Cite news|first=Phil|last=Ochs|title=It Ain't Me, Babe}}</ref> Godine 1963. Ochs je nastupio u njujorškom [[Carnegie Hall|Carnegie Hallu]] i [[Town Hall|Town Hallu]]. Svoj prvi solo nastup u Carnegie Hallu imao je 1966. Tokom svoje karijere, Ochs je nastupao po skupovima pokreta za građanska prava, antiratnim demonstracijama i u raznim koncertnim dvoranama. Ochs je napisao mnoge pesme i članke za uticajni ''[[Broadside Magazine]]''.<ref name="smithsonian">{{Cite web|url=https://folkways.si.edu/search?query=Phil+Ochs|title=Smithsonian Folkways Recordings|publisher=Folkways.si.edu|access-date=March 24, 2018}}</ref> Snimio je svoja prva tri albuma za Elektra Records: ''All the News That's Fit to Sing'' (1964), ''I Ain't Marching Anymore'' (1965) i ''Phil Ochs in Concert'' (1966). Na ovim albumima Ochsovo pevanje je pratila samo akustična gitara. Albumi sadrže mnoge Ochsove aktuelne pesme, kao što su „Too Many Martyrs“, „I Ain't Marching Anymore“ i „Draft Dodger Rag“; kao i neke muzičke reinterpretacije starije poezije, kao što su „The Highwayman“ (pesma [[Alfreda Noyes|Alfreda Noyesa]]) i „The Bells“ (pesma [[Edgar Allan Poe|Edgara Allana Poa]]). Tokom ranog perioda njegove karijere, Ochs i Bob Dylan imali su prijateljsko rivalstvo. Dylan je za Ochsa rekao: „Jednostavno ne mogu da držim korak sa Philom — a on postaje sve bolji i bolji“.<ref>{{Cite news|first=Karl|last=Dallas|title=Dylan Said It—'I Can't Keep Up With Phil'|work=[[Melody Maker]]|page=10|date=November 27, 1965}}</ref> Drugom prilikom, kada je Ochs kritikovao jednu od Dylanovih pesama, Dylan ga je izbacio iz limuzine, rekavši: „Ti nisi folk pjevač. Ti si novinar.“ Godine 1962. Ochs se oženio Alice Skinner, koja je bila trudna sa njihovom ćerkom Meegan Lee Ochs.<ref name="Rotolo2008">{{Cite book|last=Rotolo|first=Suze|title=A freewheelin' time: a memoir of Greenwich Village in the sixties|year=2008|publisher=Broadway Books|location=New York|isbn=978-0-7679-2687-4|page=[https://archive.org/details/isbn_9780767926874/page/249 249]|url=https://archive.org/details/isbn_9780767926874/page/249}}</ref> Phil i Alice su se rastali 1965. godine, ali se nikada nisu zvanično razveli. Kao i mnogi ljudi iz njegove generacije, Ochs je izrazio divljenje prema predsedniku [[John F. Kennedy|Johnu F. Kennedyju]], iako se nije slagao s njegovom politikom po pitanjima kao što su [[Invazija u Zaljevu svinja|invazija na Zaliev svinja]], [[Kubanska raketna kriza]] i sve veća uloga Sjedinjenih Država u [[Vijetnamski rat|Vijetnamskom građanskom ratu]]. Ochs je teško podneo [[Atentat na Johna F. Kennedyja|atentat na Kennedija 22. novembra 1963. godine]]. Ochsovi menadžeri tokom ovog perioda njegove karijere bili su Albert Grossman (koji je takođe bio Dylanov menadžer) i Arthur Gorson. Gorson je imao bliske veze sa grupama kao što su Amerikanci za demokratsku akciju, Studentski nenasilni koordinacioni odbor i [[Studenti za demokratsko društvo]]. Neke od pesama koje je Ochs napisao tokom ovog perioda su zadržane i snimljene na njegovim kasnijim albumima. === Kalifornija (1967–1969) === Godine 1967. Ochs, čiji je menadžer sada bio njegov brat Michael, je napustio Elektra Records i počeo da snima za A&M Records. Ubrzo se preselio u [[Los Angeles]]. Snimio je četiri studijska albuma za A&M: ''Pleasures of the Harbor'' (1967), ''Tape from California'' (1968), ''Rehearsals for Retirement'' (1969) i ironično nazvan ''Greatest Hits'' („Najveći hitovi“, 1970) koji se zapravo sastojao od potpuno novog materijala. Za svoje A&M albume, Ochs se odmaknuo od jednostavnih solo izvedbi na akustičnoj gitari i počeo je da eksperimentiše sa ansamblima, orkestralnim instrumentima, „baroknim folkom“, u nadi da će proizvesti hibrid popularne muzike tog doba i folka. [[Robert Christgau]], koji je pisao za ''[[Esquire]],'' je kritikovao ''Pleasures of the Harbour''. Opisavši Ochsa kao „nesumnjivo finog momka“, nastavio je: „šteta što njegov glas pokazuje efektivni raspon od oko pola oktave [i] što njegovo sviranje ne bi mnogo patilo ni da mu je desna ruka zavijena. ''Pleasures of the Harbour'' je primer dekadencije koja je zarazila pop još od ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|Sgt. Peppera]]''.“<ref>{{Cite web|url=http://www.robertchristgau.com/xg/bk-aow/column3.php|title=Dylan-Beatles-Stones-Donovan-Who, Dionne Warwick and Dusty Springfield, John Fred, California|access-date=January 24, 2009|last=Christgau|first=Robert|author-link=Robert Christgau|date=May 1968|work=[[Esquire (magazine)|Esquire]]}}</ref> Ochs je uključio Christgauov komentar o „zavijenoj ruci“ u svoju knjigu pesama ''The War is Over'' iz 1968. na stranici pod naslovom „Kritičari su brbljali“, nasuprot slike Ochsa na kako stoji u velikoj kanti za smeće. Uprkos svom smislu za humor, Ochs je bio nezadovoljan što njegov rad nije dobio pohvale kritike i postigao uspeh kom se nadao. Na drugoj strani albuma ''Greatest Hits'', Ochs se našalio da ima 50 obožavatelja („50 fanova ne može pogrešiti!“), što je sarkastična referenca na album Elvisa Presleya koji se hvalio da ima 50&nbsp;miliona fanova. Nijedna od Ochsovih pjesama nije postala hit, iako je „Outside of a Small Circle of Friends“ puštan na radiju. Dostigao je 119. mesto na ''[[Billboard|Billboardovoj]]'' listi pre nego što je povučena sa nekih radio stanica zbog svojih stihova p [[Marihuana|marihuani]]. [[Joan Baez]] je, međutim, imala hit u Top Ten u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velikoj Britaniji]] u avgustu 1965. godine, dostigavši 8. mesto sa obradom Ochsove pjesme „There but for Fortune“,<ref>{{Cite book|last=Warner|first=Jay|title=Notable Moments of Women in Music|year=2008|publisher=Hal Leonard|location=Milwaukee, Wisc.|isbn=978-1-4234-2951-7|page=[https://archive.org/details/notablemomentsof0000warn/page/133 133]|url=https://archive.org/details/notablemomentsof0000warn/page/133}}</ref><ref name="pc34">{{Pop Chronicles|34|3}}</ref> koja je takođe bila nominovana za [[Grammy|nagradu Grammy]] za „Najbolju folk pesmu“.<ref>{{Cite book|last=Taylor|first=Timothy Dean|title=Global Pop: World Music, World Markets|url=https://archive.org/details/globalpopworldmu00tayl|year=1997|publisher=Routledge|location=New York City|isbn=978-0-415-91872-5|page=[https://archive.org/details/globalpopworldmu00tayl/page/225 225]}}</ref> Iako je eksperimentisao, Ochs nije napustio svoje protestne korene. Bio je duboko zabrinut zbog eskalacije rata u Vijetnamu, i neumorno je nastupao na antiratnim skupovima širom zemlje. Godine 1967. organizovao je dva skupa — jedan u Los Anđelesu u junu, drugi u Njujorku u novembru. Nastavio je da piše i snima antiratne pesme, kao što su „The War Is Over“ i „White Boots Marching in a Yellow Land“. Druge aktuelne pesme iz ovog perioda uključuju „Outside of a Small Circle of Friends“, inspirisanu ubistvom Kitty Genovese, koja je izbodena na smrt ispred svoje stambene zgrade u Njujorku, i „William Butler Yeats Visits Lincoln Park and Escapes Unscathed“, očaju koji je osećao zbog policijskih nereda tokom [[Demokratska nacionalna konvencija 1968.|Demokratske nacionalne konvencije 1968. godine]]. Ochs je pisao i lične pesme, kao što je „Crucifixion“, u kojoj je upoređivao [[Smrt Isusa|smrt Isusa Hrista]] i atentata na predsednika [[John F. Kennedy|Johna F. Kennedyja]] kao deo „ciklusa žrtvovanja" u kojem ljudi izgrađuju heroje, a zatim slave njihovo uništenje; „Chords of Fame“, upozorenje na opasnosti slave; „Pleasures of the Harbour“, lirski portret usamljenog mornara koji traži ljudsku vezu daleko od kuće; i „Boy in Ohio“, žalosni osvrt na Ochsovo detinjstvo u Columbusu. Kao obožavatelj filmova, Ochs je u svoju muziku ugradio narative o pravdi i pobuni koje je video u filmovima, opisujući neke od svojih pesama kao „filmične“. Bio je razočaran i ogorčen kada je njegov nekadašnji heroj [[John Wayne]] prihvatio [[Vijetnamski rat]] s onim što je Ochs vidio kao slepi patriotizam Wayneovog filma iz 1968. ''[[Zelene beretke (film)|Zelene beretke]]'':<blockquote>„[Ovde] imamo Johna Waynea, koji je bio glavna umetnička i psihološka ličnost američke scene... koji je pre snimao filmove o vojnicima koji su imali određenu važnost... određeni osećaj časti [povodom] onoga što su radili... čak i ako je to bio konjički film koji je nepravedno tretirao Indijance, postojao je osećaj ljudskosti i dužnosti... Danas imamo istog glumca koji snima svoj novi ratni film tokom rata koji je toliko beznadežno korumpiran da, čak i bez gledanja, znam da će tretirati vojnike kao robote [...] I mislim da bi bilo vrlo zanimljivo dvostruko prikazivanje dobrog starog Wayneovog filma kao što je, recimo, ''[[She Wore a Yellow Ribbon|Nosila je žutu vrpcu]]'', i ''Zelenih beretki''. Zato što bi to bio veoma upečatljiv komentar o tome šta se desilo Americi.“</blockquote>Ochs je bio uključen u stvaranje Omladinske međunarodne stranke, poznate kao Yippies, zajedno sa Jerryjem Rubinom, Abbie Hoffman, Stew Albertom i Paulom Krassnerom. U isto vreme, Ochs je aktivno podržavao viš kandidaturu [[Eugene McCarthy|Eugenea McCarthyja]] za nominaciju demokrata za predsjednika 1968. godine, što se suprotstavljalo radikalnijim Yippie gledištem. Ipak, Ochs je pomogao u planiranju njihovog „Festivala života“ koji je trebalo da se održi na Demokratskoj nacionalnoj konvenciji 1968. zajedno s demonstracijama drugih antiratnih grupa, uključujući Nacionalni komitet za mobilizaciju za okončanje rata u Vijetnamu. Uprkos upozorenjima da bi moglo doći do problema, Ochs je otišao u Čikago i kao gost McCarthyjeve kampanje i da učestvuje u demonstracijama. Nastupao je u [[Lincoln Park|Lincoln Parku]], Grant Parku i u Chicago Coliseumu, gde je svedočio nasilju koje je policija Čikaga počinila nad demonstrantima, te je u jednom trenutku i uhapšen. Ochs je takođe kupio mladog vepra koji je postao poznat kao „Besmrtni Pigasus“, Yippie predsednički kandidat 1968.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wChZDwAAQBAJ&q=phil+ochs+bought+pigasus&pg=PT89|title=Uncle John's Unsinkable Bathroom Reader|isbn=9781607104605}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.collectorsweekly.com/stories/222656-yippie-party-pigasus-the-immortal-1969-i|title=YIPPIE Party Pigasus the Immortal 1969 Inauguration Vietnam Pinback Button Lot|work=Collectors Weekly}}</ref> Događaji iz 1968. godine — ubistvo [[Martin Luther King, Jr.|Martina Luthera Kinga Jr.]] i Roberta F. Kennedyja nekoliko sedmica kasnije, pobuna policije u Čikagu i izbor [[Richard Nixon|Richarda Nixona]]{{Razmaci sa crtom}}su teško uticali na Ochsa. Na omotu njegovog albuma ''Rehearsals for Retirement'' iz 1969. prikazan je nadgrobni spomenik sa rečima:<div style="text-align:center;"> PHIL OCHS (AMERIKANAC) ROĐEN: EL PASO, TEXAS, 1940 UMRO: CHICAGO, ILLINOIS, 1968 </div>Na suđenju [[Čikaška sedmorica|Čikaškoj sedmorci]] u decembru 1969. Ochs je svedočio u korist odbrane. Njegovo svedočenje uključivalo je recitaciju stihova njegove pesme „I Ain't Marching Anymore“. Na izlasku iz sudnice, Ochs je otpevao pesmu za novinare. Iste večeri je njegovo pevanje emitovao [[Walter Cronkite]] na ''[[CBS Evening News]]''. === Greatest Hits (1970) === Nakon nereda u Čikagu i kasnijeg suđenja, Ochs je ponovo promenio imidž. Nakon 1968. postao je uveren da prosečan Amerikanac ne sluša aktuelne pesme i da "Yippie" taktika ne funkcioniše. Ochs je mislio da bi sviranjem muzike koja je uticala na njega dok je bio tinejdžer mogao direktnije da komunicira s američkom publikom. Ochs se okrenuo svojim muzičkim korenima u kantri muzici i ranom rokenrolu. Odlučio je da treba da bude „jednim delom Elvis Presley a drugim [[Che Guevara]]“, pa je naručio zlatno lame odelo od [[Nudie Cohn]], kostimografa [[Elvis Presley|Elvisa Presleya]]. Ochs je nosio zlatno odelo na omotu svog albuma ''Greatest Hits'' iz 1970. godine, koji se sastojao od novih pesama uglavnom u rock i kantri stilovima. Otišao je na turneju u zlatnom odelu, uz pratnju rok benda, gde je pevao svoje pesme zajedno sa pesmama [[Buddy Holly|Buddy Hollyja]], Elvisa i [[Merle Haggarda]]. Fanovi nisu znali kako da reaguju na novi album. Ipak, Ochsovi koncerti u Carnegie Hallu 27. marta 1970. bili su najuspešniji.<ref name="wolf" /> Nastup je snimljen i objavljena kao ''Gunfight at Carnegie Hall''. Tokom ovog perioda, Ochs je uzimao drogu kako bi izdržao nastupe. Nekoliko godina je uzimao [[Diazepam|valium]] za smirenje, kao i alkohol. Pijanista Lincoln Mayorga je o tom periodu rekao: „Fizički se gadno maltretirao na toj turneji. Pio je puno vina i uzimao [[Stimulanti|stimulante]]. Vino ga je vuklo u jednom smeru, a stimulanti u drugom, i bio je u potpunom neredu. Bilo je toliko lekova unaokolo, toliko tableta — nikad nisam video ništa poput toga.“ Iako je prestao da uzima tablete, nastavio je da se muči sa [[Alkoholizam|alkoholizmom]] do kraja života. Deprimiran nedostatkom priznanja i manjkom inspiracije, Ochs nije snimio više albuma. Patio je od [[Klinička depresija|kliničke depresije]] i alkoholizma. Bez obzira na svoje lične probleme, Ochs je nastupio na inauguracionom događaju [[Greenpeace|Greenpeacea]] 16. oktobra 1970. u Pacific Coliseumu u [[Vancouver|Vancouveru]]. Snimak njegovog nastupa, zajedno sa nastupima [[Joni Mitchell]] i [[James Taylora]], je Greenpeace objavio 2009. godine. === Putovanja (1971–1975) === [[Datoteka:Phil Ochs rewrite of his song.jpg|lijevo|mini|274x274пиксел|Kopija prepisane verzije pesme „Here's to the State of Mississippi“]] U avgustu 1971. Ochs je otišao u [[Čile]], gde je [[Salvador Allende]], [[Marksizam|marksistički]] političar, bio demokratski izabran na izborima 1970. godine. Tamo je upoznao čileanskog folk pevača [[Víctor Jara|Víctora Jara]], pristalicu Allendea, i njih dvojica su postali prijatelji. U oktobru, Ochs je napustio Čile da poseti [[Argentina|Argentinu]]. Kasnije tog meseca, nakon što je pevao na političkom skupu u [[Urugvaj|Urugvaju]], on i njegov američki saputnik David Ifshin su uhapšeni i pritvoreni preko noći. Kada su se vratili u Argentinu, uhapšeni su po izlasku iz aviona. Nakon kratkog boravka u argentinskom zatvoru, Ochs i Ifshin su komercijalnim avionom poslati u [[Bolivija|Boliviju]]. Ifshina su argentinski levičari upozorili da, kada vlasti pošalju disidente u Boliviju, oni zauvek nestanu. Kada je avion stigao u Boliviju, američki kapetan aviona Braniff International Airwaysa dozvolio je Ochsu i Ifshinu da ostanu u avionu i zabranio bolivijskim policajcima da uđu. Avion je potom odleteo u [[Peru]] gde su se njih dvojica iskrcali. U strahu da će ga peruanske vlasti uhapsiti, Ochs se vratio u Sjedinjene Države nekoliko dana kasnije. Ochs je imao poteškoća s pisanjem novih pesama tokom ovog perioda, ali je imao povremene momente inspiracije. Ažurirao je svoju sarkastičnu pesmu „Here's to the State of Mississippi“ kao „Here's to the State of Richard Nixon“ (Nazdravimo državi [[Richard Nixon|Richarda Nixona]]).<ref>The "Spiro" lyrics can be heard in {{Youtube|Qxk0x5wuRH0|this clip}} from the 1971 "Free John Sinclair" rally. The "President" lyrics can be heard in the 1974 single release.</ref> Ochsa je lično pozvao [[John Lennon]] da peva na velikom festivalu na [[Univerzitetu u Michigenu]] u decembru 1971. u ime Johna Sinclaira, pesnika i aktiviste koji je uhapšen zbog optužbe da je posedovao drogu. Ochs je nastupio na zajedno sa [[Stevie Wonder|Stevie Wonderom]], [[Allen Ginsberg|Allenom Ginsbergom]], Davidom Peelom, Abbie Hoffman i mnogim drugima. Skup je kulminirao nastupom Lennona i [[Yōko Ono|Yoko Ono]], kojima je to bio prvi javni nastup u Sjedinjenim Državama od raspada [[The Beatles|Bitlsa]]. Iako je bio duboko razočaran zbog izbora 1968. godine, Ochs je nastavio da radi za izborne kampanje antiratnih kandidata, kao što je neuspešna predsednička kandidatura Georgea McGoverna 1972. godine. Iste godine Ochs je zamoljen da napiše tematsku pesmu za film ''[[Kansas City Bomber]]''. Zadatak se pokazao teškim, jer se borio da savlada svoju kreativnu blokadu. Iako njegova pesma nije korišćena u filmu, objavljena je kao singl. Sredinom 1972. Ochs je otputovao u [[Australija|Australiju]] i [[Novi Zeland]], a zatim u Afriku sledeće godine, gdje je posetio [[Etiopija|Etiopiju]], [[Kenija|Keniju]], [[Malavi]] i [[Južnoafrička Republika|Južnu Afriku]]. Dok je jedne noći boravio u [[Tanzanija|Tanzaniji]], napali su ga i zamalo udavili pljačkaši u [[Dar es Salaam|Dar es Salamu]], što je oštetilo njegove glasne žice, uzrokujući gubitak tri gornje note u njegovom vokalnom rasponu.<ref>{{Cite web|title=Phil Ochs Biography|url=http://www.sonnyochs.com/philbio.html|publisher=SonnyOchs.com|access-date=April 17, 2009}}</ref> Napad je takođe pogoršao njegove postojeće mentalne probleme, i postao je paranoičan. Verovao je da su napad organizovali agenti američke vlade, možda [[CIA]]. Ipak, nastavio je da putuje. U Keniji je snimio singl, „Bwatue“. Dana 11. septembra 1973. godine, Allendeova vlada Čilea [[Državni udar u Čileu 1973.|zbačena je državnim udarom]]. Allende je izvršio samoubistvo tokom bombardovanja predsedničke palate,<ref>{{Cite news|title=Chile court confirms Salvador Allende committed suicide|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19567445|publisher=BBC News}}</ref> a pevač [[Victor Jara]] je pohapšen sa drugim profesorima i studentima, mučen i ubijen.<ref>{{Cite news|title=He Died Giving a Voice to Chile's Poor. A Quest for Justice Took Decades.|url=https://www.nytimes.com/2018/11/18/us/victor-jara.html|access-date=September 14, 2023}}</ref> Kada je Ochs čuo za način na koji je njegov prijatelj ubijen, bio je ogorčen i odlučio je da organizuje dobrotvorni koncert kako bi skrenuo pažnju javnosti na situaciju u Čileu i prikupio novac. Koncert, „Veče sa Salvadorom Allendeom“, održan je 9. maja 1974. u njujorškom Felt Forumu. Uključivao je Allendeove filmove, pevače kao što su [[Pete Seeger]], [[Arlo Guthrie]], [[Dave Van Ronk]] i [[Bob Dylan]]; i političke aktiviste kao što je bivši [[Vrhovni advokat Sjedinjenih Država|američki državni tužilac]] [[Ramsey Clark]]. Dylan je pristao da nastupi u poslednjem trenutku kada je čuo da je koncert prodao toliko malo karata da je zamalo otkazan. Nakon što je njegovo učešće najavljeno, karte su ubrzo rasprodate. Nakon dobrotvornog koncerta, Ochs i Dylan su razgovarali o mogućnosti zajedničke koncertne turneje, gde bi svirali u malim noćnim klubovima. Ništa nije proizašlo iz planova, ali ideja je na kraju evoluirala u Dylanovu Rolling Thunder Revue turneju. Vijetnamski rat je završen 30. aprila 1975.<ref>{{Cite book|last=Schomp|first=Virginia|title=The Vietnam War|year=2002|publisher=Benchmark Books|location=Tarrytown, N.Y.|isbn=978-0-7614-1099-7|page=[https://archive.org/details/vietnamwar00scho/page/78 78]|url=https://archive.org/details/vietnamwar00scho}}</ref> Ochs je isplanirao finalni „War Is Over“ (Rat je gotov) skup, koji je održan u njujorškom [[Central Park|Central Parku]] 11. maja. Više od 100.000 ljudi došlo je da čuje Ochsa, a pridružili su im se [[Harry Belafonte]], [[Odetta]], Pete Seeger, [[Paul Simon]] i drugi. Ochs i [[Joan Baez]] otpevali su duet „There but for Fortune“, a on je završio pesmom „The War Is Over“. == Smrt == [[Datoteka:Mackay295.jpg|mini|290x290пиксел|Phil Ochs nastupa u [[East Lansing, Michigan|East Lansingu, Michigan]], maj 1973.]] Ochsov alkoholizam postajao je sve veći problem. Plašio je prijatelje svojim pijanim govorima o [[FBI|FBI-u]] i [[CIA|CIA-i]] i tvrdnjom da želi da Elvisov menadžer, pukovnik Tom Parker, ili pukovnik Sanders iz KFC-a bude njegov novi menadžer. Sredinom 1975. Ochs je usvojio identitet Johna Butler Traina. Rekao je ljudima da je Train ubio Ochsa i da ga je on, John Butler Train, zamenio. Postao je uveren da neko pokušava da ga ubije, te je stalno nosio oružje sa sobom— čekić, nož ili olovnu cev. Njegov brat Michael je pokušao da ga pošalje u psihijatrijsku bolnicu. Pošto nije mogao da priušti stanarinu, počeo je da živi na ulici. Nakon nekoliko meseci, persona Traina je nestala i Ochs se vratio, ali njegove izjave o [[Suicid|samoubistvu]] su i dalje uznemiravale njegove prijatelje i porodicu. Nadali su se da je to prolazna faza, ali Ochs je bio odlučan. Jedan od njegovih biografa objašnjava Ochsovu motivaciju: {{Blok-citat|„Phil je smatrao da je odavno umro: umro je politički u Čikagu 1968. zbog nasilja tokom Demokratske nacionalne konvencije; umro je profesionalno u Africi nekoliko godina kasnije kada je bio zadavljen i mislio da više ne može da peva; umro je duhovno kada je Čile zbačen, a njegov prijatelj Victor Jara brutalno ubijen; i, konačno, psihički je umro kada ga je John Train ubio.“<ref>Schumacher, p. 341.</ref>}} Na [[Badnje veče]] 1975., Ochs je posetio stan Larryja Slomana i Davea Pellera. Te večeri, Peller je snimio Ochsa kako peva deset pesama, od kojih je pet bilo novo i namenjeno albumu koji bi „bio nepokolebljiv narativ o njegovoj psihozi tokom 1975. godine“ <ref>{{Cite web|last1=Peller|first1=Dave|title=Phil Ochs' Last Recording|url=https://www.youtube.com/watch?v=wzFQBASpfKk|website=YouTube|date=April 8, 2016}}</ref> koji je nosio radni naziv ''Duels in the Sun (Dvoboj pod suncem).'' Druga kaseta, verovatno snimljena pre Badnje večeri, sadrži dodatne pesme namenjene ovom projektu.<ref>{{Cite web|last1=Sloman|first1=Larry|title=Phil Ochs Last Recording - Tape II|url=https://www.youtube.com/watch?v=MGLaxHfybQk|website=YouTube|date=December 24, 2023}}</ref> Ništa više nije snimljeno za ovaj album, koji na kraju nije bio ni realizovan. U januaru 1976. Ochs se preselio u Far Rockaway, New York, da živi sa svojom sestrom Sonny. Bio je letargičan; njegove jedine aktivnosti bile su gledanje televizije i [[kartanje]] sa svojim nećacima. Ochs je posetio psihijatra koji ga je dijagnostifikovao sa [[Bipolarni afektivni poremećaj|bipolarnim poremećajem]]. Prepisani su mu lekovi i rekao je sestri da ih uzima. Dana 9. aprila 1976. Ochs se [[Vješanje|obesio]] u njenoj kući. Godinama nakon njegove smrti, otkriveno je da FBI ima dosije od skoro 500 stranica o Ochsu. Većina informacija u tim dosijeima odnosi se na njegovu povezanost s ličnostima iz kontrakulture, organizatorima protesta, muzičarima i drugim ličnostima koje je FBI označio kao „subverzivne“. FBI je često bio aljkav u prikupljanju informacija o Ochsu: njegovo prezime je često pogrešno pisano kao „Oakes“ u njihovim dosijeima, i nastavili su da ga smatraju „potencijalno opasnim“ nakon njegove smrti. Robert Christgau, koji je osam godina ranije bio kritičan prema Ochsovom albumu ''Pleasures of the Harbour'' i njegovom sviranju, toplo je pisao o Ochsu u nekrologu u ''[[The Village Voice|The Village Voiceu]]'': „Naučio sam da cenim muziku Phila Ochsa, uključujući i njegovo sviranje... Moja naklonost [prema Ochsu] je bez sumnje uticala na ovo, pa je vredna [napomena] da mnogi posmatrači kojima je više stalo do folk muzike nego meni pamte i njegove kompozicije i njegov vibrato tenor kao vrhunac ovog žanra.“<ref>{{Cite web|url=http://www.robertchristgau.com/xg/rock/ochs-76.php|title=Phil Ochs 1940–1976|access-date=January 28, 2009|last=Christgau|first=Robert|author-link=Robert Christgau|date=April 19, 1976|work=[[The Village Voice]]}}</ref> == Diskografija == === Studijski albumi === {| class="wikitable" ! style="width:4em" |Godina ! style="width:20em" |Naziv ! style="width:12em" |Diskografska kuća |- |1964 |''All the News That's Fit to Sing'' |[[Elektra Records|Elektra]] |- |1965 |''I Ain't Marching Anymore'' |Elektra |- |1967 |''Pleasures of the Harbor'' |[[A&M Records|A&M]] |- |1968 |''Tape from California'' |A&M |- |1969 |''Rehearsals for Retirement'' |A&M |- |1970 |''Greatest Hits'' |A&M |} == Izvori == {{reflist}} == Spoljašnje veze == {{Commonscat-inline|Phil Ochs}} {{Authority control}} {{Izabran}} {{Životni vijek|1940|1976|Ochs, Phil}} [[Kategorija:Američki socijalisti]] [[Kategorija:Američki folk-pjevači]] [[Kategorija:Američki country-pjevači]] [[Kategorija:Američki country-muzičari]] [[Kategorija:Američki gitaristi]] [[Kategorija:Američki Jevreji]] [[Kategorija:Američki aktivisti]] [[Kategorija:Osobe koje su počinile suicid]] [[Kategorija:Rođeni 1940.]] [[Kategorija:Umrli 1976.]] mq9hdb29ew9z9dfjy825i8zwut1cy7k Verneova erupcija 0 4718160 42714070 42647019 2026-10-26T21:41:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714070 wikitext text/x-wiki '''''Verneova erupcija''''' (nazvana po francuskom piscu [[Jules Verne|Julesu Verneu]]) je hipotetička [[vulkanska erupcija]] uzrokovana nakupljanjem plina duboko ispod [[kraton]]a. Takav događaj može biti dovoljno snažan da izbaci ekstremnu količinu materijala iz [[kora (geologija)|kore]] i [[plašt (geologija)|plašta]] u [[Suborbitalni let|suborbitalnu]] [[Putanja|putanju]], što dovodi do značajnih daljnjih oštećenja nakon što se materijal sruši natrag na površinu. == Veza s masovnim izumiranjima == Verneove erupcije su predložene kao uzročni mehanizam koji objašnjava statistički malo vjerovatnu istovremenu pojavu kontinentalnih [[poplavni bazalt|poplavnih bazalta]], [[masovna izumiranja|masovnih izumiranja]] i "signala udara" (kao što su [[karakteristike planarne deformacije]], [[šokirani kvarc]] i [[anomalija iridija|anomalije iridija]]) koji se tradicionalno smatraju konačnim dokazom događaja hiperbrzog [[kozmički udar|udara]].<ref name="Morgan_CME">{{cite journal |last1=Phipps Morgan |first1=J. |last2=Reston |first2=T. J. |last3=Ranero |first3=C. R. |date=15 January 2004 |title=Contemporaneous mass extinctions, continental flood basalts, and 'impact signals': are mantle plume-induced lithospheric gas explosions the causal link? |journal=[[Earth and Planetary Science Letters]] |volume=217 |issue=3–4 |pages=263–284 |doi=10.1016/S0012-821X(03)00602-2 |url=https://www.geo.cornell.edu/eas/PeoplePlaces/Faculty/JPM/VerneshotEPSL2004.pdf |bibcode=2004E&PSL.217..263P |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329015232/http://www.geo.cornell.edu/eas/PeoplePlaces/Faculty/JPM/VerneshotEPSL2004.pdf |archive-date=2023-03-29 |access-date=2025-11-13 |url-status=dead }}<!-- paywall url: linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/s0012821x03006022 --> (First submitted 17 April 2003). For an informal introduction ''see'' [https://www.engineering.cornell.edu/faculty/new-faculty/new-faculty-2004/Jason-Phipps-Morgan.cfm Professor Jason Phipps Morgan's faculty biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060922215311/http://www.engineering.cornell.edu/faculty/new-faculty/new-faculty-2004/Jason-Phipps-Morgan.cfm |date=22 September 2006 }} at Cornell University from May 2004: ''I became interested in the causes of mass-extinctions, in particular worrying about the 'too-many-coincidences' problem that these periods appear to be associated (if we believe what's published in the mainstream literature) with BOTH extremely rare continental flood basalts and continental rifting, and even rarer 'impact signals' commonly presumed to come from large extraterrestrial bolide impacts. Our recently published Verneshot hypothesis is our best guess on how to explain these coincidences in a self-consistent causal manner.'''</ref> Teorija Verneove erupcije sugerira da [[perjanica plašta|perjanice plašta]] mogu uzrokovati zagrijavanje i nakupljanje [[Ugljen-dioksid|ugljičnog dioksida]] ispod kontinentalne [[litosfera|litosfere]]. Ako se kontinentalno [[rift]]ovanje dogodi iznad ove lokacije, može doći do eksplozivnog oslobađanja nakupljenog plina, potencijalno šaljući stupac kore i plašta u globalno disperzivnu, [[stratosfera|superstratosfersku]] putanju. Nije jasno da li bi takav stupac mogao ostati koherentan tokom tog procesa ili bi sila procesa rezultirala njegovim razbijanjem na mnogo manje komade prije udara. Cijev kroz koju su magma i plin putovali bi se pri tome urušila, šaljući udarni val hipersoničnom brzinom koji bi deformirao okolni [[kraton]]. Verneova erupcija vjerovatno je povezana s obližnjim kontinentalnim poplavnim bazaltnim događajima, koji se mogu dogoditi prije, tokom ili nakon verneshot događaja. Ovo može pomoći u potrazi za dokazima za rezultate verneshot događaja; međutim, također je vrlo vjerovatno da će većina takvih dokaza biti zakopana ispod bazaltnih tokova, što otežava istragu. J. Phipps Morgan i drugi sugerirali su da subkružne [[Bouguerova anomalija|Bouguerove gravitacijske anomalije]] uočene ispod [[dekanske zamke|Dekanskih zamki]] mogu ukazivati ​​na prisustvo Verneovih cijevi povezanih s [[K-T izumiranje|izumiranjem iz perioda krede i paleogena]].<ref name ="Morgan_CME"/> Ako su Dekanske zamke bile lokacija Verneove erupcije na [[granica krede i paleogena|granici krede i paleogena]], snažan skok iridija na granici krede i paleogena mogao bi se objasniti bogatstvom iridija kod isparljivih tvari u perjanici plašta Reunion, koja se trenutno nalazi ispod vulkana [[Piton de la Fournaise]], ali se tokom kraja krede nalazila ispod Indije u području Dekanskih zamki; Verneova erupcija bi potencijalno mogla distribuirati iridij globalno.<ref name ="Morgan_CME"/> == Tunguska eksplozija == Verneova erupcija je predložena kao alternativno objašnjenje za [[Tunguska eksplozija|događaj u Tunguski]], koji se široko smatra rezultatom atmosferske eksplozije male komete ili asteroida. Argumenti koji se nude za ovaj mehanizam uključuju nedostatak vanzemaljskog materijala na mjestu događaja, nedostatak vjerodostojne strukture udara i prisustvo šokiranog kvarca u površinskim izdancima.<ref>{{cite journal |last1=Vannucchi |first1=Paola|author1-link=Paola Vannucchi |last2=Morgan |first2=Jason P. |last3=Della Lunga |first3=Damiano |last4=Andronicos |first4=Christopher L. |last5=Morgan |first5=W. Jason |title=Direct evidence of ancient shock metamorphism at the site of the 1908 Tunguska event |journal=Earth and Planetary Science Letters |date=January 2015 |volume=409 |pages=168–174 |doi=10.1016/j.epsl.2014.11.001|bibcode=2015E&PSL.409..168V |url=https://zenodo.org/record/894872 }}</ref> Međutim, ova hipoteza nije opšte prihvaćena, a [[Mark Boslough]] tvrdi da nema osnova za odbacivanje hipoteze o udaru.<ref>{{cite journal |last1=Cohen |first1=David |title=Tugnuska 100 years on |url=https://archive.org/details/sim_new-scientist_2008-06-28_198_2662/page/38 |journal=New Scientist |date=25 June 2008 |volume=198 |issue=2662 |pages=38–41 |doi=10.1016/S0262-4079(08)61618-8}}</ref> == Naziv == Roman [[Jules Verne|Julesa Vernea]] ''[[De la Terre à la Lune, trajet direct en 97 heures 20 minutes|Od Zemlje do Mjeseca]]'' 1865. je predstavio koncept [[balistika|balističkog]] projektila koji izbjegava Zemljinu gravitaciju, iz čega su Phipps Morgan i drugi izveli naziv "Verneshot" u svom radu u kojem su teoretizirali o vezi između događaja izumiranja i izbacivanja kratonskog plina. == Reference == {{reflist}} {{Jules Verne}} [[Kategorija:Jules Verne]] [[Kategorija:Vulkanske erupcije]] hovoc4hj0qezf6ze1f55hyspipzw82t Wikipedija:Pijaca/Novosti 4 4719536 42714044 42711724 2026-10-26T18:56:07Z MediaWiki message delivery 59777 /* Tech News: 2026-44 */ novi odjeljak 42714044 wikitext text/x-wiki {{Pijaca}} == ''The Signpost'': 17 February 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17. februara 2026. u 09:03 (CET) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30039447 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23. februara 2026. u 20:03 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2. marta 2026. u 18:51 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9. marta 2026. u 19:52 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == ''The Signpost'': 10 March 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is "Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes" cited in "List of tallest buildings in Chicago"?]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|"It will never happen"]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10. marta 2026. u 05:15 (CET) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30121359 --> == ''This Month in GLAM'': February 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue II, February 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/From the team|From the team]]: GLAM in 2026 is calling to action! * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Belgium report|Belgium report]]: A photo safari through Wiki Loves Fashion & a rescue mission with Mission Gourmande! * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: National Library overview of 2025 * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Cultural Heritage and Memory: 2026 GLAM Call and Executed Renaissance Edit-a-thon * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Farewelling the Auckland Museum Summer Students and an update on the NZBSI WiR * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: Wikipedia in Cultural Marketing at Crash Mondays Warsaw * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: February in Wikimedia Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Spain report|Spain report]]: Wikidata in the GLAM context II * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Neocomensia, SAPA, Atelier Winterthur, GLAM-on-Tour Disentis * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/UK report|UK report]]: New content in African and Asian languages * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHLWiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Focus on Indigenous issues * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Events|Calendar]]: March's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 12. marta 2026. u 01:52 (CET)</div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Romaine@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=30232291 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16. marta 2026. u 20:35 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23. marta 2026. u 17:51 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:UOzurumba (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30. marta 2026. u 21:25 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == ''The Signpost'': 31 March 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 31. marta 2026. u 12:08 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30329870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6. aprila 2026. u 18:19 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == ''This Month in GLAM'': March 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue III, March 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/From the team|From the team]]: GLAM in Equinox * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Albania report|Albania report]]: Wikigap 2026 in Tirana, Albania * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Aruba report|Aruba report]]: Celebrating 20 Years of Papiamentu/o Wikipedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Bolivia report|Bolivia report]]: The Family Treasures Project Returns, with New GLAM Partners * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Wiki Loves Folklore Brazil defines six categories to represent Brazilian culture on Commons * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Colombia report|Colombia report]]: Architecture in the public domain in libraries in Nariño/Arquitectura en dominio público en bibliotecas nariñenses * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: Main Wikimedian in Residence report for 2025 is here * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Germany report|Germany report]]: Art History Loves Wiki 2026 – digital/local. collection loves wiki * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/India report|India report]]: Collaboration resumes with the British Library for Bangla Wikisource * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: 2026 winners projects * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: New Zealand Bioeconomy Science Institute Wikimedian in Residence update, a letter published in Nature & Architecture + Women NZ * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wikimedia MKD's GLAM Highlights: Botany and Beyond * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Portugal report|Portugal report]]: March in Portugal * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: March in Wikimedia Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Sweden report|Sweden report]]: Looking for similar images * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: GLAM Wiki Group, Donna, CoCreation PTT-Archive * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/UK report|UK report]]: CILIP MDG 2026 Conference, Library meetups and the World's Enamels * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Ukraine report|Ukraine report]]: Spring 2026 news from Ukraine – Wiki Loves Folklore & more #1Lib1Ref * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/USA report|USA report]]: MoMA's International Traveling Exhibitions and Wikidata on the LD4 Arts Affinity Group April Community Call * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHL-Wiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/AvoinGLAM report|AvoinGLAM report]]: Oulu Löyly * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Indigenous languages on the Main Page * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Events|Calendar]]: April's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 9. aprila 2026. u 20:19 (CEST)</div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Romaine@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=30344683 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13. aprila 2026. u 17:18 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20. aprila 2026. u 17:00 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == ''The Signpost'': 21 April 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21. aprila 2026. u 08:50 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30434643 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27. aprila 2026. u 20:06 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:UOzurumba (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4. maja 2026. u 22:43 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == ''This Month in GLAM'': April 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue IV, April 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/From the team|From the team]]: How the GLAM Community Can Shine in the 2026–27 Annual Plan * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Albania report|Albania report]]: International Roma Day 2026 in Tirana, Albania * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Argentina report|Argentina report]]: WikiConf Argentina and GLAM projects * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Asia report|Asia report]]: Documenting and citing oral knowledge in audio and video * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Australia report|Australia report]]: WikiCon Australia, ICIP, Orphan works and Trans-Tasman partnerships * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Wikimedia Brasil publishes book on the power and challenges of free knowledge * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Colombia report|Colombia report]]: We celebrate Public Domain Day with an expert panel / Celebramos el día del dominio público con un Panel de expertas * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Ongoing and New GLAM-Wiki Projects * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Women in Wartime event at Auckland Museum & an update for WiR NZBSI * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Nigeria report|Nigeria report]]: Wikimedia Commons Upload Campaign * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wikimedia MKD in Action: Digitization, Wikisource and Educational Workshops * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: GLAM-Wiki Developments: Residencies, Partnerships and Audiovisual Heritage * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: April in Wikimedia Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Le Donne di Villa Massimo * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/UK report|UK report]]: A tenth-century Quran and Islamic Art in Urdu * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/USA report|USA report]]: Wiki MIT launches and US meetups * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Update on the BHL Annual Meeting 27 April - 1 May & BHL Day * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Eight new articles on MoW inscriptions * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Events|Calendar]]: May's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 11. maja 2026. u 15:50 (CEST)</div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Romaine@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=30513880 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11. maja 2026. u 21:20 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18. maja 2026. u 22:21 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == ''The Signpost'': 22 May 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]] * Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22. maja 2026. u 07:19 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Bri@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30513885 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25. maja 2026. u 23:52 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Quiddity (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1. juna 2026. u 23:08 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8. juna 2026. u 23:29 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == ''This Month in GLAM'': May 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue V, May 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/From the team|From the team]]: May Global GLAM Call Recording and June Call Announcement * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Australia report|Australia report]]: Celebrating #1Lib1Ref Australasia * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: GLAM Connection: Fashion, History, and Biodiversity in May * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/France report|France report]]: New Wikimedian in Residence * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Connecting the Arctic and Sicily through Wikimedia Projects * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Mexico report|Mexico report]]: How the cultural, governmental, educational, and museum sectors contributed in unison to Wikimedia projects * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Netherlands report|Netherlands report]]: Setting up your own platform (part 1): from wish to the creation of a wiki * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: ESEAP Conference 2026 and the NZBSI WiR update * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wikimedia MKD Shares GLAM Experience at International Conferences * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: Partnerships, Participation, and Open Knowledge * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: May in Wikimedia Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Spain report|Spain report]]: El Prado en femenino III * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Museum for Communication, Panel IMD, Wikipedia Day * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/UK report|UK report]]: Early Qurans on the front page of Wikipedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHLWiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Special story|Special story]]: New tools for multilingual audio, video and metadata * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: New articles in Urdu * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Events|Calendar]]: June's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 12. juna 2026. u 23:21 (CEST)</div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Romaine@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=30636889 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15. juna 2026. u 18:48 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:UOzurumba (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == ''The Signpost'': 21 June 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21. juna 2026. u 05:21 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Bri@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30604303 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23. juna 2026. u 15:05 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Trizek (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29. juna 2026. u 13:47 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6. jula 2026. u 15:56 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == ''This Month in GLAM'': June 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue VI, June 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/From the team|From the team]]: Tools, tech, and Wikimania * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Argentina report|Argentina report]]: New digitization partner * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Bangladesh report|Bangladesh report]]: International Museum Day Edit-a-thon and Workshop held in Dinajpur, Bangladesh * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Belgium report|Belgium report]]: Postal Mission on Wikimedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Empowering Institutions through Wikisource Education and GLAM Capacity Building * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: Bridging the gap between labs and Wikipedia: continuing cooperation with FZU * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Egypt report|Egypt report]]: From Museum Celebrations to Archival Documentation * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Finland report|Finland report]]: Northern Wikimedist meetup in Oulu * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/France report|France report]]: #1lib1ref Recap and International Archives Week * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Heritage and Community Action * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Mexico report|Mexico report]]: Open GLAM in Puebla * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Netherlands report|Netherlands report]]: Interview with Olaf Janssen, Wikimedia coordinator of the KB, National library of the Netherlands * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: BAU at Auckland Museum, Otago Uni Library Life and the NZBSI WiR is complete * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Collaboration with the Botanical garden at the Faculty of Natural Sciences and Mathematics in Skopje * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: Poland Report: New Partnerships, Conferences, and Wikimedians in Residence * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: Opening the Doors of Serbian Heritage: Wikimedia Serbia’s Recent GLAM and Wikidata Successes * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Spain report|Spain report]]: GLAM Labs Futures 2026 * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Sweden report|Sweden report]]: Finnish-Swedish cooperation * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Exhibition, International Archives Week Panel * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/UK report|UK report]]: Ninth Good Article from Khalili partnership * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/USA report|USA report]]: Philadelphia WikiSalon * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHLWiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/AvoinGLAM report|AvoinGLAM report]]: Is the sauna still hot? * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: New articles * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Events|Calendar]]: July's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 12. jula 2026. u 00:35 (CEST)</div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Romaine@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=30773577 --> == ''The Signpost'': 13 July 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13. jula 2026. u 09:27 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13. jula 2026. u 18:11 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21. jula 2026. u 07:46 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27. jula 2026. u 20:49 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == ''The Signpost'': 2 August 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In the media|Union drive, most prolific editor make headlines]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News and notes|Foundation rejects voluntary recognition of union, proposed board eligibility rules sharply restrict candidates]] * WikiConference: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/WikiConference|"Kurier, Signpost, wikipress: You can be a Wikimedia journalist" - Wikimania presentation by User:Noé Recap]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In focus|Is Larry Sanger the co-founder of Wikipedia?]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Arbitration report|Think, and not just about content]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News from Diff|Meet the Wikimedians of the Year 2026!]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/On the bright side|The beautiful game]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Traffic report|Odyssey and Oyarzabal]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Comix|Well-spotted]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 2. augusta 2026. u 12:18 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3. augusta 2026. u 21:46 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10. augusta 2026. u 22:45 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == ''This Month in GLAM'': July 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue VII, July 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/From the team|From the team]]: July and Wikimania Have Come and Gone * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Strategic Workshops, Academic Publications, and Bidding Farewell to NeuroMat * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Colombia report|Colombia report]]: Colombia at Wikimania 2026: panel on how the far-right affects open knowledge institutions * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Egypt report|Egypt report]]: From Al-Ahram to Zamalek: Exploring Archives and Art Galleries * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/France report|France report]]: GLAM Presentations at Wikimania 2026 + Wiki Fashion Show * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Launch of Wikifying a Conference handbook; Wikipedia Workshop at Te Toi Uku * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: GLAM-Wiki partnerships continue opening collections * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Sweden report|Sweden report]]: At Wikimania and copyright process * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Faces and Masks - the interwoven relation, Wikimania Paris * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/UK report|UK report]]: Wikimania report + New articles in Hindi * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/USA report|USA report]]: GLAM USA Report (Past & Upcoming) * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHLWiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Academic paper in preparation * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Wiki Knowledge Park report|Wiki Knowledge Park report]]: Preserving Islamic Cultural Heritage: The GLAM and Metadata Impact of Wiki Loves Ramadan 2026 * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Events|Calendar]]: August's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 12. augusta 2026. u 02:03 (CEST)</div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Romaine@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=30901934 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17. augusta 2026. u 23:03 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == ''The Signpost'': 24 August 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/News and notes|Union process progresses, unanswered questions about Littler Mendelson remain]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/In the media|Wikipedia editors save Sam Altman's life]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Recent research|Women in blue? Wikipedia's gender gap reverses in some areas]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Discussion report|Again and Again]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Traffic report|Look out, here comes the Spider-Man!]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Humour|Her tastes, her Wikimania, her upcoming tour... Baby Globe reveals everything]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/On the bright side|The great outdoors]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Opinion|Are we embarrassed yet?]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Special report|Paris Syndrome: Labor Strife, AI Anxiety, and a Leadership Test at Wikimania 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Comix|WP:FAOWN]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 24. augusta 2026. u 03:25 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Bri@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30889666 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24. augusta 2026. u 22:45 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31. augusta 2026. u 22:52 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7. septembra 2026. u 20:44 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == ''This Month in GLAM'': August 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue VIII, August 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/From the team|From the team]]: Hot August/Cold August * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Wiki Love Monuments and new phase of Museu Paulista collaboration * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Catalan areas report|Catalan areas report]]: The Catalan public domain: An application to identify Catalan works in public domain * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Colombia report|Colombia report]]: Explore the Colombian public domain app: Browse works an authors in the public domain * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: Wikimedia CR introduces new members of GLAM/partnership team * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Egypt report|Egypt report]]: Egypt’s GLAM Team Brings Egyptian Postal History and Public Libraries to Wikimedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: The Musical Heritage of the Santa Cecilia Conservatory * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: New Zealand Thesis Project Update and the upcoming TDWG 2026 conference * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Connecting Culture and Free Knowledge - Wikimedia MKD’s GLAM Partnerships * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: August in Wikimedia Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Summer, Follow-up in Aarau, CoCreation * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/UK report|UK report]]: Wikimedia gets Gazetted + Islamic Calligraphy on English Wikipedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Ukraine report|Ukraine report]]: OpenGLAM Summer 2026 in Ukraine * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/USA report|USA report]]: GLAM USA Report (Past & Upcoming) * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHL-Wiki working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Ghana national register * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Wikimedia Commons report|Wikimedia Commons report]]: Media loading change affects Commons Impact Metrics and GLAM analytics * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Events|Calendar]]: September's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 11. septembra 2026. u 10:37 (CEST)</div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Romaine@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=31028447 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14. septembra 2026. u 17:30 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == ''The Signpost'': 16 September 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/News and notes|The Balance of Power]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/In the media|Shocking photos may be changed on Wikipedia]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Disinformation report|Have UN Secretary-General candidates manipulated Wikipedia?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Recent research|Google's AI overviews may have reduced search engine referrals to English Wikipedia by 5%]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/WikiConference report|The backwater symbiosis – reflections from Wiki Conference India 2026]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Traffic report|Heaven let your light shine down]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Serendipity|Wikipedia Family Mosh Pit]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Obituary|Passing of Gobonobo, community leader advocating for women and minorities]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/On the bright side|Fantasy video games, hopeful science fiction, and the change of seasons]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Comix|The Adventure of the Unknown Corpse]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 16. septembra 2026. u 04:11 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=31028446 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27. septembra 2026. u 13:55 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28. septembra 2026. u 12:48 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> 5. oktobra 2026. u 20:51 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Trizek (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == ''This Month in GLAM'': September 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue IX, September 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/From the team|From the team]]: What a great month again in the GLAM community! * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Australia report|Australia report]]: Wikifying the ALIA West Conference 2026 * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Thousands of eyes on Brazilian heritage through Wiki Loves Monuments * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Egypt report|Egypt report]]: The Long Strides of Egypt’s GLAM Team in September * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/France report|France report]]: Organized Labour Month in France * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Note condivise opens up Italy’s musical heritage * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Can I trust Wikipedia?, Books of Mana, an Auckland War Memorial Museum update and a report on TDWG2026 * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wiki Loves Film – Collaboration with Manaki Film Festival * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: Opening Collections, Growing Networks: Polish GLAM-Wiki in September * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Wiki Ambassadors, Wiki Partners, Raduni Wikigita * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Tunisia report|Tunisia report]]: Wikipedian in Residence: National Archives of Tunisia * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/UK report|UK report]]: Japanese art in Korean + UK Honours * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/USA report|USA report]]: GLAM USA Report (Past & Upcoming) * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHL-Wiki working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Content Partnerships Hub report|Content Partnerships Hub report]]: Content Partnerships Hub: Some news from the first half of the year * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Peruvian heritage in Thai * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Events|Calendar]]: October's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 12. oktobra 2026. u 00:57 (CEST)</div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Romaine@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=31124240 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13. oktobra 2026. u 09:39 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> == ''The Signpost'': 13 October 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/News and notes|AELECT returns, Jimbo gives a union update, VisualEditor is now default]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Serendipity|From a rare portrait of a female millionaire in Nancy to a Japanese painter in Lyon]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Obituary|Doug Weller]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/In the media|A(I)pocalypses afoot]] * WikiConference Report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/WikiConference Report|WikiConference 2026 & the importance of in-person community]] * By the numbers: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/By the numbers|Does the country of birth affect the likelihood of having a Wikipedia biography?]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/News from Diff|OpenAI "rogue" agent activities found on Wikimedia projects]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/On the bright side|Good people]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Op-ed|Who are our readers?]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Traffic report|This world is big and wild and half insane]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Comix|Fudging the numbers]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 14. oktobra 2026. u 00:46 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=31092234 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20. * An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19. oktobra 2026. u 16:37 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * An experiment launched on September 29 is testing [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|article recommendations]] for new account holders who also identify as readers. By suggesting articles to read, similar to recommendations in the Wikipedia app for logged-in readers, the experiment aims to encourage new account holders to read and return to the website regularly, with the goal of increasing internal referrals by 1%. See the related [[m:Community Wishlist/W505|Community Wishlist]] proposal. * Several Wikimedia services were taken offline last week because of a [https://www.php.net/archive/2026.php#2026-10-20-1 security vulnerability in PHP]. This is because they need to be updated before they are safe to put back online. This is not a problem just for the Wikimedia movement but affects a lot of websites. You can follow updates on [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. Cloud VPS and Toolforge will take longer to bring back online. This is to make sure that applications which run on Cloud VPS or Toolforge are not affected. Tool developers can see updates and more information on the [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ Cloud-announce mailing list]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Last week we shared]] that to measure the impact of incorporating some community-requested features on logged-out reader retention, a test for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] feature would be pushed to logged-out readers. Due to an issue, we will be restarting the test, but it will be live on October 26, not November 20 as initially announced. '''Updates for editors''' * A new [[wikitech:KAPOW|bot detection system]] to better identify automated traffic that disguises itself as human visitors, is coming to the Wikimedia wikis. This might cause sudden changes to visitor statistics starting from 26 October, going back to 20 June 2026. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] which renders musical notation inside wiki pages, has been temporarily disabled on all wikis due to a security issue. Affected pages will display a notice instead of musical scores, but the underlying code remains intact. No action is needed from editors, and a fix is in progress. A separate announcement will follow when the extension is re-enabled. Read more on [[phab:T441579|Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where CodeMirror syntax highlighter appears to have been enabled in error for existing editors has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308] '''Updates for technical contributors''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, October 28 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship and sponsorship applications for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] will close on Friday, October 30th. Submit your application [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ through Pretix] before the deadline! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26. oktobra 2026. u 19:56 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31199592 --> 0s1b9vsucwr3bj0v8a6ilk9phy4pen2 Šablon:Taxobox/species 10 4720032 42714131 42658161 2026-10-27T03:29:10Z Edgar Allan Poe 29250 42714131 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{2|}}}| ! colspan = 2 {{!}} <div style = "text-align: center">[[Kategorija ugroženosti]]</div> {{!}}- {{!}} colspan = 2 {{!}} <div style = "text-align: center">{{#if:{{{1|}}}|{{#switch:{{{1}}}<!-- ************* * IUCN2.3 * ************* --> | iucn2.3 | IUCN2.3 = {{#switch:{{{2}}} | EX | ex = [[file:Status iucn2.3 EX hr.svg|frameless|alt=Extinct|class=skin-invert-image]]<br />[[Izumiranje|Izumrla]]{{#switch:{{{extinction_date|{{{datum_izumiranja|}}}}}}|y|yes|true|=|&nbsp;({{{extinction_date|{{{datum_izumiranja}}}}}})}} {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Izumrle vrste]] | }} | EW | ew = [[file:Status iucn2.3 EW hr.svg|frameless|alt=Extinct in the Wild|class=skin-invert-image]]<br />[[Izumrla u prirodi]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste izumrle u prirodi]] | }} | CR | cr = [[file:Status iucn2.3 CR hr.svg|frameless|alt=Critically Endangered|class=skin-invert-image]]<br />[[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Kritično ugrožene vrste]] | }} | EN | en = [[file:Status iucn2.3 EN hr.svg|frameless|alt=Endangered|class=skin-invert-image]]<br />[[Ugrožena vrsta|Ugrožena]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Ugrožene vrste]] | }} | VU | vu = [[file:Status iucn2.3 VU hr.svg|frameless|alt=Vulnerable|class=skin-invert-image]]<br />[[Osjetljiva vrsta|Osjetljiva]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Osjetljive vrste]] | }} | LR | lr = [[file:Status iucn2.3 blank.svg|alt=Lower risk|class=skin-invert-image]]<br />Nizak stupanj rizika {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]] | }} | CD | cd | LR/CD | lr/CD | LR/cd | lr/cd = [[file:Status iucn2.3 CD hr.svg|frameless|alt=Conservation Dependent|class=skin-invert-image]]<br />[[Vrsta koja ovisi o zaštiti|Ovisna o zaštiti]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste koje ovise o zaštiti]] | }} | NT | nt | LR/NT | lr/NT | LR/nt | lr/nt = [[file:Status iucn2.3 NT hr.svg|frameless|alt=Near Threatened|class=skin-invert-image]]<br />[[Gotovo ugrožena vrsta|Gotovo ugrožena]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Gotovo ugrožene vrste]] | }} | LC | lc | LR/LC | lr/LC | LR/lc | lr/lc = [[file:Status iucn3.1 LC hr.svg|frameless|alt=Least Concern|class=skin-invert-image]]<br />[[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|Najmanje zabrinjavajuća]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Najmanje zabrinjavajuće vrste]] | }} | DD | dd = [[file:Status iucn2.3 blank.svg|frameless|alt=Data Deficient|class=skin-invert-image]]<br />[[Nedovoljno poznata vrsta|Nedovoljno poznata]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Nedovoljno poznate vrste]] | }} | NE | ne = [[Neprocijenjena vrsta|Nije procijenjena]] | NR | nr = ''Nije prepoznato'' | PE | pe = [[file:Status iucn2.3 CR hr.svg|frameless|alt=Critically endangered|class=skin-invert-image]]<br />[[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]], moguće izumrla {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Kritično ugrožene vrste]] |}} | PEW | pew = [[file:Status iucn2.3 CR hr.svg|frameless|alt=Critically endangered|class=skin-invert-image]]<br />[[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]], moguće izumrla u prirodi {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Kritično ugrožene vrste]] | }} | '''''Neispravna kategorija''''' {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]] | }} }}<small>&nbsp;({{#if:{{{status_text|{{{status_tekst|}}}}}}|[[{{{status_text|{{{status_tekst|#Status zaštite}}}}}}|Vidi tekst]]|[[IUCN-ova crvena lista|IUCN 2.3]]}}){{{3|}}}</small><!-- ************* * IUCN3.1 * ************* -->| iucn | IUCN | iucn3.1 | IUCN3.1 = {{#switch:{{{2}}} | EX | ex = [[file:Status iucn3.1 EX.svg|frameless|alt=Extinct|class=skin-invert-image]]<br />[[Izumiranje|Izumrla]]{{#switch:{{{extinction_date|{{{datum_izumiranja|}}}}}}|y|yes|true|=|&nbsp;({{{extinction_date|{{{datum_izumiranja}}}}}})}} {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Izumrle vrste]] | }} | EW | ew = [[file:Status iucn3.1 EW.svg|frameless|alt=Extinct in the Wild|class=skin-invert-image]]<br />[[Izumrla u prirodi]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste izumrle u prirodi]] | }} | CR | cr = [[file:Status iucn3.1 CR.svg|frameless|alt=Critically Endangered|class=skin-invert-image]]<br />[[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Kritično ugrožene vrste]] |}} | EN | en = [[file:Status iucn3.1 EN.svg|frameless|alt=Endangered|class=skin-invert-image]]<br />[[Ugrožena vrsta|Ugrožena]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Ugrožene vrste]] | }} | VU | vu = [[file:Status iucn3.1 VU.svg|frameless|alt=Vulnerable|class=skin-invert-image]]<br />[[Osjetljiva vrsta|Osjetljiva]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Osjetljive vrste]] |}} | NT | nt = [[file:Status iucn3.1 NT WCAG.svg|frameless|alt=Near Threatened|class=skin-invert-image]]<br />[[Gotovo ugrožena vrsta|Gotovo ugrožena]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Gotovo ugrožene vrste]] | }} | LC | lc = [[file:Status iucn3.1 LC.svg|frameless|alt=Least Concern|class=skin-invert-image]]<br />[[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|Najmanje zabrinjavajuća]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Najmanje zabrinjavajuće vrste]] |}} | DD | dd = [[file:Status iucn3.1 blank.svg|frameless|alt=Data Deficient|class=skin-invert-image]]<br />[[Nedovoljno poznata vrsta|Nedovoljno poznata]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Nedovoljno poznate vrste]] |}} | NE | ne = [[Neprocijenjena vrsta|Nije procijenjena]] | NR | nr = ''Nije prepoznato'' | NA | na = ''Nije prikladna za procjenu'' | PE | pe = [[file:Status iucn3.1 CR.svg|frameless|alt=Critically endangered|class=skin-invert-image]]<br />[[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]], moguće izumrla {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Kritično ugrožene vrste]] |}} | PEW | pew = [[file:Status iucn3.1 CR.svg|frameless|alt=Critically endangered|class=skin-invert-image]]<br />[[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]], moguće izumrla u prirodi {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Kritično ugrožene vrste]]|}} | '''''Neispravna kategorija'''''{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]]|}} }}<small>&nbsp;({{#if:{{{status_text|{{{status_tekst|}}}}}}|[[{{{status_text|{{{status_tekst|#Status zaštite}}}}}}|Vidi tekst]]|[[IUCN-ova crvena lista|IUCN 3.1]]}}){{{3|}}}</small><!-- ************* * EPBC * ************* -->| epbc | EPBC = {{#switch:{{{2}}} | EX | ex = [[file:Status EPBC EX.svg|frameless|alt=Extinct|class=skin-invert-image]]<br />[[Izumiranje|Izumrla]]{{#switch:{{{extinction_date|{{{datum_izumiranja|}}}}}}|y|yes|true|=|&nbsp;({{{extinction_date|{{{datum_izumiranja}}}}}})}} {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Izumrle vrste]] |}} | EW | ew = [[file:Status EPBC EW.svg|frameless|alt=Extinct in the Wild|class=skin-invert-image]]<br />[[Izumrla u prirodi]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste izumrle u prirodi]]|}} | CR | cr = [[file:Status EPBC CR.svg|frameless|alt=Critically endangered|class=skin-invert-image]]<br />[[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Kritično ugrožene vrste]] |}} | EN | en = [[file:Status EPBC EN.svg|frameless|alt=Endangered|class=skin-invert-image]]<br />[[Ugrožena vrsta|Ugrožena]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Ugrožene vrste]]|}} | VU | vu = [[file:Status EPBC VU.svg|frameless|alt=Vulnerable|class=skin-invert-image]]<br />[[Osjetljiva vrsta|Osjetljiva]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Osjetljive vrste]] |}} | CD | cd = [[file:Status EPBC CD.svg|frameless|alt=Conservation Dependent|class=skin-invert-image]]<br />[[Vrsta koja ovisi o zaštiti|Ovisna o zaštiti]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste koje ovise o zaštiti]] |}} | DL | dl | Uklonjena s popisa = [[file:Status EPBC DL.svg|frameless|alt=Uklonjena s popisa|class=skin-invert-image]]<br />Uklonjena s popisa | '''''Neispravna kategorija''''' {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]]|}} }}<small>&nbsp;({{#if:{{{status_text|{{{status_tekst|}}}}}}|[[{{{status_text|{{{status_tekst|#Status zaštite}}}}}}|Vidi tekst]]|[[Zakon o zaštiti okoliša i očuvanju bioraznolikosti (1999)|ZZOOB]]}}){{{3|}}}</small><!-- ************* * TNC * ************* -->| tnc | TNC | natureserve | NatureServe = {{#switch:{{{2}}} | GX | gx = [[file:Status TNC GX.svg|frameless|alt=Presumed|class=skin-invert-image]]<br />Smatra se [[Izumiranje|izumrlom]]{{#switch:{{{extinction_date|{{{datum_izumiranja|}}}}}}|y|yes|true|=|&nbsp;({{{extinction_date|{{{datum_izumiranja}}}}}})}} {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste koje se smatraju izumrlima]]|}} | GH | gh = [[file:Status TNC GH.svg|frameless|alt=Possibly|class=skin-invert-image]]<br />Moguće [[Izumiranje|izumrla]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Moguće izumrle vrste]]|}} | G1 | g1 = [[file:Status TNC G1.svg|frameless|alt=Critically Imperiled|class=skin-invert-image]]<br />U kritičnoj opasnosti {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste u kritičnoj opasnosti]] |}} | G2 | g2 = [[file:Status TNC G2.svg|frameless|alt=Imperiled|class=skin-invert-image]]<br />U opasnosti {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste u opasnosti]] |}} | G3 | g3 = [[file:Status TNC G3.svg|frameless|alt=Vulnerable|class=skin-invert-image]]<br />Osjetljiva {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Osjetljive vrste]] |}} | G4 | g4 = [[file:Status TNC G4.svg|frameless|alt=Apparently Secure|class=skin-invert-image]]<br />Čini se sigurnom {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste koje se čine sigurnima]] |}} | G5 | g5 = [[file:Status TNC G5.svg|frameless|alt=Secure|class=skin-invert-image]]<br />Sigurna {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Sigurne vrste]]|}} | GU | gu = [[file:Status TNC blank.svg|frameless|alt=Nije moguće rangirati|class=skin-invert-image]]<br />Nije moguće rangirati | GNR | gnr = [[file:Status TNC blank.svg|frameless|alt=Unranked|class=skin-invert-image]]<br />Nije rangirana | TX | tx = [[file:Status TNC TX.svg|frameless|alt=Presumed|class=skin-invert-image]]<br />Smatra se [[Izumiranje|izumrlom]]{{#switch:{{{extinction_date|{{{datum_izumiranja}}}}}}|y|yes|true|=|&nbsp;({{{extinction_date|{{{extinction_date||{{{datum_izumiranja}}}}}}}}})}} {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste koje se smatraju izumrlima]]|}} | TH | th = [[file:Status TNC TH.svg|frameless|alt=Possibly|class=skin-invert-image]]<br />Moguće [[Izumiranje|izumrla]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Moguće izumrle vrste]]|}} | T1 | t1 = [[file:Status TNC T1.svg|frameless|alt=Critically Imperiled|class=skin-invert-image]]<br />U kritičnoj opasnosti {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste u kritičnoj opasnosti]]|}} | T2 | t2 = [[file:Status TNC T2.svg|frameless|alt=Imperiled|class=skin-invert-image]]<br />U opasnosti {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste u opasnosti]] |}} | T3 | t3 = [[file:Status TNC T3.svg|frameless|alt=Vulnerable|class=skin-invert-image]]<br />Osjetljiva {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Osjetljive vrste]]|}} | T4 | t4 = [[file:Status TNC T4.svg|frameless|alt=Apparently Secure|class=skin-invert-image]]<br />Čini se sigurnom {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste koje se čine sigurnima]]|}} | T5 | t5 = [[file:Status TNC T5.svg|frameless|alt=Secure|class=skin-invert-image]]<br />Sigurna {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Sigurne vrste]] |}} | TU | tu = [[file:Status TNC T blank.svg|frameless|alt=Nije moguće rangirati|class=skin-invert-image]]<br />Nije moguće rangirati | '''''Neispravna kategorija''''' {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]]|}} }}<small>&nbsp;({{#if:{{{status_text|{{{status_tekst|}}}}}}|[[{{{status_text|{{{status_tekst|#Status zaštite}}}}}}|Vidi tekst]]|[[Kategorije zaštite NatureServea|NatureServe]]}}){{{3|}}}</small><!-- ************* * ESA * ************* -->| esa | ESA = {{#switch:{{{2}}} | EX | ex = [[file:Status ESA EX.svg|frameless|alt=Extinct|class=skin-invert-image]]<br />[[Izumiranje|Izumrla]]{{#switch:{{{extinction_date|{{{datum_izumiranja|}}}}}}|y|yes|true|=|&nbsp;({{{extinction_date|{{{datum_izumiranja}}}}}})}} | E | e | LE | le = [[file:Status ESA LE.svg|frameless|alt=Endangered|class=skin-invert-image]]<br />[[Ugrožena vrsta|Ugrožena]]{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Ugrožene vrste]]|}} | T | t | LT | lt = [[file:Status ESA LT.svg|frameless|alt=Threatened|class=skin-invert-image]]<br />[[Vrsta pod prijetnjom|Pod prijetnjom]]{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste u opasnosti]]|}} | DL | dl | Uklonjena s popisa = [[file:Status ESA DL.svg|frameless|alt=Uklonjena s popisa|class=skin-invert-image]]<br />Uklonjena s popisa | '''''Neispravna kategorija'''''{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]]|}} }}<small>&nbsp;({{#if:{{{status_text|{{{status_tekst|}}}}}}|[[{{{status_text|{{{status_tekst|#Status zaštite}}}}}}|Vidi tekst]]|[[Zakon o ugroženim vrstama (1973)|ZOV]]}}){{{3|}}}</small><!-- ************* * COSEWIC * ************* -->| cosewic | COSEWIC = {{#switch:{{{2}}} | X | x = [[file:Status COSEWIC X.svg|frameless|alt=Extinct|class=skin-invert-image]]<br />[[Izumiranje|Izumrla]]{{#switch:{{{extinction_date|{{{datum_izumiranja|}}}}}}|y|yes|true|=|&nbsp;({{{extinction_date|{{{datum_izumiranja}}}}}})}} | XT | xt = [[file:Status COSEWIC XT.svg|frameless|alt=Extirpated|class=skin-invert-image]]<br />Istrebljena (Kanada) | E | e = [[file:Status COSEWIC E.svg|frameless|alt=Endangered|class=skin-invert-image]]<br />[[Ugrožena vrsta|Ugrožena]] | T | t = [[file:Status COSEWIC T.svg|frameless|alt=Threatened|class=skin-invert-image]]<br />[[Vrsta pod prijetnjom|Pod prijetnjom]] | SC | sc = [[file:Status COSEWIC SC.svg|frameless|alt=Special Concern|class=skin-invert-image]]<br />Posebna briga | DD | dd = [[file:Status_COSEWIC_blank.svg|frameless|alt=Data Deficient|class=skin-invert-image]]<br /> Nedovoljno poznata | NAR | nar = [[file:Status COSEWIC NAR.svg|frameless|alt=Not at risk|class=skin-invert-image]]<br />[[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|Nema rizika]] | '''''Neispravna kategorija'''''{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]]|}} }}<small>&nbsp;({{#if:{{{status_text|{{{status_tekst|}}}}}}|[[{{{status_text|{{{status_tekst|#Status zaštite}}}}}}|Vidi tekst]]|[[Odbor za status ugroženih vrsta (Kanada)|COSEWIC]]}}){{{3|}}}</small><!-- ************* * DECF * ************* -->| decf | DECF = {{#switch:{{{2}}} | X | x = [[file:Status DECF X.svg|frameless|alt=Declared Rare|class=skin-invert-image]]<br />Proglašena rijetkom&nbsp;— Smatra se [[Izumiranje|izumrlom]]{{#switch:{{{extinction_date|{{{datum_izumiranja|}}}}}}|y|yes|true|=|&nbsp;({{{extinction_date|{{{datum_izumiranja}}}}}})}} | R | r = [[file:Status DECF R.svg|frameless|alt=Declared|class=skin-invert-image]]<br />Proglašena [[Rijetka vrsta|rijetkom]] | P1 | p1 = [[file:Status DECF P1.svg|frameless|alt=Priority One|class=skin-invert-image]]<br />Prioritet 1&nbsp;— Slabo istražena vrsta | P2 | p2 = [[file:Status DECF P2.svg|frameless|alt=Priority Two|class=skin-invert-image]]<br />Prioritet 2&nbsp;— Slabo istražena vrsta | P3 | p3 = [[file:Status DECF P3.svg|frameless|alt=Priority Three|class=skin-invert-image]]<br />Prioritet 3&nbsp;— Slabo istražena vrsta | P4 | p4 = [[file:Status DECF P4.svg|frameless|alt=Priority Four|class=skin-invert-image]]<br />Prioritet 4&nbsp;— Rijetka vrsta | DL | dl | Uklonjena s popisa = [[file:Status DECF DL.svg|frameless|alt=Uklonjena s popisa|class=skin-invert-image]]<br />Uklonjena s popisa | '''''Neispravna kategorija'''''{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]]|}} }}<small>&nbsp;({{#if:{{{status_text|{{{status_tekst|}}}}}}|[[{{{status_text|{{{status_tekst|#Status zaštite}}}}}}|Vidi tekst]]|[[Lista rijetke i prioritetne flore|DEC]]}}){{{3|}}}</small><!-- ************* * CITES * ************* -->| CITES | cites = {{#invoke:Conservation status|status|{{{1}}}|{{{2}}}|{{{3}}}|{{{colour|}}}}}<!-- ************* * NZTCS * ************* -->| nztcs | NZTCS = {{#switch:{{{2}}} | EX | ex = [[file:Status 2019 NZTCS EX.svg|frameless|link=|alt=|class=skin-invert-image]]<br />[[Izumiranje|Izumrla]]{{#switch:{{{extinction_date|{{{datum_izumiranja|}}}}}}|y|yes|true|=|&nbsp;({{{extinction_date|{{{datum_izumiranja}}}}}})}} | NC | nc = [[file:Status 2019 NZTCS NC.svg|frameless|link=|alt=|class=skin-invert-image]]<br />Nacionalno kritična | NE | ne = [[file:Status 2019 NZTCS NE.svg|frameless|link=|alt=|class=skin-invert-image]]<br />Nacionalno ugrožena | NV | nv = [[file:Status 2019 NZTCS NV.svg|frameless|link=|alt=|class=skin-invert-image]]<br />Nacionalno osjetljiva | SD | sd = [[file:Status NZTCS SD.svg|frameless|alt=Serious Decline|class=skin-invert-image]]<br />Ozbiljan pad | GD | gd = [[file:Status NZTCS GD.svg|frameless|alt=Gradual Decline|class=skin-invert-image]]<br />Postepen pad | SP | sp = [[file:Status NZTCS SP.svg|frameless|alt=Sparse|class=skin-invert-image]]<br />Rijetka | RR | rr = [[file:Status NZTCS RR.svg|frameless|alt=Range Restricted|class=skin-invert-image]]<br />Prostorno ograničena | NU | nu = [[file:Status 2019 NZTCS NU.svg|frameless|link=|alt=|class=skin-invert-image]]<br />Rijetka u prirodi | REL | rel = [[file:Status 2019 NZTCS REL.svg|frameless|link=|alt=|class=skin-invert-image]]<br />Relikt | R | r = [[file:Status NZTCS R.svg|frameless|link=|alt=|class=skin-invert-image]]<br />Oporavak | NI | ni = [[file:Status 2019 NZTCS NI.svg|frameless|link=|alt=|class=skin-invert-image]]<br />Nacionalni porast | D | d = [[file:Status 2019 NZTCS D.svg|frameless|link=|alt=|class=skin-invert-image]]<br />Opadanje | NT | nt = [[file:Status 2019 NZTCS NT.svg|frameless|link=|alt=|class=skin-invert-image]]<br />Nije ugroženja | DD | dd = [[file:Status 2019 NZTCS DD.svg|frameless|link=|alt=|class=skin-invert-image]]<br />Nedovoljno potataka | '''''Neispravna kategorija'''''{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]]|}} }}<small>&nbsp;({{#if:{{{status_text|{{{status_tekst|}}}}}}|[[{{{status_text|{{{status_tekst|#Status zaštite}}}}}}|Vidi tekst]]|[[Sustav klasifikacije opasnosti (Novi Zeland)|SKO (NZ)]]}}){{{3|}}}</small><!-- ***************************************************************************** * adding support for other conservation systems using developmental module * * - handling of existing systems are not changed for now * * - the module handles all the above but needs more testing * ***************************************************************************** -->| CNCFLORA | cncflora |CNCFlora = {{#invoke:Conservation status|status|{{{1}}}|{{{2}}}|{{{3}}}}} | NSWBCA = {{#invoke:Conservation status|status|{{{1}}}|{{{2}}}|{{{3}}}}} | qldnca | QLDNCA = {{#invoke:Conservation status|status|{{{1}}}|{{{2}}}|{{{3}}}}} | rlsap | RLSAP |sanbi |SANBI = {{#invoke:Conservation status|status|{{{1}}}|{{{2}}}|{{{3}}}}} |TPWCA |tpwca = {{#invoke:Conservation status|status|{{{1}}}|{{{2}}}|{{{3}}}}}<!-- ******************** * No status system * ******************** -->| {{#switch:{{{2}}} | EX | ex = [[Izumiranje|Izumrla]]{{#switch:{{{extinction_date|{{{datum_izumiranja|}}}}}}|y|yes|true|=|&nbsp;({{{extinction_date|{{{datum_izumiranja}}}}}})}} | CR | cr = [[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]] | EN | en = [[Ugrožena vrsta|Ugrožena]] | {{{2}}} }}<small>&nbsp;({{#if:{{{status_text|{{{status_tekst|}}}}}}|[[{{{status_text|{{{status_tekst|#Status zaštite}}}}}}|Vidi tekst]]|{{{1}}}}}){{{3|}}}</small> {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri s neprepoznatim parametrom statusa]]|}} }} | {{#switch:{{{2}}} | EX | ex = [[Izumiranje|Izumrla]]{{#switch:{{{extinction_date|{{{datum_izumiranja|}}}}}}|y|yes|true|=|&nbsp;({{{extinction_date|{{{datum_izumiranja}}}}}})}} | EW | ew = [[Izumiranje|Izumrla]]&nbsp;u&nbsp;prirodi{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Vrste izumrle u prirodi]][[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}} | CR | cr = [[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Kritično ugrožene vrste]][[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}} | EN | en = [[Ugrožena vrsta|Ugrožena]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Ugrožene vrste]][[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}} | VU | vu = [[Osjetljiva vrsta|Osjetljiva]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Osjetljive vrste]][[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}} | NT | nt = [[Gotovo ugrožena vrsta|Gotovo ugrožena]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Gotovo ugrožene vrste]][[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}} | LC | lc = [[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|Najmanje zabrinjavajuća]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Najmanje zabrinjavajuće vrste]][[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}} | SE | se | SECURE | Secure | secure = Sigurna {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}} | DD | dd = [[Nedovoljno poznata vrsta|Nedovoljno poznata]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}} | DOM | dom | DOMESTICATED | Domesticated | Pripitomljena | pripitomljena | Domaća | domaća | domesticated = Pripitomljena {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Domaće životinje]]|}} | PE | pe = [[file:Status_none_PE.svg|frameless|alt=Critically endangered|class=skin-invert-image]]<br />[[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]], moguće izumrla {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Kritično ugrožene vrste]][[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}} | PEW | pew = [[file:Status_none_PEW.svg|frameless|alt=Critically endangered|class=skin-invert-image]]<br />[[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]], moguće izumrla u prirodi {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Kritično ugrožene vrste]][[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}} | CITES_A1 = [[CITES]]-ov Aneks I {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}} | CITES_A2 = [[CITES]]-ov Aneks II {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}} | CITES_A3 = [[CITES]]-ov Aneks III {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}} | FOSSIL | Fossil | fossil = Fosil | PRE | Pre | pre = Prahistorijski {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]]|}} | text | Text | TEXT = ''Vidi tekst'' | LR/CD | lr/CD | LR/cd | lr/cd = [[file:Status iucn2.3 CD.svg|frameless|alt=Conservation Dependent|class=skin-invert-image]]<br />[[Vrsta koja ovisi o zaštiti|Ovisna o zaštiti]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | LR/NT | lr/NT | LR/nt | lr/nt = [[file:Status iucn2.3 NT.svg|frameless|alt=Near Threatened|class=skin-invert-image]]<br />[[Gotovo ugrožena vrsta|Gotovo ugrožena]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Gotovo ugrožene vrste]][[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | LR/LC | lr/LC | LR/lc | lr/lc = [[file:Status iucn2.3 LC.svg|frameless|alt=Least Concern|class=skin-invert-image]]<br />[[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|Najmanje zabrinjavajuća]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Najmanje zabrinjavajuće vrste]][[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | GX | gx = [[file:Status TNC GX.svg|frameless|alt=Presumed|class=skin-invert-image]]<br />Smatra se [[Izumiranje|izumrlom]]{{#switch:{{{extinction_date|{{{datum_izumiranja|}}}}}}|y|yes|true|=|&nbsp;({{{extinction_date|{{{datum_izumiranja}}}}}})}} {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | GH | gh = [[file:Status TNC GH.svg|frameless|alt=Possibly|class=skin-invert-image]]<br />Moguće [[Izumiranje|izumrla]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | G1 | g1 = [[file:Status TNC G1.svg|frameless|alt=Critically Imperiled|class=skin-invert-image]]<br />U kritičnoj opasnosti {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | G2 | g2 = [[file:Status TNC G2.svg|frameless|alt=Imperiled|class=skin-invert-image]]<br />U opasnosti {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | G3 | g3 = [[file:Status TNC G3.svg|frameless|alt=Vulnerable|class=skin-invert-image]]<br />Osjetljiva {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | G4 | g4 = [[file:Status TNC G4.svg|frameless|alt=Apparently Secure|class=skin-invert-image]]<br />Čini sa sigurnom {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | G5 | g5 = [[file:Status TNC G5.svg|frameless|alt=Secure|class=skin-invert-image]]<br />Secure {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | GU | gu = [[file:Status TNC blank.svg|frameless|alt=Nije moguće rangirati|class=skin-invert-image]]<br />Nije moguće rangirati {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | TX | tx = [[file:Status TNC TX.svg|frameless|alt=Presumed|class=skin-invert-image]]<br />Smatra se [[Izumiranje|izumrlom]]{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}} {{#switch:{{{extinction_date|{{{datum_izumiranja|}}}}}}|y|yes|true|=|&nbsp;({{{extinction_date|{{{datum_izumiranja}}}}}})}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | TH | th = [[file:Status TNC TH.svg|frameless|alt=Possibly|class=skin-invert-image]]<br />Moguće [[Izumiranje|izumrla]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | T1 | t1 = [[file:Status TNC T1.svg|frameless|alt=Critically Imperiled|class=skin-invert-image]]<br />U kritičnoj opasnosti {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | T2 | t2 = [[file:Status TNC T2.svg|frameless|alt=Imperiled|class=skin-invert-image]]<br />U opasnosti {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | T3 | t3 = [[file:Status TNC T3.svg|frameless|alt=Vulnerable|class=skin-invert-image]]<br />Osjetljiva {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | T4 | t4 = [[file:Status TNC T4.svg|frameless|alt=Apparently Secure|class=skin-invert-image]]<br />Čini se sigurnom {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | T5 | t5 = [[file:Status TNC T5.svg|frameless|alt=Secure|class=skin-invert-image]]<br />Sigurna {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | TU | tu = [[file:Status TNC T blank.svg|frameless|alt=Nije moguće rangirati|class=skin-invert-image]]<br />Nije moguće rangirati {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | R | r = [[file:Status DECF R.svg|frameless|alt=Declared|class=skin-invert-image]]<br />Proglašena [[Rijetka vrsta|rijetkom]] {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | P1 | p1 = [[file:Status DECF P1.svg|frameless|alt=Priority One|class=skin-invert-image]]<br />[[Zaštitni kodovi za floru Zapadne Australije|Prioritet jedan]]&nbsp;— Slabo istražena vrsta {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | P2 | p2 = [[file:Status DECF P2.svg|frameless|alt=Priority Two|class=skin-invert-image]]<br />[[Zaštitni kodovi za floru Zapadne Australije|Prioritet dva]]&nbsp;— Slabo istražena vrsta {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | P3 | p3 = [[file:Status DECF P3.svg|frameless|alt=Priority Three|class=skin-invert-image]]<br />[[Zaštitni kodovi za floru Zapadne Australije|Prioritet tri]]&nbsp;— Slabo istražena vrsta {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | P4 | p4 = [[file:Status DECF P4.svg|frameless|alt=Priority Four|class=skin-invert-image]]<br />[[Zaštitni kodovi za floru Zapadne Australije|Prioritet četiri]]&nbsp;— Rijetka vrsta {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | [[Kategorija:Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa]]|}}<!--Ovaj se unos briše kada parametar statusa bude unesen--> | {{{2}}} }}<small>{{{3|}}}</small> }}</div> }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> am2lpgpbvnet3wwhju095qm2rri26f7 Victoriano Lorenzo 0 4725503 42714088 42689760 2026-10-26T22:49:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42714088 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Victoriano Lorenzo | slika = Lorenzo Victoriano.jpg | širina_slike = | alt = | opis = | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = oko [[1870.]] | mjesto_rođenja = {{nowrap|{{flagicon|PAN}} [[Coclé]], [[Panama]]<br>{{small|(tada {{flagicon|KOL}} [[Sjedinjene Države Kolumbije]])}}}} | datum_smrti = [[15. svibnja]] [[1903.]] | mjesto_smrti = {{flagicon|PAN}} [[Panamá]], [[Panama]]<br>{{small|(tada {{flagcountry|KOL}})}} | tijelo_otkriveno = | uzrok_smrti = strijeljanje | počivalište = Memorijalno groblje Amador<br>{{small|{{flagicon|PAN}} [[Panamá]], [[Panama]]}} | počivalište_koordinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | rezidencija = | nacionalnost = | etnicitet = | državljanstvo = | ostala_imena = | poznat_po = borac za prava panamskih [[Indijanci|Indijanaca]] i sudionik [[Tisućudnevni rat|Tisućudnevnog rata]] | obrazovanje = | alma_mater = | poslodavac = | zanimanje = političar, general | godine_aktivnosti = | mjesto_porijekla = | plata = | neto_vrijednost = | visina = | težina = | titula = | mandat = | prethodnik = | nasljednik = | partija = | suparnici = | odbori = | religija = | supružnik = Lorenza Ibarra | partner = | djeca = | roditelji = | rodbina = | pozivni_znak = | nagrade = | potpis = | website = | fusnote = | širina_kutije = }} '''Victoriano Lorenzo''' ([[Coclé]], oko [[1870.]] – [[Ciudad de Panamá]], [[15. svibnja]] [[1903.]]), [[Panama|panamski]] liberalni političar, general i sudionik [[Tisućudnevni rat|Tisućudnevnog rata]] te borac za prava panamskih [[Indijanci|Indijanaca]]. Lorenzo se borio za zemljišna prava i pravo zastupanja panamskih Indijanaca te je, kao izabrani zastupnik iz [[Penonomé]]a sudjelovao u državnoj politici. Nakon završetka Tisućudnevnog rata, Lorenzo i njegovi indijanski borci inzistirali su na nastavku borbe, zbog čega je uhapšen i u konačnici pogubljen u glavnom gradu. Njegovo pogubljenje izazvalo je ogorčenje diljem Paname te izravno dovelo do [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije|odcjepljenja Paname od Kolumbije]] kasnije te godine. Danas Lorenzo uživa status nacionalnog junaka u Panami. == Biografija == Lorenzo je rođen oko [[1870.]] godine u obitelji siromašnih ''campesinosa'' (najamni farmeri) u današnjoj provinciji [[Coclé]]. U ruralnim dijelovima Paname pamte ga kao borca za prava Indijanaca, s obzirom da je i sam bio indijanskog porijekla,<ref name="Jackson2003"/> poglavito zemljišna i politička prava. Kasnije je kao izabrani zastupnik ukazivao na probleme panamskih Indijanaca u državnoj vlasti, uključujući i zlostavljanja te ekonomsku nejednakost. Kao i njegov otac, Rosa Lorenzo, Victoriano Lorenzo bio je vođa lokalnih Indijanaca te je uživao velik ugled i poštovanje među lokalnim zajednicama, a tečno je govorio i indijanske jezike,<ref name="blood">{{cite book|last1=Müller-Schwarze|first1=Nina K.|title=The Blood of Victoriano Lorenzo: An Ethnography of the Cholos of Northern Coclé Province.|date=2015|publisher=McFarland Press|location=Jefferson, North Carolina}}</ref> uz [[španjolski]]. Nakon što su njegovi pokušaji političke borbe uglavnom nailazili na neuspjeh, Lorenzo je, frustriran, odlučio podržati [[Kolumbijska liberalna stranka|Liberale]] u njihovoj političkoj borbi.<ref name="blood" /> Netom prije službenog početka [[Tisućudnevni rat|Tisućudnevnog rata]], Lorenzo je, djelomično pod utjecajem panamskog domoljuba [[Belisario Porras|Belisarija Porrasa]], koji je predvodio panamske liberale, bio sklon oružanoj borbi te je ubrzo poveo svoje indijanske vojnike u manji okršaj s konzervativcima na [[Tihi ocean|pacifičkoj obali]] u kojem je ubijen konzervativni major, a liberali su dobili veliku količinu oružja.<ref name="Jackson2003"/> Lorenzo se ubrzo profilirao kao jedan od najopasnijih liberalnih vođa, a iako je teritorijalni domet njegovih vojnih pothvata bio ograničen, ubrzo je postao jedna od najtraženijih osoba u cijeloj [[Kolumbija|Kolumbiji]],<ref name="Jackson2003"/> a [[Kolumbijska konzervativna stranka|Konzervativci]] su ga u više navrata [[atentat|pokušali ubiti]].<ref name="Jackson2003"/> Nakon što su [[1902.]] godine Liberali potpisali mirovni sporazum kojim je okončan Tisućudnevni rat, Lorenzo i njegovi indijanski borci odbili su se predati. Ubrzo je naređeno njegovo hapšenje, a nakon što je namamljen u zasjedu<ref name="Jackson2003"/> je uhapšen i osuđen na smrti. Strijeljan je [[15. svibnja]] [[1903.]] godine<ref name="Jackson2003">{{cite web|last1=Jackson|first1=Eric|title=Victoriano Lorenzo, a century after his execution|url=http://www.thepanamanews.com/pn/v_09/issue_10/community_01.html|website=The Panama News|archive-url=https://web.archive.org/web/20031017061349/http://www.thepanamanews.com/pn/v_09/issue_10/community_01.html|archive-date=17 October 2003|date=2003}}</ref> na Francuskom trgu ([[španjolski]]: ''Plaza Francia'') u [[Ciudad de Panamá|Panami]],<ref name="JacksonWall">{{cite news|last1=Jackson|first1=Eric|title=The Wall on the margins of the Casco Viejo's memory|url=http://www.thepanamanews.com/2016/08/the-wall-on-the-margins-of-the-casco-viejos-memory/|access-date=15 January 2017|work=Panama News|date=August 22, 2016}}</ref> a pokopan je na Memorijalnom groblju Amador.<ref>{{cite web|url=http://mensual.prensa.com/mensual/contenido/2004/03/07/hoy/mosaico/1559863.html|title=Los líos de Amador|author=Ana Teresa Benjamín|date=7 March 2004|work=La Prensa|access-date=15 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20050118054654/http://mensual.prensa.com/mensual/contenido/2004/03/07/hoy/mosaico/1559863.html|archive-date=2005-01-18|url-status=dead}}</ref> Panamska javnost bila je ogorčena Lorenzovim pogubljenjem, a javno protivljenje dovelo je do toga da je ovo bilo posljednje službeno zabilježeno pogubljenje u Panami.<ref name="Hidi">{{cite news|author1=Hi.di. – The History Reporter|title=Death Penalty in Panama Put to the People|url=http://www.thepanamadigest.com/2010/03/death-penalty-in-panama-put-to-the-people/|access-date=15 January 2017|work=The Panama Digest|date=March 28, 2010}}</ref> Lorenzo je posthumno postao nacionalni junak, iako mnogi panamski Indijanci smatraju da je njegova smrt označila poraz njihove borbe za zemljišna i politička prava.<ref name="blood" /> Ipak, odjek je bio značajan jer se samo nekoliko mjeseci kasnije, Panama službeno [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije|odcijepila od Kolumbije]]. Liberali su ubrzo prihvatili takav rasplet,<ref name="Jackson2016">{{cite news|last1=Jackson|first1=Eric|title=Noriega: the important question is more about us than about him|url=http://www.thepanamanews.com/2016/05/editorials-noriega-and-us-and-investigating-phonies/|work=The Panama News|date=May 22, 2016}}</ref><ref name="Jackson2003"/> dok su Konzervativci na dugo vremena praktički izbrisani iz panamske politike.<ref name="Jackson2003"/> Danas se diljem Paname nalaze spomenici u čast Lorenzu, a [[Narodna skupština (Panama)|Narodna skupština]] je [[1966.]] godine formalno proglasila njegovo pogubljenje nepravednim,<ref name="Hidi"/> dok je gradonačelnik Paname [[2003.]] godine javno proklamirao njegovu nedužnost.<ref name="Jackson2003"/> == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{cite journal|last1=Becker|first1=Marc|title=Victoriano Lorenzo, the cholo guerrillero|journal=Canadian Journal of Latin American and Caribbean Studies|date=4 May 2014|volume=39|issue=2|pages=229–243|doi=10.1080/08263663.2014.1000149|s2cid=145390361|issn=0826-3663}} * {{cite journal|last1=Priestley|first1=George|title=Panama: Obstacles to Democracy and Sovereignty|journal=Radical History Review|date=1990|volume=48|page=91|url=http://rhr.dukejournals.org/content/1990/48/88.full.pdf|access-date=15 January 2017|issn=0163-6545}} * {{cite journal|last1=Walker|first1=Howard|title=Victoriano Lorenzo: A rebel with a cause|journal=The Visitor|date=May 2009|volume=15|issue=19|url=https://www.thevisitorpanama.com/New_Site/Visitor15-19/special_visitor.html|access-date=15 January 2017}}{{dead link|date=March 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} * Carles, Rubén Darío. ''Victoriano Lorenzo: el guerrillero de la tierra de los cholos''. Segunda edicion, R. de P., 1966. * Collard, Patrick, et al. "Murales, figuras, fronteras. Narrativa e historia en el Caribe y Centroamérica." ''Anclajes'' 155 (2004): 355-397. * García, B. P. "Mis memorias sobre el General Victoriano Lorenzo." ''Revista Cultural Lotería'' 470 (2007): 7-25. {{Authority control}} {{Životni vijek|NEPOZNATO|1903|Lorenzo, Victoriano}} [[Kategorija:Panamski političari]] [[Kategorija:Panamski vojskovođe]] [[Kategorija:Panamski Indijanci]] [[Kategorija:Revolucionari]] [[Kategorija:Preživjeli pokušaje atentata]] 943l949l317a6uncd8g8ct9bl00b8nh Wikipedija:Mjesec radničkog pokreta 2026./Statistika 4 4725742 42714064 42709171 2026-10-26T20:40:16Z Vipz-bot 331934 Ažuriranje statistike Mjeseca radničkog pokreta 2026. 42714064 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Panel za uređivačke akcije/styles.css"/> '''Zadnje ažuriranje:''' 2026-10-26 21:39 CET <div class="info-columns"> <div class="info-columns__col" id="new"> {{lažni odjeljak|sub=3|Novi članci}} <!-- BOT:NEW:START --> {| class="wikitable sortable" ! br. ! članak ! korisnik |- | 1. | [[Štrajk rudara u basenu Kolubara 2000.]] | [[Korisnik:Aca|Aca]] |- | 2. | [[Aleksej Stahanov]] | [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] |- | 3. | [[Vilim Bukšeg]] | [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] |- | 4. | [[Štrajk rudara u Trepči 1989.]] | [[Korisnik:Aca|Aca]] |- | 5. | [[Adelheid Popp]] | [[Korisnik:Vipz|Vipz]] |- | 6. | [[Hronologija radničkog pokreta, SKJ i SFRJ]] | [[Korisnik:Mmns21|Mmns21]] |} <!-- BOT:NEW:END --> </div> <div class="info-columns__col" id="expanded"> {{lažni odjeljak|sub=3|Prošireni članci}} <!-- BOT:EXPANDED:START --> {| class="wikitable sortable" ! br. ! članak ! korisnik |- | 1. | [[Haymarketska pobuna]] | [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] |- | 2. | [[Alija Sirotanović]] | [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] |} <!-- BOT:EXPANDED:END --> </div> </div> [[Kategorija:Mjesec radničkog pokreta 2026.| ]] m27jjh6of4hyl91gg30mjf0fyrdf2kj Departman Meza u Francuskoj 0 4726804 42713884 2026-10-26T12:37:26Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Meuse (departman)]] 42713884 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Meuse (departman)]] pnp0isf52gq9vc4ycboet27znxi16lc Departman Morbijan u Francuskoj 0 4726805 42713885 2026-10-26T12:39:37Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Morbihan]] 42713885 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Morbihan]] jeycbssh3z9gnj4qhen3yl0dxpjenrq Callocephalon fimbriatum 0 4726806 42713887 2026-10-26T12:42:43Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Callocephalon fimbriatum]] na [[Crvenoglavi kakadu]] 42713887 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Crvenoglavi kakadu]] kbs39bypbbcbcw2pjzlpbxyho3f5q6o Departman Mozel u Francuskoj 0 4726807 42713888 2026-10-26T12:42:54Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Moselle (departman)]] 42713888 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Moselle (departman)]] 6ebtc3urjamyloa3ad6xeiw0o81vsfj Nevr 0 4726808 42713889 2026-10-26T12:44:13Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Nevers]] 42713889 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Nevers]] id5umq45stcdlq8dn4fzd0c986npw00 Burgundy 0 4726809 42713890 2026-10-26T12:44:46Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Bourgogne]] 42713890 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Bourgogne]] 5nbx6g9sbr4tiiwjl3f52uobem9bkfp Departman Nijevr u Francuskoj 0 4726810 42713891 2026-10-26T12:45:30Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Nièvre]] 42713891 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Nièvre]] k6c8iddqo4omv1wrcs8sfjifqf3yd88 Sever (departman) 0 4726811 42713892 2026-10-26T12:46:44Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Nord (departman)]] 42713892 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Nord (departman)]] 9m8t26yjjykavh282s2r441gofn2i6e Sever Pa de Kale 0 4726812 42713893 2026-10-26T12:47:05Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Nord-Pas-de-Calais]] 42713893 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Nord-Pas-de-Calais]] eevp9we9k5nlvkh3kh9hq66wwoah1o8 Departman Orn u Francuskoj 0 4726813 42713894 2026-10-26T12:49:49Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Orne]] 42713894 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Orne]] byfsaaqfe0w5cpb4c2p7sj7saijodv6 Šablon:Taksonomija/Callocephalon 10 4726814 42713895 2026-10-26T12:52:54Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Crvenoglavi kakadu|Callocephalon |parent=Cacatuinae |extinct=<!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 42713895 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Crvenoglavi kakadu|Callocephalon |parent=Cacatuinae |extinct=<!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} fkx85imotib7oluagwzvmttt0g23jdt Šablon:Taksonomija/Cacatuinae 10 4726815 42713896 2026-10-26T12:53:34Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subfamilia |link=Cacatuinae |parent=Cacatuidae |extinct=<!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 42713896 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subfamilia |link=Cacatuinae |parent=Cacatuidae |extinct=<!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} dtb77eme951d0bqq92jmax1b51gnba6 Šablon:Taksonomija/Cacatuidae 10 4726816 42713898 2026-10-26T12:54:12Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Kakadu|Cacatuidae |parent=Cacatuoidea |extinct=<!--leave blank for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 42713898 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Kakadu|Cacatuidae |parent=Cacatuoidea |extinct=<!--leave blank for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} s9fhryi0o6p0b2kfi5affagxq164d9i 42713900 42713898 2026-10-26T12:54:22Z Edgar Allan Poe 29250 42713900 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Kakadui|Cacatuidae |parent=Cacatuoidea |extinct=<!--leave blank for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} dsbk1121f957pv6g6peexvy1n2ydaj0 Šablon:Taksonomija/Cacatuoidea 10 4726817 42713903 2026-10-26T12:56:42Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=superfamilia |link=Kakadui|Cacatuoidea |parent=Psittaciformes |extinct=<!--leave blank for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 42713903 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=superfamilia |link=Kakadui|Cacatuoidea |parent=Psittaciformes |extinct=<!--leave blank for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} redxv3lsr99dmf614yfb07j2m67s5lq Departman Pas-de-Calais u Francuskoj 0 4726818 42713904 2026-10-26T12:57:11Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Pas-de-Calais]] 42713904 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Pas-de-Calais]] k6q4jfsy3vny1yjgra1g4uw11w5jacu Šablon:Taksonomija/Psittaciformes 10 4726819 42713905 2026-10-26T12:57:34Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=ordo |link=Papigašice|Psittaciformes |parent=Psittacopasserae |refs={{cite journal |author=Alexander Suh |author2=Martin Paus |author3=Martin Kiefmann |author4=Gennady Churakov |author5=Franziska Anni Franke |author6=Jürgen Brosius |author7=Jan Ole Kriegs |author8=Jürgen Schmitz |name-list-style=amp |year=2011 |title=Mesozoic retroposons reveal parrots as the closest living relatives of passerine birds |journal=Nature Com... 42713905 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=ordo |link=Papigašice|Psittaciformes |parent=Psittacopasserae |refs={{cite journal |author=Alexander Suh |author2=Martin Paus |author3=Martin Kiefmann |author4=Gennady Churakov |author5=Franziska Anni Franke |author6=Jürgen Brosius |author7=Jan Ole Kriegs |author8=Jürgen Schmitz |name-list-style=amp |year=2011 |title=Mesozoic retroposons reveal parrots as the closest living relatives of passerine birds |journal=[[Nature Communications]] |volume=2 |page=443 |doi=10.1038/ncomms1448 |doi-access=free|pmid=21863010 |pmc=3265382 |ref=Suh |issue=8|bibcode=2011NatCo...2..443S }} }} ka1nd0inu6rlgv356yqj1mm4iiiiqw8 Šablon:Taksonomija/Psittacopasserae 10 4726820 42713906 2026-10-26T12:58:06Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Psittacopasseres |parent=Eufalconimorphae |extinct= |refs={{Cite journal |last=Sangster |first=George |last2=Braun |first2=Edward L. |last3=Johansson |first3=Ulf S. |last4=Kimball |first4=Rebecca T. |last5=Mayr |first5=Gerald |last6=Suh |first6=Alexander |date=2022-01-01 |title=Phylogenetic definitions for 25 higher-level clade names of birds |url=https://www.sciencedirect.com/sc... 42713906 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Psittacopasseres |parent=Eufalconimorphae |extinct= |refs={{Cite journal |last=Sangster |first=George |last2=Braun |first2=Edward L. |last3=Johansson |first3=Ulf S. |last4=Kimball |first4=Rebecca T. |last5=Mayr |first5=Gerald |last6=Suh |first6=Alexander |date=2022-01-01 |title=Phylogenetic definitions for 25 higher-level clade names of birds |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2053716622000238 |journal=Avian Research |volume=13 |article-number=100027 |doi=10.1016/j.avrs.2022.100027 |issn=2053-7166}} }} 022btjdy9ayna8841usshoyvzyqqifb Šablon:Taksonomija/Eufalconimorphae 10 4726821 42713907 2026-10-26T12:58:35Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Eufalconimorphae |parent=Australaves |extinct= |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 42713907 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Eufalconimorphae |parent=Australaves |extinct= |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 4rk3wt164as6vy7xayeo367jos5i8ap Departman Pij de Dom u Francuskoj 0 4726822 42713908 2026-10-26T12:59:04Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Puy-de-Dôme]] 42713908 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Puy-de-Dôme]] 185qxkiafm5qadxgx6u0u4m2v92m6j4 Šablon:Taksonomija/Australaves 10 4726823 42713909 2026-10-26T12:59:14Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Australaves |parent=Telluraves |extinct= |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 42713909 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Australaves |parent=Telluraves |extinct= |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 397ir4hag3ab14oheelkkouf3hemtj1 Šablon:Taksonomija/Telluraves 10 4726824 42713910 2026-10-26T12:59:49Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Telluraves |parent=Passerea |extinct= |refs= }} 42713910 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Telluraves |parent=Passerea |extinct= |refs= }} ppybymler5vinep0wwsajoxbdfrqt65 Šablon:Taksonomija/Passerea 10 4726825 42713911 2026-10-26T13:00:15Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=cladus |link=Passerea |parent=Neoaves |extinct= |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 42713911 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=cladus |link=Passerea |parent=Neoaves |extinct= |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} jnsbndxhk7ha5umh2f40mawnfk92md1 Šablon:Taksonomija/Neoaves 10 4726826 42713912 2026-10-26T13:00:49Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=cladus |link=Passerea |parent=Neoaves |extinct= |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 42713912 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=cladus |link=Passerea |parent=Neoaves |extinct= |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} jnsbndxhk7ha5umh2f40mawnfk92md1 42713913 42713912 2026-10-26T13:01:16Z Edgar Allan Poe 29250 42713913 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=cladus |link=Neoaves |parent=Neognathae }} 6n8apzl7gur3sj1ziaaqn8t97ngc3vb Šablon:Taksonomija/Neognathae 10 4726827 42713914 2026-10-26T13:02:06Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=infraclassis |link=Neognathae |parent=Aves |refs={{cite taxon|IOC|title=Screamers, ducks, geese, swans |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/waterfowl/ |version=15.1 |access-date=18 August 2025}} }} 42713914 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=infraclassis |link=Neognathae |parent=Aves |refs={{cite taxon|IOC|title=Screamers, ducks, geese, swans |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/waterfowl/ |version=15.1 |access-date=18 August 2025}} }} 15pdsiv16qruj9mux4ls4gzp9kfvios Departman Gornji Pirineji u Francuskoj 0 4726828 42713915 2026-10-26T13:02:29Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Hautes-Pyrénées]] 42713915 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Hautes-Pyrénées]] 1yfbu7j3ppuh3xlmutytiw2yluvmqen Šablon:Taksonomija/Aves 10 4726829 42713916 2026-10-26T13:02:48Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=classis |link=Ptica|Aves |parent=Ornithurae/skip }} 42713916 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=classis |link=Ptica|Aves |parent=Ornithurae/skip }} 1tva7i5ub79cyxiacbexa0ug6cy05s7 Šablon:Taksonomija/Ornithurae/skip 10 4726830 42713917 2026-10-26T13:03:21Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude><!--The skip here is to prevent [[Bird]]'s taxobox from having dinosaur stuff in it; only used by [[Bird]]-->{{pp-template}}{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |same_as=Ornithurae |parent=Theropoda/skip }} 42713917 wikitext text/x-wiki <noinclude><!--The skip here is to prevent [[Bird]]'s taxobox from having dinosaur stuff in it; only used by [[Bird]]-->{{pp-template}}{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |same_as=Ornithurae |parent=Theropoda/skip }} g768l6b7uxuzv3lm82if3m4qqfrk4tp Perpinjan 0 4726831 42713918 2026-10-26T13:04:25Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Perpignan]] 42713918 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Perpignan]] 84zadjolbtt7vd5kh0ghs47q77pa92l Šablon:Taksonomija/Ornithurae 10 4726832 42713919 2026-10-26T13:04:36Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Ornithurae |parent=Ornithuromorpha }} 42713919 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Ornithurae |parent=Ornithuromorpha }} e9a04a1sy342csj0b9w9gpdonjc97ts Departman Pyrénées-Orientales u Francuskoj 0 4726833 42713920 2026-10-26T13:04:46Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Pyrénées-Orientales]] 42713920 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Pyrénées-Orientales]] kk31im0emvaujw1dmm1okec8sblvl4d Šablon:Taksonomija/Theropoda/skip 10 4726834 42713921 2026-10-26T13:05:37Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=cladus |link=Theropoda |parent=Dinosauria/skip |refs= }} 42713921 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=cladus |link=Theropoda |parent=Dinosauria/skip |refs= }} id15vpcei6wdzw2g7t6q7voyhyop46k Departman Istočni Pirineji u Francuskoj 0 4726835 42713922 2026-10-26T13:06:05Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Pyrénées-Orientales]] 42713922 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Pyrénées-Orientales]] kk31im0emvaujw1dmm1okec8sblvl4d Šablon:Taksonomija/Dinosauria/skip 10 4726836 42713923 2026-10-26T13:06:23Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=cladus |link=Dinosauri|Dinosauria |parent=Avemetatarsalia/skip |refs= }} 42713923 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=cladus |link=Dinosauri|Dinosauria |parent=Avemetatarsalia/skip |refs= }} dp9r0ydcnysvfil26cw9rm9tmleuetf Šablon:Taksonomija/Avemetatarsalia/skip 10 4726837 42713924 2026-10-26T13:06:56Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude><!--This template, whose immediate child is Dinosauria/skip, prevents Class Aves and Class Reptilia both appearing in a taxobox-->{{High-use}}</noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Avemetatarsalia |parent=Archosauria/skip }} 42713924 wikitext text/x-wiki <noinclude><!--This template, whose immediate child is Dinosauria/skip, prevents Class Aves and Class Reptilia both appearing in a taxobox-->{{High-use}}</noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Avemetatarsalia |parent=Archosauria/skip }} 6j3n9cydxw7kds04vendhq9z7kcz2bj Šablon:Taksonomija/Archosauria/skip 10 4726838 42713925 2026-10-26T13:07:35Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |same as=Archosauria |parent=Sauropsida }} 42713925 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{High-use}} </noinclude>{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |same as=Archosauria |parent=Sauropsida }} 4902f82s6dxv27snfqoxdk2irsf49vz Tarn (departman) 0 4726839 42713927 2026-10-26T13:09:12Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Tarn]] 42713927 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Tarn]] jbrb3pndtpka0q7sebfzldh0zusgl0m Departman Donja Rajna u Francuskoj 0 4726840 42713929 2026-10-26T13:10:43Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Bas-Rhin (departman)]] 42713929 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Bas-Rhin (departman)]] suhretbw8xnypn07nyzkkcevoh3np18 Donja Rajna 0 4726841 42713934 2026-10-26T13:14:58Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Bas-Rhin (departman)]] 42713934 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Bas-Rhin (departman)]] suhretbw8xnypn07nyzkkcevoh3np18 Колмар 0 4726842 42713936 2026-10-26T13:17:32Z Kontributor 2K 192569 Kontributor 2K premješta stranicu [[Колмар]] na [[Kolmar]]: Latinica 42713936 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Kolmar]] s6nzxeex6uhkuwy36fcl59uvhec7ovo 42713937 42713936 2026-10-26T13:17:51Z Kontributor 2K 192569 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Kolmar]] na [[Colmar]] 42713937 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Colmar]] 7f9ojq86sv2vlz0d2ownwnesp8yx4lx Departman Gornja Rajna 0 4726843 42713938 2026-10-26T13:18:06Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Haut-Rhin]] 42713938 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Haut-Rhin]] 2qcfyx8mp5vu8v0gxberiuybwieiis2 Departman Gornja Rajna u Francuskoj 0 4726844 42713939 2026-10-26T13:19:12Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Haut-Rhin]] 42713939 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Haut-Rhin]] 2qcfyx8mp5vu8v0gxberiuybwieiis2 Gornja Rajna (departman) 0 4726845 42713940 2026-10-26T13:19:36Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Haut-Rhin]] 42713940 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Haut-Rhin]] 2qcfyx8mp5vu8v0gxberiuybwieiis2 Departman Rona u Francuskoj 0 4726846 42713942 2026-10-26T13:21:09Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Rhône (departman)]] 42713942 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Rhône (departman)]] bm1kign5s3cu6gxinyy8mfl9xo0olee Métropole de Lyon 0 4726847 42713943 2026-10-26T13:24:38Z Kontributor 2K 192569 #PREUSMJERI [[Lyon]] - in the meantime 42713943 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lyon]] msr2ivn3szpxrd29gx9rf40u5yzmaxq Saona 0 4726848 42713945 2026-10-26T13:29:04Z Kontributor 2K 192569 rijeka 42713945 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Saône]] scy7ggf3u4yg253r9w1tmbl21hn5h1b Departman Sarthe u Francuskoj 0 4726849 42713947 2026-10-26T13:31:08Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Sarthe]] 42713947 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Sarthe]] f6gq42e5o2e6hnuprvk6tv7t2m46xxi Departman Sart u Francuskoj 0 4726850 42713948 2026-10-26T13:32:12Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Sarthe]] 42713948 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Sarthe]] f6gq42e5o2e6hnuprvk6tv7t2m46xxi Departman Gornja Savoja u Francuskoj 0 4726851 42713953 2026-10-26T13:39:01Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Haute-Savoie]] 42713953 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Haute-Savoie]] jerjjk1nl735grb9y7zfkz0mkmpakv2 Mon Blan 0 4726852 42713955 2026-10-26T13:42:20Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Mont Blanc]] 42713955 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Mont Blanc]] ggbmpzua81ddzrittplhv0e4p9xu2f8 Departman Primorska Sena u Francuskoj 0 4726853 42713958 2026-10-26T13:49:02Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Seine-Maritime]] 42713958 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Seine-Maritime]] s6ux7ppojf6apem0jrkedcersh10xr1 Melen 0 4726854 42713959 2026-10-26T13:50:29Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Melun]] 42713959 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Melun]] ez80pv2si4xtcq4ryfmfiq7yv0r51kl Departman Ivlen u Francuskoj 0 4726855 42713960 2026-10-26T13:52:45Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Yvelines]] 42713960 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Yvelines]] omy89tbtcn600jejpkfywkg70xuej0y Nior 0 4726856 42713962 2026-10-26T13:54:38Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Niort]] 42713962 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Niort]] b92wcsp4y3tdawm5nutn5g7n3f4sbqk Departman De Sevr u Francuskoj 0 4726857 42713963 2026-10-26T13:55:44Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Deux-Sèvres]] 42713963 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Deux-Sèvres]] nti4beg2kt2fw7pvhts6939kohodbqy Sen Kentin 0 4726858 42713965 2026-10-26T13:58:28Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Saint-Quentin, Aisne]] 42713965 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Saint-Quentin, Aisne]] 6e4old7dkurqffp98sebtsyrpq9uvpj Departman Tarn u Francuskoj 0 4726859 42713967 2026-10-26T14:01:35Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Tarn]] 42713967 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Tarn]] jbrb3pndtpka0q7sebfzldh0zusgl0m Tulon 0 4726860 42713969 2026-10-26T14:03:23Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Toulon]] 42713969 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Toulon]] 3hzcxugngl71chen947poisdtdh120x Departman Var u Francuskoj 0 4726861 42713970 2026-10-26T14:04:12Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Var (departman)]] 42713970 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Var (departman)]] 9dru4fynel7qaik8kb0w7c6y18vjndg La Roš sir Jon 0 4726862 42713971 2026-10-26T14:07:02Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[La Roche-sur-Yon]] 42713971 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[La Roche-sur-Yon]] sxwzzih067mukvm3a4q39yjkssxvzfk Departman Vandeja u Francuskoj 0 4726863 42713972 2026-10-26T14:07:30Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Vendée]] 42713972 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Vendée]] 51h3qk1k6rvnwjc5fu685nk0qqvinfj Departman Eson u Francuskoj 0 4726864 42713976 2026-10-26T14:17:04Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Essonne (departman)]] 42713976 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Essonne (departman)]] lkblvxwfnxxixxj1m4jql5pi2iqgx1g Nanter 0 4726865 42713977 2026-10-26T14:18:26Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Nanterre]] 42713977 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Nanterre]] reeikrjj03ijidsnsmrch2yz2xitmdh Departman Hauts-de-Seine u Francuskoj 0 4726866 42713978 2026-10-26T14:18:48Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Hauts-de-Seine]] 42713978 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Hauts-de-Seine]] lpe3jaemem0uvsfmbwc2nfnreit0alr Departman Gornja Sena u Francuskoj 0 4726867 42713979 2026-10-26T14:20:30Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Hauts-de-Seine]] 42713979 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Hauts-de-Seine]] lpe3jaemem0uvsfmbwc2nfnreit0alr Bobinji 0 4726868 42713980 2026-10-26T14:22:38Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Bobigny]] 42713980 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Bobigny]] cf8d4ljyjmu28hds8m2hojwyy15ficc Departman Seine-Saint-Denis u Francuskoj 0 4726869 42713981 2026-10-26T14:23:04Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Seine-Saint-Denis]] 42713981 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Seine-Saint-Denis]] 5bo9pp9x8amxfobgr5shq8cthaskvik Departman Sena Sen Deni u Francuskoj 0 4726870 42713982 2026-10-26T14:23:20Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Seine-Saint-Denis]] 42713982 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Seine-Saint-Denis]] 5bo9pp9x8amxfobgr5shq8cthaskvik Departman Val-de-Marne u Francuskoj 0 4726871 42713985 2026-10-26T14:28:35Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Val-de-Marne]] 42713985 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Val-de-Marne]] folc19391070lfmdty61frvdufnbb77 Kretej (grad) 0 4726872 42713986 2026-10-26T14:29:55Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Créteil]] 42713986 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Créteil]] kgd8mxtsxmnhqzv7ngc974il6m5y9r0 Departman Dolina Marne u Francuskoj 0 4726873 42713988 2026-10-26T14:31:36Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Val-de-Marne]] 42713988 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Val-de-Marne]] folc19391070lfmdty61frvdufnbb77 Nožan na Marni 0 4726874 42713990 2026-10-26T14:35:40Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Nogent-sur-Marne]] 42713990 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Nogent-sur-Marne]] j63fge7lgsy8nvwh3us78w2220j79ak Pontoaz 0 4726875 42713992 2026-10-26T14:37:50Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Pontoise]] 42713992 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Pontoise]] 85gw4fujzfruk5ycrxmon7j421e9zoi Departman Val-d'Oise u Francuskoj 0 4726876 42713993 2026-10-26T14:38:15Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Val-d'Oise]] 42713993 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Val-d'Oise]] 06xn00iuzm933jg1jspuzacnbc3iozc Departman Dolina Oaze u Francuskoj 0 4726877 42713994 2026-10-26T14:38:30Z Kontributor 2K 192569 Preusmjereno na [[Val-d'Oise]] 42713994 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Val-d'Oise]] 06xn00iuzm933jg1jspuzacnbc3iozc Kserofit 0 4726878 42713997 2026-10-26T14:55:15Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Kserofiti]] 42713997 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Kserofiti]] 5np03fvwn0q5iamulon3uaqgu8sqzu9 Ombrofob 0 4726879 42713999 2026-10-26T14:56:10Z Duma 16555 Nova stranica: '''Ombrofob''' ili '''ombrofobna biljka''' (od [[grčki jezik|grčkog]] ὄμβρος - ''ombros'', "oluja kiše"<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Do%29%2Fmbros1 ὄμβρος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> i φόβος - ''fobos'', "strah"<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dfo%2Fbos φόβος], Henry George Lid... 42713999 wikitext text/x-wiki '''Ombrofob''' ili '''ombrofobna biljka''' (od [[grčki jezik|grčkog]] ὄμβρος - ''ombros'', "oluja kiše"<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Do%29%2Fmbros1 ὄμβρος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> i φόβος - ''fobos'', "strah"<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dfo%2Fbos φόβος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref>) je [[biljka]] koja ne može podnijeti mnogo [[kiša|kiše]]. Sličan termin su [[kserofil]] i [[kserofit]]. '''Ombrofil''' ili '''ombrofilna biljka''' je biljka koja uspijeva u obilnim količinama kiše. Te termine uveo je botaničar [[Julius Wiesner]] u 19. vijeku nakon što je identificirao dva ekstremna tipa biljaka - ombrofobe i ombrofile. Kserofiti su obično ombrofobni.<ref>Eugenius Warming, [https://books.google.com/books?id=OA2sDEPuqOMC&dq=%22ombrophobous%22&pg=PA32 Ekologija biljaka; Uvod u proučavanje biljnih zajednica]</ref> == Reference == {{reflist}} [[Kategorija:Fiziologija biljaka]] 351pd2dr2nv4j6xk41dmbb4iwh1bjf8 Ombrofobi 0 4726880 42714000 2026-10-26T14:56:22Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ombrofob]] 42714000 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ombrofob]] 7b9ufim8orgrs4pmni9hcbhgteidlj7 Ombrofobnost 0 4726881 42714001 2026-10-26T14:56:32Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ombrofob]] 42714001 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ombrofob]] 7b9ufim8orgrs4pmni9hcbhgteidlj7 Ombrofobija 0 4726882 42714002 2026-10-26T14:56:51Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ombrofob]] 42714002 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ombrofob]] 7b9ufim8orgrs4pmni9hcbhgteidlj7 Ombrofobna biljka 0 4726883 42714003 2026-10-26T14:57:02Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ombrofob]] 42714003 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ombrofob]] 7b9ufim8orgrs4pmni9hcbhgteidlj7 Ombrofobne biljke 0 4726884 42714004 2026-10-26T14:57:13Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ombrofob]] 42714004 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ombrofob]] 7b9ufim8orgrs4pmni9hcbhgteidlj7 Ombrofil 0 4726885 42714005 2026-10-26T14:57:27Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ombrofob]] 42714005 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ombrofob]] 7b9ufim8orgrs4pmni9hcbhgteidlj7 Ombrofili 0 4726886 42714006 2026-10-26T14:57:39Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ombrofob]] 42714006 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ombrofob]] 7b9ufim8orgrs4pmni9hcbhgteidlj7 Ombrofilija 0 4726887 42714007 2026-10-26T14:58:08Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ombrofob]] 42714007 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ombrofob]] 7b9ufim8orgrs4pmni9hcbhgteidlj7 Ombrofilnost 0 4726888 42714008 2026-10-26T14:58:26Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ombrofob]] 42714008 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ombrofob]] 7b9ufim8orgrs4pmni9hcbhgteidlj7 Ombrofilna biljka 0 4726889 42714009 2026-10-26T14:58:41Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ombrofob]] 42714009 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ombrofob]] 7b9ufim8orgrs4pmni9hcbhgteidlj7 Ombrofilne biljke 0 4726890 42714010 2026-10-26T14:58:52Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ombrofob]] 42714010 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ombrofob]] 7b9ufim8orgrs4pmni9hcbhgteidlj7 Inuitski bubnjarski ples i pjevanje 0 4726891 42714015 2026-10-26T15:26:09Z Zavičajac 76707 Nova stranica: {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Inuitski bubnjarski ples i pjesma |slika = |godina = 2008. |regija = Amerika |id = 01696 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/inuit-drum-dancing-and-singing-01696 |država = {{flag|Danska}} }} '''Inuitski bubnjarski ples i pjesma''' autohtoni je oblik [[Inuiti|inuitskog]] umjetničkog izražavanja i [[Muzika|muzike]] na [[Grenland]]u. Često se izvodi tokom državnih praznika, svečanih proslava i... 42714015 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Inuitski bubnjarski ples i pjesma |slika = |godina = 2008. |regija = Amerika |id = 01696 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/inuit-drum-dancing-and-singing-01696 |država = {{flag|Danska}} }} '''Inuitski bubnjarski ples i pjesma''' autohtoni je oblik [[Inuiti|inuitskog]] umjetničkog izražavanja i [[Muzika|muzike]] na [[Grenland]]u. Često se izvodi tokom državnih praznika, svečanih proslava i društvenih događanja, pojedinačno, grupno ili u okviru šireg muzičkog sastava. Tokom bubnjarskog plesa, izvođač lagano savija koljena, blago se naginjući naprijed. Bubanj, ili qilaat, podiže se i spušta u različitim smjerovima, a štap od kosti ili drveta ritmički udara o okvir bubnja kako bi proizveo oštar, odjekujući ritam. Bubnjarska pjesma je [[Lirika|lirska]] naracija iz svakodnevnog života, a uobičajene teme uključuju ljubav, čežnju, humor i lov. Za grenlandske Inuite, ples na bubnjevima i pjevanje utjelovljuju zajednički identitet i osjećaj zajedništva, kao i sredstvo za stvaranje kontinuiteta između prošlosti i sadašnjosti. Ti se običaji na Grenlandu doživljavaju kao simboli jednakosti i univerzalno se prepoznaju kao da pripadaju svima, bez obzira na dob, spol, društveni status ili političke stavove. == Nematerijalna kulturna baština == Inuitski bubnjarski plesovi i pjesme upisani su u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa Danske.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/inuit-drum-dancing-and-singing-01696 UNESCO: Inuitski bubnjarski plesovi i pjesme - Pristupljeno, 19. oktobar 2026]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 16. zasjedanju koje je održano od 13. do 18. decembra 2021. god. elektronskim putem [[Istanbul]]u, [[Turska]].<ref name="peru">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/denmark-DK |title= Nematerijalna kulturna baština u Peruu |work= UNESCO |access-date= 19. oktobar 2026.}}{{en}}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Inuiti]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Danskoj]] o0vvalxiou5zfxm84uugagkyo7xa2ya Kakadu 0 4726892 42714016 2026-10-26T15:34:33Z Edgar Allan Poe 29250 Preusmjereno na [[Kakadui]] 42714016 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Kakadui]] h3xpp41g5lgx9x8p7sc0w2s12tc1k25 Bosanskohercegovački endemi 0 4726893 42714026 2026-10-26T15:41:31Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Bosanskohercegovački endemi]] na [[Lista endemskih vrsta Bosne i Hercegovine]] 42714026 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista endemskih vrsta Bosne i Hercegovine]] gj8sajtp9ed3ottjyin46f7gui2kndv Kategorija:Endemske vrste Australije 14 4726894 42714028 2026-10-26T15:42:31Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: [[Kategorija:Biota Australije]] [[Kategorija:Endemske vrste po državama|Australija]] 42714028 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Biota Australije]] [[Kategorija:Endemske vrste po državama|Australija]] 33gdgslq525ev8fi5yj6ucm65b6h7rt Hronologija radničkog pokreta, SKJ i SFRJ 0 4726895 42714045 2026-10-26T19:00:26Z Mmns21 94010 Nova stranica: [[Datoteka:ICC Logo.svg|desno|mini|100p|Amblem Radničkog pokreta]] [[Datoteka:Emblem of the SKJ (Cyrillic).svg|desno|mini|100p|Amblem [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]]]] [[Datoteka:Emblem of Yugoslavia (1943–1963).svg|desno|mini|100p|[[Grb Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Grb FNR Jugoslavije]]]] '''Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije, Saveza komunista Jugoslavije i Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije''' daje... 42714045 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:ICC Logo.svg|desno|mini|100p|Amblem Radničkog pokreta]] [[Datoteka:Emblem of the SKJ (Cyrillic).svg|desno|mini|100p|Amblem [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]]]] [[Datoteka:Emblem of Yugoslavia (1943–1963).svg|desno|mini|100p|[[Grb Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Grb FNR Jugoslavije]]]] '''Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije, Saveza komunista Jugoslavije i Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije''' daje pregled događaja vezanih za: * razvoj [[Radnički pokret|radničkog pokreta]] kod [[Južni Slaveni|južnoslavenskih naroda]], kao i [[Međunarodni radnički pokret|međunarodnog radničkog pokreta]], od polovine 19. veka do 1919. * razvoj ideje [[Jugoslavenstvo|jugoslavenstva]] kod južnoslavenskih naroda, od polovine 19. veka do 1918. * [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističku partiju Jugoslavije]] (KPJ), odnosno [[Savez komunista Jugoslavije]] (SKJ), od 1919. do 1990. * [[Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodilačku borbu naroda Jugoslavije]] od 1941. do 1945. * [[Demokratska Federativna Jugoslavija|Demokratsku Federativnu Jugoslaviju]] (DFJ), Federativnu Narodnu Republiku Jugoslaviju (FNRJ), odnosno [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističku Federativnu Republiku Jugoslaviju]] (SFRJ), od 1945. do 1992. godine. Zbog obimnosti, hronologija je podeljena na sledeće članke: * '''Hronologija radničkog pokreta kod južnoslavenskih naroda (do 1919)''' ** [[Hronologija radničkog pokreta kod južnoslavenskih naroda do 1879.|Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije do 1879.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta kod južnoslavenskih naroda 1880—1899.|Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1880. do 1899.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta kod južnoslavenskih naroda 1900—1904.|Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1900. do 1904.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta kod južnoslavenskih naroda 1905—1909.|Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1905. do 1909.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta kod južnoslavenskih naroda 1910—1918.|Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1910. do 1918.]] * '''Hronologija radničkog pokreta i Komunističke partije Jugoslavije (1919—1941)''' ** [[Hronologija radničkog pokreta i SRPJ(k) 1919.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1920.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1921.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1922.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1923.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1924.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1925.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1926.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1927.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1928.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1929.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1930.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1931.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1932.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1933.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1934.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1935.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1936.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1937.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1938.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1939.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1940.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1941.]] * '''[[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe naroda Jugoslavije|Hronologija Narodnooslobodilačke borbe (1941—1945)]]''' ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1941.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1942.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1943.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1944.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1945.]] * '''Hronologija Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije i Saveza komunista Jugoslavije (1945—1992)''' ** [[Hronologija DFJ i KPJ 1945.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1946.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1947.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1948.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1949.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1950.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1951.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1952.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1953.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1954.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1955.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1956.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1957.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1958.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1959.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1960.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1961.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1962.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1963.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1964.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1965.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1966.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1967.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1968.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1969.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1970.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1971.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1972.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1973.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1974.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1975.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1976.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1977.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1978.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1979.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1980.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1981.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1982.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1983.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1984.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1985.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1986.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1987.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1988.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1989.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1990.]] ** [[Hronologija SFRJ 1991-92.]] == Literatura == {{Refbegin}} * {{Cite book|ref={{harvid|Pregled istorije SKJ|1963}}|title=Pregled istorije Saveza komunista Jugoslavije|year=1963|publisher=Institut za izučavanje radničkog pokreta|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=54157575}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija NOB|1963}}|title=Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941—1945.|year=1963|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50018311}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija Tito|1963}}|title=Hronologija revolucionarne delatnosti Josipa Broza Tita|year=1978|publisher=Export-press|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50094343}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 1|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919—1979. tom I 1919—1941.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=1539739342}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 2|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919—1979. tom II 1941—1945.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=49272583}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 3|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919—1979. tom III 1945—1979.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=1539739598}} * {{Cite book|ref={{harvid|Istorija SKJ|1985}}|title=Istorija Saveza komunista Jugoslavije|year=1985|publisher=Izdavački centar „Komunist”; Narodna knjiga; Rad|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=68649479}} * {{Cite book|ref={{harvid|Istorija Srbije|2004}}|title=Moderna srpska država 1804-2004 — hronologija|year=2004|publisher=Istorijski arhiv Beograda|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=119075084}} {{Refend}} [[Kategorija:Radnički pokret Jugoslavije]] [[Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] [[Kategorija:Hronologija radničkog pokreta i KP Jugoslavije|*]] [[Kategorija:Hronologija SFRJ|*]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] 747uqyibgyzn777k5uxf8t9uf6ehma0 42714068 42714045 2026-10-26T21:28:31Z Vipz 151311 42714068 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Red flag waving.svg|desno|mini|100p|[[Crvena zastava]] - univerzalni simbol radničkog pokreta]] [[Datoteka:Emblem of the SKJ.svg|desno|mini|100p|Amblem [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]]]] [[Datoteka:Emblem of Yugoslavia (1963–1992).svg|desno|mini|100p|[[Grb Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Grb SFR Jugoslavije]]]] '''Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije, Saveza komunista Jugoslavije i Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije''' daje pregled događaja vezanih za: * razvoj [[Radnički pokret|radničkog pokreta]] kod [[Južni Slaveni|južnoslavenskih naroda]], kao i [[Međunarodni radnički pokret|međunarodnog radničkog pokreta]], od polovine 19. veka do 1919. * razvoj ideje [[Jugoslavenstvo|jugoslavenstva]] kod južnoslavenskih naroda, od polovine 19. veka do 1918. * [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističku partiju Jugoslavije]] (KPJ), odnosno [[Savez komunista Jugoslavije]] (SKJ), od 1919. do 1990. * [[Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodilačku borbu naroda Jugoslavije]] od 1941. do 1945. * [[Demokratska Federativna Jugoslavija|Demokratsku Federativnu Jugoslaviju]] (DFJ), Federativnu Narodnu Republiku Jugoslaviju (FNRJ), odnosno [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističku Federativnu Republiku Jugoslaviju]] (SFRJ), od 1945. do 1992. godine. Zbog obimnosti, hronologija je podeljena na sledeće članke: * '''Hronologija radničkog pokreta kod južnoslavenskih naroda (do 1919)''' ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije do 1879.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1880. do 1899.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1900. do 1904.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1905. do 1909.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1910. do 1918.]] * '''Hronologija radničkog pokreta i Komunističke partije Jugoslavije (1919–1941)''' ** [[Hronologija radničkog pokreta i SRPJ(k) 1919.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1920.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1921.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1922.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1923.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1924.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1925.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1926.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1927.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1928.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1929.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1930.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1931.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1932.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1933.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1934.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1935.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1936.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1937.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1938.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1939.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1940.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1941.]] * '''[[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe naroda Jugoslavije|Hronologija Narodnooslobodilačke borbe (1941–1945)]]''' ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1941.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1942.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1943.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1944.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1945.]] * '''Hronologija Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije i Saveza komunista Jugoslavije (1945–1992)''' ** [[Hronologija DFJ i KPJ 1945.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1946.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1947.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1948.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1949.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1950.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1951.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1952.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1953.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1954.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1955.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1956.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1957.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1958.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1959.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1960.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1961.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1962.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1963.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1964.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1965.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1966.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1967.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1968.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1969.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1970.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1971.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1972.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1973.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1974.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1975.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1976.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1977.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1978.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1979.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1980.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1981.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1982.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1983.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1984.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1985.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1986.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1987.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1988.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1989.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1990.]] ** [[Hronologija SFRJ 1991.]] ** [[Hronologija SFRJ 1992.]] == Literatura == {{Refbegin}} * {{Cite book|ref={{harvid|Pregled istorije SKJ|1963}}|title=Pregled istorije Saveza komunista Jugoslavije|year=1963|publisher=Institut za izučavanje radničkog pokreta|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=54157575}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija NOB|1963}}|title=Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941–1945.|year=1963|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50018311}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija Tito|1963}}|title=Hronologija revolucionarne delatnosti Josipa Broza Tita|year=1978|publisher=Export-press|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50094343}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 1|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919–1979. tom I 1919–1941.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=1539739342}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 2|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919–1979. tom II 1941–1945.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=49272583}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 3|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919–1979. tom III 1945–1979.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=1539739598}} * {{Cite book|ref={{harvid|Istorija SKJ|1985}}|title=Istorija Saveza komunista Jugoslavije|year=1985|publisher=Izdavački centar „Komunist”; Narodna knjiga; Rad|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=68649479}} * {{Cite book|ref={{harvid|Istorija Srbije|2004}}|title=Moderna srpska država 1804-2004 – hronologija|year=2004|publisher=Istorijski arhiv Beograda|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=119075084}} {{Refend}} [[Kategorija:Radnički pokret Jugoslavije]] [[Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] [[Kategorija:Hronologija radničkog pokreta i KP Jugoslavije|*]] [[Kategorija:Hronologija SFRJ|*]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] 4rg22x5vikw2317ng2saf29pqdn3oy5 42714069 42714068 2026-10-26T21:33:30Z Vipz 151311 /* Literatura */ 42714069 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Red flag waving.svg|desno|mini|100p|[[Crvena zastava]] - univerzalni simbol radničkog pokreta]] [[Datoteka:Emblem of the SKJ.svg|desno|mini|100p|Amblem [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]]]] [[Datoteka:Emblem of Yugoslavia (1963–1992).svg|desno|mini|100p|[[Grb Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Grb SFR Jugoslavije]]]] '''Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije, Saveza komunista Jugoslavije i Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije''' daje pregled događaja vezanih za: * razvoj [[Radnički pokret|radničkog pokreta]] kod [[Južni Slaveni|južnoslavenskih naroda]], kao i [[Međunarodni radnički pokret|međunarodnog radničkog pokreta]], od polovine 19. veka do 1919. * razvoj ideje [[Jugoslavenstvo|jugoslavenstva]] kod južnoslavenskih naroda, od polovine 19. veka do 1918. * [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističku partiju Jugoslavije]] (KPJ), odnosno [[Savez komunista Jugoslavije]] (SKJ), od 1919. do 1990. * [[Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodilačku borbu naroda Jugoslavije]] od 1941. do 1945. * [[Demokratska Federativna Jugoslavija|Demokratsku Federativnu Jugoslaviju]] (DFJ), Federativnu Narodnu Republiku Jugoslaviju (FNRJ), odnosno [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističku Federativnu Republiku Jugoslaviju]] (SFRJ), od 1945. do 1992. godine. Zbog obimnosti, hronologija je podeljena na sledeće članke: * '''Hronologija radničkog pokreta kod južnoslavenskih naroda (do 1919)''' ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije do 1879.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1880. do 1899.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1900. do 1904.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1905. do 1909.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1910. do 1918.]] * '''Hronologija radničkog pokreta i Komunističke partije Jugoslavije (1919–1941)''' ** [[Hronologija radničkog pokreta i SRPJ(k) 1919.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1920.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1921.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1922.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1923.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1924.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1925.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1926.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1927.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1928.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1929.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1930.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1931.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1932.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1933.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1934.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1935.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1936.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1937.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1938.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1939.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1940.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1941.]] * '''[[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe naroda Jugoslavije|Hronologija Narodnooslobodilačke borbe (1941–1945)]]''' ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1941.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1942.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1943.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1944.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1945.]] * '''Hronologija Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije i Saveza komunista Jugoslavije (1945–1992)''' ** [[Hronologija DFJ i KPJ 1945.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1946.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1947.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1948.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1949.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1950.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1951.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1952.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1953.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1954.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1955.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1956.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1957.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1958.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1959.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1960.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1961.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1962.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1963.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1964.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1965.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1966.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1967.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1968.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1969.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1970.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1971.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1972.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1973.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1974.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1975.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1976.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1977.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1978.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1979.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1980.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1981.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1982.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1983.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1984.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1985.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1986.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1987.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1988.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1989.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1990.]] ** [[Hronologija SFRJ 1991.]] ** [[Hronologija SFRJ 1992.]] == Literatura == {{Refbegin}} * {{Cite book|ref={{harvid|Pregled istorije SKJ|1963}}|title=Pregled istorije Saveza komunista Jugoslavije|year=1963|publisher=Institut za izučavanje radničkog pokreta|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=54157575}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija NOB|1963}}|title=Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941–1945.|year=1963|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50018311}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija Tito|1963}}|title=Hronologija revolucionarne delatnosti Josipa Broza Tita|year=1978|publisher=Export-press|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50094343}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 1|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919–1979. tom I 1919–1941.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=1539739342}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 2|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919–1979. tom II 1941–1945.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=49272583}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 3|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919–1979. tom III 1945–1979.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=1539739598}} * {{Cite book|ref={{harvid|Istorija SKJ|1985}}|title=Istorija Saveza komunista Jugoslavije|year=1985|publisher=Izdavački centar „Komunist”; Narodna knjiga; Rad|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=68649479}} * {{Cite book|ref={{harvid|Istorija Srbije|2004}}|title=Moderna srpska država 1804-2004 – hronologija|year=2004|publisher=Istorijski arhiv Beograda|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=119075084}} {{Refend}} [[Kategorija:Radnički pokret Jugoslavije]] [[Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] [[Kategorija:Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije|*]] [[Kategorija:Hronologija SFR Jugoslavije|*]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] imzbjr2x59gk2hif9slvfqm1gmvg1r9 42714071 42714069 2026-10-26T21:45:10Z Vipz 151311 ± 2 kategorije pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42714071 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Red flag waving.svg|desno|mini|100p|[[Crvena zastava]] - univerzalni simbol radničkog pokreta]] [[Datoteka:Emblem of the SKJ.svg|desno|mini|100p|Amblem [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]]]] [[Datoteka:Emblem of Yugoslavia (1963–1992).svg|desno|mini|100p|[[Grb Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Grb SFR Jugoslavije]]]] '''Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije, Saveza komunista Jugoslavije i Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije''' daje pregled događaja vezanih za: * razvoj [[Radnički pokret|radničkog pokreta]] kod [[Južni Slaveni|južnoslavenskih naroda]], kao i [[Međunarodni radnički pokret|međunarodnog radničkog pokreta]], od polovine 19. veka do 1919. * razvoj ideje [[Jugoslavenstvo|jugoslavenstva]] kod južnoslavenskih naroda, od polovine 19. veka do 1918. * [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističku partiju Jugoslavije]] (KPJ), odnosno [[Savez komunista Jugoslavije]] (SKJ), od 1919. do 1990. * [[Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodilačku borbu naroda Jugoslavije]] od 1941. do 1945. * [[Demokratska Federativna Jugoslavija|Demokratsku Federativnu Jugoslaviju]] (DFJ), Federativnu Narodnu Republiku Jugoslaviju (FNRJ), odnosno [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističku Federativnu Republiku Jugoslaviju]] (SFRJ), od 1945. do 1992. godine. Zbog obimnosti, hronologija je podeljena na sledeće članke: * '''Hronologija radničkog pokreta kod južnoslavenskih naroda (do 1919)''' ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije do 1879.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1880. do 1899.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1900. do 1904.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1905. do 1909.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1910. do 1918.]] * '''Hronologija radničkog pokreta i Komunističke partije Jugoslavije (1919–1941)''' ** [[Hronologija radničkog pokreta i SRPJ(k) 1919.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1920.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1921.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1922.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1923.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1924.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1925.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1926.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1927.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1928.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1929.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1930.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1931.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1932.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1933.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1934.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1935.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1936.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1937.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1938.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1939.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1940.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1941.]] * '''[[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe naroda Jugoslavije|Hronologija Narodnooslobodilačke borbe (1941–1945)]]''' ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1941.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1942.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1943.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1944.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1945.]] * '''Hronologija Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije i Saveza komunista Jugoslavije (1945–1992)''' ** [[Hronologija DFJ i KPJ 1945.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1946.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1947.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1948.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1949.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1950.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1951.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1952.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1953.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1954.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1955.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1956.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1957.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1958.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1959.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1960.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1961.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1962.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1963.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1964.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1965.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1966.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1967.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1968.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1969.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1970.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1971.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1972.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1973.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1974.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1975.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1976.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1977.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1978.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1979.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1980.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1981.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1982.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1983.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1984.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1985.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1986.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1987.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1988.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1989.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1990.]] ** [[Hronologija SFRJ 1991.]] ** [[Hronologija SFRJ 1992.]] == Literatura == {{Refbegin}} * {{Cite book|ref={{harvid|Pregled istorije SKJ|1963}}|title=Pregled istorije Saveza komunista Jugoslavije|year=1963|publisher=Institut za izučavanje radničkog pokreta|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=54157575}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija NOB|1963}}|title=Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941–1945.|year=1963|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50018311}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija Tito|1963}}|title=Hronologija revolucionarne delatnosti Josipa Broza Tita|year=1978|publisher=Export-press|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50094343}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 1|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919–1979. tom I 1919–1941.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=1539739342}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 2|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919–1979. tom II 1941–1945.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=49272583}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 3|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919–1979. tom III 1945–1979.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=1539739598}} * {{Cite book|ref={{harvid|Istorija SKJ|1985}}|title=Istorija Saveza komunista Jugoslavije|year=1985|publisher=Izdavački centar „Komunist”; Narodna knjiga; Rad|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=68649479}} * {{Cite book|ref={{harvid|Istorija Srbije|2004}}|title=Moderna srpska država 1804-2004 – hronologija|year=2004|publisher=Istorijski arhiv Beograda|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=119075084}} {{Refend}} [[Kategorija:Radnički pokret Jugoslavije]] [[Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] [[Kategorija:Hronologije radničkog pokreta Jugoslavije|*]] [[Kategorija:Hronologije SFR Jugoslavije|*]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] 8xpcbbg6197gaccixc179tl76keww94 42714073 42714071 2026-10-26T21:45:56Z Vipz 151311 /* Literatura */ 42714073 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Red flag waving.svg|desno|mini|100p|[[Crvena zastava]] - univerzalni simbol radničkog pokreta]] [[Datoteka:Emblem of the SKJ.svg|desno|mini|100p|Amblem [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]]]] [[Datoteka:Emblem of Yugoslavia (1963–1992).svg|desno|mini|100p|[[Grb Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Grb SFR Jugoslavije]]]] '''Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije, Saveza komunista Jugoslavije i Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije''' daje pregled događaja vezanih za: * razvoj [[Radnički pokret|radničkog pokreta]] kod [[Južni Slaveni|južnoslavenskih naroda]], kao i [[Međunarodni radnički pokret|međunarodnog radničkog pokreta]], od polovine 19. veka do 1919. * razvoj ideje [[Jugoslavenstvo|jugoslavenstva]] kod južnoslavenskih naroda, od polovine 19. veka do 1918. * [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističku partiju Jugoslavije]] (KPJ), odnosno [[Savez komunista Jugoslavije]] (SKJ), od 1919. do 1990. * [[Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodilačku borbu naroda Jugoslavije]] od 1941. do 1945. * [[Demokratska Federativna Jugoslavija|Demokratsku Federativnu Jugoslaviju]] (DFJ), Federativnu Narodnu Republiku Jugoslaviju (FNRJ), odnosno [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističku Federativnu Republiku Jugoslaviju]] (SFRJ), od 1945. do 1992. godine. Zbog obimnosti, hronologija je podeljena na sledeće članke: * '''Hronologija radničkog pokreta kod južnoslavenskih naroda (do 1919)''' ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije do 1879.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1880. do 1899.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1900. do 1904.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1905. do 1909.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta Jugoslavije od 1910. do 1918.]] * '''Hronologija radničkog pokreta i Komunističke partije Jugoslavije (1919–1941)''' ** [[Hronologija radničkog pokreta i SRPJ(k) 1919.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1920.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1921.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1922.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1923.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1924.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1925.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1926.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1927.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1928.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1929.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1930.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1931.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1932.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1933.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1934.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1935.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1936.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1937.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1938.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1939.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1940.]] ** [[Hronologija radničkog pokreta i KPJ 1941.]] * '''[[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe naroda Jugoslavije|Hronologija Narodnooslobodilačke borbe (1941–1945)]]''' ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1941.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1942.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1943.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1944.]] ** [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1945.]] * '''Hronologija Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije i Saveza komunista Jugoslavije (1945–1992)''' ** [[Hronologija DFJ i KPJ 1945.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1946.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1947.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1948.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1949.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1950.]] ** [[Hronologija FNRJ i KPJ 1951.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1952.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1953.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1954.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1955.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1956.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1957.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1958.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1959.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1960.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1961.]] ** [[Hronologija FNRJ i SKJ 1962.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1963.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1964.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1965.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1966.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1967.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1968.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1969.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1970.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1971.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1972.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1973.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1974.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1975.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1976.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1977.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1978.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1979.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1980.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1981.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1982.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1983.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1984.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1985.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1986.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1987.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1988.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1989.]] ** [[Hronologija SFRJ i SKJ 1990.]] ** [[Hronologija SFRJ 1991.]] ** [[Hronologija SFRJ 1992.]] == Literatura == {{Refbegin}} * {{Cite book|ref={{harvid|Pregled istorije SKJ|1963}}|title=Pregled istorije Saveza komunista Jugoslavije|year=1963|publisher=Institut za izučavanje radničkog pokreta|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=54157575}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija NOB|1963}}|title=Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941–1945.|year=1963|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50018311}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija Tito|1963}}|title=Hronologija revolucionarne delatnosti Josipa Broza Tita|year=1978|publisher=Export-press|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50094343}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 1|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919–1979. tom I 1919–1941.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=1539739342}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 2|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919–1979. tom II 1941–1945.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=49272583}} * {{Cite book|ref={{harvid|Hronologija 3|1980}}|title=Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919–1979. tom III 1945–1979.|year=1980|publisher=Narodna knjiga; Institut za savremenu istoriju|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=1539739598}} * {{Cite book|ref={{harvid|Istorija SKJ|1985}}|title=Istorija Saveza komunista Jugoslavije|year=1985|publisher=Izdavački centar „Komunist”; Narodna knjiga; Rad|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=68649479}} * {{Cite book|ref={{harvid|Istorija Srbije|2004}}|title=Moderna srpska država 1804-2004 – hronologija|year=2004|publisher=Istorijski arhiv Beograda|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=119075084}} {{Refend}} [[Kategorija:Radnički pokret Jugoslavije]] [[Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] [[Kategorija:Hronologije radničkog pokreta Jugoslavije| ]] [[Kategorija:Hronologije SFR Jugoslavije| ]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] clml9est43cwl565l7klw5zmgcdk36l Ekotop 0 4726896 42714050 2026-10-26T19:23:57Z Duma 16555 Nova stranica: [[File:SLH.nature.png|thumb|right|Karta [[Schleswig-Holstein]]a na kojoj su prikazani različiti ekotopi predstavljeni različitim bojama.]] '''Ekotopi''' su najmanje zasebne ekološke cjeline [[pejzaž]]a u sistemu mapiranja i klasifikacije pejzaža. Kao takvi, oni predstavljaju relativno [[Homogenost i heterogenost|homogene]], prostorno eksplicitne funkcionalne jedinice pejzaža koje su korisne za njegovu stratifikaciju u ekološki različite karakteristike u svrhu mjerenja... 42714050 wikitext text/x-wiki [[File:SLH.nature.png|thumb|right|Karta [[Schleswig-Holstein]]a na kojoj su prikazani različiti ekotopi predstavljeni različitim bojama.]] '''Ekotopi''' su najmanje zasebne ekološke cjeline [[pejzaž]]a u sistemu mapiranja i klasifikacije pejzaža. Kao takvi, oni predstavljaju relativno [[Homogenost i heterogenost|homogene]], prostorno eksplicitne funkcionalne jedinice pejzaža koje su korisne za njegovu stratifikaciju u ekološki različite karakteristike u svrhu mjerenja i mapiranja strukture, funkcije i promjena pejzaža. Ekotopi se, poput [[ekosistem]]a, razvrstavaju prema kombinaciji [[biotički faktor|biotičkih]] i [[Abiotički faktor|abiotičkih]] faktora, kao što su vegetacija, tlo i hidrološke karakteristike. Pri klasifikaciji se uzimaju u obzir i trajnost njihovih obilježja te veličina najmanje prostorne jedinice koja se mapira. Kriteriji klasifikacije ovise o primijenjenom sistemu mapiranja i klasifikacije. Prvu definiciju ekotopa dao je [[Thorvald Sørensen]]<ref>{{cite journal |last= Sørensen| first = T.| authorlink = Thorvald Sørensen| year = 1936| title = Some ecosystemtical characteristics determined by [[Christen C. Raunkiær|Raunkiær's]] circling method| journal= [[Scandinavian Scientist Conference|Nordiska (19. skandinaviska) naturforskarmötet i Helsingfors den 11-15 augusti 1936]] | pages= 474–475 }} "Da bih označio fundamentalnu jedinicu ekološke biljne sociologije, predlažem termin ekotop, tj. polje ograničeno kao objekt istraživanja unutar datog ekosistema (Tansley)."</ref> 1936. godine. [[Arthur Tansley]] je preuzeo tu definiciju 1939. i dodatno je razradio. Izjavio je da je ekotop "poseban dio, [...], fizičkog svijeta koji predstavlja dom za organizme koji ga nastanjuju". [[Carl Troll]] je 1945. prvi primijenio taj termin na [[pejzažna ekologija|pejzažnu ekologiju]] kako bi opisao "najmanji prostorni objekt ili komponentu geografskog pejzaža". Drugi akademici su elaborirali na tu temu i sugerirali da je ekotop ekološki homogen i da predstavlja najmanju relevantnu ekološku kopnenu jedinicu. Forman i Gordon (1986) su koristili termin "parče" umjesto riječi "ekotop", a definirali su ga kao "nelinearnu površinu koja se po izgledu razlikuje od svoje okoline". Međutim, po definiciji, ekotopi se moraju identificirati upotrebom cijelog niza karakteristika ekosistema: parčad su općitiji tip prostorne jedinice od ekotopa. U [[ekologija|ekologiji]], ekotop se također definira kao "Odnos vrste prema punom rasponu okolišnih i biotičkih varijabli koje na nju utječu" (Whittaker et al., 1973), ali se taj termin rijetko upotrebljava u tom kontekstu zbog miješanja s konceptom [[ekološka niša|ekološke niše]]. == Povezano == * [[Biotop]] * [[Ekotip]] == Reference == {{Reflist}} == Bibliografija == * Bastian, O., C. Beierkuhlein, H. J. Klink, J. Löfffler, U. Steinhardt, M. Volk, and M. Wilmking. 2003. Landscape structures and processes. Pages 49–112 in O. Bastian and U. Steinhardt, eds. Development and Perspectives of Landscape Ecology. Kluwer Academic Publishers. * Farina, A. 1998. Principles and Methods in Landscape Ecology. Chapman & Hall, London; New York. * Forman, R. and Gordon, M. 1986. Landscape Ecology. Wiley, New York. * Haber, W. 1994. System ecological concepts for environmental planning. Pages 49–67 in F. Klijn, ed. Ecosystem Classification for Environmental Management. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, The Netherlands. * Ingegnoli, V. 2002. Landscape Ecology - a Widening Foundation: A Holistic Unifying Approach. Springer, Berlin; New York. * Klijn, F., and H. A. Udo De Haes. 1994. A hierarchical approach to ecosystems and its implications for ecological land classification. Landscape Ecology 9: 89-104. * Schmithüsen, J. 1948. "Fliesengefüge der Landschaft" und "Ökotop": Vorschläge zur begrifflichen Ordnung und zur Nomenklatur in der Landschaftsforschung. Berichte zur Deutschen Landeskunde (Bad Godesberg) 5: 74-83. * Tansley, A. G. 1939. The British Isles and Their Vegetation. Vol. 1 of 2. Cambridge, United Kingdom. 494 pp. * Troll, C. 1950. Die geografische landschaft und ihre erforschung. Pages 163-181. Studium Generale 3. Springer, Heidelberg, German Democratic Republic. * Whittaker, R. H., S. A. Levin, and R. B. Root. 1973. Niche, habitat, and ecotope. American Naturalist 107: 321-338. * Zonneveld, I. S. 1989. The land unit - A fundamental concept in landscape ecology, and its applications. Landscape Ecology 3: 67-86. == Vanjske poveznice == {{wiktionary}} * [http://www.ecotope.org/about/ecotopes Skup različitih definicija termina "ekotop"] * [http://www.eoearth.org/article/Ecotope Ekotop u Enciklopediji Zemlje] [[Kategorija:Ekosistemi]] rivxeb0sz9sd4lzikvaec57z599ek4h 42714051 42714050 2026-10-26T19:24:21Z Duma 16555 42714051 wikitext text/x-wiki [[File:SLH.nature.png|thumb|right|Karta [[Schleswig-Holstein]]a na kojoj su prikazani različiti ekotopi predstavljeni različitim bojama.]] '''Ekotopi''' su najmanje zasebne ekološke cjeline [[pejzaž]]a u sistemu mapiranja i klasifikacije pejzaža. Kao takvi, oni predstavljaju relativno [[Homogenost i heterogenost|homogene]], prostorno eksplicitne funkcionalne jedinice pejzaža koje su korisne za njegovu stratifikaciju u ekološki različite karakteristike u svrhu mjerenja i mapiranja strukture, funkcije i promjena pejzaža. Ekotopi se, poput [[ekosistem]]a, razvrstavaju prema kombinaciji [[biotički faktor|biotičkih]] i [[Abiotički faktor|abiotičkih]] faktora, kao što su vegetacija, tlo i hidrološke karakteristike. Pri klasifikaciji se uzimaju u obzir i trajnost njihovih obilježja te veličina najmanje prostorne jedinice koja se mapira. Kriteriji klasifikacije ovise o primijenjenom sistemu mapiranja i klasifikacije. Prvu definiciju ekotopa dao je [[Thorvald Sørensen]]<ref>{{cite journal |last= Sørensen| first = T.| authorlink = Thorvald Sørensen| year = 1936| title = Some ecosystemtical characteristics determined by [[Christen C. Raunkiær|Raunkiær's]] circling method| journal= [[Scandinavian Scientist Conference|Nordiska (19. skandinaviska) naturforskarmötet i Helsingfors den 11-15 augusti 1936]] | pages= 474–475 }} "Da bih označio fundamentalnu jedinicu ekološke biljne sociologije, predlažem termin ekotop, tj. polje ograničeno kao objekt istraživanja unutar datog ekosistema (Tansley)."</ref> 1936. godine. [[Arthur Tansley]] je preuzeo tu definiciju 1939. i dodatno je razradio. Izjavio je da je ekotop "poseban dio, [...], fizičkog svijeta koji predstavlja dom za organizme koji ga nastanjuju". [[Carl Troll]] je 1945. prvi primijenio taj termin na [[pejzažna ekologija|pejzažnu ekologiju]] kako bi opisao "najmanji prostorni objekt ili komponentu geografskog pejzaža". Drugi akademici su elaborirali na tu temu i sugerirali da je ekotop ekološki homogen i da predstavlja najmanju relevantnu ekološku kopnenu jedinicu. Forman i Gordon (1986) su koristili termin "parče" umjesto riječi "ekotop", a definirali su ga kao "nelinearnu površinu koja se po izgledu razlikuje od svoje okoline". Međutim, po definiciji, ekotopi se moraju identificirati upotrebom cijelog niza karakteristika ekosistema: parčad su općitiji tip prostorne jedinice od ekotopa. U [[ekologija|ekologiji]], ekotop se također definira kao "Odnos vrste prema punom rasponu okolišnih i biotičkih varijabli koje na nju utječu" (Whittaker et al., 1973), ali se taj termin rijetko upotrebljava u tom kontekstu zbog miješanja s konceptom [[ekološka niša|ekološke niše]]. == Povezano == * [[Biotop]] * [[Ekotip]] == Reference == {{Reflist}} == Bibliografija == * Bastian, O., C. Beierkuhlein, H. J. Klink, J. Löfffler, U. Steinhardt, M. Volk, and M. Wilmking. 2003. Landscape structures and processes. Pages 49–112 in O. Bastian and U. Steinhardt, eds. Development and Perspectives of Landscape Ecology. Kluwer Academic Publishers. * Farina, A. 1998. Principles and Methods in Landscape Ecology. Chapman & Hall, London; New York. * Forman, R. and Gordon, M. 1986. Landscape Ecology. Wiley, New York. * Haber, W. 1994. System ecological concepts for environmental planning. Pages 49–67 in F. Klijn, ed. Ecosystem Classification for Environmental Management. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, The Netherlands. * Ingegnoli, V. 2002. Landscape Ecology - a Widening Foundation: A Holistic Unifying Approach. Springer, Berlin; New York. * Klijn, F., and H. A. Udo De Haes. 1994. A hierarchical approach to ecosystems and its implications for ecological land classification. Landscape Ecology 9: 89-104. * Schmithüsen, J. 1948. "Fliesengefüge der Landschaft" und "Ökotop": Vorschläge zur begrifflichen Ordnung und zur Nomenklatur in der Landschaftsforschung. Berichte zur Deutschen Landeskunde (Bad Godesberg) 5: 74-83. * Tansley, A. G. 1939. The British Isles and Their Vegetation. Vol. 1 of 2. Cambridge, United Kingdom. 494 pp. * Troll, C. 1950. Die geografische landschaft und ihre erforschung. Pages 163-181. Studium Generale 3. Springer, Heidelberg, German Democratic Republic. * Whittaker, R. H., S. A. Levin, and R. B. Root. 1973. Niche, habitat, and ecotope. American Naturalist 107: 321-338. * Zonneveld, I. S. 1989. The land unit - A fundamental concept in landscape ecology, and its applications. Landscape Ecology 3: 67-86. == Vanjske poveznice == {{wiktionary}} * [http://www.ecotope.org/about/ecotopes Skup različitih definicija termina "ekotop"] * [http://www.eoearth.org/article/Ecotope Ekotop u Enciklopediji Zemlje] [[Kategorija:Ekosistem]] g5ooevd41cvwr8b8185njmv8i1g6dx2 Ekotopi 0 4726897 42714052 2026-10-26T19:24:37Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ekotop]] 42714052 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ekotop]] nkp2lbfbd1c2v76ve46dcv9v5r4kd42 Razgovor:Hronologija radničkog pokreta, SKJ i SFRJ 1 4726898 42714055 2026-10-26T19:36:47Z Mmns21 94010 Nova stranica: {{MRP 2026 |korisnik=Mmns21}} 42714055 wikitext text/x-wiki {{MRP 2026 |korisnik=Mmns21}} px3238aatbybopojv2nnkw87cv6vrpw Kategorija:Hronologije SFR Jugoslavije 14 4726899 42714072 2026-10-26T21:45:19Z Vipz 151311 Nova stranica: Ovdje se nalaze kategorije i članci koji daju hronološki pregled važnijih događaja u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]] između [[1945.]] i [[1992.]] [[Kategorija:Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Hronologije]] 42714072 wikitext text/x-wiki Ovdje se nalaze kategorije i članci koji daju hronološki pregled važnijih događaja u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]] između [[1945.]] i [[1992.]] [[Kategorija:Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Hronologije]] i482lyf67ne0g896e1c2x5rvlpu1prj Kategorija:Hronologije radničkog pokreta Jugoslavije 14 4726900 42714079 2026-10-26T22:24:03Z Vipz 151311 Nova stranica: Ovdje se nalaze kategorije i članci koji daju hronološki pregled važnijih događaja [[radnički pokret|radničkog pokreta]] kod [[Južni Sloveni|južnoslovenskih naroda]], od njegove geneze sredinom 19. vijeka do [[Raspad SFR Jugoslavije|raspada Jugoslavije]] u kasnom 20. vijeku. [[Kategorija:Radnički pokret Jugoslavije|Hronologije]] 42714079 wikitext text/x-wiki Ovdje se nalaze kategorije i članci koji daju hronološki pregled važnijih događaja [[radnički pokret|radničkog pokreta]] kod [[Južni Sloveni|južnoslovenskih naroda]], od njegove geneze sredinom 19. vijeka do [[Raspad SFR Jugoslavije|raspada Jugoslavije]] u kasnom 20. vijeku. [[Kategorija:Radnički pokret Jugoslavije|Hronologije]] sqmcqyu0dqyq2yzcxe81jlfjsxmg1n3 Klisura Đetinje 0 4726901 42714090 2026-10-26T22:54:19Z Zavičajac 76707 Nova stranica: {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Predio izuzetnih odlika Klisura Đetinje | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = V | slika = File:Uzice west Velika Brana IMG 9792.JPG | širina_slike = | opis_slike = | karta = | lokacija = Zapadna Srbija | najbliži_grad = [[Užice]], [[Čajetina]], {{flag|Srbija}} | koordinate = | površina = 8,53 | oznaka... 42714090 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Predio izuzetnih odlika Klisura Đetinje | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = V | slika = File:Uzice west Velika Brana IMG 9792.JPG | širina_slike = | opis_slike = | karta = | lokacija = Zapadna Srbija | najbliži_grad = [[Užice]], [[Čajetina]], {{flag|Srbija}} | koordinate = | površina = 8,53 | oznaka = Vrsta: Predio izuzetnih odlika<br/>Značaj: III kategorija<br/>Režim zaštite II (281,26 ha) i III (571,87 ha) stepena | ovlaštenje = | osnivanje = 2023.<ref name="KlisuraĐet">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_08/UE_023_2023_003.htm |title= ODLUKA O PROGLAŠENJU PREDELA IZUZETNIH ODLIKA "KLISURA ĐETINJE" |work= ("Sl. list grada Užica", br. 23/2023) |accessdate= 10. oktobar 2025.}}</ref> | utemeljenje = | imenovanje = | posjetitelji_br = | posjetitelji_god = | posjetitelji_ref = | upravljačko tijelo = | administrator = | upravitelj = Turistička organizacija Užice | vlasnik = | svjetska_baština = | url = }} '''Predio izuzetnih odlika Klisura Đetinje''' je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićeno područje]] III kategorije (zaštićeno područje lokalnog značaja). To je upečatljiva orografska cjelina smještena u gornjem dijelu toka [[Rijeka|rijeke]] [[Đetinja|Đetinje]] sa jednim od najmarkantnijih elemenata reljefa u zapadnoj Srbiji. Administrativno pripada teritorijama opština [[Užice|Užica]] i [[Čajetina|Čajetine]]. Rijeka Đetinja je [[Meandri|izmeandrirana]] lijeva pritoka [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]]. Nastaje u sjevernom dijelu [[Kremna|Kremanske]] [[Kotlina|kotline]], na jugozapadnim obroncima planine [[Tara|Tare]], od četiri manja vodotoka.<ref name="Klis">{{Cite web |url= https://www.turizamuzica.org.rs/pio-detinja/ |title= PIO Klisura Đetinje |work= Turistička organizacija Užica |accessdate= 10. oktobar 2026.}}</ref> == Zaštićeno područje == Klisura je karstno područje sa mestimično veoma približenim i tijesno sklopljenim stranama i raznovrsnim geomorfološkim fenomenima ostenjaka, [[vrtača]], [[škarpa]], [[sipar]]a, [[Pećina|pećina]] i termomineralnog izvora - Staparska Banja. Biljni i životinjski svijet predstavljaju: * šumske zajednice sa reliktnom šumom bukve sa crnim grabom (Ostryo-FagenionIllyricum), odnosno šumom bukve, crnog graba i javora (Aceri-Ostryo-Fagetum), * polidominantne i reliktne faune [[leptir]]a, * autohtoni sastavi ihtiofaune, * faune ptica grabljivica ([[sivi soko]], [[orao zmijar]], osičar, mišar, [[sova]]) * ptice pjevačice (daurska [[lasta]], belovrate muharice, poljska [[ševa]], šumska ševa, obična belka) * diverzitet faune sisara U klisuri su i dobro očuvani ostaci naselja iz mlađeg kamenog doba ([[neolit]]a) i ostataci [[Srednji vijek|srednjovekovnog]] grada i nekropole na lokalitetu "Mala Gradina". === Predio izuzetnih odlika === Odlukom Skupštine grada Užica 2023. godine, Klisura Đetinje je proglašena [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro lokalnog značaja i svrstano je u III kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode ([[Zaštićeni krajolik]]). Na području predjela izuzetnih odlika utvrđena su dva stepena režima zaštite II i III stepena. Režim zaštite II stepena je ukupne površine 281 ha 26 a 04 m2, odnosno 32,97% područja, a III stepena utvrđen je na površini od 571 ha 87 a 39 m2, odnosno obuhvata 67,03% područja. == Izvori == {{Reflista}} {{Portal|Srbija}} {{Commonscat|Đetinja}} [[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]] [[Kategorija:Užice]] [[Kategorija:Čajetina]] 505io4iwai8u4xun16bclci6zhtcn31 42714145 42714090 2026-10-27T08:20:27Z Zavičajac 76707 42714145 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Zaštićeno područje | ime = Predio izuzetnih odlika Klisura Đetinje | izvorni_naziv = | iucn_kategorija = V | slika = File:Uzice west Velika Brana IMG 9792.JPG | širina_slike = | opis_slike = | karta = | lokacija = Zapadna Srbija | najbliži_grad = [[Užice]], [[Čajetina]], {{flag|Srbija}} | koordinate = | površina = 8,53 | oznaka = Vrsta: Predio izuzetnih odlika<br/>Značaj: III kategorija<br/>Režim zaštite II (281,26 ha) i III (571,87 ha) stepena | ovlaštenje = | osnivanje = 2023.<ref name="KlisuraĐet">{{Cite web |url= http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2023_08/UE_023_2023_003.htm |title= ODLUKA O PROGLAŠENJU PREDELA IZUZETNIH ODLIKA "KLISURA ĐETINJE" |work= ("Sl. list grada Užica", br. 23/2023) |accessdate= 10. oktobar 2025.}}</ref> | utemeljenje = | imenovanje = | posjetitelji_br = | posjetitelji_god = | posjetitelji_ref = | upravljačko tijelo = | administrator = | upravitelj = Turistička organizacija Užice | vlasnik = | svjetska_baština = | url = }} '''Predio izuzetnih odlika Klisura Đetinje''' je [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićeno područje]] i upečatljiva orografska cjelina smještena u gornjem dijelu toka [[Rijeka|rijeke]] [[Đetinja|Đetinje]], sa jednim od najmarkantnijih elemenata reljefa u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]]. Administrativno pripada teritorijama opština [[Užice|Užica]] i [[Čajetina|Čajetine]], [[Zlatiborski okrug]]. Rijeka Đetinja je [[Meandri|izmeandrirana]] lijeva pritoka [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]]. Nastaje u sjevernom dijelu [[Kremna|Kremanske]] [[Kotlina|kotline]], na jugozapadnim obroncima planine [[Tara|Tare]], od četiri manja vodotoka.<ref name="Klis">{{Cite web |url= https://www.turizamuzica.org.rs/pio-detinja/ |title= PIO Klisura Đetinje |work= Turistička organizacija Užica |accessdate= 10. oktobar 2026.}}</ref> == Zaštićeno područje == Klisura je karstno područje sa mestimično veoma približenim i tijesno sklopljenim stranama i raznovrsnim geomorfološkim fenomenima ostenjaka, [[vrtača]], [[škarpa]], [[sipar]]a, [[Pećina|pećina]] i termomineralnog izvora - [[Staparska Banja]]. Biljni i životinjski svijet predstavljaju: * šumske zajednice sa reliktnom šumom [[Bukva|bukve]] sa [[Grab|crnim grabom]] (''Ostryo-FagenionIllyricum''), odnosno šumom bukve, crnog graba i [[javor]]a (''Aceri-Ostryo-Fagetum''), * među velikim brojem endemičnih, subendemičnih i reliktnih biljnih vrsta posebno se izdvaja [[ušasta mlečika]] koju je krajem 19. vijeka pronašao [[Josif Pančić]] * polidominantne i reliktne [[Fauna|faune]] [[leptir]]a. Klisuru nastanjuje 110 vrsta dnevnih leptira (od ukupno 192 vrste prisutne u Srbiji). * autohtoni sastavi ihtiofaune: [[Pastrmka|potočne pastrmke]], potočne mrene, pliske, [[klen]]a, krkuše, mladice, [[lipljen]]a. * faune [[Grabljivice|ptica grabljivica]] ([[sivi soko]], [[orao zmijar]], osičar, mišar, [[sova]]) * ptice pjevačice (daurska [[lasta]], belovrate muharice, poljska [[ševa]], šumska ševa, obična belka) * diverzitet faune sisara U klisuri su i dobro očuvani ostaci naselja iz mlađeg kamenog doba ([[neolit]]a) i ostaci [[Srednji vijek|srednjovekovnog]] grada i nekropole na lokalitetu "Mala Gradina". === Predio izuzetnih odlika === Odlukom Skupštine grada Užica 2023. godine, Klisura Đetinje je proglašena [[Zaštićena područja u Srbiji|zaštićenim područjem]] kao prirodno dobro lokalnog značaja i svrstano je u III kategoriju zaštite. Vrsta zaštićenog područja je [[Zaštićeni krajolik|predio izuzetnih odlika]]. Po [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|IUCN]] kategorizaciji pripada V kategoriji za zaštitu prirode ([[Zaštićeni krajolik]]). Na području predjela izuzetnih odlika utvrđena su dva stepena režima zaštite II i III stepena. Režim zaštite II stepena je ukupne površine 281 ha 26 a 04 m2, odnosno 32,97% područja, a III stepena utvrđen je na površini od 571 ha 87 a 39 m2, odnosno obuhvata 67,03% područja. == Izvori == {{Reflista}} {{Portal|Srbija}} {{Commonscat|Đetinja}} [[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]] [[Kategorija:Užice]] [[Kategorija:Opština Čajetina]] toed741680kjafk1o62pcnqca1usvwl Wikipedija:ATR 4 4726902 42714115 2026-10-27T02:21:48Z Vipz 151311 Preusmjereno na [[Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Pripisivanje autorstva]] 42714115 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Pripisivanje autorstva]] fbw8vjsskc44h5zu6ha6c716zi2c4mv Wikipedija:ATRIB 4 4726903 42714116 2026-10-27T02:22:01Z Vipz 151311 Preusmjereno na [[Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Pripisivanje autorstva]] 42714116 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Pripisivanje autorstva]] fbw8vjsskc44h5zu6ha6c716zi2c4mv Wikipedija:ATRIBUCIJA 4 4726904 42714117 2026-10-27T02:22:12Z Vipz 151311 Preusmjereno na [[Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Pripisivanje autorstva]] 42714117 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Pripisivanje autorstva]] fbw8vjsskc44h5zu6ha6c716zi2c4mv Lycalopex vetulus 0 4726905 42714119 2026-10-27T02:37:55Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Lycalopex vetulus]] na [[Brazilska srebrna lisica]] 42714119 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Brazilska srebrna lisica]] 2jk0nyh6behuxe4nevvjsf2gcbs7i5l Šablon:Taksonomija/Lycalopex 10 4726906 42714120 2026-10-27T02:42:00Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Južnoamerička lisica|Lycalopex |parent=Cerdocyonina |refs=Tedford, Richard H.; Wang, Xiaoming; Taylor, Beryl E. (2009). "Phylogenetic Systematics of the North American Fossil Caninae (Carnivora: Canidae)". Bulletin of the American Museum of Natural History. 325:p78. doi:10.1206/574.1. hdl:2246/5999 }} 42714120 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Južnoamerička lisica|Lycalopex |parent=Cerdocyonina |refs=Tedford, Richard H.; Wang, Xiaoming; Taylor, Beryl E. (2009). "Phylogenetic Systematics of the North American Fossil Caninae (Carnivora: Canidae)". Bulletin of the American Museum of Natural History. 325:p78. doi:10.1206/574.1. hdl:2246/5999 }} 290bwe57kkmaef0g7rhktq341qjrqqc Šablon:Taksonomija/Cerdocyonina 10 4726907 42714121 2026-10-27T02:42:52Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |same_as= |parent=Canini |rank=subtribus |link=Cerdocyonina |extinct= |always_display= |refs =Tedford, Richard H.; Wang, Xiaoming; Taylor, Beryl E. (2009). "Phylogenetic Systematics of the North American Fossil Caninae (Carnivora: Canidae)". Bulletin of the American Museum of Natural History. 325:p78. doi:10.1206/574.1. hdl:2246/5999 }} 42714121 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |same_as= |parent=Canini |rank=subtribus |link=Cerdocyonina |extinct= |always_display= |refs =Tedford, Richard H.; Wang, Xiaoming; Taylor, Beryl E. (2009). "Phylogenetic Systematics of the North American Fossil Caninae (Carnivora: Canidae)". Bulletin of the American Museum of Natural History. 325:p78. doi:10.1206/574.1. hdl:2246/5999 }} doup27e8171bxirwjo3iko4at5gh5u8 Šablon:Taksonomija/Canini 10 4726908 42714122 2026-10-27T02:43:37Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=tribus |link=Pravi psi|Canini |parent=Caninae }} 42714122 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=tribus |link=Pravi psi|Canini |parent=Caninae }} hf4bnmx1688ahx5a5qjkhei7qlx7zoh Šablon:Taksonomija/Caninae 10 4726909 42714123 2026-10-27T02:44:08Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subfamilia |link=Caninae |parent=Canidae }} 42714123 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subfamilia |link=Caninae |parent=Canidae }} qq283qdscqctf5vaqiixpgnad972a2l Šablon:Taksonomija/Canidae 10 4726910 42714124 2026-10-27T02:44:43Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Canidae |parent=Cynoidea }} 42714124 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Canidae |parent=Cynoidea }} 3lokhnoyrgzavur1dcsq1kevt3ukkyk Šablon:Taksonomija/Cynoidea 10 4726911 42714126 2026-10-27T03:22:22Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=infraordo |link=Canidae|Cynoidea |parent=Canoidea |refs=Ivanoff, D. V. (2019.) [https://link.springer.com/article/10.1007/s13127-019-00395-2 "Composition of the canid auditory bulla and a new look at the evolution of carnivoran entotympanics."] Org Divers Evol 19, 363–375. }} 42714126 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=infraordo |link=Canidae|Cynoidea |parent=Canoidea |refs=Ivanoff, D. V. (2019.) [https://link.springer.com/article/10.1007/s13127-019-00395-2 "Composition of the canid auditory bulla and a new look at the evolution of carnivoran entotympanics."] Org Divers Evol 19, 363–375. }} rp2ewb8gua2lyqj0bvv1oakz1wp5pud Šablon:Taksonomija/Canoidea 10 4726912 42714127 2026-10-27T03:22:54Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Caniformia|Canoidea |parent=Caniformia |refs={{cite journal |author=Susumu Tomiya |year=2011 |title=A new basal caniform (Mammalia: Carnivora) from the Middle Eocene of North America and remarks on the phylogeny of early carnivorans |journal=[[PLoS ONE]] |volume=6 |issue=9 |article-number=e24146 |doi=10.1371/journal.pone.0024146 |pmid=21935380 |pmc=3173397|bibcode=2011PLoSO...624146T |doi-access=free}} }} 42714127 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Caniformia|Canoidea |parent=Caniformia |refs={{cite journal |author=Susumu Tomiya |year=2011 |title=A new basal caniform (Mammalia: Carnivora) from the Middle Eocene of North America and remarks on the phylogeny of early carnivorans |journal=[[PLoS ONE]] |volume=6 |issue=9 |article-number=e24146 |doi=10.1371/journal.pone.0024146 |pmid=21935380 |pmc=3173397|bibcode=2011PLoSO...624146T |doi-access=free}} }} pvude6xilkifjahv00kut3hvgskqdct Šablon:Taksonomija/Caniformia 10 4726913 42714128 2026-10-27T03:23:31Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subordo |link=Caniformia |parent=Carnivora |refs={{MSW3 Carnivora |id=14000690 |page=573}} }} 42714128 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subordo |link=Caniformia |parent=Carnivora |refs={{MSW3 Carnivora |id=14000690 |page=573}} }} sf7zfihx0plekd1rji8ldxtd4714hkz Комунистичка партија Црне Горе 0 4726914 42714148 2026-10-27T09:36:23Z MilanKovacevic 51622 Preusmjereno na [[Savez komunista Crne Gore]] 42714148 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Savez komunista Crne Gore]] rf06iws4zaibhgr0tw4b5wf7zkp1817 KP Crne Gore 0 4726915 42714149 2026-10-27T09:36:59Z MilanKovacevic 51622 Preusmjereno na [[Savez komunista Crne Gore]] 42714149 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Savez komunista Crne Gore]] rf06iws4zaibhgr0tw4b5wf7zkp1817 SKCG 0 4726916 42714150 2026-10-27T09:38:07Z MilanKovacevic 51622 Preusmjereno na [[Savez komunista Crne Gore]] 42714150 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Savez komunista Crne Gore]] rf06iws4zaibhgr0tw4b5wf7zkp1817 KPCG 0 4726917 42714151 2026-10-27T09:38:19Z MilanKovacevic 51622 Preusmjereno na [[Savez komunista Crne Gore]] 42714151 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Savez komunista Crne Gore]] rf06iws4zaibhgr0tw4b5wf7zkp1817 SK CG 0 4726918 42714152 2026-10-27T09:38:37Z MilanKovacevic 51622 Preusmjereno na [[Savez komunista Crne Gore]] 42714152 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Savez komunista Crne Gore]] rf06iws4zaibhgr0tw4b5wf7zkp1817 KP CG 0 4726919 42714153 2026-10-27T09:38:50Z MilanKovacevic 51622 Preusmjereno na [[Savez komunista Crne Gore]] 42714153 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Savez komunista Crne Gore]] rf06iws4zaibhgr0tw4b5wf7zkp1817 DPS CG 0 4726920 42714157 2026-10-27T10:00:50Z MilanKovacevic 51622 Preusmjereno na [[Demokratska partija socijalista Crne Gore]] 42714157 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Demokratska partija socijalista Crne Gore]] svymtb51mgra2uwr4v5ize6wefwjced Šablon:Hem2 10 4726921 42714162 2026-10-27T11:54:55Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{#invoke:Chem2|chem}}<!-- 1. CHECK: checkFUP regular (parameters |1= and |2= are whitelisted) -->{{#invoke:check for unknown parameters|check ||showblankpositional=1 |unknown={{main other|1=[[Kategorija:Stranice koje koriste Hem2 s problemima u parametrima|*]]|2=}} |preview=[[:Šablon:Hem2]]: Nepoznati parametar "_VALUE_" |link|auto|1|2}}<!-- 1, 2 accepted parameters; see also below 2. CHECK: param |2= has input -->{{#if:{{{2|}}}|<!-- -->{{preview warning|1=Parametar {{p... 42714162 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Chem2|chem}}<!-- 1. CHECK: checkFUP regular (parameters |1= and |2= are whitelisted) -->{{#invoke:check for unknown parameters|check ||showblankpositional=1 |unknown={{main other|1=[[Kategorija:Stranice koje koriste Hem2 s problemima u parametrima|*]]|2=}} |preview=[[:Šablon:Hem2]]: Nepoznati parametar "_VALUE_" |link|auto|1|2}}<!-- 1, 2 accepted parameters; see also below 2. CHECK: param |2= has input -->{{#if:{{{2|}}}|<!-- -->{{preview warning|1=Parametar {{para|1=2|2={{{2|}}}}} mora biti prazan}}<!-- -->{{main other|1=[[Kategorija:Stranice koje koriste Hem2 s problemima u parametrima]]}} }}<!-- end of 2=hasinput check 3. CHECK {} brackets unbalanced (includes imbalance through end-}-bracket misreading issue) -->{{#if:{{#invoke:String|match|s={{{1|}}}|pattern={[^%}]*$|plain=false|nomatch=|ignore_errors=true}}|<!-- -->{{preview warning|1=[[:Šablon:Hem2]]: Neuravnotežene <nowiki>{..}</nowiki> zagrade (razmislite o korištenju dodatnog šablona {{!}})}}<!-- -->{{main other|1=[[Category:Stranice koje koriste Hem2 s problemima u parametrima|B]]|2=}} }}<!-- --><noinclude>{{documentation|1=Šablon:Hem2/dok}}</noinclude> hdvptwyjrzggi3q9hk1dxjzxevno3cs